विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 3574 1362037 1361899 2026-06-16T14:01:36Z Skhadka 01 79242 1362037 wikitext text/x-wiki {{Short description|अछामी–डोटेली भाषामा महिनावारी जनाउने स्थानीय शब्द}} '''छाउपडी''' (देवनागरी: छाउपडी) नेपालको सुदूरपश्चिम र कर्णाली क्षेत्रका अछामी–डोटेली भाषिक समुदायमा प्रयोग हुने एक स्थानीय शब्द हो, जसले महिनावारी भएको अवस्था वा महिनावारी भएका व्यक्तिलाई जनाउँछ।<ref name="local" /> {| class="infobox" |- ! colspan="1" | छाउपडी |- ! विषय | भाषिक शब्द / सामाजिक–सांस्कृतिक अवधारणा |- ! भाषा | अछामी–डोटेली |- ! भाषिका | अछामी |- ! क्षेत्र | सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेश, नेपाल |- ! सम्बन्धित अवधारणा | महिनावारी |- ! लिपि | देवनागरी |} == परिचय == छाउपडी नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्रका केही जिल्लाहरूमा प्रयोग हुने अछामी–डोटेली भाषिक समूहसँग सम्बन्धित एक स्थानीय शब्द हो। विशेषगरी यो अछामी भाषिक समुदायमा प्रचलित छ। यस शब्दले महिनावारी भएको अवस्था वा महिनावारी भएका व्यक्तिलाई जनाउँछ। समकालीन सामाजिक तथा नीतिगत सन्दर्भमा भने "छाउपडी" शब्दलाई प्रायः महिनावारीसँग सम्बन्धित विभेदपूर्ण सामाजिक अभ्यास, विशेषगरी छाउगोठमा बस्ने चलन, जनाउन प्रयोग गरिन्छ। केही भाषिक तथा सांस्कृतिक अध्येताहरूले यस प्रयोगलाई शब्दको मूल अर्थभन्दा भिन्न व्याख्या मान्ने गरेका छन्। == शब्दको उत्पत्ति == छाउपडी शब्द अछामी भाषिक संरचनाबाट आएको मानिन्छ। * '''छाउ''' = महिनावारी (रक्तस्राव हुने अवस्था) * '''पडी''' = भएको, परेको वा अवस्थामा रहेको यस आधारमा ''छाउपडी'' शब्दको अर्थ ''महिनावारी भएको अवस्था'' वा ''महिनावारी भएका व्यक्ति'' भन्ने हुन्छ। यस शब्दको उत्पत्तिसम्बन्धी कुनै प्रमाणित ऐतिहासिक लिखित स्रोत, जस्तै शिलालेख, प्राचीन ग्रन्थ वा दस्तावेज, हालसम्म उपलब्ध छैन। यो मुख्यतः मौखिक परम्परा तथा स्थानीय भाषिक प्रयोगमा आधारित शब्द मानिन्छ। पछिल्ला दशकहरूमा मात्र यो शब्द सामाजिक अध्ययन, सञ्चार माध्यम तथा मानव अधिकारसम्बन्धी दस्तावेजहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन थालेको हो। == भाषिक प्रयोग == स्थानीय समुदायहरूमा ''छाउपडी'' शब्दलाई महिनावारी भएका व्यक्तिलाई जनाउने सामान्य शब्दका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। महिनावारीसँग सम्बन्धित अन्य स्थानीय शब्दहरू पनि विभिन्न समुदायमा प्रयोग हुने गरेका छन्, जस्तै: * छुई * बाहिर सरेकी * पर सरेकी == सामाजिक अर्थ र परिवर्तन == समयसँगै ''छाउपडी'' शब्दको प्रयोग केवल भाषिक अर्थमा सीमित नरही सामाजिक अभ्याससँग पनि जोडिन पुगेको छ। महिनावारी रगतलाई अपवित्र मान्ने परम्परागत विश्वासका कारण नेपालका विभिन्न समुदायहरूमा महिनावारीसँग सम्बन्धित विभिन्न प्रकारका विभेदहरू विद्यमान रहेको उल्लेख गरिन्छ। यद्यपि नेपालका अधिकांश समुदायमा महिनावारीसम्बन्धी विभेदका विभिन्न स्वरूपहरू पाइने भए पनि "छाउपडी प्रथा" भन्ने शब्दावली विशेषगरी सुदूरपश्चिम तथा कर्णाली क्षेत्रसँग जोडेर प्रयोग गरिन्छ। सामाजिक विज्ञानमा कुनै समाज वा समुदायमा लामो समयदेखि निरन्तर रूपमा अभ्यास हुँदै आएको रीतिरिवाज वा नियमलाई ''प्रथा'' भनिन्छ। केही भाषिक विश्लेषकहरूका अनुसार ''छाउपडी'' शब्द आफैँ महिनावारी जनाउने शब्द भएकाले यसलाई प्रत्यक्ष रूपमा "प्रथा" को रूपमा व्याख्या गर्नु भाषिक दृष्टिले उपयुक्त नहुन सक्छ। यसरी वर्तमान सन्दर्भमा ''छाउपडी'' शब्दले दुई फरक तर सम्बन्धित अर्थ बोकेको देखिन्छ: {| class="wikitable" |+ छाउपडी शब्दका विभिन्न अर्थहरू |- ! अर्थको प्रकार ! विवरण |- | भाषिक अर्थ | महिनावारी भएको अवस्था वा महिनावारी भएका व्यक्ति |- | सामाजिक अर्थ | महिनावारीसँग जोडिएको विभेदपूर्ण अभ्यास वा त्यससम्बन्धी सामाजिक बहस |} == भ्रम र स्पष्टता == समकालीन बहसमा ''छाउपडी'' शब्दलाई प्रायः केवल महिनावारी विभेद वा छाउगोठसँग सम्बन्धित अभ्यासको पर्यायवाचीका रूपमा बुझ्ने गरिन्छ। तर भाषिक दृष्टिले हेर्दा, यो शब्द स्वयं विभेदजनक अर्थ बोकेको शब्द नभई महिनावारी अवस्थाको स्थानीय नाम हो। यस कारण केही भाषाविद्, अधिकारकर्मी तथा स्थानीय समुदायका प्रतिनिधिहरूले ''छाउपडी'' शब्दलाई महिनावारीको स्थानीय पर्यायवाचीका रूपमा बुझ्नुपर्ने तर्क प्रस्तुत गरेका छन्। == निष्कर्ष == ''छाउपडी'' शब्द अछामी–डोटेली भाषिक परम्पराबाट आएको एक स्थानीय शब्द हो, जसको मूल अर्थ महिनावारीको अवस्था वा महिनावारी भएका व्यक्ति भन्ने हुन्छ। समयसँगै सामाजिक अभ्यास र सांस्कृतिक मान्यताका कारण यसको प्रयोग विस्तार भई महिनावारीसँग सम्बन्धित विभेदपूर्ण अभ्याससँग पनि जोडिन पुगेको देखिन्छ। केही स्थानीय समुदायहरूले ''छाउपडी'' शब्दलाई प्रथा, विभेद वा छाउगोठसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडेर व्याख्या गरिनु भाषिक रूपमा उपयुक्त नभएको धारणा व्यक्त गरेका छन्। यस विषयमा सार्वजनिक बहस, नीतिगत छलफल तथा शैक्षिक अध्ययनहरू निरन्तर भइरहेका छन्। 6hs8wv85liy80p2ov94fa6kyom0po28 0 5127 1362116 1319205 2026-06-17T08:09:45Z Bishaldev100 28807 /* २०४६ को जनआन्दोलन पछि */ 1362116 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = कृष्णप्रसाद भट्टराई |alias = किशुनजी |image = krishna bhattarai.jpg |caption = कृष्णप्रसाद भट्टराई |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२९ औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] |term_start = ३१ मे, १९९९ |term_end = २२ मार्च, २००० |predecessor = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |successor = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |monarch1 = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] |term_start1 = १९ अप्रिल, १९९० |term_end1 = २६ मे, १९९१ |predecessor1 = [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]] |successor1 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |office2 = चौथो सभापति - नेपाली काङ्ग्रेस |term_start2 = १७ जनवरी, १९९२ |term_end2 = १० मे, १९९६ |successor2 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |term_start3 = १२ फेब्रुअरी, १९७६ |term_end3 = १६ जनवरी, १९९२ <small>(कार्यवाहक)</small> |predecessor3 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] |office4 = सभामुख - प्रतिनिधि सभा |term_start4 = मे, १९५९ |term_end4= २६ डिसेम्बर, १९६० |birth_date = वि.सं. १९८१ पौष ०८ गते कृष्ण द्वादशी<br>{{birth date|1924|12|23|df=y}} |death_date = २०६७ फागुन २० गते <br> {{death date and age|2011|3|4|1924|12|23|df=y}} |death_place = [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |party = [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] }} '''कृष्णप्रसाद भट्टराई''' (वि.सं.१९८१-२०६७, राजनीतिक नाम: '''किशुनजी''') नेपालका राजनीतिज्ञ, [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको पहिलो संसद]]का पहिलो [[सभामुख]] तथा [[बहुदलीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापना]] पश्चातका पहिला प्रधानमन्त्री थिए। यिनी वि.सं. २००३ सालमा नेपाली काङ्ग्रेस गठन गर्दा देखि नै नेपालको राजनीतिमा संलग्न थिए। यिनले २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमा जनकपुर―उदयपुर कब्जा गर्ने मुक्ति सेनाको कमाण्डरका रूपमा काम गरेका थिए। भट्टराई वि.सं. २०१५ सालमा [[संसद]]को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाका सभामुख भएका थिए। भट्टराई वि.सं. २०४६ को जनआन्दोलन पछि गठित अन्तरिम मन्त्रीपरिषदमा पहिलो पटक प्रधानमन्त्री बनेका थिए। [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] (१९२४-२०११) निर्माण गरी लागू गराउने र बहुदलीय प्रतिस्पर्धाको आधारमा संसदीय निर्वाचन गराउने महत्त्वपूर्ण दायित्त्व यिनले सफलता पूर्वक बहन गरेका थिए। तर आफू प्रधानमन्त्री हुँदै गराएको २०४८ को आम निर्वाचनमा यिनी आफू भनें काठमाडौँबाट पराजित भएका थिए। पछि [[आम निर्वाचन, २०५६|२०५६ को आम निर्वाचन]]मा विजयी भएपछि पुनः एकपटक प्रधानमन्त्री बनेका थिए। <ref>Keshab Poudel: Symbol of Simplicity. Spotlight: Kathmandu, Nepal</ref> गान्धीवादी सन्त नेता मानिने भट्टराई दृढ अठोट र संकल्पका धनी व्यक्तित्व मानिन्थे। यिनी स्पष्टवक्ता र सिद्धान्तनिष्ठ नेताका रूपमा चिनिन्थे। हरदम हँसिलो रहने भट्टराईको सेन्स अफ ह्युमर उच्च रहेको थियो। गम्भीर समस्यालाई हल्का रूपमा लिएर पचाउने क्षमता यिनमा रहेको थियो। पदमा बस्दा व्यक्तिगत लाभमा नमुछिएकाले यिनलाई स्वच्छ छवि भएका नेताको रूपमा लिइन्छ। ==पारिवारिक पृष्ठभूमि== स्व. कृष्णप्रसाद भट्टराईको जन्म स्व. पिता संकटाप्रसाद र स्व. माता ललितादेवीका कान्छा छोराका रूपमा वि.सं. १९८१ पौष कृष्ण द्वादशीका दिन भारतको बनारसमा भएको थियो। राणा प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर सम्शेर]]को वक्रदृष्टिमा परेका पं. विश्वनाथ भट्टराई सपरिवार बनारस निर्वासनमा गएपछि उनी त्यहींबाट [[बिहार]]को रामनगर राज्यका राजाका पुरोहित बन्न पुगे। उनका छोरा संकटाप्रसाद पनि तिनै रामनगर रामराजाका पुरोहित थिए। यिनका चारै भाइ छोराहरू भने बनारसमा बसेर अध्ययन गर्दथे। त्यहींबाट यी चारैजना भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय भएका थिए। दाइहरूको प्रभावले कान्छा कृष्णप्रसाद राजनीतिमा झन अगुवा हुन पुगे। गोर्खा दरबारमा पुरोहित यज्ञेश्वर भट्टराईका छोरा पति भट्टराई [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग काठमाडौँ आएर दरबारमा नै पुरोहित भई बसे। यिनको सन्तति परम्परामा क्रमशः विष्णुहरि, कृष्णलाल, मेदिनीधर, कमलकान्त, विश्वनाथ हुँदै पछिल्लो पुस्तामा संकटाप्रसाद भए। संकटाप्रसादका चार भाइ छोरा― बटुकप्रसाद, नारायणप्रसाद, गोपालप्रसाद र कृष्णप्रसाद थिए। यी चार मध्येका कान्छा छोरा कृष्णप्रसाद भट्टराई हुन्। ==युवावस्था== बनारसमा जन्मेका कृष्णप्रसादको शिक्षा पनि बनारसमा नै भएको थियो। यिनले काशी हिन्दू विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा [[कला स्नातक|बि.ए.]] सम्मको अध्ययन पूरा गरेका थिए। सोही विषयमा एम.ए. तहको अध्ययन पनि गरिसकेका भट्टराई भारतीय स्वतन्त्रता सँग्राममा सहभागी भएका कारण पक्राऊ परेकाले सो तहको परीक्षा दिनबाट बञ्चित भएकाकाले यिनको एम. ए. तहको अध्ययन पूरा हुन सकेन। <ref>कान्तिपुर दैनिक</ref> कृष्णप्रसाद भट्टराई युवावस्थामा पत्रकार थिए। साथै उनी [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] को [[कम्युनिष्ट पार्टि]] (Communist Party of the Soviet Union) कि महासचिव [[निकिता ख्रुश्चेभ]] (Nikita Khrushchev) को अन्तर्बार्ता लिने प्रथम विदेशी पत्रकार थिए। ==राजनीतिक जीवन== राणा प्रधानमन्त्री वीर सम्शेरको वक्रदृष्टिमा परेका पं. विश्वनाथ भट्टराई (कृष्णप्रसाद भट्टराईका हजुरबुवा) सपरिवार बनारस निर्वासनमा गएपछि उनी त्यहींबाट बिहारको रामनगर राज्यका राजाका पुरोहित बन्न पुगे। उनका छोरा संकटाप्रसाद पनि तिनै रामनगर रामराजाका पुरोहित थिए। यिनका चारै भाइ छोराहरू भने बनारसमा बसेर अध्ययन गर्दथे। त्यहींबाट यी चारैजना भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय भएका थिए। दाइहरूको प्रभावले कान्छा कृष्णप्रसाद राजनीतिमा झन अगुवा हुन पुगे। === सुरुवाती === भट्टराई सन १९४२ को अङ्ग्रेज भारत छोडो स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय सहभागी भएर पहिलो पटक [[अङ्ग्रेज सरकार]]बाट पक्राउ परेका थिए। सन् १९४५ मा बनारस हिन्दू युनिभर्सिटी स्थित नेपाल छात्र संघको उपाध्यक्षका रूपमा रहेर नेपाली विद्यार्थीहरू बीच राजनीतिक चेतना फैलाउने काममा भट्टराई सक्रिय रहे। त्यसपछि नेपालको निरङ्कुशतन्त्र हटाउन आन्दोलन गर्नुपर्ने सम्बन्धमा छलफल हुन थाले। बीपी कोइराला र अन्य केही तात्कालीन युवाहरू पहिलेदेखि नै सँगठनमा लागेका थिए। === [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] गठन देखि २००७ सम्म === नेपालको १०४ वर्ष लामो निरङ्कुश [[राणा वंश|राणा शासन]] समाप्त पारेर संवैधानिक राजतन्त्रात्मक प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने उद्देश्यले पहिलो पटक वि.सं. २००३ मा भारतको बनारसमा अखिल भारतीय नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस नामक संस्था गठन भयो। देवीप्रसाद सापकोटाको सभापतित्वमा बनेको उक्त संस्थाका महामन्त्री रहेका भट्टराईले वि.सं. २००३ माघमा [[कोलकाता]]मा स्थापित नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसमा सँगठन मन्त्रीको पद सम्हालेका थिए। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेस मिलेर वि.सं. २००६ चैतमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] गठनपछि यिनी सहमहामन्त्रीको पदमा पुगे। यिनले २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमा जनकपुर―उदयपुर कब्जा गर्ने मुक्ति सेनाको कमाण्डरका रूपमा काम गरेका थिए। ===२००७-२०१७=== प्रजातन्त्र स्थापनापछि २००८ मा प्रथम पटक गठित सल्लाहकार सभाका अध्यक्ष भएका भट्टराईले २०१६ सालमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का सभामुखको पदको दायित्व वहन गरेका थिए। २०१५ निर्वाचनमा गोर्खाबाट निर्वाचनमा भाग लिँदा पनि उनी पराजित भएका थिए। === २०१७ देखि २०४६ === २०१७ पौष १ गतेका दिन थापाथलीमा सम्पन्न हुँदै गरेको तरुण दलको सभास्थलबाट तात्कालीन प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालासँगै तरुण दलको अधिवेशन स्थल त्रिपुरेश्वरबाट पक्राउ परेपछि भट्टराईले निरन्तर १० वर्षसम्म जेल बस्नुपर्‍यो। त्यसपछि पनि पटक-पटक जेल परेका भट्टराईले आफ्नो जीवनमा १४ वर्षभन्दा बढी समय जेलमै बिताउनुपरेको थियो। एक दशक लामो जेल जीवनबाट मुक्त हुने वित्तिकै २०२७ वैशाख ६ गते [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] स्थापना समारोहको उद्घाटन गर्ने भट्टराईले विद्यार्थी आन्दोलनलाई सक्रिय पार्न विशेष योगदान दिएका छन्। २०३४ मा सम्पन्न भएको पटना सम्मेलनबाट [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले स्वास्थ्यको कारण देखाई भट्टराईलाई नेपाली काङ्ग्रेसको कार्यवाहक सभापति बनाए। बीपीको निधन पछि २०३९ मंसीरमा [[गणेशमान सिंह]] निवास क्षेत्रपाटीमा सम्पन्न सम्मेलनबाट पुनः कार्यवाहक सभापतित्वमा समर्थित भएका भट्टराईले करिब डेढ दशक कार्यवाहक सभापति कै रूपमा रहेर नेपाली काङ्गेसको नेतृत्व सञ्चालन गरे। नेपाली काङ्ग्रेसको आठौँ महाधिवेशन २०४८ बाट सर्वसम्मतिबाट सभापतिमा निर्वाचित गरेपछि यिनले २०५३ सम्म सभापतिको पद सम्हाले। भट्टराईको १७ वर्षे सभापतित्व कालमा २०४२ को देशव्यापी सत्याग्रह सम्पन्न भयो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को जनआन्दोलन]] घोषणा भएको क्षेत्रपाटी सम्मेलनको सभापतित्व पनि यिनैले गरेका थिए। === २०४६ को जनआन्दोलनपछि === {{मुख्य|कृष्णप्रसाद भट्टराई अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्}} [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ जनआन्दोलन]]को पार्टी सभापतिका रूपमा नेतृत्व गर्ने भट्टराई प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना भएपछि पहिलो अन्तरिमकालीन प्रधानमन्त्री बने। तोकिएको एक वर्ष भित्रै संविधान निर्माण र निर्वाचन सम्पन्न गराएर संवैधानिक राजा र जनताद्वारा आफूलाई सुम्पिएको काम सफलताका साथ पूरा गरे। २०४८ को निर्वाचनमा उनी पराजित भए। २०१५ मा गोर्खाबाट र २०५१ मा काठमाडौँ क्षेत्र नं. १ बाट निर्वाचनमा भाग लिँदा पनि उनी पराजित भएका थिए। भट्टराईले नेपाली काङ्ग्रेसको स्थापना कालदेखि नै बीपी कोइराला, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शम्शेर]] र गणेशमान सिंह तीनैजना नेताहरूसँग समान रूपले काम गर्दै आएका छन्। अहिंसात्मक आन्दोलनबाटै प्रजातन्त्र स्थापना गर्न सकिन्छ भन्ने दृढ अठोट र सङ्कल्प बोकेर करिब डेढ दशक जेल जीवन बिताउने भट्टराईले निर्वासन चाहिं कहिल्यै रूचाएनन्। <ref>कृष्णप्रसाद भट्टराई शब्दचित्र: तुल्सी भट्टराई NepalBritain.com</ref> ===दोश्रो प्रधानमन्त्री कार्यकाल=== === नेपाली काङ्ग्रेस विभाजन === पार्टीको आन्तरिक कलह बढ्दै गएर २०५८ मा [[शेरबहादुर देउवा]] प्रधानमन्त्री भएकै बेला उनकै नेतृत्वमा पार्टी विभाजित भएर नेपाली काङ्ग्रेस प्रजातान्त्रिकका रूपमा अर्को पार्टी गठन भयो। यसबाट भट्टराई ज्यादै चिन्तित बने। पार्टी विभाजनको त्यस घटनापछि एक प्रकार उनी मौन बसे। २ खेमामा विभाजित नेपाली काङ्ग्रेसलाई एकिकरण गर्ने कार्यमा यिनले ठूलो भूमिका निभाएका थिए। === जनआन्दोलन २०६३ पछि === राजतन्त्रबारे भनें उनको छुट्टै मत रहेको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जनआन्दोलन]]पछि पनि उन तत्कालै राजा हटाउने पक्षमा थिएनन्। यद्यपि गणतन्त्रको स्थापना पश्चात् उनी यस विषयमा मौन नै रहे। त्यसो त बि पी सिद्दान्तका साधक जसले कुनै न कुनै प्रकारको राजतन्त्र नेपालमा चाहिन्छ भनेर बारम्बार भन्थे नया राजनीतिक माहोलमा उनका कुरा सुन्न छाडीएपछी उनी मौन रहेको काङ्ग्रेस वृतमै बेलाबेलामा चर्चा चल्ने गरेको छ / हिन्दुराज्य र राजतन्त्र नरहे पछि उहाँ पनि रहनु भएन। ==ब्यक्तिगत जीवन== कृष्णप्रसाद भट्टराई आजीवन अविवाहित रहे। सन्त प्रवृत्तिको भएकाले गर्दा केहीले यिनलाई '''सन्त नेता''' भनेर पनि सम्वोधन गर्ने गरेका छन्। अत्यन्तै सादा जीवन भएका भट्टराई कहिलेकाँही छाता मात्र लिएर हिँड्दथे। २०४८को निर्वाचनमा पराजित भएपछि बालुवाटारस्थित प्रधानमन्त्री निवास छोडेर निस्कँदा यिनी हातमा छाता र कमण्डलु लिएर पैदलै निस्केका थिए। ==कृतिहरू== हालसालै यिनको 'मेरो म' नामको आत्मबृत्तान्त पुस्तकाकारमा प्रकाशित भएको छ। <ref>मेरो म: कृष्णप्रसाद भट्टराई</ref> ==मृत्यु== [[File:Krishna Bhattari.jpg|thumb|right|200px|कृष्णप्रसाद भट्टराईको मृत शरीर]] '''कृष्ण प्रसाद भट्टराई'''को २०६७ फागुन २० गते शुक्रबार राति ११ बजेर २६ मिनटमा काठमाडौँको [[नर्भिक अन्तराष्ट्रिय अस्पताल]]मा मृत्यु भयो। यिनको पार्थिव शरीरलाई राजकीय सम्मानका साथ फागुन २२ गते पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टी गरिएको थियो। {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]| पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]| अवधि=अप्रिल १९, १९९० &ndash; मे २६, १९९१| पछि=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]| }} {{पदक्रम| पहिले=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोईराला]]| पद=नेपालको प्रधानमन्त्री| अवधि=मे ३१, १९९९ &ndash; मार्च २२, २०००| पछि=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]| }} {{पदक्रम| पहिले=[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]]| पद=नेपाली काङ्ग्रेसको सभापति| अवधि=??| पछि=गिरिजा प्रसाद कोइराला| }} {{बाकस-अन्त्य}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <References/> {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको प्रतिनिधि सभाका सभामुखहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:खस ब्राह्मणहरू]] 46kfqq2n5ufel4hyq6tzpgb5ervo4am 1362117 1362116 2026-06-17T08:11:37Z Bishaldev100 28807 /* दोश्रो प्रधानमन्त्री कार्यकाल */ 1362117 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = कृष्णप्रसाद भट्टराई |alias = किशुनजी |image = krishna bhattarai.jpg |caption = कृष्णप्रसाद भट्टराई |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२९ औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] |term_start = ३१ मे, १९९९ |term_end = २२ मार्च, २००० |predecessor = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |successor = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |monarch1 = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] |term_start1 = १९ अप्रिल, १९९० |term_end1 = २६ मे, १९९१ |predecessor1 = [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]] |successor1 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |office2 = चौथो सभापति - नेपाली काङ्ग्रेस |term_start2 = १७ जनवरी, १९९२ |term_end2 = १० मे, १९९६ |successor2 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |term_start3 = १२ फेब्रुअरी, १९७६ |term_end3 = १६ जनवरी, १९९२ <small>(कार्यवाहक)</small> |predecessor3 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] |office4 = सभामुख - प्रतिनिधि सभा |term_start4 = मे, १९५९ |term_end4= २६ डिसेम्बर, १९६० |birth_date = वि.सं. १९८१ पौष ०८ गते कृष्ण द्वादशी<br>{{birth date|1924|12|23|df=y}} |death_date = २०६७ फागुन २० गते <br> {{death date and age|2011|3|4|1924|12|23|df=y}} |death_place = [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |party = [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] }} '''कृष्णप्रसाद भट्टराई''' (वि.सं.१९८१-२०६७, राजनीतिक नाम: '''किशुनजी''') नेपालका राजनीतिज्ञ, [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको पहिलो संसद]]का पहिलो [[सभामुख]] तथा [[बहुदलीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापना]] पश्चातका पहिला प्रधानमन्त्री थिए। यिनी वि.सं. २००३ सालमा नेपाली काङ्ग्रेस गठन गर्दा देखि नै नेपालको राजनीतिमा संलग्न थिए। यिनले २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमा जनकपुर―उदयपुर कब्जा गर्ने मुक्ति सेनाको कमाण्डरका रूपमा काम गरेका थिए। भट्टराई वि.सं. २०१५ सालमा [[संसद]]को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाका सभामुख भएका थिए। भट्टराई वि.सं. २०४६ को जनआन्दोलन पछि गठित अन्तरिम मन्त्रीपरिषदमा पहिलो पटक प्रधानमन्त्री बनेका थिए। [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] (१९२४-२०११) निर्माण गरी लागू गराउने र बहुदलीय प्रतिस्पर्धाको आधारमा संसदीय निर्वाचन गराउने महत्त्वपूर्ण दायित्त्व यिनले सफलता पूर्वक बहन गरेका थिए। तर आफू प्रधानमन्त्री हुँदै गराएको २०४८ को आम निर्वाचनमा यिनी आफू भनें काठमाडौँबाट पराजित भएका थिए। पछि [[आम निर्वाचन, २०५६|२०५६ को आम निर्वाचन]]मा विजयी भएपछि पुनः एकपटक प्रधानमन्त्री बनेका थिए। <ref>Keshab Poudel: Symbol of Simplicity. Spotlight: Kathmandu, Nepal</ref> गान्धीवादी सन्त नेता मानिने भट्टराई दृढ अठोट र संकल्पका धनी व्यक्तित्व मानिन्थे। यिनी स्पष्टवक्ता र सिद्धान्तनिष्ठ नेताका रूपमा चिनिन्थे। हरदम हँसिलो रहने भट्टराईको सेन्स अफ ह्युमर उच्च रहेको थियो। गम्भीर समस्यालाई हल्का रूपमा लिएर पचाउने क्षमता यिनमा रहेको थियो। पदमा बस्दा व्यक्तिगत लाभमा नमुछिएकाले यिनलाई स्वच्छ छवि भएका नेताको रूपमा लिइन्छ। ==पारिवारिक पृष्ठभूमि== स्व. कृष्णप्रसाद भट्टराईको जन्म स्व. पिता संकटाप्रसाद र स्व. माता ललितादेवीका कान्छा छोराका रूपमा वि.सं. १९८१ पौष कृष्ण द्वादशीका दिन भारतको बनारसमा भएको थियो। राणा प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर सम्शेर]]को वक्रदृष्टिमा परेका पं. विश्वनाथ भट्टराई सपरिवार बनारस निर्वासनमा गएपछि उनी त्यहींबाट [[बिहार]]को रामनगर राज्यका राजाका पुरोहित बन्न पुगे। उनका छोरा संकटाप्रसाद पनि तिनै रामनगर रामराजाका पुरोहित थिए। यिनका चारै भाइ छोराहरू भने बनारसमा बसेर अध्ययन गर्दथे। त्यहींबाट यी चारैजना भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय भएका थिए। दाइहरूको प्रभावले कान्छा कृष्णप्रसाद राजनीतिमा झन अगुवा हुन पुगे। गोर्खा दरबारमा पुरोहित यज्ञेश्वर भट्टराईका छोरा पति भट्टराई [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग काठमाडौँ आएर दरबारमा नै पुरोहित भई बसे। यिनको सन्तति परम्परामा क्रमशः विष्णुहरि, कृष्णलाल, मेदिनीधर, कमलकान्त, विश्वनाथ हुँदै पछिल्लो पुस्तामा संकटाप्रसाद भए। संकटाप्रसादका चार भाइ छोरा― बटुकप्रसाद, नारायणप्रसाद, गोपालप्रसाद र कृष्णप्रसाद थिए। यी चार मध्येका कान्छा छोरा कृष्णप्रसाद भट्टराई हुन्। ==युवावस्था== बनारसमा जन्मेका कृष्णप्रसादको शिक्षा पनि बनारसमा नै भएको थियो। यिनले काशी हिन्दू विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा [[कला स्नातक|बि.ए.]] सम्मको अध्ययन पूरा गरेका थिए। सोही विषयमा एम.ए. तहको अध्ययन पनि गरिसकेका भट्टराई भारतीय स्वतन्त्रता सँग्राममा सहभागी भएका कारण पक्राऊ परेकाले सो तहको परीक्षा दिनबाट बञ्चित भएकाकाले यिनको एम. ए. तहको अध्ययन पूरा हुन सकेन। <ref>कान्तिपुर दैनिक</ref> कृष्णप्रसाद भट्टराई युवावस्थामा पत्रकार थिए। साथै उनी [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] को [[कम्युनिष्ट पार्टि]] (Communist Party of the Soviet Union) कि महासचिव [[निकिता ख्रुश्चेभ]] (Nikita Khrushchev) को अन्तर्बार्ता लिने प्रथम विदेशी पत्रकार थिए। ==राजनीतिक जीवन== राणा प्रधानमन्त्री वीर सम्शेरको वक्रदृष्टिमा परेका पं. विश्वनाथ भट्टराई (कृष्णप्रसाद भट्टराईका हजुरबुवा) सपरिवार बनारस निर्वासनमा गएपछि उनी त्यहींबाट बिहारको रामनगर राज्यका राजाका पुरोहित बन्न पुगे। उनका छोरा संकटाप्रसाद पनि तिनै रामनगर रामराजाका पुरोहित थिए। यिनका चारै भाइ छोराहरू भने बनारसमा बसेर अध्ययन गर्दथे। त्यहींबाट यी चारैजना भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय भएका थिए। दाइहरूको प्रभावले कान्छा कृष्णप्रसाद राजनीतिमा झन अगुवा हुन पुगे। === सुरुवाती === भट्टराई सन १९४२ को अङ्ग्रेज भारत छोडो स्वतन्त्रता आन्दोलनमा सक्रिय सहभागी भएर पहिलो पटक [[अङ्ग्रेज सरकार]]बाट पक्राउ परेका थिए। सन् १९४५ मा बनारस हिन्दू युनिभर्सिटी स्थित नेपाल छात्र संघको उपाध्यक्षका रूपमा रहेर नेपाली विद्यार्थीहरू बीच राजनीतिक चेतना फैलाउने काममा भट्टराई सक्रिय रहे। त्यसपछि नेपालको निरङ्कुशतन्त्र हटाउन आन्दोलन गर्नुपर्ने सम्बन्धमा छलफल हुन थाले। बीपी कोइराला र अन्य केही तात्कालीन युवाहरू पहिलेदेखि नै सँगठनमा लागेका थिए। === [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] गठन देखि २००७ सम्म === नेपालको १०४ वर्ष लामो निरङ्कुश [[राणा वंश|राणा शासन]] समाप्त पारेर संवैधानिक राजतन्त्रात्मक प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने उद्देश्यले पहिलो पटक वि.सं. २००३ मा भारतको बनारसमा अखिल भारतीय नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस नामक संस्था गठन भयो। देवीप्रसाद सापकोटाको सभापतित्वमा बनेको उक्त संस्थाका महामन्त्री रहेका भट्टराईले वि.सं. २००३ माघमा [[कोलकाता]]मा स्थापित नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसमा सँगठन मन्त्रीको पद सम्हालेका थिए। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेस मिलेर वि.सं. २००६ चैतमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] गठनपछि यिनी सहमहामन्त्रीको पदमा पुगे। यिनले २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमा जनकपुर―उदयपुर कब्जा गर्ने मुक्ति सेनाको कमाण्डरका रूपमा काम गरेका थिए। ===२००७-२०१७=== प्रजातन्त्र स्थापनापछि २००८ मा प्रथम पटक गठित सल्लाहकार सभाका अध्यक्ष भएका भट्टराईले २०१६ सालमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का सभामुखको पदको दायित्व वहन गरेका थिए। २०१५ निर्वाचनमा गोर्खाबाट निर्वाचनमा भाग लिँदा पनि उनी पराजित भएका थिए। === २०१७ देखि २०४६ === २०१७ पौष १ गतेका दिन थापाथलीमा सम्पन्न हुँदै गरेको तरुण दलको सभास्थलबाट तात्कालीन प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालासँगै तरुण दलको अधिवेशन स्थल त्रिपुरेश्वरबाट पक्राउ परेपछि भट्टराईले निरन्तर १० वर्षसम्म जेल बस्नुपर्‍यो। त्यसपछि पनि पटक-पटक जेल परेका भट्टराईले आफ्नो जीवनमा १४ वर्षभन्दा बढी समय जेलमै बिताउनुपरेको थियो। एक दशक लामो जेल जीवनबाट मुक्त हुने वित्तिकै २०२७ वैशाख ६ गते [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] स्थापना समारोहको उद्घाटन गर्ने भट्टराईले विद्यार्थी आन्दोलनलाई सक्रिय पार्न विशेष योगदान दिएका छन्। २०३४ मा सम्पन्न भएको पटना सम्मेलनबाट [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले स्वास्थ्यको कारण देखाई भट्टराईलाई नेपाली काङ्ग्रेसको कार्यवाहक सभापति बनाए। बीपीको निधन पछि २०३९ मंसीरमा [[गणेशमान सिंह]] निवास क्षेत्रपाटीमा सम्पन्न सम्मेलनबाट पुनः कार्यवाहक सभापतित्वमा समर्थित भएका भट्टराईले करिब डेढ दशक कार्यवाहक सभापति कै रूपमा रहेर नेपाली काङ्गेसको नेतृत्व सञ्चालन गरे। नेपाली काङ्ग्रेसको आठौँ महाधिवेशन २०४८ बाट सर्वसम्मतिबाट सभापतिमा निर्वाचित गरेपछि यिनले २०५३ सम्म सभापतिको पद सम्हाले। भट्टराईको १७ वर्षे सभापतित्व कालमा २०४२ को देशव्यापी सत्याग्रह सम्पन्न भयो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को जनआन्दोलन]] घोषणा भएको क्षेत्रपाटी सम्मेलनको सभापतित्व पनि यिनैले गरेका थिए। === २०४६ को जनआन्दोलनपछि === {{मुख्य|कृष्णप्रसाद भट्टराई अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्}} [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ जनआन्दोलन]]को पार्टी सभापतिका रूपमा नेतृत्व गर्ने भट्टराई प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना भएपछि पहिलो अन्तरिमकालीन प्रधानमन्त्री बने। तोकिएको एक वर्ष भित्रै संविधान निर्माण र निर्वाचन सम्पन्न गराएर संवैधानिक राजा र जनताद्वारा आफूलाई सुम्पिएको काम सफलताका साथ पूरा गरे। २०४८ को निर्वाचनमा उनी पराजित भए। २०१५ मा गोर्खाबाट र २०५१ मा काठमाडौँ क्षेत्र नं. १ बाट निर्वाचनमा भाग लिँदा पनि उनी पराजित भएका थिए। भट्टराईले नेपाली काङ्ग्रेसको स्थापना कालदेखि नै बीपी कोइराला, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शम्शेर]] र गणेशमान सिंह तीनैजना नेताहरूसँग समान रूपले काम गर्दै आएका छन्। अहिंसात्मक आन्दोलनबाटै प्रजातन्त्र स्थापना गर्न सकिन्छ भन्ने दृढ अठोट र सङ्कल्प बोकेर करिब डेढ दशक जेल जीवन बिताउने भट्टराईले निर्वासन चाहिं कहिल्यै रूचाएनन्। <ref>कृष्णप्रसाद भट्टराई शब्दचित्र: तुल्सी भट्टराई NepalBritain.com</ref> ===दोश्रो प्रधानमन्त्री कार्यकाल=== {{मुख्य|कृष्णप्रसाद भट्टराई मन्त्रिपरिषद्, २०५६}}[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेपछि २०५६ जेठ १७ गते कृष्णप्रसाद भट्टराई मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=18639|title=मन्त्रिपरिषद् गठन गरी कार्य बिभाजन गरेको|date=२०५६ जेठ १७|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> २०५६ चैत ७ मा भट्टराईलाई नेपाली काङ्ग्रेसले [[संसदीय दलको नेता]]बाट हटाएपछि उनले राजीनामा दिएका थिए। === नेपाली काङ्ग्रेस विभाजन === पार्टीको आन्तरिक कलह बढ्दै गएर २०५८ मा [[शेरबहादुर देउवा]] प्रधानमन्त्री भएकै बेला उनकै नेतृत्वमा पार्टी विभाजित भएर नेपाली काङ्ग्रेस प्रजातान्त्रिकका रूपमा अर्को पार्टी गठन भयो। यसबाट भट्टराई ज्यादै चिन्तित बने। पार्टी विभाजनको त्यस घटनापछि एक प्रकार उनी मौन बसे। २ खेमामा विभाजित नेपाली काङ्ग्रेसलाई एकिकरण गर्ने कार्यमा यिनले ठूलो भूमिका निभाएका थिए। === जनआन्दोलन २०६३ पछि === राजतन्त्रबारे भनें उनको छुट्टै मत रहेको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जनआन्दोलन]]पछि पनि उन तत्कालै राजा हटाउने पक्षमा थिएनन्। यद्यपि गणतन्त्रको स्थापना पश्चात् उनी यस विषयमा मौन नै रहे। त्यसो त बि पी सिद्दान्तका साधक जसले कुनै न कुनै प्रकारको राजतन्त्र नेपालमा चाहिन्छ भनेर बारम्बार भन्थे नया राजनीतिक माहोलमा उनका कुरा सुन्न छाडीएपछी उनी मौन रहेको काङ्ग्रेस वृतमै बेलाबेलामा चर्चा चल्ने गरेको छ / हिन्दुराज्य र राजतन्त्र नरहे पछि उहाँ पनि रहनु भएन। ==ब्यक्तिगत जीवन== कृष्णप्रसाद भट्टराई आजीवन अविवाहित रहे। सन्त प्रवृत्तिको भएकाले गर्दा केहीले यिनलाई '''सन्त नेता''' भनेर पनि सम्वोधन गर्ने गरेका छन्। अत्यन्तै सादा जीवन भएका भट्टराई कहिलेकाँही छाता मात्र लिएर हिँड्दथे। २०४८को निर्वाचनमा पराजित भएपछि बालुवाटारस्थित प्रधानमन्त्री निवास छोडेर निस्कँदा यिनी हातमा छाता र कमण्डलु लिएर पैदलै निस्केका थिए। ==कृतिहरू== हालसालै यिनको 'मेरो म' नामको आत्मबृत्तान्त पुस्तकाकारमा प्रकाशित भएको छ। <ref>मेरो म: कृष्णप्रसाद भट्टराई</ref> ==मृत्यु== [[File:Krishna Bhattari.jpg|thumb|right|200px|कृष्णप्रसाद भट्टराईको मृत शरीर]] '''कृष्ण प्रसाद भट्टराई'''को २०६७ फागुन २० गते शुक्रबार राति ११ बजेर २६ मिनटमा काठमाडौँको [[नर्भिक अन्तराष्ट्रिय अस्पताल]]मा मृत्यु भयो। यिनको पार्थिव शरीरलाई राजकीय सम्मानका साथ फागुन २२ गते पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टी गरिएको थियो। {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]| पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]| अवधि=अप्रिल १९, १९९० &ndash; मे २६, १९९१| पछि=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]| }} {{पदक्रम| पहिले=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोईराला]]| पद=नेपालको प्रधानमन्त्री| अवधि=मे ३१, १९९९ &ndash; मार्च २२, २०००| पछि=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]| }} {{पदक्रम| पहिले=[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]]| पद=नेपाली काङ्ग्रेसको सभापति| अवधि=??| पछि=गिरिजा प्रसाद कोइराला| }} {{बाकस-अन्त्य}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <References/> {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको प्रतिनिधि सभाका सभामुखहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:खस ब्राह्मणहरू]] 0grm9mdnanqwsu4bra09nsk99egq77q 0 5820 1362109 1351043 2026-06-17T06:22:54Z Coolsan71 75463 1362109 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = धुलिखेल |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = /सदरमुकाम |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline =Dhulikhel Valley.jpg |imagesize =340px |image_caption = धुलिखेलको दृश्य |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Nepal<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = नेपालमा रहेको धुलिखेल नगरपालिका |pushpin_mapsize = 300 <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |subdivision_name1 = [[बागमती अञ्चल|बागमती]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] <!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kavrepalanchowk/dhulikhel?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = अशोककुमार ब्याञ्जु श्रेष्ठ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = निराजन जङ्गम <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 55<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=31&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 33726 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2_title = Religions <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd= 27|latm = 37|latNS = N |longd= 85|longm = 33|longEW = E |coordinates_display = title |coordinates_type = type:city_region:NP |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = ०११ |blank_name = |blank_info = |website = [https://dhulikhelmun.gov.np dhulikhelmun.gov.np] |footnotes = }} '''धुलिखेल नगरपालिका''' ([[नेवारी भाषा|नेपालभाषा]]मा : धौख्यः) [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]को [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] जिल्लामा अवस्थित छ। धुलीखेल काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। करीव १६२५ मिटर (५३३० फिट)को उचाइमा अवस्थित धुलिखेल नगरी हरियालीले ढाकिएका होचा अग्ला पहाडहरू र ती भन्दा पर सेता हिउँले सजिएका पर्वतमालाको पृष्ठभूमि पारेर पानपाते आकारमा बसेको छ । हिमाली चुचुरा र सूर्‍योदयको बिहङ्गम द्रश्य आदिले पर्यटकहरूलाई मात्र नभै नेपालीहरू समेत लोभिएको कुरा हिउँदमा स्थानीय टुँडिखेलमा हुने बनभोजहरूको घुइँचो, होटलमा रात बिताउन आउने रसिकहरूको लामो लाईन, र पर्यटकहरूको बिहान ३ बजेदेखि नै भेला हुने बातावरणले नै बताउँछ ।<ref name="जिल्ला झलक">{{cite web| accessdate = मे 7, २०११| url = http://www.ddckavre.gov.np/leftall_blank.php?page=intro_detail| title = जिल्ला झलक| publisher = '''ddckavre.gov.np'''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124075807/http://www.ddckavre.gov.np/leftall_blank.php?page=intro_detail |date=2011-11-24 }}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, साविकको धुलिखेल नगरपालिकामा साविकका [[पात्लेखेत, काभ्रेपलाञ्चोक|पात्लेखेत]], [[शङ्खुपाटीचौर]] (१-३, ५-९), [[शारदा बतासे]] (१,२,५, ६-८), [[रविओपी]] (१-५) र [[देवीटार]] (१-३, ६-९) [[गाविस]]हरू गाभ्दै यस नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३३,७२६ रहेको छ भने यहाँ ८,५७० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> यस नगपालिकामा २५.६३% [[तामाङ जाति|तामाङ जाति,]] २४.०४%[[खस ब्राह्मण|पहाडी ब्राह्मण]], १८.२४% [[नेवार जाति]] र १५.४४% [[क्षेत्री]] समुदायहरु रहेका छन। साथै प्रथम भाषा (मातृभाषा) बोलिनेमा नेपाली ५८.५७%, तामाङ २४.०८% र नेपालभाषा १४.४८% रहेका छन्। == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार धुलिखेल नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३३,७२६ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ धुलिखेल नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[देवीटार]] (१-३, ६-९) || १,९८२ || ६.१३ || ३२३.३३ |- | २ || [[रविओपी]] (१-५) || २,३३५ || ८.५१ || २७४.३८ |- | ३ || धुलिखेल (६) || २,३३६ || २.७४ || ८५२.५५ |- | ४ || धुलिखेल (७) || ५,८३९ || १.५५ || ३,७६७.१० |- | ५ || धुलिखेल (८-९) || २,९९७ || ०.६७ || ४,४७३.१३ |- | ६ || धुलिखेल (४-५) || २,१२५ || १.०१ || २,१०३.९६ |- | ७ || धुलिखेल (२-३) || २,८८९ || १.९८ || १,४५९.०९ |- | ८ || धुलिखेल (१, १३) || ३,१२३ || ८.६४ || ३६१.४६ |- | ९ || धुलिखेल (१०-१२) || २,८९८ || ४.९३ || ५८७.८३ |- | १० || [[शारदा बतासे]] (१, २, ५, ६-८) || १,४१९ || २.९८ || ४७६.१७ |- | ११ || [[पात्लेखेत, काभ्रेपलाञ्चोक|पात्लेखेत]] || ३,४०७ || १०.१२ || ३३६.६६ |- | १२ || [[शङ्खुपाटीचौर]] (१-३, ५-९) || २,३७६ || ५.३५ || ४४४.११ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ३३,७२६ !! ५४.६१ !! ६१८.६८ |} ==ऐतिहासिक पृष्ठभूमि== वि.सं. २०२२ तिर जिल्ला सदरमुकामको रूपमा चिनिन थालेको धुलिखेल, नेपालको इतिहासमा समेत स्पष्ट रूपमा उल्लेख भएको कुरा ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा नै उल्लेख भइसकेको छ। वि.सं. १८२० कार्तिक १० गतेका दिन पृथ्वीनारायण शाहको फौजसँग पराजित धुलीखेलमा ५० घरपरिवार मात्र बाँकी रहेका थिए।<ref name="जिल्ला झलक"/> ==नामाकरण== प्राकृतिक सौन्दर्य, होचा-होचा हरिया पाटनहरूले (घाँसे मैदान) भरिएको, स्वस्थ्यकर जलवायु भएको धुलिखेलको नामाकरण कसरी रहन गयो भन्ने सन्दर्भमा केही किम्बदन्तीहरू छन् । धौ - नेवारी भाषामा दहि भएको हुनाले राम्रो दहि पाउने ठाउको रूपमा चिनिन्थ्यो | यहाँ बाघ लाग्ने घना जंगल थियो । त्यसै जंगलका बाघहरू खेल्ने डुल्ने ठाउँ भएकोले "धुंखेल" भनिन्थयो। यसैगरी अर्को थरीको भनाइ अनुसार अघिका यी बन्य सम्पदा मासेर मानिसहरूले बस्ती बसाल्दै लगेपछि उजाडिएका डाँडाकाडाँमा हुरी बतासले गर्दा धुलैधुलो उड्ने भएकोले यसको नाम धुलिखेल रहन गएको हो । ==पर्यटकीय महत्त्व== [[काठमाडौँ]]-[[तातोपानी]] (चिन सिमाना) पुग्ने [[अरनिको राजमार्ग]]को ३० कि.मि. (नौ कोस) मा अवस्थित धुलिखेल यातायातको दृष्टिले सुविधायक्त, मानिन्छ । यहाँ आवागमनको निम्ति बस, ट्याक्सी आदि सुविधा सदैव प्राप्य छ । यहाँबाट गगनचुम्बी हिमालहरूमध्ये [[मनास्लू]], [[लमजुङ्ग]], [[गणेश हिमाल]], [[गौरीशङ्कर हिमाल|गौरीशंकर हिमाल]], [[लामटाङ]], [[रोल्वालिङ]], [[महालंगूर]] र [[कुम्भकर्ण]] हिमालयहरू देखिन्छन् । यसका अतिरिक्त अग्ला चुचुरा चढ्ने पर्वतारोहीहरूले मात्र साधारणतया: देख्न पाउने हिमनदी धुलिखेलको [[देवीस्थान डाँडा]]बाट सजिलै देख्न पाउने भएकोले पनि यो ठाउँ आकर्षणको केन्द्रबिन्दू बन्दै गएको छ। उपत्यकाको पूर्वमा रहेको नेवार बस्ती भएता पनि [[काठमाडौँ]] र पाटनका नेवारहरूको भन्दा यहाँका नेवारहरूको संस्कृति र रीतिरिवाज धेरै अर्थमा बेग्लै र आफ्नै ढंगको छ । यहाँका बासिन्दाहरूको मुख्य ब्यवसाय कृषि र व्यापार हो। कूल जनसङ्ख्याको ५३१ घरधुरीले वयापार र ५२८ घरधुरीले कृषि पेशा अपनाएको तथ्य २०५२ सालमा लिइएको बस्तीस्तरीय सर्भेक्षणबाट प्राप्त भएको छ। यहाँका पुरुषहरूले ब्यवसायमा लागेको पाइन्छ । यहाँ एउटा भनाइ मान्नुपर्छ - यहाँका नेवारहरू ब्यापार गर्न पूर्व लाग्छन् पश्चिम जाँदैनन् भन्ने जनसाधारणको भनाइ छ । हुन त यथार्थमा धुलिखेल ब्यापारीहरू पूर्वमा इलाम, [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ्ग]], [[सिक्किम]] र भुटानसम्म पुगेको पाइन्छ । [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] जिल्लाको जिल्ला सदरमुकाम भएकले जिल्लास्तरीय सरकारी तथा गौरसरकारी कार्यालयहरू यहीं छन्। यहाँ ३ मा.वि.मा १०‍‌‌ + २ को कक्षा सञ्चालन भैसकेको छ भने निजी क्षत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय गुणस्तर कायम गर्न सफल [[काठमाडौँ विश्वविद्यालय]] रहेको छ ।स्थानीय बासिन्दाको पहलमा स्थापित देशकै पहिलो नमूना सामुदायिक अस्पताल - [[धुलिखेल अस्पताल]]ले शिक्षा र स्वास्थ्यको क्षेत्र प्रदान गर्दै आएका छन् | स्थानीय चिकित्सक डा. राम कण्ठ माकजु र उनकै सहयोगी डा. राजेन्द्र कोजु को नेतृत्व बाट धुलिखेल अस्पताल देशमै गुणस्तरीय अस्पताल को रूपमा चिनिन्छ | प्राथमिक शिक्षा तालीम केन्द्र पनि रहेको छ | यहाँ रहेको [[नापी तालीम केन्द्र, धुलिखेल]]ले प्राविधिक शीप प्रवर्द्धन गर्दौ आएको छ । गणेश, सरस्वती, वाराही, गीता, मन्दिर, [[गोखुरेश्वर महादेव]], भैखण्डा मन्दिर र भगवतीको मन्दिर प्रसिद्ध छन् । दक्षिण पूर्व स्थित मन्दिर पनि रहेको छ । ==जनसङ्ख्या== नेपालको बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार धुलिखेल नगरपालिकाको जनसङ्ख्या १४,२६८ छ ।<ref name="census">{{cite web | accessdate = सेप्टेम्बर २८, २००७ | url = http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf | title = नेपाल जनगणना २००१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708163707/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf |date=2007-07-08 }}</ref> यस मध्ये पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन् । २०७४ बैसाग ३१ गते सम्पन्न निर्वाचन द्वारा निर्वाचित अशोक ब्यान्जु प्रमुख धुलिखेल न्नगर पालिका बिमल सर्मा उप प्रमुख धुलिखेल नगर पालिका == चित्रदिर्घा == <gallery> File:Devisthan Gate.jpg|thumb|देबिस्थान डाँडा प्रवेशद्वार File:Devisthan.jpg|thumb|देबिस्थान File:Devisthan6.jpg|thumb|देबिस्थान File:Devisthan1.jpg|thumb|देबिस्थान File:Devisthan Stone.jpg|thumb|देबिस्थान डाँडामा रहेको ढुंगा </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{Wikivoyage|Dhulikhel}} {{Commonscat|Dhulikhel}} [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:पहाडी नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] ikh79dsv2x382flye9wrsko6eghqzr6 0 6373 1362110 1351942 2026-06-17T06:26:03Z Coolsan71 75463 1362110 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = कमलामाई | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Sindhuli madi.jpg | image_caption = सिन्धुलीमाढी बजारको दृश्य | imagesize = 300 | image_flag = | image_seal = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Nepal Bagmati Pradesh#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा कमलामाई नगरपालिका | coordinates = {{coord|27|12|37|N|85|54|45|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location -->| subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]|<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-sindhuli/kamalamai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = उपेन्द्रकुमार पोखरेल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = मञ्जु देवकोटा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = नगरपालिका | established_date = वि.सं. २०५३ चैत्र १४<ref>{{cite news|title=नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17917|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) | established_date1 = सिद्धेश्वर र भिमान | established_title2 = सम्मिलित (मिति) | established_date2 = वि.सं. २०५३ चैत्र १४ | established_title3 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) | established_date3 = [[डाँडिगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास]] र [[रानिचुरी]] | established_title4 = सम्मिलित (मिति) | established_date4 = वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ <!-- Area -->| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 482.57<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -->| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=33&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 71016 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४५९०० | area_code = +९७७-०४७ | blank_name = | blank_info = | website = {{URL|www.kamalamaimun.gov.np}} | footnotes = | subdivision_type3 = प्रशासनिक केन्द्र | subdivision_name3 = [[सिन्धुलीमाढी]] }} '''कमलामाई''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]मा पर्ने [[सिन्धुली जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकाम [[सिन्धुलीमाढी]]<ref>{{Cite web |last=कार्की |first=राजकुमार |title=सिन्धुली सदरमुकामका जंगल खरानी हुँदै |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2020/04/11/158657446003523508.html |access-date=2025-12-25 |website=कान्तिपुर अनलाइन |language=नेपाली}}</ref><ref>{{cite news|title=सदरमुकाम तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=3716|accessdate=डिसेम्बर २०२५|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> यस नगरपालिका भित्रको एक केन्द्रीय स्थल हो। सिन्धुली जिल्लामा रहेका तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। कमला उपत्यकाभित्र पर्ने यो नगरपालिकामा सबै जिल्ला स्तरीय कार्यलयहरूका साथै क्याम्पस, विद्यालय तथा अस्पतालहरू समेत रहेका छन्। कुल १४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ सालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार ७१,०१६ रहेको छ।<ref name="जनगणना २०७८"/>कमलामाई नगरपालिकाको पूर्वमा [[तीनपाटन गाउँपालिका]], [[गोलन्जोर गाउँपालिका|गोलञ्जोर गाउँपालिका]] र [[दुधौली नगरपालिका]] त्यसतै यसको पश्चिममा [[मरिण गाउँपालिका]] र [[सर्लाही जिल्ला]], उतरमा [[सुनकोशी गाउँपालिका (स्पष्टता)|सुनकोशी गाउँपालिका]] र गोलञ्जोर गाउँपालिका तथा दक्षिणमा [[धनुषा जिल्ला]] र [[महोत्तरी जिल्ला]] रहेका छन्। ==नामकरण== प्रसिद्ध कमला नदीको तटमा रहेको कमलामाई मन्दिरको नामबाट यो नगरपालिकाको नामाकरण कमलामाई गरिएको छ। [[कमलामाई मन्दिर]] यस नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ मा पर्दछ।<ref>{{Cite web |last=ढुङ्गाना |first=राजेश |title=सिन्धुलीको कमलामाई मन्दिर (फोटो फिचर) |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105451 |access-date=2025-12-25 |website=गोरखापत्र अनलाइन |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-07 |title=कमलामाई मन्दिरको उत्पत्तिस्थलको पर्यटन प्रवर्द्धनमा जोड |url=https://tourismpana.com/kamalamai-temple-tourism/ |access-date=2025-12-25 |website=टुरिजम पाना अनलाइन |language=नेपाली}}</ref> ==क्षेत्रगत फैलावट== नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाविसहरूलाई मिलाएर यो नगरपालिकाको स्थापना भएको हो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद]]को निर्णय बमोजिम यस नगरपालिकामा १४ वडा रहेका छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|date=पुष २३, २०७३|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=३० फाल्गुन २०७३|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=२८ फाल्गुण २०७३|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते गरेको सिफारिसलाई नेपाल सरकारले अनुमोदन गरि नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते प्रकाशित गरेपछि यस नगरपालिकामा सिन्धुली जिल्लाका तत्कालिन [[डाँडिगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास]] र [[रानिचुरी]] गाउँ विकास समितिलाई सम्मिलित गरिएको थियो। वर्तमान समयमा यो नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल ४८२.५७ वर्ग किलोमिटर भएको छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७१,०१६ रहेको छ भने यहाँ १८,१३५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कमलामाई नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका वडाहरु / गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[डाँडिगुराँसे]] || ४,५६५ || ८२.६६ || ५५.२३ |- | २ || [[भद्रकाली]] || ३,७९० || ५०.४८ || ७५.०८ |- | ३ || [[जलकन्या]] || १,३५९ || ९.०५ || १५०.१७ |- | ४ || कमलामाई (१, २, ५, ९) || ८,८१८ || २७.१२ || ३२५.१५ |- | ५ || कमलामाई (४) || ८,२९२ || २६.८४ || ३०८.९४ |- | ६ || कमलामाई (६) || १२,४९८ || ५.९३ || २१०७.५९ |- | ७ || कमलामाई (७, ८) || ६,८२८ || २८.७९ || २३७.१७ |- | ८ || कमलामाई (३, १०) || ३,६७२ || ५७.८४ || ६३.४९ |- | ९ || कमलामाई (११, १२, १४) || ४,७२८ || २४.२२ || १९५.२१ |- | १० || कमलामाई (१३, १५–१८) || ३,३७५ || ३७.३५ || ९०.३६ |- | ११ || [[रानीचुरी]] (१–३, ५) || ३,८०० || ३८.१३ || ९९.६६ |- | १२ || [[रानीचुरी]] (४, ६–९) || ३,८२२ || ४३.३४ || ८८.१९ |- | १३ || [[रानीबास]] (१–३, ८, ९) || २,२५८ || २४.३८ || ९२.६२ |- | १४ || [[रानीबास]] (४–७) || ३,२११ || २६.४४ || १२१.४४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७१,०१६''' || '''४८२.५७''' || '''१४७.१६''' |} ==प्रमुख स्थानहरू== नगरपालिकाको मुख्य वस्तीहरूमा करकरे, माईस्थान, सिस्नेरी बाघमारा, माझीटार, लुङ्गेलिटार, मधुटार, चियाबारी, ज्यामिरे, वेसारे, खैरेनी, लामिडाँडा, कुडुले, बोगटी, गैयाँटार, रातमाटा, राम्माढी, दोभानटार, माझगाउँ, पाखाटोल, कुलो खोला गाउँ, सरकारी टोल, राजमहल, चिलाउने टोल, तरुल वन, मजुरे गाउँ, ताप्के गाउँ, भिमान, ढुङ्ग्रेवास, ढकाल गाउँ आदि हुन्। भिमान बजार, सिन्धुली बजार (१ नं. बजार, २ नं. बजार), धुरा बजार र ढुङ्ग्रेवास बजार नगरपालिकाका प्रमुख बजारहरू हुन्। सिन्धुली तथा भिमान बजारमा साप्ताहिक हाटबजार पनि लाग्ने गर्दछ। शिद्धबाबा, कालीमाई तथा कमलामाई यहाँका मुख्य मन्दिरहरू हुन्। रानीचुरी डाँडो नगरपालिकाको ऐतिहासिक स्थल हो।<ref>{{cite web|url=http://www.kamalamaimun.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/5|title=कमलामाई नगरपालिका|publisher='''Kamalamaimun.gov.np'''}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == इतिहास == कमलामाई नगरपालिका कमला उपत्यकाभित्र पर्दछ। यस उपत्यका तथा नगरपालिकाको मथिल्लो डाँडामा ऐतिहासिक [[सिन्धुलीगढी]] दरवार छ। नगरको मुख्य बजार सिन्धुलीमाढीमा बसेको छ। यहाँ [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले कप्तान किनलोकका अङ्ग्रेजी सेनालाई [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण]] ताका पराजित गरेको थियो। राणाकालमा दरवार बनेपछि सो क्षेत्रको प्रशासनिक केन्द्र बनाइएको थियो। यस नगरपालिकाको सिन्धुलीमाढी क्षेत्रमा लगभग नौ हजार मानिस बसोबास गर्दछन्। == नगर निर्वाचन इतिहास == वि.सं. २०५४ को निर्वाचनमा प्रमुख र उपप्रमुख पदमा क्रमशः वासुदेव श्रेष्ठ र रसबहादुर कार्की निर्वाचित भएका थिए। उनीहरूको कार्यकाल समाप्तिपछि तत्कालिन श्री ५ को सरकारले वासुदेव श्रेष्ठलाई प्रमुख र भीष्मराज श्रेष्ठलाई उपप्रमुखमा मनोनित गरेको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिन्धुली जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|चैत्र]] [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] sqdenamo0ul132zmjjgfaovo1difkem 0 6406 1362075 1358381 2026-06-17T00:29:38Z CommonsDelinker 144 Prince_Bahadur_Shah_of_Nepal.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 9 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1362075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | caption = बहादुर शाह | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए। चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो। बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा [[दलमर्दन शाह]]ले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो। यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो। बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। दुल्लू र दैलेखमा नेपालको अधिकार हुनुपूर्व सुरखेत तिर नेपाली सेना बढ्यो। सुरखेतमा दैलेख र धुलीकोटको संयुक्त सेनाले नेपाली सेनाको मुकाविला गयो। कालु पाण्डेको नेतृत्वमा गएको त्यो सेनाले वाइसीको संयुक्त सेनालाई सुरखेतमा पराजीत गयो। [[धुलीकोट राज्य]] अन्तर्गत सुरखेत परेकोले धुलीकोट नेपालसँग त्यही पराजीत भएका कारणबाट नेपालमा मिल्न गयो। वि.सं. १८४६ असोजमा धुलीकोट राज्य नेपालमा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Subedi |first=Rajaram |title=धुलीकोट राज्यको ऐतिहासिक सर्वेक्षण |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_155_04.pdf |journal=Ancient Nepal |pages=26}}</ref> <ref>धुलीकोटे राजगुरु सन्तति सांसद श्री शिवराज जोशीगुटुबाट प्राप्त जानकारी ।</ref> सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। राजा उत्तिम शाहीले नेपाली सेनालाई सहयोग गर्ने वचनबद्धता देखाई आश्रित सन्धि गरे। वि. सं. १८४६ कार्तिक २१ गते दुल्लू नेपालको अधिनमा आयो। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे। त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो। तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो। ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो। नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे। तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए। नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो। नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे। वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे। नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे। ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो। पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे। श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने। परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन्। यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो। चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन्। नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो। यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो। <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो। <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो। तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो। त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो। कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो। प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो। यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन। बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे। यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो। २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ। लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए। विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए। मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए। विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए। विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए। नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए। यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए। <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे। तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन्।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, [[बिदुर शाह|विदुर शाही]] र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए। बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो। चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] p4lr2vlqwt06pkas1n5ije89r8jnr3o 0 25517 1362029 1102574 2026-06-16T12:46:11Z Bishaldev100 28807 1362029 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = रोनाल्डो | image = [[चित्र:Ronaldo2009Corinthians.jpg|200px]] | caption = Ronaldo with [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]] in 2009 | fullname = लुइस नजारियो डे लिमा | height = १.८ मि. | dateofbirth = १८ सेप्टेम्बर १९७६ | cityofbirth = [[रियो दि जेनेरियो]] | countryofbirth = [[ब्राजिल]] | position = [[स्ट्राइकर]] | currentclub= | clubnumber= | youthyears=१९९०-१९९१<br />१९९१-१९९३ | youthclubs=[[सोसियल रामोस]]<br />[[साओ क्रिस्टोभाओ]] | years=1994<br />1994-1996<br />1996-1997<br />1997-2002<br />2002-2007<br />2007-2008<br />2009- | clubs=[[क्रुजेइरो]]<br />[[पीएसभी इन्डहोभेन]]<br />[[बार्सिलोना]]<br />[[इन्टर मिलान]]<br />[[रियल म्याड्रिड]]<br />[[एसी मिलान]]<br />[[एससी कोरिन्थिआन्स पौलिस्टा]] | nationalyears=१९९४-२००६ | nationalteam=[[ब्राजिल]] | manageryears= | managerclubs= }} '''लुइस नजारियो डे लिमा''' (जन्म १८ सेप्टेम्बर १९७६), 'रोनाल्डो' नामले प्रसिद्ध [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]]का पुर्व [[फुटबल खेलाडी]] हुन् । १९९० को दशक पछि र २००० को दशक अघि रोनाल्डो विश्वकै सर्वाधिक सफल गोलकर्ता थिए । उनले आफ्नो पहिलो बलोन डी ' ओर पुरस्कार यूरोपीय फुटबल खेलाडी को रूपमा १९९७ (मात्र २१ वर्ष को आयु मा) मा पाएका थिए र यही पुरस्कार उनलाई २००२ मा (२६ वर्षको आयु मा) फेरि मिल्यो । यसका अतिरिक्त रोनाल्डो फ्रेन्च फुटबल खेलाडी [[जिनेदिन जिदान|जिनेदिन जिदाने]] को समान फिफा वर्ष खेलाडी पुरस्कार तीन पटक जीत्ने मात्र दुई खेलाडीमध्ये एक हुन् । २००७ मा उनलाई [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] फुटबलले अहिले सम्मकै सर्वश्रेष्ठ सुरूवाती एघार खेलाडीको रूपमा नामांकन गर्यो । फुटबलका भगवान [[पेले]]ले तयार गरेको फिफा १०० को सुचिमा उनी पनि अटाउन सफल भए । २०१० मा एक अनलाईन मतदान मा उनी गोल डट कम का 'प्लेयर अफ द डिकेड' चुनिए, जसमा उनले कुल मतको ४३.६३ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका थिए । रोनाल्डोले आफ्नो करियर क्रुजेरोबाट सुरु गरे र १९९४ मा पीएसवी आइंटहवन मा गए। उनी १९९६ मा तत्कालीन विश्व कीर्तिमानी स्थानान्तरण शुल्कमा [[बार्सिलोना]]मा सामेल भए । २० वर्षको उमेरमा, उनी १९९६ को फिफा विश्व वर्ष खेलाडी घोषित भए । उनी यो पुरस्कार पाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी बनेका थिए। १९९७ मा, [[इन्टर मिलान]]ले रोनाल्डोलाई अनुबन्ध गर्न विश्व कीर्तिमानी शुल्क खर्च गर्‍यो। उनी [[डिएगो म्याराडोना]] पछि दुई पटक विश्व स्थानान्तरण रेकर्ड तोड्ने पहिलो खेलाडी भए। २१ वर्षको उमेरमा, उनले १९९७ को [[बेलोन डी' ओर २०१६|बालोन डी'ओर]] हासिल गरे र यो पुरस्कार पाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी बने। २३ वर्षको उमेरमा, रोनाल्डोले क्लब र देशका लागि २०० भन्दा बढी गोल गरिसकेका थिए। यद्यपि, घुँडाको चोट, उनी लगभग तीन वर्षसम्म निष्क्रिय थिए। रोनाल्डो २००२ मा [[रियल म्याड्रिड]]मा सामेल भए र २००२-०३ को [[ला लिगा]] उपाधि जिते। २०११ मा अवकाश लिनु अघि उनले [[एसी मिलान]] र कोरिन्थियन्समा समय बिताए। ==स्रोत== {{Commonscat|Ronaldo}} [[श्रेणी :ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] gccmyizcmnmmvor5lv5zfsodz4n9o1m 0 25708 1362063 1348233 2026-06-16T19:56:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362063 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | playername = लियोनेल मेसी | image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup (cropped).jpg|<nowiki>250px]]</nowiki> | caption = २०२२ फिफा विश्वकपमा | fullname = लियोनेल आन्द्रेस मेसी | dateofbirth = {{Birth date and age|1987|06|24}} | cityofbirth = [[रोसारियो, सान्टा फे|रोसारियो]] | countryofbirth = [[अर्जेन्टिना]] | height = ५ फिट ७ इन्च <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्ति]]/[[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९५–२००० | youthyears2 = २०००–२००४ | youthclubs1 = [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २००४–२००५ | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] ख | caps1 = २२<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals1 = ६<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = २००४–२०२१ | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = ५२०<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = ४७४<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = २००५ | nationalyears2 = २००८ | nationalyears3 = २००५– | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] यु-२० | nationalteam2 = [[अर्जेन्टिना ओलम्पिक फुटबल टोली|अर्जेन्टिना यु-२३]] | nationalteam3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = १८ | nationalgoals1 = १४ | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = २ | nationalcaps3 = १८७ | nationalgoals3 = १०९ | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}}{{MedalGold|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक#पुरुष फुटबल प्रतियोगिता|समूह प्रतियोगिता]]}} {{ARG}}{{Trophy}}|[[२०२१ कोपा अमेरिका]] | pcupdate = २२:४८, २२ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC)) | ntupdate = २२:४८, २२ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) | years3 = २०२१-२०२३ | clubs3 = पेरिस साइन्ट जर्मा | caps3 = ५८ | goals3 = २२ | years4 = २०२३- | clubs4 = इन्टर मायामी | caps4 = १८ | goals4 = १३ }} '''लियोनेल आन्द्रेस मेसी''' (जन्मः २४ जुन, १९८७) अर्जेन्टिनी [[फुटबल खेलाडी]] हुन्। वर्तमान उनी अमेरिकी [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]को लागि अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका छन्। यसअघि उनी फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट लिग वान (लिग १) र [[ला लिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को लागि खेल्नेेेे गरेका थिए। मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ [[फुटबल खेलाडी]]हरू मध्ये एक मानिन्छन्;<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 2006-02-24 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece |date=2011-07-27 }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 2008-07-28 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece |date=2008-12-04 }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 2008-04-24 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = ''The Guardian'' | accessdate = 2009-03-31}}</ref> उनले २१ वर्षको उमेरमानै [[फिफा बेलोन डी' ओर|बेलोन डी' ओर]] र [[फिफा]] सर्वश्रेष्ठ [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|वर्षको खेलाडी]]को उपाधि जितेका थिए।<ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 2009-07-07}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf |date=2019-05-15 }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07}}</ref> उनको खेल शैली र क्षमताको कारणले गर्दा उनलाई फुटबलको बादशाह भनेर चिनिने [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 2007-04-19 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece |date=2011-06-29 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher=''China Daily''|date=2006-02-25|accessdate=2006-10-08}}</ref> मेसीले कम उमेरमानै फुटबल खेल्न शुरू गरे र चाँडै नै [[बार्सिलोना]]ले उनको क्षमता पहिचान गर्‍यो। उनले सन् २००० मा [[रोसारियो]]मा अवस्थित [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] युवा टोली छोडेर आफ्नो परिवारसित युरोप आए, किनकि [[बार्सिलोना]]ले उनको विकास हार्मोनको कमीको लागि उपचार गरिदिने प्रस्ताव राखेको थियो। सन् २००४-०५ सिजनमा पहिलो पटक मैदानमा ओर्लेर उनले सबैभन्दा कम उमेरमा लिग खेल खेल्ने फुटबल खेलाडीको [[ला लिगा रेकर्ड]] तोडे र साथै सबैभन्दा कम उमेरमा लिग गोल स्कोर गर्ने खेलाडी बने। मेसीको प्रथम आगमनमै उनले [[बार्सिलोना]]लाई [[ला लिगा]] जिताउन सफल भए र सन् २००६ मा पुन: सो लिग र [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरोपियन च्याम्पियनशीप]] जिताएर चाँडै नै प्रमुख सम्मान प्राप्त गरे। सन् २००६-०७ उनको सफलताको सिजन थियो: [[एल क्लासिको]]मा एक ह्याट्रिक र २६ लिग म्याचहरूमा १४ गोल गर्दै, उनले नियमित रूपले खेल जित्ने पहिलो समूहमा ठाउँ बनाए। सम्भवतः सन् २००८-०९ को सिजन उनको सबैभन्दा सफल सिजन थियो, जसमा मेसी ३८ गोल गर्दै लगातार तेस्रो विजय अभियानको अभिन्न अङ्ग बने। मेसी, २००५ फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपमा अन्तिम खेलमा २ गोल सहित जम्मा ६ गोल गरी शीर्ष स्कोर गर्ने खेलाडी बने। त्यसको लगत्तै, उनी [[अर्जेन्टिना]]को अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको एक सदस्यको रूपमा स्थापित भए। सन् २००६ मा, उनी अर्जेन्टिनाबाट [[फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने र अर्को वर्ष उनले [[कोपा अमेरिका]] प्रतियोगितामा उप-विजेताको पदक जित्न सफल भए। सन् २००८ मा, उनले [[अर्जेन्टिना]] ओलम्पिक फुटबल टोलीसँग [[बेइजिङ]]मा भएको [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] खेलमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान, [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] स्वर्ण पदक जितेका थिए। २०२१ [[ब्राजिल]] मा भएको [[कोपा अमेरिका]] को उपाधि पनि मेसी कै कप्तानीमा अर्जेन्टिनाले जितेको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == मेसीको जन्म सन् २४ जुन, १९८७ मा [[रोसारियो]], [[अर्जेन्टिना]]मा जर्ज मेसी (एक [[कारखाना]] मजदुर) र सीलिया (उर्फ कुक्कीटिनी) (एक अंशकालिक क्लीनर) दम्पतीको घरमा भएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = ''Página/12'' | title = Los intereses de Messi | accessdate = 2009-05-31|language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = ''Times Online'' | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 2008-04-20 | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece |date=2008-08-30 }}</ref> उनको पुर्खाको उद्गम [[इटाली]]को सहर एङ्कोनाबाट भयो, जहाँबाट सन् १८८३ मा उनको पूर्वज, एञ्जलो मेसी अर्जेन्टिनामा प्रवेश गरेका थिए।<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate=2009-07-07 | date=2006-02-24 | publisher=''Al Día'' | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate=2009-07-07 |date = 2005-10-07 |publisher=''El Mundo Deportivo''| last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}</ref> उनको रडरिगो तथा मेशियस नाम गरेका दुई दाजुहरूका साथै मारिया सोल नाम गरेकी एक बहिनी पनि छन्।<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio |date=2017-05-13 }}</ref> मेसी पाँच वर्षको उमेरदेखि आफ्ना बुवा जर्ज मेसीले प्रशिक्षण गरिरहेको एक स्थानीय क्लब ग्रैन्डोलीको लागि फुटबल खेल्न आरम्भ गरे।<ref name="Williams"/> सन् १९९५ मा मेसी आफ्नो गृहनगर रोसारियोमा अवस्थित [[न्युवेल ओल्ड ब्वाइज]] क्लबको लागि खेल्न शुरू गरे।<ref name="Williams">{{cite web | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = ''The Guardian'' | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 2008-05-03 | date = 2006-02-26}}</ref> ११ वर्षको उमेरमा उनको प्रारम्भिक परीक्षणमा शारीरिक विकास हार्मोनको कमी पाइयो।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = ''Daily Telegraph'' | last = White | first = Duncan | date = 2009-04-04 | accessdate = 2009-07-07}}</ref> प्राथमिक डिभिजन क्लब रिभर प्लेटले मेसीको उपचार प्रति चासो देखायो तर क्लबसँग उनको उपचारको लागि पर्याप्त सम्पति थिएन किनभने उनको उपचारमा प्रति महिना ९०० अमेरिकी डलर लाग्थ्यो।<ref name="mission"/>[[लेइडा]], [[क्याटालोनिया]]मा रहेका मेसीका एकजना आफन्तले [[बार्सिलोना]]का खेल प्रबन्धक [[कार्ल्स रिक्सैक]]लाई मेसीको प्रतिभाको बारेमा बताए र मेसी र उनको बुवाको लागि परीक्षण दिने व्यवस्था मिलाए।<ref name="mission"/> उनको खेल परीक्षण गरे पछि बार्सिलोनाले उनलाई यदि उनी [[स्पेन]] स्थान्तरित हुन तयार छन् भने उनको उपचार खर्च ब्यहोर्ने शर्तमा अनुबन्धन गर्‍यो।<ref name="Williams"/><ref name="fifa.com"/> त्यसपछि मेसी सपरिवार [[युरोप]] स्थान्तरित भए र [[बार्सिलोना]]क्लबको युवा टोलीमा खेल्न शुरू गरे।<ref name="fifa.com">{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=2006-03-05 |accessdate=2006-07-25}}</ref> == क्लब जीवन == === बार्सिलोना === मेसीले सन् १६ नोभेम्बर, २००३ मा (१६ वर्ष र १४५ दिनको उमेरमा) [[पोर्टो]] बिरुद्ध एक [[मैत्रीपूर्ण खेल]]बाट आफ्नो पहिलो क्लबको लागि आफ्नो खेल जीवनको औपचारिक शुरूवात गरे।<ref name="footballdb"/><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=2009-05-22|accessdate=2009-05-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html |date=2019-04-11 }}</ref> त्यसको एक वर्षभन्दा पनि कम समयमा नै सन् २०१६ अक्टोबर, २००४ मा (१७ वर्ष र ११४ दिनको उमेरमा) [[फ्रान्क रिजकार्ड]]ले उनलाई [[इस्पेन्योल]] बिरुद्धको खेलबाट आफ्नो पहिलो लिग खेल शुरूवात गर्ने मौका दिए र उनी त्यस समयसम्ममा [[बार्सिलोना]]को लागि खेल्न तेस्रो सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी र [[ला लिगा]]मा गोल गर्ने सबैभन्दा युवा क्लब खेलाडी बने (जुन रेकर्ड सन् सेप्टेम्वर, २००७ उनकै सहकर्मी [[बोजन क्रिच]]ले तोडे)।<ref name="footballdb"/> जब उनले सन् १ मे, २००५ मा [[अल्बासेट बोलाम्पि]]को बिरुद्ध क्लबको लागि आफ्नो पहिलो सिनियर गोल गरे तब मेसी १७ वर्ष, १० महिना र ७ दिनको उमेरका थिए र उनी [[बार्सिलोना]]को लागि ला लिगा खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने,<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html |date=2011-09-06 }}</ref> जुन रेकर्ड २००७ मा मेसीकै सहयोगमा बोजन क्रिचले तोडे।)<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 2009-07-16 | date= 2007-10-21| publisher = fcbarcelona.cat|last = Nogueras | first = Sergi}}</ref> मेसीले आफ्नो पूर्व प्रशिक्षक [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बारेमा भनेका छन्: '''उनले मेरो खेल जीवनको शुरुवात गराएको तथ्य म कहिल्यै भुल्न सक्दिन, उनले म १६/१७ वर्षको मात्र हुँदा नै ममा विश्वास जगाए।''' <ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/nl/news/545/spanje/2009/12/10/1679579/messi-rijkaard-gaf-ons-meer-vrijheid | title = Messi: "Rijkaard gave us more freedom" | accessdate = 2009-12-10 | date= 2007-12-10| publisher = Goal.com}}</ref> ==== २००५-०६ सिजन ==== १६ सेप्टेम्बरमा तीन महिनामा नै दोस्रोपटक बार्सिलोनाले मेसीको अनुबन्धनको म्याद थप गरेको घोषणा गर्‍यो, यसपल्ट उनलाई पहिलो समूहको सदस्यको रूपमा भुक्तानी दिने र जुन २०१४ सम्म अनुबन्धन म्याद थप्ने कार्य भयो।<ref name="Williams"/> मेसीले २६ सेप्टेम्बर<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=''The Star Online''|date=2005-05-28 |accessdate=2009-05-29}}</ref> मा स्पेनी [[नागरिकता]] प्राप्त गरेर ग्रहण गरे र अन्ततः [[सिजन]]को [[स्पेनी फर्स्ट डिभिजन]]मा पहिलोपल्ट खेल्नमा सक्षम भए। मेसीले २७ सेप्टेम्बरमा पहिलोपटक गृहमैदान बाहिर [[युएएफए च्याम्पियनस लिग]]मा इटालियन क्लब [[उडिनीज]] बिरुद्ध खेले।<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi - FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीको आत्मसंयम र [[रोनाल्डिन्हो]]सँग संयोजनले बार्सिलोना राम्रो स्थितिमा पुगेकोले बार्सिलोना [[क्याम्प नउ]] स्टेडियममा प्रशंसकहरूले उभिएर ताली बजाएर सम्मान गरेका थिए।<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 2005-09-28 |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीले सत्र लिग खेलहरूमा ६ (छ) गोल गरे, सो छ मध्यमा एक [[च्याम्पियन्स लिग]] गोल स्कोर गरे। ७ मार्च, २००६मा [[च्याम्पियन्स लिग टाई]]को दोस्रो चरणको खेलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्धको खेलको क्रममा दायाँ तिग्राको मासु पल्टिएको कारण समय भन्दा पहिले उनको सिजन समाप्त भयो।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=2006-04-26 |accessdate=2006-07-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |date=2012-10-24 }}</ref> [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बार्सिलोनाले सो सिजन [[स्पेन]] र [[युरोप|यूरोप]]को विजेताको रूपमा समापन गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=''The Independent'' |date= 2006-05-18 |accessdate=2009-06-03 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 2006-05-03 |accessdate=2009-06-03 }}</ref> ==== २००६-०७ सिजन ==== [[चित्र:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|२००७मा रेन्जर्सको बिरुद्ध एक खेलमा मेसी]] [[२००६-०७ सिजन]]मा, २६ खेलहरूमा १४ गोल गर्दै मेसीले आफूलाई समूहको नियमित अग्रस्थानको खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=2009-07-17 }}</ref> १२ नोभेम्बरमा भएको [[रियल जारागोजा]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको [[खु्ट्टा]]को हड्डी भाँचियो, जसको कारणले उनी तीन महिनाको खेल खेल्नबाट वञ्चित भए।<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=2006-11-14 |accessdate=2006-11-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |date=2006-11-26 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=2006-11-13 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=2006-01-18 }}</ref> मेसी आफ्नो चोट निको नहुँदासम्म अर्जेन्टिनामा बसे र निको भएपछि ११ फेब्रुअरीमा [[रेसिङ्ग स्याट्यान्डर]] बिरुद्धको खेलमा मैदानमा उत्रिए।<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona - Racing Santander |publisher=The Offside |date=2008-01-19 |accessdate=2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |date=2012-05-30 }}</ref> जसमा उनी दोस्रो-हाफमा स्थानापन्नको रूपमा संलग्न भए। ११ मार्चमा, रियल म्याड्रिड बिरुद्धको खेल ''([[एल क्लासिको]])''मा १० जना खेलाडी मात्र सीमित बार्सिलोनाबाट खेलेका मेसीले [[ह्याट-ट्रिक]] गर्दै ३-३ को बराबरीमा रोकेर आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे, जसमा उनले तेस्रो गोल इन्जुरी-समयमा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last = Hayward | first = Ben |publisher=''The Independent''|date=2007-03-11|accessdate=2009-05-30|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|archivedate=2011-09-06}}</ref> यस प्रदर्शनबाट उनी [[इवान जमोरानो]] (रियल मैड्रिडको १९९४-९५ सिजनमा) पछि ''एल क्लासिको''मा लगातार तीन गोल गर्ने पहिले खेलाडी बने,<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=2007-03-11 |publisher=FIFA |accessdate=2009-05-30 }}</ref> साथै मेसी यस खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी पनि बने। उनले यस सिजनमा गरेका १४ गोलहरू मध्य ११ गोल अन्तिम १३ खेलहरूमा गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=2009-06-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |date=2010-03-26 }}</ref> [[चित्र:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|मेसी, गेटाफे बिरुद्ध गोल गर्नु भन्दा ठीक पहिले]] मेसीले एकै सिजनको क्रममा म्याराडोनाको सबैभन्दा प्रसिद्ध गोलहरूलाई लगभग दोहोराउँदै आफूलाई "नयाँ म्याराडोना"को रूपमा साबित गरे।<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date=2007-04-20 |publisher=''Daily Telegraph'' | last = Lowe| first = Sid | accessdate=2009-07-07 }}</ref> १८ अप्रिल, २००७मा उनले [[कोपा डेल रे]]को सेमी-फाइनलमा [[गेटाफे]] बिरुद्धको खेलमा दुई गोल गरे, जुन मेक्सिकोमा सम्पन्न [[१९८६ FIFA विश्व कप]]मा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेका [[प्रसिद्ध गोल]]हरू सँग धेरै मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref>{{cite web| url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final| publisher=ESPN Soccernet| date=2007-04-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 |date=2012-10-24 }}</ref> विश्वका खेल पत्रकारहरूले उनलाई म्याराडोनासँग तुलना गरे र स्पेनिश पत्रिकाहरूले मेसीलाई "मेसीडोना" उपनाम दिए।<ref>{{cite web| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=''The Hindu''| date=2007-07-14}}</ref> उनले यस खेलमा उही ६२ मिटरको दुरी पार गर्दै, त्यति नै खेलाडीहरू (गोलकीपर सहित ६ जना)लाई छक्काउँदै, लगभग एउटै नै स्थानबाट गोल गरे र कुनाको झन्डातिर दौडिए, जुन २१ वर्ष पहिला म्याराडोनाले मेक्सिकोमा गरेका थिए।<ref name="maradonalike"/> खेलपछि एक पत्रकार सम्मेलनमा मेसीका समकक्षी खेलाडी [[डेको]]ले भने: "यो मैले आफ्नो जीवनमा देखेका गोल मध्य सर्वोत्कृष्ट गोल हो।"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=''Daily Telegraph'' |date=2007-04-20 |accessdate=2007-05-07 }}</ref> [[स्पेनियोल]] बिरुद्धको खेलमा पनि मेसीले एउटा यस्तो गोल गरे, जुन विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा इंग्ल्यान्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेको गोल]]सँग मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=''Times Online'' |date=2007-06-10 |accessdate=2008-01-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |date=2008-10-13 }}</ref> स्पेनियोलका खेलाडीहरूको विरोधको बावजूद र रिप्लेमा पनि त्यो स्पष्टतः [[ह्याण्डबल]] भन्ने देखिंदा देखिंदै पनि त्यो गोल बनिरह्यो.<ref name="Hand of Messi"/> ==== २००७-०८ सिजन ==== [[२००७-०८ सिजन]]को क्रममा, मेसीले एक हप्तामा पाँच गोल गर्दै बार्सिलोनालाई ला लिगाको शीर्ष चारमा पुर्याए। १९ सेप्टेबरमा च्याम्पियन्स लिग म्याचमा आफ्नो गृहमैदानमा बार्सिलोनाले [[ओलम्पिक लियोनयस|लियोन]]लाई ३-०को अन्तरले हराउँदा मेसीले एक गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3-0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=2007-09-19|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> उनले २२ सेप्टेबरमा [[सेभिला (फुटबल क्लब)]]को बिरुद्ध दुई गोल गरे<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=2007-09-22|accessdate=2009-05-29}}</ref> र फेरि २६ सेप्टेबरमा मेसीले [[रियल जारागोजा]] बिरुद्ध ४-१को जितमा दुई गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4-1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=2007-09-26|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html |date=2012-03-11 }}</ref> २७ फेब्रुअरीमा मेसीले [[भ्यालेन्शिया]] बिरुद्ध [[बार्सिलोना]]को लागि आफ्नो १००औँ आधिकारिक खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=2008-02-27|accessdate=2009-05-27}}</ref> मेसी अग्रपंक्तिको श्रेणीमा [[फिफाप्रो विश्वका दश खेलाडी अवार्ड]]को लागि मनोनित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=2009-05-30}}</ref> एक स्पेनिश पत्रिका ''[[मार्का]]''को अन-लाईन संस्करणमा गरिएको सर्वेक्षणमा उनलाई ७७ प्रतिशत मत सहित विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनियो।<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-04-10|accessdate=2009-07-07}}</ref> बार्सिलोना-आधारित अखबार ''[[एल मुन्डो डिपोर्टिवो]]'' र ''[[स्पोर्ट]]''को स्तम्भकारहरूले उल्लेख गरे कि मेसीलाई [[ब्यालन डी'ओर]] दिनु पर्छ र [[फ्रान्ज बेकेनबएर]]ले पनि यसको समर्थन गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107 |date=2008-05-24 }}</ref> [[फ्रान्सेस्को टोट्टी]] जस्ता फुटबलका महान हस्तिहरूले घोषणा गरे कि उनीहरू मेसीलाई अहिलेका विश्वका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू मध्य एक मान्छन्।<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-11-29|accessdate=2009-07-07}}</ref> ४ मार्चमा [[केल्टिक]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको बायाँ तिघ्राको मांसपेशी फाटेपछि उनी एक हफ्ता भरीको लागि खेलबाट बाहिरिए। मेसीको यस प्रकारको चोट लागेको यो तीन सिजनहरूमा चौथो पल्ट थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date=2008-03-05|accessdate=2009-06-14}}</ref> मेसी यो चोटबाट फिर्ता भएपछि ४ मे २००८मा भ्यालेन्सिया बिरुद्धक ६-०को जितमा उनको २००७-०८ सिजनको अन्तिम गोल गरे। यस सिजनका सबै खेलहरूमा मेसीले १६ गोल र १३मा सहायता प्दान गर्न सफल भए। ==== २००८-०९ सिजन : पहिले ट्रेबल ==== [[चित्र:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150px|thumb|left|मेस्सि, डेपोर्टिवोको बिरुद्धको एक खेलमा]] क्लबबाट [[रोनाल्डिन्हो]]को प्रस्थान सँगै उनको १० नम्बर जर्सी मेसीले प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १ अक्टोबर २००८ मा, सख्टार डोनेट्स्क बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिग म्याचको क्रममा मेसीले [[थियरी हेनरी]]को सट्टामा खेलमा प्रवेश गरेर अन्तिम सात मिनेटमा दुई गोल गरेर [[बार्सिलोना]]को लागि १-० को हारको अवस्थालाई १-२को जितमा परिणत गरी दिए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> यस पछिको [[एट्लेटिको म्याड्रिड]] बिरुद्धको लिग खेललाई मेसी र उनको राम्रा साथी [[सर्जियो अग्वेरो]]को बीच एक मैत्रिपूर्ण सङ्घर्षको रूपमा प्रचार गरियो।<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6-1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले फ्रि किकमा एक गोल गरे र बाँकीमा सहायता गरेर बार्सालाई ६-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739 |date=2014-08-10 }}</ref> मेसीले सेभिलाको बिरुद्ध २३ मिटर (२५ यार्ड) देखि बललाई उठाएर गोलरक्षकलाई छक्काउँदै टाइट एङ्गलबाट एक अर्को उत्कृष्ट गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title= Messi magical, Real miserable |publisher=FIFA|date=2008-11-29|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १३ डिसेम्बर २००८ मा, एल क्लासिकोको पहिलो सिजनको क्रममा मेसीले [[रियल म्याड्रिड]] बिरुद्धको बार्सिलोनाको २-० जितमा दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2-0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date=2008-12-13|accessdate=2009-05-29}}</ref> यसै वर्ष उनलाई २००८ फिफा वर्षको विश्वको खेलाडी अवार्डमा ६७८ अङ्क सहित दोस्रो स्थानमा मनोनित भए।<ref name="Gala 2008"/> मेसीले एटलेटिको म्याड्रिड विरुद्धको कोपा डेल रे टाईमा पहिलो पल्ट ह्याटट्रिक गर्दै बार्सिलोनालाई ३-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-01-07|accessdate=2009-05-29}}</ref> मेसीले सन् १ फेब्रुअरी २००९ मा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्धको खेलमा पहिलो हाफमा १-० ले तल इरेको अवस्थामा दोस्रो हाफमा सट्टामा प्रवेश गरी महत्त्वपूर्ण दुई गोल गर्दै बार्सिलोनालाई १-२ को जित दिलाउन मद्दत गरे। यस मध्ये दोस्रो गोल बार्सिलोनाको लागि ५०००औँ लिग गोल थियो।<ref>[https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory.] AFP (01-02-2009). 01-02-2009को पुनःप्राप्त</ref> ला लिगाको २८औँ चरणमा, मेसीले सबै प्रतियोगिताहरूमा सिजनको आफ्नो ३०औँ गोल गर्दै आफ्नो टोलीलाई [[मलागा सीएफ]] बिरुद्ध ६-० को जित हासिल गर्नमा सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date=2009-03-23|accessdate=2009-06-02}}</ref> ८ अप्रिल २००९मा उनले [[बायर्न म्यूनिख]] बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिगमा दुई पल्ट गोल गर्दै प्रतियोगितामा नौ गोलहरूको व्यक्तिगत रेकर्ड बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher=''USA Today''|date=2009-04-09|accessdate=2009-07-07|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> १८ अप्रिलमा मेसीले गेटाफमा प्राप्त १-०को जितमा सिजनको आफ्नो २०औँ लिग गोल गरे, जसको कारणले बार्सिलोना रियल म्याड्रिडलाई छ-अङ्कले तल पार्दै लिग तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1-0 win over Getafe|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-04-19|accessdate=2009-06-02}}</ref> [[चित्र:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|2009 UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा प्रहार गर्दै गरेका लियोनेल मेसीलाई हेर्दै माइकल क्यारिक (पृष्ठभूमिमा)]] बार्सिलोना सिजनको समापन तिर उन्मुख रहँदा मेसीले [[सान्टियागो बर्नब्यू]]मा [[रियल म्याड्रिड]] माथि ६-२को विजयमा दुई गोल (सबै प्रतियोगिताहरूमा उनको ३५औँ र ३६औँ गोल) गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-02|accessdate=2009-05-31}}</ref> यो हार रियल म्याड्रिडको लागि १९३० पछिको सबैभन्दा ठुलो हार थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले च्याम्पियन्स लिग सेमी-फाइनलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्ध [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई अतिरिक्त समयमा गोल बनाउन सहयोग गरेका थिए, जसबाट बार्सिलोनाले फाइनलमा [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]को सामना गर्न पायो। उनले [[एथलीटिक बिलबाओ]] बिरुद्ध ४-१को जितमा एक गोल तथा अन्य दुईमा सहयोग गर्दै १३ मेमा आफ्नो पहिलो कोपा डेल रे जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher=''Daily Telegraph''|date=2009-05-14|accessdate=2009-05-28}}</ref> उनले ला लिगा जितेर आफ्नो टोलीलाई दोहरो जित दिलाउँनमा सहयोग गरे। २७ मेमा उनले ७० मिनेटमा दोस्रो गोल गर्दै बार्सिलोनालाई [[२००९ UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] दुई गोलको अग्रताले जित्नमा मद्दत गरे, साथै नौ गोलको साथ उनी टुर्नामेन्टको इतिहासमा सबैभन्दा युवा तथा चैम्पियन्स लिगको सर्वाधिक गोलकर्ता बने।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date=2009-05-27|accessdate=2009-06-04}}</ref> यूरोपमा शानदार वर्ष संपन्न गर्दै मेसीले [[UEFA वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी]] र [[UEFA वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी]]को उपाधी पनि जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-30}}</ref> उनको यस जितको मतलब बार्सिलोनाले पहिलो पल्ट कुनै स्पेनिश क्लबले नसकेको एकै सिजनमा [[कोपा डेल रे]], [[ला लिगा]] र [[UEFA च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा विजय थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=''Gulf Daily News''|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667 |date=2015-07-03 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-03}}</ref> ==== २००९-१० सिजन: पहिलो बेलोन डी' ओर ==== [[चित्र:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|250px|thumb|left|बार्सिलोनाका लियोनेल मेस्सि, क्याम्प नउ रङ्गशालामा जोआन ग्याम्पर ट्रफी म्याचमा म्यानचेस्टर सिटी बिरुद्ध खेल्दै]] [[२००९ UEFA सुपर कप|२००९ युइएफए सुपर कप]] जिते पछि, बार्सिलोनाका प्रबन्धक [[जोसेप गार्डियोला]]ले जोड दिदै भने कि मेसी उनले अहिले सम्म देखेका खेलाडी मध्य सबैभन्दा राम्रो खेलाडी हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher=''El Mundo Deportivo''|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-29|language=Spanish}}</ref> १८ सेप्टेम्बरमा, मेसीले बार्सिलोनासँग जसमा €२.५ अरबको खरीद-नियन्त्रणको प्रावधान सहित २०१६ सम्मको लागि नयाँ अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरे, जसबाट मेसी लगभग € ९५ लाख वार्षिक आय सहित, [[जाल्टन इब्राहिमोभिच|जाल्टान इब्राहिमोभिच]] बराबर ला लिगाको उच्चतम पारिश्रमीक लिने खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html |date=2011-09-07 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}}</ref> चार दिन पछि २२ सेप्टेम्बरमा, मेसीले ला लिगामा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्ध दुई गोल र अर्को एक गोलमा सहयोग गर्दै बार्सालाई ४-१ जित दिलाए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-09-22|accessdate=2009-09-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> मेसीले २९ सेप्टेम्बरमा [[डाइनमो कीव]] माथिको २-० जितमा सिजनको पहिलो यूरोपीय गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2-0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-03|last=Leong|first=KS}}</ref> मेसीले [[क्याम्प नउ]]मा [[रियल जारागोजा]]को ६-१को ठुलो पराजयको क्रममा एक गोल गर्दै [[ला लिगा]]मा सात खेलमा छ गोलको अनुपात बनाए <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-10-26|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=2009-10-25|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/ |date=2009-12-31 }}</ref> र ७ नोभेम्बरमा क्याम्प नउमा [[मालर्का]] माथि बार्साको ४-२को जितमा पनि पेनाल्टोलीा गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|title=Guardiola expects more after win over Mallorca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-11-09|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203071732/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739 |date=2011-12-03 }}</ref> १ डिसेम्बर २००९ मा, मेसी उपविजेता [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई २३३को बिरुद्ध ४७३को ठुलो मतान्तरले पछाडी पार्दै [[२००९ ब्यालन डी'ओर]]को विजेताको रूपमा घोषित भए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=''The Independent''|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|last=Barnett|first=Phil}}</ref> यसपछि [[फ्रान्स फुटबल पत्रिका]]ले मेसीको भनाईलाई उद्धृत गर्दै लेख्यो: "म यसलाई आफ्नो परिवारलाई समर्पित गर्दछु। मलाई उनीहरूको आवश्यकता पर्दा उनीहरू संधै म सँगै हुन्थे र कहिलेकाँही उनीहरूले म भन्दा पनि ज्यादा गहराईबाट मेरा भावनाहरूलाई महसूस गरेका छन।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> १९ डिसेम्बरमा, [[अबूधाबी]]मा [[एस्टुडियान्टेस]] बिरुद्ध [[२००९ फिफा क्लब विश्वकप]]को फाइनलमा मेसीले गोल गर्दै क्लबलाई विजयि बनाए।<ref>{{citeweb|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=2009-12-19|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739 |date=2012-10-20 }}</ref> दुई दिन पछि, उनी क्रिस्टियानो रोनाल्डो, [[जावी हर्नान्डेज]], [[काका (फुटबल खेलाडी)|काका]] र [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई पछि पार्दै [[फिफा वर्षको खेलाडी]]को रूपमा घोषित भए। उनले यो पुरस्कार पहिलो पटक जितेका थिए र उनी यो सम्मान पाउने पहिलो अर्जेन्टिनी खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=2009-12-21|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> १० जनवरी २०१० मा, मेसीले [[सीडी टेनेरिफ]] बिरुद्धको ०-५को जितमा २०१०को आफ्नो पहिलो [[ह्याट-ट्रिक]] र सिजनको पहिलो ह्याट-ट्रिक गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0-5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date=2010-01-10|publisher=Goal.com|accessdate=2010-01-11}}</ref> १७ जनवरीमा, मेसीले [[सेविला]] माथि ४-०को जितमा क्लबको लागि आफ्नो १००औँ गोल गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date=2010-01-17|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=2010-01-17|language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> ==== २०१०-११ सिजन: पाँचौ ला लिगा उपाधि र तेस्रो च्याम्पियन्स लिग ==== मेसीले सेभिल्ला विरुद्ध [[ह्याट्रिक]] गर्दै २०१०-११ को सिजनको पहिलो उपाधी सुपरकोपा डे स्पाना सुनिश्चित गराए। पहिलो लेगमा पराजित भएपनि दोस्रो लेगमा ४-० ले जितेर यो उपाधी जितेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/816500/magic-lionel-messi-wins-supercopa-for-barca|title=Magic Messi Wins Supercopa for Barça|date=21 August 2010|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2010}}</ref> प्लेमेकरको भूमिकामा, २०१० नोभेम्बर २९ मा भएको खेल [[एल क्लासिको]] मा, जोसे मौरिन्होको रियल म्याड्रिड संगको पहिलो खेलमा बार्सिलोनाले रियल म्याड्रिडलाई ५-० ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/29/barcelona-real-madrid-la-liga|title=David Villa Strikes Twice as Slick Barcelona Thrash Real Madrid|last=Lowe|first=Sid|date=29 November 2010|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> मेसीले आफ्नो टोलीलाई १६ औ लगातार विजय हासिल गराए, जुन स्पेनिस फुटबलमा एक किर्तिमान बन्यो र उनले २०११ फेब्रुअरी ५ मा अथ्लेटिको म्याड्रिड विरुद्ध ह्याट्रिक गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9388847.stm|title=Lionel Messi Stars as Barcelona Seal Record League Win|date=6 February 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-consecutive-wins-in-the-top-division-of-spanish-football-(soccer)|title=Most Consecutive Wins in the Top Division of Spanish football (Soccer)|work=Guinness World Records|access-date=27 July 2015}}</ref> उनको २०१० को क्लब प्रदर्शनले उनलाई उनको [[२०१० फिफा बेलोन डी' ओर|पहिलो]] [[फिफा बेलोन डी' ओर]] दिलायो। यो बेलोन डी ओर र फिफा विश्व खेलाडीको एकै पुरस्कार थियो। यद्यपि उनले यो पुरस्कार दिइदा [[२०१० फिफा विश्वकप]] मा अर्जेन्टिनाको लागि केही गर्न नसकेकाले केही आलोचना पनि भयो।{{sfn|Balagué|2013|pp=519–524}}<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2011/jan/11/lionel-messi-xavi-ballon-dor|title=Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award|last=Lowe|first=Sid|date=11 January 2011|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> अवार्डको पुरानो ढाँचा अनुसार, उनी शीर्ष तीनबाट बाहिर हुन्थे, उनको जित अन्तराष्ट्रिय प्रशिक्षक र कप्तानहरूको मतबाट भयो।<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award" /> सिजनको अन्त्यतिर, बार्सिलोनाले १८ दिनको दौरानमा चार [[एल क्लासिको]] खेल खेल्यो। अप्रिल १६ मा भएको लिगको खेल बराबरीमा सकियो। यसमा मेसीले पेनाल्टीमा गोल गरेका थिए। चार दिन पछि भएको [[कोपा डेल रे]]को फाइनलमा बार्सिलोना पराजित भयो। च्याम्पियन्स लिग सेमीफाइनलको पहिलो लेगमा बार्सिलोनाको २-० को जितमा दुवै गोल मेसीले गरेका थिए। दोस्रो गोल उनले तीन रियल खेलाडीहरू बीच द्रिबल गरेर गरेका थिए-यो गोल प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट गोल ठहरियो।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=fmGdOYFwHsE|title=Ronaldo's overhead kick and five other classic UCL goals|publisher=UEFA.com.|access-date=23 June 2018}}</ref> दोस्रो लेगमा उनले गोल नगरे पनि बार्सिलोनालाई सेमीफैनलमा पुर्याउन निकै महत्वपूर्ण थिए,<ref>{{cite magazine|first=Sid|last=Lowe|title=The Good, the Bad and the Ugly in the Aftermath of the Clásico Series|magazine=Sports Illustrated|date=5 May 2011|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-date=8 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html |date=8 May 2011 }}</ref>{{sfn|Balagué|2013|pp=494–499}} जहाँ उनीहरूको भेट [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]संग भयो, यो खेल दुइ वर्ष अघिको पुनरावृति हुने भयो, १२ गोल सहित प्रतियोगिताको उच्च गोलकर्ताको रुपमा उनले २८ मे मा [[वेम्बली स्टेडियम]]मा भएको खेलमा उच्च प्रदर्शन गरे र बार्साको ३-१ को विजयमा विजयी गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1634951.html|title=Top Scorer Messi Matches Van Nistelrooy Mark|date=28 May 2011|publisher=UEFA|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/13576522|title=Barcelona 3–1 Man Utd|last=McNulty|first=Phil|date=28 May 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले लगातार तेस्रो ला लिगा उपाधी जित्यो। ३१ गोल सहित उनी उच्च गोलकर्ता र १८ एसिस्ट सहित उनी उनी उच्च एसिस्ट पनि दिएका थिए।<ref name="Matches 2010–11">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2010-11|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2010–11|publisher=BDFutbol|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/15/statistics/assists?season=2010|title=Spanish Primera División Statistics: Top Assists 2010–11|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2015}}</ref> उनले यो सिजन सबै खाले प्रतियोगितामा ५३ गोल र २४ एसिस्ट सहित पुरा गरे। यससंगै उनी बार्सिलोनाको लागि एउटी सिजन सर्वाधिक गोलकर्ता र स्पेनिस फुटबलमा ५० गोल पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी पनि भए।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Sublime">{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3041129.ece|title=Is Sublime Lionel Messi the Greatest Footballer Ever?|last1=Cascarino|first1=Tony|date=27 May 2011|newspaper=The Times|access-date=27 July 2015|last2=Barclay|first2=Patrick|url-access=subscription}}</ref> [[चित्र:FC_Barcelona_Team_2,_2011.jpg|right|thumb|२०११ डिसेम्बरमा मेसी (बीच) आफ्ना सहकर्मीहरू संग फिफा क्लब विश्वकप जितेपछि खुसीयाली मनाउदै ]] मेसी नम्बर ८ (क्रिएटर), ९ (गोलकर्ता) र १० (एसिस्टेन्ट) को समिश्रणको रुपमा उदाएपछि,<ref>{{Cite news|url=http://www.projectsportsmastery.com/lionel-messi-creator-scorer-assistant/|title=Professional Soccer Training Drills – Lionel Messi a Combination|date=11 January 2018|work=Project Sports Mastery|access-date=5 February 2018}}</ref> उनले २०११-१२ को सिजनमा अनपेक्षित ७३ गोल गरे र २९ एसिस्ट दिए। यसमा उनले १० मौका ह्याट्रिक वा बढी गोल गरे। {{sfn|Balagué|2013|p=512}}<ref name="Matches 2011–12">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2011-12|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2011–12|publisher=BDFutbol|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|title=Lionel Messi: The Best Goalscorer Ever but Is the Barcelona Player the Greatest-Ever Footballer?|last=Mohamed|first=Majid|date=10 December 2012|newspaper=The Independent|access-date=30 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925211000/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|archive-date=25 September 2015|url-status=dead}}</ref> उनले बार्सालाई स्पेनिस सुपर कप र युरोपियन सुपर कप दुवै जिताए, उनले रियल म्याड्रिड विरुद्धको समग्रको ५-४ को जितमा तीन पटक गोल गरे , र [[राऊल गोन्झालेझ]] लाई पछि पारे।<ref>{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/europe/2011-08-17-supercup-brawl-barcelona-real-madrid_n.htm|title=Tempers Flare into Brawl as Barcelona Beats Real Madrid|date=17 August 2011|newspaper=USA Today|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8726103/Barcelona-2-Porto-0-match-report.html|title=Barcelona 2 Porto 0: Match Report|last=Winter|first=Henry|date=26 August 2011|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=30 July 2015}}</ref> वर्षको अन्त्यमा, उनले फिफा क्लब विश्व कप को फाइनलमा [[सान्तोस फुटबल क्लब|सान्तोस]] विरुद्ध दुई गोल गरे , र प्रतियोगिताको गोल्डेन बल जिते, जुन दुई वर्ष अघि पनि उनले जितेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/16234168|title=Barcelona Win FIFA Club World Cup|date=18 December 2011|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> २०११ मा उनको यो प्रयासको लागि, उनले [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते। उनी [[जोहान क्राइफ]], [[मिसेल प्लातिनी]] र मार्को भान बास्तिन पछि बालों डी ओर तीन पटक जित्ने उनी चौथो खेलाडी बने।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1006543/2011-fifa-ballon-dor-lionel-messi-crowned-worlds-best|title=Messi Crowned World's Best|date=9 January 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> यसबाहेक , उनले पहिलो यूएफा बेस्ट प्लेयर इन युरोप जिते, जुन बेलों दिओर को पुरानो ढाँचा थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=1667736.html#messi+wins+uefa+best+player+europe+award|title=Messi Wins UEFA Best Player in Europe Award|date=25 August 2011|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> त्यसपछि , मेसीलाई व्यापक रुपमा इतिहासको [[डिएगो म्याराडोना]] र [[पेले]] जस्तै एक महान् खेलाडीको रुपमा हेर्न थालियो।<ref name="BoyGenius" /> ==== २०१२: कीर्तिमानी वर्ष ==== {{quote box|width=33%|align=right|quote="मलाई मेसीको सिंहासनको लागि प्रतिस्पर्धा गर्न चाहनेहरू प्रति दुख लाग्छ - यो असम्भव छ, यो फुच्चे अद्वितीय छ। "|source=– [[पेप ग्वार्दिओला]] २०१२ मार्च २४ मा २४ वर्षको उमेरमा मेसी बार्सिलोनाको सर्वोच्च गोलकर्ता बनेपछि <ref>{{cite news |first=Paul |last=Hayward |title=FIFA Ballon d'Or 2012: Lionel Messi Rewarded for Displays No Rival Could Ever Match |newspaper=The Daily Telegraph |date=7 January 2013 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9786403/Fifa-Ballon-dOr-2012-Lionel-Messi-rewarded-for-displays-no-rival-could-ever-match.html |access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="Dominant">{{cite news |title=Lionel Messi as Dominant as Michael Jordan, Claims Barcelona's Pep Guardiola, After He Breaks Goal Record |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 March 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157192/Lionel-Messi-as-dominant-as-Michael-Jordan-claims-Barcelonas-Pep-Guardiola-after-he-breaks-goal-record.html |access-date=30 July 2015}}</ref>}}मेसीले सिजनको दोस्रो खण्डमा पनि आफ्नो लय कायम राखे , र २०१२ को वर्षमा उनले लामो समय देखि कायम रहेका किर्तिमानहरू भंग गरे। मार्च ७ मा, [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] विरुद्ध चार गोल गरेको दुई साता पछि, उनले च्याम्पियन्स लिगमा अन्तिम १६ को खेलमा [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरे, च्याम्पियन्स लिगको इतिहासमा यो उपलब्धी यसअघि कसैले हासिल गरेका थिएनन्।<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/02/19/sport/football/football-barcelona-messi-milan/|title=Messi Scores Four as Barcelona Rout Valencia|date=20 February 2012|publisher=CNN|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17291685|title=Lionel Messi Scores Five in Barcelona Champions League Win|last=Rostance|first=Tom|date=7 March 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> यस अतिरिक्त उनले पाँच एसिस्ट दिएका थिए, यससंगै उनले जोसे अल्ताफिनीको किर्तिमान संग बराबरी गरे जुन १९६२-६३ को सिजनमा कायम भएको थियो, र उनी [[गर्ड मुलर]]पछि कै दोश्रो उच्च गोलकर्ता भए।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/statistics/index.html|title=UEFA Champions League 2011–12: Statistics|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1795767.html|title=Record-Breaking Messi Takes Top Scorer Honour|date=19 May 2012|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> दुई साता पछि , मार्च २० मा, मेसी २४ वर्षको उमेरमा बार्सिलोनाको उच्च गोलकर्ता भए, उनले ग्रानाडा एफ सी विरुद्ध ह्याट्रिक गर्दै ५७ वर्ष पहिलेको सिजर रोद्रिग्वेजको २३२ गोलको किर्तिमानलाई पछि पारे।<ref name="Dominant" /> [[चित्र:FC_Barcelona_-_Bayer_04_Leverkusen,_7_mar_2012_(07).jpg|left|thumb|२०१२ मार्चा मा यूएफा च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम १६ मा [[बायर ०४ लिभरकुसेन|बायर लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरेपछि आकास तिर औला देखाउँदै मेसी ]] मेसीको व्यक्तिगत लय बाहेक पनि, पप ग्वार्दिओलाको मातहतमा रहेको बार्सिलोनाको चार वर्ष -क्लबको इतिहासमा एक महान युग मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17867892|title=Pep Guardiola Leaves Lasting Legacy at Barcelona|last=Brassell|first=Andy|date=27 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले मे २५ मा एथ्लेतिको बिल्बाउ बिरुद्ध कोपा डेल रे जिते पनि टोलीले लिगमा रियल म्याड्रिड संग पछि रहनु पर्यो र च्याम्पियन्स लिगमा चेल्सी संग पराजित हुनु पर्यो। त्यसमा मेसीले पेनाल्टी मिस गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/18216611|title=Pep Guardiola's Final Game: Barcelona Win Copa del Rey|date=26 May 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17817584|title=Barcelona 2–2 Chelsea (agg 2–3)|last=Dawkes|first=Phil|date=24 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> मे ५ मा लिगमा बार्साको अन्तिम होम खेलमा, मेसीले सबै चार गोल गरे र ग्वार्दिओलालाई गला लगाए र उनले बार्सिलोनाको प्रशिक्षकबाट राजीनामाको घोषणा गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/05/lionel-messi-four-goals-guardiola|title=Four-Goal Lionel Messi Gives Pep Guardiola Perfect Barcelona Send-Off|date=5 May 2012|newspaper=The Guardian|access-date=30 July 2015}}</ref> यो सिजन उनले ५० गोल सहित दोस्रो पटक स्पेनी लिग र युरोपको सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनले सबै खाले प्रतियोगितामा ७३ गोल गर्दै गर्ड मुलर ले ६७ गोल सहित बुन्देस लिगा मा, एकै सिजनाको सर्वाधिक गोलकर्ताको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite magazine|title=Lionel Messi Receives Golden Boot Award as Europe's Top Scorer|magazine=Sports Illustrated|date=29 October 2012|url=https://www.si.com/soccer/2012/10/29/lionel-messi-golden-boot-barcelona-ap|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1258108/messi-breaks-40-year-record-with-86th-goal-of-2012|title=Messi Smashes Müller's 40-Year Record|date=9 December 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> टिटो भिलानोभा, जसले मेसीलाई १४ वर्षको उमेरमा प्रशिक्षण दिएका थिए, को प्रशिक्षकत्वमा मेसीले क्लबलाई उत्कृष्ट सुरुवात दिलाए , र कुल ५५ अङ्कको अग्रता हासिल गर्यो, जुन स्पेनिस फुटबलाको एक किर्तिमान हो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/sports/soccer/tito-vilanovas-death-cut-through-spanish-soccers-rivalries.html|title=To See Coach's Legacy at Barcelona, Just Look on Field|last=Hughes|first=Rob|date=29 April 2014|newspaper=The New York Times|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/01/19/sport/football/football-barcelona-defeat-sociedad/index.html|title=Ten-Man Barcelona Shocked by Sociedad|date=19 January 2013|publisher=CNN|access-date=9 August 2015}}</ref> [[रियल बेटिस]] विरुद्ध दुई गोल गरेर उनले लामो समय देखि कायम रहेको किर्तिमान भंग गरे , उनले बार्सिलोनाको लागि ला लिगामा सिजर रोड्रीग्वेजको १९० लिग गोलाको किर्तिमानलाई पछि पारे, उनी ला लिगामा बार्सीलोनाको लागि सबैभन्दा उच्च गोलकर्ता भए , र गर्ड मुलरले १९७२ मा मा बायर्न म्युनिख र [[पश्चिम जर्मनी]]को लागि एउतै क्यालेन्डर वर्षमा गरेको सर्वाधिक ८५ गोलको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210|title=Fatherhood Hasn't Slowed Record-Breaking Messi|last=Rogers|first=Iain|date=10 December 2012|work=Reuters|access-date=9 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408012732/https://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210 |date=8 April 2019 }}</ref> मेसीले मुलरको ४० वर्ष पुरानो किर्तिमान तोदेपछि मुलरलाई बार्सिलोनाको १० नम्बरको जर्सीमा "सम्मान र प्रशंशा सहित" भन्ने लेखेर जर्सी पठाए।<ref>{{cite magazine|title=Mueller Gets Messi's No. 10 Barcelona Shirt|magazine=Sports Illustrated|date=17 January 2013|url=https://www.si.com/soccer/2013/01/17/lionel-messi-gerd-mueller-jersey|access-date=9 August 2015}}</ref> त्यो वर्षको अन्त्यमा. मेसीले सबै खाले प्रतियोगितामा अर्जेन्टिना र बार्सिलोनाको लागि ९१ गोल गरे।<ref name="MostDecorated">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/barcelonas-lionel-messi-becomes-most-decorated-player-in-history-after-winning-unprecedented-fourth-8441605.html|title=Barcelona's Lionel Messi Becomes Most Decorated Player in History after Winning Unprecedented Fourth Straight Ballon d'Or|last=Mohamed|first=Majid|date=8 January 2013|newspaper=The Independent|access-date=9 August 2015}}</ref> यो उपलब्धीलाई प्रमाणिकताको विषयलाई लिएर [[फिफा]]ले स्वीकार नगरेपनि , उनले एउट क्यालेन्डर वर्षमा सर्वाधिक गोलको लागि [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स किर्तिमान]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20727929|title=FIFA Refuses to Back Lionel Messi or Godfrey Chitalu for Goal Record|date=14 December 2012|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2012/12/barcelona-star-lionel-messi-sets-new-goalscoring-record-46285/|title=Barcelona Star Lionel Messi Sets New Goal-Scoring Record|date=10 December 2012|work=Guinness World Records|access-date=9 August 2015}}</ref> निर्बिकल्प रुपमा, मेसीले पुन: [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते, फुटबल इतिहासमा चार पटक बेलों डी ओर जित्ने एक मात्र खेलाडी बने।<ref name="MostDecorated" /><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20910453|title=Ballon d'Or Contenders Messi, Ronaldo and Iniesta in Profile|last=Chowdhury|first=Saj|date=9 January 2013|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref> ==== २०१३-१४ :मेसीडेपेनडेनसिया ==== ==== २०१४-१५ :दोस्रो ट्रेबल ==== ==== २०१५-१६: घरेलु सफलता ==== ==== २०१६-१७: चौथो गोल्डेन बुट ==== ==== २०१७-१८: घरेलु डबल तथा कीर्तिमानी पाँचौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१८-१९: कप्तान, १०औँ ला लिगा उपाधी र कीर्तिमानी छैटौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१९-२०: कीर्तिमानी छैटौ बेलोन डी ओर ==== ==== २०२०-२१: बार्सीलोनामा आखिरी सिजन ==== === पेरिस सेन्ट जर्मेन === सन् २०२१ अगस्ट १० मा, मेसी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58163106|title=Lionel Messi signs two-year Paris St-Germain deal after leaving Barcelona|work=BBC|access-date=10 August 2021}}</ref> उनले थप एक वर्षको विकल्प सहित उनले फ्रेन्च क्लबमा दूई वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato|title=Leo Messi signs for Paris Saint-Germain|date=10 August 2021|website=PSG}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718074124/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato |date=18 July 2022 }}</ref> [[चित्र:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|left|thumb|198x198px|मसी (बिचमा ) र उनका सहकर्मी [[किलियन एम्बाप्पे]] र [[नेयमार]]]] मेस्सीले आफ्नो स्क्वाड नम्बरको रूपमा ३० चयन गरे, जुन उनले किशोरावस्थामा बार्सिलोनाका लागि सिनियर टोलीमा डेब्यू गर्दा लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|title=Lionel Messi shirt number revealed by PSG|work=The Independent|access-date=11 August 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220614/https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|archive-date=14 June 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> मेस्सीले २९ अगस्टमा क्लबका लागि डेब्यु गरे, [[लिग वान|लिग १]] मा रेम्समाथि २–० को जितको दोस्रो हाफमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा आए।<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/paris-saint-germain--frapsg/story/4465426/lionel-messis-psg-debut-becomes-most-watched-french-football-match-in-spain|title=Messi's PSG debut breaks Spain viewing records|date=30 August 2021|work=ESPN.com|access-date=30 August 2021}}</ref> उनले क्लबको लागि यूएफा च्याम्पियन्स लिगको पहिलो खेल १५ सेप्टेम्बरमा क्लब ब्रुगी बिरुद्धको १-१ अवे बराबरीमा खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485|title=Lionel Messi Makes First PSG Start But Club Brugge Hold On For A Draw|website=NDTVSports.com|access-date=19 September 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109020921/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485 |date=9 November 2021 }}</ref> चार दिन पछि, मसीले लियोन विरूद्ध २-१ को जितमा पहिलो पटक होम म्याच खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/icardi-strikes-late-give-psg-win-over-lyon-messis-home-debut-2021-09-19/|title=Icardi strikes late to give PSG win over Lyon on Messi's home debut|date=19 September 2021|website=Reuters|access-date=19 September 2021}}</ref> २८ सेप्टेम्बरमा, उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए। [[पेप ग्वार्दिओला|पेप ग्वर्दिओला]]को मेनचेस्टर सिटि बिरुद्ध को खेलमा उनले १८ यार्ड पर बाट गरेको प्रहार गोल भएको थियो। सो खेलमा पी एस जी २-० ले विजियी भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/09/29/football/lionel-messi-first-psg-goal-ucl-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi scores first PSG goal in Champions League win over Manchester City|last=Morse|first=Ben|date=29 September 2021|website=CNN|access-date=30 September 2021}}</ref> On 21 November (matchday 14), Messi scored his first Ligue 1 goal in a 3–1 home victory over [[FC Nantes|Nantes]].<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/ligue-1-lionel-messi-scores-first-league-goal-for-psg-rennes-beat-montpellier-10152801.html|title=Ligue 1: Lionel Messi scores first league goal for PSG, Rennes beat Montpellier-Sports News , Firstpost|date=21 November 2021|website=Firstpost|access-date=21 November 2021}}</ref> Later that month, he provided a hat-trick of assists for the fifth time in his career as PSG beat [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] 3–1 away from home.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102|title=Stats: Haaland beats Ronaldo record, Messi's fifth hattrick of assists, Bayern's historic 102|date=29 November 2021|website=ESPN|access-date=29 November 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201012357/https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102 |date=1 December 2021 }}</ref> Having scored 40 goals at club and international level for the calendar year and helped Argentina win the 2021 Copa América, Messi received a record [[2021 Ballon d'Or|seventh Ballon d'Or]] on 29 November.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59454640|title=Ballon d'Or: Lionel Messi wins award as best player in world football for seventh time|access-date=29 November 2021|agency=BBC}}</ref>{{quote box|width=33%|align=right|quote="I think about being able to reverse the situation, about not having the feeling of having changed clubs and that it didn’t go well for me. I’m already prepared for what’s to come, I know the club, I know the city, I’m a little more comfortable with the dressing room, with my teammates and I know it’s going to be different."|source=– Messi reflects on his difficult first season at PSG and how he wants to improve in his second season in an interview with [[TyC Sports]].<ref>{{Cite web|title=Messi talks leaving Barcelona, Real Madrid, Sergio Aguero and PSG|date=30 May 2022 |url=https://www.barcablaugranes.com/2022/5/30/23147668/messi-talks-leaving-barcelona-real-madrid-sergio-aguero-and-psg|access-date=7 August 2022|publisher=Barca Blaugranes}}</ref>}}On 2 January 2022, PSG announced that Messi had tested positive for [[COVID-19]], he later went on to miss two league games and one cup game.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4560395/covid-lionel-messithree-other-psg-players-positive|title=PSG's Messi tests positive for COVID-19|date=2022-01-02|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/05/30/football/lionel-messi-covid-struggles-psg-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi reveals his behind-the-scenes Covid-19 struggle|last=Foster|first=Matt|date=30 May 2022|website=CNN|access-date=2022-06-12}}</ref> He made his return against on 23 January in the league against [[Stade de Reims|Reims]] where he came on as a substitute in the second half and assisted PSG's third goal in a 4–0 home victory.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/messi-returns-ramos-scores-and-psg-cruise/articleshow/89084711.cms|title=Messi returns, Ramos scores and PSG cruise|date=January 24, 2022|website=The Times of India|access-date=2022-06-12}}</ref> On 13 March, following their Champions League elimination against Real Madrid in the [[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]], Messi and his team-mate Neymar were booed by some of the PSG fans at the [[Parc des Princes]] in the league match against Bordeaux.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4617314/why-psg-fans-booed-messimbappe-and-co-their-frustration-runs-much-deeper-than-the-champions-league|title=PSG fans' frustrations run a lot deeper than Messi and the Champions League|date=2022-03-16|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-fans-booing-messi-unbelievable-pochettino/bltd15fedeeb21fe971|title=PSG fans booing Messi 'unbelievable' - Pochettino|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> Then-PSG manager [[Mauricio Pochettino]] defended Messi by saying "To judge Messi in this way is unfair," adding "It was a year of learning, and not just on a professional level coming to Paris Saint-Germain, in a new league and with new teammates, but also on a family level."<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4655753/psgs-lionel-messi-has-been-judged-unfairly-mauricio-pochettino|title=Pochettino: Messi has been judged unfairly at PSG|date=2022-05-02|website=ESPN|language=en|access-date=2022-06-13}}</ref> On 23 April, he helped PSG clinch their 10th Ligue 1 title after scoring from a strike outside the 18-yard box in a 1–1 draw against [[RC Lens|Lens]] at home.<ref>{{Cite web|url=https://global.espn.com/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4646307/lionel-messi-scores-as-paris-saint-germain-win-ligue-1-to-equal-marseillesaint-etienne-title-record|title=Messi scores as PSG win title, equal Ligue 1 mark|date=23 April 2022|website=ESPN.com|access-date=24 April 2022}}</ref> Messi finished his debut season with 11 goals and 14 assists across all competitions.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-in/news/lionel-messi-psg-performance-2021-22-season/bltcd4c10b617272ed1|title=Worst season in Lionel Messi's career! How did the Argentine perform in the 2021-22 season for PSG?|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> He failed to reach double figure league goals for the first time since 2005–06, ending the campaign with 6.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished|title=Real Madrid v PSG: Messi is in Mbappe's shadow but do not buy the myth that he is finished|website=sportsmax.tv|access-date=2022-06-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170602/https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished |date=2022-09-20 }}</ref> === इन्टर मियामी === पेरिस सेन्ट जर्मेनबाट बिदाइको पुष्टि पछि, मेस्सी पूर्व क्लब बार्सिलोनामा फर्कने, साथै साउदी प्रोफेशनल लिग क्लब अल-हिलालमा ठुलो पैसा सार्नको साथ जोडिएको थियो, तर उनको अन्तिम निर्णय [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]]मा अनुबन्धित भएको थियो। ५ जून २०२३ द्वारा बार्सिलोना अध्यक्ष जोन लापोर्टालाई सूचित गरिएको थियो।<ref name="MessiMiamiBBC">{{#invoke:Cite web||url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658|title=Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain|last=Balague|first=Guillem|website=BBC Sport|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref><ref name="MessiBarcaReturn">{{#invoke:Cite web||url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3532021/fc-barcelona-wishes-lionel-messi-the-best-of-luck-in-his-new-professional-phase|title=FC Barcelona wishes Lionel Messi the best of luck in his new professional phase|website=fcbarcelona.com|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref>आर्थिक अभावका कारण बार्सिलोनाले उनलाई अनुबन्ध गर्न सकेन।<ref name=":0" /> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == जुन २००४ मा, [[पाराग्वे]] बिरुद्ध अन्डर-२० [[मैत्रीपूर्ण खेल]]मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/ |date=2008-08-02 }}</ref> सन् २००५ मा वहाँले नेदरल्यान्डमा [[२००५ फिफा वर्ल्ड युथ च्याम्पियनसिप]] जितने टोलीको खेलाडी थिए। यहाँ उनले अर्जेन्टिनाको लागि अन्तिम चार खेल खेलेर प्रतियोगिता अवधिमा सर्वाधिक ६ गोल गर्दै [[गोल्डन बल]] र [[गोल्डन बुट]] जिते।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले १७ अगस्ट २००५मा १८ वर्षको उमेरमा [[हङ्गेरी]] बिरुद्ध पहिलो पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेले। ६३औँ मिनेटमा उनले अर्को खेलाडीलाई प्रतिस्थापित गरे, तर ६५औँ मिनेटमा निष्कासित भए किन भने रेफ्री, [[मार्कस मर्क]]ले उनले आफ्नो सर्ट तान्दै गरेका रक्षापंक्ति [[विलमस भ्यानज्याक]]लाई टाउकाले हानेका देखेका थिए। यो निर्णय विवादास्पद थियो र [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]ले पनि निर्णय पूर्व-निर्धारित भएको दावा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport| date=2005-08-22| accessdate=2009-07-07| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=''People's Daily Online''| date=2005-08-20| accessdate=2009-07-07}}</ref> ३ सेप्टेम्बरमा [[विश्वकप छनौट]]मा [[पाराग्वे]]लाई १-०ले हराएको खेलबाट मेसी टोलीमा फिर्ता भए। म्याच अगावै उनले भने कि "यो मेरो पून:शुरूआत हो। पहिलो धेरै कम समयको लागि नै थियो।"<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-09-02|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739 |date=2011-06-28 }}</ref> यसपछि उनले अर्जेन्टिनाको लागि [[पेरू]] बिरुद्ध आफ्नो पहिलो खेल शुरू गरे; म्याच पछि पेकरम्यानले मेसीलाई एक "रत्न"को रूपमा वर्णन गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date=2005-10-10| accessdate=2009-07-07|last=Homewood|first=Brian}}</ref> २८ मार्च, २००९मा [[भेनेजुएला]] बिरुद्द विश्वकप छनौटमा मेसीले पहिलो पल्ट अर्जेन्टिनाको लागि १० नम्बरको जर्सी लगाए। यो म्याच डिएगो म्यारडोनाको लागि अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकको रूपमा पहिलो आधिकारिक म्याच थियो। लियोनेल मेसीको शुरुवाती गोलको मद्दतले अर्जेन्टिनाले खेल ४-० ले जित्यो।<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4-0 Venezuela: Messi the star turn| date = 2009-03-28| accessdate = 2009-07-07| publisher = Allaboutfcbarcelona.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> === २००६ फिफा विश्व कप === यस चोटले मेसीलाई २००५-०६ सिजनको अन्तमा दुई महिनाको लागि खेलबाट बाहिर राख्यो, यसको कारणले [[विश्वकप]]मा मेसीको उपस्थिति पनि आशङ्काको घेरामा पर्‍यो। तापनि, मेसीलाई १५ मे २००६मा हुने प्रतियोगिताको लागि अर्जेन्टिनी टोलीमा छानियो। उनले विश्वकप भन्दा पहिले, अर्जेन्टिना अन्डर-२० टोलीको बिरुद्ध फाइनल म्याचमा १५ मिनेट र [[अङ्गोला|एङ्गोला]] बिरुद्ध मैत्रिपूर्ण खेलमा ६४ मिनेट खेले।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport|date=2006-06-05|accessdate=2009-07-07| last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport|date=2006-05-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले [[आइभाेरी काेस्ट|आइभरी कोस्ट]] बिरुद्ध [[अर्जेन्टिना]]को शुरूवाती म्याच विजय प्रतिस्थापकहरूको बेञ्चबाट हेर्न मात्र पाए।<ref>{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date=2006-06-13|accessdate=2009-07-07|language=German}}</ref> [[सर्बिया]] बिरुद्ध अर्को म्याचमा मेसी ७४औँ मिनेटमा [[म्याक्सी रोड्रिग्वेज]]को स्थानमा मैदानमा छिरेर विश्वकपमा अर्जेन्टिनाबाट खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने। उनले खेलमा प्रवेश गरेको केही मिनेटमा नै [[हरनान क्रेस्पो]]लाई गोल गर्नमा सहयोग गरे र ६-० को जितमा अन्तिम गोल पनि गर्न सफल भए, यसबाट उनी प्रतियोगितामा सबैभन्दा कम उमेरको स्कोरर र [[विश्व कप]]को इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरको छैठौ गोल गर्ने स्कोरर बने।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6-0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-07}}</ref> मेसीले [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अर्जेन्टिना ०-० को बराबरीमा शुरूवात गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0-0 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-21|accessdate=2009-07-07}}</ref> [[मेक्सिको]] बिरुद्धको अर्को खेलमा १-१ गोलको बराबरी संगै, मेसी ८४औँ मिनेटमा स्थानापन्नको रूपमा मैदान प्रवेश गरे। अर्जेन्टिनालाई अगाडि बढनको लागि [[अतिरिक्त समय]]मा एक गोलको आवश्यकता रहेको अवस्थामा उनले गोल स्कोर गर्नै लागेका थिए, तर उनलाई [[अफसाइड]] घोषित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html|title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain|publisher=''The Guardian''|date=2006-06-26|accessdate=2009-07-07|last=Walker|first=Michael}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |date=2006-06-30 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2-1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport|date=2006-06-24|accessdate=2009-07-07}}</ref> प्रशिक्षक जोस पेकरम्यानले [[जर्मनी]] बिरुद्धको क्वार्टर-फाइनल खेलमा मेसीलाई मैदान प्रवेश गराएनन्, जुन खेल अर्जेन्टिनाले [[पेनाल्टी शूटआउट]]मा ४-२ले हार्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1-1 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> === २००७ कोपा अमेरिका कप === [[चित्र:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|220px|कोपा अमेरीका कप २००७मा मेस्सि]] मेस्सिले २९ जुन २००७ मा, [[कोपा अमेरिका कप]] २००७ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले, यस खेलमा [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]ले [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]]लाई ४-१को गोल अन्तरले हरायो। यस खेलमा, उनले एक प्लेमेकरको रूपमा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे। उनले आफ्नो सहकर्मी स्ट्राइकर [[हरनान क्रेस्पो]]को लागि गोल गर्नमा सहयोग गरे। ७९औँ मिनेटमा टेभेज मेसीको बदलामा मैदानमा आए र केही मिनेट पछि गोल स्कोर गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport|date=2007-06-29|accessdate=2008-10-11}}</ref> उनको दोस्रो म्याच [[कोलोम्बिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|कोलम्बिया]]को बिरुद्ध खेले, जसमा उनले एक पेनाल्टी पाए र यसलाई क्रेस्पोले सहि सदुपयोग गर्दै खेललाई १-१को बराबरीमा परिवर्तित गर्नमा सफल भए। उनी अर्जेन्टिनाको दोस्रो गोलको पनि भगिदार भए किन भनें उनीलाई बक्सको बाहिर फल भएको थियो, जसलाई [[जुआन रिकेल्मी]]ले फ्रिकिकबाट गोलमा परिणत गरिदिए र अर्जेन्टीनाले ३-१को अग्रता हासिल गर्‍यो। खेलको अन्तिम स्कोर ४-२ का साथ अर्जेन्टिना टूर्नामेन्टको क्वार्टर-फाइनलमा प्रवेस गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport|date=2007-07-03|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[पाराग्वे]]को बिरुद्ध तेस्रो खेलमा, मेसी क्वार्टर-फाइनलको लागि योग्य साबित भईसकेकाले प्रशिक्षकले उनलाई विश्राम दिए। उनलाई ६४औँ मिनेटमा ०-० स्कोरको अवस्थामा [[इस्टेबन क्याम्बियासो]]को बदलामा मैदानमा उत्रिने मौका मिल्यो। ७९औँ मिनेटमा उनले [[ज्यावियर म्यास्चरानो]]लाई गोल गर्न सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title= Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=2007-07-05|accessdate=2009-05-28}}</ref> क्वार्टर-फाइनलमा [[अर्जेन्टिना]]ले [[पेरू]]लाई ४-०को गोल अन्तरले हराउँदा मेसीले रिकेल्मीको पासमा भन्दा खेलको दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport|date=2007-07-09|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[मेक्सिको]]को बिरुद्ध सेमी-फाइनल म्याचमा मेसीले गोलरक्षक [[ओसवाल्डो स्यान्शेज]] भन्दा माथिबाट उफारेर गोल गरे, जसबाट अर्जेन्टिना ३-० जितका साथ फाइनलमा पुग्न सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport|date=2007-07-12|accessdate=2008-10-11}}</ref> तर फाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[ब्राजिल]] सँग ३-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport|date=2007-07-16|accessdate=2009-05-28}}</ref> [[चित्र:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|left|220px|२००८ ओलम्पिकमा ब्राजिल बिरुद्धको खेलमा मेसी]] === २००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक === [[२००८ ग्रीष्मकालीनओलम्पिक]]मा मेसीलाई [[अर्जेन्टिना]]को लागि खेल्नबाट निषेध गरिए पछि,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa|publisher=''Daily Telegraph''|date=2008-08-06|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले बार्सिलोनाका नयाँ प्रशिक्षक [[जोसेप गार्डियोला]] सँग वार्ता गरे र पछि मात्र उनलाई खेल्न दिने सहमति जनाए।<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|publisher=AFP|date=2008-08-07|accessdate=2009-05-27|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA |date=2011-07-11 }}</ref> उनी अर्जेन्टिनाको टोलीमा समावेस भएर [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] माथिको २-१ को जितमा पहिलो गोल स्कोर गरे।<ref name="Messi Olympics"/> यसपछि खेलमा उनले शुरूवाती गोल गरे र दोस्रो गोलको लागि [[एन्जल डी मारिया]]लाई सहयोग गर्दे अर्जेन्टिनालाई [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अतिरिक्त समयमा २-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=2008-08-16|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले प्रतिद्वन्द्वी [[ब्राजिल]] बिरुद्धको म्याचमा पनि भाग लिए, जसमा अर्जेन्टिनाले ३-०को जित हासिल गरी फाइनलमा प्रवेश गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|title=Argentina Takes Down Brazil 3-0| last = Baumgartner | first = Jesse |publisher=Examiner|date=2008-08-19|accessdate=2009-05-27}}</ref> फाइनल खेलमा मेसीले फेरी एकमात्र गोलको लागि डी मारियालाई सहयोग गरी [[नाइजेरिया]]लाई १-०ले पराजित गरी अर्जेन्टिनालाई विजयी बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1-0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |publisher=''USA Today''|date=2008-08-23|accessdate=2009-05-27}}</ref> === २००८-२०११: लगातार खराब प्रदर्शन === २००८ को उत्तरार्ध पछि, अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टोलीले तीन वर्ष लगातार खराब गर्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=384–387}} डिएगो म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा २०१० फिफा विश्वकपमा छनोट हुन निकै सङ्घर्ष गर्नु पर्यो। छनोट को अन्तिम खेलमा उरुग्वेलाई १-० ले पराजित गरेर मात्र उबीहरू आफ्नो विश्वकपमा प्रवेश पाए। म्याराडोनालाई उनको रणनीतिक निर्णय(मेसीलाई उनको स्थान भन्दा बाहिर राखिने निर्णय)को लागि आलोचना गरियो। म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा खेलेको छनोटको ८ खेलमा, मेसीले एक गोल गरे। उनले भेनेजुएला बिरुद्ध ४-० को जितमा सुरुवाती गोल गरेका थिए।<ref name="Century"/>{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} २००९ मार्च २९ मा भएको त्यो खेलमा उनले पहिलो पटक अर्जेन्टिनाको १० नम्बरको जर्सी लगाएका थिए। रिक्विलमेले अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास लिएपछि उनले त्यो मौका पाएका थिए।<ref>{{cite news |first=Ian |last=Chadband |title=Lionel Messi Can Achieve More at Barcelona than Diego Maradona |newspaper=The Daily Telegraph |date=28 April 2009 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/5231676/Lionel-Messi-can-achieve-more-at-Barcelona-than-Diego-Maradona.html |access-date=13 August 2015}}</ref> समग्रमा, छनोट चरणमा १८ खेलमा चार गोल गरे <ref name="Century"/> प्रतियोगिता भन्दा अगाडि, म्याराडोनाले बार्सीलोनामा मेसीलाई भेटे र रणनीतिको लागि आग्रह गरे; मेसीले ४-३-१-२ फर्मेसन उल्लेख गरे, जसमा उनी दुई स्ट्राइकरको बेचमा खेल्ने चाल थियो। यो फर्मेसनलाई अर्जेन्टिनी फुटबलमा ''एन्गाछे'' भनिन्थ्यो र यो मेसी बाल्यकाल देखि नै यसमा खेल्न रुचाउँथे। {{sfn|Balagué|2013|pp=155–156, 405–406}} [[चित्र:Messi Copa America 2011.jpg|thumb|upright|left|[[२०११ कोपा अमेरिका]]मा उद्घाटन खेलमा बोलिभिया विरुद्धको खेलमा मेसी ]] उनीहरूको खराब प्रदर्शनको बाबजुद, अर्जेन्टिनालाई दक्षिण अफ्रिकामा हुने विश्वकपको दाबेदार मानिन्थ्यो। प्रतियोगिताको सुरुवातमा, यो नयाँ फर्मेसन असरदार देखियो; उनीहरूको उद्घाटन खेलमा नाइजेरिया बिरुद्ध मेसीले गोलका चार अवसर सिर्जना गरे तर ती सबै प्रहारहरू नाइरेजेली गोलकिपरले रोके। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले १-० ले जित्यो। अर्को खेलमा, दक्षिण कोरिया विरुद्धको एकतर्फी जितमा, ४-१ को जितमा सबै गोलमा उनको योगदान रह्यो। यो जित पछि नक आउट चरणमा उनीहरूको स्थान सुरक्षित भयो। मेसी बाहेक मुख्य खेलाडीहरूलाई विश्राम दिइयो।{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} समूह चरणको अन्तिम खेलमा उनले पहिलो पटक खेलको कप्तानी गरे। ग्रीस विरुद्धको त्यो खेलमा २-० ले जित्यो र दोश्रो गोलमा उनको असिस्ट रह्यो र अर्जेन्टिनाले समूहको बिजेता बनेर समूह चरणको खेल सम्पन्न गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rory |last=Smith |title=Greece 0 Argentina 2: Match Report |newspaper=The Daily Telegraph |date=22 June 2010 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html |access-date=13 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ को खेलमा, अर्जेन्टिनाले मेक्सिकोलाई ३-१ ले परजित गर्यो। मेसीले असिस्ट गरेको पहिलो गोल अफसाइडको कारणले विवादमा रह्यो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} क्वाटरफाइनलमा उनीहरूको भेट जर्मनीसँग तय भयो। चार वर्ष अगाडि क्वाटरफाइनलमा नै जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई पराजित गरेको थियो। यसपाली जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई ४-० ले निरीह बनायो। यो हार १९७४ विश्वकप यताकै खराब नतिजा थियो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} फिफाले मेसीलाईउनको "उत्कृष्ट" गति र सिर्जना र "अनौठो र कुशल" ड्रिबलिङ, सुट र पास उल्लेख गर्दै प्रतियोगिताको उत्कृष्ट १० खेलाडीको सूचीमा राख्यो।<ref>{{cite web |title=Adidas Golden Ball Nominees Announced |publisher=FIFA |date=9 July 2010 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2010/m=7/news=adidas-golden-ball-nominees-announced-1270753.html |access-date=13 August 2015}}</ref> घर फर्कदा, मेसीले कठोर प्रतिक्रियाको सामना गर्नुपर्यो। विश्वको नै उत्कृष्ट खेलाडी मानिएको उनलाई १९८६ मा म्याराडोनाले झै उपाधी जिताउने अपेक्षा गैएको थियो, तर मेसीले बार्सिलोनामा जुन उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएका थिए, राष्ट्रिय टोलीबाट पनि त्यस्तै खालको प्रदर्शन गर्न सफल भएनन्। यसकारणले उनलाई क्लब भन्दा देशलाई कम ध्यान महत्व दिएको आरोप लाग्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} म्याराडोनाको स्थानमा सर्जियो बाटिस्टा आए। उनको प्रशिक्षणमा अर्जेन्टिनाले ओलम्पिक जितेको थियो। उनले सार्वजनिक रुपमा मेसीको छायाँको टोली बनाउने कुरा व्यक्त गरे। उनलाई फरवार्ड बनाएर ४-३-३ को फर्मेसनमा खेल्ने जुनमा बार्सीलोना अत्यधिक सफल रहेको थियो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="NewRole">{{cite web |first=Michael |last=Cox |title=Lionel Messi Showing Some Promising Signs in a New Argentina Role |publisher=ESPN FC |date=13 November 2014 |url=http://www.espnfc.com/blog/tactics-and-analysis/67/post/2144957/argentina-national-team-lionel-messi-showing-some-promising-signs-in-a-new-argentina-role |access-date=13 August 2015}}</ref> मेसीले २०१०-११ क्लब सिजनमा कीर्तिमानी ५३ गोल गरेपनि उनले अर्जेन्टिनाको लागि आधिकारिक खेलमा २००९ मार्च यता कुनै गोल गर्न सकेका थिएनन्।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Century"/> ट्याक्टिकल परिवर्तन गरेपनी [[२०११ कोपा अमेरिका]]मा गोलको खडेरी लागिरह्यो। यो कोपा प्रतियोगिता अर्जेन्टिनाले नै आयोजना गरेको थियो। उनीहरूको पहिलो दुई खेलमा, बोलिभिया र कोलम्बिया बिरुद्धको, बराबरीमा सकियो। मिडिया र फ्यानहरूले उनको र अर्का स्ट्राइकर [[कार्लोस टेभेज]]को तालमेल राम्रो नमिलेको कुरा याद गरे। कार्लोस टेभेजको अर्जेन्टिनी समुदाय माझ ठुलो लोकप्रियता थियो। मेसीलाई करिअरमा पहिलो पटक उनकै टोलीको समर्थकले नै निरन्तर दुर्ववहार गरिरहेका थिए। टेभेजलाई बेन्चमा राखेर खेलिएको अर्को महत्वपूर्ण खेलमा, मेसीले राम्रो प्रदर्शन गरे। कोस्टा रिका विरुद्धको यो खेलमा उनले २ गोल असिस्ट गरे। क्वाटरफाइनलमा उरुग्वे विरुद्धको खेलमा १-१ को बराबरी भएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना ४-५ ले पराजित हुँदै बाहिरियो। उरुग्वे यो प्रतियोगिताको च्याम्पियन बन्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} === २०११-१३: कम्तानी === [[चित्र:Suisse vs Argentine - Granit Xhaka & Lionel Messi crop.jpg|thumb|upright|मेसी आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय [[ह्याट्रिक]] स्विट्जरल्यान्ड विरुद्ध २०१२ फेब्रुअरी मा गरेका थिए।]] कोपा अमेरिकामा अर्जेन्टिनाको असफल प्रदर्शन रहेपछि, बटिस्टाको स्थानमा अलेजान्द्रो साबेला आए। २०११ अगस्टमा उनको नियुक्ति भएपछि उनले त्यतिबेलाका कप्तान जाभियर मास्चेरानोको सम्मतिमा २४- वर्षीय मेसीलाई कप्तानी दिए। पहिले रिजर्भमा अहेका मेसीले आफ्नो स्क्वाडको उत्कृष्ट खेलाडीको उदाहरण दिएर नेतृत्व गरे भने मास्चेरानोले टोलीको अन फिल्ड लिडर र अभिप्रेरकको भूमिका पूरा गरे। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}}<ref>{{cite news |first=Rob |last=Hughes |title=If Messi Is Argentina's Star, Then Mascherano Is the Glue |newspaper=The New York Times |date=10 July 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/07/11/sports/soccer/if-messi-is-argentinas-star-then-mascherano-is-the-glue.html |access-date=13 August 2015}}</ref> टोलीमा थप परिवर्तन गर्दै साबेलाले टेभेजलाई हटाए र युवा खेलाडीहरू ल्याए जोसँग मेसीले वर्ल्ड युथ च्यापियनसिप र ओलम्पिक स्वर्ण पदक जितेका थिए। अहिले सुधारिएको टोलीमा, अक्टोबर ७ मा चिली विरुद्धको विश्व छनोटको पहिलो खेलमा गोल गर्दै मेसीले गोलको खडेरी तोडे। यो साढे दुई वर्ष पछि आधिकारिक खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो गोल थियो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} सबेलाको मातहतमा, मेसीको गोल गर्ने दर आमूल परिवर्तन भयो।यस अघिका प्रशिक्षकहरूको मा, ६१ खेलमा १७ गोल मात्र गरेका थिए भने, त्यसपछिको तीन वर्षमा ३२ खेलमा उनको गोलदर २५ गुणाले बढ्यो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} २०१२ मा उनले ९ खेलमा १२ गोल गरे, र ग्राबियल बाटिस्टुटाले अर्जेन्टिनाको लागि एउटै वर्षमा सर्वाधिक गोल गर्ने कीर्तिमानसँग बराबरी गरे।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Adamson |title=Lionel Messi's Incredible Record-Breaking Year in Numbers |newspaper=The Guardian |date=10 December 2012 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/dec/10/lionel-messi-record-year-numbers |access-date=13 August 2015}}</ref> अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो ह्याट्रिक २०१२ फेब्रुअरी २९ मा स्विट्जरल्यान्ड विरुद्धको मैत्रीपुर्ण खेलमा भयो, त्यसपछि अर्को वर्ष ब्राजिल र ग्वाटेमाला विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले ह्याट्रिक गरे। मेसी २०१३ सेप्टेम्बर १० मा पाराग्वे विरुद्धको खेलमा ५-२ को जित कायम गर्दै २०१४ फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनाको स्थान सुनिश्चित गराए। त्यो खेलमा उनले पेनाल्टीमा दुई गोल गर्नुका साथै अर्को एक गोलमा असिस्ट गरे। त्यो गोल सँगै उनी ३७ गोल सँगै अर्जेन्टिना को सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटा पछिको दोस्रो स्थानमा पुगे। समग्रमा, छनोट चरणको १४ खेलमा उनले कुल १० गोल गरे।<ref name="Century"/><ref>{{cite magazine |title=FIFA World Cup Qualifying: Paraguay 2 Argentina 5 |magazine=FourFourTwo |date=11 September 2013 |url=http://www.fourfourtwo.com/news/fifa-world-cup-qualifying-paraguay-2-argentina-5 |access-date=13 August 2015}}</ref> उनको सुधारिएको प्रदर्शनसँगै, सहकर्मीसँगको उनको सम्बन्ध सुधार भयो र बिस्तारै अर्जेन्टिनामा उनको पक्षमा लहर आएको महसुस हुन थाल्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} ===२०१४-१५: विश्वकप र कोपा अमेरिका फाइनल === [[चित्र:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|thumb|left|[[२०१४ फिफा विश्वकप]] मा इरान विरुद्ध २५-यार्डबाट घुमाउरो प्रहारमा विजयी गोल गरेपछि मेसी]] ब्राजिल विश्वकप भन्दा अगाडि, घाइते भएर बार्सिलोनाबाट असफल सिजन भएकाले मेसीको प्रदर्शनलाई लिएर विभिन्न शंका उपशंका उब्जेका थिए। यद्यपि प्रतियोगिताको सुरुवातमा उनले राम्रो प्रदर्शन रह्यो र सुरुका चार खेलमा [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चयन भए।<ref name="TechnicalReport">{{cite web |title=2014 FIFA World Cup Brazil Technical Report and Statistics |publisher=FIFA |pages=170–171 |url=http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |access-date=14 August 2015 |archive-date=7 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707023419/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614131111/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |date=14 June 2015 }}</ref> कप्तानको रुपमा उनको यो पहिलो विश्वकप थियो। बोस्निया र हर्जगोभिना विरुद्धको खेलमा २-१ को विजय भयो। उनले गरेको प्रहार सिड कोलासिनाकलाई लागेर आत्मघाती गोल भयो। अर्जेन्टिनाको अर्को गोल मेसीले तीन जना विपक्षी खेलाडीलाई छलाएर ड्रिबल गर्दै गोल गरे। यो आठ वर्षपछि उनले विश्वकपमा गरेको पहिलो गोल थियो।<ref>{{cite news |first=Mandeep |last=Sanghera |title=Argentina 2–1 Bos-Herce |work=BBC Sport |date=15 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285099 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[इरान राष्ट्रिय फुटबल टोली|इरान]] विरुद्धको दोस्रो खेलमा, उनले [[इन्जुरी समय]]मा {{convert|23|m|yd|disp=out|abbr=off}} परबाट गोल गरे। र नक आउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rob |last=Smyth |title=Argentina v Iran, World Cup 2014: Live |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10916423/Argentina-vs-Iran-World-Cup-2014-live.html |access-date=14 August 2015}}</ref> उनले समूह चरणको अन्तिम खेलमा [[नाइजेरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|नाइजेरिया]] विरुद्धको ३-२ को जितमा दुई गोल गरे। उनको दोस्रो गोल फ्रिकिक बाट भएको थियो। यो जित सँगै अर्जेन्टिना समूह बिजेता भयो।<ref>{{cite news |first=Saj |last=Chowdhury |title=Nigeria 2–3 Argentina |work=BBC Sport |date=25 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285406 |access-date=14 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ मा स्विट्जरल्यान्ड बिरुद्धको १-० को जित भएको खेलमा अन्तिम समयमा एन्जल डि मारियाले गोल गरे। सो गोलमा मेसीले पास दिएका थिए। क्वाटरफाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[बेल्जियम राष्ट्रिय फुटबल टोली|बेल्जियम]]लाई पनि १-० ले पराजित गर्दै [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] पछि पहिलो पटक विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुग्यो।<ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Jurejko |title=Argentina 1–0 Switzerland |work=BBC Sport |date=1 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27990606 |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Ken |last=Ferris |title=Argentina Beat Belgium to Reach First Semi since 1990 |work=Reuters |date=5 July 2014 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322143741/https://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |date=22 March 2019 }}</ref> सेमिफाइनलमा एक्ट्रा समयमा पनि ०-० नतिजा पछि भएको पेनाल्टी सुट आउटमा [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्यान्डस]] लाई ४-२ ले हराउँदै अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो। मेसीले आफ्नो टोलीको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा स्कोर गरे।<ref>{{cite news |first=Phil |last=McNulty |title=Netherlands 0–0 Argentina |work=BBC Sport |date=9 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28122293 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[चित्र:Messi in Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|thumb|upright|right|२०१४ फिफा विश्वकप फाइनलमा जर्मनीका मेट्स ह्युमेल्ससँग सङ्घर्ष गर्दै मेसी ]] [[चित्र:Lionel_Messi_in_tears_after_the_final.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Lionel Messi in tears after the final]] २०१४ फिफा विश्वकप फाइनललाई मेसी विरुद्ध [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]], विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी विरुद्ध सर्वोत्कृष्ट टोली भनेर प्रस्तुत गरिएको थियो। यसमा [[डिएगो म्याराडोना]] सहभागी [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९० विश्वकप]]को फाइनलको नतिजा दोहोरियो।<ref>{{cite news |first=Matthew |last=Futterman |title=The World Cup Final: The Best Team vs. the Best Player |work=The Wall Street Journal |date=11 July 2014 |url=https://www.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575 |access-date=14 August 2015}}</ref> पहिलो हाफ सम्म, मेसीले गोल पनि गरे तर अफसाइड भएर रुल आउट गरियो। उनले गोल गर्ने कयौँ अवसरहरू उपयोग गर्न सकेनन्। सब्स्टिच्युट मारियो गोट्जेले ११३ मिनेट मा गोल गरे। खेलको अन्तिम मिनेटमा मेसीले फ्रिकिक प्रहार गरेका थिए, तर पोस्ट माथि लाग्यो र जर्मनीले खेल १-० ले जिती विश्वकप जित्यो।<ref>{{cite news |first=Scott |last=Murray |title=World Cup Final 2014: Germany v Argentina – as It Happened |newspaper=The Guardian |date=13 July 2014 |url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/world-cup-final-2014-germany-v-argentina-live-report |access-date=14 August 2015}}</ref> फाइनलको समापनमा, प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भइ मेसीले गोल्डेन बल पाए। चार गोल सहित तेस्रो उच्च गोलकर्ता बाहेक उनले सर्वाधिक गोलको मौका सिर्जना गरे, सर्वाधिक धेरै ड्रिबल रन पूरा गरे, पेनाल्टी एरियामा सर्वाधिक धेरै डेलिभरी गरे।<ref name="TechnicalReport"/><ref>{{cite web |first=Adam |last=Bate |title=World Cup Final: Was Lionel Messi Really a Disappointment in Brazil or Have We Just Become Numb to His Genius? |publisher=Sky Sports |date=16 July 2014 |url=http://www.skysports.com/football/news/15241/9381511/world-cup-final-was-lionel-messi-really-a-disappointment-in-brazil-or-have-we-just-become-numb-to-his-genius |access-date=14 August 2015}}</ref> यद्यपि, नक आउट चरणमा गोल गर्न नसकेकाले उनको चयनलाई लिएर केही आलोचना पनि भयो। फिफा अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले आश्चर्य व्यक्त गरे भने म्याराडोनाले बजारीकरणको उद्देश्यले मेसीको चयन गरिएको शंका गरे।<ref>{{cite news |title=World Cup 2014: Lionel Messi Golden Ball Surprised Sepp Blatter |work=BBC Sport |date=14 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28294339 |access-date=14 August 2014}}</ref> मेसीको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा तेस्रो फाइनल चिलीमा भएको [[२०१५ कोपा अमेरिका]] पुगे। विश्वकप फुटबलको दोस्रो स्थानको टोली भएकाले [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को पूर्व व्यवस्थापक गेरार्डो मार्टिनोको प्रशिक्षणमा रहेको अर्जेन्टिनालाई प्रतियोगिताको दाबेदार मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web |title=Gerardo 'Tata' Martino Appointed Argentina Coach |publisher=CNN |date=13 August 2014 |url=http://edition.cnn.com/2014/08/13/sport/football/gerardo-tata-martino-argentina-football/ |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first1=Rex |last1=Gowar |first2=Santiago |last2=Torres |first3=Justin |last3=Palmer |title=Messi Bemoans Scoring Difficulties at Copa América |work=Reuters |date=29 June 2015 |url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |access-date=14 August 2015 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702070537/https://www.reuters.com/article/2015/06/29/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |url-status=live }}</ref> [[पाराग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|पाराग्वे]] विरुद्ध उद्घाटन खेलमा, उनीहरू २ गोलले अघि थिए तर खेलको अन्त्य सम्म उनीहरूले अग्रता गुमाए र २-२ को बराबरी भयो। मेसीले पेनाल्टीमा एक गोल गरे र त्यो नै प्रतियोगितामा उनको एक मात्र गोल रह्यो।<ref>{{cite news |title=Argentina 2–2 Paraguay |work=BBC Sport |date=13 June 2015 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/33081605 |access-date=14 August 2015}}</ref> साविक विजेता [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]] १-० को जित पछि, समूह चरणको जामैका विरुद्धको अन्तिम खेलमा उनले देशको १००औँ क्याप खेले, यो कोशेढुङ्गा हासिल गर्ने उनी पाँचौ अर्जेन्टिनी खेलाडी थिए। [[जमैका राष्ट्रिय फुटबल टोली|जामैका]] बिरुद्ध १-० को जित हासिल भयो।<ref name="100thCap">{{cite web |first1=Gideon |last1=Long |first2=Tony |last2=Jimenez |title=Messi Wins 100th Argentina Cap |work=Reuters |date=21 June 2015 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810204854/http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |date=10 August 2016 }}</ref> १०० खेलमा उनले कुल ४६ गोल गरे, ती मध्ये २२ आधिकारिक प्रतिस्पर्धाको खेलमा भएको थियो।<ref name="Century"/><ref name="100thCap"/> === २०१६-१७: तेस्रो कोपा अमेरिका फाइनल, सन्यास, र फिर्ती === २०१६ मे २७ मा प्रि कोपा अमेरिका वार्म अप म्याचमा [[होन्डुरस राष्ट्रिय फुटबल टोली|होन्डुरस]] विरुद्धको १-० को जित भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा मेसी घाइते भएपछि अर्जेन्टिनी टोलीमा मेसीको सहभागितालाई लिएर अन्योलपूर्ण स्थिति रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/report?gameId=448440|title=Lionel Messi leaves Argentina's friendly win vs. Honduras with back injury|date=27 May 2016|publisher=ESPN FC|access-date=7 June 2016}}</ref> उनको कम्मर माथिको भागमा गहिरो चोट लागेको खबर आएको थियो। उनको फिटनेसलाई लिएर जुन ६ मा भएको अर्जेन्टिनाको सुरुवाती खेलमा उनी बेन्चमा रहे। साविक बिजेता चिली विरुद्धको खेलमा अर्जेन्टिना २-१ ले विजयी भयो। <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/07/argentina-top-chile-in-rematch-of-last-years-copa-america-final|title=Argentina top Chile in rematch of last year's Copa América final|date=7 June 2016|work=The Guardian|access-date=7 June 2016}}</ref> मेसी समूह चरणको दोस्रो खेलमा जुन १० मा [[पानामा राष्ट्रिय फुटबल टोली|पानामा]] विरुद्ध फिट रहेको घोषणा भए पनि, मार्तिनोले उनलाई एकपटक फेरी बेन्चमा राखे; उनी अगस्टो फर्नान्डेज को स्थानमा ६१औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरे र १९ मिनेटमा ह्याट्रिक गरे। [[सर्जियो अग्वेरो]]को गोलबाट अग्रता लिएको अर्जेन्टिनाले उक्त खेल ५-० ले जित्यो , यससंगै अर्जेन्टिनाले प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा स्थान पक्का गर्यो।;<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/10/lionel-messi-hat-trick-argentina-panama-copa-america|title=Lionel Messi scores brilliant hat-trick as Argentina surge into quarter-finals|date=11 June 2016|work=The Guardian|access-date=11 June 2016}}</ref> उनको प्रदर्शनको लागि उनी खेलको [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] भए।<ref name="MOTM-ARG-PAN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/16|title=Match 16 : Argentina vs Panama|date=10 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16|archive-date=9 June 2016|access-date=10 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16 |date=9 June 2016 }}</ref>{{quote box|width=30%|align=right|quote="Did it annoy me that Messi took the record? A little, yes. You go around the world and people say, 'he's the top scorer for the Argentina national team.' But the advantage I have is that I'm second to an extraterrestrial."|source=– [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]] on the consolation of Messi breaking his record.<ref>{{cite news |url=http://www.espn.co.uk/football/argentina/story/3268110/gabriel-batistuta-lionel-messi-taking-my-argentina-record-annoyed-me |title=Gabriel Batistuta – Lionel Messi taking my Argentina record annoyed me |agency=ESPN |first=Adriana |last=Garcia |date=13 November 2017 |access-date=15 August 2018}}</ref>}}जुन १८ मा, कोपा अमेरिकाको क्वाटरफाइनलमा , मेसीले [[भेनेजुएला राष्ट्रिय फुटबल टोली|भेनेजुएला]]विरुद्ध अर्को प्रेरणादायी प्रदर्शन गरे,<ref name="MOTM-ARG-VEN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/27|title=Match 27 : Argentina vs Venezuela|date=18 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|access-date=18 June 2016|df={{cbignore}}}}</ref> उनले दूई असिस्ट प्रदान गरे र अर्को एक गोल गरी ४-१ को विजय सुनिश्चित गरे, यसबाट उनले [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]]को आधिकारिक अन्तराष्ट्रिय खेलमा ५४ गोलको राष्ट्रिय किर्तिमान बराबरी गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36569759|title=Copa America: Lionel Messi equals Gabriel Batistuta's Argentina record|date=19 June 2016|work=BBC Sport|access-date=19 June 2016}}</ref> यो किर्तिमान तीन दिन पछि भंङ्ग भयो जब मेसीले आयोजक संयुक्त राष्ट्र विरुद्धको ४-० को जितमा फ्रिकिक गोल गरे; त्यस खेलमा उनले दुई असिस्ट पनि गरे, र अर्जेन्टिनाले लगातार दोस्रो वर्ष प्रतियोगिताको फाइनलमा स्थान पक्का गर्यो ,<ref name="record">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/argentina/story/2897489/lionel-messi-equals-argentinas-gabriel-batistuta-all-time-goal-scoring-record|title=Lionel Messi equals Argentina's all-time goal-scoring record|date=22 June 2016|work=ESPN FC|access-date=22 June 2016}}</ref> र एक पटक फेरी म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref name="MOTM-USA-ARG">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/29|title=Match 29 : United States vs Argentina|date=21 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29|archive-date=18 June 2016|access-date=21 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29 |date=18 June 2016 }}</ref> फाइनलमा अर्जेन्टिनाको भेट चिली संग भयो र फाइनलको नतिजा गत वर्ष कै पुनरावृति भयो। निर्धारित समय ०-२ मा सकिएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना चिली संग पराजित भयो।यो मेसीको लगातार मुख्य प्रतियोगिताको तेस्रो पराजय थियो र समग्रमा चौथो। उनले पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी मिस गरेका थिएA खेलपछि, मेसीले अन्तराष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यासको घोषणा गरे।<ref name="Messi retirement">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/copa-america/story/2902891/lionel-messi-flags-potential-argentina-retirement-after-penalty-loss-to-chile|title=Lionel Messi retires from Argentina after Copa America final loss to Chile|date=27 June 2016|work=ESPN FC}}</ref> उनले बताए, "मैले मेरो सक्दो गरे। मेरो लागि टोली सकियो, मैले निर्णय गरे।"<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2016/06/27/football/copa-america-lionel-messi/|title=Devastated Messi announces likely retirement from Argentina|date=27 June 2016|publisher=CNN}}</ref> चिलीका प्रशिक्षक जुआन एन्टोनियो पिज्जीले खेलपछि भने, " म्याराडोनाले अर्जेन्टिनी फुटबलको लागि जे गरेका थिए त्यो हिसाबले मेरो पुस्ताले उनलाई मेरो पुस्ताको म्याराडोनासँग तुलना गर्न सक्दैन। तर मा यो सोच्छु कि आजको सबै भन्दा उत्कृष्ट खेलाडी आज अमेरिकामा खेले।"<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/27/lionel-messi-says-he-is-quitting-argentina-team-after-copa-america-final-defeat|title=Lionel Messi says his Argentina career is over after Copa América final defeat|date=26 June 2016|work=The Guardian}}</ref> मेसी पाँच गोल सहित [[एदुआर्दो भार्गास]]पछि प्रतियोगिताको दोस्रो उच्च गोलकर्ता भए, र चार असिस्ट सहित सबैभन्दा धेरै असिस्ट दिएका थिए, र प्रतियोगितामा सबैभन्दा धेरै (तीन वटा) म्यान अफ द म्याच जितेका थिए ;<ref name="conmebol-stats">{{Cite web|url=http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.statsCenterPerPlayer&lang=es_LA|title=HTML Center|website=estadisticas.conmebol.com|access-date=8 April 2020}}</ref> उनलाई उनको प्रदर्शनको लागि टोली अफ द टुर्नामेन्टमा समावेश गरिएको थियो, उनले गोल्डेन बल अवार्डमा सहभागी भएनन् र [[एलेक्सिस सान्चेस]]लाई प्रदान गरियो।<ref name="Copa América 2016: Awards">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/awards|title=Copa América 2016: Awards|date=27 June 2016|publisher=Copa America Organisation|access-date=27 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627172846/http://www.ca2016.com/awards |date=27 June 2016 }}</ref> ==== "नजाऊ लियो " ==== उनको घोषणापछि, सन्यास सम्बन्धी उनको मन परिवर्तन गर्न एक अभियान सुरु भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/news/12026/10327302/argentina-hope-lionel-messi-reconsiders-retirement-says-guillem-balague|title=Argentina don't want Messi to retire|date=28 June 2016|agency=Sky Sports}}</ref> अर्जेन्टिनी फुटबल टोली राजधानी ब्युनोस आयर्समा अवतरण गरेपछि उनलाई फ्यानहरूले "लियो नजाऊ" जस्ता नाराले सम्बोधन गरे। अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति मौरिसियो माक्रीले नछोड्नको लागि अनुरोध गरे, उनले भने ,"हामी भाग्यमानी छौ, यो हाम्रो जीवनको एक खुसीको पल हो, हाम्रो जस्तो फुटबलिङ सस्कृति भएको देशमा विश्वकै उत्कृस्ट खेलाडी हुनु यो एक उपहार हो... लियोनेल मेसी अर्जेन्टिनामा भएको सबैभन्दा महान मध्ये एक हुन् र हामीले उनको ख्याल गर्नुपर्छ।"<ref>{{cite news|url=http://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html|title=Messi 'God's gift' to Argentina – president|date=28 June 2016|newspaper=AS}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923184002/https://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html |date=23 September 2020 }}</ref> [[बुएनोस आइरेस]]का मेयर होरासियो रोड्रीग्वेज लारेताले मेसीलाई सन्यासबारे पुनर्विचार गर्न मनाउन राजधानीमा मेसीको सालिक अनावरण गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/20160628/402829485468/inauguran-en-buenos-aires-estatua-en-homenaje-a-messi.html|title=Inauguran en Buenos Aires una estatua en homenaje a Messi|date=28 June 2016|newspaper=El Mundo Deportivo (Spanish)}}</ref> यो अभियान टोल टोल गल्ली गल्लीमा पुग्यो र जुलाई २ मा अर्जेन्टिनी राजधानीको सडकमा ५०,००० समर्थकहरू सोही नारा लिएर सडकमा आए।<ref>{{cite news|url=http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915|title=Macri, Maradona and the Argentine people rally together to prompt Messi U-turn|date=28 June 2016|work=Sport}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031150321/http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915 |date=31 October 2016 }}</ref> ==== फिर्ती ==== {{Quote box|quote="A lot of things went through my mind on the night of the final and I gave serious thought to quitting, but my love for my country and this shirt is too great."|source=– २०१६ अगस्ट १२ मा मेसी अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट आफ्नो सन्यासको निर्णय उल्टाउदै <ref>{{cite news |date=12 August 2016 |title=Lionel Messi: Argentina striker reverses decision to retire from national team |url=https://www.bbc.com/sport/football/37066033}}</ref>|align=left|width=30%}} मेसीले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास घोषणा गरेको एक हप्ता पछि, सेप्टेम्बरमा अर्जेन्टिनी पत्रिका ''ला नाकिओन'' मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि २०१८ फिफा विश्व कप छनोट खेल्ने बारे पुनर्विचार गरिरहेको खबर आयो।<ref>{{cite web|url=http://www.cbssports.com/soccer/news/report-friend-of-messi-hints-reconsidering-retirement-from-argentina/|title=La Nacion claims to know that Lionel Messi will return to Argentina national team|last=Gonzalez|first=Roger|date=3 July 2016|work=[[CBSSports.com]]|access-date=5 July 2016}}</ref> १२ अगस्टमा, यो कुरा पुष्टि भयो कि उनले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबारे आफ्नो सन्यासको निर्णय फिर्ता लिए, र राष्ट्रिय टोलीको आउँदो २०१८ विश्व कप छनोटको टोलीमा उनलाई पनि समावेश गरियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/argentina/story/2928133/lionel-messi-to-make-argentina-return-after-brief-international-retirement|title=Lionel Messi to make Argentina return after brief international retirement|date=12 August 2016|publisher=ESPN FC|access-date=13 August 2016}}</ref> सेप्टेम्बर १ मा, उनी फिर्ता आएको पहिलो खेलमा, उनले २०१८ विश्व कप छनोटको उरुग्वे सँगको १-० को जितमा भएको खेलमा उनले गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.com/en/world-cup-qualifiers/news/messi-strikes-back-as-argentina-sink-uruguay/328680|title=Messi strikes back as Argentina sink Uruguay|date=1 September 2016|publisher=beIN SPORTS|access-date=1 September 2016}}</ref> [[चित्र:ECUADOR_VS_ARGENTINA_(37594548472).jpg|right|thumb|२०१७ अक्टोबर १० मा भएको [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा ह्याट्रिक गरेपछि खुसी मनाउदै मेसी। उनको गोलले अर्जेन्टिना रसियामा आयोजना हुने [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा छनोट भयो।]] २०१७ मार्च २८ मा, मेसीलाई २०१७ मार्च २३ मा चिलीसँगको खेलमा सहायक रेफ्रीलाई अपमान गरेकोमा चार अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा निलम्बन गरियो। उनलाई १०,००० CHF पनि जरिवाना लगाइयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=3/news=lionel-messi-suspended-for-four-matches-2877817.html|title=Lionel Messi suspended for four matches|date=28 March 2017|publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/39423000|title=Lionel Messi: Barcelona and Argentina forward banned for 'insulting' assistant ref|date=28 March 2017|work=BBC Sport}}</ref> मे ५ मा, अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घको अपिलमा उनको चार खेलको निलम्बन र १०,००० CHF को जरिवाना फिफा द्वारा फुकुवा भयो, यसको मतलब अब उनले अर्जेन्टिनाको बाँकी विश्वकप छनोट खेल खेल्न सक्थे।<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/governance/news/y=2017/m=5/news=fifa-appeal-committee-passes-decision-on-lionel-messi-2882666.html|title=FIFA Appeal Committee passes decision on Lionel Messi|last=FIFA.com|date=5 May 2017|access-date=6 June 2017|publisher=FIFA}}</ref> [[२०१८ विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनाको स्थान जोखिममा पर्दै थियो। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]]बाट पाँच राष्ट्र छनोट हुनेमा अर्जेन्टिना छैटौँ स्थानमा थियो, यसको अर्थ १९७० यता अर्जेन्टिना पहिलो पटक विश्वकपमा छनोट हुन असफल हुन्थ्यो। अक्टोबर १० मा, मेसीले आफ्नो देशलाई विश्वकपमा छनोट गराए। [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा उनले ह्याट्रिक गर्दै ३-१ को जित सुनिश्चित गराए। २००१ यता अर्जेन्टिना इक्वेडरको राजधानी क्विटोमा पराजित भएको थिएन।<ref name="Guardian 2017">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/11/lionel-messi-hat-trick-secures-argentinas-passage-to-world-cup|title=Lionel Messi hat-trick secures Argentina's passage to World Cup|date=11 October 2017|work=The Guardian}}</ref> मेसीको तीन गोलले उनी [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल]] छनोटमा २१ गोलका साथ [[उरुग्वे]]का [[लुइस स्वारेज]] सँगै सर्वाधिक गोलकर्ता भए। यस अधि यो उपलब्धि [[हेर्नान क्रेस्पो]]को नाममा थियो। <ref name="Guardian 2017" /> === २०१८: विश्वकप === === २०१९-२०: कोपा अमेरिका तेस्रो स्थान, प्रतिबन्ध र सुपरक्लासिको विजय === ===२०२१-२०२२: कोपा अमेरिका र विश्वकप विजय=== {{quote box | width = 25% | align = right | quote="यो मेरो लागि स्पष्ट थियो कि मैले अन्तिम प्रतियोगितासम्म प्रयास गर्नुपर्छ र मैले केही नजिती राष्ट्रिय टोलीबाट म पछि हट्न सक्दिन।" | source = – Messi on winning the 2021 Copa América in an interview with ''Diario Sport''.<ref>{{cite AV media |date=1 November 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |title=🤩 ¡ENTREVISTA EXCLUSIVA A LEO MESSI EN PARÍS! |publisher=SPORT |via=[[YouTube]] |access-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218145302/https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> }} २०२१ जुन १४ मा, ब्राजिलमा भएको [[२०२१ कोपा अमेरिका|कोपा अमेरिका कप]]को अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा मेसीले चिली विरुद्ध फ्रिकिक मा १ गोल गरे। उक्त खेल १-१ को बराबरीमा सकियो।<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/copa-america/argentina-vs-chile/cronica/2021/06/15/60c7e18e22601d45348b45ac.html |title=Messi's Argentina thwarted by Chile |work=MARCA |date=14 June 2021 |access-date=15 June 2021}}</ref> २१ जुनमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको लागि १४७औँ खेल खेलेर ज्याभियर मास्चेरानोको अर्जेन्टिनाको लागि सर्वाधिक उपस्थितिको रेकर्ड बराबर गरे। पाराग्वे विरुद्धको उक्त खेलमा अर्जेन्टिना १-० ले विजयी भयो।<ref>{{Cite web |title=Lionel Messi sigue haciendo historia: igualó a Mascherano como el jugador con más presencias en la Selección |language=ES |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lionel-messi-sigue-haciendo-historia-igualo-a-mascherano-como-el-jugador-con-mas-presencias-en-la-seleccion |website=afa.com.ar |date=21 June 2021|access-date=22 June 2021}}</ref> एक हप्ता पछि, उनले [[बोलिभिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|बोलिभिया]] बिरुद्धको खेलमा उनले अर्जेन्टिनी जर्सीमा सर्वाधिक खेलको रेकर्ड कायम गरे। उक्त खेलमा ४-१ ले जित्यो। उनले २ गोल गरे र एक गोल असिस्ट गरे।<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.com/soccer/argentina-arg/story/4422176/messi-sets-argentina-appearances-mark-in-copa-america-match-vs-bolivia |title=Messi sets Argentina appearances mark in Copa America match vs. Bolivia |work=ESPN |first=Sam |last=Marsden |date=28 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> ३ जुलाई मा, प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा इक्वेडर माथिको ३-० को जितमा उनले ३ असिस्ट गरे र एक फ्रिकिक गोल गरे।.<ref>{{cite news |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/argentina-vs-ecuador-score-sensational-messi-leads-albiceleste-into-copa-america-semifinals/live/ |title=Argentina vs. Ecuador score: Sensational Messi leads Albiceleste into Copa America semifinals |work=CBSSports.com |date=3 July 2021 |access-date=4 July 2021}}</ref> ६ जुलाईमा, सेमिफाइनलमा कोलम्बिया बिरुद्ध १-१ को बराबरीमा मेसीले एक असिस्ट गरे। पेनाल्टी सुट आउटमा उनले गोल गरे र अर्जेन्टिना ३-२ ले विजयी भयो। उनी आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको पाँचौ फाइनलमा पुगे।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=603184 |title=Argentina vs. Colombia – Football Match Report – July 6, 2021 – ESPN |work=ESPN.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/esp_fed/news/2186119 |title=Messi driving Argentina at Copa America |publisher=theScore.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref> जुलाई १० मा, अर्जेन्टिनाले आयोजक ब्राजिललाई फाइनलमा १-० ले पराजित गरेर मेसीले आफ्नो पहिलो र अर्जेन्टिनाले १९९३ यता पहिलो प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय उपाधी जित्यो। यसको साथै उनको देशले १५औँ उपाधिको उरुग्वेसँग कीर्तिमान बराबर गर्यो।<ref name="Copa América final">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live |title=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live! |work=The Guardian |last=Graham |first=Bryan Armen |date=11 July 2021 |access-date=11 July 2021}}</ref> अर्जेन्टिनाले गरेको १२ गोलमा ९ गोल (४ गोल र ५ असिस्ट) मा उनको सहभागिता थियो। उनी प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भए। उनले यो सम्मान नेयमार सँगै साझा गरे। उनी कोलम्बियाका लुइस डियाज सँगै ४ गोल सहित सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनको असिस्ट धेरै भएकाले मेसीलाई गोल्डेन बुट अवार्ड दिइयो।<ref>{{Cite web |title=Leo Messi named player of tournament in Copa América |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2187432/leo-messi-named-player-of-tournament-in-copa-america |access-date=11 July 2021 |work=FC Barcelona}}</ref><ref>{{cite news |title=Lionel Messi wins 2021 Copa America Golden Boot |url=https://www.goal.com/en-in/news/who-is-leading-the-race-for-copa-americas-golden-boot/1unofbxrqy1bm10fsnoy5cyvi6 |access-date=11 July 2021 |work=Goal}}</ref> [[चित्र:Lionel Messi WC2022.jpg|thumb|left|Messi at the 2022 FIFA World Cup]] २०२२ विश्वकप छनोट अन्तर्गत, सेप्टेम्बर ९ मा, मेसीले बोलिभिया बिरुद्धको ३-० को विजयमा उनले ह्याट्रिक गरे सर्वाधिक गोल गर्ने दक्षिण अमेरिकी खेलाडीमा ७९ गोल गरेका पेलेलाई उछिने।<ref>{{Cite web |title=Argentina's Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record |url=https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record |work=ESPN |date=10 September 2021|access-date=10 September 2021}}</ref> २ जुन २०२२ मा इंल्यान्डको वेम्बेलीमा भएको २०२२ फिनालेसिम्मा, युएफा युरो कप- कोपा अमेरिका कप च्याम्पियनको तेस्रो संस्करण, मा इटाली बिरुद्धको ३-० को विजयमा मेसीले २ असिस्ट गरे र म्यान अफ द म्याच भए, र उनले सिनियर टोलीमा अर्जेन्टिनाको लागि दोस्रो उपाधी जिते।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=1 June 2022 |title=Argentina's Lionel Messi named official Finalissima Player of the Match |url=https://www.uefa.com/finalissima/news/0276-1549531afce1-16d40688390d-1000--player-of-the-match-messi/ |access-date=2 June 2022 |website=UEFA.com}}</ref> ६ जुन मा भएको इस्टोनिया बिरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलको ५-० को जितमा मेसीले २ गोल गरे र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको पुरुष तर्फको सर्वाधिक गोलकर्तामा फेरेन्क पुस्कासलाई उछिने।<ref>{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Lionel Messi scores all five Argentina goals in friendly to overhaul Puskás |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/06/lionel-messi-scores-all-five-argentina-goals-in-friendly-to-overhaul-puskas |access-date=6 June 2022 |website=The Guardian}}</ref> कतारमा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]मा, अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा साउदी विरुद्ध उनले पेनाल्टीमा गोल गरे। त्तो ख्लेमा [[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] २-१ ले विजयी भयो। [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] बिरुद्धको २-० ले विजयी भएको अर्को खेलमा उनले २० यार्ड परबाट होचो प्रहार गरेर गोल गरे र इन्जो फर्नान्डेजलाई गोलको लागि असिस्ट गरे।<ref>{{cite news |title=How Argentina and Messi stayed alive with a 2-0 win over Mexico |url=https://theathletic.com/live-blogs/mexico-argentina-world-cup-match-live/5wa7Cfxxwt1s/ |date=26 November 2022 |access-date=3 December 2022 |work=The Atheltic}}</ref> अन्तिम १६ को अष्ट्रेलिया विरुद्धको २-१ को जितमा मेसीले सुरुवाती गोल गरे। यो उनको सिनियर करिअरमा १०००औँ उपस्थिति थियो ,<ref>{{cite news |title=Messi scored in 1,000th game as Argentina progress |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63765129 |access-date=3 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> र उनी सबैभन्दा धेरै खेल खेल्ने दक्षिण अमेरिकी पुरुष खेलाडी भए, जुन रेकर्ड यसभन्दा अघि इक्वेडरका इभान हर्टाडो (Iván Hurtado) को नाममा थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |title=Lionel Messi breaks two Diego Maradona records in Argentina's win over Australia |website=SportsMole.co.UK |publisher=Sports Mole |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204140157/https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |title=Mil jogos e recordes: Messi chega a novas marcas contra a Austrália |trans-title=A thousand games and records: Messi reaches new milestones against Australia |website=Terra.com.br |publisher=Terra |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |language=pt-br |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204141315/https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |url-status=live}}</ref> नेदरल्यान्डस विरुद्धको क्वाटरफाइनलको खेलमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको पहिलो गोलमा नहुएल मोलिनालाई असिस्ट गरे र पेनाल्टीमा गोल गरे। खेल २-२ को बराबरीमा सकियो। [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुट-आउटमा]] अर्जेन्टिनाको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा मेसीले गोल गरे। अर्जेन्टिना ४-३ ले विजयी भयो।<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Phil |date=9 December 2022 |title=Messi's World Cup dream lives on with Argentina win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63830319 |access-date=9 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोयसिया]] विरुद्धको सेमिफाइनलमा, जर्मनीका लोथार म्याथ्युजको नाममा रहेको विश्वकपमा सर्वाधिक २५ उपस्थितिसँग बराबरी गरे। अर्जेन्टिना ३-० ले विजयी भएक खेलमा, उनले पेनाल्टीमा पहिलो गोल गरे र तेस्रो गोलमा जुलियन अल्भारेजलाई असिस्ट गरे;<ref>{{cite news |title=Inspired Lionel Messi takes Argentina past Croatia and into World Cup final |url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/13/argentina-croatia-world-cup-semi-final-match-report |last=Hytner |first=David |date=13 December 2022 |access-date=13 December 2022 |work=The Guardian}}</ref> मेसीले गरेको गोल विश्वकपमा उनको ११औँ गोल थियो र उनले विश्वकपमा सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटालाई उछिने।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-2022-qatar-batistuta-messi-argentina |title=Batistuta on Messi's record: He deserves this |publisher=FIFA.com |access-date=22 December 2022 }}</ref> अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो जहाँ उनको भेट फ्रान्स सँग हुँदै थियो। मेसीले यो उनको अन्तिम विश्वकप उपस्थिति उनले बताएका थिए।<ref>{{cite news |title=Lionel Messi confirms final will be last World Cup game ever as Argentina overpowers Croatia 3-0 |url=https://www.cnn.com/2022/12/13/football/argentina-croatia-lionel-messi-qatar-world-cup-spt-intl/index.html |last=Grez |first=Matias |date=14 December 2022|access-date=15 December 2022 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Kay |first=Oliver |date=15 December 2022 |title=Lionel Messi winning World Cup would define him but he's already among the greatest of all |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4001739/2022/12/15/lionel-messi-world-cup-greatness/ |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref> १८ डिसेम्बरमा [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|२०२२ फिफा विश्वकप फाइनलमा]], लुसेल रङ्गशालामा मेसीले आफ्नो २६औँ विश्वकप उपस्थितिको कीर्तिमान बनाए। मेसीले पेनाल्टीमा अर्जेन्टिनाको पहिलो गोल गरे, र एउटै विश्वकप संस्करणमा समूहचरण, अन्तोम १६, क्वाटरफाइनल, सेमिफाइनल र फाइनलमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने।<ref name=BCC221218>{{cite news |title=World Cup final: Lionel Messi named best player as Kylian Mbappe wins Golden Boot |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64019023 |access-date=18 December 2022 |work=BBC Sport |date=18 December 2022}}</ref> अर्जेन्टिनाको दुई गोलको अग्रता फ्रेन्च फरवार्ड [[किलियन एम्बाप्पे|केलियन एम्बाप्पे]], जसले २ मिनेट भित्र २ गोल गरे, ले मेटाए। अतिरिक्त समयमा मेसीले गोल गरेर फेरि अर्जेन्टिनाको अग्रता बनाए। पुनः एम्बाप्पेले गोल गरि [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्सलैइ]] बराबरीमा ल्याए। अतिरिक्त समयमा खेल ३-३ को बराबरीमा सकियो र खेल पेनाल्टी सुट-आउटमा पुग्यो। सुट-आउटमा अर्जेन्टिनाको पहिलो प्रहारमा मेसीले गोल गरे, आखिरीमा अर्जेन्टिनाले खेल ४-२ ले जित्यो र राष्ट्रको ३६ वर्ष लामो विश्वकप ट्रफीको प्रतीक्षा सकियो।<ref>{{cite news |last=Church |first=Ben |date=18 December 2022 |url=https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html |title=Lionel Messi-inspired Argentina wins World Cup after beating France in sensational final |publisher=[[सिएनएन]]|access-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218185037/https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html|archive-date=18 December 2022|url-status=live}}</ref> मेसीले प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी भएर गोल्डेन बल जिते, उनी गोल्डेन बल दुईपटक जित्ने पहिले खेलाडी बने। गोल्डेन बुटको दौडमा उनी सात गोल सहित दोस्रो भए, एम्बाप्पेले ८ गोल सहित गोल्डेन बुट जिते।<ref name=BCC221218/> फाइनलमा उनको उपस्थिती र दुई गोल संगै, मेसीले विश्वकपमा सर्वाधिक उपस्थितिमा लओथार म्याथ्युजलाई उछिने (मेसीको २६ उपस्थिति) र गोल योगदानमा पेलेलाई उछिने (२१-१३ गोल र ८ असिस्ट)।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4834907/2022-world-cup-final-stats-messi-mbappe-argentina-france |title=2022 World Cup stats: Messi joins Maradona, overtakes Ronaldo; Mbappe's record 4 |publisher=ESPN |date=19 December 2022 |access-date=22 December 2022 }}</ref> यो फाइनल खेल अहिलेसम्मको उत्कृष्ट खेलको रुपमा प्रसंशित भयो र यो खेललाई मिडियाले भारी रुपमा मेसी र एम्बाप्पेको प्रतिद्वन्दको रुपमा प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Shearer |first=Alan |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi and Kylian Mbappe: Thank you for that beautiful madness |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4015186/2022/12/19/lionel-messi-kylian-mbappe-world-cup-final-shearer-column/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Gay |first=Jason |date=18 December 2022 |title=Messi, Mbappé, and a World Cup Masterpiece |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/messi-mbappe-world-cup-final-argentina-france-11671392972 |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Arthur |first=Bruce |date=18 December 2022 |title=It was Messi. It was Mbappé. Argentina’s World Cup win over France was magnificent |newspaper=[[The Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/sports/worldcup/opinion/2022/12/18/it-was-messi-it-was-mbapp-argentinas-world-cup-win-over-france-was-magnificent.html |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Grez |first=Matias |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi cements his place among the greats after winning epic duel against Kylian Mbappé |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/12/18/football/lionel-messi-kylian-mbappe-greatest-world-cup-final-spt-intl/index.html |access-date=21 December 2022}}</ref> यो खेलपछि, मेसीले "म च्याम्पियनको रुपमा अझै खेल्न चाहन्छु" बताउँदै राष्ट्रिय टोलीबाट संन्यास लिनेबारे कुनै योजना नभएको स्पष्ट बनाए।<ref>{{cite news |last=Brown |first=Luke |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi to continue playing for Argentina after World Cup final victory |website=The Athletic |url=https://theathletic.com/4014345/2022/12/18/messi-argentina-retirement-plans/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref> == मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा == {{मुख्य|मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा}} == व्यक्तिगत जीवन == मेसी एक चरणमा, आफ्नो गृहनगर [[रोसारियो]]को माकारीना लीमोससँग रूमानी तरिकामा आवद्ध थिए। उनी भन्छन् कि जब उनी [[२००६ विश्वकप]] शुरू हुनु भन्दा केही दिन पहिले चोटबाट मुक्ति पाउनको लागि रोसारियो फर्किए थिए तब केटीको बुवाले नै उनीसँग परिचय गराएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359 |date=2013-01-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title= Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=''El Universal''|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}}</ref> अतीतमा पनि उनको नाम अर्जेन्टिनी मोडल [[लूसियाना सालाजार]]सँग जोडिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title= Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> जनवरी २००९मा उनले [[च्यानल ३३]]को एक कार्यक्रम "ह्याट-ट्रिक बार्सा"मा भने: "मेरो एउटा प्रेमिका छ र उनी अर्जेन्टिनामा बस्छिन, म निश्चिन्त र खुशी छु।"<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|publisher=''El Periódico de Catalunya''|date=2009-02-25|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028 |date=2009-06-10 }}</ref> उनी बार्सिलोना-एस्पेनयल डर्बी पछि, [[सिटजेस]]को एक कार्निवलमा एन्टोनेला रोकुजो नामक युवती सँग देखिए।<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=Italian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html |date=30 October 2010 }}</ref> रोकुजो पनि रोसारियो कै वासिन्दा हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=2009-02-24|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html |date=2012-03-27 }}</ref> फुटबल क्षेत्रमा उनको दुई काकाका छोराहरू [[म्याक्सी]] र [[इमान्युअल बियानकुची]] पनि छन। म्याक्सी पाराग्वेको क्लब ओलम्पियाका विङ्गर छन् र इमान्युअल बियानकुची स्पेनको गिरोना एफसीमा मध्यपंक्ति छन।<ref>{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=2007-08-20|accessdate=2009-11-03|language=Portuguese}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html |date=2009-02-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date=2009-10-20|accessdate=2009-11-03|language=German|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> भिडियो गेम [[प्रो इभोल्यूशन सकर २००९]] र [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०११]]को मुख्यपृष्ठमा उनको तस्बीर अङ्कित छ र उनी यस खेलको प्रचार अभियानमा पनि समावेश छन।<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=2008-08-01|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=PES Unites - Messi|publisher=PESunites.com|accessdate=2009-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm |date=2009-06-03 }}</ref> मेसी, [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०१०]]मा [[फर्नान्डो तोरेस|फर्नान्डो टोरेस]] सँग<ref>{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=2009-06-23|accessdate=2009-07-07|last=Orry|first=James}}</ref> देखिएका छन् र यसको [[मोशन कयाप्चरिङग]] र [[ट्रेलर]]मा पनि शामिल थिए।<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2009-06-02|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=2009-06-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle |date=2013-01-27 }}</ref> मेसीको प्रायोजन जर्मन स्पोर्ट्सवेयर कम्पनी [[एडिडास]]ले गरेको छ र उनी यसकोको [[टेलिभिजन विज्ञापनहरू]]मा पनि उनी देखिन्छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-27|accessdate=2009-08-16}}</ref> == कर छली == सन् २०१३ मा कर छलीको आशंकामा मेस्सीको आर्थिक मामिलामाथि अनुसन्धान भएको थियो। कर हेभन्स उरुग्वे र बेलिजमा रहेका अपतटीय कम्पनीहरू 2007 र 2009 को बीचमा प्रायोजन आम्दानीसँग सम्बन्धित करमा € 4.1 मिलियन छल्न प्रयोग गरियो। पनामामा 2012 मा स्थापित एक असंबद्ध शेल कम्पनी पछि पनामा पेपर्स डाटा लीकमा मेसिसको रूपमा पहिचान गरिएको थियो।। मेस्सी, जसले कथित योजनाको अज्ञानताको गुनासो गरे, स्वेच्छिक रूपमा अगस्ट 2013 मा € 5.1 मिलियनको बक्यौता तिर्यो। 6 जुलाई 2016 मा, मेस्सी र उनका बुबा दुबै कर छलीको दोषी पाए र क्रमशः 21 महिनाको जेल सजाय र निलम्बन गरिएको थियो। €1.7 मिलियन र €1.4 मिलियन जरिवाना तिर्नुहोस्। न्यायाधीशको सामना गर्दै उनले भने, "मैले भर्खर फुटबल खेलेको छु। मैले मेरो बुबा र वकिलहरूलाई विश्वास गरेकोले मैले सम्झौतामा हस्ताक्षर गरें र हामीले ती चीजहरूको जिम्मा उनीहरूले लिने निर्णय गरेका थियौं।" == करियरको तथ्याङ्क == === क्लबको तथ्याङ्क === २९ मे, २०११को तथ्याङ्क अनुसार<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate= 17 January 2010 |language=Spanish}}</ref><ref name="Argentina">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"|क्लब ! rowspan="2"|सिजन ! colspan="3"|लिग ! colspan="3"|कप<ref group="nb">[[कोपा डेल रे]] र [[सुपरकोपा डी एस्पाना]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[युरोप|यूरोप]] <ref group="nb">[[युरोपीयन सुपरकप]] र [[युरोपीयन च्याम्पियन्स लिग]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[क्लब विश्वकप]] ! colspan="3"|कुल |- !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट |- | rowspan="7"|'''[[बार्सिलोना]]''' | [[२००४-०५]] | ७ | १ | ० | १ | ० | ० | १ | ० | ० | - | - | - | ९ | १ | ० |- | [[२००५-०६]] | १७ | ६ | ३ | २ | १ | ० | ६ | १ | १ | - | - | - | २५ | ८ | ४ |- | [[२००६-०७]] | २६ | १४ | २ | ४ | २ | १ | ६ | १ | ० | ० | ० | ० | ३६ | १७ | ३ |- | [[२००७-०८]] | २८ | १० | १२ | ३ | ० | ० | ९ | ६ | १ | - | - | - | ४० | १६ | १३ |- | [[२००८-०९]] | ३१ | २३ | ११ | ८ | ६ | २ | १२ | ९ | ५ | - | - | - | ५१ | ३८ | १८ |- | [[२००९-१०]] | १७ | १५ | ६ | ४ | ३ | ० | ६ | २ | १ | २ | २ | ० | २९ | २२ | ८ |- | [[२०१०-११]] | ३३ | ३१ | १८ | ९ | १० | ३ | १३ | १२ | ३ | - | - | - | ५५ | ५३ | २४ |- ! colspan="2"| करियरको कुल !१७७ !११९ !५६ !३१ !२२ !६ !५९ !३७ !११ !२ !२ !० !२६९ !१८० !७३ |} === अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!खेल!!गोलहरू!!सहायता |- |rowspan=10|'''{{fb|ARG}} |२००५||५||०||० |- |२००६||७||२||१ |- |२००७||१४||६||३ |- |२००८||८||२||१ |- |२००९||१०||३||२ |- |२०१०||१०||२||२ |- |२०११||१३||४|| |- |२०१२||९||१२|| ‍|- |२०१३||७||६|| |- |२०१४||१३||८|| |- !colspan=2|कुल!!७६!!४५!!११ |} === अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू === {{Main|लियोनेल मेसीले गरेका अन्तराष्ट्रिय गोलहरू}} मेसी अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका वर्तमान सर्वाधिक गोलकर्ता हुन्।भने उनले आफ्नो अन्तरास्ट्रिय फुटबल करियरमा ५० गोलको कोसे-ढुङ्गा समेत पार गरिसकेका छन्। ===वर्ष अनुसार गोल=== ===प्रतियोगिता अनुसार गोल=== == सम्मान == === बार्सिलोना === * '''[[ला लिगा]] (५):''' [[सन् २००४-०५ को ला लिगा संस्करण|सन् २००४-०५]], [[सन् २००५-०६ को ला लिगा संस्करण|सन् २००५-०६]], [[सन् २००८-०९ को ला लिगा संस्करण|सन् २००८-०९]] [[सन् २००९-१० को ला लिगा संस्करण|सन् २००९-१०]] [[सन् २०१०-११ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१०-११]], [[सन् २०१५-१६ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१५-१६]], [[सन् २०१७-१८ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१७-१८]], [[सन् २०१८-१९ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१८-१९]] * '''[[स्पेनी कप]] (१):''' [[सन् २००८-०९ को स्पेनी कप|सन् २००८-०९]] * '''[[स्पेनी सुपरकप]] (३):''' सन् २००५, २००६, २००९ * '''[[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] (३):''' सन् २००५-०६, सन् २००८-०९ सन् २०१०-११ * '''युरोपेेेेेेेली सुपरकप (१):''' सन् २००९ * '''[[फिफा क्लब विश्वकप]] (१):''' सन् २००९ === अन्तर्राष्ट्रिय === * [[फिफा यु-२० विश्वकप]]: [[सन् २००५|२००५]] * [[ओलम्पिक स्वर्ण पदक]]: [[सन् २००८|२००८]] == मेसीको ५०० गोल == मेसीले आफ्नो खेल जीवनमा ५०० गोलको कोसे ढुङ्गा पनि पूरा गरी सकेका छन्। सर्वाधिक फिफा वर्षको उपाधि जित्न सफल मेसीले आफ्नो ५०० गोल सन् २०१६ अप्रिल १७ (ला लिगा) मा भ्यालेन्सिया विरूद्ध १ गोल गर्दै पूरा गरेका थिए तर उक्त ऐतिहासिक खेलमा भने उनको क्लब २-१ गोल अन्तरले पराजित हुन पुगेेेेेेेेको थियोे। साथै उनले सन् २००५ मे मा आल्बासेते विरूद्ध पहिलो वरिष्ठ टोलीको खेलमा गोल गरेका थिए। उनले ५०० गोल मध्ये ५० गोल राष्ट्रका लागि भने ४५० गोल क्लब बार्सिलोनाका लागि गरेका थिए। उनको ५०० गोल मध्ये ४०६ अथवा ७०% गोल देब्रे खुट्टाले गरेका थिए। == व्यक्तिगत == * [[फिफा यु-२० विश्वकप शीर्ष स्कोरर]]: २००५ * [[फिफा यु-२० विश्वकप प्रतियोगिता खेलाडी]]: २००५ * [[कोपा अमेरिका प्रतियोगिता युवा खेलाडी]]: २००७ * [[यु-२१ वर्षको युरोपेली फुटबल खेलाडी]]: २००७ * [[अर्जेन्टिनाको वर्ष खेलाडी]]: २००५, २००७, २००९ * [[फिफाप्रो वर्षको विशेष युवा खेलाडी]]: २००६-०७, २००७-०८ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८, * [[वर्षको विश्व फुटबल युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८ * [[प्रिमियो डन बेलन (ला लिगा सर्वश्रेष्ठ विदेशी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[इएफई ट्रफी (ला लिगामा उत्कृष्ट इबेरो अमेरिकी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[फिफाप्रो विश्वका दस उत्कृष्ट]]: २००६-०७,, २००७-०८, २००८-०९ * [[युरोपेली वर्षको टोली]]: २००७-०८, २००८-०९ * [[फिफा वर्षको टोली]]: २००८, २००९ * [[युरोपेली च्याम्पियन्स लिग शीर्ष स्कोरर]]: २००८-०९ * [[ट्रोफियो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फरवर्ड]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फुटबलर]]: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ खेलाडी: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ स्ट्राइकर: २००८-०९ * [[ओन्ज डी' ओर]]: २००९ * [[फिफा बेलोन डी' ओर]]: २००९, २०१०,२०११,२०१२ * [[फिफा वर्ष खेलाडी]]: २००९ * [[फिफा क्लब विश्वकप गोल्डन बल]]: २००९ * [[टोयोटा पुरस्कार]]: २००९ * [[फिफा वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: १९९६, १९९७, २००२ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व खेलाडी]]: २००८-०९ * [[विश्वकप गोल्डेन बल]] २०१४ * [[फिफा बेलोन डी’ओर]] २०१५ == नोट == <references group="nb"></references> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lionel Messi|लियोनेल मेसी}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html लियोनल मेसीको जीवनी] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2012-05-26 }} बार्सिलोना फुटबल क्लबको आधिकारिक वेबसाइटमा * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html लियोनल मेसीको खेल तथ्याङ्क] फिफा डटकममा * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 जानकारी ] - फुटबल लाइनअफ डटकममा * [https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ लियोनल मेस्सी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826165735/https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ |date=2022-08-26 }} - पेलेको कीर्तिमान मेस्सीले तोडे {{फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीहरू}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] kjf2kz58ype8h0zwtqr90sr4a3gxy7r 0 27325 1362066 1309744 2026-06-16T20:50:19Z Sunlightson 66105 1362066 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox tennis biography | playername = मारिया सारापोभा | nickname = | image = Sharapova MA14 (19) (14424740324).jpg | caption = २०१४ म्याड्रिड ओपनमा सारापोभा | country = रसिया | residence = [[ब्राडेन्टन, फ्लोरिडा]], संयुक्त राज्य अमेरिका | datebirth = {{birth date and age|df=yes|1987|4|19}} | placebirth = [[न्यागन]], [[रुस]], सोभियत सङ्घ | height = {{height|m=1.88}}<ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/09/maria-sharapova-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Maria Sharapova Statistics |publisher=Celebrity Measurements |date= |accessdate=2015-01-29}}</ref> | weight = {{convert|59|kg|lb}} | turnedpro = १९ अप्रिल २००१ | plays = दायाँहाते (दुई-हाते ब्याकह्यान्डेड) | careerprizemoney = <small>अमेरिकी डलर:</small>१३,९९०,०९४ | singlesrecord = ३५६ – ८५ (८१.०%) | singlestitles = २२ डब्लयूटिए | highestsinglesranking = '''नं. १''' (२२ अगस्ट २००५) | currentsinglesranking = नं. ६ (६ जुन २०११)<ref>WTA official site: [http://www.wtatour.com/page/RankingsSingles/ WTA Singles Rankings]</ref> | AustralianOpenresult = '''वि''' ([[2008 Australian Open - Women's Singles|२००८]]) | FrenchOpenresult = सेमीफाइनल ([[2007 French Open - Women's Singles|२००७]]) | Wimbledonresult = '''वि''' ([[2004 Wimbledon Championships - Women's Singles|२००४]]) | USOpenresult = '''वि''' ([[2006 U.S. Open - Women's Singles|२००६]]) | Othertournaments = Yes | WTAChampionshipsresult = '''वि''' ([[:en:2004 WTA Tour Championships|२००४]]) | doublesrecord = २३–१७ | doublestitles = ३ | highestdoublesranking = ४१ (१४ जुन २००४) | AustralianOpenDoublesresult = २आर (२००३, २००४) | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = २आर (२००३) | updated = January 10, 2011 }} '''मारिया युर्येव्ना सारापोभा''' ([[रुसी भाषा|रुसी]]: Мария Юрьевна Шарапова, {{IPA-ru|mɐˈrʲijə ʂɐˈrapəvə|IPA|Maria_sharapova.ogg}}; जन्म १९ अप्रिल १९८७) एक पूर्व विश्वको नम्बर १ रूसी पेशेवर टेनिस खेलाडी हुन। सारापोभाले २००४ विम्बल्डन, २००६ यूएस ओपन र २००८ अस्ट्रेलियन ओपन मिलाएर तीन ग्रान्ड स्लाम एकल उपाधि सहित २३ डब्ल्यूटीए एकल उपाधि जितीसकेकि छन। ==सुरुवाती जीवन== मारिया युरिभ्ना शारापोभा १९ अप्रिल १९८७ मा Nyagan, रूसको SFSR, सोभियत संघमा जन्मिइन्। उनका आमाबाबु, युरी शारापोभ र यलेना, Gomel, बेलारूस SSR का हुन्। १९८६ को चर्नोबिल आणविक दुर्घटना का क्षेत्रीय प्रभावको चिन्ता गर्दै, उनीहरूले मारिया जन्मिनु अघि थोरै समय अघि आफ्नो जन्मस्थल छोडे।<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wtatour/2309886/Sharapova-still-haunted-by-Chernobyl.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wtatour/2309886/Sharapova-still-haunted-by-Chernobyl.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Sharapova still haunted by Chernobyl|publisher=The Telegraph|date=27 March 2007|access-date=26 February 2020|author=Mark Hodgkinson}}{{cbignore}}</ref><ref name="ITH_2007_08_13">{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14164248/|publisher=[[Lenta.ru]]|script-title=ru:Шарапова, Мария|trans-title=Sharapova, Maria|language=ru|access-date=29 April 2013}}</ref> ===टेन्निस परिचय=== १९९० मा, जब स्यारापोभा तीन वर्षकी थिइन्, परिवारले सोचि, रूसमा सरे। उनका बुबा, यूरी, अलक्जान्डर काफेल्निकोभसँग साथी बने, जसको छोराले यवगेनीले पछि दुई ग्रान्ड स्लाम सिंगल्स उपाधि जित्ने थिए र रूसको पहिलो विश्व नम्बर १ र्यांकको टेन्निस खेलाडी बन्ने थिए। अलक्जान्डरले १९९१ मा, जब स्यारापोभा चार वर्षकी थिइन्, उनलाई पहिलो टेन्निस राकेट दिए, र त्यसपछि उनले स्थानीय पार्कमा आफ्नो बुबासँग नियमित अभ्यास गर्न सुरु गरिन्।<ref name="times">{{cite news|author=Paul Kimmage|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article3177376.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918015756/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article3177376.ece|url-status=dead|archive-date=18 September 2008|title=The Big Interview: Maria Sharapova|work=[[The Times]]|date=13 January 2008|access-date=23 July 2008|location=London}}</ref> मारिया ले आफ्नो पहिलो टेनिस पाठ अनुभवी रुसी प्रशिक्षक युरी युट्किनसँग लिइन्, जसले उनलाई खेलिरहेको देख्दा तुरुन्तै प्रभावित भए र उनको 'असाधारण हात-आँखा समन्वय' नोट गरे।"<ref name="Article">{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/hp/front/masha-was-a-star-at-four-7231548.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707185603/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-11732071-masha-was-a-star-at-four.do |url-status=live |archive-date=7 July 2011 |author=Will Stewart |work=London Evening Standard |location=UK |title='Masha' was a star at four |date=2 July 2004 |access-date=12 June 2010 }}</ref> ===व्यावसायिक प्रशिक्षणको सुरुवात=== १९९३ मा, छ वर्षको उमेरमा, शारापोभाले मास्कोमा भएको टेनिस क्लिनिकमा भाग लिइन् जुन मार्टिना नव्रातिलोवाले सञ्चालन गर्नुभएको थियो, जसले उनलाई फ्लोरिडा, ब्राडेन्टनस्थित आईएमजी एकेडेमीमा निक बुलेटेरीसँग व्यावसायिक प्रशिक्षण लिन सिफारिस गर्नुभयो। बुलेटेरीले अँ पहिले आन्द्रे अगासी, मोनिका सेल्स, र आना कर्निकोवाजस्ता खेलाडीहरूलाई प्रशिक्षण दिनुभएको थियो।<ref name="times"/> सीमित आर्थिक स्रोतहरू भएकाले, युरी शारापोभले त्यो रकम ऋण लिए जसले उनलाई र उनकी छोरीलाई, जसले दुवैले अंग्रेजी बोल्न सक्दैनथे, संयुक्त राज्य अमेरिका यात्रा गर्न सक्षम बनायो, र उनीहरूले १९९४ मा त्यो गरे।<ref name="Article" /> भिषा प्रतिबन्धले शारापोभाको आमालाई दुई वर्षसम्म उनीहरूसँग सामेल हुनबाट रोक्यो।<ref name="ITH_2007_08_13"/> संयुक्त राज्य अमेरिका$700 बचत लिएर फ्लोरिडा पुग्दा,<ref name="Article" /> शारापोभाको बुवाले उनका पाठहरूका लागि खर्च जुटाउन विभिन्न कम तलब भएका जागिरहरू गर्नुभयो जबसम्म उनी अकादमीमा भर्ना हुन पर्याप्त पुरानो भइन्। सुरुमा उनी रिक म्याचीसँग प्रशिक्षण लिँथिन्। तर १९९५ मा, उनलाई [[IMG (company)|IMG]] ले साइन गर्यो, जसले हरेक वर्षको $३५,००० तिर्ने सहमति दियो ताकि शारापोभा अकादमीमा बस्न सकुन् र अन्ततः उनी ९ वर्षको उमेरमा भर्ना हुन सकिन्।<ref name="times"/> == सन्दर्भ == {{reflist|colwidth=30em}} {{Commonscat|Maria Sharapova|मारिया सारापोभा}} [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:टेनिस खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:महिला टेनिस खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] ln7v6laed7d5wz9nqzzltq4pg4ye8tu 0 31762 1362068 1357442 2026-06-16T21:53:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362068 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा शुक्रनगरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} == साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ '''शुक्रनगरको तथ्याङ्क ([[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]])'''<ref>{{cite news|title=NATIONAL POPULATION CENSUS 2011 HOUSEHOLD AND POPULATION BY SEX WARD LEVEL - CHITAWAN|url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf|accessdate=२०८२ जेठ २०|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615023644/https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf |date=2024-06-15 }}</ref> ! rowspan="2" | वडा नं. ! rowspan="2" | घरधुरी ! colspan="3" | जनसङ्ख्या |- ! जम्मा ! पुरुष ! महिला |- | १ || २६८ || १,०८३ || ५१५ || ५६८ |- | २ || ४३५ || १,८६९ || ८४९ || १,०२० |- | ३ || ३६६ || १,५५१ || ७२६ || ८२५ |- | ४ || २१३ || ९१५ || ४०८ || ५०७ |- | ५ || २८ || १४२ || ७० || ७२ |- | ६ || ८५ || ४०६ || १८१ || २२५ |- | ७ || २१८ || ९७० || ४३९ || ५३१ |- | ८ || ७८ || ३१९ || १५७ || १६२ |- | ९ || १७२ || ८०२ || ३४८ || ४५४ |- style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | जम्मा || १,८६३ || ८,०५७ || ३,६९३ || ४,३६४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] lmz4vf1ixsewahaazgz7wa0um6oba34 8 38645 1362104 1343235 2026-06-17T02:42:46Z Krinkle 3286 Maintenance: Remove old version that will soon no longer work. See "ShortUrlShare" instead (default) and [[phab:T107188]] 1362104 wikitext text/x-wiki == editing == * XTools-ArticleInfo [ResourceLoader] |XTools-ArticleInfo.js * HotCat[ResourceLoader|rights=edit]|HotCat.js * Cat-a-lot[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|rights=autopatrol]|Cat-a-lot.js|Cat-a-lot.css * Edittools[ResourceLoader]|Edittools.js * ProveIt[ResourceLoader]|ProveIt.js|ProveIt.css * refToolbar[ResourceLoader|default|dependencies=user.options,mediawiki.util]|refToolbar.js * refToolbarBase[ResourceLoader|hidden]|refToolbarBase.js * revisionjumper[ResourceLoader]|revisionjumper.js * modrollback[ResourceLoader]|modrollback.js * confirmationRollback-mobile[ResourceLoader|default|rights=rollback|dependencies=mediawiki.util]|confirmationRollback-mobile.js * defaultsummaries[ResourceLoader]|defaultsummaries.js * removeAccessKeys[ResourceLoader]|removeAccessKeys.js * Navigation_popups[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,user.options,mediawiki.util|type=general]|popups.js|navpop.css * wikEdDiff[ResourceLoader]|wikEdDiff.js * afchelper[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.user,jquery.chosen]|afchelper.js * autodel[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|autodel.js * Twinkle[ResourceLoader|dependencies=ext.gadget.morebits,ext.gadget.select2,mediawiki.api,mediawiki.language|rights=autoconfirmed|type=general|peers=Twinkle-pagestyles]|Twinkle.js|Twinkle.css|twinklearv.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|friendlywelcome.js|friendlyshared.js|friendlytalkback.js|twinklespeedy.js|twinklexfd.js|twinkleimage.js|twinkleprotect.js|friendlytag.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|twinklefluff.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinklebatchundelete.js|twinkleconfig.js * morebits[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title,jquery.ui|hidden]|morebits.js|morebits.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * select2[ResourceLoader|hidden]|select2.min.js|select2.min.css * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * summaryButtons[ResourceLoader|hidden|default|type=general|dependencies=mediawiki.ui.button,mediawiki.util]|summaryButtons.js|summaryButtons.css == appearance == * removeAccessKeys[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|removeAccessKeys.js * ShortUrlShare[ResourceLoader|default]|ShortUrlShare.css|ShortUrlShare.js * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * dropdown-menus[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * edittop[ResourceLoader|dependencies=user.options,mediawiki.util]|edittop.js|edittop.css * SocialMedia[ResourceLoader|default]|SocialMedia.js * vectorskin-thunks[ResourceLoader]|vectorskin-thunks.js * Blackskin[ResourceLoader]|Blackskin.css * LocalLiveClock[ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * UTCLiveClock[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|UTCLiveClock.js * widensearch[ResourceLoader]|widensearch.css * righteditlinks[ResourceLoader]|righteditlinks.css * ReferenceTooltips[ResourceLoader|type=general|skins=vector,vector-2022,monobook,timeless,modern,cologneblue|dependencies=mediawiki.cookie,jquery.client]|ReferenceTooltips.js|ReferenceTooltips.css * contribsrange[ResourceLoader]|contribsrange.js * CategoryAboveAll[ResourceLoader]|CategoryAboveAll.js * ExternalSearch[ResourceLoader|default]|externalsearch.js * recentchangesbox[ResourceLoader|skins=monobook]|recentchangesbox.js * RevertDiff[ResourceLoader]|RevertDiff.js * Searchbox[ResourceLoader]|lib-beau.js|searchbox.js * HideFundraisingNotice[ResourceLoader]|HideFundraisingNotice.css * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * quickeditcounter[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|quickeditcounter.js * WikidataInfo[ResourceLoader]|WikidataInfo.js * CommentsInLocalTime[ResourceLoader]|CommentsInLocalTime.js == language == * OldDevnagritool[ResourceLoader]|OldDevnagritool.js * GoogleTrans[ResourceLoader]|GoogleTrans.js == mobile == * mobile-sidebar[ResourceLoader]|mobile-sidebar.js * MobileCategories[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util|skins=minerva]|MobileCategories.js * MobileMaps[ResourceLoader|skins=minerva]|mobilemaps.js == advanced == * BugStatusUpdate[ResourceLoader]|BugStatusUpdate.js * RTRC[ResourceLoader]|RTRC.js == maintenance == * XFDcloser[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user|rights=delete|type=general]|XFDcloser.js * XFDcloser-core[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api,mediawiki.Title,oojs-ui-core,oojs-ui-widgets,oojs-ui-windows,jquery.ui,ext.gadget.libExtraUtil,ext.gadget.morebits|hidden|type=general]|XFDcloser-core.js|XFDcloser.css * XFDcloser-core-beta[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api,mediawiki.Title,oojs-ui-core,oojs-ui-widgets,oojs-ui-windows,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui.styles.icons-alerts,ext.gadget.libExtraUtil|hidden|type=general]|XFDcloser-core-beta.js|XFDcloser-core-beta.css * libExtraUtil[ResourceLoader|hidden]|libExtraUtil.js == other == * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js|markAdmins.css ruuiao2wqkc49c64yb7suj66252rg82 0 42531 1362065 1347000 2026-06-16T20:12:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362065 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = लेडी गागा | image = Lady Gaga interview 2016.jpg | caption = सन् २०१६ मा लेडी गागा | birth_name = स्टेफनी जोआने एन्जेलिना जर्मनोट्टा | birth_date = {{birth date and age|1986|3|28}} | birth_place = [[मेनह्याटम]], [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | occupation = {{hlist|गायक|गितकार|अभिनेत्री}} | net_worth = $२७५ मिलियन <ref>http://www.allmusic.com/album/do-what-u-want-mw0002588116/credits</ref> | height = ५ फिट २ इन्च | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | origin = न्यु योर्क, अमेरिका | instrument = {{hlist|स्वर|गितार|पियानो|ड्रमस्}} | genre = {{hlist|[[पप सङ्गीत|पप]] [[डान्स सङ्गित|डान्स]]}} | voice_type = [[Contralto]] | years_active = २००१–हालसम्म | label = {{hlist|Def Jam|Cherrytree|Kon Live|Interscope|Streamline}} | associated_acts = [[टोनि बेनेट]] }} }} '''स्टेफनी जोएन एन्जेलिना जर्मनोट्टा''' ({{IPAc-en|ˈ|s|t|ɛ|f|ə|n|iː|_|dʒ|ʌr|m|ə|ˈ|n|ɑː|t|ə}}; जन्म २८ मार्च १९८६), जो विशेषत उनको सांगीतिक नाम '''लेडी गागा'''ले परिचित छिन, एक अमेरिकन [[गायक|गायिका]], [[अभिनेत्री]], [[उद्यमी]], गित रचनाकार, व्यापारी तथा फेसन डिजाइनर हुन्। उनको जन्म [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] सहरमा भएको थियो। == बाल्यकाल == ==चलचित्र शुरुवात== == अभिनेत्रीको रूपमा == ==फेसन डिजाइनरको रूपमा== == व्यक्तिगत जीवन == === विवहा === == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist|30em}} {{refbegin}} *{{Cite book| last = Goodman| first= Elizabeth| year = 2010| title = Lady Gaga: Critical Mass Fashion| publisher=[[St. Martin's Press]]| isbn = 0-312-66840-6}} *{{Cite book| editor = Gray, Richard J.| title = The Performance Identities of Lady Gaga : Critical Essays| year = 2012| publisher = [[McFarland & Company]]| location = Jefferson, N.C.| isbn = 0-7864-6830-0}} *{{Cite book | last = Halberstam| first = J. Jack | title = Gaga Feminism : Sex, Gender, and the End of Normal| year = 2012| publisher = Beacon Press| location = [[Boston]]| isbn = 978-0-8070-1098-3}} *{{Cite book| last = Herbert| first = Emily| year = 2010| title = [[Lady Gaga: Queen of Pop]]| publisher=[[John Blake Publishing]]| isbn = 978-1-84454-963-4}} *{{Cite book| last = Morgan| first = Johnny| title = Gaga| year = 2010| publisher=[[Sterling Publishing]]| isbn = 1-4027-8059-1}} *{{Cite book| last = Parvis| first = Sarah| title = Lady Gaga| year = 2010| publisher=[[Andrews McMeel Publishing]]| isbn = 0-7407-9795-6}} *{{Cite book| last = Phoenix| first = Helia| year = 2010| title = Lady Gaga: Just Dance—The Biography| publisher=[[Orion Publishing Group]]| isbn = 978-1-4091-1567-0}} *[http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/Rock-Roll/Monster-Anthems/ba-p/5087 Monster Anthems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109212301/http://bnreview.barnesandnoble.com/t5/Rock-Roll/Monster-Anthems/ba-p/5087 |date=2012-11-09 }} (२०११) by [[Robert Christgau]] {{refend}} ==बाहिरी कडीहरू== {{Sister project links|wikt=no |commons=Lady Gaga |b=no |n=no |q=Lady Gaga |s=no |v=no |species=no| voy=no |display=Lady Gaga}} * {{official website|www.ladygaga.com}} * [http://www.littlemonsters.com/ LittleMonsters] – Official social network devoted to Lady Gaga fans * {{IMDb name|3078932}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:सङ्गीतकारहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी गायिकाहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी व्यापारीहरू]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला नर्तकहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] mwrhzvk9xjdz6axy8hf2hdej6ixcw4a 0 43284 1362069 1172504 2026-06-16T22:41:54Z CommonsDelinker 144 Replacing Kernspaltung.svg with [[File:Kernspaltung_--_induced_nuclear_fission.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: CRIT 2 -- the German term is probably correct but not well understood outside of the 1362069 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Kernspaltung.gif|right|thumb|200px|नाभिकीय विखंडनको चलित चित्रण (एनिमेशन)]] वह प्रक्रिया जसमा एउटा भारी [[नाभिक]] दुइ लगभग बराबर नाभिकहरूमा टु्ट्छन् '''विखण्डन''' (fission) कहलाउँछन् । यसै प्रतिक्रियाका आधारमा धेरै [[परमाणु रिएक्टर]] वा [[परमाणु भट्टी|परमाणु भट्टीहरु]] बनाइएका छन् जो विद्युत उर्जाको उत्पादन गर्दछ्न्। [[चित्र:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|right|thumb|200px|यूरेनियम-२३५ नाभिकको न्यूट्रोन द्वारा विखण्डन]] == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[नाभिकीय संलयन]] (न्यूक्लियर फ्यूजन) * [[नाभिकीय शृंखला प्रतिक्रिया]] * [[परमाणु बम]] * [[परमाणु भट्टी]] == बाह्य कडीहरू == * [http://www.atomicarchive.com/Effects/index.shtml The Effects of Nuclear Weapons] * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Fission Annotated bibliography for nuclear fission from the Alsos Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210084000/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FFission |date=2005-12-10 }} * [http://www.aip.org/history/mod/fission/fission1/01.html The Discovery of Nuclear Fission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216210730/http://www.aip.org/history/mod/fission/fission1/01.html |date=2010-02-16 }} Historical account complete with audio and teacher's guides from the American Institute of Physics History Center * [http://www.atomicarchive.com/Fission/Fission1.shtml atomicarchive.com] Nuclear Fission Explained * [http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/basics/what-is-fission.htm Nuclear Files.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308190609/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/basics/what-is-fission.htm |date=2018-03-08 }} What is Nuclear Fission? * [http://www.atomicarchive.com/Movies/Movie4.shtml Nuclear Fission Animation] {{Commonscat|Nuclear fission}} [[श्रेणी:नाभिकीय उर्जा]] [[श्रेणी:नाभिकीय भौतिकी]] ldga5mggrwdoglggmxvqiswnfn0gesq 8 49617 1362064 1095319 2026-06-16T20:09:07Z Johannnes89 49577 updated per enwiki 1362064 javascript text/javascript // See [[mw:Reference Tooltips]] // Source https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js /*eslint space-in-parens: ["error", "always"], array-bracket-spacing: ["error", "always"]*/ ( function () { // If you're loading the script from another wiki and want to set your settings, do that in `window` // properties with `rt_` prefix, e.g. // window.rt_REF_LINK_SELECTOR = '...'; // They will be used instead of enwiki detaults. var REF_LINK_SELECTOR = window.rt_REF_LINK_SELECTOR || '.reference, a[href^="#CITEREF"]', COMMENTED_TEXT_CLASS = window.rt_COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText', COMMENTED_TEXT_SELECTOR = ( window.rt_COMMENTED_TEXT_SELECTOR || ( COMMENTED_TEXT_CLASS ? '.' + COMMENTED_TEXT_CLASS + ', ' : '' ) + 'abbr[title]' ); if ( mw.messages.get( 'rt-settings' ) === null ) { mw.messages.set( { 'rt-settings': 'Reference Tooltips settings', 'rt-enable-footer': 'Enable Reference Tooltips', 'rt-settings-title': 'Reference Tooltips', 'rt-save': 'Save', 'rt-enable': 'Enable Reference Tooltips', 'rt-activationMethod': 'Show a tooltip when I\'m', 'rt-hovering': 'hovering a reference', 'rt-clicking': 'clicking a reference', 'rt-delay': 'Delay before the tooltip appears (in milliseconds)', 'rt-tooltipsForComments': 'Show the tooltip over <span title="Tooltip example" class="' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) + '" style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;">text with a dotted underline</span> in Reference Tooltips style (allows to see such tooltips on devices with no mouse support)', 'rt-disabledNote': 'You can re-enable Reference Tooltips using a link in the footer of the page.', 'rt-done': 'Done', 'rt-enabled': 'Reference Tooltips are enabled' } ); } // "Global" variables var SECONDS_IN_A_DAY = 60 * 60 * 24, CLASSES = { FADE_IN_DOWN: 'rt-fade-in-down', FADE_IN_UP: 'rt-fade-in-up', FADE_OUT_DOWN: 'rt-fade-out-down', FADE_OUT_UP: 'rt-fade-out-up' }, IS_TOUCHSCREEN = 'ontouchstart' in document.documentElement, // Quite a rough check for mobile browsers, a mix of what is advised at // https://stackoverflow.com/a/24600597 (sends to // https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Browser_detection_using_the_user_agent) // and https://stackoverflow.com/a/14301832 IS_MOBILE = /Mobi|Android/i.test( navigator.userAgent ) || typeof window.orientation !== 'undefined', CLIENT_NAME = $.client.profile().name, settingsString, settings, enabled, delay, activatedByClick, tooltipsForComments, cursorWaitCss, windowManager, $teleportTarget, $body = $( document.body ), $window = $( window ), $overlay = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-overlay' ) .appendTo( $body ); // Can't use before https://phabricator.wikimedia.org/T369880 is resolved // mw.loader.using( 'mediawiki.page.ready' ).then( function ( require ) { // $teleportTarget = $( require( 'mediawiki.page.ready' ).teleportTarget ); // $overlay.appendTo( $teleportTarget ); // } ); function rt( $content ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { return; } var teSelector, settingsDialogOpening = false; function setSettingsCookie() { mw.cookie.set( 'RTsettings', ( Number( enabled ) + '|' + delay + '|' + Number( activatedByClick ) + '|' + Number( tooltipsForComments ) ), { path: '/', expires: 90 * SECONDS_IN_A_DAY, prefix: '' } ); } function enableRt() { enabled = true; setSettingsCookie(); $( '.rt-enableItem' ).remove(); rt( $content ); mw.notify( mw.msg( 'rt-enabled' ) ); } function disableRt() { $content.find( teSelector ).removeClass( 'rt-commentedText' ).off( '.rt' ); $body.off( '.rt' ); $window.off( '.rt' ); } function addEnableLink() { // #footer-places – Vector // #f-list – Timeless, Monobook, Modern // parent of #footer li – Cologne Blue var $footer = $( '#footer-places, #f-list' ); if ( !$footer.length ) { $footer = $( '#footer li' ).parent(); } if ( !$footer.find( '.rt-enableItem' ).length ) { $footer.append( $( '<li>' ) .addClass( 'rt-enableItem' ) .append( $( '<a>' ) .text( mw.msg( 'rt-enable-footer' ) ) .attr( 'href', '#' ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); enableRt(); } ) ) ); } } function TooltippedElement( $element ) { var events, te = this; function onStartEvent( e ) { var showRefArgs; if ( activatedByClick && te.type !== 'commentedText' && e.type !== 'contextmenu' ) { e.preventDefault(); } if ( !te.noRef ) { showRefArgs = [ $( this ) ]; if ( te.type !== 'supRef' ) { showRefArgs.push( e.pageX, e.pageY ); } te.showRef.apply( te, showRefArgs ); } } function onEndEvent() { if ( !te.noRef ) { te.hideRef(); } } if ( !$element ) { return; } // TooltippedElement.$element and TooltippedElement.$originalElement will be different when // the first is changed after its cloned version is hovered in a tooltip this.$element = $element; this.$originalElement = $element; if ( this.$element.is( REF_LINK_SELECTOR ) ) { if ( this.$element.prop( 'tagName' ) === 'SUP' ) { this.type = 'supRef'; } else { this.type = 'harvardRef'; } } else { this.type = 'commentedText'; this.comment = this.$element.attr( 'title' ); if ( !this.comment ) { return; } this.$element.addClass( 'rt-commentedText' ); } if ( activatedByClick ) { events = { 'click.rt': onStartEvent }; // Adds an ability to see tooltips for links if ( this.type === 'commentedText' && ( this.$element.closest( 'a' ).length || this.$element.has( 'a' ).length ) ) { events[ 'contextmenu.rt' ] = onStartEvent; } } else { events = { 'mouseenter.rt': onStartEvent, 'mouseleave.rt': onEndEvent }; } this.$element.on( events ); this.hideRef = function ( immediately ) { clearTimeout( te.showTimer ); if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', this.comment ); } if ( this.tooltip && this.tooltip.isPresent ) { if ( activatedByClick || immediately ) { this.tooltip.hide(); } else { this.hideTimer = setTimeout( function () { te.tooltip.hide(); }, 200 ); } } else if ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) { this.$ref.removeClass( 'rt-target' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', this.onBodyClick ); } } }; this.showRef = function ( $element, ePageX, ePageY ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { disableRt(); return; } if ( this.tooltip && !this.tooltip.$content.length ) { return; } var tooltipInitiallyPresent = this.tooltip && this.tooltip.isPresent; function reallyShow() { var viewportTop, refOffsetTop, teHref; if ( !te.$ref && !te.comment ) { teHref = te.type === 'supRef' ? te.$element.find( 'a' ).attr( 'href' ) : te.$element.attr( 'href' ); // harvardRef te.$ref = teHref && $( '#' + $.escapeSelector( teHref.slice( 1 ) ) ); if ( !te.$ref || !te.$ref.length || !te.$ref.text() ) { te.noRef = true; return; } } if ( !tooltipInitiallyPresent && !te.comment ) { viewportTop = $window.scrollTop(); refOffsetTop = te.$ref.offset().top; if ( !activatedByClick && viewportTop < refOffsetTop && viewportTop + $window.height() > refOffsetTop + te.$ref.height() && // There can be gadgets/scripts that make references horizontally scrollable. $window.width() > te.$ref.offset().left + te.$ref.width() ) { // Highlight the reference itself te.$ref.addClass( 'rt-target' ); return; } } if ( !te.tooltip ) { te.tooltip = new Tooltip( te ); if ( !te.tooltip.$content.length ) { return; } } // If this tooltip is called from inside another tooltip. We can't define it // in the constructor since a ref can be cloned but have the same Tooltip object; // so, Tooltip.parent is a floating value. te.tooltip.parent = te.$element.closest( '.rt-tooltip' ).data( 'tooltip' ); if ( te.tooltip.parent && te.tooltip.parent.disappearing ) { return; } te.tooltip.show(); if ( tooltipInitiallyPresent ) { if ( te.tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ); } else { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ); } return; } te.tooltip.calculatePosition( ePageX, ePageY ); $window.on( 'resize.rt', te.onWindowResize ); } // We redefine this.$element here because e.target can be a reference link inside // a reference tooltip, not a link that was initially assigned to this.$element this.$element = $element; if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', '' ); } if ( activatedByClick ) { if ( tooltipInitiallyPresent || ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } else { setTimeout( function () { $body.on( 'click.rt touchstart.rt', te.onBodyClick ); }, 0 ); } } if ( activatedByClick || tooltipInitiallyPresent ) { reallyShow(); } else { this.showTimer = setTimeout( reallyShow, delay ); } }; this.onBodyClick = function ( e ) { if ( !te.tooltip && !( te.$ref && te.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } var $current = $( e.target ); function contextMatchesParameter( parameter ) { return this === parameter; } // The last condition is used to determine cases when a clicked tooltip is the current // element's tooltip or one of its descendants while ( $current.length && ( !$current.hasClass( 'rt-tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ).upToTopParent( contextMatchesParameter, [ te.tooltip ], true ) ) ) { $current = $current.parent(); } if ( !$current.length ) { te.hideRef(); } }; this.onWindowResize = function () { te.tooltip.calculatePosition(); }; } function Tooltip( te ) { function openSettingsDialog() { var settingsDialog, settingsWindow; if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = true; } function SettingsDialog() { SettingsDialog.parent.call( this ); } OO.inheritClass( SettingsDialog, OO.ui.ProcessDialog ); SettingsDialog.static.name = 'settingsDialog'; SettingsDialog.static.title = mw.msg( 'rt-settings-title' ); SettingsDialog.static.actions = [ { modes: 'main', action: 'save', label: mw.msg( 'rt-save' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] }, { modes: 'main', flags: [ 'safe', 'close' ] }, { modes: 'disabled', action: 'deactivated', label: mw.msg( 'rt-done' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] } ]; SettingsDialog.prototype.initialize = function () { var dialog = this; SettingsDialog.parent.prototype.initialize.apply( this, arguments ); this.enableCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: true } ); this.enableCheckbox.on( 'change', function ( selected ) { dialog.activationMethodSelect.setDisabled( !selected ); dialog.delayInput.setDisabled( !selected || dialog.clickOption.isSelected() ); dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.setDisabled( !selected ); } ); this.enableField = new OO.ui.FieldLayout( this.enableCheckbox, { label: mw.msg( 'rt-enable' ), align: 'inline', classes: [ 'rt-enableField' ] } ); this.hoverOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-hovering' ) } ); this.clickOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-clicking' ) } ); this.activationMethodSelect = new OO.ui.RadioSelectWidget( { items: [ this.hoverOption, this.clickOption ] } ); this.activationMethodSelect.selectItem( activatedByClick ? this.clickOption : this.hoverOption ); this.activationMethodSelect.on( 'choose', function ( item ) { dialog.delayInput.setDisabled( item === dialog.clickOption ); } ); this.activationMethodField = new OO.ui.FieldLayout( this.activationMethodSelect, { label: mw.msg( 'rt-activationMethod' ), align: 'top' } ); this.delayInput = new OO.ui.NumberInputWidget( { input: { value: delay }, step: 50, min: 0, max: 5000, disabled: activatedByClick, classes: [ 'rt-numberInput' ] } ); this.delayField = new OO.ui.FieldLayout( this.delayInput, { label: mw.msg( 'rt-delay' ), align: 'top' } ); this.tooltipsForCommentsCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: tooltipsForComments } ); this.tooltipsForCommentsField = new OO.ui.FieldLayout( this.tooltipsForCommentsCheckbox, { label: new OO.ui.HtmlSnippet( mw.msg( 'rt-tooltipsForComments' ) ), align: 'inline', classes: [ 'rt-tooltipsForCommentsField' ] } ); new TooltippedElement( this.tooltipsForCommentsField.$element.find( '.' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) ) ); this.fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout(); this.fieldset.addItems( [ this.enableField, this.activationMethodField, this.delayField, this.tooltipsForCommentsField ] ); this.panelSettings = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelSettings.$element.append( this.fieldset.$element ); this.panelDisabled = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelDisabled.$element.append( $( '<table>' ) .addClass( 'rt-disabledHelp' ) .append( $( '<tr>' ).append( $( '<td>' ).append( $( '<img>' ).attr( 'src', 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/MediaWiki_footer_link_ltr.svg' ) ), $( '<td>' ) .addClass( 'rt-disabledNote' ) .text( mw.msg( 'rt-disabledNote' ) ) ) ) ); this.stackLayout = new OO.ui.StackLayout( { items: [ this.panelSettings, this.panelDisabled ] } ); this.$body.append( this.stackLayout.$element ); }; SettingsDialog.prototype.getSetupProcess = function ( data ) { return SettingsDialog.parent.prototype.getSetupProcess.call( this, data ) .next( function () { this.stackLayout.setItem( this.panelSettings ); this.actions.setMode( 'main' ); }, this ); }; SettingsDialog.prototype.getActionProcess = function ( action ) { var dialog = this; if ( action === 'save' ) { return new OO.ui.Process( function () { var newDelay = Number( dialog.delayInput.getValue() ); enabled = dialog.enableCheckbox.isSelected(); if ( newDelay >= 0 && newDelay <= 5000 ) { delay = newDelay; } activatedByClick = dialog.clickOption.isSelected(); tooltipsForComments = dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.isSelected(); setSettingsCookie(); if ( enabled ) { dialog.close(); disableRt(); rt( $content ); } else { dialog.actions.setMode( 'disabled' ); dialog.stackLayout.setItem( dialog.panelDisabled ); disableRt(); addEnableLink(); } } ); } else if ( action === 'deactivated' ) { dialog.close(); } return SettingsDialog.parent.prototype.getActionProcess.call( this, action ); }; SettingsDialog.prototype.getBodyHeight = function () { return this.stackLayout.getCurrentItem().$element.outerHeight( true ); }; tooltip.upToTopParent( function adjustRightAndHide() { if ( this.isPresent ) { if ( this.$element[ 0 ].style.right ) { this.$element.css( 'right', '+=' + ( window.innerWidth - $window.width() ) ); } this.te.hideRef( true ); } } ); if ( !windowManager ) { windowManager = new OO.ui.WindowManager(); $body.append( windowManager.$element ); } settingsDialog = new SettingsDialog(); windowManager.addWindows( [ settingsDialog ] ); settingsWindow = windowManager.openWindow( settingsDialog ); settingsWindow.opened.then( function () { settingsDialogOpening = false; } ); settingsWindow.closed.then( function () { windowManager.clearWindows(); } ); } var tooltip = this; // This variable can change: one tooltip can be called from a harvard-style reference link // that is put into different tooltips this.te = te; switch ( this.te.type ) { case 'supRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .contents() .filter( function ( i ) { var $this = $( this ); if ( $this.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { return false; } return ( this.nodeType === Node.TEXT_NODE || !( // `a[href^="#cite_ref-"]` is for Wiktionary and possibly other // sites (not English Wikipedia) where the output of the Cite // extension is slightly different $this.is( '.mw-cite-backlink, a[href^="#cite_ref-"]' ) || ( i === 0 && // Template:Cnote, Template:Note ( $this.is( 'b' ) || // Template:Note_label $this.is( 'a' ) && $this.attr( 'href' ).indexOf( '#ref' ) === 0 ) ) ) ); } ) .clone( true ); const $ol = this.te.$ref.closest( 'ol' ); if ( $ol.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { this.$content = $( '<div>' ).append( $ol.siblings( '.reference-text' ).clone( true ) .css( { display: 'block', 'margin-bottom': '0.7em' } ), this.$content ); } break; case 'harvardRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.closest( 'li' ).attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .clone( true ) .removeAttr( 'id' ); break; case 'commentedText': this.id = 'rt-' + String( Math.random() ).slice( 2 ); this.$content = $( document.createTextNode( this.te.comment ) ); break; } if ( !this.$content.length ) { return; } this.isInsideWindow = Boolean( this.te.$element.closest( '.oo-ui-window' ).length ); this.$element = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tooltip' ) .attr( 'id', this.id ) .attr( 'role', 'tooltip' ) .data( 'tooltip', this ); var $hoverArea = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-hoverArea' ) .appendTo( this.$element ); var $scroll = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-scroll' ) .appendTo( $hoverArea ); this.$content = this.$content .wrapAll( '<div>' ) .parent() .addClass( 'rt-content' ) .addClass( 'mw-parser-output' ) .appendTo( $scroll ); if ( !activatedByClick ) { this.$element .on( 'mouseenter linkPopupHover', function ( e ) { if ( !tooltip.disappearing || e.type === 'linkPopupHover' ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.show(); } ); } } ) .on( 'mouseleave', function ( e ) { // https://stackoverflow.com/q/47649442 workaround. Relying on relatedTarget // alone has pitfalls: when alt-tabbing, relatedTarget is empty too if ( CLIENT_NAME !== 'chrome' || ( !e.originalEvent || e.originalEvent.relatedTarget !== null || !tooltip.clickedTime || $.now() - tooltip.clickedTime > 50 ) ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.te.hideRef(); } ); } } ) .click( function () { tooltip.clickedTime = $.now(); } ); } if ( !this.isInsideWindow ) { $( '<a>' ) .addClass( 'rt-settingsLink' ) .attr( 'role', 'button' ) .attr( 'href', '#' ) .attr( 'title', mw.msg( 'rt-settings' ) ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); if ( settingsDialogOpening ) { return; } settingsDialogOpening = true; if ( mw.loader.getState( 'oojs-ui' ) !== 'ready' ) { if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = false; } else { cursorWaitCss = mw.util.addCSS( 'body { cursor: wait; }' ); } } mw.loader.using( [ 'oojs', 'oojs-ui' ], openSettingsDialog ); } ) .prependTo( this.$content ); } // Tooltip tail element is inside tooltip content element in order for the tooltip // not to disappear when the mouse is above the tail this.$tail = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tail' ) .prependTo( this.$element ); this.disappearing = false; this.show = function () { this.disappearing = false; clearTimeout( this.te.hideTimer ); clearTimeout( this.te.removeTimer ); this.$element .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ) .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); if ( !this.isPresent ) { $overlay.append( this.$element ); } this.isPresent = true; }; this.hide = function () { var tooltip = this; tooltip.disappearing = true; if ( tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); } else { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ); } tooltip.te.removeTimer = setTimeout( function () { if ( tooltip.isPresent ) { tooltip.$element.detach(); tooltip.$tail.css( 'left', '' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', tooltip.te.onBodyClick ); } $window.off( 'resize.rt', tooltip.te.onWindowResize ); tooltip.isPresent = false; } }, 200 ); }; this.calculatePosition = function ( ePageX, ePageY ) { var teElement, teOffsets, teOffset, targetTailOffsetX, tailLeft; this.$tail.css( 'left', '' ); teElement = this.te.$element.get( 0 ); if ( ePageX !== undefined ) { targetTailOffsetX = ePageX; teOffsets = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects() ) || teElement.getBoundingClientRect(); if ( teOffsets.length > 1 ) { for ( var i = teOffsets.length - 1; i >= 0; i-- ) { if ( ePageY >= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[ i ].top ) && ePageY <= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[i].top + teOffsets[ i ].height ) ) { teOffset = teOffsets[ i ]; } } } } if ( !teOffset ) { teOffset = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects()[ 0 ] ) || teElement.getBoundingClientRect(); } teOffset = { top: $window.scrollTop() + teOffset.top, left: $window.scrollLeft() + teOffset.left, width: teOffset.width, height: teOffset.height }; if ( !targetTailOffsetX ) { targetTailOffsetX = teOffset.left + ( teOffset.width / 2 ); } // Value of `left` in `.rt-tooltip-above .rt-tail` var defaultTailLeft = 19; // Value of `width` in `.rt-tail` var tailSideWidth = 13; // We tilt the square 45 degrees, so we need square root to calculate the distance. var tailWidth = tailSideWidth * Math.SQRT2; var tailHeight = tailWidth / 2; var tailCenterDelta = tailSideWidth + 1 - ( tailWidth / 2 ); var tooltip = this; var getTop = function ( isBelow ) { var delta = isBelow ? teOffset.height + tailHeight : -tooltip.$element.outerHeight() - tailHeight + 1; return teOffset.top + delta; }; this.$element.css( { top: getTop(), left: targetTailOffsetX - defaultTailLeft - tailCenterDelta, right: '' } ); // Is it squished against the right side of the page? if ( this.$element.offset().left + this.$element.outerWidth() > $window.width() - 1 ) { this.$element.css( { left: '', right: 0 } ); tailLeft = targetTailOffsetX - this.$element.offset().left - tailCenterDelta; } // Is a part of it above the top of the screen? if ( teOffset.top < this.$element.outerHeight() + $window.scrollTop() + tailHeight ) { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .css( { top: getTop( true ) } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', ( tailLeft + tailSideWidth ) + 'px' ); } } else { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) // A fix for cases when a tooltip shown once is then wrongly positioned when it // is shown again after a window resize. .css( { top: getTop() } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', tailLeft + 'px' ); } } }; // Run some function for all the tooltips up to the top one in a tree. Its context will be // the tooltip, while its parameters may be passed to Tooltip.upToTopParent as an array // in the second parameter. If the third parameter passed to ToolTip.upToTopParent is true, // the execution stops when the function in question returns true for the first time, // and ToolTip.upToTopParent returns true as well. this.upToTopParent = function ( func, parameters, stopAtTrue ) { var returnValue, currentTooltip = this; do { returnValue = func.apply( currentTooltip, parameters ); if ( stopAtTrue && returnValue ) { break; } } while ( ( currentTooltip = currentTooltip.parent ) ); if ( stopAtTrue ) { return returnValue; } }; } if ( !enabled ) { addEnableLink(); return; } teSelector = REF_LINK_SELECTOR; if ( tooltipsForComments ) { teSelector += ', ' + COMMENTED_TEXT_SELECTOR; } $content.find( teSelector ).each( function () { new TooltippedElement( $( this ) ); } ); } settingsString = mw.cookie.get( 'RTsettings', '' ); if ( settingsString ) { settings = settingsString.split( '|' ); enabled = Boolean( Number( settings[ 0 ] ) ); delay = Number( settings[ 1 ] ); activatedByClick = Boolean( Number( settings[ 2 ] ) ); // The forth value was added later, so we provide for a default value. See comments below // for why we use "IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE". tooltipsForComments = settings[ 3 ] === undefined ? IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE : Boolean( Number( settings[ 3 ] ) ); } else { enabled = true; delay = 200; // Since the mobile browser check is error-prone, adding IS_MOBILE condition here would probably // leave cases where a user interacting with the browser using touches doesn't know how to call // a tooltip in order to switch to activation by click. Some touch-supporting laptop users // interacting by touch (though probably not the most popular use case) would not be happy too. activatedByClick = IS_TOUCHSCREEN; // Arguably we shouldn't convert native tooltips into gadget tooltips for devices that have // mouse support, even if they have touchscreens (there are laptops with touchscreens). // IS_TOUCHSCREEN check here is for reliability, since the mobile check is prone to false // positives. tooltipsForComments = IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE; } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( rt ); }() ); a43nofchz87jsl0z00dy2djz6ctocgi 0 50643 1362074 1343987 2026-06-17T00:06:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362074 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = सासा ग्रे<br />Sasha Grey |image = Sasha Grey at AVN 2010 Expo.jpg |caption = ग्रे [[एभिएन एडल्ट इन्टरटेनमेन्ट एक्सपो|एइइ]] २०१० मा |birth_name = मारिना एन हान्ट्जिस |birth_date = {{birth date and age|1988|3|14}}<ref name="Los Angeles Magazine"/> |birth_place = [[नर्थ हाइल्यान्ड्स, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका |home_town = [[लस एन्जलस|लस एन्जलस, क्यालिफोर्निया]] |occupation = {{hlist|अभिनेत्री|मोडल|सङ्गीतकार|लेखक}} |notable_works = {{unbulleted list|''[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]''|''[[#पुस्तक|द जुलियट सोसायटी]]''}} |known for = [[अश्लील चलचित्र|वयस्क चलचित्रहरू]], [[औद्योगिक सङ्गीत]] |alias = अन्ना करीना, सासा ग्रे |website = {{URL|sashagrey.com}} }} '''सासा ग्रे''' (जन्म '''मारिना एन हान्ट्जिस''',<ref name="Los Angeles Times">{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2009/may/21/entertainment/et-sasha-grey21|title=Porn star Sasha Grey gets a mainstream role|last=Lee|first=Chris|work=Los Angeles Times|date=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100430010810/http://articles.latimes.com/2009/may/21/entertainment/et-sasha-grey21|archivedate=April 30, 2010|url-status=live}}</ref> मार्च १४, १९८८) एक अमेरिकी अभिनेत्री, सङ्गीतकार, मोडल तथा लेखिका हुन्।<ref name="Philly-Gensler"/> ग्रेले [[अश्लील चलचित्र]] उद्योग मार्फत आफ्नो अभिनय कार्यजीवनको सुरुवात गरेकी थिइन्। उनले सन् २००७ देखि सन् २०१० को अवधिमा आफ्नो अभिनय कार्यको लागि १५ पुरस्कार जितेकी थिइन्, जसमा सन् २००८ को [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार‎|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]]को लागि [[एभिएन पुरस्कार]] पनि समावेश छ।<ref>{{cite web|url=https://www.news.com.au/finance/work/careers/what-happens-when-pornstars-change-jobs/news-story/bd1b505881317454aa45ae00221df2f1|title=What happens when porn stars change jobs|last=Falzone|first=Diana|work=News.com.au|date=September 1, 2017|accessdate=March 15, 2019}}</ref> सासा ग्रे विभिन्न साङ्गीतिक भिडियोहरू,<ref name="Pumpkins">{{cite web|url=http://www.pornvalleynews.com/home/archives/2007/07/sasha_grey_on_p.html|title=Sasha Grey on Pumpkins' 'Zeitgeist'|work=PornValleyNews.com|date=July 21, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219032234/http://www.pornvalleynews.com/home/archives/2007/07/sasha_grey_on_p.html|archivedate=December 19, 2007|url-status=dead}}</ref> वृत्तचित्रहरू,<ref name="_9to5"/> विज्ञापन अभियानहरू,<ref name="HypeBeast"/> कलाकृतिहरू,<ref name="Leporello"/> र पत्रिकाहरूमा देखा परिसकेकी छिन्।<ref name="A4"/> [[स्टेभेन सोडरबर्ग]]को निर्देशनमा बनेको '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]' चलचित्रमा मुख्य अभिनेत्रीको रूपमा पर्दापण गरेपछि उनले '[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]', क्यानडेली हास्य कालो जादु त्रासपूर्ण चलचित्र '[[स्म्यास कट]]' र त्रासपूर्ण चलचित्र '[[उड यु र्‍यादर (चलचित्र)|उड यु र्‍यादर]]' जस्ता स्वतन्त्र चलचित्रहरूमा अभिनय गरेकी थिइन्। सन् २०११ मा उनले [[एचबिओ]] हास्य नाटक शृङ्खला '[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'मा आफ्नै काल्पनिक संस्करण खेलेकी थिइन्। ग्रे [[एटेलेसिन]] नामक एक साङ्गीतिक समूहकी सह-संस्थापक, गायिका र लेखिका थिइन्।<ref name="Pendu Sound">{{cite web|url=http://pendusound.com/artists/atelecine/|title=aTelecine|last=Brooks|first=Todd|work=Pendu Sound Recordings|Pendu Sound|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="ReGenMag">{{cite web|url=http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html|title=Review ATelecine|last=Yücel|first=Ilker|work=ReGenMag.com|date=November 23, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211215424/http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html|archivedate=February 11, 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225062604/http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html |date=February 25, 2009 }}</ref> उनी '[[#पुस्तक|द जुलियट सोसायटी]]' उपन्यास त्रयीकी लेखिका हुन् भने उनले चलचित्र अभिनयका साथसाथै लेखन, निर्देशन र सह-निर्माण पनि गर्ने गर्छिन्।<ref name="Latina"/><ref name="Honey"/> ==प्रारम्भिक जीवन== सासा ग्रेको मूल नाम मारिना एन हान्ट्जिस हो।<ref name="Los Angeles Times" /> उनको जन्म [[नर्थ हाइल्यान्ड्स, क्यालिफोर्निया]]मा एक श्रमजीवी वर्गको परिवारमा भएको थियो।<ref name="Los Angeles Magazine"/> सासाको बुबा युनानी अमेरिकी थिए जसले कालिगढको रूपमा काम गर्ने गरेका थिए। ग्रेको बुबाको सन् २०१५ जुनमा मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Facebook|SashaGrey/photos/a.195430447163030.40287.177102365662505/869134893125912}}. June 10, 2015.</ref> उनकी आमा [[अङ्ग्रेजी मानिसहरू|अङ्ग्रेजी]], [[आयरल्यान्डका मानिसहरू|आयरल्यान्डेली]] र पोल्स वंशकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.xcritic.com/adult/SashaGreySecured.pdf|title=Kobiata Interviews&hellip; Sasha Grey|author=Kobiata|work=XCritic.com|date=September 2006|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले निम्न माध्यमिक विद्यालयमा पढाइ सुरु गर्नुभन्दा पहिले उनको आमाबुबाले सम्बन्धविच्छेद गरेका थिए र पछि उनकी आमाले उनलाई हुर्काएकी थिइन्, जसले सन् २००० मा पुनर्विवाह गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> उनी [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिक धर्म]]को अनुयायीको रूपमा हुर्कीएकी थिइन्।<ref name="Esquire">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/what-ive-learned/sasha-grey-a1668-20170111-lfrm2|title=Sasha Grey: What I've Learned|last=Henares|first=Quark|work=Esquire (magazine)|date=February 2015|accessdate=March 20, 2019}}</ref> ग्रेले [[सेक्रिमेन्टो, क्यालिफोर्निया]]को हाइल्यान्ड्स हाई सहित चार उच्च माध्यमिक विद्यालयहरूमा अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> उनले १७ वर्षको उमेरमा स्नातक गरेकी थिइन्<ref>{{cite web|url=http://flavorwire.com/22300/sasha-grey-talks-instant-gratification-porn-the-girlfriend-experience|title=Sasha Grey Talks Instant Gratification, Porn, & The Girlfriend Experience|last=Sampson|first=Sara|work=Flavorwire|date=May 22, 2009|accessdate=August 3, 2015}}</ref> सन् २००५ को अन्त्य तिर उनले [[सेक्रिमेन्टो सिटी क्याम्पस]]मा अध्ययन गर्दै चलचित्र, नृत्य र अभिनयमा कक्षा लिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.newsreview.com/sacramento/star-is-porn/content?oid=618451|title=A star is porn|work=Sacramento News & Review|last=Craggs|first=Matthew|date=January 1, 2008|accessdate=March 15, 2019|quote=Grey never wanted out of Sacramento per se, but she did want to avoid becoming what she calls 'the North Highlands stereotype: a 19-year-old with a kid, another one on the way'}}</ref> सन् २०१६ मार्चसम्म उनले एक रोटिसरीमा काम गरेपछि लस एन्जलसमा बसाइ सर्नको लागि ७,००० डलर बचत गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> ==जीवनवृति== [[File:Dave Navarro, Sasha Grey at Patrick-Novello Party 20071011.jpg|thumb|सन् २००७ मा ग्रेसँग [[डेभ नावारो]]]] मे २००६ मा ग्रेले लस एन्जलस, क्यालिफोर्नियामा बसाइँ सर्दै [[हार्डकोर पोर्नोग्राफी]]मा प्रदर्शन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://thefanzine.com/sasha-grey-dawn-of-porn-star-interview-2/|title=Sasha Grey: Dawn of a Porn Star (interview)|last=Stosuy|first=Brandon|work=TheFanzine.com|date=September 22, 2006|accessdate=May 6, 2019}}</ref> सासा ग्रे छनौट गर्नु अघि उनले सुरुमा आफूलाई [[एना करिना]] उही नामकी फ्रन्सेली न्यु वेभ अभिनेत्री पछि भनेर सम्बोधन गर्थिन्।<ref name="Los Angeles Magazine">{{cite web|url=http://www.lamag.com/featuredarticle.aspx?id=15460|title=The teenager & the porn star: will 18-year-old Sasha Grey become the adult film industry's next Jenna Jameson?|last=Gardetta|first=Dave|work=[[Los Angeles (magazine)|Los Angeles Magazine]]|date=November 1, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526124715/http://www.lamag.com/featuredarticle.aspx?id=15460|archivedate=May 26, 2009|url-status=dead}}</ref> 'सासा' नाम ब्यान्ड [[केएमएफडिएम]]को [[सासा कोनिएत्ज्को]]बाट लिइएको हो<ref>{{cite web|url=https://vod.adultemart.com/dispatcher/starDetail?starId=29452&theaterId=40407&genreId=101&locale=en|title=Sasha Grey at Adult VOD|last=Snarr|first=Timothy|work=VOD.adultemart.com|date=January 13, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> र 'ग्रे' [[ओस्कार वाइल्ड]]को उपन्यास '[[द पिक्चर अफ डोरिअन ग्रे]]'बाट आएको हो।<ref name="bbook">{{cite web|url=https://bbook.com/film/sasha-grey-your-new-girlfriend/|title=Sasha Grey: Your New Girlfriend|last=Barna|first=Ben|work=[[BlackBook]]|date=October 17, 2008|accessdate=March 15, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407074010/https://bbook.com/film/sasha-grey-your-new-girlfriend/ |date=April 7, 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/film/sasha-grey|title=The Grey Lady|last=Hartman|first=Darrell|work=[[Interview (magazine)|Interview Magazine]]|date=May 19, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521202217/http://www.interviewmagazine.com/film/sasha-grey|archivedate=May 21, 2018|url-status=live}}</ref><ref name="VG">{{cite web|url=http://www.vanessagrigoriadis.com/images/pdfs/sashagrey.pdf|last=Grigoriadis|first=Vanessa|authorlink=Vanessa Grigoriadis|title=The Dirtiest Girl In The World|work=[[Rolling Stone]]|issue=1078|pages=52–57|date=May 14, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717184534/http://www.vanessagrigoriadis.com/images/pdfs/sashagrey.pdf|archivedate=July 17, 2011|url-status=dead}}</ref> ग्रेको पहिलो दृश्य [[रोक्को सिफ्रेडी]]सँग [[जोन स्ट्याग्लियानो]]को 'फेसियोनिस्टास सफाडो: द च्यालेन्ज'को लागि [[ओर्जी]] थियो जसले उनलाई अश्लील चलचित्र उद्योगमा छिटो आफ्नो नाम कमाउन मद्दत गरेको थियो, जब उनले सिफ्रेडीलाई दृश्यको क्रममा पेटमा मुक्का हान्न आग्रह गरेकी थिइन्, पछि उनले कार्य विना पूर्व तयारी गरिएको भनेकी थिइन्।<ref name="Feinberg">Feinberg, Scott (December 27, 2010). {{YouTube|oYeCIKYQB1k|Scott Feinberg Interviews Sasha Grey}}.</ref> वयस्क उद्योगमा प्रवेश गरेको छ महिना भन्दा कम समय पछि ग्रेलाई '[[लस एन्जलस (पत्रिका)|लस एन्जलस]]'को नोभेम्बर २००६ संस्करणमा चित्रित गरिएको थियो जहाँ उनलाई सम्भावित प्रमुख स्टार, सायद अर्को [[जेना जेम्सन]]को रूपमा झण्डा लगाइएको थियो।<ref name="Los Angeles Magazine"/> डिसेम्बर २००६ मा, ग्रेलाई सिन्डिकेटेड मनोरञ्जन उद्योग समाचार कार्यक्रम '[[द इनसाइडर (टिभी शृङ्खला)|द इनसाइडर]]'मा अन्तर्वार्ता लिइएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=dRDpXQYNQGo |title=Sasha Grey insider interview |date=December 24, 2006 |publisher=[[YouTube]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101061835/http://www.youtube.com/watch?v=dRDpXQYNQGo |archivedate=November 1, 2010 |url-status=dead}}</ref> सन् २००७ जनवरीमा ग्रे [[२४औँ एभिएन पुरस्कार|२४औँ वयस्क चलचित्र पुरस्कार]]मा 'फक स्लेभ्स'मा "सर्वश्रेष्ठ थ्री-वे यौन दृश्य" र '[[फेसियोनिस्टास|फेसियोनिस्टास सफाडो: द च्यालेन्ज]]'मा "सर्वश्रेष्ठ सामुहिक दृश्य" को पुरस्कार प्राप्तकर्ता थिइन्।<ref name="Past Winners">{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2007-avn-award-winners-announced-29596.html|title=2007 AVN Award Winners Announced|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 14, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref> फेब्रुअरी २००७ मा ग्रे '[[द टायरा बेङ्क्स सो]]'मा देखा परेकी पर्दै यौन उद्योगमा कार्यरत किशोर-किशोरीहरूको बारेमा छलफल गरेकी थिइन्। यस्तो अनुमान गरिएको थियो कि कार्यक्रम भारी सम्पादन गरिएको थियो र उनको करियर छनौटको रूपमा वयस्क चलचित्रको सुरक्षा समावेश थिएन। यसको नाटकीय मूल्य वृद्धि गर्न अन्तर्वार्ता सम्पादनको लागि कार्यक्रमलाई आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/commentary-sasha-grey-goes-on-the-tyra-banks-show-29925.html|title=Commentary: Sasha Grey Goes on 'The Tyra Banks Show'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=February 9, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="Warren">{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/Sasha-Grey-to-Appear-on-Tyra-Banks-Show-29012.html|title=Sasha Grey to Appear on 'Tyra Banks Show'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=November 17, 2006|accessdate=May 3, 2009}}</ref> सन् २००८ मा, उनी [[२५औँ एभिएन पुरस्कार]]मा [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|एभिएन वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता पुरस्कार]] जित्ने सबैभन्दा कम उमेरकी महिला थिइन्<ref>{{cite web|url=http://www.blueblood.net/2008/10/sasha-grey/|title=Sasha Grey is a Star and not a Crossover Star|author=Amelia G|work=BlueBlood.net|date=October 23, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> र '[[डिजिटल प्लेग्राउन्ड|बेबिसिटर्स]]'को लागि "सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य" श्रेणीमा पनि पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2010-avn-award-winners-announced-378238.html|title=2010 AVN Award Winners Announced|last=Roland|first=John|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 13, 2010|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले [[डेभ नावारो]]को चलचित्र 'ब्रोकन'मा अभिनय गरेकी थिइन् जसका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ हाई इन्ड अल-सेक्स चलचित्र [[एभिएन (पत्रिका)|एभिएन]] पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2008-avn-awards-winners-announced-25411.html|title=2008 AVN Awards Winners Announced|last=Rutter|first=Jared|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 12, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="Broken"/> सन् २००८ मा ग्रेले आफ्नो एजेन्सी 'एल.ए. फ्याक्ट्री गर्ल्स'को माध्यमबाट उनी वयस्क उद्योगमा प्रतिनिधित्व गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-set-to-open-la-factory-girls-agency-27352.html|title=Sasha Grey Set to Open LA Factory Girls Agency|last=Albo|first=Mike|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=March 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रे '[[पाइरेट्स दोस्रो: स्ट्याग्नेटी रिभेन्ज ]]'मा पनि देखा परेकी थिइन्, जसले सन् २००९ मा [[२६औँ एभिएन पुरस्कार]] समारोहमा १५ श्रेणीहरूमा जितेको थियो भने उक्त चलचित्र समारोहमा सबैभन्दा बढी सम्मानित चलचित्र बनेको थियो।<ref>{{cite magazine|url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Adult-Movie-Awards-Blow-By-Blow-56552.html|last=Rutter|first=Jared|date=January 11, 2009|title=AVN Adult Movie Awards: Blow By Blow|magazine=Adult Video News|accessdate=December 8, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222134529/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Adult-Movie-Awards-Blow-By-Blow-56552.html |date=December 22, 2015 }}</ref> [[File:Sasha Grey at Exxxotica NY 2009 1.jpg|thumb|सन् २००९ मा [[एक्सोटिका एक्सपो|एक्सोटिका]] न्युयोर्कमा ग्रे|left|upright=0.8]] '[[द न्यु योर्क टाइम्स]]'का एक ओ स्कटले ग्रेको पोर्नोग्राफी जीवनवृतिलाई "उनी आफूले गर्न चाहेको कुराको चरम सीमाबाट र यो गर्ने बारे अनौंठो बौद्धिक गम्भीरताबाट दुबै फरक" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/05/22/movies/22girl.html|title=Movie Review: The Girlfriend Experience|last=Scott|first=A.O.|work=The New York Times|date=May 22, 2009|accessdate=November 7, 2016}}</ref> सन् २००९ उनी '[[जेनेसिस (पत्रिका)|जेनेसिस]]' पत्रिकाको ११औँ वार्षिक संस्करणको "पोर्नको हट १००" अङ्कको पहिलो नम्बरमा मतदान भएकी थिइन् र सन् २००८ मा १०औँ संस्करणमा उनी छैठौं स्थानमा थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/i-Genesis-i-Unveils-11th-Annual-Hot-100-List-of-Porn-Stars-366718.html|title=Genesis Unveils 11th Annual Hot 100|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=October 20, 2009|accessdate=October 20, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.genesisonline.com/hot100/|title=2009 Porn's Hot 100 &#124; Genesis Online: The Latest Porn Gossip|work=GenesisOnline.com|accessdate=August 17, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605151936/http://www.genesisonline.com/hot100/|archivedate=June 5, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605151936/http://www.genesisonline.com/hot100/ |date=June 5, 2008 }}</ref> ग्रे सन् २००९ मा '[[अट्याक अफ द शो!]]'को लागि [[सेक्सपो|सेक्सपो अस्ट्रेलिया]]मा दुई घण्टाको वृत्तचित्रमा [[जी४ टिभी]]की होस्ट थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://archive.org/details/g4tv.com-video43034 |title=Sexpo Australia - Hosted by Sasha Grey |date=December 2009 |publisher=[[G4tv]] |work=[[Attack of the Show!]] |type=video |accessdate=23 May 2019}}</ref> '[[मियामी न्यु टाईम्स]]'का अनुसार ग्रेले १९० वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गरिसकेकी छिन् र चलचित्रहरू 'बर्थडे पार्टी' र 'द सेडक्सन' (सन् २००९) पनि निर्देशित गरेकी छिन्।<ref name="Furness">{{cite web|url=https://www.miaminewtimes.com/music/sasha-grey-understands-your-assumptions-and-accepts-the-challenge-8561694|title=Sasha Grey Understands Your Assumptions and Accepts the Challenge|last=Furness|first=Dyllan|work=[[Miami New Times]]|date=June 29, 2016|accessdate=March 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rogreviews.com/16064/birthday-party-the/|title=Birthday Party, The|last=Pipe|first=Roger T.|authorlink=Roger T. Pipe|work=Rogreviews.com|date=November 18, 2009|accessdate=February 11, 2019}}</ref><ref name="TG270">{{cite web|url=http://www.cavr.com/xxx25757.htm|title=Sasha Grey: The Seduction|last=Recob|first=Denny|work=Cavr.com|date=November 25, 2009|accessdate=February 11, 2019}}</ref> '[[द गार्जियन]]'ले उनलाई १९० मा नभएर २७० वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गरेको बताएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/25/sasha-grey-music-porn-industry|title=Sasha Grey: Music is just like the porn industry|last=Beaumont-Thomas|first=Ben|work=The Guardian|date=October 25, 2012|accessdate=April 17, 2019}}</ref> ग्रेले उनको अन्तिम वयस्क चलचित्र सन् २००९ मा २१ वर्षको उमेरमा छायाङ्कित गरेकी थिइन्<ref name="Trier">{{cite web|url=https://www.mandatory.com/culture/791995-sasha-grey-talks-dj-tour-new-challenges-owning-past |title=Sasha Grey: "I'd Accomplished All Of My Goals"|last=Wehner|first=Cyclone|work=[[Mandatory.com]]|date=November 23, 2014|accessdate=March 20, 2019}}</ref> र २०११ को अप्रिलमा [[फेसबुक]]बाट उद्योगबाट सेवानिवृत्तिको घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501164200/http://www.sashagrey.com/ |archivedate=May 1, 2011 |date=April 2011<!-- after April 27 --> |last=Grey |first=Sasha |title=Something for the fans |url=http://www.sashagrey.com |work=sashagrey.com |url-status=dead |quote=It's become quite evident that my time as an adult film performer has expired.}}</ref><ref name="Fox">{{cite web|url=https://www.foxnews.com/entertainment/exclusive-sasha-grey-done-with-porn-refuses-to-play-any-sex-related-roles|title=Exclusive: Sasha Grey Done With Porn, Refuses to Play Any Sex-Related Roles|last=McKay|first=Hollie|work=[[Fox News]]|date=May 9, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/money/shortcuts/2013/feb/06/rebecca-adlington-not-only-person-retire-23 |title=Rebecca Adlington, you're not the only person to retire at 23 |last=Benedictus |first=Leo |work=The Guardian |date=February 6, 2013 |accessdate=April 17, 2019 |quote=Sasha Grey may ultimately be remembered as pornography's last great star}}</ref> सन् २०१० मा, '[[म्याक्सिम (पत्रिका)|म्याक्सिम]]'सँगको अन्तर्वार्तामा ग्रेले भनेकी थिइन् कि उनका आमाबाबु वयस्क फिल्म उद्योगमा उनको संलग्नताबाट खुसी थिएनन् तर जे भए पनि उनीहरू उनीसँग राम्रो सर्तमा थिए; सन् २०१५ मा ग्रेको बुबाको मृत्यु भएको थियो।<ref name="_9to5">{{cite web|url=http://www.maxim.com/movies/the-movie-blog/92717/exclusive-sasha-grey-works-9-to-5-days-in-porn.html|title=Exclusive: Actress Sasha Grey Works '9 To 5: Days in Porn'|last=Alt|first=Eric|work=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|date=May 5, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325122505/http://www.maxim.com/movies/exclusive-actress-sasha-grey-works-9-5-days-porn|archivedate=March 25, 2012|url-status=dead}}</ref> सन् २०११ मा, [[सिएनबिसी]]ले ग्रेलाई वयस्क चलचित्रहरूमा १२ सबैभन्दा लोकप्रिय कलाकारहरू मध्ये एकको रूपमा नाम दिएको थियो र उल्लेख गरेको थियो कि उनको मुख्यधारको भूमिकाले उनको पहिलेको वयस्क चलचित्रको काममा रुचि राखेको थियो र धेरै कम्पनीहरूले उनको चलचित्रहरूबाट सङ्कलन जारी गरिरहेको थियो।<ref name="CNBC">{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2011/01/06/The-Dirty-Dozen:-Porns-Most-Popular-Stars.html|title=The Dirty Dozen: Porn's Most Popular Stars|first=Chris |last=Morris |year=2011 |work=[[CNBC]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150608085450/http://www.cnbc.com/id/40909215/The_Dirty_Dozen_Porn_s_Most_Popular_Stars?slide=12|archivedate=June 8, 2015|url-status=live}}</ref> 'पेन्टहाउस'को नोभेम्बर २०१३ को अङ्कले सासा ग्रेलाई उनीहरूको 'डर्टी डोजेन'को संस्करणमा सूचीबद्ध गरेको थियो<ref>{{cite web |url=https://avn.com/business/articles/video/penthouse-magazine-names-porn-s-dirty-dozen-531230.html |title=Penthouse Magazine Names Porn's 'Dirty Dozen' |date=September 30, 2013 |work=[[AVN (magazine)|AVN]] |accessdate=March 15, 2019}}</ref> र [[मेन्स हेल्थ]]ले ग्रेलाई "हालसम्मका १०० हटेस्ट महिला"को सूचीमा ८५ नम्बरमा राखेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.menshealth.com/sex-women/g19547274/hottest-women-all-time/?slide=17 |title=The 100 Hottest Women of All Time |date=November 22, 2013|work=[[Men's Health]] |accessdate=March 26, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lukeford.com/2011-12-12/the-hottest-100-women-of-all-time/ |title=The Hottest 100 Women of All Time? |author=Gossip Girl |date=December 12, 2011 |work=[[Luke Ford (blogger)|Luke Ford]] |accessdate=March 26, 2019}}</ref> सन् २०१८ मा [[पोर्नहब|पोर्नहब इनसाइट्स]]का अनुसार ग्रे अझै पनि युक्रेनमा वयस्क कलाकारको लागि खोजी गरिएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/technology/ukraine-bursts-into-top-20-viewers-of-pornhub-in-2018.html |title=Ukraine bursts into top 20 viewers of Pornhub in 2018 |first=Matthew |last=Kupfer |date=December 13, 2018 |work=[[Kyiv Post]] |accessdate=February 13, 2019}}</ref> ===मोडलिङ=== ग्रेलाई जुलाई २००७ मा '[[पेन्टहाउस (पत्रिका)|पेन्टहाउस]]'को [[पेन्टहाउस पेटहरूको सूची|पेट अफ द मन्थ]]मा नाम दिइएको थियो र फेसन फोटोग्राफर [[टेरी रिचर्डसन]]द्वारा फोटो खिचिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-crowned-i-penthouse-i-pet-of-the-month-23237.html|title=Sasha Grey Crowned Penthouse Pet of the Month|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=July 3, 2007|accessdate=December 28, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://itr2010.org/2008/06/26/sasha-grey-penthouse-magazine-july-2007-by-terry-richardson-hq-photo-shoot/|title=Sasha Grey {{!}} Penthouse Magazine July 2007 by Terry Richardson HQ Photo Shoot<!-- Penthouse July 2007 pages 72-91, Bound for Glory - Pet of the Month Sasha Grey -->|last=Richardson|first=Terry|authorlink=Terry Richardson|work=ITR2010.org<!-- In The Raw -->|date=June 26, 2008|accessdate=December 28, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228042426/http://itr2010.org/2008/06/26/sasha-grey-penthouse-magazine-july-2007-by-terry-richardson-hq-photo-shoot/ |date=December 28, 2018 }}</ref> उनलाई डिसेम्बर २००८ को '[[रोलिङ स्टोन]]' पत्रिकामा पनि प्रोफाइल गरिएको थियो र उनी डिसेम्बर २००९ को चित्रमय र अक्टुबर २०१० मा कभर फिचरको रूपमा '[[प्लेब्वाई]]'मा दुई पटक देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://coed.com/2008/12/05/the-girls-of-rolling-stones-hot-list-2008/|title=The Girls of Rolling Stone's Hot List 2008|author=COED Staff|work=[[COED (website)|COED]]|date=December 5, 2008|accessdate=November 19, 2016}}</ref><ref name="Playboy">{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-is-lolita-in-december-playboy-369434.html|title=Sasha Grey Is 'Lolita' in December 'Playboy'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=November 12, 2009|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.iplayboy.com/issue/20101001 |title=Grey's Anatomy |last=Kaye |first=Elizabeth |work=[[Playboy]] |volume=57, no. 9 |pages=48–53 |url-access=subscription |date=October 2010 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले विभिन्न ग्राहकहरूका लागि मोडल गरेकी छिन्,<ref name="Philly-Gensler">{{cite web|url=https://www.philly.com/philly/entertainment/20101011_Porn_star_Sasha_Grey_makes_a_bold_move_into_the_mainstream.html|title=Porn star Sasha Grey Makes a Bold Move into the Mainstream|last=Gensler|first=Howard|work=[[Philadelphia Media Network|Philly.com]]|date=October 11, 2010|accessdate=February 23, 2019}}</ref><ref name="HypeBeast">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2009/9/sasha-grey-forfex-ad-campaign-nsfw|title=Sasha Grey for Forfex Ad Campaign|work=Hypebeast.com|date=September 5, 2009|accessdate=March 7, 2019}}</ref> जसमा [[म्याक्स अजारिया]]को लाइन मनौकियन,<ref>{{cite web |url=http://jwdikkers.com/manoukian-2/#/ |title=Manoukian |first=Jan-Willem |last=Dikkers |year=2009 |website=jwdikkers.com |accessdate=March 20, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327090146/http://jwdikkers.com/manoukian-2/#/ |date=March 27, 2019 }}</ref> [[अमेरिकन अपेरल]],<ref>{{cite web |url=https://jezebel.com/american-apparel-now-sponsoring-bloggers-porn-stars-5135586 |title=American Apparel Now Sponsoring Bloggers & Porn Stars (NSFW) |author=TatianaTheAnonymousModel |date=January 20, 2009 |work=[[Jezebel (website)|Jezebel]] |accessdate=March 7, 2019}}</ref> र '[[फ्लान्ट]]' समावेश छ।<ref>{{cite web |url=https://www.reviewjournal.com/uncategorized/beyond-the-bounds-of-sasha-grey/ |title=Beyond The Bounds Of Sasha Grey |last=Elfman |first=Doug |date=March 13, 2009 |work=[[Las Vegas Review-Journal]] |accessdate=May 12, 2019}}</ref> ग्रेले [[रिचर्ड कर्न]]को लागि '[[भाइस (पत्रिका)|भाइस]]' पत्रिकाको एन्टी-फेसन लेआउटको भागको रूपमा मोडलिङ गरेकी थिइन्<ref>{{cite web|url=https://www.vice.com/en_uk/article/vdzgb8/fashion-sasha-restrained-v15n4|title=Sasha Restrained By Richard|last=Kern|first=Richard|authorlink=Richard Kern|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=April 1, 2008|accessdate=March 5, 2019}}</ref> र उनको पुस्तकमा र तीन-भाग [[विबिएस.टिभी]] कार्यक्रम 'सट बाय कर्न' मा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://www.laweekly.com/arts/11-sexy-images-from-richard-kerns-new-taschen-book-shot-by-kern-nsfw-4184676 |title=11 Sexy Images from Richard Kern's New Taschen Book, Shot by Kern (NSFW) |first=Liz |last=Ohanesian |date=May 30, 2013 |accessdate=March 6, 2019 |work=[[LA Weekly]]}}</ref> ग्रे [[टेस्चेन]]को टेरी रिचर्डसनको पुस्तक 'टेरीवल्ड'को २५औँ वार्षिकोत्त्व पुनर्मुद्रण र उनको 'वाइव्स, व्हील्स, वेपन्स',<ref name="Taschen">{{cite web|url=https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/sex/all/05702/facts.terry_richardson_terryworld.htm|title=Terryworld|work=[[Taschen]]|isbn=978-3836535519|last1=McInnes|first1=Gavin|authorlink1=Gavin McInnes|last2=Zahm|first2=Olivier|authorlink2=Olivier Zahm|first3=Dian|last3=Hanson|authorlink3=Dian Hanson|last4=Richardson|first4=Terry|authorlink4=Terry Richardson|date=April 1, 2008|accessdate=July 4, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704063552/https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/sex/all/05702/facts.terry_richardson_terryworld.htm |date=July 4, 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.lensculture.com/books/5401-wives-wheels-weapons |title=Wives, Wheels, Weapons |year=2008 |work=[[LensCulture]] |accessdate=March 23, 2019}}</ref> [[जेम्स फ्रे]]को '[[ब्राइट साइनिङ मर्निङ]]'को साथी पुस्तक मा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://wwd.com/media-news/fashion-memopad/memo-pad-really-it-s-art-picture-this-its-always-l-a-s-fault-494237|title=Memo Pad: Really It's Art... How do you burnish a tarnished brand?|last=Carmon|first=Irin|work=[[Women's Wear Daily]]|date=June 7, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref> उनले कलाकार [[जेम्स जीन]],<ref>{{cite web |url=https://www.juxtapoz.com/news/erotica/sasha-grey-through-the-eyes-of-james-jean/ |title=Sasha Grey, through the eyes of James Jean |date=June 20, 2014 |work=[[Juxtapoz]] |accessdate=March 20, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320202707/https://www.juxtapoz.com/news/erotica/sasha-grey-through-the-eyes-of-james-jean/ |date=March 20, 2019 }}</ref> [[जाक स्मिथ]],<ref>{{cite web |url=https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |last=Smith |first=Zak |authorlink=Zak Smith |title=Girls in the Naked Girl Business: Sasha Grey |year=2007 |work=[[Saatchi Gallery]] |accessdate=March 7, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190308080831/https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |date=March 8, 2019 }}</ref> [[डेव नाज]],<ref>{{cite web |url=http://davenaz.com/candids.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121204700/http://davenaz.com/candids.html |year=2008 |archivedate=November 21, 2010 |last=Naz |first=Dave |authorlink=Dave Naz |title=Dave Naz Photography |work=DaveNaz.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121204700/http://davenaz.com/candids.html |date=November 21, 2010 }}</ref> [[डेभिड चो]],<ref name="Konrad">{{cite web|url=http://www.ifqmag.com/?albdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross|title=Sasha Grey: No Boundaries Left to Cross|last=Konrad|first=Todd|year=2009|work=Independent Film Quarterly|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210045902/http://www.ifqmag.com/%3Falbdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross|archivedate=December 10, 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210045902/http://www.ifqmag.com/%3Falbdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross |date=December 10, 2018 }}</ref> र फ्रेडरिक पोन्सलेटको लागि मोडलिङ गरेकी थिइन्,<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-strikes-new-poses-53908.html|title=Sasha Grey Strikes New Poses|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=August 7, 2008|accessdate=December 21, 2018}}</ref> जसले उनको औद्योगिक सङ्गीत ब्यान्ड [[एटेलेसीन]]को '[[...एन्ड सिक्स डार्क आवर्स पास]]' एल्बमको लागि कलाकृति पनि सिर्जना गरेका थिए। मे २०१० मा उनले [[ब्ल्याकबुक]]का लागि कलाकार [[टेरेन्स कोह]]को अन्तर्वार्ता लिएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://bbook.com/nightlife/the-porn-supremacy-sasha-grey-interviews-terrence-koh/ |title=The Porn Supremacy: Sasha Grey Interviews Terence Koh |date=May 12, 2010 |last=Grey |first=Sasha |work=[[BlackBook]] |accessdate=April 21, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421025917/https://bbook.com/nightlife/the-porn-supremacy-sasha-grey-interviews-terrence-koh/ |date=April 21, 2019 }}</ref> सन् २०१० मा, ग्रे चार अभिनेताहरू मध्ये एक थिइन् जो [[जुलिओ सार्मेन्टो]]को भिडियो स्थापना 'लेपोरेलो'मा देखा परेकी थिइन्<ref name="Leporello">{{cite web|url=https://artmap.com/giorgiopersano/exhibition/juliao-sarmento-2012|title=Julião Sarmento|last=Persano|first=Giorgio|work=Artmap.com|date=November 10, 2012|accessdate=March 12, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.lastampa.it/2013/01/18/cultura/juliao-sarmento-in-mostra-a-porto-e-a-torino-FyuaRN7tmbFiUCmuJIrnnJ/pagina.html |title=Julião Sarmento in mostra a Porto e a Torino |date=January 18, 2013 |language=it |work=[[La Stampa]] |accessdate=March 12, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312104244/https://www.lastampa.it/2013/01/18/cultura/juliao-sarmento-in-mostra-a-porto-e-a-torino-FyuaRN7tmbFiUCmuJIrnnJ/pagina.html |date=March 12, 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgrimes-news.blogspot.com/2010/04/destricted-film-shoot-with-juliao.html |title=Destricted: Film Shoot with Juliao Sarmento and Sasha Grey |first=Christopher |last=Grimes |work=[[Christopher Grimes Gallery]] |date=April 8, 2010 |accessdate=March 12, 2019}}</ref> र 'रिचर्डसन म्यागजिन ए४'मा चित्रित थिइन्।<ref name="A4">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2010/5/richardson-magazine-issue-a4|title=Richardson Magazine Issue A4|last=Ruano|first=L.|work=Hypebeast.com|date=May 3, 2010|accessdate=March 12, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/7881/1/richardson-magazine |title=Richardson Magazine |work=[[Dazed]] |date=July 5, 2010 |accessdate=March 12, 2019 |quote=Crossover porn star, Sasha Grey gives a full and frank interview}}</ref> रिचर्ड फिलिप्सले सन् २०११ मा [[कीमोस्फियर]]मा [[गागोसियन ग्यालेरी]]का लागि 'सासा ग्रे' नामको छोटो चलचित्र बनाएका थिए र सन् २०१३ मा [[फ्रिज आर्ट फेयर]]को लागि पनि उनलाई चित्रित गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://observer.com/2011/06/richard-phillips-lindsay-lohan-sasha-grey/|title=Richard Phillips Shakes Things Up Again—With Help From Lindsay Lohan and Sasha Grey|last=Douglas|first=Sarah|work=[[The New York Observer]]|date=June 7, 2011|accessdate=March 4, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.metalocus.es/en/news/sasha-grey-and-chemosphere-house-john-lautner |title=Sasha Grey and Chemosphere house by John Lautner |date=June 29, 2011 |first=Pedro |last=Navarro |website=metalocus.es |accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://stamm.com.au/trev-goes-to-frieze-london-and-chelsea-in-new-york-enjoys-it-but-still/|title=Trev goes to Frieze London and Chelsea in New York. Enjoys it, but still …|last=Clay|first=Trevelyan|work=Stamm.com.au|date=December 2013|accessdate=February 3, 2019}}</ref> 'हाइपोक्राइट डिजाइन'ले चलचित्रमा सासा ग्रेलाई "सदाको लागि विकसित आकृति" को रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.hypocritedesign.com/sasha-grey/ |title=Sasha Grey |date=August 29, 2012 |website=HYpocriteDEsign.com |accessdate=April 8, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327193713/http://www.hypocritedesign.com/sasha-grey/ |date=March 27, 2019 }}</ref> सन् २०१८ मा '[[अल्लुरे (पत्रिका)|अल्लुरे]]'सँगको एक अन्तर्वार्तामा ग्रेले उनको लुक "निश्चित रूपमा पङ्कबाट प्रेरित, निस्सन्देह एन्टी-एस्थेटिक, र म निस्सन्देह यसबाट बाहिर बढेको छु किनकि म ठूलो छु" भनेकी थिइन्।<ref name="Allure">{{cite web|url=https://www.allure.com/story/sasha-grey-signature-makeup-interview|title=Sasha Grey on How Her Signature Makeup Has Shaped Her Extensive Career|last=Jamie|first=Beckman|work=[[Allure (magazine)|Allure]]|date=June 14, 2018|accessdate=February 22, 2019}}</ref> ===अभिनय=== [[File:Sasha Grey at Exxxotica Miami 2009 2.jpg|thumb|left|ग्रे एक्सोटिका मियामी सन् २००९ मा '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]' प्रचार गर्दै]] ग्रे '[[जेम्स गन्स पिजी पोर्न]]'को एपिसोडमा [[जेम्स गन (चलचित्र निर्माता)|जेम्स गन]]सँग देखा परेकी थिइन्,<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/james-gunn-casts-xxx-stars-in-pg-porn-54985.html|title=James Gunn Casts XXX Stars in 'PG Porn'|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=September 26, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> [[डिक रुड]]'को सन् २०१० को स्वतन्त्र चलचित्र 'क्विट'मा क्यामियो भूमिका देखा परेकी थिइन्,<ref name="QUIT"/> र सन् २००९ [[ओडेसा फिल्मवर्क्स|ओडेसा/जेड फिल्मवर्क्स]]का [[डेभिड हेस]]को साथ क्यानेडाली कम बजेट ब्ल्याक कमेडी/हरर चलचित्र '[[स्म्यास कट]]'मा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name="Smash Cut">{{cite web|url=https://www.blu-ray.com/Smash-Cut/29455/|title=Smash Cut 2009|work=Blu-ray.com|year=2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.themovieblog.com/2008/05/smash-cut-casts-sasha-grey|title=Smash Cut Casts Sasha Grey|website=TheMovieBlog.com|author=Rodney|date=May 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> निर्देशक [[स्टेभेन सोडरबर्ग]]को चलचित्र '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]'मा, ग्रेले चेल्सीको मुख्य भूमिका खेलेकी थिइन्, जो एक एस्कर्ट जसलाई उनको ग्राहकहरूको गर्लफ्रेन्डको रूपमा काम गर्न भुक्तान दिइन्छ।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-stars-in-steven-soderbergh-feature-55297.html|title=Sasha Grey Stars in Steven Soderbergh Feature|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=October 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117994052.html?categoryid=13&cs=1|title=Porn star cast in Soderbergh film|last=Flaherty|first=Mike|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=October 15, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100730233852/http://variety.com/article/VR1117994052.html%3Fcategoryid%3D13%26cs%3D1|archivedate=July 30, 2010|url-status=dead}}</ref> 'लस एन्जलस पत्रिका'मा उनको प्रोफाइल पढेपछि सोडरबर्गले ग्रेलाई कास्ट गरेका थिए।<ref name="Los Angeles Magazine"/><ref name="Filmmaker">{{cite web |url=https://filmmakermagazine.com/archives/issues/spring2009/girlfriend-experience.php |first=Scott |last=Macaulay |title=Stimulus Package |work=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker]] |date=Spring 2009 |volume=17 |pages=49, 50 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'मा आफ्नो भूमिकाको लागि तयार गरिसकेपछि, सोडरबर्गले उनलाई [[जीन-लुक-गोडार्ड]]को चलचित्र '[[माई लाइफ टु लाइभ]]' र '[[पियरोट ले फु]]' हेर्न आग्रह गरेका थिए जुन दुबैमा [[अन्ना करीना]] स्टार थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/05/21/NSBD17NL54.DTL|title=Q&A with Sasha Grey|last=Johnson|first=G. Allen|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=May 21, 2009|accessdate=June 4, 2009}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217184323/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/05/21/NSBD17NL54.DTL |date=December 17, 2012 }}</ref> ग्रे र सोडरबर्गले दुई एस्कर्टहरूको अन्तर्वार्ता लिएका थिए जसबाट उनीहरूले चरित्रको स्वभाव र व्यवहार लिएका थिए।<ref name="Feinberg"/><ref name="Filmmaker"/> 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'मा ग्रेको प्रदर्शनको समीक्षा मिश्रित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2009/04/29/soderberghs-girlfriend-experience-porn-star-is-a-true-character/|title=Soderbergh's Girlfriend Experience Porn-Star Is a True Character|last=Hoberman|first=J.|work=[[The Village Voice]]|date=April 29, 2009|accessdate=March 15, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327101116/https://www.villagevoice.com/2009/04/29/soderberghs-girlfriend-experience-porn-star-is-a-true-character/ |date=March 27, 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-girlfriend-experience-2009|title=The Girlfriend Experience Movie Review (2009)|last=Ebert|first=Roger|authorlink=Roger Ebert|work=[[RogerEbert.com]]|date=May 20, 2009|accessdate=March 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/the-girlfriend-experience-soderberghs-sketch-of-a-movie/ |first=Moira |last=Macdonald |title='The Girlfriend Experience': Soderbergh's sketch of a movie |date=May 21, 2009 |work=[[The Seattle Times]] |url-access=subscription |accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifqmag.com/portfolio/the-girlfriend-experience/|last=Konrad|first=Todd|title=The Girlfriend Experience|work=Independent Film Quarterly|accessdate=December 10, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210111211/http://www.ifqmag.com/portfolio/the-girlfriend-experience/ |date=December 10, 2018 }}</ref> '[[इन्टरटेनमेन्ट विकली]]'ले चलचित्रलाई "रहस्यमय र गिरफ्तार" भनेको थियो, तर '[[न्यु योर्क (पत्रिका)|न्यु योर्क]]ले अभिनेताहरू "सुधार (नराम्रो) गरिरहेका छन्" भनेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://theweek.com/articles/505216/steven-soderbergh-sasha-grey-girlfriend-experience |title=Steven Soderbergh and Sasha Grey: 'The Girlfriend Experience' |date=May 22, 2009 |work=[[The Week]] |accessdate=March 20, 2019}}</ref> [[वायोलेट ब्लू]]ले लेखेको थियो कि "ग्रे आफैमा जटिल र स्तरयुक्त र मंत्रमुग्ध सोडरबर्गको चलचित्रको रूपमा नै छिन्—त्यसैले ग्रेको प्रशंसकहरूले सबै प्रकारका सांस्कृतिक र नैतिक विभाजनहरू पार गर्छन्"।<ref>{{cite web|url=https://www.sfgate.com/living/article/The-Sasha-Grey-Experience-Violet-Blue-An-2480796.php|title=The Sasha Grey Experience / Violet Blue: An exclusive interview with the star of Steven Soderbergh's "The Girlfriend Experience"|last=Blue|first=Violet|authorlink=Violet Blue|work=[[San Francisco Chronicle|SF Gate]]|date=May 7, 2009|accessdate=March 21, 2019}}</ref> [[रोटन टोमाटोज]]मा, चलचित्रले १३८ समीक्षामा आधारित ६६% को रेटिङ प्राप्त गरेको थियो।<ref name="rotten"/> सन् २०१६ मा, एस्कर्ट-समीक्षा साइटको मजार्डोमो खेल्ने [[ग्लेन केनी]]ले 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'लाई "अर्को युगको डिजिटल चलचित्र" जसमा अधिकांश दृश्यहरू दुई-हात भएको भनेर वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://decider.com/2016/04/15/glenn-kenny-erotic-connoisseur-the-girlfriend-experience/|title=Sorry, "Erotic Connoisseur" Fans—Why I'm Not Turning Up On Starz's 'The Girlfriend Experience'|last=Kenny|first=Glenn|work=[[New York Post|decider.com]]|date=April 15, 2016|accessdate=March 26, 2019}}</ref> सन् २००९ मा, उनले वयस्क '[[स्टार ट्रेक]]' प्यारोडी 'दिस आइन्ट स्टार ट्रेक एक्सएक्सएक्स'मा [[भल्कन (स्टार ट्रेक)|भल्कन]] चन्द्र पनि खेलेकी थिइन् जसको लागि उनले एक [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज]] "वर्षको महिला अभिनय प्रदर्शन" पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref name="Koga">{{cite web |url=https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |title=XBIZ Awards 2010: Red Carpet |date=February 25, 2010 |author=Koga |work=[[Gothamist|LAist]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325215352/https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |archive-date=March 25, 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325215352/https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |date=March 25, 2019 }}</ref> ग्रेले [[एचबिओ|एचबीओ]] शृङ्खला '[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'को सातौँ सिजनमा बहु-एपिसोड चापमा [[भिन्सेन्ट चेस]]को नयाँ प्रेमिकाको रूपमा आफ्नो काल्पनिक संस्करण खेलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/|title=Porn star Sasha Grey to play Vince's girlfriend on 'Entourage'|last=Bierly|first=Mandi|work=[[Entertainment Weekly]]|date=May 7, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127225636/http://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/|archivedate=January 27, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127225636/http://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/ |date=January 27, 2016 }}</ref> [[रोटन टोमाटोज]]मा सिजनमा ५७% रेटिङ (१३ ताजा, १० सडेको) छ।<ref name="rotten"/> ग्रेले [[मार्क पेलिङ्गटन]]द्वारा निर्देशित थ्रिलर '[[आई मेल्ट विथ यु (चलचित्र)|आई मेल्ट विथ यु]]' चलचित्रमा राभेनको भूमिका खेलेकी थिइन्, जुन जनवरी २६, २०११ मा [[सनडान्स फिल्म फेस्टिवल]]मा प्रिमियर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2011/12/jeremy-piven-on-going-to-hell-in-sundance-shocker-i-melt-with-you-50733/|title=Jeremy Piven on Going to Hell in Sundance Shocker "I Melt With You"|last=Smith|first=Nigel M.|work=[[IndieWire]]|date=December 6, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref> त्यसपछि उनले इन्डोनेसियाली चलचित्र 'श्राउडेड कर्प्स बाथिङ ह्वाइल हिप-सेकिङ'मा अभिनय गरेकी थिइन्, जुन अप्रिल २८, २०११ मा प्रिमियर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartaglobe.com/home/another-indonesian-film-to-feature-international-porn-star/435085|title=Another Indonesian Film to Feature International Porn Star|last=Oktofani|first=Elisabeth|work=[[Jakarta Globe]]|date=April 12, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116054850/http://www.thejakartaglobe.com/home/another-indonesian-film-to-feature-international-porn-star/435085|archivedate=November 16, 2011|url-status=dead}}</ref> उनले सन् २०१२ हरर-थ्रिलर '[[वुड यु र्यादर (चलचित्र)|वुड यु र्यादर]]'मा सह-अभिनय गरेकी थिइन्, जुन [[डेभिड गाइ लेवी]]द्वारा निर्देशित थियो र जसमा [[रोटन टोमाटोज]]मा २२ समीक्षाको आधारमा ५९% को आलोचकको सहमति रेटिङ छ।<ref name="rotten">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/sasha-grey |title=Sasha Grey &ndash; Highest Rated Movies|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=March 20, 2019}}</ref> एक आलोचकले उनको भूमिकाको समानतालाई वयस्क अभिनेताको रूपमा ग्रेको आफ्नै क्यारियरमा "[उनको] स्वास्थ्यको खर्चमा ठूलो मोल तिरेको रकम खोज्दा जथाभावी परिस्थितिमा अनियन्त्रित" भनेर उल्लेख गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://diaboliquemagazine.com/sasha-grey-plays-rough-in-would-you-rather/|title=Sasha Grey Plays Rough in "Would You Rather"|last=Weinstein|first=Max|work=DiaboliqueMagazine.com|date=February 14, 2013|accessdate=March 27, 2019}}</ref> उनले सन् २०११ को भिडियो गेम '[[सेन्ट्स रो: द थर्ड]]'मा भिओला डेविन्टर चरित्रलाई आवाज दिएकी थिइन् र सन् २०१५ मा '[[सेन्ट्स रो: गेट आउट अफ हेल]]'को लागि भूमिकालाई पुनः दोहोर्याएकी थिइन्।<ref>[[THQ]] (July 22, 2011). {{YouTube|EP1gwmmALpE|THQ @ Comic Con SD 2011 - Interview with Sasha Grey on Saints Row the Third}}.</ref> सन् २०१३ मा, दस्तावेजी शृङ्खला '[[इनटू द नाइट विथ …]]'मा, [[मारिया ओचर]]ले ग्रेलाई [[ह्याम्बर्ग]]को रात्रि जीवन स्थलहरूमा लगेकी थिइन् जहाँ ग्रेले हर्बट्रसका "महिला निषेधित" अवरोधलाई वेवास्ता गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html|series=[[Durch die Nacht mit …]]|title=Durch die Nacht mit Sasha Grey und Mary Ocher|work=[[Arte|Arte TV]]|location=[[Hamburg]]|date=December 7, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203095841/http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html|archivedate=December 3, 2013|language=de|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203095841/http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html |date=December 3, 2013 }}</ref> सन् २०१४ मा उनले '[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]'मा [[एलिया वुड]]सँग अभिनय गरेकी थिइन्, जुन [[नाचो भेगालोन्डो]]द्वारा निर्देशित थियो।<ref>{{cite web |url=https://screencrush.com/open-windows-interview-elijah-wood-sasha-grey/ |title=Elijah Wood, Sasha Grey and 'Open Windows' director talk the horrors of anonymity |first=Britt |last=Hayes |website=ScreenCrush.com |date=October 2, 2014 |accessdate=March 25, 2019}}</ref> निकोला ग्रोज्दानोभिकले लेखेका थिए कि "सबै 'ओपन विन्डोज' एक किसिमको कम्प्युटर स्क्रिनको माध्यमबाट कार्यको सबै प्रकारका लागि एक तरीकाले निर्माण गरिएको हो"।<ref>{{cite web |url=https://www.indiewire.com/2014/11/review-clever-open-windows-with-elijah-wood-sasha-grey-may-still-leave-you-carsick-270588/ |title=Review: Clever 'Open Windows' With Elijah Wood & Sasha Grey May Still Leave You Carsick |first=Nikola |last=Grozdanovic |date=November 5, 2014 |work=[[IndieWire]] |accessdate=March 25, 2019}}</ref> 'ओपन विन्डोज'को लागि टोमाटोमिटर आलोचकको सहमति ४० समीक्षामा आधारित ४०% थियो।<ref name="rotten"/> सन् २०१७ मा, सासा ग्रे र [[ड्यानी ट्रेजो]]ले आर्टहाउस थ्रिलर 'ब्ल्याक लिकोरिस'मा अभिनय गरेका थिए जुन फ्रान्की लेटिनाद्वारा निर्देशित थियो<ref name="China"/> र सन् २००९ मा ग्रे लेटिनाको '[[मोडस अपरेन्डी (चलचित्र)|मोडस अपरेन्डी]]'की सह-निर्माता थिइन्, साथै ड्यानी ट्रेजोले अभिनय गरेका थिए।<ref name="Latina">{{YouTube|I1nvY1kuDbs|TTH Interviews Sasha Grey, Danny Trejo, Frankie Latina}}; September 22, 2010.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2010/08/sasha-grey-to-be-present-at-modus-operandis-ifc-opening-219073/|title=Sasha Grey to be Present at "Modus Operandi"'s IFC Opening|last=Smith|first=Nigel M.|work=[[IndieWire]]|date=August 16, 2010|accessdate=February 10, 2019}}</ref> ग्रे [[द स्म्यासिङ पम्पकिन्स]]को लागि सन् २००७ गीत "[[सुपरक्रिस्ट]]",<ref name="Pumpkins"/> र [[द रुट्स]]को लागि सन् २००८ गीत "बर्थडे गर्ल" सङ्गीत भिडियोमा देखा परेकी थिइन्।<ref name="Roots">{{cite web|url=http://blogs.okayplayer.com/theroots/tag/sasha-grey/|title=The Roots &ndash; New videos on the way|author=The Roots|authorlink=The Roots|work=[[Okayplayer|Blogs.okayplayer.com]]|type=blog|date=April 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901114635/http://blogs.okayplayer.com/theroots/2008/04/09/new-videos-on-the-way/102/|archivedate=September 1, 2010|url-status=dead}}</ref> सन् २०११ मा, उनी [[एमिनेम|इमिनेम]]को गीत "[[स्पेस बाउन्ड]]"को लागि सङ्गीत भिडियोमा देखा परेकी थिइन्, जुन [[भेभो]]मा प्रीमियर थियो,<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658323/eminem-sasha-grey-space-bound.jhtml|title=Eminem Shoots 'Space Bound' Video With Porn Star Sasha Grey|last=Rodriguez|first=Jayson|work=[[MTV]]|date=February 18, 2011|accessdate=February 18, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106181111/http://www.mtv.com/news/articles/1658323/eminem-sasha-grey-space-bound.jhtml |date=November 6, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/Eminem-Casts-Sasha-Grey-in-Space-Bound-Music-Video-426970.html|title=Eminem Casts Sasha Grey in 'Space Bound' Music Video|last=Hymes|first=Tom|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=February 18, 2011|accessdate=December 5, 2016}}</ref> एक प्रेमिकाको भूमिका खेलेकी थिइन् जसलाई उनी केवल उनको कल्पनाशक्ति मात्र हुन् थाहा पाउनु भन्दा पहिले इमिनेमले उनको गला दबाउँछन्।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1666453/eminem-sasha-grey-space-bound-video.jhtml|title=Eminem Co-Star Sasha Grey Interprets Suicidal 'Space Bound' Video|first=Rob|last=Markman|work=[[MTV]]|date=June 27, 2011|accessdate=March 15, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418082959/http://www.mtv.com/news/articles/1666453/eminem-sasha-grey-space-bound-video.jhtml |date=April 18, 2012 }}</ref> ===सङ्गीत=== {{see also|एटेलेसीन}} सन् २००८ मा, ग्रेले पाब्लो सेन्ट फ्रान्सिसको साथ टेलिकिन नामको औद्योगिक सङ्गीत सहकार्यता सुरु गरेकी थिइन्<ref name="ReGenMag"/> र दुवैले पछि एन्थोनी डि' जुआन र इयान सिमनलाई जोडेका थिए।<ref name="Pendu Sound"/> परियोजनाको पहिलो [[एक्सटेन्डेड प्ले|इपी]], '[[एभिजिलेन्ट कारपार्क]]', सन् २००९ मा जारी गरिएको थियो।<ref name="Pendu Sound"/> उही वर्ष, ग्रेले पनि [[करेन्ट ९३]] एल्बम '[[एलेफ एट हलोसिनटरी माउन्टेन]]'मा भोकल योगदान गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://copticcat.greedbag.com/buy/aleph-at-hallucinatory-mountain-2/|title=Current 93 – Aleph at Hallucinatory Mountain|author=Coptic Cat |website=copticcat.greedbag.com|date=May 18, 2009|accessdate=March 15, 2019}}</ref> [[File:Sasha_Grey_July_2012.jpg|thumb|जुलाई २०१२ मा एलए अन्तर्वार्ता]] सन् २०१० मा, एटेलेसीनले यसको पहिलो एल्बम '[[...एन्ड सिक्स डार्क अवर पास]]' जारी गरेको थियो, र यसलाई तीन '[[ए क्यासेट टेप कल्चर (पहिलो चरण)|ए क्यासेट टेप कल्चर]]' कम्पाइलेसनको पहिलो साथ अनुसरण गरिएको थियो।<ref name="Stereo Gum">{{cite web|url=https://stereogum.com/543051/atelecine-feat-sasha-grey-its-all-write-i-came-i-sat-i-departed-stereogum-premiere/franchises/haunting-the-chapel/|title=aTelecine (Feat. Sasha Grey) – "It's All Write" & "I Came I Sat I Departed" (Stereogum Premiere) |last=Stosuy |first=Brandon |work=[[Stereogum]] |date=October 13, 2010 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> पल माहेर जूनियरले सासा ग्रेलाई [[जोन स्टिनबेक]]को उपन्यास [[इस्ट अफ इडन (उपन्यास)|इस्ट अफ इडन]]मा [[क्याथी एम्स]]सँग दाँजेर एटेलेसीनको एम्बियन्ट ट्र्याकलाई कर्ण ध्वस्त बलको रूपमा वर्णन गर्दै भनेका थिए कि ग्रेको कलात्मक स्वभाव [[मार्क्विस डे साडे]]को नजिकै आएको छ "स्वतन्त्रताको समर्थक यसको टाढा पछाडि बाँधिएको तर कानुन, नैतिकता वा धर्मबाट टाढिएको" र उनको साहस र दुस्साहसको प्रशंसा गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.popmatters.com/127832-the-new-breed-sasha-grey-atelecine-and-the-new-morality-2496171347.html |title=The New Breed: Sasha Grey, aTelecine and the New Morality |first=Paul |last=Maher |authorlink=Paul Maher Jr. |date=July 6, 2010 |work=[[PopMatters]] |accessdate=March 28, 2019}}</ref> जुलाई २०१३ मा इयान दालचिनी र एक नयाँ गायक मात्र बाँकी पूर्ण-समय सदस्यको रूपमा, ग्रेले ब्यान्ड छोडेको घोषणा गरेकी थिइन्।<ref name="PlayGround Mix 149: aTelecine">{{cite web|url=http://www.playgroundmag.net/music/mixes/playground-mix-149-atelecine|title=PlayGround Mix 149: aTelecine|last=Blánquez|first=Javier|work=PlayGroundMag.net|date=July 31, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813014620/http://www.playgroundmag.net/music/mixes/playground-mix-149-atelecine|archivedate=August 13, 2013|url-status=dead}}</ref> सन् २०१२ मा, ग्रेले X-TG एल्बम डेजर्टशोरको लागि निको कभर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/sasha-grey-mn0001073709/credits|title=Sasha Grey - Credits|work=[[AllMusic]]|accessdate=January 24, 2019}}</ref> सन् २०१४ मा, ग्रे र जयसिहले बेलाको विशेषता "हीट अफ द नाइट" उत्पादन गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/sasha-grey/press/sasha-grey-and-jayceeoh-releases-stream-of-new-single-heat-of-the-night-listen |title=Sasha Grey And Jayceeoh Releases Stream Of New Single 'Heat Of The Night' |date=October 22, 2014 |work=[[Contactmusic.com]] |accessdate=March 20, 2019 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २०१५ मा, साइट्रान्स ब्यान्ड [[इन्फेक्टेड मसरुम]]ले ग्रेको भोकललाई एल्बम '[[कन्भर्टिङ भेजिटेरियन्स दोस्रो]]' ट्र्याक "फिल्ड्स अफ ग्रे"मा प्रस्तुत गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/dimmakrecords/infected-mushroom-fields-of-grey-feat-sasha-grey|title=Infected Mushroom - Fields Of Grey (feat. Sasha Grey)|year=2016|publisher=[[SoundCloud]]|accessdate=April 15, 2019}}</ref> सन् २०१६ मा, ग्रेले [[डेथ इन भेगास]] एल्बम 'ट्रान्समिशनमा' योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://daily.redbullmusicacademy.com/2017/02/richard-fearless-sasha-grey |title=Richard Fearless and Sasha Grey on Their Musical Collaboration |date=February 24, 2017 |first=Hanna |last=Bächer |website=daily.redbullmusicacademy.com |accessdate=March 26, 2019}}</ref> पूर्व [[थ्रोबिङ ग्रिस्टल]] सदस्यहरू क्रिस र कोसीले "कन्सेक्वेन्सेस अफ लभ" रिमिक्स गरेका थिए, एक ट्रान्समिशन गीत जुन ग्रे र निडर द्वारा प्रस्तुत र कम्पोज गरिएको थियो। सन् २०१७ मा, माइकल मेयरले क्रिस र कोसी रिमिक्सलाई आफ्नो डिजे-किक्स एल्बममा रूपान्तरण गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/23238-dj-kicks/ |title=Michael Mayer DJ-Kicks |date=May 19, 2017 |first=Philip |last=Sherburne |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |accessdate=March 13, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/dj-kicks-mw0003039230 |title=Michael Mayer DJ-Kicks |first=Paul |last=Simpson |year=2017 |work=[[AllMusic]] |accessdate=March 13, 2019}}</ref> [[भाइस (पत्रिका)|भाइस]]ले 'ट्रान्समिशन'लाई "नाइटलाइफ स्पेक्ट्रममा डाइजेजर क्लबको गाढा किनारहरूमा इबीएम-प्रेरित प्रेरित रम्प" को रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.vice.com/en_uk/article/53ebg3/chris-cosey-remixed-death-in-vegas-so-we-got-death-in-vegas-to-pick-their-favourite-chris-cosey-records |title=Chris & Cosey Remixed Death in Vegas so We Got Death in Vegas to Pick Their Favourite Chris & Cosey Records |last=Baines |first=Josh |date=August 22, 2016 |work=[[Vice (magazine)|Vice]] |accessdate=April 21, 2019}}</ref> एक क्यामिको उपस्थितिमा, [[डिजे हार्वे]]ले '[[मिसन: इम्पोसिबल – फलआउट]]'को [[ग्रान्ड पलाइस]] दृश्यमा रेव पार्टीमा "कन्सेक्वेन्सेस अफ लभ" बजाउँछन्।<ref>{{cite web |url=https://www.what-song.com/Movies/Soundtrack/102615/Mission-Impossible-Fallout |title=Mission Impossible: Fallout Soundtrack |last=Balfe |first=Lorne |work=what-song.com |date=July 27, 2018 |accessdate=May 1, 2019}}</ref> सन् २०१८ मा डेथ इन भेगासमा गीतका लागि ग्रे, लेखक, गायक र ड्रोन रेकर्ड भिडियोको निर्देशकको रूपमा एकल "हनी" प्रकाशित गरिएको थियो।<ref name="Honey">{{cite web |url=http://exclaim.ca/music/article/death_in_vegas-honey|title=Death in Vegas "Honey"|last=Barnabe|first=Dylan|work=[[Exclaim!]]|date=June 12, 2018|accessdate=December 14, 2018}}</ref> अगस्ट २०१८ मा पिगले ग्रेको चित्रण गर्दै "ड्याट द वे (आइ लाइक इट)" प्रकाशित गरेको थियो, र यसलाई वेबसाइट [[पोर्नहब]]मा प्रिमियर गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://music.mxdwn.com/2018/08/18/news/shares-new-song-thats-the-way-i-like-it-featuring-sasha-grey/|title=PIG Shares New Song "That's The Way (I Like It)" Featuring Sasha Grey|last=Robertson|first=Morgan Ashley|work=MXDWN.com|date=August 18, 2018|accessdate=December 11, 2018}}</ref> सन् २०१० देखि, ग्रेले नियमित रूपमा डिजेको रूपमा प्रदर्शन गरिसकेकी छिन् र [[साउन्डक्लाउड]]मा उनका केही मिश्रणहरू प्रकाशित गरेकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/bill_harris/2010/10/06/15601096.html|title='Entourage' lifts ex-porn star's career|last=Harris|first=Bill|work=[[Toronto Sun]]|date=October 6, 2010|accessdate=November 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209152509/http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/bill_harris/2010/10/06/15601096.html|archivedate=December 9, 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youredm.com/2014/07/10/sasha-grey-from-porn-studio-to-dj-booth/|title=Sasha Grey: From porn studio to DJ|last=Trew|first=Tyler|work=YourEDM.com|date=July 10, 2014|accessdate=December 11, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/SashaGrey|title=SashaGrey|work=[[SoundCloud]]|year=2012|accessdate=December 11, 2018}}</ref> खरानीले भनेकी थिइन् कि उनले सिडिजे, यूएसबी-स्टिक्स, र एसडी कार्डहरू प्रयोग गर्छिन् जब उनको सङ्गीत बनाउँछिन्।<ref name="Sunset"/> 'इर्मिलक' सम्पादक डेभिड सिकोर्स्कीले उनका मिश्रणहरू "उनको विस्तृत दायराको प्रमाण, संगीतको चुनावी स्वाद, र ठोस इलेक्ट्रोनिक संगीत उत्पादनको मेकानिक्स बुझ्न सक्ने उनको क्षमता" को रूपमा लिन्छन्।<ref>{{cite web|url=https://earmilk.com/2016/03/03/how-sasha-grey-blew-my-musical-mind/|title=How Sasha Grey Blew My Musical Mind|last=Sikorski|first=David|work=[[Earmilk]]|date=March 3, 2016|accessdate=January 16, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://earmilk.com/2018/03/01/sasha-grey-blends-fresh-house-bangers-with-underground-techno-in-latest-mix-exclusive/|title=Sasha Grey blends fresh house bangers with underground techno in latest mix|last=Sikorski|first=David|work=[[Earmilk]]|date=March 1, 2018|accessdate=January 16, 2019}}</ref> ===पुस्तक=== [[File:Sasha Grey @ FIL, December 2013 GST GST 5813 (11293365654).jpg|thumb|एफआइएल सन् २०१३ मा ग्रे पुस्तकहरू हस्ताक्षर गर्दै|left|upright=0.932]] ग्रेको [[फोटो पुस्तक]] 'न्यु सेक्स' मार्च २९, २०११ मा जारी भएको थियो।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TOySRAAACAAJ|title=Neu Sex|first=Sasha |last=Grey|publisher=[[powerHouse Books]]|date=March 29, 2011|accessdate=April 15, 2019|isbn=978-1-57687-556-8}}</ref> [[ब्ल्याकबुक]]ले यसलाई "उनी आफूलाई मल्टिमेडिया कलाकारमा रुपान्तरण गर्ने अर्को सही कदम हो" भनेर वर्णन गरेको थियो<ref>{{cite web|url=https://bbook.com/nightlife/sasha-grey-on-her-new-book-the-porn-industry-her-one-insecurity/|title=Sasha Grey on Her New Book, the Porn Industry, &amp; Her One Insecurity|last=Barna|first=Ben|work=[[BlackBook]]|date=April 6, 2011|accessdate=April 21, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421034535/https://bbook.com/nightlife/sasha-grey-on-her-new-book-the-porn-industry-her-one-insecurity/ |date=April 21, 2019 }}</ref> र [[पोर्टल्यान्ड मर्क्युरी]]ले ग्रेको "विशिष्ट शैली" [[सिन्डी शेर्मन]] र [[टेरी रिचर्डसन]]को फोटोग्राफीसँग तुलना गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.portlandmercury.com/portland/neanduuml-sex/Content?oid=3719829|title=Neü Sex – Porn Star Sasha Grey Takes Control of the Camera|author=Scrappers|work=[[Portland Mercury]]|date=March 31, 2011|accessdate=April 29, 2019}}</ref> उनको दोस्रो पुस्तक, 'द जुलियट सोसायटी' शीर्षकको कामुक उपन्यास, मे ९, २०१३ मा विमोचन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/162420/sasha-greys-erotic-novel-debuts-thursday|title=Sasha Grey's Erotic Novel Debuts Thursday|last=Gray|first=Lila|work=[[XBIZ]]|date=May 6, 2013|accessdate=March 7, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://pendusound.com/news/read-a-sexxxy-excerpt-from-the-juliette-society-by-sasha-grey-of-atelecine/ |title=Read a sexxxy excerpt from "The Juliette Society" by SASHA GREY of ATELECINE |year=2013 |last=Brooks |first=Todd |work=[[Pendu Sound Recordings|Pendu Sound]] |accessdate=February 6, 2019}}</ref> [[कारले साइर्टिनो]]ले पुस्तकको वर्णन गर्दै भनेकी थिइन् "व्यंग्यात्मक, कामुक उपन्यास जसले क्याथरीनलाई पछ्याउँदछ, एक चलचित्र विद्यार्थी जसले गोप्य, सम्भ्रान्त सेक्स समाजमा प्रवेश गर्दछ", र एक अन्तर्वार्तामा ग्रेले भनेकी थिइन् कि उनले '[[द १२० डेज अफ सदोम]]', '[[थेरेस द फिलोसोफर]]' र भोल्टेयरको '[[क्यान्डिड]]' जस्ता उपन्यासहरूलाई श्रद्धांजलि अर्पण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://slutever.com/going-deep-with-sasha-grey/|title=Going Deep with Sasha Grey|last=Sciortino|first=Karley|authorlink=Karley Sciortino|work=[[Karley Sciortino#Slutever|Slutever]]|date=May 11, 2014|accessdate=March 18, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327085923/https://slutever.com/going-deep-with-sasha-grey/ |date=March 27, 2019 }}</ref> एलिसेन्ड फिट्जिमन्सले लेखेका थिए कि 'द जुलियट सोसायटी'मा क्लासिक कामुक साहित्य र चलचित्रको उल्लेख छ,<ref>{{cite web|url=http://forbookssake.net/2013/05/29/the-juliette-society-by-sasha-grey/|title=The Juliette Society by Sasha Grey|last=Fitzsimons|first=Alisande|work=Forbookssake.net|date=May 29, 2013|accessdate=March 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327091658/http://forbookssake.net/2013/05/29/the-juliette-society-by-sasha-grey/ |date=March 27, 2019 }}</ref> र '[[कोस्मोपोलिटन (पत्रिका)|कोस्मोपोलिटन युके]]'ले यसलाई "फरकसँग इरोटिका" भनेको थियो।<ref name="Sunset"/> सन् २०१६ मा, 'द जुलियट सोसायटी' ट्राइलोजीको दोस्रो पुस्तक, 'द जेनस चेम्बर' प्रकाशित भएको थियो र सन् २०१८ मा तेस्रो किस्त 'द मिसमेड गर्ल' प्रकाशित भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://thejuliettesociety.com/about-the-author/|title=Sasha Grey: The Juliette Society – About the author|work=TheJulietteSociety.com|year=2018|accessdate=March 12, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312161601/http://thejuliettesociety.com/about-the-author/ |date=March 12, 2019 }}</ref> ग्रेले 'द जुलियट सोसायटी'लाई केही हदसम्म आत्मकथाको रूपमा वर्णन गरेकी थिइन्।<ref name="Esquire" /> एलेन फोस्टरले लेखेका थिए कि 'द जेनस चेम्बर' "साहित्यको एक शानदार कार्य", '[[फिफ्टी शेड्स अफ ग्रे]]'भन्दा धेरै स्याट्रिकोन, जहाँ ग्रेको "हास्य भावनाको अभिव्यक्तिले आफूलाई अस्पष्ट पप संस्कृति सन्दर्भमा प्रकट गर्दछ"।<ref>{{cite web |url=https://www.axs.com/interview-with-sasha-grey-from-the-road-to-the-janus-chamber-108025 |title=Interview with Sasha Grey: From the road to 'The Janus Chamber' |first=Allen |last=Foster |work=[[AXS (company)|AXS]] |date=October 11, 2016 |accessdate=April 6, 2019}}</ref> ट्राइलोजी धेरै भाषाहरूमा अनुवाद गरिएको थियो, र अक्टोबर २०१९ मा 'द मिसमेड गर्ल'को जर्मन अनुवाद हेन हार्डकोरले 'एक्स'को रूपमा प्रकाशित गरेका थिए।<ref>{{cite tweet|author=Sasha Grey |user=sashagrey | number=1180025317965959169 |title=Mein neuer Roman „X“ ist bei Heyne Hardcore erschienen.|date=October 4, 2019 |language=de}}</ref>{{-}} ===अन्य उद्यमहरू=== सन् २०२० को गर्मीमा, ग्रेले भेनमा 'ग्रे एरिया' नामक कार्यक्रमको मेजबानी गर्न सुरु गरेकी थिइन्। भेन एक [[स्ट्रिमिङ मिडिया|स्ट्रिमिङ]] जेनेरेसनका लागि टिभी नेटवर्क हो, जुन गेमिङ र पप संस्कृतिको उद्देश्य हो।<ref>{{Cite web|last=VENN (@watchvenn)|first=|date=2020-08-13|title=@SashaGrey and @dumbfoundead tell us all about their experience filming the first live episode of Grey Area|url=https://twitter.com/watchvenn/status/1293686200155480064|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Twitter.com|language=en}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== ग्रेले आफूलाई एक [[अस्तित्ववाद|अस्तित्ववादी]]<ref name="bbook"/><ref>{{cite web|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2011/04/11/grey-matter/|title=Grey Matter|last=Heyman|first=Stephen|work=[[T: The New York Times Style Magazine]]|date=April 11, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>MaximoTV (January 10, 2010). {{YouTube|jSVLKb_gGbY|Sasha Grey on Jesus Christ}}.</ref> र [[द्वियौनिकता|द्वियौनिक]]को रूपमा चिनाएकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/videos/38325/sasha-grey-interview/|title=Sasha Grey Interview|date=May 14, 2009|work=[[G4 (U.S. TV channel)|G4tv]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109224329/http://www.g4tv.com/videos/38325/sasha-grey-interview/|archivedate=November 9, 2013|url-status=dead}}</ref> उनी आफू भन्दा १३ वर्षे जेठा इयान सिनामन सिनामनसँग दीर्घकालीन सम्बन्धमा थिइन् तर सन् २०१३ मा दम्पतीको सम्बन्धवपच्छेद भएका थिए।<ref name="VG" /><ref name="PlayGround Mix 149: aTelecine" /> मे २०१६ को अन्तर्वार्तामा रक एन्ड पप संस्कृति आलोचक आर्ट तवानाले ग्रेलाई [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|म्याडोना]]सँग दाँजेर उनलाई "अपमानजनक नारीवादी" र "उपन्यासकार, यौन-सकारात्मक नारीवादी भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref name="Tavana">{{cite web |url=https://www.laweekly.com/arts/who-is-sasha-grey-my-day-with-las-most-misunderstood-sex-symbol-6932718 |title=Who Is Sasha Grey? My Day With L.A.'s Most Misunderstood Sex Symbol |first=Art |last=Tavana |date=May 26, 2016 |work=LA Weekly |accessdate=January 31, 2019}}</ref> ग्रेले महिला कामुकतालाई स्वतन्त्र गर्न मद्दत गरिकी छन् भन्दै सन् २००९ मा मेघन ओरुर्कले लेखेकी थिइन्। <ref>{{cite web |url=http://www.doublex.com/blog/xxfactor/pornographic-liberation-sasha-grey |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110601165348/http://www.doublex.com/blog/xxfactor/pornographic-liberation-sasha-grey |date=June 9, 2009 |archivedate=June 1, 2011 |work=doubleX |publisher=[[Slate (magazine)#Blogs|Slate]] |first=Meghan |last=O'Rourke |authorlink=Meghan O'Rourke |title=The Pornographic Liberation of Sasha Grey |url-status=dead}}</ref> [[भेनेसा ग्रिगोरियाडिस]]ले बताएकी थिइन् कि "स्त्रीवादमा उनको प्रभाव उनको बारेमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो"।<ref name="VG"/><ref name="Rolling Stone">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/sasha-grey-the-dirtiest-girl-in-the-world-the-story-behind-the-story-63211/|title=Sasha Grey, The Dirtiest Girl in the World: The Story Behind the Story|work=Rolling Stone|date=April 29, 2009|accessdate=March 23, 2019}}</ref> "म नारीवादी भन्ने शब्दलाई कन पराउँदिन" भन्दै ग्रेले सन् २०११ मा जर्नल फ्राङ्कफर्टसँगको एक अन्तर्वार्तामा भनेकी थिइन्। <ref>{{cite web |url=https://www.journal-frankfurt.de/journal_news/Kultur-9/Sasha-Grey-I-myself-dont-believe-in-feminism-14134.html |title=I myself don't believe in feminism |first=Nils |last=Bremer |date=September 22, 2011 |website=journal-frankfurt.de |language=en |accessdate=March 18, 2019}}</ref> सासा ग्रेले आफूलाई [[डेभिड बोवी]]को अनुयायीको रूपमा वर्णन गर्छिन् भने सन् २०१६ मा उनको मृत्यु पछि फ्रान्सेली श्रद्धाञ्जलिमा यनले योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>Vice News (September 27, 2012). {{YouTube|-lzZrask5F0|50 Shades of Sasha Grey: How She Got into Porn & More}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nouvelobs.com/galeries-photos/culture/20160111.OBS2590/photos-l-hommage-des-internautes-a-david-bowie.html |title=PHOTOS. L'hommage des internautes à David Bowie |work=[[L'Obs]] |date=January 11, 2016 |language=fr |accessdate=March 4, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306042824/http://www.nouvelobs.com/galeries-photos/culture/20160111.OBS2590/photos-l-hommage-des-internautes-a-david-bowie.html |date=March 6, 2019 }}</ref> ग्रेको अन्य सङ्गीत प्रभावहरूमा [[केएमएफडीएम]],<ref name="TDD" /> [[थ्रोबिङ ग्रिस्टल]], [[कोइल (साङ्गीतिक समूह)|कोइल]],<ref name="Quietus">{{cite web|url=http://thequietus.com/articles/09015-unsound-2012-first-names-the-end-oneohtrix-v-vm|title=Unsound 2012: First Acts Announced|work=[[The Quietus]]|date=June 11, 2012|accessdate=June 12, 2012|quote=First up is aTelecine, who will be delivering the world premiere of their live show. Consisting of Sasha Grey, Pablo St. Francis, Ian Cinnamon and Anthony D'Juan, their music draws heavily from early British industrial, with Grey having cited TG and Coil especially as influences in the past.}}</ref> र [[नाइन इन्च नेल्स]]<ref name="Rolling Stone"/> सामेल छन्। ग्रे [[ग्रामोफोन रेकर्ड|विनाइल रेकर्ड्स]] पनि सङ्कलन गर्ने गर्छिन्।<ref name="Sunset">{{cite web |url=https://www.axs.com/exclusive-sasha-grey-heats-things-up-at-stratus-rooftop-lounge-103045 |title=Exclusive: Sasha Grey heats things up at Stratus Rooftop Lounge |first=Allen |last=Foster |date=July 20, 2016 |work=[[AXS (company)|AXS]] |accessdate=April 6, 2019}}</ref> ===सक्रियतावाद=== फेब्रुअरी २०१० मा, सासा ग्रे र [[जोयाना एन्जल]] येलमा सेक्स विक प्यानलिस्ट थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.citypages.com/news/katherine-kerstens-unhealthy-fixation-on-sasha-grey-and-yale-sex-week-6546877 |title=Katherine Kersten's unhealthy fixation on Sasha Grey and Yale Sex Week |first=Kevin |last=Hoffman |date=January 30, 2011 |work=City Pages |accessdate=March 27, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://m.startribune.com/katherine-kersten-yale-a-great-school-for-curious-types/86674862/ |title=Yale: A great school for curious types |first=Katherine |last=Kersten |date=March 6, 2010 |work=Star Tribune |accessdate=March 28, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328041255/http://m.startribune.com/katherine-kersten-yale-a-great-school-for-curious-types/86674862/ |date=March 28, 2019 }}</ref> पछि सोही वर्ष, उनले [[मार्क सानफोर्ड विवाहबाहक सम्बन्ध]]मा '[[न्युजविक|न्युजविक २०/१०]]' को एक ओपन-एडमा आफ्ना विचारहरू प्रकाशित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023063317/http://2010.newsweek.com/top-10/sex-scandal-details/mark-sanford-appalachian-adventure.html |archivedate=October 23, 2013 |year=2010 |url=http://2010.newsweek.com/top-10/sex-scandal-details/mark-sanford-appalachian-adventure.html |url-status=dead |title=Governor Sanford's Appalachian Adventure |first=Sasha |last=Grey |work=20/10 |publisher=[[Newsweek]]}}</ref> सन् २०१४ मार्चको अन्तर्वार्तामा ग्रेले वयस्क उद्योगको पक्षमा [[ड्युक युनिभर्सिटी]]की पूर्व विद्यार्थी [[बेल नक्स]]को तर्फबाट बोलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.thedailybeast.com/sasha-grey-on-her-secret-true-detective-cameo-open-windows-and-the-duke-porn-star-backlash|title=Sasha Grey on Her Secret 'True Detective' Cameo, 'Open Windows,' and the Duke Porn Star Backlash|last=Stern|first=Marlow|work=[[The Daily Beast]]|date=March 12, 2014|accessdate=June 28, 2018}}</ref> नोभेम्बर २०११ मा ग्रेले [[कम्प्टन, क्यालिफोर्निया]]को इमर्सन इलिमेन्टरी विद्यालयमा अतिथि पठन कार्यक्रममा भाग लिएकी थिइन्। केही अभिभावकहरूले गुनासो गरिसकेपछि, ग्रेले यस विवादमा प्रतिक्रया व्यक्त गर्दै जवाफ भनेकी थिइन्, "मैले के गरेँ, म को हुँ र मैले के को प्रतिनिधित्व गर्दछु भन्ने बारे मानिसहरूको आफ्नै राय हुन्छ भन्ने बुझेर मैले यस कार्यक्रममा प्रतिवद्धता जनाएको थिए"।<ref>{{cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/11/ex-porn-actress-sasha-grey-defends-classroom-visit.html|title=Ex-porn actress Sasha Grey defends elementary school visit|last1=Grad|first1=Shelby|last2=Lopez|first2=Robert J.|work=[[Los Angeles Times]]|date=November 15, 2011|accessdate=March 24, 2019}}</ref> ग्रे अमेरिकी कुराकानी कार्यक्रम '[[द भ्यु (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|द भ्यु]]'मा पनि देखा परेकी थिइन्, जहाँ उनले भनेकी थिइन् कि स्कूलका केटाकेटीका अभिभावकलाई अतिथि पाठकहरूको पहिचानको पूर्व सूचना दिनु पर्ने थियो र यदि बाबुआमाले आपत्ति गरेको भए उनले जागिर स्वीकार्ने थिइनन्।<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/sasha-grey-reading-to-children-the-view-video-2011-11|title=Sasha Grey Just Defended Herself For Reading To Children On 'The View'|last=Lincoln|first=Kevin|work=[[Business Insider]]|date=November 16, 2011|accessdate=November 6, 2018}}</ref> मार्च २०१२ मा उनले [[इक्वल पे डे]]लाई समर्थन गर्दै एक भिडियओ प्रकाशित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://jezebel.com/sasha-grey-sends-mixed-messages-in-equal-pay-day-psa-5892430|title=Sasha Grey Sends Mixed Messages in 'Equal Pay Day' PSA|last=Baker|first=Katie J.M.|work=[[Jezebel (website)|Jezebel]]|date=March 12, 2012|accessdate=March 9, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825183115/https://jezebel.com/sasha-grey-sends-mixed-messages-in-equal-pay-day-psa-5892430 |date=August 25, 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://hollywood.greekreporter.com/2012/03/21/sasha-grey-uses-porn-imagery-to-advocate-equal-pay-for-women/|title=Sasha Grey Uses Porn Imagery to Advocate Equal Pay For Women|work=GreekReporter.com|date=March 21, 2012|accessdate=March 9, 2019}}</ref> जुलाई २०१३ मा [[राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी]]को [[प्रिज्म (निगरानी कार्यक्रम)|प्रिज्म निगरानी कार्यक्रम]] पहिलो पटक सार्वजनिक भएको लगत्तै ग्रेले '[[फनी अर डाइ]]' "सेक्सी एनएसए कमर्सियल" प्यारोडीमा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name="NSA">[[Funny Or Die]] (July 1, 2013). {{YouTube|WtJ29UoedkM|Sexy NSA Commercial With Sasha Grey}}.</ref> उनले सन् [[२०१६ डेमोक्रेटिक पार्टी राष्ट्रपति पदका उम्मीदवार]]को समयमा [[बर्नी स्यान्डर्स]]लाई समर्थन गरेकी थिइन्<ref name="Allure"/><ref name="Tavana"/><ref name="Tavana"/><ref name="TDD">{{cite web|url=https://www.dailydot.com/irl/sasha-grey/|title=Sasha Grey was never going to let you put her in a box|last=Grasso|first=Samantha|work=[[The Daily Dot]]|date=July 15, 2018|accessdate=March 9, 2019}}</ref> सन् २०२० मा उनले [[ट्विच (सेवा)#परोपकार|ट्विच स्ट्रिम]]मा [[२०१९-२० पोर्तो रिको|पोर्तो रिको भूकम्प]] र [[ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर]]को लागि प्रत्यक्ष राहतलाई समर्थन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite tweet |author=Sasha Grey |user=SashaGrey |number=1223713802522259456 |date=February 1, 2020 |title= bring visibility to what’s happening in #puertorico }}</ref> ==फिल्मोग्राफी== ===चलचित्र=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका |- | २००७ | ''[[होमो इरेक्टस (चलचित्र)|होमो इरेक्टस]]'' | केभगर्ल |- | २००७ | ''ब्रोकन'' | आफैं<ref name="Broken">{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/dave-navarro/pictures/537406 |title='Broken' Movie Release Party hosted by Tera Patrick and Dave Navarro at Bordello Bar |work=[[Contactmusic.com]] |date=October 11, 2007 |accessdate=March 15, 2019 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | २००८ | ''[[९ टु ५ – डेज इन पोर्न]]'' | वृत्तचित्र |- | २००८ | ''सर्का '८२'' | आफैं<ref name="Circa82">{{cite web |url=https://laist.com/2008/06/24/circa_82.php |title='Circa '82' Release Party @ Hyperion Tavern |author=Koga |date=June 24, 2008 |work=[[Gothamist|LAist]]<!-- verbatim LAist in the lede --> |accessdate=June 6, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606112132/https://laist.com/2008/06/24/circa_82.php |date=June 6, 2019 }}</ref> |- | २००९ | ''[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]'' | चेल्सी / क्रिस्टिन ब्राउन |- | २००९ | ''[[स्म्यास कट]]'' | एप्रिल कार्सन |- | २००९ | ''दिस आइन्ट स्टार ट्रेक एक्सएक्सएक्स'' | चन्द्र<ref name="Koga"/> |- | २००९ | ''[[सिनफिल्ड: अ एक्सएक्सएक्स प्यारोडी]]'' | आफैं |- | २००९ | ''[[सेक्सपो]] अस्टेलिया (सन् २००९)''<!-- {{IMDb title|1569952|Sexpo Australia (2009)}} --> | वृत्तचित्र<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/g4tv.com-video43034 |title=Sasha Grey Talks Sexpo Australia |date=December 2009 |last=Pereira |first=Kevin |authorlink=Kevin Pereira |work=[[G4 (U.S. TV channel)|G4tv]] |type=video}}</ref> |- | २०१० | ''क्विट'' | मिनी-मार्ट क्लर्क<ref name="QUIT">{{cite web|url=http://newportbeach.festivalgenius.com/2010/films/quit_newportbeach2010|title=Quit &ndash; Dick Rude 2009|website=Newportbeach.festivalgenius.com|date=April 24, 2010<!-- wild guess -->|accessdate=March 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021092316/http://newportbeach.festivalgenius.com/2010/films/quit_newportbeach2010 |date=October 21, 2020 }}</ref> |- | २०१० | ''द न्यू इरोटिक: आर्ट सेक्स रिभोलुसन'' | वृत्तचित्र<ref>{{cite web |url=https://www.allmovie.com/movie/the-new-erotic-art-sex-revolution-v521940 |title=The New Erotic: Art Sex Revolution |year=2010 |author=Cammila Collar |work=[[AllMovie]] |quote=documentary |accessdate=January 31, 2019}}</ref> |- | २०११ | ''[[आई मेल्ट विथ यु (चलचित्र)|आई मेल्ट विथ यु]]'' | राभेन |- | २०११ | ''मेम्बुनह: मर्डर '' | बिकिनी-पहिरिएको भूत<ref>{{cite web|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2094435,00.html|title=Big in Jakarta|author=Andrew Marshall|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=October 3, 2011|accessdate=January 31, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226113423/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2094435,00.html |date=December 26, 2014 }}</ref> |- | २०१२ | ''[[द गर्ल फ्रम द नेकेड आई]]'' | लिना<ref>{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-girl-from-the-naked-eye-2012 |title=The Girl from the Naked Eye |first=Roger |last=Ebert |authorlink=Roger Ebert |date=June 13, 2012 |work=[[RogerEbert.com]] |accessdate=March 25, 2019}}</ref> |- | २०१२ | ''[[वुड यु र्यादर (चलचित्र)|वुड यु र्यादर]]'' | एमी |- | २०१२ | ''इन्फर्नो: अ लिन्डा लभलेस स्टोरी'' | अप्रदर्शित; पाउला<ref>{{cite web|url=https://www.filmofilia.com/malin-akerman-doubts-linda-lovelace-film-inferno-will-ever-be-made-100547/|title=Malin Akerman Doubts Linda Lovelace Film INFERNO Will Ever Be Made|author=Fiona|work=FilmoFilia.com|date=April 30, 2012|accessdate=March 24, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.filmstarts.de/kritiken/60250.html |title=Inferno: A Linda Lovelace Story |website=Filmstarts.de |language=de |year=2012 |accessdate=March 24, 2019}}</ref> |- | २०१४ | ''[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]'' | जिल गोडार्ड |- | २०१४ | ''[[द स्क्रिब्बलर (चलचित्र)|द स्क्रिब्बलर]]'' | बन्नी |- | २०१७ | ''ब्ल्याक लिकोरिस'' | आफैं<ref name="China">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2017/5/sasha-grey-danny-trejo-star-arthouse-thriller-china-test-girls|title=Sasha Grey and Danny Trejo Star in Arthouse Thriller 'China Test Girls'|last=Harris|first=Chris|work=Hypebeast.com|date=May 23, 2017|accessdate=February 7, 2019}}</ref> |} ===शृङ्खला=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! टिप्पणीहरू ! प्रकाशक |- | २००९ | ''पोर्न: बिजनेस अफ प्लेजर'' | वृत्तचित्र | १ एपिसोड<ref>[[CNBC]] (July 15, 2009). {{YouTube|Za4ZodA4EVc|Sasha Grey Excerpt from CNBC's Porn: Business of Pleasure}}.</ref> | [[सीएनबीसी]] |- | २००९ | ''[[जेम्स गन्स पिजी पोर्न]]'' | ट्रिसिया स्क्रोटी | ''रोडसाइड एस-इसटेन्स'' | वेब सिरिज |- | २०१० | ''[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'' | आफैं | ६ एपिसोड | [[एचबिओ|एचबीओ]] |- | २०१३ | ''सेक्सी एनएसए कमर्शियल'' | आफैं | १ एपिसोड<ref name="NSA" /> | [[फनी या डाई]] |- | २०१३ | ''[[इनटू द नाइट विथ …]]'' | वृत्तचित्र | ''…सासा ग्रे र मेरी ओचर'' | [[आर्टे]] |- | २०१८ | ''[[इनटू द डार्क (टिभी शृङ्खला)|इनटू द डार्क]]'' | पार्टी डीजे | ''[[द बडी (इनटू द डार्क)|द बडी]]'' | [[हुलु]] |- |} ===सङ्गीत भिडियो=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! सङ्गीतकार |- | २००७ | ''[[सुपरक्रिस्ट]]'' | नर्तक | [[द स्म्यासिङ पम्पकिन्स]] |- | २००८ | ''[[राइजिङ डाउन|बर्थडे गर्ल]]'' | बर्थडे गर्ल | [[द रुट्स]] |- | २०११ | ''[[स्पेस बाउन्ड]]'' | केटी | [[एमिनेम|इमिनेम]] |- | २०१४ | ''[[टक्सिक (गीत)|टक्सिक]]''<ref>[[David J]] (April 15, 2014). {{YouTube|rt9gFKtw9oE|'Toxic' by David J with Adrian H and The Wounds}}, covering [[Britney Spears]].</ref> | ग्रामीणता | [[डेभिड जे]] |} ===भिडियो गेम=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! टिप्पणीहरू |- | २०११ | ''[[सेन्ट्स रो: द थर्ड]]''<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/g4tv.com-video54276-flvhd |title=Comic-Con 2011 Saints Row 3 Trailer and Sasha Grey |last=Herter |first=Blair |authorlink=Blair Herter |date=July 2011 |work=[[Attack of the Show!]] |publisher=[[G4tv.com (TV series)|G4tv.com]] |type=video |accessdate=May 15, 2019}}</ref> |भिओला डेविन्टर |आवाज |- | २०१५ | ''[[सेन्ट्स रो: गेट आउट अफ हेल]]'' |भिओला डेविन्टर |आवाज |} ==पुरस्कार== {{Main|सासा ग्रेद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची}} {| class="wikitable" |- ! width="7%" |वर्ष ! width="14%"|कार्यक्रम ! width="26%"|पुरस्कार ! width="23%"|चलचित्र ! width="29%"|सह-विजेताहरू |- | २००७ | [[एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ थ्री-वे यौन दृश्य | ''फक स्लेभ्स'' | स्यान्ड्रा रोमेन र [[म्यानुएल फेरारा]] |- | २००७ |[[एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ सामुहिक यौन दृश्य - भिडियो |rowspan="2" | ''फेसियोनिस्टास सफाडो'' |rowspan="2" | [[क्रिश्चियन एक्सएक्सएक्स]], [[एरिक एभरहार्ड]], [[बेलाडोना (अभिनेत्री)|बेलाडोना]], क्रिस चार्मिङ, [[जियाना माइकल्स|जियाना]], [[जीन भल जीन (अभिनेता)|जीन भल जीन]], [[जेना हेज]], [[मिस्टर पीट]], एट अल। |- | २००७ |[[एडम फिल्म वर्ल्ड|एएफडब्ल्यूजी पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ ओर्जी दृश्य<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid=21009&mi=all&q=SexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018234108/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid%3D21009%26mi%3Dall%26q%3DSexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |date=March 30, 2007 |archivedate=October 18, 2016 |title=Adam Film World Guide Announces Annual Porn Awards Winners |first=Bob |last=Preston |work=[[XBIZ]] |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018234108/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid%3D21009%26mi%3Dall%26q%3DSexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |date=October 18, 2016 }}</ref> |- | २००७ |[[एडम फिल्म वर्ल्ड|एएफडब्ल्यूजी पुरस्कार]] |टिन ड्रिम अफ द इअर<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|title=Adam Film World Announces Annual Award Winners|author=Nelson X|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=March 29, 2007|accessdate=November 13, 2016}}</ref> |{{N/A}} |{{N/A}} |- | २००७ | [[एक्सआरसीओ पुरस्कार]] | न्यु स्टारलेट |{{N/A}} |{{N/A}} |- | २००८ | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य, भिडियो<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/2008-AVN-Awards-Winners-Announced-25411.html|title=2008 AVN Awards Winners Announced|last=Rutter|first=Jared|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 12, 2008|accessdate=March 4, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127225635/http://business.avn.com/articles/video/2008-AVN-Awards-Winners-Announced-25411.html |date=January 27, 2016 }}</ref> |''[[डिजिटल प्लेग्राउन्ड|बेबिसिटर्स]]'' | {{N/A}} |- | २००८ | एभिएन पुरस्कार | [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार‎|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २००८ | एक्सआरसीओ पुरस्कार | वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २००९ | एक्सआरसीओ पुरस्कार | मेनस्ट्रिम एडल्ट मिडिया फेभरेट<!-- keep nbsp, unless you know HTML 3.2 layout --> | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ गुदा मैथुन दृश्य | ''एनल क्याभिटी सर्च ६''<!-- keep nbsp, unless you know HTML 3.2 layout --> | [[एरिक एभरहार्ड]] |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य | ''थ्रोट: अ कौस्नरी टेल'' | {{N/A}} |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | क्रसओभर स्टार अफ द इअर | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | [[फेम पुरस्कार]] | फेभरेट ओरल स्टारलेट | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | [[एक्सबिज पुरस्कार]] | क्रसओभर स्टार अफ द इअर | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | एक्सआरसीओ पुरस्कार | मेनस्ट्रिम एडल्ट मिडिया फेभरेट | {{N/A}} | {{N/A}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|http://www.sashagrey.com/}} * {{IMDb name|2340248}} * {{Discogs artist|1329903}} * {{IAFD name|id=SashaGrey|gender=female|name=सासा ग्रे}} * {{afdb name|id=43367|gender=female|name=सासा ग्रे}} {{AVN Female}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:द्वियौनिक अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:क्यालिफोर्नियाका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] 3ezfae06fkp4v35dw2guls5y9ej3l9b 0 67778 1362041 1356801 2026-06-16T14:50:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362041 wikitext text/x-wiki {{Infobox swimmer | name = माइकल फेल्प्स | image = Michael Phelps Rio Olympics 2016.jpg | image_size = | alt = | caption = सन् २०१६ मा माइकल फेल्प्स | fullname = माइकल फ्रेड फ्लेप्स II<ref name="TV Guide">{{cite web|title=Michael Phelps|url=http://www.tvguide.com/celebrities/michael-phelps/258249|publisher=TVGuide.com|accessdate=July 28, 2012}}</ref> | nicknames = एमपी; द बाल्टिमोर बुलेट;<ref>{{cite news|title = 'Baltimore Bullet' has history in his sights|last=Harris| first=Nick|url =http://www.independent.co.uk/sport/olympics/baltimore-bullet-has-history-in-his-sights-889968.html|newspaper=The Independent|date = August 11, 2008|archiveurl = http://www.webcitation.org/5sFuQpI5B|archivedate =August 25, 2010|accessdate =August 25, 2010 | location=London}}</ref> उड्ने माछा<ref>{{cite web|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/26249018/ns/beijing_olympics-beijing_olympics_news/t/flying-fish-phelps-largely-unknown-china/|title='Flying Fish' Phelps largely unknown in China|date=August 17, 2008|accessdate=April 21, 2012}}</ref> | nationality = {{USA}} | strokes = [[:en:Backstroke|ब्याकस्ट्रोक]], [[:en:Butterfly stroke|बटरफ्लाई]], [[:en:Freestyle swimming|फ्रीस्टाइल]], [[:en:Medley swimming|व्यक्तिगत मिड्ले]] | club = [[उत्तर बाल्टिमोर एक्वाटिक क्लब]] | coach = [[:en:Bob Bowman (coach)|बब वावम्यान]] | birth_date = सन् १९८५ जुन ३० | birth_place = [[टवसन,मेरिल्याण्ड]] | height = {{convert|6|ft|4|in|cm|abbr=on}} | weight = {{convert|194|lb|kg|abbr=on}}<ref name="MichaelPhelps Overview">{{cite web |url=http://www.london2012.com/athlete/phelps-michael-1131796/ |title=Overview Michael Phelps |publisher=London2012.com |accessdate=August 1, 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123095104/http://www.london2012.com/athlete/phelps-michael-1131796/ |date=January 23, 2013 }}</ref> | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष पौडी}} {{MedalCountry | {{USA}}}} {{MedalCount |[[:en:Summer Olympics|ओलम्पिक खेल]]|१८|२|२ |[[:en:FINA World Aquatics Championships|विश्व च्याम्पियनसिप (एलसी)]]|२६|६|१ |[[:en:FINA World Swimming Championships (25 m)|विश्व च्याम्पियनसिप (एससी)]]|१|०|० |[[:en:Pan Pacific Swimming Championships|प्यान प्यासिफिक च्याम्पियनसिप]]|१३|३|० |'''जम्मा'''|'''५८'''|'''११'''|'''३''' }} {{MedalCount |[[:en:100 m butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]|७|२|० |[[:en:200 m butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]|९|२|० |[[:en:200 m medley|२०० मी मिड्ले]]|८|१|० |[[:en:400 m medley|४०० मी मिड्ले]]|६|०|० |[[:en:200 m freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]|४|२|१ |[[:en:200 m backstroke|२०० मी ब्याकस्ट्रोक]]|०|१|० |[[:en:4x100 m freestyle|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]|६|१|२ |[[:en:4x200 m freestyle|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]|९|२|० |[[:en:4x100 m medley|४x१०० मी मिड्ले]]|९|०|० }} {{MedalCompetition|[[ओलम्पिक खेल]]}} {{MedalGold|[[:en:2004 Summer Olympics|२००४ एथेन्स]]|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 400 metre individual medley|४०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 4 × 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|[[:en:2008 Summer Olympics|२००८ बेइजिङग]]|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 200 metre freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 400 metre individual medley|४०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 4 × 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००८ बेइजिङग|[[:en:Swimming at the 2008 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|[[:en:2012 Summer Olympics|२०१२ लण्डन]]|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२०१२ लण्डन|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२०१२ लण्डन|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 4 × 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२०१२ लण्डन|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalSilver|२०१२ लण्डन|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalSilver|२०१२ लण्डन|[[:en:Swimming at the 2012 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalBronze|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 200 metre freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalBronze|२००४ एथेन्स|[[:en:Swimming at the 2004 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalCompetition|[[:en:FINA World Aquatics Championships|विश्व च्याम्पियनसिप – लामो अवधि]]}} {{MedalGold|[[:en:2001 World Aquatics Championships|२००१ फुकुओका]]|[[:en:Swimming at the 2001 World Aquatics Championships – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|[[:en:2003 World Aquatics Championships|२००३ बार्सिलोना]]|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००३ बार्सिलोना|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००३ बार्सिलोना|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 400 metre individual medley|४०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००३ बार्सिलोना|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|[[:en:2005 World Aquatics Championships|२००५ मोन्टरियल]]|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 200 metre freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००५ मोन्टरियल|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००५ मोन्टरियल|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००५ मोन्टरियल|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 4 x 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००५ मोन्टरियल|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships|२००७ मेलबर्न]]|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 200 metre freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 100m butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 200m butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 200m individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 400m individual medley|४०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००७ मेलबर्न|[[:en:Swimming at the 2007 World Aquatics Championships – Men's 4 x 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|[[:en:2009 World Aquatics Championships|२००९ रोम]]|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 100m butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००९ रोम|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 200m butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२००९ रोम|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००९ रोम|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 4 x 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२००९ रोम|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 4 x 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalGold|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships|२०११ साङघाई]]| [[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 200 metre butterfly|२०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalGold|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 4 × 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalGold|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 4 × 100 metre medley relay|४x१०० मी मिड्ले]]}} {{MedalSilver|२००३ बार्सिलोना|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalSilver|२००३ बार्सिलोना|[[:en:Swimming at the 2003 World Aquatics Championships – Men's 4 x 200 metre freestyle relay|४x२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalSilver|२००५ मोन्टरियल|[[:en:Swimming at the 2005 World Aquatics Championships – Men's 100 metre butterfly|१०० मी बटरफ्लाई]]}} {{MedalSilver|२००९ रोम|[[:en:Swimming at the 2009 World Aquatics Championships – Men's 200m freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalSilver|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 200 metre freestyle|२०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalSilver|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 200 metre individual medley|२०० मी मिड्ले]]}} {{MedalBronze|२०११ साङघाई|[[:en:Swimming at the 2011 World Aquatics Championships – Men's 4 × 100 metre freestyle relay|४x१०० मी फ्रीस्टाइल]]}} {{MedalCompetition|[[:en:FINA World Swimming Championships (25 m)|विश्व च्याम्पियनसिप – छोटो अवधि]]}} {{MedalGold|[[:en:2004 FINA World Swimming Championships (25 m)|२००४ इन्डियनपोलिस]]|२०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalCompetition|[[:en:Pan Pacific Swimming Championships|प्यान प्यासिफिक च्याम्पियनसिप]]}} {{MedalGold| [[:en:2002 Pan Pacific Swimming Championships|२००२ योकोहोमा]] | २०० मी मिड्ले}} {{MedalGold| २००२ योकोहोमा| ४०० मी मिड्ले}} {{MedalGold| २००२ योकोहोमा| ४x१०० मी मिड्ले}} {{MedalGold| [[:en:2006 Pan Pacific Swimming Championships|२००६ भिक्टोरिया]] | २०० मी बटरफ्लाई}} {{MedalGold| २००६ भिक्टोरिया | २०० मी मिड्ले}} {{MedalGold| २००६ भिक्टोरिया | ४०० मी मिड्ले}} {{MedalGold| २००६ भिक्टोरिया | ४x१०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalGold| २००६ भिक्टोरिया | ४x२०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalGold|[[:en:2010 Pan Pacific Swimming Championships|२०१० इर्भाइन]]|१०० मी बटरफ्लाई}} {{MedalGold|२०१० इर्भाइन|२०० मी बटरफ्लाई}} {{MedalGold|२०१० इर्भाइन|४x१०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalGold|२०१० इर्भाइन|४x२०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalGold|२०१० इर्भाइन|४x१०० मी मिड्ले}} {{MedalSilver|२००२ योकोहामा|२०० मी बटरफ्लाई}} {{MedalSilver|२००२ योकोहामा|४x२०० मी फ्रीस्टाइल}} {{MedalSilver|२००६ भिक्टोरिया|२०० मी ब्याकस्ट्रोक}} }} '''माइकल फ्रेड फेल्प्स'''<ref name="TV Guidee">{{cite web |title=Michael Phelps |url=https://www.tvguide.com/celebrities/michael-phelps/258249 |work=TV Guide |accessdate=July 28, 2012}}</ref> (जन्म १९८५ जुन ३०)<ref name=biography.com>{{cite web |url=http://www.biography.com/people/michael-phelps-345192 |title=Michael Phelps Biography: Swimming, Athlete (1985–) |publisher=[[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&E Networks]]) |accessdate=November 18, 2015}}</ref> [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को एक पूर्व प्रतिस्पर्धात्मक पौडी खेलाडी र जम्मा २८ ओलम्पिक पदक जितेर [[ओलम्पिक खेल|ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]] इतिहासकै सबैभन्दा सफल र सुसज्जित ओलम्पिक खेलाडी हुन्।<ref>{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/news/phelps-30-medals-in-tokyo-i-dont-think-so-225651329.html |title=Michael Phelps: 30 medals in Tokyo? 'I don't think so' |first1=Tanner |last1=Walters |date=August 13, 2016 |publisher=[[Yahoo]] |access-date=August 14, 2016 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> फेल्प्सले आफ्नो करियर अवधिमा जम्मा २३ ओलम्पिक स्वर्ण पदक<ref name="sportscafe">{{Cite web|url=https://sportscafe.in/articles/sports/2016/aug/12/rio-2016-simone-biles-dazzles-while-phelps-wins-his-22-nd-gold-on-day-6|title=Rio 2016 {{!}} Simone Biles dazzles while Phelps wins his 22nd gold on day 6|date=August 12, 2016|access-date=August 12, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731042105/https://sportscafe.in/articles/sports/2016/aug/12/rio-2016-simone-biles-dazzles-while-phelps-wins-his-22-nd-gold-on-day-6 |date=July 31, 2017 }}</ref> जसमध्ये व्यक्तिगत प्रतिस्पर्धामा १३ ओलम्पिक स्वर्ण पदक र व्यक्तिगत प्रतिस्पर्धामा १६ ओलम्पिक पदक जितेर कीर्तिमान बनाएका हुन्।<ref>{{cite web |url=https://swimswam.com/phelps-breaks-ties-overall-gold-individual-medals/ |title=Phelps breaks ties for most overall & gold individual medals |first1=Robert |last1=Gibbs |date=August 11, 2016 |publisher=Swimswam |access-date=August 12, 2016}}</ref> सन् [[२००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२००८]]को बेइजिङ ओलम्पिक खेलमा उनले पौडी विधामा आठ स्वर्ण पदक जितेर आफनै देशको पौडी खेलाडी मार्क स्पित्जद्वारा [[१९७२ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]]मा बनाएको ७ स्वर्ण पदकको कीर्तिमानलाई तोडेका थिए। एउटै ओलम्पिक खेलमा सबैभन्दा बढी पदक जित्ने कीर्तिमान फेल्प्सकै नाउँमा रहेको छ। [[२००४ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|एथेन्स]]मा सम्पन्न भएको सन् २००४ को ओलम्पिक खेलमा फेल्प्सले ६ स्वर्ण पदक र २ कास्य पदक जितेर कुनै पनि पनि रङ्गको आठ पदक जित्ने कीर्तिमान बनाएका थिए। ==प्रारम्भिक जीवनी== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सामग्री== {{Commonscat|Michael Phelps|माइकल फेल्प्स}} [[श्रेणी:अमेरिकी पौडी खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] e2osw7mb4datzgk68mi91vg7o73q3c7 0 68636 1362046 1343893 2026-06-16T16:02:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362046 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मेरी बार्रा | image = Mary Barra 2014.jpg | caption = सन् २०१४ अगस्तमा मेरी बार्रा मेक्सिकोमा | birth_name = मेरी टेरेसा मकेला | birth_date = सन् १९६१ डिसेम्बर २४ | birth_place = मिचिगन | alma_mater = केटेरीङ विश्वबिद्यालय<br>स्ट्यानफोर्ड विश्वबिद्यालय | employer = [[जेनरल मोटर्स]] | occupation = | spouse = एन्थोनी ई. बार्रा | children = २ | boards = ३; [[जेनेरल डायनामिक्स]], बारबारा एन कार्मनोस क्यान्सर संस्थान, केटेरीङ विश्वबिद्यालय संचालक समिति<ref>{{cite web | url=http://www.kettering.edu/board-trustees/kettering-university-board-trustees | title=Kettering University Board of Trustees &#124; Kettering University | publisher=Kettering.edu | date= | accessdate=2013-12-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213101908/http://www.kettering.edu/board-trustees/kettering-university-board-trustees |date=2013-12-13 }}</ref> | net_worth = }} '''मेरी टेरेसा बार्रा''' (जन्म १९६१ डिसेम्बर २४) [[जेनरल मोटर्स]]को सन् २०१४ जनवरी १५ देखि [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|कार्यकारी अधिकृत]] हुन् । बार्रा पहिलो महिला हुन् जो प्रमुख विश्वब्यापी बाहन निर्माता कम्पनीको सीईओ बनेकी थिईन् ।<ref name="nyt">{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2013/12/11/business/gm-names-first-female-chief-executive.html | title=G.M. Names First Female Chief Executive | last1=Vlasic | first1=Bill | work=द न्युयोर्क टाइम्स | accessdate=2013-12-11}}</ref><ref>{{cite web | url=http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html | title=Dan Akerson to Retire as GM CEO in January 2014 Mary Barra to Become Next CEO; Dan Ammann Named President | publisher=[[जेनरल मोटर्स]] | accessdate=2013-12-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216124019/http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html |date=2013-12-16 }}</ref> सन् २०१३ डिसेम्बर १० मा ड्यानियल एकरसनले बार्रालाई प्रमुख कार्याकरी अधिकृतको लागि प्रस्ताव गरेका थिए। त्यसभन्दा पहिले बार्रा जेनरल मोटर्सका खरिद तथा आपूर्ति श्रृंखलाको बिश्वब्यापी उत्पादन विकासको कार्यकारी उपाध्यक्ष रूपमा सेवा गरेकी थिइन् ।<ref name="nyt1">{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2013/12/11/business/gm-names-first-female-chief-executive.html | title=G.M. Names First Female Chief Executive | last1=Vlasic | first1=Bill | work=The New York Times | date=2013-12-10 | accessdate=2013-12-11}}</ref><ref>{{cite web | url=http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html | title=Dan Akerson to Retire as GM CEO in January 2014 Mary Barra to Become Next CEO; Dan Ammann Named President | publisher=[[General Motors]] | accessdate=2013-12-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216124019/http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html |date=2013-12-16 }}</ref> अप्रिल २०१४ मा, बार्रा [[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]को मुख्य पृष्ठमा देखिएकी थिइन् भने उनलाई टाइम पत्रिकाले "विश्वका १०० प्रभावशाली मानिसहरूको सूची"मा समेत राखेको थियो ।<ref>http://time.com/collection/2014-time-100/leaders/</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विश्वका प्रभावशाली महिलाहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६१ मा जन्म]] tpubfhq48k77sd2l087pc5uxbm5segb 0 69648 1362081 1354737 2026-06-17T01:26:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362081 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = स्कटल्यान्ड | native_name = {{lang|gd|''Alba''}} | common_name = स्कटल्यान्ड | image_flag = Flag of Scotland.svg | flag_width = 127px | image_coat = Royal Standard of Scotland.svg{{!}}border | symbol_width = 125px | symbol_type = शाही ध्वज | national_motto = {{native phrase|sco|"[[:en:In My Defens God Me Defend|मेरो रक्षा]]"|italics=off}}<br>"मेरो रक्षा परमेश्वरले मलाई बचाउनु"^a | national_anthem = [[:en:"National anthem of Scotland|विविध]]^b<br>मुख्य रूप "[[:en:Flower of Scotland|फुल]]" | image_map = Scotland in the UK and Europe.svg | map_width = 250px | map_caption = {{map caption |location_color=गाढा हरियो|country={{nobold|स्कटल्यान्ड}} |subregion=[[संयुक्त अधिराज्य]] |subregion_color=हरियो |region=यूरोप|region_color=गाढा खैरो}} | capital = [[एडिनवर्ग]] | latd=55 |latm=57 |lats=11 |latNS=N |longd=3 |longm=11 |longs=20 |longEW=W | largest_city = [[ग्लासगो]]<br/>{{smaller|{{coord|55|51|N|4|16|W|display=inline}}}} | languages_type = [[:en:Languages of Scotland|भाषाहरू]] | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | languages2_type = मानयता प्राप्त<br>भाषाहरू^c | languages2 = स्कटिस गेलिक<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan Gaelic Language Plan, www.scotland.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006075342/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan |date=2014-10-06 }}. Retrieved 2 October 2014.</ref><br>[[Scots language|Scots]]<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy Scots Language Policy, www.scotland.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006095923/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy |date=2014-10-06 }}. Retrieved 2 October 2014.</ref> | languages2_sub = yes | membership_type = [[सार्वभौम सम्पन्न&nbsp;राज्य]] | membership = [[संयुक्त अधिराज्य]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ९६.०% सेता | २.७% दक्षिण एसियाली | ०.७% काला | ०.४% मिश्रित | ०.२% अरब | ०.१% अन्य<ref name="ethnicity">{{cite web |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2asbtable2.pdf |title=Ethnic groups, Scotland, 2001 and 2011 |publisher=The Scottish Government |year= 2013|accessdate=9 December 2013}}</ref> }} | ethnic_groups_year = २०११ | demonym = {{hlist |स्कटिस मानिस |स्कट्स^d}} | government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र|संबैधानिक<br>{{raise|0.2em|राजतन्त्र}}]] भित्र&nbsp;[[:en:Scottish devolution|न्यायगत&nbsp;सरकार]]{{raise|0.1em|^e}} | leader_title1 = [[संयुक्त अधिराज्यको राजशाही|राजतन्त्र]] | leader_name1 = [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजाबेथ दोश्रो]]<!----The name of the current monarch remains "Elizabeth II". A consensus on this has been reached NUMEROUS times on the discussion page; please take any disagreement there. DO NOT EDITWAR.----> | leader_title2 = [[:en:First Minister of Scotland|पहिलो मन्त्री]] | leader_name2 = एलेक्स स्यालमोंड | leader_title3 = | leader_name3 = {{infobox|child=yes|headerstyle = text-align:left" colspan="3 | rowclass1 = mergedrow | header1 = [[ब्रिटिश&nbsp;सरकार]] }} | leader_title4 = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधान&nbsp;मन्त्री]] | leader_name4 = [[डेभिड क्यामरून]] | leader_title5 = स्कटल्याण्डका राज्य सचिब | leader_name5 = एलिस्टेयर कारमिचेल | legislature = स्कटिस संसद | legislature2 = संयुक्त अधिराज्यको संसद | sovereignty_type = गठन | established_event1 = स्थापना | established_date1 = ९औ शताब्दी <small>(परम्परागत&nbsp;८४३)</small> | established_event2 = इङ्ल्यान्ड सँग सम्झौता | established_date2 = १ मे १७०७ | area_rank = | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ७८,३८७ | area_sq_mi = ३०,४१४ | percent_water = १.९ | population_rank = | population_estimate = ५३,२७,७००<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.nrscotland.gov.uk/news/2014/scotlands-population-at-its-highest-ever|title=Scotland's Population at its Highest Ever|date=30 April 2014|publisher=National Records of Scotland|accessdate=30 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408073331/https://www.nrscotland.gov.uk/news/2014/scotlands-population-at-its-highest-ever |date=8 April 2023 }}</ref> | population_estimate_year = २०१३ | population_census = ५३,१३,६००<ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|title= Population estimates by sex, age and administrative area, Scotland, 2011 and 2012 |date=8 August 2013 |publisher=National Records of Scotland |accessdate=8 August 2013}}</ref> | population_census_year = २०११ | population_density_km2 = ६७.५ | population_density_sq_mi = १७४.१ | population_density_rank = | GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $२४५.२६७ बिलियन<ref name="GDP">{{cite web |title=Key Economy Statistics |author=Scottish Government |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy |accessdate=22 August 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915052015/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy |date=15 September 2014 }}</ref><br/><small>(उत्तरी सागर तेल तथा ग्याँस<br/>को राजश्व समाहित)</small> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = २०१३ | GDP_nominal_per_capita = $४५,९०४ | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[पाउण्ड स्टरलीङ्ग]] | currency_code = GBP | time_zone = जीएमटि | utc_offset = &#8203; | time_zone_DST = बिएसटि | DST_note = | utc_offset_DST = +१ | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = बायाँ | calling_code = +४४ | patron_saint = {{unbulleted list | [[सेन्ट एन्ड्रयु]]<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html |title=''St Andrew—Quick Facts'' |work=Scotland. org—The Official Online Gateway |accessdate=2 December 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111134544/http://scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html |date=11 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Andrew |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109 |accessdate=15 November 2011}}</ref> | [[सेन्ट मार्गरेट स्कटल्याण्ड|सेन्ट मार्गरेट]]<ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Margaret of Scotland |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304 |accessdate=15 November 2011}}<br/>{{cite web |work=Catholic Online |title=Patron saints |url=http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S |accessdate=15 November 2011}} </ref> | [[सेन्ट कोलुम्बा]]<ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Columba |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419 |accessdate=15 November 2011}}</ref> }} | cctld = [[.scot]]^f | official_website = {{URL|http://www.scotland.org/}} }} '''स्कटल्यान्ड''' ({{IPAc-en|ˈ|s|k|ɒ|t|.|l|ə|n|d}}; {{IPA-sco|ˈskɔt.lənd|<big>[[स्कट्स भाषा|स्कट्स]]:</big>}}; {{lang-gd|अल्बा}} {{IPA-gd|ˈal̪ˠapə||Alba-gd.ogg}}) एउटा राष्ट्र हो जुन [[संयुक्त अधिराज्य]]को एउटा भाग हो तथा ग्रेट ब्रिटेनको एक तिहाई भाग ओगटेको छ ।<ref name="Stats 1">{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=The Countries of the UK|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=24 June 2012}} {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html |date=5 January 2016 }}</ref><ref name="Country">{{cite web |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |title=Countries within a country |accessdate=24 August 2008 |work=10 Downing Street |quote=The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100416083521/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archivedate=16 April 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115132020/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=15 January 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |title=ISO 3166-2 Newsletter Date: 28 November 2007 No I-9. "Changes in the list of subdivision names and code elements" (Page 11) |accessdate=31 May 2008 |work=[[International Organization for Standardization]] codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision codes |quote=SCT Scotland ''country''}}</ref> ग्रेट ब्रिटेन भनेको वेल्स, स्कटल्याण्ड, आयरल्यान्ड र बेलायत मिलेर बनेको हो । वेल्सलाई तेह्रौँ शताब्दीमा ब्रिटेनले युद्धबाट जितेर आफूमा गाभेको थियो । स्टकल्याण्डलाई चाँहि सहमतिमै ब्रिटेनमा गाभिएको थियो । आयरल्यान्डलाई पनि बल प्रयोगको माध्यमबाट बेलायतमा गाभिएको हो । एलिजाबेथ प्रथमको निधनपछि स्कटल्याण्डलाई जेम्सलाई बेलायतमा निम्त्याएर राजा बनाइयो र ब्रिटेन र स्कटल्याण्डलाई मिलाएर युनाइटेड किङडम (युके) बनाउने सहमति भयो । स्कटल्याण्डमा छुट्टै पार्लियामेन्ट छ । त्यहाँ राष्ट्रिय पार्टीहरु कमजोर हुँदै सन् २०१२ मा स्कटिज नेशनल पार्टीले पार्लियामेन्टमा बहुमत हासिल गरेको छ । ==परिचय== == बेलायतबाट स्कटल्याण्डलाई अलग्गै राज्य बनाउने कि नबनाउने भन्नेबारे जनमत सङ्ग्रह == स्कटल्याण्ड संयुक्त अधिराज्य अन्तर्गत नै रहने भएको छ। बिहीबार भएको ऐतिहासिक जनमत संग्रहमा "स्कटल्याण्ड एक स्वतन्त्र राष्ट्र बन्नु पर्छ कि पर्दैन?" भन्ने प्रश्नमा ५५ प्रतिशत स्कटल्याण्ड नागरिकले "हुन्न" भनि मतदान गरेपछि संयुक्त अधिराज्य टुक्रिने सम्भावना टरेको हो। जनमतसंग्रहमा ८५ प्रतिशत मत खसेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। स्कटल्याण्डका ३२ वटै परिषदको नतिजा सार्वजनिक भैसकेको छ। जसअनुसार "हुन्न" भन्ने पक्षमा २० लाखभन्दा बढी मत खसेको छ । जीतका लागि १८ लाख ५२ हजार जतिको मत आवश्यक थियो। स्कटल्याण्डका फर्ष्ट मिनिष्टर एलेक्स सालमण्डको नेतृत्वमा दुई वर्षको प्रयासपछि जनमत सङ्ग्रह गरिएको थियो । सालमण्डले हार स्वीकार गरिसककेको बेलायती पत्रिका डेली मेलको अनलाईन संस्करणले लेखेको छ। "स्कटल्याण्डका अधिकांश नागरिकले अहिलेको अवस्थामा स्वतन्त्र नहुने भनि गरेको निर्णय स्वीकार गर्छ," सालमण्डले भन्नुभयो। उहाँले सम्पूर्ण स्कटल्याण्ड नागरिकलाई पनि प्रजातान्त्रिक निर्णय स्वीकार्न अनुरोध गर्नुभयो । स्कटिश संसदलाई बढी अधिकार दिने वचन पालना गर्न उहाँले एकीकृत संयुक्त अधिराज्यका पक्षधर दलहरूलाई अनुरोध पनि गर्नुभएको छ। स्कटल्याण्डको सबैभन्दा ठूलो परिषद क्षेत्र ग्लासगोले भने स्वतन्त्रताको पक्षमा मतदान गरेको थियो भने राजधानी एडिनबर्गका बासिन्दाले विपक्षमा मतदान गरे । बेलायत, वेल्स, उत्तरी आयरल्यान्ड र स्कटल्याण्ड मिलेर संयुक्त अधिराज्य बनेको हो। स्कटल्याण्ड अलग हुनुपर्ने पक्षका नेताले अलग भए आफनै मुद्रा बनाउने र यस बारेमा बेलायतसँग सम्झौता गर्ने बताएका छन् भने बेलायतमै रहनुपर्ने पक्षका नेताले अलग हुने कुरा संकिर्ण राष्ट्रवाद मात्रै भएको टिप्पणी गरेका छन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links|voy=Scotland|d=Q22|s=Portal:Scotland|n=Category:Scotland}} [[श्रेणी:युरोप]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य]] [[श्रेणी:स्वायत्त क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] e07d56hq1qc6gh1coz698y2iwxa1o6i 8 72354 1362103 717993 2026-06-17T02:42:13Z Krinkle 3286 Maintenance: Remove old version that will soon no longer work. See also [[MediaWiki:Gadget-ShortUrlShare.js]] instead and [[phab:T107188]] 1362103 javascript text/javascript /* Empty. */ owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7 8 72355 1362102 437793 2026-06-17T02:42:02Z Krinkle 3286 Maintenance: Remove old version that will soon no longer work. See also [[MediaWiki:Gadget-ShortUrlShare.css]] and [[phab:T107188]] 1362102 css text/css /* Empty. */ owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7 0 75786 1362070 1318852 2026-06-16T23:47:29Z Dostojewskij 18315 श्रेणी:सन् १९६९ मा जन्म 1362070 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |playername=ओलिभर कान |image= File:16-04-11-Pressekonferenz ARD und ZDF Fußball-EM 2016 RalfR-WAT 7205d.jpg |fullname= ओलिभर रल्फ कान |nicknames=ओली, टायटन, व्हल्कान, किंग कान |dateofbirth=१५ जुन १९६९ (उमेर ४५) |height=१.८८ मि (६ फि २ इन्च) |cityofbirth=कार्लस्रुह |countryofbirth=प.जर्मनी |position=[[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] |youthyears1= १९७५–१९८७ |youthclubs1=कार्लस्रुहर एससी |youthyears2= |youthclubs2= |years1=१९८७–१९९० |years2=१९८७–१९९४ |years3=१९९४–२००८ |years4= |clubs1=[[कार्लस्रुहर एससी II]] |clubs2=[[कार्लस्रुहर एससी]] |clubs3=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |clubs4= |caps1=७३ |goals1=० |caps2=१२८ |goals2=० |caps3=४२९ |goals3=० |totalcaps=६३० |totalgoals=० |nationalyears1=१९९५-२००६ |nationalteam1=[[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps1=८६ |nationalgoals1=० | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|Germany}}}} {{Medal|W|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]|[[यूइएफए यूरो १९९६|१९९६]]}} {{Medal|RU|[[फिफा विश्वकप]]|[[२००२ फिफा विश्वकप|२००२]]}} {{Medal|3rd|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]|[[२००५ फिफा कन्फेडेरेसन कप|२००५]]}} {{Medal|3rd|[[फिफा विश्वकप]]|[[२००६ फिफा विश्वकप|२००]]}} }} '''ओलिभर रल्फ कान''' पुर्व जर्मन [[भकुन्डो|फुटबल]] गोलरक्षक हुन् । कार्लस्रुहर एससीको युवा टोलीबाट १९७५ मा फुटबल जीवनमा पदार्पण गरेका कानले १२ वर्षपछी व्यवसायिक रूपमा क्लब प्रतियोगितामा डेब्यु गरेका थिए । १९९४ देखि २००८ को अन्तरालमा [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]मा रहेर आफ्नो व्यवसायिक फुटबल खेललाई पुर्णविराम लगाएका कान २००० को दशकको उत्कृष्ट गोलरक्षक का रूपमा विश्वसामु परिचित छन् । उनका प्रशंसकहरूले उनको खेल शैलीको प्रशंसा गर्दै भोल-कान-ओ ("भोल्कानो" अर्थात ज्वालामुखी) नाम दिएका थिए । कान जर्मन इतिहाँसकै सफलतम खेलाडीका रूपमा चिनिन्छन् । उनी सम्मिलित टोलीले आठ [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]], ६ [[डिएफबी-पोकल]], १९९६ मा [[युइएफए कप]], र २००१ मा [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] अनि [[अन्तरमहादेशिय कप]] जितेको थियो । उनको व्यक्तिगत योगदानका कारण लगा लग चार पटक युइएफए उत्कृष्ट यूरोपिय गोलरक्षक पुरस्कार, तीन विश्वको उत्कृष्ट गोलरक्षक पुरस्कार, र दुइ पटक जर्मन वर्ष फुटबलर ट्रफी जितेका थिए । [[२००२ फिफा विश्वकप]] मार्फत कान प्रतियोगिता इतिहाँसमै [[गोल्डेन बल]] जित्ने पहिलो र एकमात्र गोलरक्षक बनेका थिए । नियमित गोलरक्षक [[आन्द्रेस कोप्के]]ले राष्ट्रिय टोलीबाट सन्यास लिएपछी ओलिभर कानले गोलरक्षकको भूमिका निर्वाह गर्न अवसर प्राप्त गरे । सन् १९९४ देखि २००६ सम्म राष्ट्रिय टोलीको प्रमुख सदस्यका रूपमा रहेका उनकै कप्तानीमा जर्मन टोली २००२ फिफा विश्वकपको फाइनलसम्म पुगेको थियो । टोलीको कमजोर प्रदर्शनका बावजुद उनकै गोलरक्षण कतिपय खेलमा निर्णायक सावित भयो । फाइनल खेल [[जर्मनी]]ले [[ब्राजिल]]लाई २-० ले सुम्पिएको थियो जहाँ ब्राजीली [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]] [[रोनाल्डो]]ले गोल गरे । कान उक्त प्रतियोगिता अवधिभरकै उत्कृष्ट खेलाडीका रूपमा गोल्डेन बल जित्न सफल भए । उनी सम्मिलित [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]ले १९९६ को [[युइएफए यरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरो]] जितेको थियो । ===करियर तथ्याङ्क=== ==क्लब== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan=3 | क्लब प्रदर्शन ! colspan=2 | लिग ! colspan=2 | कप ! colspan=2 | महादेशीय ! colspan=2 | जम्मा |- ! सिजन !! क्लब !! लिग ! उपस्थिति !! गोल ! उपस्थिति !! गोल ! उपस्थिति !! गोल ! उपस्थिति !! गोल |- ! colspan=3 | जर्मनी ! colspan=2 | लिग ! colspan=2 | [[डिएफबी-पोकल]] ! colspan=2 | [[यूइएफए|यूरोप]] ! colspan=2 | जम्मा |- | [[1987–88 Bundesliga|1987–88]] || rowspan="7"|[[Karlsruher SC]] || rowspan="21"|[[Bundesliga]]<ref>{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2007-08/362/vereinsspieler_oliver-kahn.html|title=Kahn, Oliver|language=de|publisher=[[Kicker (magazine)|kicker]]|accessdate=5 May 2014|archivedate=19 July 2010|archiveurl=//web.archive.org/web/20100719151553/http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2007-08/362/vereinsspieler_oliver-kahn.html}}</ref> || 2 || 0 || 0 || 0 || colspan="2"|– || 2 || 0 |- | [[1988–89 Bundesliga|1988–89]] || 2 || 0 || 0 || 0 || colspan="2"|– || 2 || 0 |- | [[1989–90 Bundesliga|1989–90]] || 0 || 0 || 0 || 0 || colspan="2"|– || 0 || 0 |- | [[1990–91 Bundesliga|1990–91]] || 22 || 0 || 0 || 0 || colspan="2"|– || 22 || 0 |- | [[1991–92 Bundesliga|1991–92]] || 37 || 0 || 2 || 0 || colspan="2"|– || 39 || 0 |- | [[1992–93 Bundesliga|1992–93]] || 34 || 0 || 5 || 0 || colspan="2"|– || 39 || 0 |- | [[1993–94 Bundesliga|1993–94]] || 31 || 0 || 3 || 0 || 10 || 0 || 44 || 0 |- | [[1994–95 Bundesliga|1994–95]] || rowspan="14"|[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] || 23 || 0 || 2¹ || 0 || 5 || 0 || 30 || 0 |- | [[1995–96 Bundesliga|1995–96]] || 32 || 0 || 2 || 0 || 12 || 0 || 46 || 0 |- | [[1996–97 Bundesliga|1996–97]] || 32 || 0 || 4 || 0 || 2 || 0 || 38 || 0 |- | [[1997–98 Bundesliga|1997–98]] || 34 || 0 || 8 || 0 || 8 || 0 || 50 || 0 |- | [[1998–99 Bundesliga|1998–99]] || 30 || 0 || 8 || 0 || 13 || 0 || 51 || 0 |- | [[1999–2000 Bundesliga|1999–2000]] || 27 || 0 || 5 || 0 || 13 || 0 || 45 || 0 |- | [[2000–01 Bundesliga|2000–01]] || 32 || 0 || 4 || 0 || 16 || 0 || 52 || 0 |- | [[2001–02 Bundesliga|2001–02]] || 32 || 0 || 5 || 0 || 14 || 0 || 51 || 0 |- | [[2002–03 Bundesliga|2002–03]] || 33 || 0 || 6 || 0 || 6 || 0 || 45 || 0 |- | [[2003–04 Bundesliga|2003–04]] || 33 || 0 || 5 || 0 || 8 || 0 || 46 || 0 |- | [[2004–05 Bundesliga|2004–05]] || 32 || 0 || 7 || 0 || 10 || 0 || 49 || 0 |- | [[2005–06 Bundesliga|2005–06]] || 31 || 0 || 6 || 0 || 7 || 0 || 44 || 0 |- | [[2006–07 Bundesliga|2006–07]] || 32 || 0 || 2 || 0 || 9 || 0 || 44 || 0 |- | [[2007–08 Bundesliga|2007–08]] || 26 || 0 || 7 || 0 || 9 || 0 || 42 || 0 |- ! rowspan=1 | Total ! colspan=2 | Germany !557 || 0 || 81 || 0 || 142 || 0 || 780 || 0 |- ! colspan=3 | Career total !557 || 0 || 81 || 0 || 142 || 0 || 780 || 0 |} ¹ Includes German Super Cup<ref name="FIFA profile">{{cite web|url= http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=78091/index.html|title= Oliver Kahn|work=FIFA.com|publisher=Fédération Internationale de Football Association|accessdate=25 June 2011|archivedate=20 December 2011|archiveurl=//web.archive.org/web/20111220021321/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=78091/index.html}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा जन्म]] 3mf2epm6bh8kjajnnyymnwr7tbrx4jk 8 78914 1362101 773244 2026-06-17T02:36:08Z Krinkle 3286 Maintenance: Sync with [[ta:MediaWiki:Gadget-SocialMedia.js]], in prep for [[phab:T107188]] which de-installs the ShortUrl extension 1362101 javascript text/javascript /*! * Adds option to share link to the current page in social networks and email * Written by [[:he:User:ערן]] and [[m:User:Krinkle]] * @source https://ta.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-SocialMedia.js Revision 2026-06-16 */ function expandUrl(url) { return (new URL(url, location.href)).toString(); } $.when($.ready, mw.loader.using(['mediawiki.util'])).then(function() { var msgs = { email: 'इमेल', facebook: 'फेसबुक', twitter: 'ट्विटर', twitterTemplate: 'मैले विकिपिडियाबाट पढे, राम्रो छ: $1 \n\n$2\n#newikipedia @WikimediaNepal', share: 'साझा गर्ने:' }; var tinyUrl = expandUrl(mw.util.getUrl()); var socialShares = [{ 'title': msgs.email, 'url': 'mailto:?subject=' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgTitle')) + '&body=' + tinyUrl, 'img': 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Breezeicons-actions-22-mail-mark-unread.svg/40px-Breezeicons-actions-22-mail-mark-unread.svg.png' }, { 'title': msgs.facebook, 'url': 'http://www.facebook.com/sharer.php?u=' + tinyUrl + '&t=' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgTitle')), 'img': 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/F_icon.svg/40px-F_icon.svg.png' }, { 'title': msgs.twitter, 'url': 'http://twitter.com/intent/tweet?text=' + encodeURIComponent(mw.format(msgs.twitterTemplate, mw.config.get('wgTitle'), tinyUrl)), 'img': 'https://upload.wikimedia.org/wikinews/en/f/f7/Twitter.png' } ]; var whatLinksItem = $('#t-whatlinkshere'); if (!whatLinksItem.length) return; var shareSpan = $('<span>').text(msgs.share + ' '); for (var social of socialShares) { var socialSpan = $('<span>'); var socialA = $('<a>').attr({ href: social.url, target: '_blank', title: social.title, style: 'padding: 0 2px' }); var socialImg = $('<img>').attr({ 'src': social.img, 'width': '16' }); socialA.append(socialImg); socialSpan.append(socialA); shareSpan.append(socialSpan); } var item = $('<li>').attr({ id: 't-socialShare' }).append(shareSpan); whatLinksItem.before(item); }); klzadgfrqtrramq3ebecqldhhclxjox 0 79691 1362076 1310451 2026-06-17T00:52:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362076 wikitext text/x-wiki {{Infobox model |name = सुरवीन चावला |image = Surveen Chawla snapped attending the Lakme Fashion Week 2018 (02) (cropped).jpg |image_size = 220px |caption = |birth_place = [[चण्डीगढ]], [[भारत]]. |birth_date = {{birth date and age|df=y|1984|8|1}}<ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/surveen-chawla/|title=Surveen Chawla|date=|accessdate=11 जून 2017}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ethnicity = [[पञ्जाबी (स्पष्टता)|पञ्जाबी]] [[भारतीय]] |bgcolour = |eye_color = |hair_color = कालो |occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (मानिस)|मोडल]] }} '''सुरवीन चावला''' भारतीय चलचित्र जगतकी प्रसिद्ध अभिनेत्री हुन् । ==जीवनी== ==धाराबाहिक== *[[झलक दिखला जा ९|झलक दिखला जा]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Surveen Chawla}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{झलक दिखला जा}} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म]] [[श्रेणी:पञ्जाबी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] n68kz1iv122l64608vv8mubeuca6wf2 0 86687 1362094 1298494 2026-06-17T02:03:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362094 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox building |name = हरिमन्दिर साहिब</br>The Harmandir Sahib<br/>ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ<br/>The Golden Temple |alternate_names = दरवार साहिब |image = Harmandir Sahib 2015 copy.jpg |image_size = 300px |caption= श्री हरिमन्दिर साहिब,<br />स्वर्ण मन्दिर <ref name=eos/><ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/summary.htm|title=Sikhism Religion of the Sikh People|work=sikhs.org}}</ref> |location_town = [[अमृतसर]] |location_country = [[भारत]] |construction_start_date=डिसेम्बर १५८५ |completion_date=अगस्त १६०४ | logo = Nishan_Sahib.svg | logo_size = 160px | logo_caption = हरिमन्दिर साहिबको झण्डा |style = शिख वास्तुकला }} '''श्री हरिमन्दिर साहिब''' ([[पन्जाबी भाषा|पञ्जाबी भाषा]]: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ; हरिमन्दर साहिब, हरमन्दिर साहिब,<ref name=eos>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J. |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |access-date=21 March 2015}}</ref><ref>Golden Temple, Punjabi University, Parm Barkshish Singh, Devinder Kumar Verma, ''ISBN 978-81-7380-569-1''</ref>अन्य नाम : '''दरबार साहिब''' वा '''संवरण मन्दिर''') एक सिख धर्मावलम्बीको पावनतम धार्मिक स्थल वा प्रमुख गुरूद्वार हो ।<ref>{{cite web |url=http://www.amritsar.com/Golden%20Temple%20History.shtml |title=History, Harmandir Sahib, the Golden Temple, Amritsar |publisher=Amritsar Portal |accessdate=29 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802020452/http://www.amritsar.com/Golden%20Temple%20History.shtml |date=2 August 2016 }}</ref> यो मन्दिर भारतको राज्य [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]]को [[अमृतसर]] शहरमा स्थित छ र यहाँको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण पनि हो । [[अमृतसर]] शहर स्वर्ण मन्दिरको चौतर्फि रहेको छ । स्वर्ण मन्दिरमा प्रति दिन हजारौं श्रद्धालु तथा पर्यटक आउने गर्दछन् । [[अमृतसर]]को नाम वास्तवमा त्यो सरोवरको नाममा राखिएको हो जसको निर्माण गुरू रामदासले स्वयंमले आफ्नो हातबाट गरेका थिए । यो गुरूद्वार यहि सरोवरको बीचमा अवस्थित छ । यस गुरूद्वारको बाहिरी भाग सुनले बनाइएको छ, त्यसैले यसलाई स्वर्ण मन्दिर तथा गोल्डन टेम्पलको नामले पनि चिनिन्छ । श्री हरिमन्दिर साहिब '''दरबार साहिब'''को नामले पनि ख्याति प्राप्त छ । हुन त यो सिखहरूको गुरूद्वार हो, तर यसको नाममा मन्दिर शब्दको जोडिनुले भारतमा सबै धर्मलाई एक समान मानिने बुझाउँछ । सिख धर्मालम्बिहरूको लागि स्वर्ण मन्दिर धेरै नै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । सिखहरू बाहेक अरू धेरै श्रद्धालु पनि यहाँ आउने गर्छन्, जसलाई स्वर्ण मन्दिर र सिक्ख धर्ममा अटूट आस्था छ ।<ref name="Bhatti2013">{{cite book|author=S. S. Bhatti|title=Golden Temple: Marvel of Sikh Architecture|url=https://books.google.com/books?id=PJZWQQUyr1EC&pg=PA24|year=2013|publisher=Dorrance Publishing|isbn=978-1-4349-8964-2|pages=24–}}</ref><ref name="sikhs.org">{{cite web|url=http://www.sikhs.org/granth.htm|title=Sikhism Religion of the Sikh People|work=sikhs.org}}</ref> == स्थापना == लगभग ४०० वर्ष पुरानो यस गुरूद्वारको नक्शा स्वयंम गुरू अर्जुन देवजीले तयार गरेका थिए । यो गुरूद्वार शिल्प सौन्दर्यको अदभुत् नमुना हो । यसको नक्काशी र बाहरी सुन्दरता धेरै छ । गुरूद्वारको चारै तीर ढोका रहेको छन्, जुन चारै दिशा (पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण) मा खुल्छ । उक्त समय पनि समाज चार जातिमा विभाजित थियो र धेरै जातिलाई अनेक मन्दिर आदिमा जान अनुमति थिएन, तर यो गुरूद्वारको चारै ढोकाहरूमा चारै जातिलाई आउनको लागि आमन्त्रित गरिथ्यो । यहाँ सबै धर्मको अनुयायीको स्वागत गरिन्थ्यो ।<ref name="Bhatti2013_b">{{cite book|author=S. S. Bhatti|title=Golden Temple: Marvel of Sikh Architecture|url=https://books.google.com/books?id=PJZWQQUyr1EC&pg=PR12|year=2013|publisher=Dorrance Publishing|isbn=978-1-4349-8964-2|pages=12–}}</ref><ref name=Fahlbusch>{{cite book|last=Fahlbusch|first=Erwin|author2=Geoffrey William Bromiley|title=The encyclopedia of Christianity|year=1999|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-14596-2|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=harmandir+sahib&source=bl&ots=RdAjNWYmKJ&sig=FEqZjqZHo13SSN3Yrzr9TDNfqG8&hl=en&sa=X&ei=pbxsUJm2FMjWigL48YGYBg&ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&q=harmandir%20sahib&f=false|edition=Reprint}}</ref><ref name="MLH">{{cite book|last=Hew McLeod|first=|title=Sikhism|year=1997|publisher=Penguin Books|location=New York|isbn=0-14-025260-6|pages=154–161}}</ref> ==परिसर== श्री हरिमन्दिर साहिब परिसरमा दुई वटा ठूला र धेरै वटा साना साना तीर्थस्थलहरू छन् । ती सबै तीर्थस्थलहरू जलाशयको सबै तिर फैलिएका छन् । यस जलाशयलाई अमृतसर, अमृत सरोवर र अमृत झिलेक्क नामले पनि चिनिन्छ । पूरा स्वर्ण मन्दिर सेतो सङ्गमरमरले बनेको छ र यसको भित्तामा सुनको पत्ताले लेपन गरिएको छ । हरिमन्दिर साहिबमा प्रत्येक दिन गुरबाणी (गुरुवाणी) को स्वर गुन्जी रहन्छ । सिक्ख गुरूलाई ईश्वर तुल्य मान्छन् । स्वर्ण मन्दिरमा प्रवेश गर्नुभन्दा पहिले मन्दिरको अगाडि शिर झुकाउछन्, अनि खुट्टा धोएर भर्याङ्गबाट मुख्य मन्दिरसम्म जान्छन् । भर्याङ्गको साथ-साथै स्वर्ण मन्दिरमा सबै घटना र पूरा इतिहास लेखिएका शिलालेख छन् । स्वर्ण मन्दिर धेरै नै राम्रो भवन मानिन्छ । यसमा प्रकाशको सुन्दर व्यवस्था गरिएको छ । मन्दिर परिसरमा ढुङ्गाको एक स्मारक पनि छ जुन, "जाबाज सिक्ख" सैनिकको श्रद्धान्जली दिनको लागि राखिएको छ ।<ref>Dr. Madanjit Kaur “The Golden Temple: Past and Present" Dept. of Guru Nanak Studies, Guru Nanak Dev University Press, 1983, p. 11</ref><ref>Kavi Santokh Singh : "Gurprataap Sooraj Granth" Ras 2, Ansu 53: ਇਮਿ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀ ਬ੍ਰਿਧ ਜਬੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਕਰ ਪੰਕਜ ਤਬੈ ॥੧੩॥ ਗਹੀ ਈਂਟ ਤਹਿਂ ਕਰੀ ਟਿਕਾਵਨ। ਮੰਦਰ ਅਵਿਚਲ ਨੀਵ ਰਖਾਵਨ।, p. 428 in PDF ebook</ref> === द्वार === [[चित्र:Golden Temple 1186.jpg|250px|thumb|right|मुख्य द्वारमा बनाइएको घन्टाघर, नक्शामा संख्या-२]] श्री हरिमन्दिर साहि‍बमा चार द्वारहरू छन् । यसमध्ये एक द्वार गुरु राम दास सरायको हो । यस साएरामा विभिन्न विश्राम-स्थलहरू छन् । विश्राम-स्थलको साथ-साथ यहाँ चौबीस घन्टा लङ्गर चल्छ, जसमा सबैले प्रसाद ग्रहण गर्न सक्छन् । श्री हरिमन्दिर साहिबमा विभिन्न तीर्थस्थानहरू छन् । यसमध्ये बेरी वृक्षलाई पनि एक तीर्थस्थल मानिन्छ । यसलाई बेर बाबा बुड्ढाको नामले पनि चिनिन्छ । भनिन्छ कि जब स्वर्ण मन्दिर बनाइदै थियो तब बाबा बुड्ढा जी यहि रुखमुनि बस्थे र मन्दिरको निर्माण कार्यप्रति नजर राख्थे ।<ref>{{cite thesis|last=Tatla|first=Darshan Singh|title=The politics of homeland : a study of the ethnic linkages and political mobilisation amongst Sikhs in Britain and North America|year=1993|publisher=[[University of Warwick]]|page=133|url=http://webcat.warwick.ac.uk/record=b1449488~S1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617193038/http://webcat.warwick.ac.uk/record%3Db1449488~S1 |date=2019-06-17 }}</ref><ref name="Singh1991">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A history of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|accessdate=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=53}}</ref> === सरोवर === [[File:Goldener Tempel Amritsar 2022-11-21 4.jpg|thumb|राममा हरिमन्दिर साहिब]] स्वर्ण मन्दिर सरोवरको बीचमा मानव निर्मित द्वीपमा बनेको छ । पुरा मन्दिरमा सुनको पत्ता चढाइएको छ । यो मन्दिर एक पुल द्वारा किनारसँग जोडिएको छ । पानीमा श्रद्धालु स्नान गर्दछन् । यो ताल माछाले भरिएका छन् । मन्दिरदेखि १०० मी. को दूरीमा स्वर्ण जडित, अकाल तख्त छ । यसमा एक भूमिगत तल छ र पाँच अन्य तल छन् । यसमा एक [[सङ्ग्रहालय]] र सभागार छ । यहाँ सरबत खालसा को बैठक हुन्छ । सिक्ख पन्थले जोडिएको सबै समस्याको समाधान यहि सभागारमा गरिन्छ । स्वर्ण मन्दिर परिसरमा स्थित सबै पवित्र स्थलहरूलाई पूजा स्वरूप भक्तगण अमृतसरको चारैतिर बनेका गलियारको परिक्रमा गर्छन् । यसपछि उनीहरू अकाल तख्तको दर्शन गर्छन् । अकाल तख्तको दर्शन गरेपछि श्रद्धालु लाइनमा बसी स्वर्ण मन्दिरम प्रवेश गर्दछन् । ===अकाल तख्त=== गुरुद्वारको बाहिर दुवैतर्फ अकाल तख्त छन् । अकाल तख्तको निर्माण सन् १६०६ मा गरिएको थियो । यहाँ दरबार साहिब स्थित छ । त्यस समय यहाँ धेरै महत्त्वपूर्ण निर्णय लिइन्थ्यो । संगमरमरले बनेको यो इमारत हेर्न योग्य छ । यसको छेउमा शिरोमणि गुरुद्वारा प्रबन्धक समि‍ति‍को कार्यालय छ, त्यहाँ सिखहरूका धेरै महत्त्वपूर्ण निर्णयहरू लिइन्छन् । == लङ्गर == गुरुको लङ्गरमा गुरुद्वारा आउने श्रद्धालुहरूको लागि निवास सुविधाको पुरा व्यवस्था हुन्छ । यो लङ्गर श्रद्धालुहरूको लागि २४ घन्टा खुला रहन्छ । निवास सुविधाको व्यवस्था गुरुद्वारमा आउने भेटी र दोश्रो कोषद्वारा हुन्छ । लङ्गरमा निवासको व्यवस्था शिरोमणि गुरुद्वारा प्रबन्धक समि‍ति‍को तर्फबाट नियुक्त सेवादार गर्छन् । यहाँ आउनेहरूको सेवामा सबै तिरबाट योगदान दिइएका छन् । प्रत्येक दिन करीब ४० हजार मानिसहरूले यहाँ लङ्गरको प्रसाद ग्रहण गर्ने अनुमान गरिन्छ । भोजन मात्र नभई श्री गुरु रामदास सरायमा गुरुद्वारमा आउने मान्छेहरूको लागि बस्नको व्यवस्था पनि छ । यस सरायको निर्माण सन् १८८४ मा गरिएको थियो । यहाँ २८८ कोठा र १८ ठुला हल छन् । यहाँ रातका लागि सुत्ने सामग्री दिइन्छ । एक व्यक्तिलाई तीन दिन सम्म बस्नको पूर्ण व्यवस्था छ । == आवागमन == === वायु मार्ग === अमृतसरमा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल रहेको छ र यहाँदेखि सवारी साधनहरूको प्रयोग गरी गुरुद्वारसम्म पुग्न सकिन्छ । === रेल तथा सडक मार्ग === अमृतसर दिल्लीबाट लगभग ५०० किलोमीटर टाढा, राष्ट्रीय राजमार्ग १ मा रहेको छ । वरपरका सबै राज्यहरूको सबै प्रमुख नगरहरूदेखि अमृतसर सम्मको बस सेवा (साधारण तथा डीलक्स) उपलब्ध छ । राष्ट्रीय राजमार्ग १ मा कुनैपनि स्थानदेखि २४ घन्टा बसहरू चलिरहन्छन् । अमृतसर रेल मार्ग भारतको सबै प्रमुख नगरहरूबाट जोडिएको छ । पुरानो दिल्ली र नयाँ दिल्लीदेखि अमृतसर शान-ए-पञ्जाब या शताब्दी ट्रेनबाट पाँचदेखि सात घन्टामा अमृतसर पुग्न सकिन्छ । अमृतसर स्टेशनदेखि रिक्शा लिएर गुरुद्वार पुग्न सकिन्छ । == चित्र संगालो == <gallery mode=packed > Golden Temple 1202.jpg|श्री हरिमन्दिर साहिब प्रवेशद्वार Harmandir Sahib description.jpeg| श्री हरिमन्दिर साहिब बोर्ड Harmandir Sahib 1.jpg|मुख्य द्वार श्री हरिमन्दिर साहिबको दृश्य Golden Temple 2.jpg|श्री हरिमन्दिर साहिब Golden Temple India.jpg|श्री हरिमन्दिर साहिब Goldentemple (82).JPG|श्री हरिमन्दिर साहिब Goldentemple (83).JPG|श्री हरिमन्दिर साहिब Goldentemple (84).JPG|श्री हरिमन्दिर साहिब GoldenTemplePanorama.jpg|श्री हरिमन्दिर साहिब </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons|Harmandir Sahib|हरिमन्दिर साहिब}} *{{Official website|http://www.goldentempleamritsar.org/}} * [http://www.amritsar.com/ अमृतसर पोर्टल] * [http://www.amritsar.org/ अमृतसर पाठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165020/http://www.amritsar.org/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.sikhnet.com/GoldenTemple सिखनेट डाट कम] * '''शिखका दश गुरू''' {{शिखका दश गुरू}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सिख धर्म}} [[श्रेणी:अमृतसर]] [[श्रेणी:भारतका गुरुद्वाराहरू]] jonhtcamz5wxa7u97nn2agyrrs4vje6 0 87570 1362051 1355230 2026-06-16T16:48:27Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1362051 wikitext text/x-wiki '''मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा''' [[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] मध्यको आन्तरिक मामिला, शान्ति सुव्यवस्था सम्बन्धि कार्यालय हो।<ref>{{Cite journal |last=Gautam |first=Murari Krishana |date=2024-03-20 |title=राणाकालमा मुलुकी बन्दोवस्त अड्डाको संक्षिप्त सिंहावलोकन |url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/view/63979/48447 |journal=Historical Journal |volume=15 |pages=1 |via=Tribhuvan University}}</ref> अड्डाको स्थापना [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादर राणा]]ले गराएका थिए। [[राणा वंश|राणाकालीन]] मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा वर्तमान सन्दर्भमा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्रालय]] सरहको दायित्व निर्वाह गर्ने कार्यालय थियो । निजामती प्रशासन सञ्चालनार्थ मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा स्थापना गरिएको थियो। त्यसबेला यस अड्डाको नाम 'मुलुकी अड्डा’ राखिएको थियो । == काम == आन्तरिक मामिलामा यसको क्षेत्राधिकार विशाल थियो। यसले देशमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने, मालपोत सङ्कलनमा भूमिका खेल्ने र प्रशासनिक यन्त्रहरूमाथि नियन्त्रण गर्ने मुख्य कामहरू सम्पन्न गर्नुपर्दथ्यो । सम्पूर्ण कर्मचारीहरू सम्बन्धी नियम, ऐन, कानुन, आदि यस कार्यालयको स्वीकृतिपछि मात्र कार्यान्वयनमा ल्याउन सकिन्थ्यो । जिल्ला स्तरीय वडाहाकिम यसै अड्डाद्वारा नियुक्त हुन्थे । जिल्लाको शान्ति सुरक्षाको अवस्था मालपोतसम्बन्धी विवरणहरू प्रत्येक जिल्लाले मुलुकी वन्दोवस्त अड्डा समक्ष नियमित रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्दथ्यो । जिल्ला स्तरीय हाकिमहरूलाई आवश्यक निर्देशन, आदेश प्रदान गर्ने प्रक्रियामा पनि यस अड्डाको भूमिका रहन्थ्यो । नागरिकहरूले शान्ति सुरक्षा तथा मालपोतसम्बन्धी विषयहरूमा उत्पन्न विवाद, गुनासा, पीर मर्काहरू मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा समक्ष प्रस्तुत गर्दथे र ती समस्याहरूलाई पहिचान गरी सिफारिससहित श्री ३ महाराज प्राइमिनिस्टर समक्ष पेश गरिन्थ्यो । प्रधानमन्त्रीले पनि यसै अड्डाको राय, सुझाव र सिफारिस अनुरूप आवश्यक कार्यवाही अगाडि बढाउने गर्दथे (पाण्डे, २०४२) । यसका साथै मुलुकको व्यापार–वाणिज्य, शिक्षा, कृषि तथा वन सुरक्षा सम्बन्धी आवश्यक व्यवस्था गर्ने क्रममा समेत यस अड्डाको प्रमुख हात रहने गर्दथ्यो (थापा, इ. १९९५) । यसले सरकारी कर्मचारीहरूको आचारसंहिता र जनताका लागि जारी गरिने कानूनहरू प्रधानमन्त्रीलाई सिफारिस गर्थ्यो। यसले यी कानूनहरू कार्यान्वयन पनि गर्थ्यो। यसले जनताबाट निवेदन र अपीलहरू प्राप्त गर्थ्यो र प्रधानमन्त्री समक्ष राख्थ्यो। यसले जिल्लाहरूबाट कानून व्यवस्था, राजस्व आदि बारे रिपोर्टहरू प्राप्त गर्थ्यो र सम्बन्धित अधिकारीहरूलाई निर्देशनहरू जारी गर्थ्यो। यसले राजस्व सङ्कलन र यसको अभिलेखहरूको मर्मतसम्भारको निरीक्षण र नियन्त्रण गर्थ्यो।<ref>{{cite book|title=Rana Polity In Nepal|author=Satish Kumar|page=101|date=1933|publisher=|isbn=|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/76182.pdf}}</ref> जिल्लाका  वडाहाकिमको  सिफारिसमा  [[पँजनी|पजनी]]–कागज  यसै  अड्डाले  तयार पार्दथ्यो र दरबारको खर्चवर्चको हेरविचारसमेत यसै अड्डाले गर्ने गरेको हुनाले यो अड्डा राणाकालीन प्रशासनिक व्यवस्थाको ज्यादै महत्त्वपूर्ण साङ्गठनिक निकाय थियो । == शाखा == चन्द्र शमशेरको पालामा केन्द्रीय स्तरमा यस अड्डा अन्तर्गत निम्न शाखाहरु रहेका थिए :<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=कृष्ण |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |url=http://elibrary.mofaga.gov.np/elibrary/pages/download_progress.php?ref=1475&size=&ext=pdf&k= |journal=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |pages=104}}</ref> * मुलुकी अड्डा रिपोर्ट निकसारी फाँट, * ऐन सवाल फाँट, <ref>{{Cite web |title=मन्त्रालयको परिचय |url=https://www.moljpa.gov.np/about/overview |access-date=2026-05-04 |website=www.moljpa.gov.np}}</ref> * मुलुकी अड्डा पुर्जी फाँट र जिल्ला तर्फबाट आएको मासिक रिपोट्को लेखाजोखा अनि परीक्षण गर्नको लागि निम्न फाँटहरूको व्यवस्था मिलाए । * मास्केबारी फाँट, * नेपाल पहाड बन्दोबस्त फाँट * मधेश बन्दोबस्त फाँट * रकम बन्दोबस्त फाँट काठ महल निकसारी फाँट [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर–इन–चीफ]]को मातहतमा [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी अड्डा]] ([[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] तथा साधारण) [[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] (लेखा तथा लेखा परीक्षण), ऐन खाना (कानुन), कौशल भारदारी, तोषाखाना, किताबखाना (निजामती तथा सैनिक दर्जा), मुलुकी खाना र कौषी (राष्ट्रिय ढुकुटी) बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा, [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा]] थिए।<ref>{{Cite journal |last=पोखरेल |first=शोभा |date=SEPT. 2009 |title=नेपालको प्रशासनिक सुधारका आयामहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/view/2801/2485 |journal=TUJ |volume=XXVI |issue=1 |pages=169}}</ref> राणाकालीन शासन व्यवस्थाको अन्त्यपछि यस अड्डालाई [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा परिणत गरियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] *[[खड्ग निशान अड्डा]] *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]] *[[मुन्सी खाना|मुन्शी खाना]] *[[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] [[श्रेणी:राणाकालीन प्रशासन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} e77ymqbdu2clyb156iucdw2wha747g8 0 91286 1362060 1361590 2026-06-16T18:45:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362060 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय जनावर'''हरू कुनै पनि राष्ट्रका त्यस्ता महत्वपूर्ण प्रतीकहरू हुन् जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान, सम्पदा र प्राकृतिक वातावरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। राष्ट्रिय जनावरहरू प्रायः बल, साहस वा सहनशीलता जस्ता गुणहरूका लागि चयन गरिन्छन् र यी जनावरहरूले राष्ट्रका मूल्यहरू वा ऐतिहासिक महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ। जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर [[गाई]] हो। ==राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची== {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:18%;" | देश ! style="width:32%;" | जनावरको नाम ! style="width:25%;" | वैज्ञानिक नाम{{efn|सामान्यतया ल्याटिन नामका रूपले चिनिने}} ! class="unsortable" | चित्र ! scope="col" class="unsortable" | सन्दर्भ |- id="A" |{{झण्डा|अल्जेरिया}} || फेनेक फ्याउरो (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Vulpes zerda'' || [[File:Fennec_Fox_Vulpes_zerda.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.algeria.com/blog/the-fennec-fox-algeria-s-national-animal|title=The Fennec Fox: Algeria's National Animal|publisher=algeria.com|access-date=21 March 2013}}</ref> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|एन्टिगुआ र बार्बुडा}} || युरोपेली हरिण (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Dama dama'' || [[File:Fallow_deer_in_field_(cropped).jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov">{{cite web|url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|title=Our National Symbols|publisher=ab.gov.ag|access-date=10 October 2020|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|archive-date=3 July 2022}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |date=3 July 2022 }}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata_magnificens_Islas_Galápagos.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |समुद्री कछुवा (''राष्ट्रिय समुद्री जनावर'')||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |{{झण्डा|अर्जेन्टिना}} |[[Rufous hornero]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Furnarius rufus'' |[[File:Rufous_hornero_(Red_ovenbird)(Furnarius_rufus).JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Furnarius rufus (Hornero, Casero, Caserito, Albañil, Hornerillo, Alonsito (Argentina), Joao-de-barro (Brasil), Alonso García (Paraguay), Tiluchi (Bolivia), Obirog, Ogaraití (guaraní) - Rufous Hornero) &#124; SIB, Parques Nacionales, Argentina |url=https://sib.gob.ar/especies/furnarius-rufus |website=Sistema de Información de Biodiversidad}}</ref> |- |{{झण्डा|अजरबैजान}} |कराबाख घोडा (''राष्ट्रिय घोडा'') |''Equus caballus'' |[[File:Qarabaq ati.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite web|date=17 November 2020|title=Qarabağ atı|url=https://www.agro.gov.az/az/heyvandarliq/atciliq/qarabag-ati}}</ref> |- id="B" | rowspan="2" |{{झण्डा|बहामस}} || [[Blue marlin]] (''राष्ट्रिय माछा'')||''Makaira nigricans'' || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|175px|center]] ||<ref name="bsgov">{{cite web|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/National%20Symbols/!ut/p/b1/vVTJlpswEPyWfMAMLRBIHDE7RiwGbPDFD2PGGMY22HiBrw9ZDkney-SSRH3SU3VXq6olbs2l3PqU3w_7vD-cT_n7l_1a2ghgMkXBlJkiSGAngasExOJ9JE6A7AMAhm_5po-ZPh37hqqAjXRsCaEmQATcikvjjJe1q7037OVbm_SWckb7AVXezrCtdHcxUpWE2f4MRoNoScwYNic_FpxzLFxZnuCaJC1_q8bby_MQqfl7496u41EfBFjE1gsj_oXCph-6l-RubImp6BrcnbGdFZqmLBGW06I4O2NER03Pt88QVbtyD2TVuYNWLm2vz6PCfjcgOlyaaqnSm_5MsrolotgbVLx2of5dA_jNUuBPGjrc-rA9vj6K4yu8IgERxCOCCSGyKCJpkmj9YYU5_wfAFxe-Aj5oMZsA5IcK8RImo0BZRCgE6iEu5lLAm6geWntsxkU9LoIIMM_iDFCcjDFxE2-rA9utUKzjJ9IS8ABGpiO3byrH661gt1wkM0XVHeMi_Ero87E8EapImifiNBj4XxOaok8njUgcKCIPpo_-N6HwXyU1Ax_--Q1_Ghoc_n0Pf3opVJaQSCiWqQQYU8It6wwTjdoPzY43UVsyzJ7XWdisrD1jbdgPfDfTo5t99lKBluCsdfXJ5Ok3gQolhZayIlo1DWMPdy4MA85pM_eE84INzrEzto65aKWDsVUPD20_Ik31NKeMq95FvXCRQu94nft9YEimY71tCT1Zz6Er69mz7Os6zGSxy-prt1IudRWkreVq94ew7dXuAPnpropRdlqsLXpZO0dHFUDfNYWgVnU_k3fMRWlxv1niW7C3rh6pe86zzseSa4_J3RUd_c37MfCnz_GJs-Y!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=Official Website for the Government of The Bahamas|publisher=bahamas.gov.bs|access-date=10 October 2020|author=Government of The Bahamas}}</ref> |- |अमेरिकी भद्रपंक्षी (''राष्ट्रिय चरा'')||''Phoenicopterus ruber'' || [[File:American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG|175px|center]] ||<ref name="bsgov" /> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|बङ्गलादेश}} ||[[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||rowspan='3' |<ref name="visitbangladesh.gov.bd">{{cite web|title=National Symbols|work=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|access-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=28 December 2016|url-status=dead}}</ref> |- |[[धोबिनी चरा]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Copsychus saularis'' || [[File:Magpie robin.jpg|175px|center]] |- |इलिस माछा (''राष्ट्रिय माछा'')||''Tenualosa ilisha'' || [[File:Ilish.JPG|175px|center]] |- | rowspan="2" |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Symbols – Government of Belize Press Office |url=https://www.pressoffice.gov.bz/national-animals/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |[[Keel-billed toucan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Ramphastos sulfuratus'' || [[File:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|title=The National Symbols|publisher=Government of Belize|access-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|archive-date=23 September 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |date=23 September 2015 }}</ref> |- |{{BWA}}||[[Plains zebra]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Equus quagga''|| [[File:Equus quagga burchellii - Etosha, 2014.jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |title=National Symbols – Embassy and Permanent Mission of Botswana in Switzerland |url=https://botswanamission.ch/national-symbols/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |{{BRA}} || [[Rufous-bellied thrush]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus rufiventris'' || [[File:Turdus-rufiventris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://washington.itamaraty.gov.br/en-us/national_symbols.xml|title=Embassy of Brazil in Washington|access-date=17 March 2018}}</ref> |- id="C" | rowspan="4" |{{CAM}} || [[Kouprey]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Bos sauveli'' ||[[File:Saen Monourom Mondul Kiri Cambodia crop.jpg|175px|center]]||<ref name="cambodia">{{cite web |url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |access-date=29 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630215053/http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |archive-date=30 June 2007 |url-status=dead }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant ibis]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pseudibis gigantea'' ||[[File:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Northern river terrapin]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Batagur baska'' || [[File:Batagur baska.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant barb]] (''राष्ट्रिय माछा'') ||''Catlocarpio siamensis'' || [[File:Giant Barb.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada">{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/official-symbols-canada.html |title=Official symbols of Canada |access-date=20 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lois-laws.justice.gc.ca/eng/acts/N-17/page-1.html |title=National Symbol of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |[[Canadian horse]] (''राष्ट्रिय घोडा'') ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Cheval_canadien_au_trot_3372.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada"/><ref>{{cite web|url=https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2002_11/FullText.html |title=National Horse of Canada Act|access-date=20 December 2024}}</ref> |- |{{COL}} || [[Andean condor]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National symbols and other information of interest {{!}} Cancillería |url=https://www.cancilleria.gov.co/en/national-symbols-and-other-information-interest |access-date=2023-03-23 |website=www.cancilleria.gov.co}}</ref> |- | rowspan="5" |{{CRC}} ||[[Yigüirro]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus grayi'' || [[File:Turdus grayi Garita, Alajuela Costa Rica-10.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica">{{Cite web |title=Presidencia de la República de Costa Rica |url=https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328205035/https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |archive-date=March 28, 2020 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:Odocoileus virginianus Goose Island SP Texas 2024.jpg|175px|center]]||<ref name="costa rica"/> |- |[[West Indian manatee]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica"/> |- |[[Two-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''[[Choloepus hoffmanni]]''||[[File:Choloepus hoffmanni 353441834.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths">{{Cite web |last= |first= |date=24 August 2021 |title=¡Perezoso es oficialmente símbolo nacional! |url=https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917233037/https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |archive-date=September 17, 2021 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[Three-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''[[Bradypus variegatus]]''||[[File:Bicho-preguiça 3.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths"/> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |last=AMPP Yaguajay Communicator |title=El Tocororo, Ave Nacional de Cuba, the most beautiful in the country |work=Portal del ciudadano de Yaguajay |url=https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220915083403/https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais |date=2022-09-15 }}</ref> |- id="D" | rowspan="3" |{{DEN}} || [[Red squirrel]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Sciurus vulgaris'' ||[[File:Red Squirrel 1c.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK">{{cite web |url=https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |title=Nationalplanter og -dyr |publisher=Naturstyrelsen, Danish Ministry of the Environment |access-date=28 December 2019 |language=da |trans-title=Nationalplants and -animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230242/https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Mute swan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Cygnus olor'' || [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |[[Small tortoiseshell]] (''राष्ट्रिय पुतली'')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |{{DMA}} ||[[Sisserou parrot]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona imperalis'' ||[[File:Amazona imperialis Mitchell 2.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Bird - Government of the Commonwealth of Dominica |url=https://dominica.gov.dm/about-dominica/national-symbols/national-bird |access-date=2023-03-23 |website=dominica.gov.dm}}</ref> |- |{{SLV}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Motmot1.jpg#/media/File:Motmot1.jpg|175px|link=File:Motmot1.jpg|center]] ||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401014418/https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |date=1 April 2022 }}</ref> |- | rowspan="4" |{{Flag|एस्टोनिया}} || [[ब्वाँसो]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Canis lupus'' || [[File:Loup gris (Canis lupus ).jpg|Loup_gris_(Canis_lupus_)|175px|center]]|| <ref name="est"> {{Cite web |title= State Insignia |url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/state-insignia |access-date=29 July 2024 |website=eesti.ee }}</ref> |- |[[घर गौँथली]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Hirundo rustica'' || [[File:Barn swallow in Montezuma (14460).jpg|Barn_swallow_in_Montezuma_(150)|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Baltic herring]] (''राष्ट्रिय माछा'')|| ''Clupea harengus membras''|| [[File:Silakka.jpg|Silakka|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Swallowtail butterfly|Swallowtail]] (''राष्ट्रिय पुतली'') || ''Papilio machaon''|| [[File:Papilio machaon Mitterbach 01.jpg|Papilio_machaon_Mitterbach_01|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- id="F" | rowspan="4" |{{FIN}} || [[खैरो भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Ursus arctos'' || [[File:2010-kodiak-bear-1.jpg|175px|center]] || <ref name="fin">{{Cite web |date=2014-08-25 |title=Iconic Finnish nature symbols stand out |url=https://finland.fi/life-society/iconic-finnish-nature-symbols-stand-out/ |access-date=2023-01-27 |website=this is Finland }}</ref> |- |[[महाराज हंस]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Cygnus cygnus'' || [[File:Cygnus cygnus Singschwan.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- |[[European perch]] (''national fish'')|| ''Perca fluviatilis'' || [[File:Perca fluviatilis2.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- | [[Seven-spot ladybird]] (''national insect'')|| ''Coccinella septempunctata''|| [[File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|175px|center]] |<ref name="fin" /> |- |{{GRN}} || [[Grenada dove]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Leptotila wellsi'' ||[[File:Ece310767-fig-0001-m.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=National Symbols |url=https://www.gov.gd/index.php/national-symbols |access-date=2023-03-23 |website=Government of Grenada {{!}} Web Portal}}</ref> |- |{{GUA}} || [[Resplendent quetzal]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pharomachrus mocinno'' ||[[File:Pharomachrus mocinno Monteverde 05.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=05 de septiembre, Día del Quetzal, Ave Nacional |url=https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |access-date=22 June 2022 |website=CONAP |language=es }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240713134038/https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |date=13 July 2024 }}</ref> |- id="H" | rowspan="2" | {{HON}} || [[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|175px|center]] ||<ref name="HON">{{Cite web |title=MiAmbiente+ participa en la 6ta Liberación de Guacamayas en Valle de Copán |url=http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628152615/http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan |date=2022-06-28 }}</ref> |- |[[Scarlet macaw]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Ara macao'' || [[File:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- id="I" | rowspan="4" | {{IND}} || [[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002413/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |- |[[मुजुर]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pavo cristatus'' ||[[File:Carnavalesco.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|archive-date=15 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |date=15 January 2013 }}</ref> |- | [[गङ्गा सोँस]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Platanista gangetica''||[[File:Ganges River Dolphin cropped.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |date=22 January 2013 }}</ref> |- | [[भारतीय हात्ती]] (''राष्ट्रिय सम्पदा जनावर'') ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |access-date=25 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825162711/http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |archive-date=25 August 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |date=26 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="3" |{{INA}} || [[Komodo dragon]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Varanus komodoensis''||[[File:Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993">{{cite act |type= Presidential Decrees |index= 4 |date= 1993 |legislature= Government of the Republic of Indonesia |title= Keputusan Presiden (KEPPRES) tentang Satwa dan Bunga Nasional |page= 1-4 |url= https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/61884/keppres-no-4-tahun-1993 |trans-title= Presidential Decrees Number 4 of 1993 |language= id | access-date = 13 May 2023}}</ref> |- | [[Javan hawk-eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Nisaetus bartelsi''||[[File:ELANG JAWA.jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | [[Asian arowana]] (''राष्ट्रिय माछा'') || ''Scleropages formosus''||[[File:Rwana.jpg|center|175x175px]]||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|175px|center]] ||<ref name="jamsym">{{cite web |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica |publisher=jis.gov.jm |access-date=2 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |archive-date=19 June 2006 }}</ref> |- id="L" | rowspan="2" |{{LAT}} || [[सेतो टिकटिके]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Motacilla alba'' ||[[File:White-Wagtail.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols">{{cite web|website=Latvia.eu|url=http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|title=Symbols|access-date=12 April 2016|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007033419/http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|archive-date=7 October 2017|url-status=dead}}</ref> |- |[[Adalia bipunctata|Two-spotted ladybird]] (''राष्ट्रिय किरा'') ||''Adalia bipunctata''||[[File:Coccinellidae - Adalia bipunctata.JPG|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- | {{LBN}}||[[पाटे हुँडार]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Hyaena hyaena'' | [[File:Striped hyena (Hyaena hyaena) - cropped.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |script-title=ar:جمعية الأرض: لحماية وانقاذ الضبع المخطط في لبنان |trans-title=Earth Association: To protect and save the striped hyena in Lebanon |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%AA/610487/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 |access-date=19 October 2025 |publisher=[[National News Agency (Lebanon)|National News Agency]] |language=ar}}</ref> |- | {{LTU}}||[[सेतो गरुड]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Ciconia ciconia'' | [[File:White stork (Ciconia ciconia) standing.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web|url=https://vstt.lrv.lt/en/news/the-number-of-storks-is-not-decreasing-in-the-zuvintas-biosphere-reserve|title=The number of storks is not decreasing in the Žuvintas biosphere reserve &#124; State Service for Protected Areas under the Ministry of Environment}}</ref> |- |{{MYS}} |[[मलेसियाली बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Panthera tigris'' |[[File:MalayanTiger PantheraTigrisJacksoni.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |title=Nameless Story |url=https://wwf.panda.org/projects/connect2tigers/nameless_story/#:~:text=The%20Malayan%20tiger%20is%20the,many%20of%20their%20wild%20tigers.}}</ref><!-- {{better source needed|date=May 2023}} --> |- id="M" | rowspan="2" | {{MGL}}|| [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Falco cherrug'' || [[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |title=Mongolia names falcon as national bird |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?206522/Mongolia-names-falcon-as-national-bird |access-date=22 June 2022 |website=wwf.panda.org }}</ref><!-- {{better source needed|date=June 2022}} --><ref>{{Cite web |title=Saker Falcon, A National Bird of Mongolia |url=http://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |access-date=22 June 2022 |website=Birds Mongolia |language=mn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217133715/https://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |date=17 December 2023 }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[गोबी भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Ursus arctos gobiensis'' |[[File:Ursus arctos gobiensis.jpg|center|175x175px]] |<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=МАЗААЛАЙ БААВГАЙГ ҮНДЭСНИЙ БАХАРХАЛТ АМЬТНААР ЗАРЛАХ ТУХАЙ |url=https://legalinfo.mn/ |access-date=2025-10-18 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=mn}}</ref> |- | rowspan="2" |{{Flag|नेपाल}} |[[गाई]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Bos indicus'' |[[File:The Cow Worship.jpg|175px|center]] | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |first3=Government of Nepal |others=Article 9 (B) |title=Constitution of Nepal, 2072 |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717174239/https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |date=2024-07-17 }}</ref> |- |[[डाँफे]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Lophophorus impejanus'' |[[File:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|175px|center]] |- id="N" | {{NIC}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Turquoise-browed_Motmot_(16423222357).jpg|175px|center]]||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PRK}} ||[[पुङसान कुकुर]] (''राष्ट्रिय कुकुर'') ||''Canis familiaris'' ||[[File:Poongsandogs.JPG|175px|center]] ||<ref name="Kang">{{cite magazine|magazine=Korea Pictorial|date=2015|issue=4|pages=26–27|title=Symbols of Korea|last=Kang|first=Su Jong|author-mask=Kang Su-jong|url=http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015/04/04.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192431/http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015%2F04%2F04.pdf|archive-date=4 March 2016|issn=1727-9208}}</ref> |- |[[बलाकांक्ष वनबाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Astur gentilis'' ||[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|175px|center]] ||<ref name="Kang" /> |- | rowspan="6" |{{PAK}}||[[मारखोर]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Capra falconeri''||[[File:Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan">{{cite web|url=http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|title=National Symbols of Pakistan|publisher=Government of Pakistan|access-date=23 October 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128073024/http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|archive-date=28 November 2016}}</ref> |- |[[सिन्धु सोँस]] (''national aquatic mammal'')||''Platanista minor''||[[File:A-Platanista-gangetica-showing-the-body-shape-and-especially-the-head-with-a-long-beak.png|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[च्याखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[मगर गोही]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Crocodylus palustris'' || [[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img25.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[शाहीन बाज]] (''heritage bird'') || ''Falco peregrinus peregrinator'' ||[[File:جير شاهين.jpg|175px|center]] ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web |url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |access-date=23 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |archive-date=27 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |date=27 August 2013 }}</ref> |- |[[हिउँ चितुवा]] (''national predator'') ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |last=Prensa |title=Panamá posee la población más grande de Águilas Harpías de Centroamérica – MiAmbiente |date=10 April 2021 |url=https://www.miambiente.gob.pa/panama-posee-la-poblacion-mas-grande-de-aguilas-harpias-de-centroamerica/ |access-date=22 June 2022 |language=es}}</ref> |- | |{{PER}} |[[Andean cock-of-the-rock]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Rupicola peruviana''||[[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas por el Estado - SERNANP |url=https://old.sernanp.gob.pe/sernanp/contenido.jsp?ID=647 |access-date=22 June 2022 |website=old.sernanp.gob.pe}}</ref> |- |{{PHL}} || [[Philippine eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pithecophaga jefferyi''||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|175px|center]]||<ref name="phsymeagle">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |date=4 July 1995 |publisher=gov.ph|access-date=12 August 2012}}</ref> |- id="Q" |{{QAT}} || [[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Arabian Oryx |url=https://www.visitqatar.qa/intl-en/things-to-do/get-inspired/wildlife/arabian-oryx |access-date=22 June 2022 |website=www.visitqatar.qa }}</ref> |- id="S" |{{SKN}} || [[Brown pelican]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Pelecanus occidentalis'' ||[[File:Brown Pelican21K.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=National Symbols {{!}} Gov.Kn |url=https://www.gov.kn/skn-national-symbols/ |access-date=2023-03-23 }}</ref> |- |{{LCA}} || [[Saint Lucia amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona versicolor'' ||[[File:Amazona versicolor -St Lucia-5a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=The Saint Lucia Parrot (Amazona versicolor) |url=https://archive.stlucia.gov.lc/saint_lucia/the_saint_lucia_parrot_amazona_versicolor.htm |access-date=2023-03-23 |website=archive.stlucia.gov.lc}}</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|title=The National Bird|publisher=foreign.gov.vc|access-date=2 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|archive-date=15 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |date=15 May 2013 }}</ref> |- |{{KSA}} || [[Arabian camel]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camel in Al Ula 2023.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=https://www.visitsaudi.com/en/stories/camels-in-saudi|title=Camel culture: The history of Saudi's national animal|publisher=visitsaudi.com|access-date=18 September 2023}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}}<!--South Africa--> || [[Springbok]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|175px|center]] |||<ref>{{Cite web |title=National animal {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-animal |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[नीलो सारस]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National bird {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-bird |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[Galjoen]] (''national fish'') ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National fish {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-fish#:~:text=Galjoen%20-%20Coracinus%20capensis,is%20known%20to%20every%20angler. |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- | {{SRI}} || [[श्रीलङ्काली वनकुखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|website=Government of Sri Lanka Official Web Portal|title=Sri Lanka National Bird|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314120902/http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|archive-date=14 March 2012}}</ref> |- id="T" |{{TAN}} || [[जिराफ]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Giraffa'' sp.||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260|title=National Symbols: National Animal|website=tanzania.go.tz|publisher=Tanzania Government Portal|access-date=14 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118195350/http://tanzania.go.tz/home/pages/260|archive-date=18 January 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106094439/https://www.tanzania.go.tz/ |date=6 January 2019 }}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book|first1=Charles|last1=Foley|first2=Lara|last2=Foley|first3=Alex|last3=Lobora|first4=Daniela|last4=De Luca|first5=Maurus|last5=Msuha|first6=Tim R.B.|last6=Davenport|first7=Sarah M.|last7=Durant|title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania|url=https://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 June 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2|pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |author-link=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 978-0-7069-2822-8 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22 |access-date=28 June 2011 }}</ref> |- | rowspan="2" |{{THA}} |[[एसियाली हात्ती]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Elephas maximus'' ||[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite journal|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|url-status=dead|archive-date=25 January 2012|title=The government gazette about National symbols of Thailand|journal=Royal Thai Government Gazette|date=11 December 2001|volume=118|issue=99D|pages=1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |date=25 January 2012 }}</ref> |- |[[Siamese fighting fish]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Betta splendens'' ||[[File:Male Betta -34245661920.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1624026/siamese-fighting-fish-confirmed-as-national-aquatic-animal |title=Siamese fighting fish confirmed as national aquatic animal |newspaper=Bangkok Post |date=5 February 2019 |access-date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/thailand-makes-siamese-fighting-fish-national-aquatic-animal-119020500774_1.html |title=Thailand makes Siamese fighting fish national aquatic animal |last=AFP |date=5 February 2019 |website=Business Standard India |access-date=29 July 2019}}</ref> |- |{{UGA}} || [[Grey crowned crane]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Balearica regulorum'' ||[[File:Balearica_regulorum_001.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|title=National Symbols|website=www.gou.go.ug|access-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109114536/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|archive-date=9 November 2019|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UAE}} || [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Falco cherrug'' ||[[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |date=22 February 2023 |title=Discover all about Falconry |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/falconry-experiences |access-date=2023-11-26 |website=Visit Dubai |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |quote=the UAE is the premier world centre for falconry – the falcon is, after all, the country's national bird}}</ref> |- |[[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Arabia's Wildlife Centre |url=https://www.visitsharjah.com/en/activities/wildlife/arabias-wildlife-centre/ |website=Visit Sharjah |publisher=Sharjah Commerce & Tourism Development Authority |quote=Located in Sharjah Desert Park, Arabia's Wildlife Centre hosts several animals, including the Arabian Oryx, the UAE's national animal, and the Arabian leopard, the region's famous big cat.}}</ref> |- | rowspan="2" |{{USA}} || [[Bald eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|175px|center]] || <ref>{{Cite journal |title=The American Bald Eagle |url=https://www.va.gov/opa/publications/celebrate/eagle.pdf |journal=United States Department of Veterans Affairs}}</ref> |- |[[American bison]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'')||''Bison bison'' ||[[File:American bison k5680-1.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Bison Bellows: America's New national mammal (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/bison-bellows-5-12-16.htm |access-date=22 June 2022 |website=www.nps.gov }}</ref> |- id="Z" |{{ZIM}} || [[Bateleur]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Terathopius ecaudatus'' || [[File:Bataleur - Kruger National park (37161617713).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe Bird |url=https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |access-date=23 March 2022 |website=Official Government of Zimbabwe Web Portal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814104715/https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |date=14 August 2024 }}</ref> |} {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रतीकहरूका सूचीहरू]] f402pje9wa3v1jvzlie9v6v0xxqc195 0 92024 1362128 976631 2026-06-17T10:51:46Z Bishaldev100 28807 /* पहेंलो कार्ड */ 1362128 wikitext text/x-wiki [[Image:Matt Reis Carlos Ruiz yellow card.jpg|thumb|[[फुटबल (खेल)|फुटबल]]मा रेफ्रीले पहेंलो कार्ड देखाउदै]] '''पेनाल्टी कार्ड''' विभिन्न खेलहरूमा खेलाडी, प्रशिक्षक वा कर्मचारीहरूले गल्ती गरे वापत चेतावनी वा सजाय स्वरूप प्रयोग गरिन्छ । ==मुख्यतया प्रयोग हुने कार्डहरू== ===पहेंलो कार्ड=== एसोसिएशन फुटबलमा, खेलाडीलाई आधिकारिक रूपमा चेतावनी दिइएको छ भनी संकेत गर्न रेफ्रीले पहेँलो कार्ड देखाउँछन्। <ref name="FIFAwebsite">{{Cite web |title=Laws of the Game |url=https://www.fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606225303/http://www.fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html |archive-date=June 6, 2008 |access-date=June 6, 2008 |publisher=fifa.com}}</ref> त्यसपछि खेलाडीको विवरण रेफ्रीले सानो नोटबुकमा रेकर्ड गर्छन्। चेतावनी पाउने खेलाडीले खेलमा रहन सक्छ; यद्यपि, त्यही खेलमा दोस्रो चेतावनी प्राप्त गर्ने खेलाडीलाई बाहिर निकालिन्छ (पहेंलो कार्ड देखाइन्छ, र त्यसपछि रातो कार्ड) । उनीहरूले तुरुन्तै मैदान छोड्नु पर्छ र खेलमा भाग पाउँदैन। [[चित्र:Ronaldo_yellow_card.jpg|अङ्गुठाकार|Portuguese footballer [[Cristiano Ronaldo]] (in red) is shown the yellow card]] ===रातो कार्ड=== '''रातो कार्ड''' फुटबलमा प्रयोग हुने एक कार्ड र एक किसिमको नियम हो। यो कार्ड फुटबल खेलमा कुनै खेलाडीद्वारा विशेष तथा घातक फल गरे वापत दिइने गरिन्छ। ===प्रयोग=== *विशेष प्रकारको घातक फल गरे बापत यो कार्ड दिइन्छ। *कार्ड पाए पछि खेलाडीले मैदान छाड्नु पर्ने हुन्छ। *रातो कार्ड खाए पछिको कम्तीमा पनि एउटा खेल खेलाडीले स्वतः गुमाउनु पर्ने हुन्छ। *एउटै खेलमा एउटा खेलाडीले दुईवटा पहेंलो कार्ड खाएमा पनि रातो कार्ड बराबर मानिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:फुटबलका नियमहरू]] nxyr5855vn8xchqwbn18zfdqaixus2q 0 98195 1362052 1357840 2026-06-16T16:59:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362052 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = याहु! खोज | logo = Yahoo! (2019).svg | screenshot = 2019 Screenshot of Yahoo!.png | caption = याहु!को खोज पृष्ठ | url = {{URL|https://search.yahoo.com}} | commercial = हो | type = [[वेब खोज संयन्त्र]] | registration = बैकल्पिक | language = [[#अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति|बहुभाषिक]] (४०) | owner = [[याहु!]] | alexa = ९ (अप्रिल २०१९)<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल= https://www.alexa.com/siteinfo/yahoo.com |शीर्षक= याहु डटकमको जानकारी | प्रकाशक=[[अलेक्सा इन्टरनेट]]}}</ref> | launch_date = {{start date and age|1995|3|2}} | current_status = चालू | programming_language= पिएचपि<ref name="roadchap">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |शीर्षक=Top 40 Website Programming Languages |कार्य=रोडचाप डटकम |लेखक=रोगर चापमन |पहुँचमिति=September 6, 2011 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20110927184557/http://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |अभिलेखमिति=September 27, 2011 }}</ref> }} '''याहु! सर्च''' ({{Trans}} याहु! खोज) [[याहु!]]को स्वामित्वमा रहेको एउटा वेब खोज संयन्त्र हो। यसको प्रधान कार्यालय क्यालिफोर्नियाको सन्निभेलमा रहेको छ।<ref>{{cite web|last1=|title=Yahoo search|url=https://search.yahoo.com/yhs/search?p=yahoo+headquarters&ei=UTF-8&hspart=mozilla&hsimp=yhs-002|accessdate=August 12, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001210001/https://search.yahoo.com/yhs/search?p=yahoo+headquarters&ei=UTF-8&hspart=mozilla&hsimp=yhs-002 |date=October 1, 2020 }}</ref> अक्टोबर २०१८ सम्ममा, २.२३% बजार साझेदारीका साथ सबै मञ्चहरूमा यो विश्वव्यापी रूपमा चौथो धेरै खोजी गर्नका लागि प्रयोग गरिने खोज संयन्त्र हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.netmarketshare.com/search-engine-market-share.aspx?options=%7B%22filter%22%3A%7B%22%24and%22%3A%5B%7B%22deviceType%22%3A%7B%22%24in%22%3A%5B%22Desktop%2Flaptop%22%2C%22Mobile%22%5D%7D%7D%5D%7D%2C%22dateLabel%22%3A%22Trend%22%2C%22attributes%22%3A%22share%22%2C%22group%22%3A%22searchEngine%22%2C%22sort%22%3A%7B%22share%22%3A-1%7D%2C%22id%22%3A%22searchEnginesDesktop%22%2C%22dateInterval%22%3A%22Monthly%22%2C%22dateStart%22%3A%222017-10%22%2C%22dateEnd%22%3A%222018-09%22%2C%22segments%22%3A%22-1000%22%7D|title=comScore Releases February 2015 U.S. Desktop Search Engine Rankings|last=Lella|first=Adam|date=March 17, 2015|website=ComScore.com|accessdate=March 18, 2015}}</ref> मूल रूपमा, "याहु खोज"ले याहुद्वारा प्रदान गरिएको दृश्य चित्रणलाई सन्दर्भित गरेको थियो जसले यसको वेबसाइटहरूको निर्देशिकाहरूका साथ पूरक पृष्ठहरूको खोजीयोग्य अनुक्रमणिकामा प्रश्नहरू पठाएको थियो। सुरुवाती चरणहरूमा याहु अन्तर्गत प्रयोगकर्तालाई परिणामहरू प्रस्तुत गरिएको थियो। सन् २००१ मा, यसमा खोजी योग्य सूचकाङ्कहरू इङ्कटोमीद्वारा सञ्चालित अवस्थामा थियो भने पछि सन् २००४ यो गुगलद्वारा सञ्चालित थियो। पछि यस सेवा स्वतन्त्र खोज संयन्त्रको रूपमा परिचित बनेको थियो। २९ जुलाई २००९ मा, माइक्रोसफ्ट र याहु! एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जसमा माइक्रोसफ्टको खोज संयन्त्र [[बिङ (खोज संयन्त्र)|बिङ]]ले याहु! सर्चलाई थप शक्तिशाली बनाएको थियो। जुलाई २०१८ सम्म, माइक्रोसफ्टले संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै खोजहरूको २४.२ प्रतिशत नियन्त्रण गरेको थियो। समान समयावधिमा ओथ (याहु!को तत्कालीन मालिक) ले खोज संयन्त्र क्षेत्रमा ११.५% बजार साझेदारी गरेको थियो भने लोकप्रिय खोज संयन्त्र [[गुगल खोज|गुगल]]ले संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै मुख्य खोजीहरूको ६३.२% नियन्त्रण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267161/market-share-of-search-engines-in-the-united-states/|title=Search engine market share in the United States 2018 - Statistic|website=Statista}}</ref> याहु! सर्चलाई याहूको अभिभावक कम्पनी, भरिजोन मिडियाको स्वामित्वमा रहेका वेबसाइटहरूको पक्षमा खोजी गरेका कारण आलोचित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.ctrl.blog/entry/verizon-media-search.html|title=Yahoo!, AOL, OneSearch results biased in favor of parent company Verizon Media’s websites|website=Ctrl blog|date=March 6, 2020}}</ref> == खोज प्रविधिहरूको अधिग्रहण == याहु! सर्चलाई याहुका संस्थापकहरू डेभिड फिलो र जेरि याङद्वारा सन् १९९४ मा याहु! निर्देशिकाको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। सन् १९९५ मा, उनीहरूले यसमा खोज संयन्त्र विशेषता पेश गरेका थिए जसलाई याहु! सर्च नामकरण गरिएको थियो।<ref>{{cite book |last1=ओपिट्ज |first1=मार्कस |last2=तमसु |first2=पिटर |title=Inventing the Cloud Century: How Cloudiness Keeps Changing Our Life, Economy and Technology |date=2017 |publisher=स्प्रिङ्गर |isbn=9783319611617 |page=238 |url=https://books.google.com/books?id=vrEvDwAAQBAJ&pg=PA238}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Yahoo! Search |युआरएल=https://web.archive.org/web/19961128070718/www.yahoo.com/search.html |वेबसाइट=याहु! |पहुँचमिति=5 September 2019 |मिति=28 November 1996}}</ref> यसले प्रयोगकर्तालाई याहु! निर्देशिकामा खोज गर्न अनुमति दिएको थियो। यो वेबमा पहिलो लोकप्रिय खोज संयन्त्रको रूपमा पनि परिचित थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=What is first mover? |युआरएल=https://searchcio.techtarget.com/definition/first-mover |वेबसाइट=SearchCIO |प्रकाशक=टेक तार्गेट |पहुँचमिति=5 September 2019 |मिति=September 2005}}</ref> पछि उनीहरूले अन्य कम्पनीहरूबाट वेब खोज संयन्त्र अनुमति पत्र प्राप्त गरेका थिए। आफ्नै सेवाहरूको बारेमा खोज परिणामहरू उत्पन्न गर्नका लागि याहु!ले वेब खोज प्रविधिलाई अधिग्रहण गरेको थियो। सन् २००२ मा, कम्पनीले इङ्कटोमी नामक वेब खोज संयन्त्रलाई खरिद गरेको थियो। इङ्कटोमीको नतीजाहरू अन्य कम्पनीहरूको वेबसाइटहरूमा देखा पर्दछ र यसले याहु! सर्चको सुरुवाती चरणमा यसलाई सञ्चालन गरेको थियो। सन् २००३ मा, कम्पनीले ओभरचर सर्भिसेस निगमलाई खरीद गरेको थियो जसमा उनीहरूको स्वामित्वमा अल्दवेब र अल्टाभिस्टा नामक खोज संयन्त्रहरू समावेश थिए। सुरुवातमा, याहु!ले विभिन्न खोज संयन्त्रहरूको नियन्त्रण गरेतापनि यो सेवालाई मुख्य याहु डटकमको वेबसाइटमा प्रयोग भने गरेका थिएनन्। कम्पनी खोज परिणामहरूका लागि गुगलको खोज संयन्त्रको प्रयोग गरेको थिए। [[चित्र:सन् २००५ मा याहु! खोज.png|thumb|सन् २००५ मा याहु! सर्च]] ७ अप्रिल २००३बाट याहु! सर्च, इन्टरनेटबाट स्वचालित रूपमा नतिजाहरू प्रदान गर्ने खोज संयन्त्रको बनेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|url=http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |शीर्षक=Yahoo! Inc. - Company Timeline |कार्य=[[वेब्याक मेसिन]] |मिति=July 13, 2008 |पहुँचमिति=July 19, 2016 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20080713214826/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |पहुँचमिति=July 13, 2008 }}</ref> कम्पनीले खोज संयन्त्रमा स्वचालित परिणाम प्रदर्शन गर्ने क्षमताहरू थप गरेको थियो। यस नयाँ खोज संयन्त्रका परिणामहरू याहु!को सबै वेबसाइटहरूमा समावेश गरिएको थियो जसले वेबमा खोजी कार्य गर्दछ। याहु!ले तिनीहरूका कम्पनीका वेबसाइटहरूमा प्रदर्शन गर्नका लागि अन्य कम्पनीहरूमा पनि यस खोज संयन्त्रमा परिणामहरू बिक्री गर्न सुरु गरेको थियो। पूर्व साझेदारहरू एक अर्काको मुख्य प्रतिस्पर्धी बनेका कारण, [[गुगल]]सँगको उनीहरूको सम्बन्धलाई त्यस समयमा समाप्त गरिएको थियो। अक्टोबर २००७ मा, याहु!लाई परिमार्जित गरी नयाँ शैलीमा प्रस्तुत गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त यसमा खोज सहयोग थपिएको थियो। [[चित्र:सन् २००८ मा याहु! खोज.png|thumb|सन् २००८ मा याहु! सर्च]] जुलाई २००८ मा, याहु! सर्चले याहु बोस भनिने नयाँ सेवाको सुरुवात गरेको घोषणा गरेको थियो। यस सेवाले विकासकर्ताहरूको लागि सूचना र तस्वीर अनुक्रमणिकाको लागि याहुको प्रणाली प्रयोग गर्ने र उनीहरूको आफ्नै अनुकूलन खोज संयन्त्र सृजना गर्नका लागि काम गरेको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|पहुँचमिति=July 25, 2008|युआरएल=http://yhoo.client.shareholder.com/press/releasedetail.cfm?ReleaseID=320623|प्रकाशक=याहु|शीर्षक=Yahoo Opens Up Search Technology Infrastructure for Innovative|मिति=July 10, 2008}}</ref> जनवरी २०१० मा, माइक्रोसफ्टले एक सम्झौता घोषणा गरेको थियो जसमा यसले याहुको कार्यात्मक सञ्चालनलाई नियन्त्रण गर्ने बताइएको थियो र यसले दुबै याहु र बिङमा विज्ञापन बेच्नका लागि एक संयुक्त उद्यम खोलेको पनि बताएको थियो जसलाई माइक्रोसफ्ट खोज मैत्री नामकरण गरिएको थियो। यसको सम्पूर्ण कारोबार अक्टोबर २०१० मा गरिएको थियो। [[चित्र:सन् २०११ मा याहु! खोज.png|thumb|सन् २०११ मा याहु! सर्च]] समीक्षा तथा प्रयोगकर्ताहरूद्वारा योगदान गरिएका तस्वीरहरू याहुमा एकीकृत पार्ने उद्देशका साथ ११ मार्च २०१४ मा, याहूले यल्पको (बिङले पहिला गरेको थियो) साथ साझेदारीको घोषणा गरेको थियो। <ref name="tc-yelppartnership">{{वेब स्रोत|शीर्षक=Yahoo Partners With Yelp To Bring Local Data To Its Search Tools|युआरएल=https://techcrunch.com/2014/03/12/yahoo-partners-with-yelp-to-bring-local-data-to-its-search-tools/|वेबसाइट=टेकक्रन्च|पहुँचमिति=February 21, 2017}}</ref> नोभेम्बर २०१४ मा, मोजिल्लाले याहुको साथ ५ वर्षे साझेदारीमा हस्ताक्षर गरेको थियो। त्यतिबेला याहु खोज अमेरिकामा फायरफक्स ब्राउजरहरूको लागि पूर्वनिर्धारित खोज संयन्त्रको रूपमा रहेको थियो।<ref name="blog.mozilla">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://blog.mozilla.org/blog/2014/11/19/promoting-choice-and-innovation-on-the-web/|शीर्षक=New Search Strategy for Firefox: Promoting Choice & Innovation|कार्य=मोजिलाको ब्लग}}</ref> अप्रिल २०१५ मा, माइक्रोसफ्टसँगको साझेदारीलाई परिमार्जन गरिएको थियो। अक्टोबर २०१९ देखि, याहु! सर्चलाई पुन: बिङले सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ।<ref name=verge-googleyahoo>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Yahoo enters deal to display Google search results|युआरएल=https://www.theverge.com/2015/10/20/9577519/yahoo-google-search-deal|वेबसाइट=द भर्ज|पहुँचमिति=October 21, 2015|मिति=October 20, 2015}}</ref><ref name=ars-april2015deal>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Microsoft loses exclusivity in shaken up Yahoo search deal|युआरएल=https://arstechnica.com/information-technology/2015/04/microsoft-loses-exclusivity-in-shaken-up-yahoo-search-deal/|वेबसाइट=अर्स टेकनिका|पहुँचमिति=June 30, 2015|मिति=April 16, 2015}}</ref><ref name=tc-changes>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Ad Tech And Mobile In Focus In Microsoft And Yahoo's Renewed Search Deal|युआरएल=https://techcrunch.com/2015/04/16/microsoft-and-yahoo-renew-search-allian/|वेबसाइट=टेकक्रन्च|पहुँचमिति=June 30, 2015}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू == * [http://www.search.yahoo.com आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406111725/https://search.yahoo.com/ |date=2020-04-06 }} {{वेब खोज संयन्त्रहरू}} {{याहु! निगम}} {{ओथ निगम}} [[श्रेणी:याहु!|खोज]] [[श्रेणी:बहुभाषिक वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:इन्टरनेट खोज संयन्त्रहरू]] [[श्रेणी:आइओएस सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली) सफ्टवेयर]] 0hm15gzv17iia6h3q8qo9owu6lkdbb4 0 98802 1362034 1340166 2026-06-16T13:13:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362034 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox website | name = भिके | logo = [[File:VK Compact Logo (2021-present).svg|150px]] | collapsible = छ | screenshot = चित्र:VK home page screenshot.png | collapsetext = पर्दा चित्रण | url = {{URL|https://vk.com}} | type = [[सामाजिक सञ्जाल]] | registration = आवश्यक | language = नेपाली सहित ९० भन्दा बढी भाषाहरू | num_users = ५००,०००,०००+ अगस्ट २०१८ का अनुसार<ref>{{cite web | title = Каталог пользователей ВКонтакте | url = https://vk.com/catalog.php | publisher = भिके डटकम | accessdate = २८ डिसेम्बर २०१२ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425063720/https://vk.com/catalog.php |date=2018-04-25 }}</ref> | owner = भिकन्तेक्तलिमिटेड | creator = पाभेल दुरोभ | launch_date = {{start date and age|2006|10|10}} | revenue = {{currency|42751|RUB}} मिलियन (२०१६)<ref>{{cite web|title=मेल डटरू समूहको बित्तीय विवरण २०१६|url=https://corp.imgsmail.ru/media/files/mail.rugrouparfy2016.pdf|website=मेल डटरू|accessdate=२६ अगस्ट २०१७}}</ref> | alexa = १७ {{decrease}} नोभेम्बर २०१८<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |title= भिक डटकमको ट्राफिक तथ्याङ्क |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट]] |accessdate= अक्टोबर २८, २०१८ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728162811/http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |date=2013-07-28 }}</ref> | current_status = चालु | parent = मेल डटरू समूह }} '''भिके''' ({{भाषा-रूसी|ВКонтакте}}, {{भाषा-नेपाली|सम्पर्कमा रहने}}) एक रूसी अनलाइन सामाजिक सञ्चार माध्यम र [[सामाजिक सञ्जाल]] सेवा हो। यो ९० भन्दा बढी भाषाहरूमा उपलब्ध भएतापनि यो [[रुसी भाषा|रूसी भाषा]] बोल्ने प्रयोगकर्ताहरूबीच बढी लोकप्रिय रहेको छ। यसमा तस्वीर, श्रव्य र [[भिडियो साझेदारी सेवा|श्रव्य दृश्य साझेदारी]] गर्ने सुविधा रहेको छ र ब्राउजरमा आधारित खेल्ने खेलहरू र यसले निजी र सार्वजनिक रूपमा सन्देश पठाउन अनुमति दिन्छ। यसको मुख्य सर्भर [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]], रूसमा रहेको छ। अगस्ट २०१८ सम्ममा, भिकेमा कम्तीमा ५०० मिलियन खाताहरू दर्ता भएका छन्।<ref name="usercount">{{cite web|url=http://vk.com/catalog.php|title=भिकेका प्रयोगकर्ताहरूको सुची|publisher=वाइके डटकम|accessdate=८ मार्च २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301164053/https://vk.com/catalog.php |date=2020-03-01 }}</ref>[[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा]]को विश्वव्यापी शीर्ष ५०० साइटहरूमा यो १९औँ स्थानमा रहेको छ (डिसेम्बर २०१९ अनुसार)।<ref>{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |title= भिके डटकम वेबसाइट ट्राफिक तथ्याङ्क |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट]] |accessdate= २८ अक्टोबर २०१८ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728162811/http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com |date=2013-07-28 }}</ref> यो रूसमा सबैभन्दा लोकप्रिय वेबसाइटहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.alexa.com/topsites/countries/RU|title=रूसको उत्कृष्ट समाजिक सञ्जाल|website=अलेक्सा डटकम|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२०१८-०८-१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403051929/https://www.alexa.com/topsites/countries/RU |date=2009-04-03 }}</ref> [[सिमिलर वेब]]का अनुसार भिके संसारकै ९औँ सबैभन्दा धेरै ब्राउज गरिने वेबसाइट हो।<ref>{{cite web|title=वेबसाइटको वरियता|url=https://www.similarweb.com/website/vk.com|publisher=[[सिमिलर वेब]]|accessdate=८ मार्च २०१८}}</ref> मार्च २०१८ सम्ममा, भिके रूस बाहेक [[बेलारुस]] र [[कजाख्स्तान]]मा पनि सबैभन्दा लोकप्रिय समाजिक सञ्जाल वेबसाइटको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://news.bitcoin.com/popular-social-networks-in-russia-to-accept-bitcoin/|title=रूसको सबैभन्दा लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल - बिटकोइन न्युज|date=२०१८-०३-०७|work=बिटकोइन न्युज|access-date=२०१८-०७-३०|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> यस वेबसाइटको मालिक मेल डटरूले रूसको अर्को लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल [[ओद्नोकलासनिकी]] वा सामन्यतया 'ओको' पनि अधिग्रहित गरेका छन्। ==इतिहास== [[File:VKontakte Number of Registered users 120224.png|thumb|सन् २००६ देखि २०१२ सम्मका भिकेमा दर्ता भएको प्रयोगकर्ताहरूको सङ्ख्या]] [[File:Pavel Durov 26years.jpg|thumb|upright|[[पाभेल दुरोभ]], भिकका संस्थापक, आफ्नो २६ औँ जन्मदिनको अवसरमा, १० अक्टोबर २०१०]] ===२००६–२००८: सुरुवात र तीव्र वृद्धि=== भिकन्तेक्त१९ जनवरी २००७ मा एक रूसी सीमित दायित्व कम्पनीको रूपमा सुरुवात गरिएको थियो। संस्थापक पाभेल दुरोभले सेन्ट पिटर्सबर्ग राज्य विश्वविद्यालयबाट स्नातकको शिक्षा प्राप्त गरिसकेपछि सेप्टेम्बर २००६ मा बिटा परीक्षणको लागि भिकन्टेक्टको सुरुवात गरेका थिए। सोही महिना, डोमेन नाम (भिकन्तेक्त डटरू) दर्ता भएको थियो। प्रयोगकर्ता दर्ता सुरुमा निमन्त्रणाद्वारा विशेष रूपमा विश्वविद्यालय क्षेत्र भित्रै सीमित रहेको थियो, तर यो साइट बढ्ने क्रममा रहेको थियो। फेब्रुअरी २००७ मा साइटमा १००,०० भन्दा बढी प्रयोगकर्ता दर्ता भएका थिए। यसले रूसको सामाजिक सञ्जाल क्षेत्रमा दोस्रो ठूलो कम्पनीको रूपमा मान्यता प्राप्त गरेको थियो। त्यसै महिनामा, साइटमा आएको त्रुटीका कारण यसले छोटो समयको लागि वेबसाइट बन्द गराएको थियो। जुलाई २००७ मा दर्ता भएका प्रयोगकर्ताको सङ्ख्याले १० लाख नाघ्यो र अप्रिल २००८ मा त्यो सङ्ख्या बढेर १ करोड पुगेको थियो। डिसेम्बर २००८ मा भिके रूसको सबैभन्दा लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल सेवाको रूपमा प्रतिद्वन्द्वी [[ओद्नोकलासनिकी]]लाई पछाडी धकेलेको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.mynewsdesk.com/fi/blog_posts/vkontakte-remains-more-popular-than-facebook-in-russia-26403|title=रूसमा भिके फेसबुक भन्दा पनि बढि लोकप्रिय रूपमा रहेको छ|work=माइ न्युज डेक्स|access-date=२०१८-०८-०७|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> ===२००९–२०१२: सार्वजनिकमा पहुँच=== संस्थापक र [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] पाभेल दुरोभको यसमा २०% को साझेदारी रहेको थियो (यद्यपि उनलाई प्रोक्सी मत मार्फत बहुमतको मतदान गर्ने क्षमता रहेको थियो), र तीन जना रूसी-इजरायली लगानीकर्ताहरूको समूह, भ्याचेस्लाभ मिरिलासभिलि र लेभ लेभिभको<ref>{{cite web |url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000837139&fid=1725 |title=लेभ लेभिभले रूसी सामाजिक सञ्जाल भिकेको आफ्नो भाग बेचेका छन् |publisher=गोल्ब्स |date=२०१३-०४-१८ |accessdate=२०१३-०८-२४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130706172334/http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000837139&fid=1725 |date=2013-07-06 }}</ref> भने क्रमश ६०%, १० %, र १०% साझेदारी रहेको थियोे ।<ref name="owners">{{cite web | title=Кто в контакте | url= http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/142644/ | publisher = भेड्मोस्टि | date = २००८-०२-२९ | accessdate = २०११-०४-१६ |language = रूसी }}</ref> मूल संस्थापकहरूले त्यसपछि मेल डटरू समूह (पूर्व डिजिटल स्काई टेक्नोलजिज) लाई ३९.९९% भाग बेचेका थिए ।<ref name="dstownsvk">{{cite web | title = विकल्पको अभ्यास | url = http://corp.mail.ru/en/IR/news/1125 | publisher = मेल डटरू समूह | date = २०११-०७-१४ | accessdate = २०११-०७-२९ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111006195703/http://corp.mail.ru/en/IR/news/1125 | archivedate = २०११-१०-०६ | df = }}</ref><ref>{{cite web | title= भिकन्तेक्तडटरूका शेयरधनी संरचना अनावरण | url= http://www.ewdn.com/2011/08/06/vkontakte-ru-shareholder-structure-unveiled | publisher = इस्ट-वेस्ट डिजिटल न्युज | date= २०११-०८-०६ | accessdate = २०१२-११-१४}}</ref> २९ मे २०१२ मा, मेल डटरू समूहले कम्पनीले डुरोभलाई आफ्नो शेयरहरूमा मतदानको अधिकार प्रदान गरेर कम्पनीको नियन्त्रण उपज गर्ने निर्णय गरेको थियो जसमा डुरोभको व्यक्तिगत १२% सँग, संयुक्त रूपमा यसले उनलाई ५२% मत दिएको थियो।<ref>{{cite web|title=शेयरधनी मल डटरू समूहले संस्थापकको उपज नियन्त्रण गरेको छ|url=http://www.ewdn.com/2012/05/30/vkontaktes-ipo-postponed-indefinitely-shareholder-mail-ru-group-yields-control-to-founder/|accessdate=2012-05-30|publisher=इडब्ल्युडिएन डटकम}}</ref><ref name="ipovotes">{{cite news|title=रूसको भिकेले सार्वजनिक प्रस्ताव सारेको छ |date=२९ मे २०१२|first=जोन|last=बौकर|publisher=रेउटर्स|location=मस्को |url=https://www.reuters.com/article/2012/05/29/net-us-russia-internet-idUSBRE84S0LE20120529|accessdate=३१ मे २०१२}}</ref> ===२०१३–हाल: साझेदारीमा परिवर्तन, सार्वजनिक प्रस्ताव रद्द र मेल डटरू समूहको स्वामित्व=== अप्रिल २०१३ मा मिरिलासभिलीको परिवारले भिकेमा संयुक्त क्यापिटल पार्टनर्समा १.१२ बिलियन अमेरिकि डलरमा ४०% सेयर<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/business/.premium-1.527800 |title=इजरायलका धनी मानिस मिरिलासभिलिको बिक्री |publisher=हेर्ज डटकम |accessdate=२३ फेब्रुअरी २०१५}}</ref><ref>{{Citation | url = http://www.interfax.com/newsinf.asp?id=410768 | title = भिकेको ४८% खरिद | newspaper = इन्टरफ्याक्स }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623231937/http://www.interfax.com/newsinf.asp?id=410768 |date=2019-06-23 }}</ref> र लेभ लेभिभले १.१२ बिलियन डलरमै ८% भाग बेचेको बचेका थिए जसले संयुक्त क्यापिटल पार्टनर्सले ४८% स्वामित्व प्राप्त गरेको थियो। जनवरी २०१४ मा, भिकेका संस्थापक पाभेल दुरोभले कम्पनीमा १२% भाग [[मेगाफोन|मेगा फ‍ोन]]का कार्यकारी अधिकृत इभान टाभरिनलाई बेचेका थिए जो एलिसर उसमानभको नियन्त्रणमा रहेको थियो। सम्झौता पछि, उसमानभ र तिनका सहयोगीहरूले कम्पनीको ५२% भन्दा बढीको नियन्त्रण गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=उसमानभको कम्पनीमा नियन्त्रण|url=http://au.news.yahoo.com/thewest/business/technology/a/21024349/usmanov-tightens-hold-on-russian-social-net-vkontakte-as-founder-sells-stake/|publisher=द वेस्ट अष्ट्रेलियन (रेउटर्स)|accessdate=१८ फेब्रुअरी २०१४|author=मारिया}}</ref> केही समयपछि मेगा फोनकोका कार्यकारी अधिकृतले मेल डटरूलाई आफ्नो १२% भाग बेचेका थिए जसले गर्दा मेल डटरूको ५२% को नियन्त्रण रहेको भिकेलाई सहज बनाउन अनुमति दिएको थियोे।<ref>{{cite web|title=मेल डटरूले भिकेको नियन्त्रण मजबुत बनाएको छ|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304747404579446634205590924|publisher=द बाल स्ट्रिट नरनल|accessdate=१८ मार्च २०१४|author=ओल्गा}}</ref> १ अप्रिल २०१४ मा, डुरोभले आफ्नो पद त्याग गर्न दर्ता गराएका थिए। त्यही दर्ता गराएका कारण उनको राजिनामा कम्पनी निश्चित गरेको थियो र यो घटना त्यहि वर्षको फेब्रुअरीबाट सुरु भएको यूक्रेनी सङ्कटसँग सम्बन्धि रहेको विश्वास गरिएको थियो।<ref name="April1">[http://phys.org/news/2014-04-russian-facebook-founder-resigns-april.html 'रुसको फेसबुकको रूपमा चिनिने भिकेका संस्थापकले भिकेबाट राजिनामा दिएका छन्' (अद्यावधिक)"] अभिगमन मिति फेब्रुअरी २९, २०१६<br/>[https://techcrunch.com/2014/04/01/founder-pavel-durov-says-hes-stepped-down-as-head-of-russias-top-social-network-vk-com/ भिकेका संस्थापक पाभेल दुरोभले पदबाट राजिनामा दिएका छन्] अभिगमन मिति फेब्रुअरी २९, २०१६</ref> तथापि, डुरोभ आफैले ३ अप्रिल २०१४ मा एक अप्रिल फुल मा (अप्रिल महिनाको पहिलो दिनमा ठट्टा गरिने प्रचलन) गरिएको ठट्टा रहेको कुरा दावी गरेका थिए। २१ अप्रिल २०१४ मा, डुरोभलाई कार्यकारी अधिकृतको रूपमा निकालिएको थियो।<ref name="April2">[http://archive.rusbase.com/news/author/benhopkins/thanks-for-all-the-fish/ पाभेल दुरोभले भिके छोडेका छन्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306035411/http://archive.rusbase.com/news/author/benhopkins/thanks-for-all-the-fish/ |date=2016-03-06 }} रसबेस, अभिगमन मिति फेब्रुअरी २९,२०१६ <br/>[http://www.themoscowtimes.com/article/497468.html भिकेका संस्थापक पाभेल दुरोभले उनको कार्यकारी अधिकृतको रूपमा राजिनामा दिएको ठट्टा भएको बताएका छन्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100611/http://www.themoscowtimes.com/article/497468.html |date=2016-03-04 }} द मस्को टाइम्स ४ अप्रिल, २०१४ अभिगमन मिति फेब्रुअरी २९, २०१६</ref> एक महिना पहिले उनको राजिनामा फिर्ता लिने पत्र निकाल्न असमर्थ रहेको दावी गरेका थिए ।<ref name=DurovMT22414>{{cite web |author= |url=http://www.themoscowtimes.com/business/article/vkontakte-founder-pavel-durov-learns-hes-been-fired-through-media/498641.html |title=भिक्का संस्थापक सामाजिक सञ्जालबाट टाढा गएका छन् |publisher=द मस्को टाइम्स |date=२०१४-०४-२२ |accessdate=२०१५-०२-२३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425075542/http://www.themoscowtimes.com/business/article/vkontakte-founder-pavel-durov-learns-hes-been-fired-through-media/498641.html |date=2014-04-25 }}</ref> त्यसपछि डुरोभले कम्पनीलाई प्रभावकारी रूपमा [[भ्लादिमिर पुटिन]]को राजनीतिक हलचलले प्रभाव परेको उनले बताएका थिए । त्यस समय देशमा इन्टरनेट व्यवसाय योग्य नभएको भन्दै उनले रुस छोडे र नफर्किने योजना बताएका थिए।<ref>[https://techcrunch.com/2014/04/22/durov-out-for-good-from-vk-com-plans-a-mobile-social-network-outside-russia/ "डुरोभ, भिकेबाट निस्किएका छन् र रु बाहिर सामाजिक सञ्जालको योजना बनाएका छन्], टेक क्रन्च, अभिगमन मिति २२ अप्रिल २०१४</ref> १६ सेप्टेम्बर २०१४ मा, मेल डटरू समूहले युनाइटेड क्यापिटल पार्टनर्सबाट १.५ बिलियन अमेरिकी डलरमा कम्पनी ४८% भाग खरिद गरेको थियो <ref name="ft.com">{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/f0e851d6-3db7-11e4-b175-00144feabdc0.html/|title=पढ्नको लागि पछ्याउनुहोस् |work=एफटि डटकम|accessdate=१ फेब्रुअरी २०१७}}</ref><ref name="ft.com"/>जसले गर्दा यो सामाजिक सञ्जालको एकमात्र प्रदायक बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/16/russia-mailru-group-vkontakte-idUSL6N0RH28K20140916|title= रुसको मल डटरूले १.५ बिलियन अमेरिकि डलरमा भिकेलाई किनेको छ |work=रेउटर्स|accessdate=२० जनवरी २०१५ }}</ref> मे २०१७ मा, यूक्रेनी राष्ट्रपति पेट्रो पोसोशेनकोले मेल डटरू सहित व्यापक रूपमा प्रयोग गरिएको सामाजिक सञ्जाल भिकन्तेक्तर ओड्नोसनिकिलाई प्रतिबन्ध गर्ने एक निर्णयमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref name=UbRwM17>[https://www.bbc.com/news/world-europe-39934666 युक्रेनका राष्ट्रपतिले रूसी सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध गरेका छन्], बिबिसी न्युज (१६ मे २०१७)</ref><ref name=Poroshenko170515>{{cite web | last = | first = | author-link = पेट्रो पोरेसेनको | title = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №133/2017: Про рішення Ради національної безпеки і оборони України від 28 квітня 2017 року "Про застосування персональних спеціальних економічних та інших обмежувальних заходів (санкцій)" | url = https://www.president.gov.ua/documents/1332017-21850 | language = युक्रेनी भाषा | trans-title = प्रतिबन्ध | publisher = युक्रेनका राष्ट्रपति | date = मे १५, २०१७ | access-date = मार्च २३, २०१८}}</ref><ref name=UkraineSanctionsEntityList>{{cite web | title = Додаток 2 до рішення Ради національної безпеки і оборони України від «28» квітня 2017 року «Про застосування персональних спеціальних економічних та інших обмежувальних заходів (санкцій)» ЮРИДИЧНІ ОСОБИ, до яких застосовуються обмежувальні заходи (санкції) | url = https://www.president.gov.ua/storage/j-files-storage/00/40/38/6f76b8df9d0716da74bb4ae6a900d483_1494964345.pdf | language = युक्रेनी | trans-title = अप्रिल २८, २०१७ | publisher = युक्रेनका राष्ट्रपति | page = १८५-६ (#४२२ मेल डटरू समूह), १८६-७ ( «Вконтакте» (भिकन्टेक्ट)), १८७-८ ( «В Контакті» (कन्टेक्ट)) र १८९ (मेल डटरू युक्रेन) इन्टरनेट सेवा प्रदायक (मेल डटरू) र समाजिक सञ्जाल, भिके र ओके | date = अप्रिल २८, २०१७ | access-date = मार्च १३, २०१८}}</ref> भिकेले, युक्रेनको राजधानी किभमा रहेको मुख्यालयलाई जुन २०१७ मा बन्द गरेको थियो ।<ref>[https://www.unian.info/society/1981121-russias-vkontakte-closes-office-in-kyiv.html रूसको भिकेले युक्रेनमा रहेको कार्यलय बन्द गरेको थियोे] (१७ जुन २०१७)</ref> ==वेबसाइट== [[File:Vkontakte.png|thumb|२०१५ अघिको भिकेको लोगो]] यसको मुख्य कार्यक्षमता निजी सन्देश, तस्वीर, लेख अद्यावधिक र मित्रहरूसँग सम्पर्कमा आधारित रहेको छ। भिकेसँग अनलाइन समुदायहरू र चर्चित व्यक्तिहरूको पृष्ठहरू प्रबन्ध गर्ने उपकरण पनि रहेको छ।साइटले यसको प्रयोगकर्ताहरूलाई श्रव्य दृश्यका सामग्री उर्ध्वभरण गर्न, खोज्न र श्रव्य दृश्य र सङ्गीत अनलाइन मार्फत बजाउन अनुमति दिन्छ। भिके एक उन्नत खोज संयन्त्र पनि हो, जसले साथीहरू खोज्न लागि जटिल प्रश्नहरू साथै साथै वास्तविक समय समाचार खोज गर्ने अनुमति दिन्छ। भिकेमा यस्तो सुबिधा युक्त विशेषता अप्रिल २०१६ मा निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.mbgadget.com/2016/08/vkcom-new-interface.html|title=भिके डटकमको नविनतम सुबिधा र सेवाहरू|access-date=२०१६-०८-२२}}</ref> === विशेषता === १) '''सन्देश''' भिकेमा निजी सन्देशहरू २ देखि ५०० व्यक्तिहरूको समूह बीचमा आदनप्रदान गर्न सकिन्छ। एउटा विडाँक ठेगाना प्राप्तकर्ताको रूपमा पनि निर्दिष्ट गर्न सकिन्छ । प्रत्येक सन्देशहरूमा १० वटा सम्म सामग्रीहरू समावेश हुन सक्दछन् जसमा तस्वीर, श्रव्य दृश्य, श्रव्य, नक्सा र कागजातहरू पर्दछन्।<ref>विभिन्न ढाँचामा फाइलहरू आदन प्रदान गर्न मिल्ने : जसमा: कागजात, डिओसिएक्स, एक्सएलएस, पिपिटि , पिपिटिएक्स, आरटिएफ, पिडिएफ, पिएनजि, जेपिजि, जिआइएफ, पिएसडि, सङ्गीत(एमपि३), डिजेभियु, एफबि२ आदि पर्दछन् । २०० एमबि भन्दा बढि आकार भएका फाइलहरू पढाउन नमिल्ने। भिडियो च्याट पनि उपलब्ध (प्रयोगकर्ता जसले आगमन कल अनुमति दिन्छन् ) सन् २०१२ देखि</ref> २) '''समाचार''' भिकेमा प्रयोगकर्ताहरूले उनीहरूको प्रोफाईलमा लागेका लेखहरू हाल्न सक्छन्, हरेकमा १० वटा सम्म सामग्रीहरू समावेश हुन सक्दछन् जसमा मिडिया फाइल, नक्सा र कागजातहरू समावेश हुन सक्दछन् (ढाँचाको लागि माथि हेर्नुहोस्) । यसले प्रयोगकर्ताको उल्लेख र ह्यासट्याग (#) पनि समर्थन गर्दछ । धेरै तस्बिर पठाउनु परेमा, पूर्वावलोकन स्वचालित रूपमा नापिन्छ र एक पत्रिका-शैलीमा व्यवस्थित गरिन्छ। सबै समाचारहरू (पूर्वनिर्धारित) रूपमा एकैसाथ देखा पर्दछन् तर प्रयोगकर्ताहरूले सबैभन्दा रोचक समाचारहरूको सङ्गालोमा परिवर्तन गर्न सक्छन्। ३) '''समुदायहरू''' भिकेमा तीन प्रकारका समुदायहरू रहेका छन्। समूहहरू विकेन्द्रीकृत समुदायहरूको लागि उपयुक्त रहेको छ जसमा छलफल-बोर्ड, विकि-शैली युक्त लेखहरू र सबै सदस्यहरूद्वारा सम्पादन गर्न सकिने सामग्री, आदि पर्दछन्। समाचारमा रहेका सार्वजनिक पृष्ठहरू चर्चित व्यक्तित्व र व्यवसायहरूका लागि एक अभिमुख प्रसारण उपकरण हो. तेस्रो प्रकारको सामुदायिक कार्यक्रमहरूलाई घटनाहरू भनिन्छ, जुन सङ्गठन र कार्यक्रमहरू व्यवस्थित गर्न उपयुक्त तरिकामा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/pages?oid=-59800369&p=%D0%92%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0|title=सामुदायिक पृष्ठहरूको प्रकार|last=|first=|date=|website=भिके डटकम|access-date=२०१९-०२-२०}}</ref> [[File:Мне нравится.jpg|thumb|right|भिकेमा रहेको लाइक (मन परेको) चिन्ह (रुसी तरिकाको)]] ४) '''मनपराउँदा प्रयोग हुन् कुञ्जी''' भिकेले मनपराउँदा प्रयोग हुन् कुञ्जी: लेख, टिप्पणी, मिडिया र अन्य सामग्रीहरूमा [[फेसबुक]] भन्दा फरक तरिकाबाट सञ्चालन गदर्छ। मनपरेका सामग्रीहरू स्वचालित रूपमा प्रयोगकर्ताको फोफाइलमा घेरिएका हुदैनन्, तर यसको सट्टा निजी मनपर्ने खण्डमा गई बचत हुने गर्दछन्। प्रयोगकर्ताले उनीहरूको प्रोफाइलमा सामग्रीहरू साझेदारी गर्न वा अरु साथीहरूलाई पठाउनको लागि 'साथीसँग साझेदारी गर्नुहोस्' नामक कुञ्जी थिच्नु पर्ने हुन्छ। ५) '''गोपनियता''' प्रयोगकर्ताहरूले सञ्जाल र इन्टरनेटमा उनीहरूको सामग्रीको उपलब्धता नियन्त्रण गर्न सक्छन्। खाली र अनुदान गोपनीयता सेटिङहरू, पृष्ठ र व्यक्तिगत सामग्रीको लागि उपलब्ध रहेका हुन्छन्। ६) '''अरू सामाजिक सञ्जालहरूसँगको सहकार्य''' भिकेमा प्रकाशित कुनै पनि समाचार [[फेसबुक]] वा [[ट्विटर]]मा देखा पर्छन्। निश्चित समाचारहरू "पठाउनुहोस्" बटनको छेउमा रहेको सम्बन्धित लोगोमा क्लिक गरी प्रकाशित नहुन सक्छन्। भिकेमा सम्पादन गर्नाले फेसबुक वा ट्विटरमा सामग्री परिवर्तन हुदैनन् त्यसस्तै जस्तो टुविटर वा फेसबुकमा सामग्रीहरू परिवर्तन गर्नाले भिकेमा सामग्रीहरू परिवर्तन हुदैनन्। यद्यपि, भिकेमा कुनै सामग्रीहरू हटाउनाले अन्य सामाजिक सञ्जालबाट पनि सामग्रीहरू हट्नेछन्। ७) '''संक्षिप्त सन्देश सेवा''' रूसी प्रयोगकर्ताहरूले निजी सन्देशहरू प्राप्त गर्न र जवाफ दिन सक्छन् वा सामुदायिक समाचारहरूको लागि संक्षिप्त सन्देश सेवाको प्रयोग गर्न टिप्पणी छोड्न सक्छन्। ८) '''सङ्गीत''' प्रयोगकर्ताहरूले अन्य प्रयोगकर्ताहरू द्वारा उर्ध्वभरण गरिएका श्रव्य फाईलहरूमा पहुँच योग्य हुन्छन्। यसको अतिरिक्त, प्रयोगकर्ताहरू आफैले फाईलहरू उर्ध्वभरण गर्न सक्छन्। प्रयोगकर्ताहरूले प्रवाहसूची सृजना गर्न र सन्देश र श्रव्य एकैसाथ अरूसँग साझा गर्न सक्छन्। उर्ध्वभरण गरिएका अडियो फाइलहरूले प्रतिलिपि अधिकार कानुनको उल्लङ्घन गर्न हुदैन।<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/blog/vkmusic|title=भिकन्तेक्तम्युजिक २.०|last=|first=|date=|website=भिके डटकम|access-date=२०१८-०२-२०}}</ref> * '''श्रव्य दृश्य''' भिकेमा श्रव्य दृश्य हेर्न र आाफैले उर्ध्वभरण गर्ने मिल्ने सुबिधा पनि रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/blog/vkvideo|title=भिकन्तेक्तभिडियो|last=|first=|date=|website=भिके डटकम|access-date=२०१८-०२-२०}}</ref> ===लोकप्रियता=== [[File:Most popular social networking sites by country.svg|thumb|400px|{{legend-table|lang=अङ्ग्रेजी|title= ८ नोभेम्बर २०१५ का अनुसार सबैभन्दा लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल |#3b5998|[[फेसबुक]] |#5ea9dd|[[ट्विटर]] |#965220|भिकन्टेक्ट |#de2910|[[क्युजोन]] |#f2720c|[[ओड्नोकलासनिकि]] |#229340|फेसनामा |#e0e0e0|तथ्याङ्क उपलब्ध छैन }}]] मे २०१७ मा, [[अलेक्सा इन्टरनेट]]को अनुसार भिके युरोप र एसियाको सिमानामा पर्ने देशहरूमा सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट मध्ये एक हो। क) सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट [[रुस]];<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/RU | title=अलेक्सा - रुसको शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160514222941/http://www.alexa.com/topsites/countries/RU |date=2016-05-14 }}</ref> ख) दोस्रो सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट [[बेलारुस]];<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/BY | title=अलेक्सा - बेलारुसको शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501153757/https://www.alexa.com/topsites/countries/BY |date=2022-05-01 }}</ref> ग) तेस्रो सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट [[कजाख्स्तान]];<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/KZ | title=अलेक्सा - किर्गिजस्तानको शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220430193455/http://www.alexa.com/topsites/countries/KZ |date=2022-04-30 }}</ref> घ) चौथो सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]],<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/EE | title=अलेक्सा - इस्टोनियाको शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902102932/http://www.alexa.com/topsites/countries/EE |date=2011-09-02 }}</ref> [[किर्गिस्तान|किर्गिजस्तान]]<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/KG | title=अलेक्सा - किर्गिजस्तान शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170523053908/http://www.alexa.com/topsites/countries/KG |date=2017-05-23 }}</ref> र [[मोल्दोभा|मोल्डोभा]]<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/MD | title=अलेक्सा - मोल्डोभा शिर्ष वेबसाइट | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408185957/http://www.alexa.com/topsites/countries/md |date=2011-04-08 }}</ref> ङ) ५ औँ सबैभन्दा भ्रमण गरिएको वेबसाइट [[लात्भिया]]<ref>{{cite web | url=http://www.alexa.com/topsites/countries/LV | title=अलेक्सा - लात्भियाका शिर्ष वेबसाइटहरू | publisher=अलेक्सा डटकम | accessdate=२०१७-०५-३१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113065637/http://www.alexa.com/topsites/countries/LV |date=2014-11-13 }}</ref> मे २०१७ सम्म यूक्रेनी सरकारले यूक्रेनमा भिकेको प्रयोगलाई प्रतिबन्ध लगाउन अघि यो यूक्रेनमा चौथो सबैभन्दा धेरै हेरिएको वेबसाइट थियो ।<ref name=UbRwM17/> मे २०१८ को फ्याक्टम समूहद्वारा आयोजित एक अध्ययनका अनुसार, यूक्रेन भिके चौथी सबैभन्दा धेरै हरिएको वेबसाइट रहेको थियो तर फेसबुक भने भिके भन्दा दुई गुणा धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट रहेको थियो ।<ref>[https://en.interfax.com.ua/news/general/511662.html प्रतिबन्ध गरिएको सामाजिक सञ्जाल भिके युक्रेनमा चौथो सबैभन्दा धेरै हेरिएको वेबसाइट हो], इन्टर फ्याक्स युक्रेन, अभिगमन मिति १३ जुन २०१८</ref> ===भाषाहरू=== म् २०१८ मा यो साइटमा ८६ वटा भाषाहरूमा उपलब्ध रहेको छ, जबकि विज्ञापनहरू मात्र रूसी र युक्रेनी संस्करणहरूमा देखाइएको छ। रूसी बोल्ने प्रयोगकर्ताहरूले मानक रूसी संस्करण र दुई अतिरिक्त: सोभियत संस्करण र पूर्व-क्रान्तित्मक संस्करण बिच चयन गर्न सकिन्छ। सोभियत संस्करणमा सबै निजी सन्देशहरूमा एउटै छापहरू रहेको छ 'सर्भर सेन्सरसिप पार'। पूर्व क्रान्तिकारी संस्करणले पुरानो पारम्परिक हिज्जे प्रणालीको प्रयोग गर्दछ । दबै अतिरिक्त संस्करणहरू पनि विज्ञापन-मुक्त रहेका छन्। ===ब्याण्ड र सङ्गीतकारहरूको प्रचारमा प्रयोग=== प्रायः प्रर्दशनका लागि भिके प्रयोग गर्ने सङ्गीतकारहरूले आफ्नो आधिकारिक भिके पृष्ठहरूमा आफ्नै सङ्गितहरू उर्ध्वभरण गर्ने गर्दछन्। उल्लेखनीय उदाहरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय चर्चित सङ्गितकारहरू समावेश छन् जसमा: टिस्टो,<ref>{{cite web|title=भिकेमा डिजे टिस्टोको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/tiesto|accessdate=१८ डिसेम्बर २०१२}}</ref> [[सकिरा]],<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा सकिराको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/shakira|accessdate=२८ डिसेम्बर २०१२}}</ref> पल भ्यान डायक,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा पल भ्यान डायकको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/paulvandyk|accessdate=२८ डिसेम्बर २०१२}}</ref> द प्रोडिजि,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा प्रोडिजिको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/theprodigy|accessdate=२८ डिसेम्बर २०१२}}</ref> ड्यान बालन,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा ड्यान बालनको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/danbalan|accessdate=२८ डिसेम्बर २०१२}}</ref> लिम्प बिज्किट,<ref>{{Cite web|title = वाल|url = https://vk.com/wall-22822305_126428|website = भिके डटकम|accessdate = २०१५-१०-०६}}</ref> इरोज रामजोत्ति,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा इरोज रामजोत्तिको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/eros.ramazzotti.official|accessdate=१० अक्टोबर २०१५ }}</ref> मारिलेन मन्सोन,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा मारिलेन मन्सोनको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/id254319901|accessdate=१० अक्टोबर २०१५}}</ref> मोबि,<ref>{{cite web|title=भिके डटकममा मोबिको आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/public44064378|accessdate=१० अक्टोबर २०१५}}</ref> द अफस्प्रिङ <ref>{{cite web|title=भिके डटकममा द अफस्प्रिङ आाधिकारिक पृष्ठ|url=http://vk.com/offspring|accessdate=१० अक्टोबर २०१५}}</ref> आदि पर्दछन्। ==समस्या र आलोचनाहरू== [[File:Singer House in Saint Petersburg at Night.jpg|thumb|300px|[[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]मा रहेको भिकेको प्रधान कार्यलय]] ===प्रतिलिपि अधिकार समस्याहरू=== ====मुद्दा==== सन् २००८ मा, प्रमुख रूसी टेलिभिजन च्यानल टिभी रूस (पहिलाको नाम आरटिआर १९९१–२००२ सम्म) र (त्यसपछि रूस १) र टेलिभिजन कम्पनी सबै-रूस राज्य टेलिभिजन र रेडियो प्रसारण कम्पनीले भिकन्तेक्तबिरुद्ध भिकेका एक प्रयोगकर्ताले उर्ध्वभरण गरेका दुई चलचित्रहरूको अनियमित प्रतिलिपिहरूलाई अनाधिकृत प्रयोग गरेकोमा सन् २०१० मा यो विवाद सामाजिक सञ्जालको पक्षमा रूसी सर्वोच्च मध्यस्थता न्यायालयमा बसेको थियो। अदालतले भिके प्रयोगकर्ताहरूका प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घनको लागि जिम्मेवार नरहेको, र त्यसको आधारमा दुवै पक्षहरूले अवैध सामग्री हाल्न प्रयोगकर्ताको पहिचान गर्ने प्राबिधिक सम्भावनाको साथ सहमत भएमा, परिणामस्वरूप, दायित्वको खतरा मोल्न पक्का हुनु पर्ने निर्णय सार्वजनिक गरेको थियोे ।<ref>{{cite news|title=प्रयोगकर्ताको प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घनका लागि रूसी अदालतले सामाजिक सञ्जाललाई सम्बोधन गरेको छ|url=http://www.ewdn.com/2011/03/16/russian-court-rules-social-network-not-responsible-for-user-copyright-violations/|accessdate=१७ सेप्टेम्बर २०१२|newspaper=इडब्लूडिएन डटकम|date=१६ मार्च २०११}}</ref> सन् २०१२ मा सोहि अदालतले प्रतिलिपि अधिकार सामग्रीको सन्दर्भमा सक्रियता नदेखिएको भन्दै ७००० अमेरिकी डलर तिर्नको लागि भिकेलाई आदेश दिएको थियो ।<ref>{{cite news|title=अदालतको अनुसार भिके प्रतिलिपी अधिकारको मामलामा निकै "निस्क्रिय" रहेको छ|url=http://www.ewdn.com/2012/02/22/vkontakte-ru-too-passive-with-copyright-infringement-says-arbitration-court/|newspaper=इडब्ल्युडिएन डटकम|date=२२ फेब्रुअरी २०१२}}</ref> ====प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घन विरुद्ध प्रयास==== भिकेले प्रतिलिपि अधिकार धारकहरूको लागि सामाग्री हटाउने उपकरण प्रदान गर्दछ ।<ref>{{cite web|url=http://vk.com/dmca |title=प्रतिलिपी अधिकार ऐन उल्लङ्घन सुचना |publisher=भिके डटकम|date= |accessdate=२०१३-०१-०६}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.artistic-license.org/takedowns/vk-com-takedown-process/|title=भिके डटकमको प्रतिलिपी अधिकार सम्बन्धि मुद्दा|work=आर्टिस्टिक लाइसेन्स|access-date=२०१८-०७-०५|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026175043/http://www.artistic-license.org/takedowns/vk-com-takedown-process/ |date=2017-10-26 }}</ref> सन् २०१० मा, भिकेले कानूनी सामग्री प्रदायकहरू जस्तै टेलिभिजन सञ्जाल<ref>{{cite news|title=सिटिसि मिडिया|url=http://www.ewdn.com/2011/06/20/ctc-media-clamps-down-on-piracy/|accessdate=१७ सेप्टेम्बर २०१२|newspaper=इड्विन डटकम|date=२० जून २०११}}</ref> र स्ट्रिमिङ प्रदायकहरूको<ref>{{cite news|title=भिकन्टेक्टले अनाधिकृत भिडियोहरू मेटाउने भएको छ|url=http://lenta.ru/news/2010/11/25/video/|newspaper=टेन्टा डटरू|date=२५ नोभेम्बर २०९}}</ref> साथमा धेरै साझेदारीहरू गरेको छ । यो साझेदारीले प्रदायकहरूलाई प्रयोगकर्ताद्वारा उर्ध्वभरण गरिएको सामग्रीलाई भिकेबाट हटाउन अनुमति दिन्छ र प्रदायक साइटको कानूनी रूपमा मान्यता पाएको सामग्रीहरू प्रतिलिपिहरूको साथमा यसलाई स्थानान्तरण गर्दछ ।<ref>{{cite news|title=कार्यकारी सँगको अन्तरबार्ता|url=http://www.rbcdaily.ru/2012/05/14/media/562949983821661|newspaper=आरबिसि डेल्लि|date=१४ मे २०१२|language=रूसी}}</ref> यो कानुनी मान्यता युक्त सामग्रीहरू, प्रदायक छनौटहरूको आधारमा विज्ञापन प्रायोजित, सदस्यता आधारित, वा निःशुल्क हुन सक्छन् । भिकेले आफ्नो सङ्गीत वा भिडियो खण्डमा आाफ्ना बिज्ञापनहरू प्रदर्शन गर्दैन । अक्टोबर २०१३ मा, सेन्ट पिटबर्गको एक अदालतले भिकन्टेक्टमा लागेका प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घन शुल्कहरू हटायो । <ref>{{cite web|author=Andy |url=https://torrentfreak.com/russian-facebook-not-responsible-for-users-pirate-music-uploads-131026/ |title=भिकेमा उर्ध्वभरण गरिएका सामग्रीहरूको लागि भिके जिम्मेवार छैन |publisher=टोरेन्ट फ्रिक |date=२०१३-१०-२६ |accessdate=२०१४-०६-२१}}</ref>न्यायाधीशले, सामाजिक सञ्जालको रूपमा यसका प्रयोगकर्ताहरुद्वारा उर्ध्वभरण गरिएका सामग्रीको लागि यो जिम्मेदार नभएको घोषण सार्वजनिक गरेका थिए । नोभेम्बर २०१४ मा, सञ्चार सेवा, सूचना प्रविधि र सार्वजनिक मिडिया, लागि सङ्घीय सेवाका प्रमुख म्यासिम केन्जोभले, भिकन्टक्टेले सन् २०१५ को सुरुवात देखि सामग्रीको वैधिकरण प्रक्रिया पूरा गर्ने बताएका थिए ।<ref>{{cite web |url=http://www.macdigger.ru/macall/vkontakte-udalit-ves-piratskij-kontent-v-nachale-2015-goda.html |title="ВКонтакте" удалит весь пиратский контент в начале 2015 года &#124; MacDigger - Новости из мира एप्पल |publisher=म्याक डिगर डटरू |date=२०१४-११-२० |accessdate=२०१५-०२-२३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205044112/http://www.macdigger.ru/macall/vkontakte-udalit-ves-piratskij-kontent-v-nachale-2015-goda.html |date=2014-12-05 }}</ref> ===वेबसाइट भएको [[:en:Denial-of-service attack|डिडिओएस]] आक्रमण=== यस सामाजिक सञ्जाल रूसकै सबैभन्दा लोकप्रिय र धेरै भ्रमण गरिएको वेबसाइट हो, यसको भ्रमणले साना साइटहरूमा डिडोओएस आक्रमणहरू गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ । भिकेले केहि साइटहरूमा डिडिओएस आक्रमणहरूको प्रदर्शन गरेको थियो जसमा यसले प्रयोगकर्ताहरूले प्रयोग गरेका ब्राउजरमा उनीहरूको सहमति बिनानै लक्ष्य साइटहरूमा धेरै अनुरोधहरू पठाएको थियो । सन् २००८ मा यसको लक्ष्यहरूमा [[रुनेट पुरस्कार]]को मतदान पृष्ठ<ref>{{cite web|url=http://habrahabr.ru/post/43171|title=ВКонтакте против "Премии рунета"|publisher=हब्राहब्र डटरू|accessdate=२० जनवरी २०१५}}</ref> रहेको थियो र सन् २०१२ मा क्याप्चा समाधान गर्ने सेवा एन्टिगेट डटकम रहेको थिय‍ो ।<ref>{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/423743.php|title="ÂÊîíòàêòå" îñóùåñòâèë DDoS àòàêó íà ñàéò एन्टिगेट डटकम|date=२६ अप्रिल २०१२|publisher=सेक्युरिटी ल्याब डटरू|accessdate=२० जनवरी २०१५}}</ref><ref>{{cite web|url=http://habrahabr.ru/post/142836|title=ВКонтакте ддосит एन्टिगेट डटकम|publisher=हब्राहब्र डटरू|accessdate=२० जनवरी २०१५}}</ref> ===कालोसूचीमा=== २४ मे २०१३ मा, यस वेबसाइटलाई गलत तरिकाले रूसी सरकार द्वारा प्रतिबन्धित वेबसाइटहरूको एक सूचीमा राखेको बताइएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22651973 |title=रुसको लोकप्रिय वेबसाइट कालोसूचीमा परेको छ |publisher=बिबिसी डटको डट युके |accessdate=२०१३-०८-२४}}</ref> ===इटाली सम्बन्धि आलोचना=== १८ नोभेम्बर २०१३ मा, रोमको अदालतले दिएको एक आदेश अनुसार, मेदुसा फिलिमको, एक एउटा चलचित्रको गैरकानूनी प्रतिलिपि साझेदारीको गरेको भन्दै शिकायत गरेपछि भिकेलाई इटालीमा रोक लगाईएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/How-Berlusconi-s-Company-Blocked-Off-vKontakte-and-File-Hosting-Sites-in-Italy-401518.shtml |title=इटालीमा भिके प्रतिबन्ध |publisher=न्युज डट सफ्ट पिडिया डटकम |date= |accessdate=२०१४-०७-२१}}</ref> तथापि, अप्रिल २०१५ मा, यो इटालियन प्रयोगकर्ताहरूको लागि फेरि खोलिएको थियो र यसको मोबाइल अनप्रयोग दुवै एप स्टोर र गूगल प्लेमा उपलब्ध गराइएको थियो । ===संस्थापक पाभेल दुरोभको राजिनामा=== १ अप्रिल २०१४ मा, डुरोभले आफ्नो पदबाट राजिनामा दिने घोषण गरेका थिए । त्यही घोषणका अनुसार उनको राजिनामा कम्पनी निश्चित गरेको थियो । तथापि, डुरोभ आफैले ३ अप्रिल २०१४ मा एक अप्रिल फुल मा (अप्रिल महिनाको पहिलो दिनमा ठट्टा गरिने प्रचलन) गरिएको ठट्टा रहेको कुरा दावी गरेका थिए । २१ अप्रिल २०१४ मा, डुरोभलाई कार्यकारी अधिकृतको रूपमा निकालिएको थियो । एक महिना पहिले उनको राजिनामा फिर्ता लिने पत्र निकाल्न असमर्थ रहेको दावी गरेका थिए । त्यसपछि डुरोभले कम्पनीलाई प्रभावकारी रूपमा भ्लादिमिर पुटिनको राजनीतिक हलचलले प्रभाव परेको उनले बताएका थिए ।<ref name=DurovTI22414>{{cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-22/news/49318882_1_social-network-vkontakte-pavel-durov-founder-mark-zuckerberg |title=डुरोभले रुस छोडेका छन् |accessdate=अप्रिल २३, २०१४ |archivedate=अप्रिल २४, २०१४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426111428/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-22/news/49318882_1_social-network-vkontakte-pavel-durov-founder-mark-zuckerberg |date=2014-04-26 }}</ref><ref>{{cite web|last=टुर|first=अमार |url=https://www.theverge.com/2014/4/22/5638980/russias-largest-social-network-is-under-the-control-of-putins-allies |title=रुसी सामाजिक सञ्जालमा पुटिनको राजनीतिक हलचल, संस्थापकको भनाइ |publisher=द भर्ज |date= |accessdate=२०१५-०२-२३}}</ref> ===चिन सम्बन्धि आलोचना=== जनवरी २०१६ मा, चीनले भिकन्टेक्टलाई प्रतिबन्ध लगाएको थियो । रूसको मिडिया वाचको अनुसार, सञ्जालको चीनमा अनुमानित ३००,००० प्रयोगकर्ताहरू रहेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://themoscowtimes.com/news/russia-media-watchdog-boasts-it-convinced-china-to-lift-vkontakte-ban-60523|title=भिकेका प्रयोगकर्ता |access-date=२०१८-०३-०९|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> १४ फेब्रुअरी २०१८ को अनुसार, चीन प्राधिकरणहरूले भिकन्टेक्टफाई प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको थियोे र यसलाई देशमा पहुँचयोग्य बनाइएको थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://tass.com/society/990009|title=चिनले रुसी सामाजिक सञ्जाल भिकेमा प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको छ|work=टिएएसएस|access-date=२०१८-०३-०९|language=रुसी}}</ref> ==कार्यक्रम र परियोजनहरू== ===ह्याकथन=== भिकले सन् २०१५ मा ३१ अक्टोबर देखि १ नोभेम्बर सम्म उनीहरूको पहिलो २४-घण्टे [[:en:Hackathon|ह्याकथन]] सञ्चालन गरेको थियो । सहभागीहरूलाई "साधारण बनाउनुहोस्" (रूसी: «Упрощайте!») नामक एउटै विचारद्वारा एकताबद्ध परियोजना विकास गर्न निमन्त्रणा गरिएको थियो । यस प्रतियोगितामा ३४ टोलीहरूले भाग लिएका थिए । विजेताहरू बीच ३०० हजार रूबलको पुरस्कार विभाजित गरिएको थियोे ।<ref>{{Cite news|url=https://vc.ru/social/11462-vk-hackaton-fin|title=Фоторепортаж: Первый хакатон "ВКонтакте" — Соцсети на vc.ru|last=|first=फिलसप|date=२०१५-११-०२|work=भिसी डटरू|access-date=२०१८-११-१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112223442/https://vc.ru/social/11462-vk-hackaton-fin |date=2018-11-12 }}</ref> भिकेले दोस्रो ह्याकथन २६ नोभेम्बर देखि २७ नोभेम्बर २०१६ सम्म आयोजना गरेको थियो । सहभागीहरूले सामुदायिक एप प्लेटफर्मको लागि परियोजनाहरू विकास गरेका थिए । कार्यक्रमको लागि पुरस्कार ३०० हजार रूबल रहेको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://meduza.io/shapito/2016/11/28/poisk-propavshih-kotikov-prilozhenie-kotoroe-ischet-poteryavshihsya-zhivotnyh-s-pomoschyu-neyrosetey|title="Поиск пропавших котиков": приложение, которое ищет потерявшихся животных с помощью нейросетей — Meduza|work=मेडुजा|access-date=२०१८-११-१२|language=रूसी}}</ref> भिकेले आफ्नो तेस्रो ह्याकथन २० सेप्टेम्बर देखि २२ अक्टोबर २०१७ सम्म आयोजना गरेको थियो । यसमा पुरस्कार दश लाख रूबल रहेको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://paperpaper.ru/papernews/2017/10/23/hackathon/|title=На Хакатоне "ВКонтакте" победили авторы приложения, помогающего выбрать маршрут в Эрмитаже|date=२०१७-१०-२३|work=«Бумага»|access-date=२०१८-११-१२|language=रूसी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204130031/https://paperpaper.ru/papernews/2017/10/23/hackathon/ |date=2018-12-04 }}</ref> ===स्टार्ट फेलोज=== २०११ मा, पभेल डुरोव र युरी मिलनरले स्टार्ट फेलोज नामक, प्रविधिको क्षेत्रमा परियोजनाहरू समर्थन गर्न एक अनुदानमुलक कार्यक्रमको स्थापना गरे । सन् २०१४ मा, भिकेले स्टार्ट फेलोज कार्यक्रम लियो र यसलाई अझ बढि व्यवस्थित ढङ्गले सञ्चालन गर्यो । यो अनुदान प्रत्येक महिना ३ कम्पनीहरूमा प्रदान गरिएको थियो र भिके प्लेटफर्ममा विज्ञापनको लागि २५ हजार रूबल सहित भिकेबाट परियोजना परामर्श पनि समावेश गरिएको थियो । भिकेले सन् २०१७ मा यो परियोजना पुन: सुरुवात गर्यो । आय परिमार्जनका साथ मात्र सक्रिय परियोजनाहरूले निवेदन पेश गर्न सक्ने गरी यसको सृजना गरिएको थियोे । यसको कुल पुरस्कार २.५ मिलियन रूबल रहेको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ferra.ru/ru/techlife/news/2017/12/04/vk-start-fellows-2017/|title=Победители Start Fellows получили 2,5 млн рублей от ВКонтакте|access-date=२०१८-११-१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618175253/https://www.ferra.ru/ru/techlife/news/2017/12/04/vk-start-fellows-2017/ |date=2018-06-18 }}</ref> ===भिके कप=== पहिलो भिके कप, १३ देखि २३ वर्षको उमेरका युवा प्रोग्रामरहरूको लागि एक प्रोग्रामिङ च्याम्पियनसिप कार्यक्रम १६ जुलाई २०१२ मा सेन्ट पिटर्सवर्ग, रूसमा आयोजना गरिएको थियो । भिके र कोडफ्रोर्सले दोस्रो भिके कप प्रोग्रामिङ च्याम्पियनसिपलाई संयुक्त रूपमा सञ्चालन गरेका थिए जुन २४ जुलाई देखि २७ जुलाई २०१५ सम्म आयोजना भएको थियो । विजेताहरूले कुल १,०४८,५७६ रूबल प्राप्त गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://vc.ru/social/9534-vk-cup-2015|title=Фоторепортаж: «ВКонтакте» провела второй чемпионат по программированию भिके कप २०१५ — Соцсети на vc.ru|last=भिसि डटरू|first=Редакция|date=२०१५-०७-२७|work=भिसी डटरू|access-date=२०१८-११-१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113025620/https://vc.ru/social/9534-vk-cup-2015 |date=2018-11-13 }}</ref> तेस्रो भिके कप १ जुलाई देखि ४ जुलाई २०१६ सम्म आयोजना भएको थियो र यसको बिजेताले २.५ मिलियन रुबल पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=http://codeforces.com/vkcup2016|title=भिके कप २०१६ - कोडफोर्स|website=कोडफोर्सेस|access-date=२०१८-११-१२}}</ref> भिके र कोडफोर्सले चौथो भिके कपलाई संयुक्त रूपमा सञ्चालन गरेका थिए जुन ८ जुलाई देखि ९ जुलाई २०१७ सम्म आयोजना भएको थियो । ५२ देशका टोलीहरूले प्रतियोगितामा भाग लिनएका थिए । प्रतियोगिताको लागि पुरस्कार २.५ मिलियन रूबल रहेको थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sobaka.ru/city/internet/59533|title=«ВКонтакте» выплатила 2,5 миллиона рублей призёрам भिके।कप २०१७|work=Собака.ru|access-date=२०१८-११-१२}}</ref> ===भिके सङ्गीत पुरस्कार=== पहिलो भिके सङ्गीत पुरस्कार समारोह २५ डिसेम्बर २०१७ मा भएको थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.intermedia.ru/news/318143|title="ВКонтакте" завершит год вручением своей первой музыкальной премии|date=२०१७-१२-१५|access-date=२०१८-११-१२}}</ref> पुरस्कार समारोह एक अनलाइन लाइभ स्ट्रीम को रूपमा आयोजित गरिएको थियो ।<ref name="ИА REGNUM">{{Cite news|url=https://regnum.ru/news/2362173.html|title=Названы победители премии भिके।सङ्गीत पुरस्कार|work=ИА REGNUM|access-date=२०१८-११-१२|language=रूसी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528051747/https://regnum.ru/news/2362173.html |date=2018-05-28 }}</ref> कुनै पनि भिके प्रयोगकर्ता प्रत्यक्ष प्रसारण हेर्न सुबिधा रहेको थियो । समारोह पछि, एक निजी सङ्गीत कार्यक्रम मास्कोमा रहेको भेगस सिटी हलमा आयोजना गरिएको थियो । कार्यक्रमको टिकट भिके सङ्गीत समुदायमा आयोजित एक प्रतियोगिताको माध्यमले जित्न सकिने व्यवस्था रहेको थियो ।<ref name="ИА REGNUM"/> भिके सङ्गीत पुरस्कारकारका बिजेता हात पार्नको लागि कुनै पनि सङ्गीत सङ्ख्यात्मक हिसाबले धेरै बजाइएको गितका गायक/गायिकालाई भिके र बुम एप मार्फत निर्धारण गरिएको थियो । बिजेता ३० कलाकारहरूको नाम भिके सङ्गीत पुरस्कारको आधिकारिक सामुदायिक पृष्ठ र बुम एपको वेबसाइट मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो । सबै पुरस्कार बिजेताका आधिकारिक पृष्ठहरू विशेष सङ्केतद्वारा छुट्ट्इएको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://the-flow.ru/news/vk-music-awards|title=В Москве прошла премия भिके सङ्गीत पुरस्कार Были названы 30 главных треков года|work=द फ्लो डटरू|access-date=२०१८-११-१२|language=रूसी}}</ref> ===भिके उत्सव=== सन् २०१५ देखि, भिकेले एक वार्षिक २-दिने खुला-वायु सङ्गीत र मनोरञ्जन उत्सव आयोजना गर्दै आइरहेको छ । यो उत्सव जुलाईमा ३०० एनिभर्सरी पार्क ,(रूसी: Парк имени 300-летия Санкт-Петербурга) सेन्ट पिटर्सवर्ग रूसमा आयोजना हुने गरेको छ । आयोजकको तथ्याङ्कको अनुसार, सन् २०१६ मा ७० हजार मानिसहरूको उपस्थिति रहेको थियोे भने जसमा सन् २०१७ मा यो सङ्ख्या ८५ हजार सम्म पुगेको थियो । सन् २०१७ मै ४० कलाकारहरूका समूहहरूले ३ वटा मञ्चमा प्रस्तुति दिएका थिए । १.५ मिलियन भन्दा धेरै व्यक्तिहरूले त्यो महोत्सवको आधिकारिक प्रत्यक्ष प्रसारण हेरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://rg.ru/2017/07/14/reg-szfo/v-peterburge-na-vyhodnyh-projdet-tretij-vk-fest.html|title=В Петербурге на выходных пройдет третий VK Fest|date=२०१७-०७-१४|work=Российская газета|access-date=२०१८- ११-१२|language=रूसी}}</ref> ===दान कार्य=== धेरै वर्षसम्म, भिकेले दान कार्यमा विशेष ध्यान दिदैआइरहेको छ जसमा पाभेल दुरोभले एक विशेष कुकुरको चित्र दानको बेलामा प्रर्दशन गर्दे अइरहेका छन् जुन सन् २०११ मा उनी आफैले बनाएका थिए ।<ref>{{Cite web|url=http://www.forbes.ru/sobytiya-opinion/lyudi/212150-kod-pavla-durova-pyat-istorii-iz-zhizni-vkontakte-i-ee-sozdatelya|title=Код Павла Дурова: пять историй из жизни "ВКонтакте" и ее создателя. Фото|website=फोर्ब्स डटरू|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२०१८-११-१२}}</ref> १९ नोभेम्बर २०१५ मा, विश्व वन्यजन्तु कोषको सहयोगमा भिकेले, एक स्टिकरहरूको सङ्गालो सार्वजनिक गरेको थियोे जसमा जानवरको वर्णन, एक विशेष विश्व वन्यजन्तु कोषको पृष्ठको लिङ्क सहित गराइएको थियो र जसले प्रजातिहरूको सहयोग गर्न जानकारी दिएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://wwf.ru/resources/news/iz-zhizni-fonda/redkie-zhivotnye-poselyatsya-vkontakte/|title=Редкие животные "поселятся" ВКонтакте|website=डब्ल्युडब्ल्युएफ डटकम- Всемирный фонд дикой природы|access-date=२०१८-११-१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204121905/https://wwf.ru/resources/news/iz-zhizni-fonda/redkie-zhivotnye-poselyatsya-vkontakte/ |date=2018-12-04 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची|२}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Vkontakte|भिके}} *{{official website|vk.com}} *[http://rbth.ru/business/2014/01/28/vkontakte_looses_its_founder_whats_next_33617.html भिकेले आफ्नो संस्थापक गुमाएको छ]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[[पाभेल दुरोभ]] - [[भिके (सामाजिक सञ्जाल)|भिके]]का संस्थापक {{कमन्सश्रेणी|Vkontakte}} [[श्रेणी:सूचना प्रविधि]] [[श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल]] [[श्रेणी:रूसी वेबसाइटहरू]] qgt6qyq1xx7acxntnfg1wbzn2hwh9db 0 99100 1362073 1361983 2026-06-16T23:53:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362073 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === १७६० तिर सुरु भएको नयाँ [[साम्राज्यवाद]] वा साम्राज्यवादको युगले युरोपेली शक्तिहरू, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र जापानको औपनिवेशिक विस्तारको अवधिलाई चित्रण गर्दछ। [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]] (१७७५-१७८३) र १८२० को दशकमा ल्याटिन अमेरिकामा स्पेनी साम्राज्यको पतनपछी युरोपेली उपनिवेशवादको पहिलो युगको अन्त्य भएको मानिन्छ। == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |date=2007-12-02 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === ==यो पनि हेर्नुहोस्== <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{साम्राज्य}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] 7n9wp7q2iqq60r8dfxcf6llm5yw17jo 0 100332 1362072 1207666 2026-06-16T23:49:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362072 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = सामुएल उमटिटी | image = Samuel Umtiti World Cup Trophy.jpg | image_size = 250 | caption = उमटिटी [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]]को प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = सामुएल उमटिटी<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=२०१८ फिफा विश्वकप रुस: खेलाडीहरूको सुचि: फ्रान्स |publisher=फिफा |format=पिडिएफ |page=११ |date=10 June 2018 |accessdate=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|11|14|df=y}} | birth_place = युओन्डे, [[क्यामेरून]] | height = {{height|m=1.82}}<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/samuel-umtiti|title=सामुएल उमटिटी|publisher=एफसी बार्सिलोना|accessdate=19 October 2018|date=September 2018|orig-year=}}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = २३ | youthyears1 = १९९८–२००२ |youthclubs1 = मिनिभल | youthyears2 = २००२–२०१२ |youthclubs2 = [[ओलम्पिक लोयोनेस|लियोन]] | years1 = २०१०–२०१२ |clubs1 = [[ओलम्पिक लियोन बि]] |caps1 = 21 |goals1 = 0 | years2 = २०१२-२०१६ |clubs2 = [[ओलम्पिक लियोनेस|लियोन]] |caps2 = १३१ |goals2 = ३ | years3 = २०१६– |clubs3 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] |caps3 = ६३ |goals3 = २<!-- LEAGUE ONLY --> | nationalyears1 = २००९–२०१० |nationalteam1 = [[फ्रान्स यू-१७ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१७]] |nationalcaps1 = ७ |nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २०१०–२०११ |nationalteam2 = [[फ्रान्स यू-१८ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१८]] |nationalcaps2 = ७ |nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २०११–२०१२ |nationalteam3 = [[फ्रान्स यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१९]] |nationalcaps3 = १३ |nationalgoals3 = २ | nationalyears4 = २०१२–२०१३ |nationalteam4 = [[फ्रान्स यू-२० राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-२०]] |nationalcaps4 = १३ |nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २०१३–२०१४ |nationalteam5 = [[फ्रान्स यू-२१ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-२१]] |nationalcaps5 = ७ |nationalgoals5 =१ | nationalyears6 = २०१६– |nationalteam6 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |nationalcaps6 = २९ |nationalgoals6 = ४ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८ रुस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[युइएफए युरो २०१६|२०१६ फ्रान्स]]|}} | club-update = १८:१५, २७ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) | ntupdate = २३:१०, ९ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) }} '''सामुएल उमटिटी''' (जन्म: १४ नोभेम्बर १९९३){{IPA-fr|samɥɛl umtiti}} एक फ्रान्सेली पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जसले स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]]को रूपमा खेल्छन । ==कार्यकाल तथ्याङ्क== ==खेल जीवन== ==पुरस्कार तथा उपाधिहरू== ===राष्ट्र=== **''{{fb|FRA}}'' *[[फिफा विश्वकप]] (१):[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]] *[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए युरो कप]] (उपविजेता) :[[२०१६ युरो कप|२०१६]] ===क्लब=== ***{{flagicon|ESP}} [[एफसी बार्सीलोना]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} *[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/samuel-umtiti एफसी बार्सिलोनामा आधिकारिक प्रोफाइल] *[http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2598627396-samuel-umtiti फ्रान्स फुटबल सङ्घमा उमटिटीको प्रोफाइल ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720235914/http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2598627396-samuel-umtiti |date=2015-07-20 }} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] 8jetr25kj2omqdn9elihil0l2a2yby2 0 100538 1362105 1361735 2026-06-17T02:48:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362105 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |date=4 November 2012 }}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] nf4n699hd4z778qiqbbk1cpn7559678 8 102781 1362107 717994 2026-06-17T02:51:40Z Krinkle 3286 Maintenance: Prepare for ShortUrl sunsetting, sync with latest version at [[hi:MediaWiki:Gadget-ShortUrlShare.js]] 1362107 javascript text/javascript 'use strict'; // <nowiki> /** * Share a shortened URL. * * Based on "ShortURL" gadget per https://phabricator.wikimedia.org/T40863 * * Authors: [[User:Siddhartha Ghai]], [[User:स]], [[User:Krinkle]] * * @source https://hi.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-ShortUrlShare.js Revision 2026-05-15 */ // only if user is in the view tab if ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') === 0 && mw.config.get('wgAction') === 'view' && location.href.match('diff=') === null ) { $(shortUrlPlus); } function shortUrlPlus() { var newLink = document.querySelector('#t-urlshortener a'); if (!newLink) { return; } // Create HTML elements var $shortLink = $('<a>') .attr('href', newLink.href) .text(newLink.textContent) .on('click', function () { if (mw.config.get('skin') === 'vector-2022') { var dropdown = newLink.closest('.vector-dropdown'); var toggle = dropdown && dropdown.querySelector('input.vector-dropdown-checkbox'); var pinButton = dropdown && dropdown.querySelector('button.vector-pinnable-header-pin-button'); if (toggle && !toggle.checked && pinButton) { pinButton.click(); } } newLink.click(); return false; }); var $container = $('<span>') .addClass('gadget-shorturl-container') .append( $('<span>') .addClass('gadget-shorturl-container-tooltip') .append($shortLink) ); // Add to document $('#firstHeading').append($container); } // </nowiki> qgewgw8cbeiyr101ecomwjjrtca1f94 8 102782 1362106 708717 2026-06-17T02:51:31Z Krinkle 3286 1362106 css text/css /** * @source https://hi.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-ShortUrlShare.css Revision 2026-06-15 */ .title-shortlink-container, #t-shorturl { display: none; } .gadget-shorturl-container { display: inline-block; font-size: small; line-height: 1.4; /* reset to Vector default, override h1:lang(xx) override from Cite extension */ padding: 0 25px 0 5px; width: 16px; height: 16px; background-image: url(); background-repeat: no-repeat; background-position: 5px center; /* match padding-left */ vertical-align: middle; opacity: 0.5; } .gadget-shorturl-container-tooltip { display: none; } .gadget-shorturl-container:hover { opacity: 1.0; } .gadget-shorturl-container:hover .gadget-shorturl-container-tooltip { display: block; position: absolute; margin-top: 14px; margin-left: 4px; border: solid white 1px; border-radius: 3px; border-color: #a9a9a9; padding: 3px; background-color: #ffffff; z-index: 10000; box-shadow: 2px 2px 2px #d3d3d3; } l7y4cszz6dt9ej3y1ygssec8w4toaf1 0 103657 1362124 1356575 2026-06-17T10:18:29Z Bishaldev100 28807 1362124 wikitext text/x-wiki {{for|जङ्गबहादुरको हत्या गर्न षड्यन्त्र गरिएको चर्चित हत्याकाण्ड|भण्डारखाल पर्व}} {{Infobox civilian attack | title = भण्डारखाल पर्व | image = | image_upright = | caption = | location = भण्डारखाल बगैचा, [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|बसन्तपुर दरबार]], काठमाडौं र विष्णुमती नदीको किनार, काठमाडौँ, नेपाल | target = | date = वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते पछि २ हप्ता सम्म | time = | timezone = | coordinates = | type = [[राजनैतिक हत्या]] (गम्भीर राजद्रोहको आरोपमा मृत्युदण्ड) | weapons = [[तरबार]] [[खुँडा]], [[खुकुरी]], [[सती प्रथा|सति]] | fatalities = काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान) <br> ''चौतारिया '' [[शेरबहादुर शाह]] <br> [[काजी ]] [[नरसिंह गुरुङ]] <br> पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] सहित ९३ | injuries = | perp = [[भीमसेन थापा]] र गुट; [[नेपाल सरकार]]का सहयोगीहरू }} '''भण्डारखाल पर्व''' वि.सं १९०३ वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड थियो । यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके भिमसेन थापा थिए । हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया शेरबहादुर शाहका गुटका भारदारहरूलाई मृत्युदण्ड दिइयो। यस घटनाको सुरुवात काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान)को बेलायतीसंगको सम्बन्धमाथि छानबिन भयो। बेलायती नक्स मिसनको स्थापना हुनुमा दोषी ठहरिएपछि काजी त्रिभुवनले चौतारिया शेरबहादुर शाह, काजी नरसिंह गुरुङ लगायत सबैको पोल खोलिदिए। यस घटना पछी राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्। <ref name=":0" /> ==राजकचहरी== नेपालको राज्यकोषबाट [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]ले रु. १८,०००/- झिकी भ्रष्टाचार गरेको कुरा खुल्यो र खजाञ्ची त्रिभुवन खवास पनि त्यस दोषका भागी भए। वि. सं. १८६३ बैशाख १४ गते राती त्रिभुवन खवासको घरमा भारदारी कचहरी बस्यो। राज्यकोषका हर्ताकर्ता त्रिभुवन खवास ज्यादै चलाख र सम्पन्न परिवारका थिए। उनै त्रिभुवन खवासले राज्यकोषबाट रकम हिनामिना गरी भ्रष्टाचार बढाएको प्रमाण प्राप्त भएकाले त्यस्को छानबिन गर्न राजकचहरी बस्नु परेको थियो।<ref>{{Cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|last=|first=प्रा.डा.[[राजाराम सुवेदी]]|publisher=साझा प्रकाशन|year=२०६१|location=काठमाडौँ|page=१९४}}</ref> मानिसको ज्यान लिने कुरा परेमा राती सभा बोलाउने परम्परा नेपालमा भएकाले त्यसो गरिएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> === रणबहादुर शाहको हत्या === [[रणबहादुर शाह]]ले त्रिभुवन खवासलाई काट्ने र शेरबहादुर शाहका आँखा फोर्ने आदेश दिए। त्यति छलफल भएर बेलुकीको खाना खाने बनेर भीमसेन थापा चौतारिया रणोद्योत शाहको भान्छामा गए। शेरबहादुरले रिसको झोकमा रणबहादुर शाहलाई तरबार प्रहार गरे। थिलोथिलो गरी काटिएका रणबहादुर शाहले अंगरक्षक बालनरसिंह कुँवरलाई पुकारे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> तत्कालै राजाका अंगरक्षक [[बालनरसिंह कुँवर]]ले तलवार झिकी पूर्व राजाका हत्यारा शेरबहादुरलाई काट्दा शेरबहादुरको पनि मृत्यु भयो। यसमा [[बम शाह]]को बालनरसिंहप्रति समर्थन देखिन्छ। राजकुमार रणोद्योत शाहका घरमा खाना खान गएका तत्कालीन काजी [[भीमसेन थापा]]ले घटनाको अनुसन्धान सुरु गरे। दोषी ठहरिएकालाई भण्डरखाल बगैंचामा मृत्युदण्ड दिइयो; जसमा ९३ जना परे। मृत्यदण्ड पाउनेहरू मुख्यतय शेरबहादुर शाह पक्षका भारदारहरू थिए जसमा काजी त्रिभुवन खवास र काजी नरसिंह गुरुङ थिए। == नरसंहार == शेरबहादुर शाहीका दुई अंगरक्षक तत्काल काटिए। र, शृङ्खलाबद्ध हत्या सुरु भयो। काजी त्रिभुवन प्रधान र नरसिह गुरुङ थुनिए। शेरबहादुर शाहीका दाजु विदुर शाही नजरबन्दमा परे। पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ त [[पाटन दरवार|पाटन दरबार]]मा नजरबन्दमा राखिएका थिए। यस दुर्दान्त घटनासँग उबीहरूको कुनै लेनादेना थिएन। रातमै निरपराध उनीहरूलाई त्यहाँबाट झिकाइयो। [[हेलम्बु]]मा निर्वासित जीवन बिताइरहेकी महारानी राजराजेश्वरीलाई पनि जतिसक्दो चाँडो त्यहाँबाट राजधानी काठमाडौँ मा ल्याउन भनी रातैमा रिसल्लाहरू त्यतातर्फ दौडाइए। चौतारा [[विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]]का नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।। <ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको लासलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा [[गिद्ध]]हरूलाई खुवाइयो। चौतारा विदुर शाह तथा शेरबहादुर शाह दुवै भाइका निरपराध श्रीमती एवम् छोरीहरू अमानवीय तरिकाले बलपूर्वक पोडेहरूलाई सुम्पिए। त्यसको अर्को दिन १३ अरू भारदार मारिए। राजराजेश्वरी १४ सुसारेहरूसँगै सति जान बाध्य पारिइन्। यसरी दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए, [[बाबुराम आचार्य]]ले मृत्यु हुनेको संख्या यही टिपाएका छन्। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्। <ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> ==त्यस पश्चात्== आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गर्‍ काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथी अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछी भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रुपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्।' <ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] * [[६४ सालको पर्व]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] 667w9nsqck9pgw876fhiqlbxn95sq65 0 103986 1362030 1324374 2026-06-16T12:48:36Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1362030 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} {{for|सन् १९९० मा [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी]] तथा [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]] बिचको पुन: एकीकरणको |जर्मन पुन: एकीकरण}} [[चित्र:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|thumb|The German Empire of 1871–1918.]] {{Infobox historical event |image = Deutsches Reich (1871-1918)-en.png |caption = मध्य युरोपको राजनीतिक नक्साले १८७१ मा संयुक्त [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]को भाग बनेका २६ क्षेत्रहरू देखाउँदै। उत्तरपूर्वमा रहेको प्रशियाले नयाँ साम्राज्यको लगभग ४०% ओगटेको छ। |native_name = ''Deutsche Einigung'' |native_name_lang = de | date = {{nowrap|१ फेब्रुअरी १८६४ – ८ जनवरी १८७१ }} | location = [[Palace of Versailles]], [[French Third Republic|France]]<br />{{Coord|48|48|12.89|N|2|07|13.20|E|region:IT-62_type:city|display=inline,title}} |participants = {{nowrap|{{flagicon|North German Confederation}} [[North German Confederation]]}} {{Collapsible list |{{flagicon|Kingdom of Prussia|1803}} [[Kingdom of Prussia]] |{{flagicon|Kingdom of Saxony}} [[Kingdom of Saxony]] |{{flagicon|Grand Duchy of Hesse}} [[Grand Duchy of Hesse]]{{sup|a}} |{{flagicon|Mecklenburg-Schwerin}} [[Grand Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] |{{flagicon|Mecklenburg-Strelitz}} [[Grand Duchy of Mecklenburg-Strelitz]] |{{flagicon|Oldenburg}} [[Grand Duchy of Oldenburg]] |{{flagicon|Saxe-Weimar-Eisenach}} [[Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach]] |{{flagicon|Anhalt}} [[Duchy of Anhalt]] |{{flagicon|Duchy of Brunswick}} [[Duchy of Brunswick]] |{{flagicon|Saxe-Altenburg}} [[Duchy of Saxe-Altenburg]] |{{flagicon|Saxe-Coburg and Gotha}} [[Duchy of Saxe-Coburg and Gotha]] |{{flagicon|Saxe-Meiningen}} [[Duchy of Saxe-Meiningen]] |{{flagicon image|Flagge Fürstentum Lippe.svg}} [[Principality of Lippe]] |{{flagicon image|Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg}} [[Principality of Reuss-Gera]] |{{flagicon image|Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg}} [[Principality of Reuss-Greiz]] |{{flagicon|Schaumburg-Lippe}} [[Principality of Schaumburg-Lippe]] |{{flagicon image|Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg}} [[Principality of Schwarzburg-Rudolstadt]] |{{flagicon image|Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg}} [[Principality of Schwarzburg-Sondershausen]] |{{flagicon image|Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg}} [[Principality of Waldeck and Pyrmont]] |{{flagicon|Bremen}} [[Free Hanseatic City of Bremen]] |{{flagicon|Hamburg}} [[Free and Hanseatic City of Hamburg]] |{{flagicon|Free City of Lübeck}} [[Free and Hanseatic City of Lübeck]] }} {{unbulleted list|{{flagicon|Kingdom of Bavaria}} [[Kingdom of Bavaria]]|{{flagicon|Kingdom of Württemberg}} [[Kingdom of Württemberg]]|{{flagicon|Baden|1871}} [[Grand Duchy of Baden]]|{{flagicon|Grand Duchy of Hesse}} [[Grand Duchy of Hesse]]{{sup|a}}}} | notes = {{longitem|style=white-space|{{unbulleted list|{{sup|a}} Only [[Upper Hesse]] is part of the North German Confederation. [[Lower Hesse]] is not.}} }} }} मध्य युरोप स्वतन्त्र राज्यहरु (प्रसा, बवेरिआ, स्याक्सोनी आदि)लाई आपसमा मिलाएर १८७१ मा एक राष्ट्र-राज्य जर्मन साम्राज्यको निर्माण गरियो । यस ऐतिहासिक प्रक्रियाको नाम '''जर्मनीको एकीकरण''' ({{Lang-de|Deutsche Einigung}}, {{IPA-de|ˈdɔʏtʃə ˈʔaɪnɪɡʊŋ|pron|De-Deutsche Einigung.ogg}})थियो । यस अघी यो भूभाग (जर्मनी) ३९ राज्यहरूमा विभाजित थियो । यी मध्ये अष्ट्रिया साम्राज्य तथा [[प्रशा अधिराज्य|प्रसा राजतन्त्र]] आफ्नो आर्थिक तथा राजनीतिक महत्त्वको लागि प्रसिद्ध थिए । जर्मनीका जनतामा राष्ट्रिय भावना थियो। देश भित्र अनेक गुप्त समितिहरू बनेका थिए । यि समितिहरू नवीन विचारहरूको प्रचार्-प्रसार गरिरहेका थिए । यही कारण १८३० ई. र [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)|१८४८ ई. मा फ्रान्समा भएको क्रान्ति]]को प्रभाव यहाँ पनि पर्‍यो र यहाँका जनताले पनि विद्रोह गरे । यद्यपि यो क्रान्ति असफल भए तथापि यसबाट देशको जनतामा राजनीतिक चेतनाको आविर्भाव भयो । १८६० ई. मा जब [[इटालीको एकीकरण|इटलीको एकीकरण]] हुँदै गयो तब जर्मन जनतामा पनि आशाको सञ्चार भयो र उनीहरू पनि एकीकरणको दिशामा गतिशील भए । इटलीको एकीकरण कार्य पिडमण्टको राजाको नेतृत्वमा भईरहेको थियो । यसै गरी जर्मन देशभक्तहरूले प्रशाको नेतृत्वमा जर्मनीको एकीकरण कार्य सम्पन्न गर्ने निश्चय गरे । यस समय [[प्रशा अधिराज्य|प्रशा]]का शासक विलियम प्रथम तथा चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|बिस्मार्क]] थिए। तर यी जर्मन देशभक्तहरूको अगाडि दुई प्रमुख चुनौती थिए - * आस्ट्रियाको प्रभुत्वबाट छुटकारा पाउनु, * जर्मन-राज्यहरूलाई प्रशाको नेतृत्वमा संगठित गर्नु। === बिस्मार्कको उदय === [[ओटो भोन बिस्मार्क|अटो एडवर्ड लियोपोल्ड बिस्मार्क]]को जन्म १८१५ [[ई]] मा ब्रेडनबर्गको एक कुलीन परिवारमा भएको थियो । बिस्मार्कको शिक्षा बर्लिनमा भएको थियो । १८४७ ई मा नै उनी प्रशाको प्रतिनिधि-सभाको सदस्य चुनिए । उनी जर्मन राज्यको संसदमा [[प्रशा अधिराज्य|प्रशा]]को प्रतिनिधित्व गर्थे। उनी नवीन विचारहरूको प्रबल विरोधी थिए। १८५९ ई मा उनी रूसको लागि जर्मनीको राजदूतको रूपमा नियुक्त भए। १८६२ ई मा उनी  पेरिसको लागि राजदूत बनाइएर पठाइए । यी ओहोदाहरूमा रहेर उनी अनेक मानिसहरूको सम्पर्कमा आए। उनलाई युरोपको राजनीतिक स्थितिसँग परिचित भए । १८६२ ई मा प्रशाको शासक विलियम प्रथमले उनलाई देशको  चान्सलर (प्रधानमन्त्री) नियुक्त गरे। बिस्मार्क ‘रक्त र लोहाको नीति'को समर्थक थिए। उनको रुचि लोकतन्त्र र संसदीय पद्धतिमा पटक्कै थिएन । उनी सेना र राजनीतिको कार्यमा विशेष रुचि राख्थे । यसैमा निर्भर रहेर, उनी आफ्नो उद्देश्य प्राप्त गर्न चाहन्थे । उनी प्रसालाई सैनिक दृष्टिबाट मजबूत गरेर युरोपको राजनीतिमा आफ्नो वर्चस्व  कायम गर्न चाहन्थे । उनी अष्ट्रियालाई जर्मन सङ्घबाट बाहिर निकालेर र प्रसाको नेतृत्वमा जर्मनीको एकीकरण गर्न चाहन्थे। उनी सभा र भाषणमा विश्वास गर्दैनथे। उनी सेना र शस्त्रद्वारा नै देशको समस्याहरु समाधान गर्न चाहन्थे । उनी अवैधानिक कार्य गर्न पनि पछि पर्दैनथे। प्रसाको सैनिक शक्ति वृद्धि गरेर र कूटनीतिको सहारामा उनले जर्मन राज्यहरूको  एकीकरण कार्य पुरा गरे । यस कार्यलाई पुरा गर्नको लागि उनले तीन प्रमुख युद्ध लडे। सबै युद्धहरूमा सफल भएर उनले जर्मन-राज्यहरूको एकीकरण कार्य पुरा गरे। यसले युरोपीय इतिहासको स्वरूप नै परिवर्तन भयो । === डेनमार्कसँग युद्ध (१८६४ ई.) === सर्वप्रथम बिस्मार्कले आफ्नो शक्तिको प्रहार डेनमार्क राज्य माथी गरे। जर्मनी र डेनमार्कको बीच दुई प्रदेश विद्यमान थिए, जसको नाम श्लेसविग र हलस्टिन थियो। दुबै प्रदेश शताब्दी औँ देखि डेनमार्कको अधिकारमा थियो, तर यसको भाग थिएन। हलस्टिनका जनता जर्मन जातिका थिए, जबकि श्लेसविगमा आधा जर्मन र आधा डेनिस थिए। १९औं शताब्दीमा अन्य देशहरूको सरह डेनमार्कमा पनि राष्ट्रियताको लहर फैलियो, जसबाट प्रभावित भएर डेनिस देशभक्तहरूले देशको एकीकरणको प्रयत्न गरे। उनीहरू उक्त दुबै राज्यलाई डेनमार्कमा सामेल गरेर उसको शक्तिलाई सुदृढ गरियोस् भन्ने चाहन्थे। फलस्वरूप १८६३ ई. मा डेनमार्कको शासक [[क्रिश्चियन दशम्]]ले उक्त प्रदेशलाई आफ्नो राज्यमा सामेल गर्ने घोषणा गरे। उनीहरूको यो कार्य १८५२ ई. मा सम्पन्न लण्डन समझौताको विपरित थियो, यसकारण जर्मन राज्यहरूले यसको विरोध गरे। उनीहरूले "यी प्रदेशलाई डेनमार्कको अधिकारबाट मुक्त गरियोस" भन्ने माग गरे। प्रशाले पनि डेनमार्कको यस नीतिको विरोध गरे। बिस्मार्कले सोचे कि डेनमार्कको विरुद्ध युद्ध गर्नको लागि यो अनुकूल अवसर हो। उनी यो प्रदेश माथि प्रशाको अधिकार स्थापित गर्नको लागि इच्छुक थिए। प्रशाको विरुद्ध कुनै विपरीत प्रतिक्रिया नहोस् भनेर बिस्मार्क यो कार्यलाई उनी एक्लै नगरेर अष्ट्रियाको सहयोगबाट पूरा गर्न चाहन्थे। आस्ट्रियाले पनि यस कार्यमा प्रशालाई सहयोग गर्नु उचित सम्झियो। यसको कारण यो थियो कि यदि प्रशा यस मामिलामा एक्लै हस्तक्षेप गर्दथ्यो भने जर्मनीमा अष्ट्रियाको प्रभाव कम हुन जान्थ्यो। यसको अतिरिक १८५२ ई.को लण्डन समझौतालाई पूर्ण रूपबाट पालन गर्न चाहन्थ्यो। यस प्रकार प्रशा र अष्ट्रिया दुईले सम्मिलित रूपबाट डेनमार्कको विरुद्ध सैनिक कार्यवाही गर्ने निश्चय गरे। फलस्वरूप १८६४ ई. मा उनीहरूले डेनमार्क माथी आक्रमण गरी दिए। डेनमार्क पराजित भयो र उसले आक्रमणकारीहरूको साथ एक सम्झौता गरे। यसको अनुसार उसले श्लेसविग र हलस्टिलको साथ-साथ लायनबुर्गको अधिकारबाट पनि वञ्चित हुनु पर्‍यो। ===गेस्टिनको समझौता === यस समझौताको अनुसार श्लेसविग र हलस्टिनको प्रदेश त डेनमार्कबाट खोसियो, तर यस लूटको सामानको बाँडफाँडको सम्बन्धमा प्रशा र अष्ट्रियामा मतभेद भयो। यस प्रश्नलाई लिएर दुबैको बीच कटुता उत्पन्न भयो। अष्ट्रिया आफ्नो आन्तरिक स्थितिको कारणले युद्ध गर्ने पक्षमा थिएन जब कि प्रशा यस प्रसंगको माध्यमबाट अष्ट्रियालाई जर्मन राज्य सङ्घमा कमजोर गर्न चाहन्थ्यो। अन्तत दुबैको बीच १४ अगष्ट १८६५ ई. मा गेस्टिन नामक स्थानमा सम्झौता भयो, जो ‘गेस्टिन-समझौता’को नामबाट जानिछ। यो सम्झौता यस प्रकार थियो- * श्लेसविङ प्रशियालाई दिइयो, * हलस्टिन माथी अष्ट्रियाको अधिकार मानियो, * लायनवर्ग प्रदेश प्रशाले खरीद गर्‍यो, जसको मूल्य अष्ट्रिया लाई दिईयो । यो सम्झौता बिस्मार्कको कूटनीतिक विजय थियो । उनी यसलाई एक अस्थायी समझौता मान्दथे, जसको अवहेलना जहिले जोबाट पनि गर्न सकिन्थ्यो। अतः अगाडि बढेर यसको विरुद्ध प्रतिक्रिया हुनु स्वाभाविक थियो। वास्तवमा बिस्मार्कको इच्छा अष्ट्रिया लाई युद्धमा परास्त गरेर उसलाई जर्मन सङ्घबाट बहिष्कृत गर्नु थियो। यस दिशा मा उनले तयारी गर्न आरम्भ गरेका तर यो कार्य सरल थिएन, किनकी अष्ट्रिया यूरोपको एक महत्त्वपूर्ण राज्य थियो र त्यस माथी आक्रमण गर्नाले अन्तर्राष्ट्रीय सम्बन्ध मा असर पर्न सक्दथ्यो । अतः अष्ट्रिया विरुद्ध सैनिक कार्यवाही गर्नु पूर्व बिस्मार्क अन्य राज्यहरुको इच्छा जान्न चाहन्थे। यस प्रकार युद्धको पूर्व उनले कूटनीतिक चाल द्वारा अन्य राज्यहरुको संभावित प्रतिक्रियालाई सम्झनु आवश्यक सम्झिए। ग्रेट ब्रिटेनले यस युद्ध मा हस्तक्षेप गर्ने सम्भावना थिएन, किनकी ऊ एकाकीपनको नीतिमा चलिरहेको थियो। रूस बिस्मार्कको मित्र थियो। उनले फ्रान्सलाई लोभ दिएर युद्धमा तटस्थ रहने आश्वासन प्राप्त गरे । [[नेपोलियन तृतीय]]ले तटस्थ रहनु राष्ट्रिय हितमा उचित सम्झिए । उसले यो सोचे कि अष्ट्रिया र प्रशाको युद्धबाट उनीहरूको शक्ति क्षीण हुने छ र त्यस स्थितिबाट फ्रान्सलाई विकास गर्ने अवसर प्राप्त हुने छ। १८६६ ई. मा प्रशा र इटलीको बीच सन्धि भयो, जसको अनुसार इटलीले युद्धमा प्रशालाई साथ दिने आश्वासन दियो। यसको बदलामा बिस्मार्कले युद्धमा सफल भए पश्चात इटलीलाई वेनेशिया दिने वचन दिए । यस सन्धिको सूचना पाएर अष्ट्रिया धेरै चिंतित भयो। अब अष्ट्रिया र प्रशाको सैनिक तयारी तीव्र गतिबाट चल्न थाल्यो। यस प्रकार प्रशा र अष्ट्रियाको बीच युद्धको स्थिति निर्मित भयो । अब युद्धको लागि केवल अवसर खोज्ने आवश्यकता थियो। श्लेसविग र हलस्टिन सम्बन्धी समझौतामा युद्धको कारणहरु खोजी निकाल्न कुनै कठिन कार्य थिएन। १८६६ ई. मा प्रशालाई यो अवसर प्राप्त भयो र उसले अष्ट्रियाको विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गरिदियो। इटली [[प्रशा अधिराज्य|प्रशा]]लाई साथ दिइरहेको थियो। यो युद्ध सेडोवाको मैदानमा दुबैको बीच सात हप्तासम्म चल्यो, जसमा अष्ट्रिया पराजित भयो । यस युद्धको समाप्ति [[प्राग को सन्धि|प्रागको सन्धि]] द्वारा भयो, जसको शर्तहरु यस प्रकार थिए- #अष्ट्रियाको नेतृत्वमा जुन जर्मन-सङ्घ बनेको थियो, त्यसलाई समाप्त गरियो। # श्लेसविग र हलस्टिन प्रशालाई दिइयो। # दक्षिणको जर्मन-राज्यहरुलाई स्वतन्त्र मानियो । #वेनेशियाको प्रदेश इटलीलाई दिईयो। # अष्ट्रियाले युद्धको क्षतिपुर्ती दिनु पर्‍यो। ===जर्मन राजसङ्घको स्थापना=== यस युद्धको फलस्वरूप जर्मन-राज्यहरूबाट अष्ट्रियाको वर्चस्व समाप्त भयो । अब त्यहाँ प्रशाको प्रभाव कायम भयो। यस युद्धको पछि प्रशालाई अनेक नवीन प्रदेश प्राप्त भयो, जसको कारण अब त्यो यूरोपको शक्तिशाली राज्य मानिन थाल्यो । अब बिस्मार्क पनि यूरोपमा एक महत्त्वपूर्ण व्यक्ति बने। प्रशाको यस सफलताले परोक्ष रूपबाट फ्रान्सको भावी पराजयको सङ्केत दियो। यस प्रकार यस युद्धबाट प्रशालाई अनेक लाभ भयो। हैनोवर, हेसकेसल, नासो र फ्रेंकफर्ट प्रशा राज्यमा शामेल गरियो। यस पछि उसले जर्मन-राज्यहरुलाई नयाँ सिराबाट आफ्नो नेतृत्वमा संगठित गर्ने प्रयास गरे। तर दक्षिण-राज्यहरुको विरोधको कारण यस्तो गर्नु सम्भव भएन। यस्तो स्थितिमा यो "चार दक्षिण जर्मन राज्यहरू (बवेरिया, बुटर्मवर्ग, बादेन र हेन्स)लाई छोडी बाँकी जर्मन-राज्यहरुलाई सङ्गठन प्रशाको नेतृत्वमा बनाईनु पर्छ" भन्ने उचित ठानियो । बिस्मार्कले यसै गरे। यस प्रकार उसने उत्तरी जर्मन राज्यहरुको गठन गरे। यसमा २१ जर्मन राज्य सामेल थिए। यस नयाँ सङ्घको अध्यक्ष प्रशालाई बनाइयो। बिस्मार्क यस सङ्घको प्रथम चान्सलर नियुक्त भए। उनलाई त्यहा गठित भएको सङ्घीय परिषदको अध्यक्ष पनि नियुक्त गरियो। यस परिषदमा कुल ४३ सदस्य थिए, जसमा १७ सदस्य प्रशाका थिए। सङ्घको अध्यक्षको रूपमा प्रशाको राजालाई अनेक महत्त्वपूर्ण कार्यहरू जस्तो युद्ध एवं सन्धिलाई सम्पादित गर्ने अधिकार थियो। दोश्रो सभाको नाम लोकसभा थियो, जसको सदस्य वयस्क मताधिकार अनुसार जनताद्वारा चुनिन्थे। यस प्रकार बिस्मार्क जर्मनीको एकीकरणको दिशामा अगाडि बढे । अब उनको लागि केवल अन्तिम कार्य गर्न बाँकी थियो। जर्मनीको एकीकरणको लागि बिस्मार्कले फ्रान्ससँग अन्तिम युद्ध गरे, किनकी उसलाई पराजित नगरिकन दक्षिणको चार जर्मन राज्यहरुलाई जर्मन सङ्घमा सामेल गर्न सम्भव थिएन। उता फ्रान्स अष्ट्रियाको विरूद्ध प्रशाको विजयबाट आफुलाई अपमानित महसूस गरिरहेको थियो। उसको विचार थियो कि दुबैको बीच चल्ने युद्ध दीर्घकालीन हुनेछ तर आशाको विपरीत यो युद्ध चाडै नै समाप्त भयो, जसमा प्रशालाई सफलता मिल्यो। फ्रान्सको सम्राट [[नेपोलियन तृतीय]] ले आफ्नो गिर्दै गरेको प्रतिष्ठालाई पुनः जीवित गर्नको लागि फ्रान्सको सीमालाई [[राइन नदी]] सम्म विस्तृत गर्ने विचार गरे, तर उनी यस कार्यमा सफल हुन सकेनन्। बिस्मार्कले आफ्नो कूटनीतिक चालहरु द्वारा फ्रान्सको हरेक इच्छालाई असफल गरिरहे। नेपालियनले [[हल्यान्ड]]बाट [[लक्जेमबर्ग]] लिन चाहे, तर बिस्मार्कको विरोधको कारण त्यो सम्भव हुन सकेन । यसमा दुबैको बीच कटुताको भावना निर्मित भयो। फ्रान्स विश्वास गर्दथ्यो कि प्रशाको उत्कर्षको कारण उसको स्थिति नाजुक भएको छ। उता प्रशा पनि फ्रान्सलाई आफ्नो मार्गको बाधक मान्दथ्यो। फलस्वरूप दुबै देशका अखबार एक अर्काको विरुद्ध विष बमन गर्न लागे। यस्तो स्थितिमा दुबैको बीच युद्ध आवश्यक प्रतीत हुन थाल्यो । ===स्पेनको राजगद्दीको विषय=== यस बीच स्पेनमा उत्तराधिकारको सम्बन्धि विवाद उत्पन्न भयो, जसबाट त्यहाँ [[गृहयुद्ध]] प्रारम्भ हुन गयो । १८६३ ई. मा स्पेनको जनताले विद्रोह गरेर रानी ईसाबेला द्वितीयलाई देशबाट निकाली दिए र उनको स्थान पर प्रशाको सम्राटको नातेदार लियोपोर्ल्डलाई त्यहाँको नयाँ शासक बनाउने विचार गरे। नेपोलियन यसको तयार थिएनन, किनकी यस्तो हुँदा स्पेन माथी पनि प्रशाको प्रभाव स्थापित हुन जाग्छ। फ्रान्सको विरोधलाई विचार गर्दै लियोपोल्डले आफ्नो दाबेदारी त्यागे। तर नेपोलियन यसबाट पनि सन्तुष्ट भएनन्। उसले यो आश्वासन चाह्यो कि भविष्यमा पनि प्रशाको कुनै राजकुमार स्पेनको शासक हुने छैन । यो नेपोलियनको मनमानी र प्रशाको अपमान थियो। अतः यस घटनाको कारण १५ जुलाई १८७० ई. मा फ्रान्सले प्रशाको विरूद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरिदियो। यो युद्ध [[सीडान]] मैदानमा भयो, जसमा [[नेपोलियन तृतीय]] पराजित भए। जर्मन सेनाहरु फ्रान्सको भित्र सम्म घुसे। २० जनवरी १८७१ ई. मा पेरिसको पतनको पश्चात युद्ध समाप्त भयो। अन्तत दुबैको बीच एक सन्धि भयो, जुन इतिहासमा ‘फेंकफर्टको सन्धि’को नामबाट विख्यात भयो। यसको शर्तहरु यस प्रकार थिए - * फ्रान्सको अल्सास र लरेन प्रदेश प्रशालाई सुम्पिनु पर्ने। * फ्रान्सले युद्धको क्षतिपुर्ती २० करोड पाउण्ड दिनु पर्ने। * क्षतिपुर्तीको भुक्तानी नभएसम्म जर्मन सेना फ्रान्समा बसिरहने। यो सन्धि फ्रान्सको लागि अत्यन्त नै अपमानजनक सिद्ध भयो र यसको परिणाम दूरगामी सिद्ध भयो। यस सन्धिले दुबैको बीच दुश्मनीको भावना गहिरो भयो। ===जर्मन-साम्राज्यको गठन=== [[चित्र:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|right|thumb|300x300px|१८ जनवरी १८७१ मा [[वर्सेली]] को 'हल अफ मिरर्स' मा [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]] की स्थापना]] सीडानको युद्ध पश्चात दक्षिण जर्मनीको चार राज्यहरु - बवेरिया, बादेन, बुटर्मवर्ग र हेंसलाई जर्मन सङ्घमा समाबेश गरेर त्यसलाई [[जर्मनी]] ([[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]) एक नयाँ नाम दिइयो। प्रशाको राजालाई जर्मनीको पनि सम्राट घोषित गरियो। यस प्रकार जर्मनीको एकीकरण पूर्ण भयो। १८ जनवरी १८७१ ई. मा विलियम प्रथमको [[राज्याभिषेक]] जर्मनीको सम्राटको रूपमा भयो। यस असम्भव जस्तो लाग्ने कार्यलाई पुरा गर्ने श्रेय '''बिस्मार्क'''लाई जान्छ। == सन्दर्भ== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनीको इतिहास]] *[[जर्मन पुन: एकीकरण]] *[[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]] *[[नाजी जर्मनी|तृतीय जर्मन साम्राज्य]] *[[भारत को राजनीतिक एकीकरण|भारतको राजनीतिक एकीकरण]] *[[इटालीको एकीकरण|इटलीको एकीकरण]] *[[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] {{विश्वको इतिहास}} [[श्रेणी:जर्मनी को इतिहास]] [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास]] [[श्रेणी:जर्मनीको एकीकरण]] gahhumlyncqoihnqxocwnsjhe49b7su 0 104328 1362122 1356574 2026-06-17T10:03:12Z Bishaldev100 28807 1362122 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =पृथ्वीपाल सेन | succession =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५१<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref>-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] kwmib2wb9l21jcsnpfshm0y05jwq8c6 0 104522 1362038 1310173 2026-06-16T14:15:58Z ~2026-35313-13 79398 /* The birthplace was misspelled. The correct spelling is तोथली but it is written ठेथली*/ 1362038 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विशाल श्रेष्ठ | image = | caption = | fullname = विशाल श्रेष्ठ | birth_date = १२ सेप्टेम्बर १९१२<ref name="profile">{{cite web|title=Bishal Shrestha - Player Profile - Football |url=https://www.transfermarkt.co.uk/bishal-shrestha/profil/spieler/191033 |work=[[transfermarkt.com]] |accessdate=31 August 2015}}</ref> | birth_place = तौथली, नेपाल | height = १.७५ मीटर | position = गोलरक्षक | currentclub = मनाङ-मर्स्याङ्दि क्लब | clubnumber = २० | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = | caps2 = | goals2 = | years3 = | clubs3 = [[मनाङ मर्स्याङ्दि क्लब]] | caps3 = ० | goals3 = ० | nationalyears1 = २०१९- | nationalteam1 = {{fb|NEP}} | nationalcaps1 = ० | nationalgoal1 = ० | pcupdate = | ntupdate = }} '''विशाल श्रेष्ठ''' एक नेपाली फुटबल खेलाडी हुन् । उनी वर्तमान [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दि क्लब]]का लागि [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबका खेलाडीहरू|मुख्य गोलरक्षक]] हुन् । साथै उनले सन् २०१९ देखि राष्ट्रिय टोलीमा स्थान बनाएका थिए । ==प्रारम्भिक जीवन== ==क्लब जीवन== ==अन्तर्राष्ट्रिय जीवन== ==उपाधिहरू== *[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] **विजेता:[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|२०७५]]<ref>{{cite web |title=‘A’ Division League: MMC secure record eighth title |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-12-28/mmc-secure-record-eighth-title.html |publisher=The Kathmandu Post |accessdate=10 January 2019 |date=28 December 2018}}</ref> ==पुरस्कारहरू== *[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] उत्कृष्ट गोलरक्षक<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4523|title=Bharat Khawas Adjudged The Best Forward; Suman Shrestha Receives Award Of Best Coach|website=GoalNepal|access-date=2019-01-08}}</ref> ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य सुत्रहरू== [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] aijetcgez2rsz9t4mioq8odsqlp9pnw 0 104636 1362056 1309913 2026-06-16T17:43:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362056 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=सेप्टेम्बर २०२०}} {{Infobox person | name = रवीन्द्र कुमार झा | image = Rabindra Jha.jpg |thumb | image_size = | caption = रवीन्द्र झा | alt = | birth_name = रवीन्द्र कुमार झा | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|१९७८ |०३|०४}}<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Rabindra_Jha#cite_note-time-1 जन्म जानकारी]</ref> | birth_place = [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर ]], [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[नेपाल]]{{sfn|Mishra|2007|p=27|ps=: "born on March 4, 1978 in Janakpurdham"}} | years_active = २००२–हालसम्म | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | residence = [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर ]], [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[नेपाल]] | spouse = {{marriage|प्रियङ्का झा|2009}}<ref>{{cite web|url=https://www.hamrokalakar.com/rabindra-jha|publisher=हाम्रो कलाकार डटकम|date=2020-01-26|title=रवीन्द्र झा|accessdate=2019-09-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126175250/https://www.hamrokalakar.com/rabindra-jha |date=2020-01-26 }}</ref> | height = {{height|ft=5|in=3}}<ref>{{cite web|url=https://www.hamrokalakar.com/rabindra-jha|publisher=hamrokalakar.com|date=2020-01-26|title=रवीन्द्र झा|accessdate=2019-09-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126175250/https://www.hamrokalakar.com/rabindra-jha |date=2020-01-26 }}</ref> | occupation = [[अभिनेता]], निर्माता, प्रस्तोता | children = १ | signature = Rabindra Jha Signature.jpg }} '''रविन्द्र झा''' २ मार्च १९७८ मा जन्मिएका एक नेपाली अभिनेता, हास्य कलाकार, र पटकथा लेखक पनि हुन् जसले नेपाली मनोरन्जन उद्योगमा आफ्नो कामका लागि परिचित छन्। मिडियामा "मुन्ना" <ref>{{cite news |title=A laugh riot |date=November 12, 2016 |work=द हिमालयन टाइम्स |url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/movie-review/laugh-riot-jatra/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200618170350/https://thehimalayantimes.com/entertainment/movie-review/laugh-riot-jatra/ |date=June 18, 2020 }}</ref> को रूपमा संदर्भित उनी २० भन्दा बढी कोलिवुड फिल्महरूमा देखा परेका छन् र धेरै प्रशंसनीय कमाएका छन्। झाको नेपालमा उल्लेखनीय अनुसरण छ। दर्शकको आकारका हिसाबले उनलाई नेपालका एक सफल फिल्म स्टारका रूपमा वर्णन गरिएको छ। झाले आफ्नो करियर १९९० को उत्तरार्धमा धेरै टेलिभिजन सिरियलमा देखा पर्‍यो। २०१३ मा १२ नेपाली एक चिहानबाट उनले कलिउडमा डेब्यू गरे। आफ्नो क्यारियरको शुरुमा, झा महाकाबी विद्यापति (१९९८), प्रीतम र ममता जस्ता टेलिभिजन श्रृंखलाहरूमा गम्भीर र खलनायक भूमिकाको लागि मान्यता प्राप्त थिए। त्यसपछि उनी ''पच पात्रा (२००७), एकल घडाहा (२००८), जुटाहा घइल , ओकरा ागणकक भारह मशा'' र ''ओओ खली मु देखाइ जई'' जस्ता नाटकको श्रृंखलाहरूमा अभिनय गरेपछि उनी प्रख्यात भए। झाले ''आइग धडाईक रहल साई (२०१०), कप्पर कोट (२०१०), डोम काक्सा (२०१०)'' र ''पुश झार की माघ झार (२०१०)'' मा आफ्नो चित्रणको लागि आलोचनात्मक प्रसारण प्राप्त गरे। उनका सबैभन्दा धेरै कमाई गर्ने चलचित्रहरूमा जात्रा जस्ता हास्य कलाकारहरू सामिल छन्। ''[[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]]''<ref>{{Cite web|url=https://reelnepal.com/name/146082/rabindra-jha|title=Rabindra Jha|website=reelnepal|language=ne|access-date=2019-06-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216025518/https://reelnepal.com/name/146082/rabindra-jha |date=2019-12-16 }}</ref>, [[चङ्गा चेट]], राम कहानी (२०१८), र जत्राइ जत्रा (२०१)। उनका धेरै जसो फिल्मले नेपाली राष्ट्रिय पहिचान र समुदायहरू, वा लि .्ग, जातीय, सामाजिक र धार्मिक मतभेद र गुनासोहरूसँगको सम्बन्धका विषयवस्तुहरू प्रदर्शन गर्दछन्। उहाँ प्राय: टेलिभिजन प्रस्तुतकर्ता र स्टेज शो कलाकार हुनुहुन्छ। रविन्द्र झा नेपाली चलचित्र अभिनेता हुन् । उनी [[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]] , [[जात्रै जात्रा]]मा '' मुन्ना ठाकुर'' नामक चरित्रहरू परिचित छन् । == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == झाको जन्म धनुषा जिल्ला, जनकपुर, नेपालमा, उमा कांत झा र लीला देवी झाको मैथिली परिवारमा भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2018/05/02/samiti-vows-to-protest-for-mithila-province |title=Mithila Province Protest |website= kathmandupost.com |language=ne|access-date=2019-12-12}}</ref> उनका बुबा सरकारी चालक थिए। सानै उमेरदेखि झा गाउन र अभिनयमा धेरै रुचि राख्छिन्। उनका बुबा पनि आफ्ना रुचिसँग रमाईलो। उनी जनकपुरको धनुषा जिल्लामा बस्छन् र हुर्केका थिए र पछि उनी डिग्री पूरा गर्न काठमाडौँ सरे। उनले स्कूलको शिक्षा संकटमोचन देव शरण रामरती उच्च विद्यालयबाट एकै साथ नाटकको अध्ययन गरे। उनी उच्च शिक्षाको लागि काठमाडौँको नेपाल वाणिज्य क्याम्पसमा भर्ना भए। उनले आफ्ना बुबालाई अनुरोध गरे कि उनी नाटक थप जान्न चाहान्छन्, र उनका बुबाले उनलाई दिल्ली पठाउन पैसा बचाए। झा नाटक सिक्न दिल्ली गए र तीन वर्षसम्म नाटक सिकेर दिल्लीमा बस्थे। झाको पनि एक जेष्ठ भाइ र बहिनी छ। जब झा किशोरावस्थामा पुगेका थिए, उनका बुबाले उनलाई के हुनको लागि सोधे। झाले अभिनेता बन्ने चाहना व्यक्त गरे<ref>{{Cite web|url=https://www.nagariknetwork.com/tag/rabindra-jha/|title=Rabindra Jha|website=nagariknetwork.com|language=ne|access-date=2019-12-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212160214/https://www.nagariknetwork.com/tag/rabindra-jha/ |date=2019-12-12 }}</ref> भारतमा रहँदा उनले कला र वाणिज्यको डिग्री हासिल गरेपछि उनले भारतको दिल्लीमा नाटकको अध्ययन गरे। आफ्नो कक्षाको क्रममा, उसले फिल्म ''पिन्जर (फिल्म)'' मा भूमिका खेल्ने अवसर पाएको थियो तर उनले कलेज नियमका कारण यसलाई छोडे। उनले ''आदि नाट्य औषधि ''<ref>{{Cite web|url=http://www.jantareview.com/Delhi/aid_277/Adi-Natya-Drishti-|title=Adi Natya Drishti|website= jantareview.com |language=ne|access-date=2019-12-12}}</ref> बाट नाटकको डिग्री पूरा गरे। डिग्री पूरा गरेपछि उनी नेपाल फर्किए र कलामा डिग्री पूरा गरे। झा प्रभावकारी रूपमा आफूलाई दुई डिग्रीसँग संचालित बनायो। त्यसपछि उनी मिथिला नाट्यकला परिषद (MINAP)<ref>{{Cite web|url=https://www.biskoon.com/business/entry/view/33681-mithila-natyakala-parishad|title=Mithila Natyakala Parishad|website=biskoon.com|language=ne|access-date=2019-12-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212160221/https://www.biskoon.com/business/entry/view/33681-mithila-natyakala-parishad |date=2019-12-12 }}</ref> मा सामेल भए । उनले १० वर्ष नाटकका कलाकारका रूपमा साना चलचित्रहरूमा काम गरे। उनले विभिन्न फिल्महरूमा साइड साइडका रूपमा पनि काम गरे। एक दिन उनलाई जत्रा फिल्मको लागि बोलाइएको थियो। उनी निराश भएर उनी फिल्ममा कास्ट गर्न चाहन्थे। अर्को दिन झा फिल्म निर्देशक प्रदीप भट्टराईले फिल्म जत्राका लागि मुख्य भूमिकाका लागि हस्ताक्षर गरे। उनले १२ फिल्म नेपाली एक चिहानबाट शुरुवात गरे पनि उनी उद्योगहरूमा आफ्नो स्थान निर्धारण गर्न असमर्थ थिए। तर जत्रा लामो सास पछि उनलाई फिल्मले स्वागत गर्यो। ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== # {{IMDb name|id=nm8584663}} # [https://www.facebook.com/rabindrajhaofficial Rabindra Jha] ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Persondata | NAME = झा , रवीन्द्र कुमार झा | ALTERNATIVE NAMES = रवीन्द्र कुमार झा, | SHORT DESCRIPTION = फिल्म अभिनेता | DATE OF BIRTH = २ मार्च १९७८ | PLACE OF BIRTH = [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर ]], [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[नेपाल]] }} [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७८ मा जन्म]] [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका मानिसहरू]] 5n7l598ffkjsjsudjy5pb5sypif7aje 0 108166 1362054 1167568 2026-06-16T17:19:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362054 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = योटा |logo = Логотип Yota.png |type = सार्वजनिक कम्पनी |genre = |predecessor = |foundation = सन् २००७<ref>{{cite web |url=http://yota.ru/en/news/details/?ID=310 |title=Yota — the first Mobile WiMAX network in Russia |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.is/20120630124642/http://yota.ru/en/news/details/?ID=310 |date=2012-06-30 }}</ref><br />सन् २००८ ИОО «Yota Бел»<ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |title=Yota пришла в Белоруссию |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227113752/http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |archivedate=February 27, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227113752/http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |date=2010-02-27 }}</ref> |area_served = रूसका प्रमुख सहरहरू <ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |title=Карта покрытия Yota |publisher=Yota.ru |accessdate=2013-10-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014152809/http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |archivedate=October 14, 2013 }} {{Webarchive|url=https://archive.is/20130418010949/http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |date=2013-04-18 }}</ref> |key_people = इगोर टोरगोभ (कार्यकारी) |industry = [[दूरसञ्चार]], [[उपभोक्त इलेक्ट्रोनिक्स]], [[अङ्कीय वितरण]] |products = |services = मोबाइल इन्टरनेट, दूरसञ्चार |revenue = ${{to USD|28400|RUS|year=2017}} million<ref name="regnumrevenue">{{cite news |title=Yota отчиталась о чистой прибыли в 6,8 млрд рублей за 2017 год |url=https://regnum.ru/news/2455448.html |accessdate=18 October 2018 |work=ИА REGNUM |date=27 July 2018 |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019041116/https://regnum.ru/news/2455448.html |date=19 October 2018 }}</ref> | revenue_year = सन् २०१७ |operating_income = |net_income = ${{to USD|6800|RUS|year=2017}} million<ref name="regnumrevenue"/> | net_income_year = सन् २०१७ |assets = |equity = |owner = [[मेगाफोन]] |num_employees = १,२०० |parent = |divisions = |subsid = सिमित दायित्व कम्पनी [[स्कारटेल]] <ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1023945 |title=Ъ-Газета - Интернет взял высокую "Йоту" |publisher=Kommersant.ru |date= |accessdate=2011-12-12}}</ref>)<br/>[https://web.archive.org/web/20091125201906/http://www.scartel-starlab.ru/ स्कारटेल ष्टारल्याब] <ref name="Yota.ru">{{cite web |url=http://www.yota.ru/en/news/details/?ID=310 |title=Yota — the first Mobile WiMAX network in Russia |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> <ref name="Yota.ru"/><br /> ИОО «Yota Бел» (१००%<ref>[http://www.wimax.com/commentary/blog/blog-2009/october-2009/multiplying-yotas-1023 ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091029173031/http://www.wimax.com/commentary/blog/blog-2009/october-2009/multiplying-yotas-1023 |date=October 29, 2009 }}</ref>)<br /> योटा डि निकारग्वा (७५%<ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=125262 |title=Yota строит WiMAX в Никарагуа |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) |homepage = {{URL|yota.ru}} ,<br>{{URL|йота.рф}} {{ru icon}} |footnotes = |intl = }} '''योटा''' {{भाषा-रूसी| Йота}} एक [[रुसी भाषा|रूस]] मोबाइल विस्तृत पट्टि सेवा प्रदायक तथा स्मार्टफोन निर्माता कम्पनी हो।<ref>{{cite web|title=The YotaPhone runs Android 4.2, has LTE, and two screens|url=http://yotaphone.com|date=28 December 2012}}</ref> योटा स्कारटेल सिमित दायित्व कम्पनी वाणिज्यक चिन्ह हो। ९ मे २०१२ मा, योटाको [[वाइम्याक्स]] सेवालाई यसको चौथो पुस्ताको सेवाको प्रतिस्थापन गरेको थियो। चौथो पुस्ताको सञ्जाल [[रुस|रूस]]का प्रमुख सहरहरू जस्तै नोभोसिबिर्स्क, क्राक्सनोदर, [[मस्को]], सोचि, समारा, भ्लादिभोस्तक, उफा, कजान र सेण्ट पिटर्सबर्गमा सञ्चालन गरिएको थियो। गार्सडाले सेवा लगानी कम्पनी लिमिटेडले योटाको सेयरको १००% र मेगाफोनको सेयरको ५०% को नियन्त्रण गर्दछ। एएफ दूरसञ्चारले गार्सडालेको ८२%, टेलकोनेट क्यापिटलले १३.५% र सरकारी रूसी प्रविधि निगमले ४.५% नियन्त्रण गर्दछन्। योटाका उपकरणहरूको प्रधान कार्यालय रूसबाट टोटन्टो वा वाटरलू, ओण्टारियो, [[क्यानडा]]मा सार्ने योजना बनाइएको थियो तर अफवाहहरू झूटा साबित भएका कारण कम्पनीले आफ्नो कार्यालय क्यानडाका ठाउँहरूमा सार्न असमर्थ भएको थियो।<ref>http://www.androidauthority.com/yota-devices-canada-416042/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113055110/https://www.androidauthority.com/yota-devices-canada-416042/ |date=2019-11-13 }}</ref> == इतिहास == सन् २००६ मा सेण्ट पीटर्सबर्गमा आधारित कम्पनीका कोरुसका प्रमुख डेनिस सेभर्डलोभ र बुल्गेरियाली व्यवसायी सर्जे अडोनेभले वाइम्याक्सको स्थापना गरेका थिए जुन नयाँ डाटा आदनप्रदान प्रविधि हो। सन् २००६ मा वाइम्याक्स [[चीन]], भारत, [[इन्डोनेसिया]], ताइवान र संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रयोग भएको थियो। सन् २००८ को शरदमा, मस्को र सेण्ट पीटर्सबर्गमा वाइम्याक्स मानक सञ्जाल २.५-२.७ गिगाहर्ट्जमा परिचालन गर्ने स्कारटेल रूसको पहिलो कम्पनी बनेको थियो। सन् २०१० मा योटाले आफ्नो सञ्जालमा दीर्घकालीन सञ्जालको सुरू गर्ने योजनाको घोषणा गरेको थियो। नयाँ मानक सञ्जालको पहिलो परीक्षण काजानमा ३० अगष्ट २०१० मा गरिएको थियो। ग्राहकहरूले इन्टरनेटमा २०-३० मेगाबाइट प्रति सेकेण्डको दरमा पहुँच प्राप्त गरेका थिए। कजानमा करीव १५० आधार ष्टेसनहरू स्थापना गरिएको थियो। दीर्घकालीन सञ्जाल विस्तारको लागि कम्पनीले २० मिलियन डलर गठन गरेको थियो। कजानमा योटा प्रदायकद्वारा परीक्षण गरिएको चौथो पुस्ताको दीर्घकालीन सञ्जाल, अर्को दिन बन्द गरिएको थियो। अप्रिल २०१९ मा, योटा टाँट पल्टिने अवस्थामा पुगेको थियो। यसको अनुबन्धित कम्पनी हाई-पी [[सिङ्गापुर]]द्वारा कम्पनीको विरुद्ध मुद्दा दायर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/19/18508418/yota-devices-bankrupt-yotaphone|title=The company behind the dual-screen YotaPhone is bankrupt|last=होलिष्टर|first=सिन|date=April 19, 2019|website=The Verge|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=September 7, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/smartphone_maker_yota_files_for_bankruptcy-news-36685.php|title=Производитель смартфонов Yota подает на банкротство|website=जिएसएम एसिना|language= रूसी|access-date=2019-09-07}}</ref> == दीर्घकालीन सञ्जाल == औपचारिक रूपमा, दीर्घकालीन सञ्जाल परिचालन गरिएको नोभोसिबिर्स्क रूसको पहिलो सहर थियो, २२ डिसेम्बर २०११ मा यस सञ्जालको वाणिज्यिक रूपमा सुरुवात गरिएको थियो। त्यसपछि सञ्चारको यो नयाँ ढाँचा क्रास्नोदारमा (२ अप्रिल २०१२), मस्कोमा (१० मे २०१२) र सोची (११ मे २०१२) मा अपनाइएको थियो। समारा २३ मे २०१३ मा दीर्घकालीन सञ्जालसँग जोडिएको थियो। र पछि उफा र सेण्ट पीटर्सबर्ग पनि यस सेवामा सामेल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url = http://ria.ru/economy/20080903/150913385.html|title = «Скартел» первой в России запустила сеть WiMax|author = |date = |publisher = РИА Новости}}</ref> दीर्घकालीन सञ्जाल २.५-२.७ गिगाहर्जको दायरा भित्र काम गर्दछ, जुन दायरा मध्ये एक हो, अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घले मानकको रूपमा स्वीकार गरेको दायरा मध्ये एक हो। रूसमा यी आवृत्तिहरू रूसी सङ्घको सञ्चार तथा जनसङ्चार मन्त्रालयले चौथो पुस्ताका सञ्जालहरूको लागि पनि चयन गरेको छ। दीर्घकालीन मानकले १०० मेगाबाइट प्रति सेकेण्ड सम्मको गति प्रदान गर्न सक्छ, तथापि, सञ्जाललाई ओभरलोडिङबाट रोक्नको लागि र सबै प्रयोगकर्ताहरूलाई बराबर दीर्घकालीन सञ्जालमा पहुँच प्रदान गर्नका लागि यसले २० मेगाबाइट प्रति सेकेण्डको सीमित गति मात्र प्रदान गर्दछ। एएफ-दूरसञ्चार (मेगाफोन) र स्कारटेल (योटा) मोबाइलले आभासी सञ्जाल सञ्चालकको एक व्यापार नमूनामा आधारित रूसमा चौथो पुस्ता (दीर्घकालिक विकास) मोबाइल सञ्चारको लागि सञ्जालको संयुक्त विकासको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url = http://www.rg.ru/2014/04/23/yota-voice-site.html|title = В сети Yota появились голосовые звонки и SMS|author = |date = |publisher = Российская газета}}</ref> गठबन्धनको मुख्य उद्देश्य उपभोक्ताहरूलाई नयाँ प्रविधि र सेवाहरूको पहुँच प्रदान गर्नु हो उनीहरूलाई थप सेवाहरू सुलभ तथा आकर्षक रूपमा प्रदान गर्नका लागि र दीर्घकालीन विकास सञ्जालहरूको निर्माणमा पूँजीगत खर्चमा परिचालन लागत घटाउनु पनि यसको प्रमुख उद्देश हो।<ref name="ReferenceD">[http://www.3dnews.ru/editorial/lte-yota-kazan-launch Репортаж с запуска LTE-сети Yota в Казани]</ref> सोही सिद्धान्त अन्तर्गत यसले [[रोसतिलिकोम|रोस टेलिकम]]सँगको सहकार्य गर्दछ। १० जुलाई २०१२ मा, मेगाफोन र स्कारटेलका शेयरधनीरूले लेनदेनको अन्त्य गर्ने घोषणा गरेका थिए, जसको नतिजा अन्तर्गत दुबै सञ्चालकहरूले सम्पत्ति संरचनामा परिवर्तन गरेका थिए। एक नियन्त्रक कम्पनीको स्थापनाले [[रुस|रूस]]मा नयाँ प्रविधिहरूको कार्यान्वयनको गतिलाई मद्दत पुर्‍याएको थियो। <ref name=":2">{{Cite web|url = http://www.forbes.ru/news/265159-mobilnyi-operator-yota-nachal-vydachu-sim-kart|title = Мобильный оператор Yota начал выдачу SIM-карт|author = |date = |publisher = Forbes}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://yotaphone.com/gb-en/product/yotaphone2/ योटा २ को आधिकारिक वेबसाइट] * [http://www.yotamobile.com/index-EN.html योटा ३ को आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024202234/http://www.yotamobile.com/index-EN.html |date=2018-10-24 }} [[श्रेणी:मोबाइल दूरभाष निर्माताहरू]] [[श्रेणी:रूसका मोबाइल फोन कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:रूसका दूरसञ्चार कम्पनीहरू]] irw5j4aqrxkw3w2e1o0pw0f31iwsepo 0 111179 1362045 1354704 2026-06-16T16:01:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362045 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = मेन्डी काप्रिस्तो | image = Monrose - Mandy Capristo (2954).jpg | caption = जुलाई २००९ मा काप्रिस्तो | background = solo_singer | birth_name = मेन्डी ग्रेस काप्रिस्तो | birth_date = {{birth date and age|df=y|1990|3|21}} |birth_place = मानहाइम, [[पश्चिम जर्मनी]] | origin = ब्युस्ताद, जर्मनी | genre = [[पप सङ्गीत|पप]], [[नृत्य-पप]], [[आत्मीय सङ्गीत|आत्मीय]], समकालीन आर एन्ड बी | occupation = गायिका, गीतकार, नृत्य, मोडल | years_active = सन् २००१–हा | label = स्टारवाच (सन् २००६ –२०१२)<br> इएमआई (सन् २०१२)<br> [[युनिभर्सल सङ्गीत|युनिभर्सल]] (सन् २०१४–हाल) | associated_acts = [[मनरोस]] | website = {{URL|mandycapristo-music.de}} [[File:Mandysign.png|100px]]<br />Capristo's signature }} '''मेन्डी ग्रेस काप्रिस्तो''' ({{भाषा-जर्मनेली|Mandy Capristo)}} (जन्म: २१ मार्च १९९०, मानहाइम) एक [[जर्मनी|जर्मनेली]] गायिका तथा [[गीतकार]] हुन्। उनी सन् २००६ मा युवती साङ्गीतिक समूह [[मनरोस]]को एक सदस्यको रूपमा चर्चामा आएकी थिइन्। उनीहरू सन् २००६ मा एक जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन शृङ्खला पपस्टार्सका सहभागी थिए र सन् २०११ देखि उक्त समूहको विघटन भए देखि यता उनी एकल गायिकाको रूपमा लोकप्रिय छिन्।<ref>{{cite web|title=Neue Popstars: MONROSE sind Mandy, Bahar & Senna! |url=http://www.just4fun-magazin.de/news/neue_popstars%20_monrose_sind_mandy%20_bahar_%20_senna.html|accessdate=24 November 2006}}</ref> == जीवनी == === बाल्यकाल र व्यक्तिगत जीवन === काप्रिस्तोको जन्म २१ मार्च १९९० मा [[जर्मनी]]को मानहाइममा भएको थियो। उनी पश्चिम जर्मनीको ब्युस्तादमा हुर्किएकी थिइन्। उनकी आमा पेशाले एक सचिव थिइन् भने उनका बुबा इटालीयाली मूलका एक व्यापार प्रतिनिधि थिए। काप्रिस्तोका एक दाजु छन् जसको जन्म सन् १९८६ मा भएको थियो। उनका बाबुआमा उनी किशोरावस्थामा प्रवेश गर्ने बेलामा छुट्टिएका थिए। उनले सानो उमेर देखिनै खेलकुद, नृत्य र पियानो बजाउनका लागि कक्षा लिएकी थिइन् र उनले पढ्दा पढ्दै उक्त शोकलाई एक व्यवसायी ढङ्गमा ढाल्नका लागि विद्यालय छोडिकी थिइन्। उनी इसाई परिवारमा जन्मिएकी हुनाले उनले सानो उमेर देखिनै त्यस क्षेत्रको सङ्गीत गाउन मन पराउँथिन्।<ref>{{Cite web |url= http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Kiddy+Contest+Kids&titel=Kiddy+Contest+Vol%2E+8&cat=a |title=Kiddy Contest Kids - Kiddy Contest Vol. 8 - austriancharts.at |work=austriancharts.at |accessdate=21 November 2010 }}</ref> === सन् २००१-२००५: किडि कन्टेस्ट === काप्रिस्तो ४ वर्षको उमेरमै गाउन र नृत्य गर्न थालेकी थिइन्। सन् २००१ मा, काप्रिस्तोका सङ्गीत शिक्षकले उनलाई [[अस्ट्रिया]]मा भएको किडि कन्टेस्टका लागि प्रवेश गराएका थिए। उक्त प्रतियोगिताको उपाधि उनले आफ्नो गीत "Ich wünsche mir einen Bankomat" मार्फत हात पार्न सफल भएकी थिइन् भने उक्त गीत लगत्तै किडि कस्टेस्ट संस्करण ७ (सन् २००१) को शीर्ष स्थानको गीत बन्न सफल भएको थियो। त्यसपछि उनी ताबालुगा तिभी नामक कार्यक्रममा देखा परेकी थिइन् र उनले सन् २००२ को संस्करणको किडि कस्टेस्टको गीति सङ्गालोका लागि मास्कितो नामक गीतलाई कैद गराएकी थिइन्। यो गीत अस्ट्रियामा शीर्ष स्थानमा आएको थियो। त्यसपछि उनी [[अस्ट्रिया]]को प्रसारक ओआरएफद्वारा बालबालिकाहरूका लागि निर्माण गरिएको दूरदर्शन शृङ्खला ग्लुबसाउगामा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{Cite web | title = Kiddy Contest Kids – Kiddy Contest Vol. 8 | url = http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Kiddy+Contest+Kids&titel=Kiddy+Contest+Vol%2E+8&cat=a | publisher = austriancharts.at | accessdate = 2016-04-05}}</ref> === सन् २००६-२०१०: मनरोस === {{मुख्य|मनरोस}} [[File:Cover me 2007 - 0200 (Capristo).jpg|thumb|230px|काप्रिस्तो, मनरोसको साथ, सन् २००७]] सन् २००६ मा, काप्रिस्तोले जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन शृङ्खला पपस्टार्समा भाग लिने निर्णय लिएकी थिइन्। प्रतियोगिताको फाइलनमा, दर्शकहरूले काप्रिस्तोलाई दूरभाष मत प्रक्रियाका आधारमा युवती समूह [[मनरोस]]को सदस्य बन्नका लागि छनोट गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=FHM-Ranking Jessica Alba zur „Sexiest Woman 2007“ gewählt|url=http://www.focus.de/panorama/boulevard/fhm-ranking_aid_55682.html|publisher=Focus.de|accessdate=2012-03-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110232452/http://www.focus.de/panorama/boulevard/fhm-ranking_aid_55682.html |date=2012-11-10 }}</ref> सोही कार्यक्रमबाट सिन्ना गिमुअ र बाहार किजिलका साथ मनरोसको स्थापना भएको थियो जसमा उनी प्रमुख गायिका थिइन्। प्रतियोगिताबाटै उक्त समूह चर्चामा आएको थियो। समूहले आफ्नो पहिलो एकल प्रस्तुत सेमको सार्वजनिक गरेको थियो जुन जर्मनेली एकल चार्टको शीर्ष स्थानमा पुगेको थियो भने उक्त गीतको युरोप भरि यसका २,००,००० भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए र त्यस वर्षको राम्रो बिक्री गर्न सफल एकल गीतको रूपमा पनि परिचित बनेको थियो।<ref>[https://www.welt.de/vermischtes/article3851432/Mandy-aus-Buerstadt-die-heisseste-Frau-der-Welt.html Bericht bei Welt.de]</ref> समूहले डिसेम्बर २००६ मा आफ्नो पहिलो गीति सङ्गालो टेम्प्टेसन जारी गरेको थियो जुन जर्मनेली चार्टको शीर्ष स्थानमा उक्लन सफल भएको थियो र मिडिया कन्ट्रोल चार्ट्सले यसलाई दुई पटक प्लेटिनम प्रमाणित गरेको थियो।<ref>{{Webarchive |url=http://unterhaltung.t-online.de/monrose-star-in-der-fhm-mandy-in-sexy-bademode/id_41860176/index |wayback=20100605032456 |text=Capristo auf Cover der FHM und Kalendershoot}}</ref> सन् २००६ पछि, समूहले टेम्प्टेसन, स्ट्रिक्लि फिजिकल, आइ एम, लेडी लाइक लगायतका चार गीति सङ्गालोहरू जारी गरेको थियो। उनीहरूको चौथो गीति सङ्गालो शीर्ष १० मा चार्टमा प्रवेश गरेको थियो। उनीहरूको एकल सेम र हट समर शीर्ष स्थानमा कायम रहेको थियो। कुल रूपमा, समूहले एघार एकल जारी गरेको थियो जुन एघार मध्ये सात जर्मनेली चार्टमा शीर्ष १० मा पुगेको थियो। सन् २००८ मा, उनीहरूले आफ्नो पहिलो पुरस्कार हट समरको साथ सर्वश्रेष्ठ एकलको लागि प्राप्त गरेका थिए भने सन् २००९ मा सर्वश्रेष्ठ साङ्गीतिक समूहको तर्फबाट उनीहरूले पुरस्कार जितेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://unterhaltung.t-online.de/monrose-star-in-der-fhm-mandy-in-sexy-bademode/id_41860176/index|title=Mandy in sexy Bademode|date=2 June 2010|work=unterhaltung.t-online.de|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100605032456/http://unterhaltung.t-online.de/monrose-star-in-der-fhm-mandy-in-sexy-bademode/id_41860176/index|archivedate=5 June 2010|df=dmy-all}}</ref> सन् २००७ मा, जर्मनेली पत्रिका एफएमएचले विश्व १०० कामुक महिलाहरूको श्रेणीमा उनलाई दशौँ स्थानमा राखेको थियो। जुन २०१० मा उनी एफएचएम पत्रिकाको जर्मनेली संस्करणको आवरणमा चित्रित गरिएको थियो। २५ नोभेम्बर २०१० मा, मनरोसले आफुहरू छुट्टिई एकल गायिकाको रूपमा काम गर्न चाहेको घोषणा गरेका थिए। दूरदर्शनमा [[मनरोस]]को रूपमा उनीहरूको उपस्थिति २७ फेब्रुअरी २०११ अस्ट्रिया नेक्स्ट टप मोडलमा भएको थियो जसमा उनीहरूले आफ्नो एकल लाइक अ लेडी प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |title=MONROSE geben Trennung bekannt! &#124; Monrose |work=monrose.de |date=25 November 2010 |accessdate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |archivedate=25 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |date=25 June 2011 }}</ref> [[File:Mandy Capristo ZDF-Fernsehgarten 1.jpg|thumb|काप्रिस्तो (सन् २०१२ मा)]] === सन् २०११- हाल (एकल गायिकाको रूपमा) === सन् २०११ मा मनरोस नामक साङ्गीतिक समूहको विघटन भए पछि, काप्रिस्तोले भविष्यमा कुनै एक एकल परियोजनाहरूमा काम गर्ने घोषण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Mandy Capristo at THE DOME|url=http://www.rtl2.de/92602.html|publisher=RTL2|accessdate=12 March 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603060143/http://www.rtl2.de/92602.html |date=3 June 2012 }}</ref><ref>{{cite web|title=Mandy Capristo|url=http://musikflash.square7.ch/?p=42|publisher=Musicflash|accessdate=12 March 2012}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120710181740/http://musikflash.square7.ch/?p=42 |date=10 July 2012 }}</ref><ref>{{cite web|title=Mandy Capristo setzt solo auf EMI Music und Starwatch Entertainment|url=http://www.mediabiz.de/musik/news/mandy-capristo-setzt-solo-auf-emi-music-und-starwatch-entertainment/317959|publisher=Musikwoche|accessdate=11 April 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414033828/http://www.mediabiz.de/musik/news/mandy-capristo-setzt-solo-auf-emi-music-und-starwatch-entertainment/317959 |date=14 April 2012 }}</ref> उनी कस्मेटिक ब्रान्ड बि यु को महत्त्वपूर्ण योगदानकर्ता भएकी थिइन् र उक्त कस्मेटिक ब्रान्डको एक व्यापार मेलामा उनीहरूको योजनाबद्ध एकल साङ्गीतिक सङ्गालोबाट ओभररेट र बी यु लगायतका गीतहरू प्रस्तुत गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.gala.de/stars/news/grace-capristo-ist-ihre-single-gefloppt_1418728.html|title=Grace Capristo: Ist ihre Single gefloppt? {{!}} GALA.de|newspaper=gala.de|language=de-DE|access-date=8 October 2016}}</ref> पिटर मफेसँगको सहकर्यमा उनले "Die Zeit hält nur in Träumen an" नामक गीत कैद गरेकी थिइन् जुन वेतन दास नामक कार्यक्रममा प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://realityshow.blogosfere.it/post/724490/marco-mengoni-grace-capristo-duetto-ricorderai-lamore-remember-the-love|title=Marco Mengoni and Grace Capristo: Ricorderai l'Amore (Remember The Love)}}</ref> अक्टोबर २०१२ मा, काप्रिस्तो पिटर मफेसँग ताबालुगा भ्रमणमा गएकी थिइन्। पिटर मफेसँगको एकल गीत जर्मनेली चार्टको ८६ अौँ स्थानमा आएको थियो।<ref>{{YouTube| id=hgwb-p2tMmo| title=Mandy Capristo first two Songs from her Solo Album}}</ref> मार्च २०१२ मा, मेन्डीले आफ्नो " द वे आई लाइक इट" नामक पहिलो एकल गीतको घोषण गरेकी थिइन् जसलाई लेखन र निर्माण डेभिड जोस्टले गरेका थिए जसलाई १३ अप्रिलमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Tabaluga">[http://www.bild.de/unterhaltung/musik/peter-maffay/peter-maffay-videopremiere-bei-bild-20151430.bild.html Bericht bei bild.de]</ref> उनको पहिलो गिती सङ्गालोको नाम ग्रेस राखिएको थियो।<ref name="TheDome2">[http://www.rtl2.de/92602.html Capristo singt bei The Dome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603060143/http://www.rtl2.de/92602.html |date=2012-06-03 }}</ref> यसले जर्मनेली चार्टमा ८ अौँ स्थान प्राप्त गरेको थियो भने यसलाई संयुक्त अधिराज्यमा पनि सार्वजनिक गरिएको थियो।उक्त गिती सङ्गालो २७ अप्रिल मा नयाँ रेकर्ड लेबल इएमआई र स्टारवाच इन्टरटेन्मेन्टबाट जारी गरिएको थियो।<ref name="1Single">{{Webarchive |url=http://www.mandycapristo-fanclub.de/main/?p=637 |archive-is=20130105211413 |text=Capristos erste Single}}</ref> उनको दोस्रो एकल क्लोजरलाई रोबिन ग्रुबर्त र मार्टिन टिङभलले संयुक्त रूपमा लेखेका थिए। १४ मार्च २०१२ मा, उनले व्यवसायीक नर्तक स्तेफानो तेर्राजिनोसँग नृत्य कार्यक्रम लेट्स डान्सको जर्मनेली संस्करणमा नृत्य प्रस्तुत गरेकी थिइन्। <ref name="TFA">{{Webarchive |url=http://www.mandycapristo-fanclub.de/main/?p=610 |wayback=20140324184634 |text=''The Way I Like it'' im Film}}</ref> सन् २०१६ मा, उनले आफ्नो नाम ग्रेस काप्रिस्तोमा परिवर्तन गरी वान वुमन आर्मी नामक गीत जारी गरेकी थिइन् जसलाई अमेरिकी गीतकारहरूले लेखेका थिए।<ref>[http://hitparade.ch/song/Mandy-Capristo/The-Way-I-Like-It-990963 Schweizer-Charts]</ref> उक्त गीतले मध्यम सफलता हासिल गर्न सफल भएको थियो। उनले २८ अक्टोबर २०१६ मा, इटालीयाली गायक मार्को मेङ्गोनीसँग "Ricorderai l'Amore" नामक गीत जारी गरेकी थिइन्। डिसेम्बर २०१६ मा, उनी हेनेन फिस्चर सोमा देखा परेकी थिइन्।<ref name="Plattenfirma">{{Webarchive |url=http://mandycapristo-music.de/ |wayback=20140324184942 |text=Plattenfirma}}</ref> अक्टोबर २०१७ मा उनले एक साङ्गीतिक कार्यक्रममा सहभागीता जनाएकी थिइन्।<ref>[https://www.film.tv/film/12/backstage/die-synchronsprecher-in-das-geheimnis-der-feenfluegel-25218.html Die Synchronsprecher in Das Geheimnis Der Feenflügel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160424071602/https://www.film.tv/film/12/backstage/die-synchronsprecher-in-das-geheimnis-der-feenfluegel-25218.html |date=2016-04-24 }}</ref> अक्टोबर २०१८ मा, उनले आफ्नो नाम मेन्डी काप्रिस्तोमै कायम गरी गाषक लारसितोसँग सि एस आमोर नामक गीत जारी गरेकी थिइन्।<ref>[http://www.laut.de/News/Grace-Capristo-Mandy-gegen-die-Musikmafia-22-03-2016-12358 Laut.de: Mandy gegen die Musikmafia]</ref> फेब्रुअरी २०२० मा, उनी सत्रुम दे लिबमा निर्णायकको भूमिकामा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.daserste.de/unterhaltung/soaps-telenovelas/sturm-der-liebe/gastrolle-mandy-capristo100.html |title="Sturm der Liebe": M. Capristo - Sturm der Liebe - ARD {{!}} Das Erste |accessdate=2020-02-06 |language=जर्मनेली}}</ref><ref>[https://www.bild.de/regional/hamburg/mandy-grace-capristo/mandy-capristo-spielt-bei-aladdin-56478826.bild.html Mandy Capristo wird zu „Prinzessin Jasmin“] bild.de vom 30. Juli 2018</ref> == सामाजिक संलग्नता == सन् २००७ मा काप्रिस्तो हिंसाको विरुद्धमा आयोजना गरिएको रात्रिकालिन साङ्गीतिक कार्यक्रम "Schau nicht weg!"मा देखा परेकी थिइन्। <ref name="CGG">[https://www.welt.de/kultur/article1134986/Schau-bei-Gewalt-nicht-weg-Bushido.html Capristo mit Monrose gegen Gewalt]</ref> उक्त हिंसा विरोधि कार्यक्रम ब्राभो नामक पत्रिकाद्वारा सञ्चालित एक अभियान हो।<ref name="MBFKH">{{Cite web| url=http://www.bundesstiftung-kinderhospiz.de/fileadmin/dokumente/Pressemitteilung_Benefizkonzert09112008.pdf| date=2016-04-05| title=Capristo und Monrose Botschafterinnen für Kinderhospiz}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस कार्यक्रमको उद्देश युवा युवतीहरूलाई सामाजिक रूपमा द्वन्द्व वा बदमाशी जस्ता समस्यहरूसँग जुध्नु हो। <ref name="PJ">{{Cite news|url=http://www.popjustice.com/songs/mandy-capristo-the-way-i-like-it/|title=Mandy Capristo - 'The Way I Like It' {{!}} Popjustice|date=23 May 2012|newspaper=Popjustice|language=en|access-date=8 October 2016}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २००८ मा काप्रिस्तो बालबालिकाहरूका लागि सङ्घीय कोषको राजदूत बनेकी थिइन्।<ref name="MKLIMA">[http://www.sozialministerium.hessen.de/irj/HSM_Internet?rid=HSM_15/HSM_Internet/nav/6c3/6c3709ac-c097-d801-33e2-dca737ab19f3,7537f31f-16b9-a21f-012f-31e2389e4818,,,11111111-2222-3333-4444-100000005004%26_ic_uCon_zentral=7537f31f-16b9-a21f-012f-31e2389e4818%26overview=true.htm&uid=6c3709ac-c097-d801-33e2-dca737ab19f3 Capristo für das Klima]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Cite web |url=http://www.sozialministerium.hessen.de/irj/HSM_Internet?rid=HSM_15%2FHSM_Internet%2Fnav%2F6c3%2F6c3709ac-c097-d801-33e2-dca737ab19f3%2C7537f31f-16b9-a21f-012f-31e2389e4818%2C%2C%2C11111111-2222-3333-4444-100000005004%26_ic_uCon_zentral%3D7537f31f-16b9-a21f-012f-31e2389e4818%26overview%3Dtrue.htm&uid=6c3709ac-c097-d801-33e2-dca737ab19f3 |title=Mandy capristo |date=2019-04 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसको लागि, फेसन बनावटकर्ताहरूले वातावरणलाई अनुकूलित पार्नका लागि दिगो सामग्रीहरूको साथ विशेष किसिमका पोशाकहरू बनाएका थिए।<ref name="SA">[http://www.aktion-deutschland-hilft.de/de/aktiv-helfen/interaktiv-helfen/starte-deine-spendenaktion/?hptitle=mandy-spendenaktion-fuer-ostafrika Spenden für Ostafrika]</ref> यसका अतिरिक्त, उनी सन् २०११ यता पूर्वी अफ्रिकामा रहेका भोकमरीका पीडितहरूलाई जर्मनीको राहतमा संलग्न भएकी थिइन्।<ref name="RMCD">{{cite web| url=http://www.kappl.com/de/pressetexte-kappl-paznaun/popstar-mandy-capristo-beehrt-sunny-mountain_p102067| title=Popstar Mandy Capristo Beehrt Sunny Mountain| date=2013-01-09| accessdate=2016-04-05| publisher=kappl.com| archiveurl=https://archive.is/20130411051644/http://www.kappl.com/de/pressetexte-kappl-paznaun/popstar-mandy-capristo-beehrt-sunny-mountain_p102067| archivedate=2013-04-11}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20130411051644/http://www.kappl.com/de/pressetexte-kappl-paznaun/popstar-mandy-capristo-beehrt-sunny-mountain_p102067 |date=2013-04-11 }}</ref> सन् २०१७ देखि उनी बालबालिका र किशोर किशोरीहरूलाई कुलतमा फस्नबाट जोगाउनका लागि एक कार्यक्रममा संलग्न भएकी थिइन्।<ref>DAK-Gesundheit: [http://www.presseportal.de/pm/50313/3562310 ''Grace Capristo unterstützt DAK-Kampagne „bunt statt blau“ gegen Komasaufen''.] presseportal.de, 16. Februar 2017, abgerufen am 27. Juni 2017.</ref> == व्यक्तिगत जीवन == सन् २००८ मा उनी र्‍यापर के वानसँग सम्बन्धमा रहेकी थिइन्। काप्रिस्तोले सन् २०१३ मा जर्मनेली फुटबल [[मेसुट ओजिल]]सँग सम्बन्ध कायम गरेकी थिइन्।<ref name="InterviewSpielmagazin">{{Cite web |url=http://www.spielemagazin.de/interviews/klug-talentiert-und-von-haus-aus-grundsolide-ein-interview-mit-mandy-capristo/ |title=Interview mit Spielemagazin.de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524041401/http://www.spielemagazin.de/interviews/klug-talentiert-und-von-haus-aus-grundsolide-ein-interview-mit-mandy-capristo/ |date=2012-05-24 }}</ref> सन् २०१४ मा ओजिल अर्को महिलासँग संलग्न भएको खबर पाएपछि उनीहरूको सम्बन्ध विच्छेद भएको थियो। <ref name="Schulabbruch">[http://www.bild.de/unterhaltung/leute/leute/mandy-senna-bahar-maedchenband-stolze-und-besorgte-muetter-muttikulti-teil-1-12793668.bild.html Bericht über Schulabbruch bei bild.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110232619/http://www.bild.de/unterhaltung/leute/leute/mandy-senna-bahar-maedchenband-stolze-und-besorgte-muetter-muttikulti-teil-1-12793668.bild.html |date=2012-11-10 }}</ref> १२ नोभेम्बर २०१५ मा, बर्लिनमा भएको बाम्बी पुरस्कार समारोहमा ओजिल र काप्रिस्तो एकसाथ देखा परेका थिए।<ref>[http://www.oe24.at/musik/pop-rock/Mandy-Capristo-Endlich-Pop-Star/66190015 Capristos Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202164222/https://www.oe24.at/musik/pop-rock/mandy-capristo-endlich-pop-star/66190015 |date=2020-12-02 }}</ref> ओजिल र काप्रिस्तोद्वारा उर्ध्वभरण गरिएको इन्स्टाग्रामको एक तस्वीरले उनीहरू फिर्ता आएको सुझाव दिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.mode.net/7796-gina-lisa-lohfink-mandy-capristo-und-antonella-kay-one-hatte-sie-alle |title=Capristo und Kay One}}</ref> तथापि, सन् २०१७ मा, काप्रिस्तो र ओजिल अलग भएको पुष्टि भएको छ।<ref>[http://www.t-online.de/unterhaltung/stars/id_76110038/mesut-oezil-und-mandy-capristo-sind-wieder-ein-paar.html Mesut Özil und Mandy Capristo sind wieder ein Paar]</ref> ==साङ्गीतिक सङ्ग्रहहरू== {{see also|मेन्डी काप्रिस्तोका साङ्गीतिक सङ्ग्रहहरू}} ===गिती सङ्गालो=== * ''ग्रेस'' (सन् २०१२) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} *{{Official website|http://www.mandycapristo-music.de}} *{{IMDb name|id=2376755}} {{मनरोस}} [[श्रेणी:मनरोसका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:जर्मनेली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 6nvfzuhmjyo0nf15u8w4x95zc5r0sax 0 112994 1362071 1355780 2026-06-16T23:47:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362071 wikitext text/x-wiki {{Pp|1=मुख्य लेख भएकोले|small=yes}} {{विशेष लेख}} {{Infobox company | name = सामसङ | native_name = {{lang|ko|삼성}} ({{lang|ko-Hani|三星}}) | logo = Samsung wordmark.svg | image = Samsung headquarters.jpg | image_size = 250px | image_caption = सउल रहेको सामसङको प्रधान कार्यालय | type = [[प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी|निजी]] | industry = बहु-उद्योग कम्पनी | founder = लि ब्योङ-चुल<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://kharibot.com/news-details/19341/kharibot|लेखक=|शीर्षक=दश प्रविधि कम्पनी जसले १० वर्षमा हाम्रो जीवनशैली परिवर्तन गरे|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली |मिति=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=६ जुन २०१९}}</ref> | area_served = संसारभरि | key_people = लि कुङ-ही<br />(अध्यक्ष)<br />लि जे-योङ <br />(उपाध्यक्ष) | products = वस्त्र, मोटर वहान, रसायन, उपभोक्त विद्युतीय सामग्री, विद्युतीय घटक, शल्य उपकरण, अर्धचालक, एकीकृत परिपथ, पानीजहाज, दूरसञ्चार उपकरण, घरायसी सामग्री<ref>{{cite web |url=http://www.samsung.com/us/showcase/smart-home-appliance-washer-dryer-and-refrigerators/|title=सामसङका घरायसी उपकरणहरू |publisher=सामसङ |date= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309054117/http://www.samsung.com/us/showcase/smart-home-appliance-washer-dryer-and-refrigerators/| archive-date=9 March 2017 |url-status=live }}</ref> | services = विज्ञापन, निर्माण, मनोरञ्जन, वित्तीय सेवा, अतिथिसत्कार, जानकार तथा सूचना प्रविधि, चिकित्सकिय र स्वास्थ्य सेवा, खुद्रा व्यापार, पानी जहाज निर्माण | revenue = {{Increase}} २०८.५ अर्ब<ref name="samsung.co.kr">{{cite web|url=http://samsung.co.kr/about/affiliate.do|title=삼성계열사 전자 – 삼성그룹 홈페이지|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920104601/http://samsung.co.kr/about/affiliate.do|archivedate=20 September 2016|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920104601/http://samsung.co.kr/about/affiliate.do |date=20 September 2016 }}</ref> | revenue_year = सन् २०१८<ref>{{cite news |title = सामसङको राजस्व |work = क्राफ्ट |url = https://craft.co/samsung-group/revenue|accessdate = 2019-11-20}}</ref> | net_income = {{Increase}} ३७.१. अर्ब<ref name="report">{{cite web |url=https://www.samsung.com/global/ir/financial-information/financial-valuation-snapshot/ |title=सामसङका वित्तीय अवस्थाहरू |publisher=सामसङ समूह |accessdate=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305102343/https://www.samsung.com/global/ir/financial-information/financial-valuation-snapshot/ |archive-date=5 March 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | net_income_year = 2017 | assets = {{Increase}} $२६५ अर्ब<ref name="report" /> | assets_year = सन् २०१७ | equity = {{Increase}} $१८८.९ अर्ब<ref name="report" /> | equity_year = सन् २०१७ | num_employees = ३०९,६३०<ref name="report employees">{{cite web |url=https://news.samsung.com/global/fast-facts |title=Fast Facts – Samsung Global Newsroom |publisher=सामसङ |accessdate=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321163529/https://news.samsung.com/global/fast-facts |archive-date=21 March 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | num_employees_year = 2018 | subsid = सामसङ विद्युतीय कम्पनी<br />सामसङ अभियान्त्रिक<br />सामसङ निर्माण तथा व्यापार निगम<br />सामसङ ठूला उद्योग<br />सामसङ एसडिएस<br /> सामसङ जीवन बिमा<br />सामसङ आगो र समुद्री बिमा <br />चिले | founded = {{start date and age|df=yes|1938|3|1}} | hq_location = | hq_location_city = सियोचो जिल्ला, सउल | hq_location_country = [[दक्षिण कोरिया]] | website = {{URL|Samsung.com}} }} '''सामसङ''' ({{भाषा-कोरियाली| 삼성}}) (हन्जा: 三星); (कोरियाली उच्चारण = सामसङ जुलुब) (अनुवादित "तीन तारा") ([https://forvo.com/word/samsung/ उच्चारण]), एक दक्षिण कोरियाली बहुराष्ट्रिय समूह हो जसको मुख्यालय [[दक्षिण कोरिया]]को राजधानी सउलमा रहेको छ।<ref name="IAK">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://m.news.naver.com/memoRankingRead.nhn?oid=001&aid=0007005601&sid1=101&ntype=MEMORANKING|शीर्षक=삼성 멈추면 韓경제 멈춰야 하나…"경제체질 개선시급"|प्रकाशक=연합뉴스|मिति=2014-07-10|पहुँचमिति=2014-07-11}}</ref> यसले असङ्ख्य सम्बद्ध व्यवसायहरू समावेश गरेको छ। तिनीहरू मध्ये अधिकांश सामसङ ब्रान्ड अन्तर्गत एकजुट भएका छन्। यो दक्षिण कोरियाको सबैभन्दा बहु-उद्योग कम्पनी समेत हो। <ref name="IAK" /> सामसङलाई सन् १९३८ मा, व्यापारिक कम्पनीको रूपमा लि ब्योङ चुलले स्थापना गरेका थिए।<ref name="초점 특검이 이건희 앓던 이를 빼준다">[http://www.hani.com/section-021106000/2008/04/p021106000200804030704065.html 초점 특검이 이건희 앓던 이를 빼준다]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 한겨레 2008-4-3</ref> अर्को तीन दशकहरूमा, समूहले खाद्य प्रसोधन, कपडा, बीमा, धितो, र खुद्रा लगायतका क्षेत्रहरूमा विविधीकरण गरेको थियो।<ref name="samsung.co.kr"/> सामसङले सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिर विद्युतीय उद्योगमा प्रवेश गरेको थियो र सन् १९६० को मध्यमा विभिन्न प्रकारका नर्माण तथा जहाज निर्माण उद्योगमा अग्रसर भएको थियो। सन् १९८७ मा संस्थापक लिको मृत्युपछि, सामसङ चार व्यवसायिक समूहमा विभाजित भएको थियो जसमा सामसङ समूह, शिन्सेगे समूह, सिजे समूह र हाल्सोल समूह समावेश छ।<ref>{{cite web|url=https://news.samsung.com/global/samsung-electronics-rises-to-no-6-in-interbrands-best-global-brands-2017|title=2017 삼성 전자, 인터 브랜드 최고의 글로벌 브랜드 6 위|website=सामसङ|access-date=31 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030548/https://news.samsung.com/global/samsung-electronics-rises-to-no-6-in-interbrands-best-global-brands-2017|archive-date=1 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> त्यसबेलादेखि सामसङको नामबाट व्यापारलाई वृद्धिलाई बढाउनका लागि कम्पनीले धेरै सम्बद्ध कम्पनीहरू स्थापना गरेको छ। <ref>{{cite news|title=Samsung topples Intel to become the world's largest chipmaker – TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2018/01/30/samsung-intel-worlds-largest-chipmaker/|work=टेकक्रन्च|access-date=25 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525234650/https://techcrunch.com/2018/01/30/samsung-intel-worlds-largest-chipmaker/|archive-date=25 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|last1=मु-ह्युन|first1=चो|title=Samsung's logic chip biz turns to AI chips and 5G for change of fortune {{!}} ZDNet|url=https://www.zdnet.com/article/samsungs-logic-chip-biz-developing-ai-chip-5g-for-change-of-fortune/|work=जेडिनेट|language=en|access-date=25 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703174953/https://www.zdnet.com/article/samsungs-logic-chip-biz-developing-ai-chip-5g-for-change-of-fortune/|archive-date=3 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> सन् १९६० को दशकको अन्ततिर, समायोजन र अधिग्रहणको प्रतिनिधिको रूपमा, यो हाल संसारको सबैभन्दा ठूलो संयुक्त समूहको रूपमा अघि बढेको छ। (कोरियाली) सन् १९९० उत्तरार्ध, सामसङले आफ्ना गतिविधि र विद्युतीय निर्माणमा उल्लेखनीय वृद्धि हासिल गरेको थियो।<ref>{{cite news |last= |first= |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aO0FeeTB6_0Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924131022/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aO0FeeTB6_0Y|url-status=dead|archive-date=24 September 2011 |title= 삼성 중공업, 쉘 플랫폼 주문에서 주가 상승 |publisher=주가 상승 |date=28 July 2009 |accessdate=11 November 2010}}</ref> हाल, विशेष गरी यसका मोबाइल फोन र अर्धचालकहरू यसको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण आयको स्रोत भएको छ। सन् २०१७ सम्म, सामसङले छैटौँ उच्चतम विश्वव्यापी ब्रान्ड मान कायम गर्न सफल भएको थियो। उल्लेखनीय रूपमा सामसङको औद्योगिक सम्बद्ध कम्पनीले सामसङ विद्युतीय कम्पनीको समावेश गर्दछ जुन विश्वको सबैभन्दा ठूलो सूचना प्रविधि कम्पनीहरू मध्ये एक हो भने यो उपभोक्ताका लागि समर्पित विद्युतीय निर्माता हो।<ref>{{cite web |url=http://enr.construction.com/toplists/InternationalContractors/001-100.asp |title=The Top 225 International Contractors 2013 |publisher=Enr.construction.com |accessdate=25 August 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6IHPS5GrF?url=http://enr.construction.com/toplists/Top-International-Contractors/001-100.asp |archive-date=21 July 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> यो सन् २०१७ को राजस्वद्वारा मापन गरिएको चिम निर्माताहरू मध्ये सबैभन्दा ठूलो कम्पनीहरू मध्ये एक हो। सामसङको ठूलो उद्योग, सन् २०१० मा राजस्वले मापन गरेको विश्वको दोस्रो ठूलो जहाज निर्माणकर्ता हो। यसैगरी सामसङ अभियान्त्रिक र सामसङ निर्माण तथा व्यापार निगम क्रमशः विश्वको १३ र ३६औँ सबैभन्दा ठूलो निर्माण कम्पनीहरू हुन्।<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |title=विश्वव्यापी ५००: उद्योग: - फोर्च्युन |publisher=सिएनएन |date=20 July 2009 |accessdate=4 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831010459/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |archive-date=31 August 2010 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100831010459/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |date=31 August 2010 }}</ref> अन्य उल्लेखनीय सहायक कम्पनीहरूमा सामसङ जीवन वीमा पर्दछ जुन विश्वको १४औँ सबैभन्दा ठूलो जीवन वीमा कम्पनी हो।<ref>{{cite web |url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/snapshot/snapshot.asp?ticker=030000:KS |title=Cheil Worldwide Inc (030000:Korea SE) |publisher=businessweek.com |accessdate=16 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005152815/http://investing.businessweek.com/research/stocks/snapshot/snapshot.asp?ticker=030000%3AKS |archivedate=5 October 2012 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kdbdw.com/bbs/download/162067.pdf?attachmentId=162067 |title=Cheil Worldwide (030000 KS) |publisher= |date=26 April 2010 |accessdate=8 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213242/http://www.kdbdw.com/bbs/download/162067.pdf?attachmentId=162067 |archive-date=4 October 2013 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213242/http://www.kdbdw.com/bbs/download/162067.pdf?attachmentId=162067 |date=4 October 2013 }}</ref> सामसङ एभरल्यान्ड, एभरल्यान्ड नामक आश्रयको सञ्चालक दक्षिण कोरियाको सबैभन्दा पुरानो मनोरञ्जन केन्द्र हो र कम्पनीको स्वामित्वमा रहेको चिले सन् २०१२ मापन गरिएको राजस्वका आधारमा विश्वको १५औँ सबैभन्दा ठूलो विज्ञापन आयोग हो।<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html |title=The World's Best Amusement Parks |publisher=फोर्ब्स |date=21 March 2002 |accessdate=11 September 2010 |first=Christina |last=Valhouli |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822061935/http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html |archive-date=22 August 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> सन् २०१३ मा सामसङले ३८० खर्ब बिक्रीको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको थियो। कोरियाको केन्द्रिय बैङ्कका अनुसार, कोरियाको कुल ग्रहस्थ उत्पादन एकै वर्षमा १४२८ खर्ब रहेको थियो थियो। सामसङको बिक्री, जुन यसको विदेशी बिक्रीको अधिक भाग हो। यसको बाबजुद, सामसङको बिक्री दक्षिण कोरियाको कुल ग्रहस्थ उत्पादनको २६.६% रहेको छ। सन् २०१३ सम्ममा सामसङको निर्यात १९७२ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियो जसले कोरियाको कुल निर्यातको २५% ओगट्दछ जुन $ ६१.७ अर्ब अमेरिकी डलर हुन आउँछ। सन् २०१८ मा, ब्रान्ड फाइनान्स नामक कम्पनीले सामसङको ब्रान्डको मूल्य ९२.२८९ अर्बको मुल्याङ्कन गरेको थियो।<ref> {{वेब स्रोत |कार्य=서울경제 |युआरएल=http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |शीर्षक=이맹희, 국내외 유랑… 최근 7년간 베이징 140억원대 별장서 거주 |मिति=2015-09-10 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150924100411/http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |अभिलेखमिति=2015-09-24 }} </ref> == शब्दको उत्पत्ति == सामसङका संस्थापकका अनुसार कोरियाली हन्जा शब्द सामसङ ({{linktext|三|星}}) को अर्थ "तीन तारा" हो जुन तीन शब्दले केहि "ठूलो, असङ्ख्य र शक्तिशाली" प्रतिनिधित्व गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338 |title=한국 10대 그룹 이름과 로고의 의미 |publisher=कोरिया दैनिक |date=10 July 2006 |accessdate=19 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429185914/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338 |archive-date=29 April 2011 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429185914/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338 |date=29 April 2011 }}</ref><ref name="अनलाइनखबर"/> == इतिहास == === सन् १९३८–१९७० === [[File:Lee Byung-chul.jpg|thumb|upright=0.8|सामसङका संस्थापक लि ब्योङ चुल, सन् १९५० मा]] सन् १९३८ मा, लि ब्योङ चुलले देगु सहरमा सामसङको (삼성 상회,三星商會) स्थापना गरेका थिए। <ref name="jung"/> सामसङले एउटा सानो व्यापारिक कम्पनीको रूपमा सेवा सञ्चालनको प्रारम्भ गरेको थियो जसमा यसको सुरुवाती अवस्थामा ४० कर्मचारीहरू कम्पनीमा कार्यरत थिए। यसले माछा तथा चाउचाउको व्यापार सुरु गरेको थियो।<ref name="jung" /> पछि, कम्पनीको प्रगति भएको थियो र लिले यसको कार्यालयलाई राजधानी सउमा स्थानान्तरण गरेका थिए। कोरियाली युद्ध सुरु भएसँगै, उनी सउल छोड्न बाध्य भएका थिए। सामसङ धेरै विभिन्न क्षेत्रहरूमा विविधता बनाएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत |कार्य=머니투데이 |युआरएल=http://www.mt.co.kr/view/mtview.php?type=1&no=2015081414221319321 |मिति=2015-08-14 |शीर्षक=삼성家 비운의 황태자, 이맹희 전 회장의 파란만장한 일생 }}</ref> लिले सामसङलाई उद्योगहरूको एक विस्तृत शृङ्खलामा एक अग्रणीको रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास जारी राखेका थिए। सामसङले यसको व्यवसायलाई बीमा, धितो र खुद्रामा अग्रसर गराएको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|लेखक=|शीर्षक=Shell, Glencore, and Other Multinationals Dominate Their Home Economies|युआरएल=http://www.bloomberg.com/news/articles/2013-04-04/shell-glencore-and-other-multinationals-dominate-their-home-economies|मिति=५ अप्रिल २०१३|पहुँचमिति=२७ अक्टोबर २०१६ |प्रकाशक=ब्लुमबर्ग|पृष्ठ=|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् १९४७ मा, ह्योसुङ समूहका संस्थापक चो ह होङ-जाईले सामसङको संस्थापक लि ब्योङ-चुलको साथ सामसङ मुल्सन गोङ्सा वा सामसङ व्यापार निगम नामक एक नयाँ कम्पनीमा संयुक्त लगानी गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=도전정신과 기술의 결정체 효성 49주년|युआरएल=http://blog.hyosung.com/2581|मिति=२० नोभेम्बर २०१५|पहुँचमिति=२१ अक्टोबर २०१६ |प्रकाशक=결정체|भाषा=कोरियाली}}</ref> उक्त व्यापारिक कम्पनी वर्तमान समयको सामसङ निर्माण तथा व्यापार निगममा वृद्धि भएको थियो। केहि वर्ष पछि, चो र ली व्यवस्थापक शैलीमा भिन्नताका कारण अलग भएका थिए। चोलाई ३०% स्वामित्व कायम गर्न चाहेका थिए। सामसङ सामसङ समूह र ह्योसुङ समूह, हान्गुक टायर र अन्य विभिन्न कम्पनीमा विभाजित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=कोरियाली|युआरएल=http://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/06/19/2007061900326.html |शीर्षक=효성 40년史..오너 일가 뒷얘기 '눈길' |प्रकाशक=눈길 |मिति=2007-06-19 |पहुँचमिति=2011-02-05|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/20110501034012/http://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/06/19/2007061900326.html |अभिलेखमिति=1 may 2011 }}</ref> सन् १९६० को दशकको अन्ततिर, सामसङ समूहले विद्युतीय उद्योगमा प्रवेश गरेको थियो। यसले विभिन्न विद्युतीय उपकरण निर्माण गर्न सुरु गरेको थियो। पछि यसले, अर्धचालक र दूरसञ्चार क्षेत्रसँग सम्बन्धित उत्पादनहरूमा विशेष वृद्धि हासिल गरेको थियो। यसले पहिलोपटक स्यामश्वेत दूरदर्शन जारी गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2912292 |title=Industrial giant's roots tied to nylon products |publisher=효성 |date=9 November 2009 |accessdate=5 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120034605/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2912292 |archive-date=20 January 2011 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120034605/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2912292 |date=20 January 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/06/19/2007061900326.html |title=효성 40년史..오너 일가 뒷얘기 '눈길' |publisher=효성 |date=19 June 2007 |accessdate=5 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501034012/http://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/06/19/2007061900326.html |archivedate=1 May 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501034012/http://www.chosun.com/site/data/html_dir/2007/06/19/2007061900326.html |date=1 May 2011 }}</ref> === सन् १९७०–१९९० === सन् १९८० मा, सामसङले कुमी सहरमा आधारित हाङ्गुक जियोन्जा तङ्सिनलाई अधिग्रहण गर्दै र दूरसञ्चार हार्डवेयर क्षेत्रमा प्रवेश गरेको थियो। <ref>[http://newslibrary.naver.com/viewer/index.nhn?articleId=1966091500329203001&editNo=2&printCount=1&publishDate=1966-09-15&officeId=00032&pageNo=3&printNo=6437&publishType=00020 또"財閥密輸(재벌밀수)], 경향신문, 1966년 9월 15일</ref> यसको प्रारम्भिक उत्पादनमा विद्युतीय पाटी पर्दछ। यसका सेवा तथा सुविधाहरू दूरभाष र फ्याक्स निर्माण प्रणालीमा विकसित भएको थियो जुन सामसङको मोबाइल फोन निर्माणको केन्द्र बन्न गएको थियो। <ref>[http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp 삼성 인수 구미] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306092824/http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp |date=2016-03-06 }}</ref> उनीहरूले हालसम्म ८० करोड भन्दा भन्दा बढी मोबाइल फोनहरूको उत्पादन गरेका छ। सामसङले सन् १९८० को दशकमा सेवालाई सामसङ विद्युतीय कम्पनी अन्तर्गत समूहीकृत गरेको थियो। सन् १९८७ मा संस्थापक लिको मृत्युपछि, सामसङ पाँच व्यवसायिक समूहमा विभाजित भएको थियो जसमा सामसङ समूह, शिन्सेगे समूह, सिजे समूह, हाल्सोल र जोङअङ्ग समूह समावेश छ।<ref>{{cite web |url=http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028 |title=Samsung to celebrate 100th anniversary of late founder |publisher=koreaherald.com |date=29 March 2010 |accessdate=21 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429191227/http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028 |archive-date=29 April 2011 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429191227/http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028 |date=29 April 2011 }}</ref> शिन्सेगे (बृहत किराना भण्डार) मूल रूपमा सामसङ समूहको नियन्त्रणमा रहेको थियो। सन् १९९० को दशकमा यो सामसङ समूहबाट, सीजे समूह (खाना / रसायन / मनोरञ्जन / रसद), हान्सोल समूह (कागज / दूरसञ्चार) र जोङ्अङ्ग (सञ्चार माध्यम)बाट अलग्गिएको थियो।<ref name="초점 특검이 이건희 앓던 이를 빼준다"/> हाल यी विभाजित समूहहरू स्वतन्त्र छन् र तिनीहरू सामसङ समूहमा नियन्त्रणमा छैनन्। <ref>{{वेब स्रोत |प्रकाशक=서울경제TV |युआरएल=http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |शीर्षक=이맹희, 국내외 유랑… 최근 7년간 베이징 140억원대 별장서 거주 |पहुँचमिति=2015-09-10| अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150924100411/http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |अभिलेखमिति=2015-09-24 }} </ref> सन् १९८० को दशकमा, सामसङ विद्युतीय कम्पनीले अनुसन्धान र विकासमा ठूलो लगानी गर्न सुरु गरेको थियो जुन कम्पनीलाई विश्वव्यापी रूपमा विद्युतीय उद्योगमा अगाडि बढाउन महत्त्वपूर्ण लगानी थियो। <ref name="jung">{{वेब स्रोत |प्रकाशक=시사저널 |युआरएल=http://www.sisapress.com/news/articleView.html?idxno=57316 |मिति=2012-03-07 |शीर्षक=형제자매 애증 따라 ‘내 편, 네 편’? 4남6녀 중 일부는 이건희 회장 지지 의사 표명…상속 때 홀대받은 쪽에서 어떤 입장 취할지 관심 }}</ref> सन् १९८२ मा, यसले पुर्तुगालमा दूरदर्शन निर्माण गर्ने शाखाको स्थापना गरेको थियो भने यसले सन्‌ १९८४ मा, न्यु योर्क, सन् १९८५ मा तोक्यो, सन् १९८७ मा, इङ्ल्यान्ड र सन् १९९६ मा टेक्सासमा दूरदर्शन निर्माण शाखाहरू खोलेको थियो।<ref name="jung" /> सन् २०१२ सम्म, सामसङले टेक्सासमा रहेको आफ्नो शाखामा $१३,००,००,००,००० भन्दा बढी अमेरिकी डलर भन्दा बढीको लगानी गरेको छ, जुन सामसङ अस्टिन अर्धचालक नामद्वारा सञ्चालित छ जसले अस्टिनलाई टेक्सासको सबैभन्दा ठूलो विदेशी लगानी र संयुक्त राज्यमा सबैभन्दा ठूलो एकल विदेशी लगानीको रूपमा उभ्याएको छ।<ref>{{समाचार स्रोत |प्रकाशक=머니투데이 |युआरएल=http://www.mt.co.kr/view/mtview.php?type=1&no=2015081414221319321 |मिति=2015-08-14 |शीर्षक=삼성家 비운의 황태자, 이맹희 전 회장의 파란만장한 일생 }}</ref> === सन् १९९०–२००० === सामसङ सन् १९९० को दशकमा एक अन्तर्राष्ट्रिय निगमको रूपमा उठ्न थालेको थियो।<ref>{{Cite news |url=http://edition.cnn.com/2009/BUSINESS/10/19/korea.dubai.tower/index.html |title=Dubai skyscraper symbol of S. Korea's global heights |publisher=CNN |date=19 October 2009 |accessdate=19 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020112527/http://edition.cnn.com/2009/BUSINESS/10/19/korea.dubai.tower/index.html |archive-date=20 October 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> सामसङको निर्माण शाखालाई हाल मलेसियामा रहेको जुम्ल्याहा पेत्रोनस स्तम्भहरू मध्ये एकको निर्माण गर्ने जिम्मा पाएको थियो भने यसले ताइवानमा रहेको ताइपेई १०१ र संयुक्त अरब इमारातको बुर्ज खलिफा निर्माण गर्न सम्झौता पनि प्राप्त गरेको थियो। <ref name="अनलाइनखबर">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/03/257095|लेखक=|शीर्षक=सामसुङ बारे तपाईले थाहा नपाएका केही रोचक तथ्य|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=६ जुन २०१९}}</ref><ref>{{cite news |last=Cho |first=Kevin |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=a0wNfW_5OZ5s&refer=asia |title=Samsung Says Hopes of Recovery Are 'Premature' as Profit Falls |publisher=Bloomberg |date=24 April 2009 |accessdate=4 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120826171938/http://www.washingtonpost.com/business/technology/court-bans-sales-of-some-apple-samsung-products-in-south-korea-as-patent-war-unfolds/2012/08/23/80c9b1da-ed99-11e1-866f-60a00f604425_story.html |archivedate=26 August 2012 |df=dmy-all}}</ref> सन् १९९३ मा, लि कुन हिले सामसङ समूहको १० सहायक कम्पनीहरूलाई बिक्री गर्दै कम्पनीलाई घटाएका थिए र अन्य सञ्चालनहरू तीन उद्योगहरूमा केन्द्रित गर्न मिलाइएको थियो जसमा  विद्युतीय, अभियान्त्रिक र रसायन लगायतका क्षेत्रहरू समावेश छन्।<ref>{{वेब स्रोत |कार्य=연합인포맥스 |युआरएल=http://news.einfomax.co.kr/news/articleView.html?idxno=97915 |मिति=2014-02-26 |शीर्षक=삼성 유산소송, 2년만에 끝…감정 해결은 '글쎄' }}</ref> सामसङ सन् १९९२ मा संसारको सबैभन्दा ठूलो मेमोरी चिपहरूको निर्माता बन्न पुगेको थियो भने यो अमेरिकी कम्पनी इन्टेल पछिको विश्वको दोस्रो ठूलो चिप निर्माणकार्ता समेत हो सन् १९९५ मा, यसले यसको पहिलो तरल स्फटिक छवी पर्दाको सृजना गरेको थियो। <ref>{{वेब स्रोत |कार्य=머니투데이 |युआरएल=http://www.mt.co.kr/view/mtview.php?type=1&no=2015081414221319321 |मिति=2015-08-14 |शीर्षक=삼성家 비운의 황태자, 이맹희 전 회장의 파란만장한 일생 }}</ref> दश वर्ष पछि, सामसङ तरल स्फटिक छवी पर्दाको विश्वको सबैभन्दा ठूलो निर्माता बन्न पुगेको थियो।<ref> {{समाचार स्रोत |कार्य=서울경제 |url=http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |मिति=2012-02-16 |शीर्षक=이맹희, 국내외 유랑… 최근 7년간 베이징 140억원대 별장서 거주 |पहुँचमिति=2015-09-10 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150924100411/http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |अभिलेखमिति=2015-09-24 |url-status=dead }} </ref> ठूलो आकारमा उक्त क्षेत्रमा लगानी नगरेको सोनीले सामसङलाई सहयोग गर्नका लागि आह्वान गरेको थियो र सज् २००६ मा, सामसङ र सोनीको बीच संयुक्त लगानीको रूपमा एस-एलसिडी कम्पनीको स्थापना गरिएको थियो। <ref name="쉼표-제일모직第一毛織">김필수, [http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20150601000068&md=20150601075451_BL 쉼표-제일모직(第一毛織)], 헤럴드경제, 2015년 6월 1일</ref> एस-एलसीडीमा सामसङको (५१% ) र सोनी (४९%) को स्वामित्व रहेको थियो जसले दक्षिण कोरियाको तानजुङ यसको कारखाना र सुविधाको सञ्चालन गर्दछ। २६ डिसेम्बर २०११ सम्म, सामसङले यस संयुक्त लगानीमा सोनीको स्वामित्व प्राप्त गरेको घोषणा गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक = 지휘봉 다시 잡은 이병철, 삼성전자 설립해 돌파구 |युआरएल = http://sunday.joins.com/article/view.asp?aid=16640 |प्रकाशक = 중앙SUNDAY |लेखक = 김영욱 경제전문기자 |पहुँचमिति = १० जनवरी २०११ }}</ref> अन्य प्रमुख कोरियाली कम्पनीहरूको तुलनामा, सामसङ सन् १९९७ को एसियाली वित्तीय सङ्कटको तुलनात्मक रूपमा क्षति हुनबाट बचेको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://www.koreadaily.com/news/read.asp? |शीर्षक= 크고 밝고 강하다는 뜻의 '삼(三)'과 밝고 높고 영원히 빛나라는 뜻의 '성(星)'을 합쳐, '크고 강하고 영원하라'는 의미이|लेखक=과 로고의 의미|प्रकाशक=그룹|मिति=2006-07-10|पहुँचमिति=2010-09-19}}</ref> यद्यपि, सामसङ मोटरलाई सामसङले फ्रान्सेली कम्पनी रेनोँलाई घाटा व्यहोरेर बिक्री गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.businessmobile.fr/actualites/analyses/0,39044174,39377823,00.htm |शीर्षक=Téléphonie mobile: une croissance mondiale sous les 10 % en 2008? |लेखक=Muriel Drouineau |मिति=६ जनवरी २००८ |वेबसाइट =businessMOBILE.fr |मिति=२५ मार्च २००८}}</ref> सन् २०१० सम्म रेनोँ सामसङको ८०.१ प्रतिशत रेनोँको स्वामित्वमा छ भने १९.९% सामसङको स्वामित्वमा रहेको छ। <ref> {{वेब स्रोत |प्रकाशक=서울경제 |युआरएल=http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |शीर्षक=이맹희, 국내외 유랑… 최근 7년간 베이징 140억원대 별장서 거주 |पहुँचमिति=2015-09-10 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150924100411/http://www.sentv.co.kr/news/view/17060 |अभिलेखमिति=2015-09-24 |युआरएलस्थिति=मृत }} </ref> यसको अतिरिक्त, सामसङले सन् १९८० देखि सन् १९९० को दशकमा विभिन्न प्रकारका विमानहरूको उत्पादन गरेको थियो। कम्पनीको स्थापना सन् १९९९ मा कोरिया हवाई उद्योगको रूपमा भएको थियो।<ref name="쉼표-제일모직第一毛織"/> === सन् २०००–हाल === [[File:Signs, signs and more signs (2504183343).jpg|thumb|upright=1.15|न्युयोर्क सहर स्थित सामसङको विज्ञापन]] सन् २००० मा, सामसङले पोल्यान्डको वार्सामा एक विकास केन्द्र खोलेको थियो। यसको काम अङ्कीय दूरदर्शन र स्मार्टफोनको बिक्री वितरण गरेको थियो।<ref>[http://www.hardware.fr/news/10722/samsung-egalement-1er-nand-flash.html Samsung, également sur la NAND Flash], hardware.fr, 2 février 2010</ref> स्मार्टफोन मञ्च साझेदारहरूसँगै विकसित गरिएको थियो। सन् २००८ मा यसले विभिन्न प्रकारमा स्मार्टफोनहरू जारी गरेको थियो जुन पछि गएर सामसङ ग्यालेक्सी शृङ्खलामा परिणत भएको थियो जसमा नोट्स, एज र अन्य थुप्रै उत्पादनहरू समावेश छन्।<ref>[https://www.challenges.fr/galeries-photos/galeries-photos/20111028.CHA6249/facebook-entre-dans-le-classement-des-10-entreprises-les-plus-innovantes.html#photo Le top 20 des entreprises les plus innovantes du monde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303214053/https://www.challenges.fr/galeries-photos/galeries-photos/20111028.CHA6249/facebook-entre-dans-le-classement-des-10-entreprises-les-plus-innovantes.html#photo |date=2016-03-03 }} Challenges, 22 octobre 2013</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.phonearena.com/reviews/Samsung-Solstice-A887-Review_id2236|title=Samsung Solstice A887 Review|first=PhoneArena|last=Team|website=Phone Arena}}</ref> सन् २०१० मा, सामसङले १० वर्षे बृद्धि रणनीतिको घोषणा गरेको थियो जसमा यसका ५ वटा व्यवसायहरू केन्द्रित थियो। यी मध्ये एक व्यवसाय चिकित्सा क्षेत्रसँग सम्बन्धित छ जसको लागि ₩ २१,००,००,००,००,००० छुट्याइएको थियो। सन् २०१२ को पहिलो त्रैमासमा, सामसङ विद्युतीय कम्पनीले, नोकिआलाई उछिन्दै विश्वको सबैभन्दा ठूलो मोबाइल फोन निर्माता बनेको थियो भने नोकिआ सन् १९९८ देखि बजारमा अग्रसर रहेको थियो।<ref>{{Cite news |publisher=BBC News |title=Samsung overtakes Nokia in mobile phone shipments |accessdate=6 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-17865117 |date=27 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814064732/http://www.bbc.co.uk/news/business-17865117 |archive-date=14 August 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=Samsung overtakes Nokia for Cellphone Lead |url=http://www.isuppli.com/Mobile-and-Wireless-Communications/News/Pages/Samsung-Overtakes-Nokia-for-Cellphone-Lead.aspx |accessdate=29 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428062632/http://www.isuppli.com/Mobile-and-Wireless-Communications/News/Pages/Samsung-Overtakes-Nokia-for-Cellphone-Lead.aspx |archive-date=28 April 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> २४ अगस्ट २०१२ मा, स्मार्टफोन प्रविधिमा एप्पलको एकस्व उल्लङ्घन गरेबापत नौ अमेरिकी न्यायाधीशहरूले सामसङ विद्युतीय कम्पनीले एप्पललाई १.०५ अर्ब अमेरिकी डलर क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने बताएका थिए। क्षतिपूर्ति अझै कम भएको भन्दै एप्पलले २.५ अर्ब अमेरिकी डलरको अनुरोध गरेको थियो।<ref>[http://www.aljazeera.com/video/asia/2012/08/201282692548420220.html "Samsung bites back after Apple victory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830030800/http://www.aljazeera.com/video/asia/2012/08/201282692548420220.html |date=30 August 2012 }}। अल जरिरा, 26 August 2012. सङ्ग्रह मिति १९ मार्च २०१३ ।</ref> सामसङ उक्त मुद्दामा उल्लेख गरिएको एप्पलका एकस्वहरू उल्लङ्घन नगरेको फैसला सुनाएको थियो। अमेरिकी पत्रिका फर्च्युनमा छापिएको एक प्रतिवेदनका अनुसार सामसङलाई सन् २०१२ को सुरुवातमा भएको फैसलामा पनि दोषी पाइएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल= http://www.bizshala.com/story/-863 |लेखक=|शीर्षक=एप्पल–सामसङ बिगफाइटः ७ वर्षपछि मुद्धाको किनारा, सामसङलाई ५८०० करोड जरीवाना|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली|मिति=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=५ जुन २०२०}}</ref> सामसङले यो निर्णयले क्षेत्रको नवप्रवर्तनलाई हानि पुर्‍याउने बताएको थियो। यी दुई कम्पनीहरू एक अर्काको बौद्धिक सम्पत्ती उल्लङ्घनको दोषी भएको दक्षिण कोरियाली आदेश थियो।<ref>윤태구·김지나, [http://www.ajunews.com/view/20150604163411263 1조 넘는 삼성 공익재단 유동자산…이재용 부회장 경영승계 버팀목 되나], 아주경제, 2015년 6월 4일</ref><ref>최열희, [http://ilyo.co.kr/?ac=article_view&entry_id=125764# 재벌가 알짜배기 공익재단 지배구조 핵심으로 떠오른 까닭], 일요신문, 2015년 5월 13일</ref> सामसङको व्यापारिक सूचकाङ्क कोस्पीमा यसको सेयरमा ७.७% ले गिरावट आएको थियो जुन २४ अक्टोबर पछि सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो। त्यसपछि, एप्पलले संयुक्त राज्य अमेरिकामा आठवटा सामसङका फोनहरू (ग्यालक्सी एस जी, ग्यालक्सी एस २ एटी एन्ड टी, ग्यालक्सी एस २ स्काइरकेट, ग्यालक्सी एस २ टि-मोबाइल, ग्यालक्सी एस २ एपिक ४ जी, ग्यालक्सी एस शोकेस, ड्रोइड चार्ज र ग्यालक्सी प्रेभेल) बिक्रीमा प्रतिबन्ध गर्न खोजेको थियो भने उक्त कदमलाई अदालतले अस्वीकार गरेको थियो।<ref>Vascellaro, Jessica E.. (२५ अगस्ट २०१२) [http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444358404577609810658082898.html द वाल स्ट्रिट जर्नल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210154615/http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444358404577609810658082898.html |date=10 February 2013 }}।. सङ्ग्रह मिति 19 March 2013.</ref> सन् २०१५ मा, सामसङलाई आइबीएम, गुगल, सोनी, माइक्रोसफ्ट र एप्पल लगायतका कम्पनीहरूले धेरै अमेरिकी एकस्वहरू प्रदान गरेका थिए । कम्पनीले ११ डिसेम्बरमा, ७,६७९ उपयोगिता एकस्वहरू प्राप्त गरेको थियो। ग्यालेक्सी नोट स्मार्टफोन १९ अगस्ट २०१६बाट बिक्रीमा आएको थियो। तथापि, सेप्टेम्बर २०१६ को सुरुमा सामसङले फोनको बिक्री स्थगित गरेको थियो <ref>{{वेब स्रोत |युआरएल= http://www.hani.co.kr/section-005000000/2001/04/005000000200104181707016.html |शीर्षक= 삼성언론재단 과장 208억횡령}}</ref> सन् २०१५ मा, सामसङलाई आइबीएम, गुगल, सोनी, माइक्रोसफ्ट र एप्पल लगायतका कम्पनीहरूले धेरै अमेरिकी एकस्वहरू प्रदान गरेका थिए । कम्पनीले ११ डिसेम्बरमा, ७,६७९ उपयोगिता एकस्वहरू प्राप्त गरेको थियो। ग्यालेक्सी नोट स्मार्टफोन १९ अगस्ट २०१६बाट बिक्रीमा आएको थियो। तथापि, सेप्टेम्बर २०१६ को सुरुमा सामसङले फोनको बिक्री स्थगित गरेको थियो <ref>{{वेब स्रोत |युआरएल= http://www.lawtimes.co.kr/LawNews/News/NewsContents.aspx?kind=&serial=6044 |शीर्षक= 2백억 횡령한 삼성언론재단 과장에 중형}}</ref> मोबाइलको केही एकाईहररूसँग ब्याट्रीको समस्या पाइएको थियो जसमा ब्याट्री अत्यधिक धेरै तात्ने, आगो र विस्फोटहरू समेत हुनसक्ने बताइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://lokaantar.com/taja_samachar/10851/|लेखक=कुमार चौलागाई|शीर्षक=सामसुङको ग्यालेक्सी एस८ को चार्जिङमा समस्या देखियो|वेबसाइट=लोकान्तर|भाषा=नेपाली|मिति=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=६ जुन २०१९}}</ref> सामसङले फिर्ता गरेका मोबाइलहरू इकाइलाई नयाँ संस्करणको साथ बदलिएको थियो। यद्यपि ग्यालक्सी नोट ७ को नयाँ संस्करणमा पनि ब्याट्रीको समस्या रहेको खुल्न आएको थियो। सामसङले १० अक्टुबर २०१६ मा विश्वभरका सबै ग्यालक्सी नोट ७ स्मार्टफोनहरू पुन: फिर्ता गर्दै अर्को दिन उक्त मोबाइलको उत्पादनलाई स्थायी समाप्त गरेको थियो। <ref>{{पत्रिका स्रोत|युआरएल=https://www.theguardian.com/technology/2016/oct/11/samsung-galaxy-note-7-exploding-battery-safety-concerns|शीर्षक=Samsung Galaxy Note 7 production permanently ended following battery explosions|अन्तिम=हेर्न|प्रथम=एलेक्स|date=2016-12-11|पत्रिका=द गार्जियन|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2018-08-09|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190223225240/https://www.theguardian.com/technology/2016/oct/11/samsung-galaxy-note-7-exploding-battery-safety-concerns|अभिलेखमिति=23 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.samsung.com/global/samsung-will-ask-all-global-partners-to-stop-sales-and-exchanges-of-galaxy-note7-while-further-investigation-takes-place|title=Samsung Will Ask All Global Partners to Stop Sales and Exchanges of Galaxy Note7 While Further Investigation Takes Place|website=सामसङ|language=en|access-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809090803/https://news.samsung.com/global/samsung-will-ask-all-global-partners-to-stop-sales-and-exchanges-of-galaxy-note7-while-further-investigation-takes-place|archive-date=9 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-37618618|title=सामसङले ग्यालेक्सीको नोट ७ को उत्पादन बन्द गरेको छ |date=2016-10-11|work=बिबिसी समाचार|access-date=2018-08-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002131340/https://www.bbc.co.uk/news/business-37618618|archive-date=2 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> सन् २०१८ मा, सामसङले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी लगायतका अतिथिहरूको साथ भारतको नोएडामा विश्वको सबैभन्दा ठूलो मोबाइल निर्माण सुविधाको सुरु गरेको थियो।<ref>https://news.samsung.com/in/samsung-inaugurates-worlds-largest-mobile-factory-in-india</ref> == सहायक कम्पनीहरू == सामसङसँग आवद्ध ८० भन्दा बढी कम्पनीहरू छन्। निर्माण सेवा, उपभोक्ता विद्युतीय उत्पादन, वित्तीय सेवा, जहाज निर्माण र चिकित्सा सेवाहरू सहित क्षेत्रहरूमा गतिविधिहरूको साथ यसलाई अत्यधिक विविधीकरण गरिएको छ। आर्थिक वर्ष सन् २००९ मा सामसङले २२० खर्ब कोरियाली वन राजस्व सङ्कलन गरेको थियो भने आर्थिक वर्ष सन् २०१० मा, सामसङले २८० खर्ब कोरियाली वन सङ्कल गरेको थियो जसबाट यसले ३० खर्ब वन कुल मुनाफा निकालेको थियो। यी रकमहरूले दक्षिण कोरिया बाहिरका सामसङका सबै सहायक कम्पनीहरूबाट राजस्व समावेश गर्दैन। [[File:본사 사옥.jpg|thumb|right|सामसङ आगो र समुद्री बिमाको प्रधान कार्यालय]] === सामसङ विद्युतीय कम्पनी === '''सामसङ विद्युतीय कम्पनी लिमिटेड''' ({{भाषा-कोरियाली| 삼성 전자;( हन्जा: 三星 電子}}), एक दक्षिण कोरियाली बहुराष्ट्रिय विद्युतीय कम्पनी हो<ref name=reut17112>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/2012/01/17/us-samsung-investment-idUSTRE80G00W20120117 |title=삼성 그룹, 2012 년에 420 억 달러 투자 기록 |accessdate=18 July 2013 |author=김미영 |publisher=로이터 |date=17 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525091901/http://www.reuters.com/article/2012/01/17/us-samsung-investment-idUSTRE80G00W20120117 |archive-date=25 May 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> जसको प्रधान कार्यालय दक्षिण कोरियाको सुवानमा रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=박건형 기자|शीर्षक=삼성전자, 세계정상에 섰다|युआरएल=http://biz.chosun.com/site/data/html_dir/2017/07/08/2017070800156.html#csidx5402e6d7fbf8e48842eca2e7b6c174a|मिति=2017-07-08|पहुँचमिति=2017-07-23|प्रकाशक=세계정상에}}</ref> यो बहुराष्ट्रिय कम्पनी सामसङको सहायक कम्पनी हो। सन् २०१२ को तथ्याङ्क अनुसार, यसको प्रमुख कम्पनीलाई राजस्वको ७० योगदान गर्दछ। सामसङ विद्युतीय कम्पनीको उत्पादक र बिक्री सञ्जाल ८० भन्दा बढी देशहरूमा विस्तारित रूपमा छरिएर रहेको छ। यसले ३ लाख भन्दा बढी मानिसहरूलाई रोजगारी प्रदान गरेको छ।   यो राजस्वका आधारमा उपभोक्ता प्रति समर्पित विद्युतीय उपकरण र अर्थचालकहरूको विश्वको सबैभन्दा ठूलो निर्माता हो। जुन २०१८ सम्ममा, सामसङ विद्युतीय कम्पनीको बजार पूँजीकरण ३२५.९ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2018/07/20/0200000000AKR20180720128400003.HTML|शीर्षक=삼성전자, 포춘 글로벌 500대 기업 12위…역대 최고순위|मिति=2018-07-20|लेखक=연합뉴스|प्रकाशक=|भाषा=कोरियाली}}</ref> सामसङ विभिन्न विद्युतीय घटकहरू जस्तै लिथियम-आयन ब्याट्री, अर्धचालक, एकीकृत परिपथ, छवि संवेदक, छायाग्राहिका र एप्पल, सोनी, एचटीसी र नोकिआ जस्ता ग्राहकहरूको लागि फ्ल्यास मेमोरी उपकरणहरूको प्रमुख निर्माता हो।<ref name=":0"/> यो मोबाइल फोन र स्मार्टफोनहरूको विश्वको सबैभन्दा ठूलो निर्माता हो। कम्पनीद्वारा उत्पादित ग्यालेक्सी शृङ्खलाका लागि यो संसार भरि नै लोकप्रिय छ। यसको एन्ड्रोइडद्वारा सञ्चालित सामसङ ग्यालेक्सीको ट्याब शृङ्खलाहरूको पनि प्रमुख विक्रेता हो। सामसङ ग्यालेक्सी नोट शृङ्खला यसको बजार प्रतिनिधि समेत बनेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=[컴패니줌업] 삼성전자가 걸어온 길 TV에서 반도체, 휴대폰까지 시장 선도|युआरएल=http://www.etoday.co.kr/news/section/newsview.php?TM=news&SM=0405&idxno=263759|प्रकाशक=이투데이|मिति=2010-11-23|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20131102192545/http://www.etoday.co.kr/news/section/newsview.php?TM=news&SM=0405&idxno=263759|अभिलेखमिति=2013-11-02|url-status=dead}}</ref> यसले ग्यालक्सी एस १० र ग्यालक्सी नोट १० मार्फत पाँचौँ पुस्ता सक्षम स्मार्टफोनहरू जारी गरेको थियो जुन खुम्च्याउन योग्य छ।<ref name="सेटोपाटी">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.setopati.com/kinmel/information-technology/175779|लेखक=|शीर्षक=सामसुङले सार्वजनिक गर्‍यो फोल्डिङ स्मार्टफोन,मूल्य २ लाख २५ हजार|वेबसाइट=सेटोपाटी|भाषा=नेपाली|मिति=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=५ जुन २०२०}}</ref> सामसङ सन् २००६ पछि विश्वको सबैभन्दा ठूलो दूरदर्शन निर्माता भएको छ  र सन् २०११ पछि विश्वको सबैभन्दा ठूलो मोबाइल फोन निर्माता पनि बन्न सफल भएको छ। यो विश्वको सबैभन्दा ठूलो मेमोरी परिपथको निर्माता समेत हो। जुलाई २०१७ मा, सामसङ विद्युतीय कम्पनीले विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्धचालक परिपथ निर्माताको रूपमा इन्टेल निगमलाई उछिल्न सफल भएको थियो। कम्पनी राजस्वका आधारमा विश्वको दोस्रो ठूलो प्रविधि कम्पनी हो।<ref>{{Cite web|url =http://www.samsung.com/sec/aboutsamsung/information/history/history_2007.html|title =삼성전자 연|archiveurl =https://web.archive.org/web/20081201214115/http://www.samsung.com/sec/aboutsamsung/information/history/history_2007.html#|archivedate =2008-12-01|url-status =dead}}</ref> सन् २०१७ मा, अमेरिकी आर्थिक पत्रिका फर्च्युनले चयन गरेको ५०० कम्पनीहरूको विश्वव्यापी सूचीमा यो शीर्ष १२ मा पर्न सफल भएको थियो। फर्च्युनले वार्षिक विक्रीमा आधारित शीर्ष ५०० विश्वव्यापी कम्पनीहरूको घोषणा गरेको थियो जसमा यो १२औँ स्थानमा परेको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.etnews.com/200804270009|title=삼성전자의 태동, 외국기술과의 합작|date=28 April 2008|access-date=4 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104130001/http://www.etnews.com/200804270009|archive-date=4 November 2018|url-status=live}}</ref> सन् २०१७ को दोस्रो त्रैमासिकमा कम्पनीले १४ खर्ब वन परिचालन मुनाफा निकालेको थियो जसले गर्दा कम्पनी एप्पललाई पछि पार्दै विश्वकै सबैभन्दा बढी लाभदायक निर्माता  कम्पनी बनेको थियो भने एप्पल सन् २०१७ दोस्रो त्रैमासिकमा ८ वर्षमा विश्वव्यापी परिचालन नाफामा पहिलो स्थानमा रहेको थियो। यस अवधिमा, विश्वको सबैभन्दा ठूलो खुद्रा भण्डा वालमार्ट, र विश्वको शीर्ष गाडी निर्माणा तोयोताले सामसङको भन्दा आधा नाफा निकालेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://tw.news.yahoo.com/%E4%B8%89%E6%98%9Fgalaxy%E6%89%8B%E6%A9%9F%E9%9B%BB%E6%B1%A0%E7%88%86%E7%82%B8-%E5%8D%97%E9%9F%93%E5%AD%B8%E7%94%9F%E5%B1%81%E8%82%A1%E9%96%8B%E8%8A%B1-034601225.html |title=三星Galaxy手機電池爆炸　南韓學生屁股開花 |access-date=20 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321214502/https://tw.news.yahoo.com/%E4%B8%89%E6%98%9Fgalaxy%E6%89%8B%E6%A9%9F%E9%9B%BB%E6%B1%A0%E7%88%86%E7%82%B8-%E5%8D%97%E9%9F%93%E5%AD%B8%E7%94%9F%E5%B1%81%E8%82%A1%E9%96%8B%E8%8A%B1-034601225.html |archive-date=21 March 2019 |url-status=live }}</ref> === सामसङ अभियान्त्रिक === सामसङ अभियान्त्रिक एक बहुराष्ट्रिय निर्माण कम्पनी हो जसको प्रधान कार्यालय दक्षिण कोरियाको राजधानी सउलमा रहेको छ। यसको स्थापना जनवरि १९६९ मा भएको थियो। यसको प्रमुख गतिविधि तेल प्रशोधन, उत्पादनको विस्तार तथा निर्माण, तेल र ग्यास उत्पादन, रसायन तथा ग्यासको उत्पादन, उर्जा गृह निर्माण आदि पर्दछन्। यसले सन् २०११ मा, ९२९८.२ अर्ब वन (अमेरिकी $ ८.०६ अर्ब अमेरिकी डलर) को कुल राजस्व प्राप्त गरेको थियो।<ref name="건설워커190730">[http://www.worker.co.kr/link/2002R100.asp "2019년 시공능력순위(토건) Top 100"]《건설워커》, 2019년 07월 31일 확인</ref> कम्पनी कोरिया सेयर बजारमा सूचीकृत छ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.samsungengineering.com/aboutUs/company/history/htView|title=इतिहास|last=|first=|date=|website=आधिकारिक वेबसाइट|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=November 26, 2019}}</ref> === सामसङ आगो र समुद्री बिमा === सामसङ आगो र समुद्री बिमा, एक बहुराष्ट्रिय बिमा कम्पनी हो जुन सउलमा आधारित छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=001&aid=0005655960|शीर्षक=삼성화재, 시각장애인 4명에 안내견 분양|लेखक=연합뉴스|पहुँचमिति=६ जनवरी २०१२}} </ref> यसको स्थापना सन् १९५२ मा, कोरिया आन्बो आगो र समुद्री बिमाको रूपमा भएको थियो भने यसलाई पुन: नामकरण डिसेम्बर १९९३ मा, हालको नाममा गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.fnnews.com/view?ra=Sent0401m_View&corp=fnnews&arcid=201206190100161760009653&cDateYear=2012&cDateMonth=06&cDateDay=19|शीर्षक=따뜻한 금융이 세상을 바꾼다|प्रकाशक=파이낸셜뉴스|पहुँचमिति=2012-06-12}}</ref> सामसङ आगो र समुद्री बीमाले दुर्घटना बीमा, वाहन बीमा, आगो बीमा, देयता बीमा, समुद्री बीमा, व्यक्तिगत निवृत्तिभरण, ऋण सहितका सेवाहरू प्रदान गर्दछ। मार्च २०११ सम्म यसले १० देशमा र ६ करोड भन्दा बढी ग्राहकहरूमा सेवा सञ्चालन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=201205318105i|शीर्षक=삼성화재, 수원 영동중 학교숲 가꾸기 후원|प्रकाशक=한국경제|पहुँचमिति=2012-05-31}} </ref> सन् २०११ मा सामसङ आगो र समुद्री बीमाको कुल भुक्तान आय $११.७ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियो भने मार्च २०११ सम्म यसको कुल सम्पत्ति २८.८१ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.daejonilbo.com/news/newsitem.asp?pk_no=899847|शीर्षक=서산 부촌동, 애니카 봉사단 자매결연|प्रकाशक=대전일보|पहुँचमिति=2010-08-06}}</ref> यो दक्षिण कोरियाको सामान्य बीमा प्रदायक हो। कम्पनी सन् १९७५ देखि कोरिया सेयर बजारमा सूचीबद्ध छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://fn.segye.com/articles/article.asp?aid=20120420000372&cid=0504020000000|शीर्षक=삼성화재 RC봉사단, 수보건복지부장관 표창 수상|लेखक=세계파이낸스|मिति=2012-07-16|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20131230235458/http://fn.segye.com/articles/article.asp?aid=20120420000372&cid=0504020000000|अभिलेखमिति=2013-12-30|url-status=dead}}</ref> === सामसङ ठूला उद्योग === सामसङ ठूला उद्योग एक जहाज निर्माता तथा अभियान्त्रिक कम्पनी हो जसको प्रधान कार्यालय दक्षिण कोरियाको राजधानी सउलमा रहेको छ। यसको स्थापना अगस्ट १९७४ मा भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://response.jp/article/2000/12/12/6063.html |title=ルノーは日産ディーゼルをこうする!? ---サムソン商用車の末路 |language=ja |publisher= |date=12 December 2000 |accessdate=8 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419160746/http://response.jp/article/2000/12/12/6063.html |archivedate=19 April 2016 |url-status=live}}</ref> यसको प्रमुख उत्पादनहरू भनेको, कच्चा तेल प्रशोधन, तेल उत्खनन, जहाज निर्माण, पुल निर्माण आदि हुन् सन् २०११ मा यसले १३,३६८.६ अर्ब वन कुल राजस्व प्राप्त गरेको थियो। राजस्वका आधारमा यो हुन्दाई पछिको विश्वको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो जहाज निर्माता हो। कम्पनी कोरिया सेयर बजारमा सूचीकृत छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक = 삼성중공업 풍력발전 설비 신사업으로 육성 |युआरएल = http://news.mk.co.kr/newsRead.php?sc=30000017&year=2009&no=287912 |शीर्षक = 매일경제 |प्रकाशक = 김경도 기자 |मिति = 2009-05-20 |पहुँचमिति = 2009-05-22}}</ref> === सामसङ जीवन बिमा === सामसङ जीवन बिमा कम्पनी लिमिटेड, एक बहुराष्ट्रिय जीवन बिमा कम्पनी हो जसको प्रधान कार्यालय सउलमा रहेको छ। यसको स्थापना मार्च १९५७ मा, दोङबाङ जीवन बिमा कम्पनी लिमिटेडको रूपमा भएको थियो भने यस कम्पनी जुलाई १९७३ मा, सामसङ समूहमा आबद्ध भएको थियो। <ref name=samlifeannrep>{{cite web |url=http://www.samsunglife.com/img/company/pdf/samsunglife2011_en.pdf |title=सन् २०११ वार्षिक प्रतिवेदन |accessdate=28 August 2012 |publisher=सामसङ जीवन बिमा |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121004214127/http://www.samsunglife.com/img/company/pdf/samsunglife2011_en.pdf |archivedate=4 October 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004214127/http://www.samsunglife.com/img/company/pdf/samsunglife2011_en.pdf |date=4 October 2012 }}</ref> सामसङ जीवन बिमाको प्रमुख गतिविधि व्यक्तिगत जीवन बीमा, वार्षिकी उत्पादन र सेवाहरूको प्रावधान हो। डिसेम्बर २०११ सम्म, यसले १७ देशहरूमा सेवा सञ्चालन गरेको थियो भने यसले ८ करोड भन्दा बढी मानिसहरूका माझ सेवाको प्रस्ताव गरेको थियो भने यसमा ५,९८५ कर्मचारीहरू कार्यरत थिए। सन् २०११ मा, यसले २२,७१७ अर्ब वन बराबरको बिक्री गर्न सफल भएको थियो। उक्त वर्षमा यसको कुल सम्पत्ति १,६१,०७२ अर्ब वन रहेको थियो। यो दक्षिण कोरियाको सबैभन्दा ठूलो जीवन बिमा कम्पनी हो। कम्पनी कोरिया सेयर बजारमा सूचीकृत छ।<ref>{{cite news | url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/snapshots/10464.html | work=CNN | title=Fortune Global 500 2009: The World's Biggest Companies }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323203408/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/snapshots/10464.html |date=2019-03-23 }}</ref><ref>{{cite web|last=जुङ |first=सङ |url=http://www.ft.com/cms/s/0/ee5f54b2-504c-11df-bc86-00144feab49a.html |title=Samsung Life IPO generates $4.4bn |publisher=FT.com |date=2010-04-25 |accessdate=2012-07-23}}</ref> === सामसङ निर्माण तथा व्यापार निगम === सामसङ निर्माण तथा व्यापार निगम पूर्व सामसङ निगम ({{भाषा-कोरियाली| 삼성물산}}), को स्थापनम सन् १९३८ मा भएको थियो।<ref>[http://www.secc.co.kr/html/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605155626/http://www.secc.co.kr/html/index.asp|date=2020-06-05}} 삼성물산 건설부문 홈페이지</ref> सन् १९९५ देखि, यो मुख्यतया विश्वव्यापी अभियान्त्रिकरण, निर्माण परियोजना, व्यापार र लगानी, फेशन र आश्रयमा केन्द्रित छ। निगमलाई ११ सदस्यीय निर्देशकद्वारा सञ्चालित हो। यसले सन् २०१८ सम्म २०,००० भन्दा बढी कर्मचारीहरूलाई सेवा प्रदान गरेको छ।<ref>[http://www.samsungcnt.com/KR/trading/index.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329112313/http://www.samsungcnt.com/KR/trading/index.do|date=2016-03-29}} 삼성물산 상사부문 홈페이지</ref> == प्रतिकहरू == <gallery> File:Past(1938) samsung logo.PNG|सामसङको प्रथम प्रतिक। File:Past(1969-79) samsung logo.PNG|सन् १९७० को दशकमा प्रयोग भएको प्रतिक। File:Samsung-old.gif|सन् १९८०-१९९३, सम्म प्रयोग भएको विद्युतीय प्रतिक File:Samsung old logo before year 2015.svg|सन् १९९३-२०१३, सम्म प्रयोग भएको प्रतिक। File:Samsung wordmark.svg|सामसङको हालको प्रतिक। </gallery> सामसङका हालसालैका प्रतिकहरू निलो रङ्गका छन्।<ref>{{समाचार स्रोत |युआरएल=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338 |शीर्षक=한국 10대 그룹 이름과 로고의 의미 |कार्य=이름과 |मिति=7 June 2010 |पहुँचमिति=13 January 2018 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20110429185914/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338 |अभिलेखमिति=29 April 2011 |युआरएलस्थिति=चालू |df=dmy-all }}</ref> == प्रायोजन == [[File:Samsung display Salt Lake Olympics.jpg|thumb|सन् २००२ को ओलम्पिकमा सामसङको विज्ञापन]] सामसङ विद्युतीय कम्पनीले सन् २०१३ मा विज्ञापन र बजारशास्त्रमा १४ अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गरेको थियो। वार्षिक आम्दानीको ५.४% खर्चको गरेको कम्पनी बिक्रीको आधारमा विश्वको शीर्ष २० कम्पनीहरूको भन्दा ठूलो अनुपात कायम गर्न सफल भएको थियो जहाँ एप्पलले ०.६% र जेनरल मोटर्सले ३.५% खर्च गरेका थिए। प्रतिद्वन्दी एप्पलले सन् २०१२ मा, १ अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गरेको थियो जहाँ कम्पनीले यसको भन्दा ४ गुणा बढी ४.३ अर्ब अमेरिकी डलरको खर्च गर्दै सामसङ विश्वको सबैभन्दा ठूलो विज्ञापनदाता बनेको थियो। सामसङ विश्वव्यापी ब्रान्ड मुल्य $३९.६ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियो जुन एप्पलको भन्दा आधा भन्दा कम हो।<ref>{{cite news |last1= 김|first1=미영 |title= 삼성의 마케팅 과시가 항상 뱅 뱅크를 가져 오는 것은 아닙니다|url=https://www.reuters.com/article/2013/11/27/us-samsung-marketing-idUSBRE9AQ18720131127 |accessdate=21 October 2015 |agency= 로이터|date=27 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001211921/http://www.reuters.com/article/2013/11/27/us-samsung-marketing-idUSBRE9AQ18720131127 |archive-date=1 October 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> देश र विदेशमा विभिन्न गतिविधिहरूको प्रायोजन गरेको छ। दक्षिण कोरियामा, कोरिया खेलकुद सङ्घको मातहत आधारभूत खेलकुद प्रतियोगिता समूहहरूलाई समर्थन गर्दै, यसले आधारभूत खेलकुद र वातावरणको विकासमा योगदान पुर्‍याएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=스포츠로 소통 잘 하는 기업들 |युआरएल=http://www.the-pr.co.kr/news/articleView.html?idxno=501 |लेखक=더피알 |कार्य=염지은 |मिति=१३ जनवरी २०१०}}</ref> कोरिया बाहिर, यो ओलम्पिक खेल र एसियाली खेलहरूको रूपमा विश्व स्तरीय प्रतियोगिताहरूको एक आधिकारिक प्रायोजकको हो भने यो व्यावसायिक टोलीहरूको प्रायोजकको भूमिकामा सक्रिय रूपबाट संलग्न छ। <ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक="1등 삼성, 스포츠도 1등으로"…프로·아마 13팀 年800억 투자 |युआरएल=http://www.hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=2014010255931|लेखक=한국경제 |प्रकाशक=서기열 |मिति=१४ डिसेम्बर २०१८}}</ref> == आलोचना == === भ्रष्टाचार === सामसङका अध्यक्षको लि जे योङ सन् २०१७ मा, भ्रष्टाचारको आरोपमा पक्राउ परेका थिए। दक्षिण कोरियाको उच्च अदालतबाट उनी बिरुद्ध दुई पटक सुनुवाई भएपछि उनलाई पक्राउ गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=सामसुङ कम्पनीका प्रमुख पक्राउ|युआरएल=https://www.sagarmathakhabar.com/2017/02/11050/|प्रकाशक=सगरमाथा खबर|मिति=|पहुँचमिति=४ जुन २०२०}}</ref> उनी विरुद्ध गैरनाफामुखी संस्थाहरूमा चन्दा दिएर राजनीतिक फाइदा उठाएको लिएको आरोप लागेको थियो भने उनी माथि ३ करोड ६० लाख डलर चन्दा दिएको आरोप लागेको थियो। उनलाई  पक्राउ गरी २० दिनसम्म अनुसन्धानका लागि थुनामा राख्न अदालतले आदेश दिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=भ्रष्टाचारको आरोपमा सामसुङका अध्यक्षलाई जेल सजाय, कम्पनीको लाभकालागि ठूलो धनराशी दिएको ठहर|युआरएल=https://www.bizmandu.com/content/-28312.html|प्रकाशक=बिजमान्डु|मिति=|पहुँचमिति=४ जुन २०२०}}</ref> उनले आफूले केही गलत कार्य नगरेको दावी समेत गरेका थिए। सामसङको सहायक सामसङ विद्युतीय कम्पनीका प्रमुख भ्रष्टाचारको मुद्दामा परेका कारण कम्पनीलाई घक्का लागेको बताइएको थियो। पक्राउको परे पश्चात् सामसुङको शेयरमा गिरावट आएको थियो। उनलाई भ्रष्टाचार आरोपमा ५ वर्ष जेल सजाय सुनाइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत||युआरएल=https://pahilopost.com/content/-27917.html|शीर्षक=चन्दा दिएर राष्ट्रपतिबाट राजनीतिक लाभ लिएको आरोपमा सामसुङका प्रमुख पक्राउ|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|मिति=|पहुँचमिति=५ जुन २०१९}}</ref> === झुठो प्रचार === ताइवानको व्यापार सङ्गठनले सामसङ र यसको स्थानीय ताइवान विज्ञापन आयोगलाई झूटा विज्ञापनको लागि अनुसन्धान गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Taiwan probes Samsung 'dirty tricks' vs HTC' |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jl9zJrud8JmQ0w7la3wHB7-xMxSA?hl=en |accessdate=27 September 2013 |newspaper=गुगल समाचार |date=15 April 2013 |author=एपिएफ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728163030/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jl9zJrud8JmQ0w7la3wHB7-xMxSA?hl=en |archivedate=28 July 2013}}</ref> यो आयोगले विद्यार्थीहरूलाई अनलाइन फारममा सामसङका प्रतिस्पर्धीहरूलाई हमला गर्न लगाएको भन्दै आयोगले उजुरी पाएपछि यो मुद्दा सुरु भएको थियो। सामसङ ताइवानले आफ्नो फेसबुक पृष्ठ कुनै मूल्याङ्कन प्रतिवेदनमा हस्तक्षेप नगरेको र अनलाइन फारममा सामग्री सार्वजनिक गर्ने वा प्रतिक्रिया गर्ने अनलाइन अभियान रोकेको जनाएको थियो।<ref>{{cite news |title=Samsung postpones Galaxy 4S debut in Taiwan |url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20130409000130&cid=1102 |accessdate=27 September 2013 |newspaper=वान्ट चाइना टाइम्स |date=9 April 2013 |author=सिएनए |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927174637/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20130409000130&cid=1102 |archivedate=27 September 2013 |df=dmy-all }}</ref> === श्रम दुरुपयोग === सामसङले सन् २०१२ देखि २०१५ सम्म यसको आपूर्ति शृङ्खलामा बाल श्रम प्रयोग बारेमा धेरै उजुरीहरूको सामना गरेको थियो। जुलाई २०१४ मा, बाल श्रम कानून उल्लङ्घन गरेको गुनासो प्राप्त गरेपछि शिनयाङ विद्युतीय कम्पनीले सामसङसँग सम्झौता रद्द गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.chinalaborwatch.org/report/90|title=Another Samsung supplier factory exploiting child labor|website=|language=en|access-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121183504/http://www.chinalaborwatch.org/report/90|archive-date=21 January 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/2854812/coverup-involving-underage-workers-at-samsung-supplier-alleged-by-labor-group.html|title=Cover-up involving underage workers at Samsung supplier alleged by labor group|work=पिसि वर्ल्ड|access-date=2018-09-20|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122003944/http://www.pcworld.com/article/2854812/coverup-involving-underage-workers-at-samsung-supplier-alleged-by-labor-group.html|archive-date=22 January 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|Samsung|सामसङ}} * {{आधिकारिक वेबसाइट|www.samsung.com/us/aboutsamsung}} * {{आधिकारिक वेबसाइट|www.samsung.co.kr|सामसङ समूह}} (कोरियाली भाषामा) * {{आधिकारिक वेबसाइट|www.samsung.com/cn|सामसङ समूह}} ( चिनियाँ भाषामा) [[श्रेणी:सामसङ|सामसङ]] [[श्रेणी:सउलमा आधारित कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका बहु-उद्योग कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका विद्युतीय कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका निर्माण कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:मोबाइल फोन निर्माताहरू]] [[श्रेणी:बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका प्रविधि कम्पनीहरू]] 4f1ovl95fb2395nv473jybvhda2pp3k 0 113728 1362053 1187557 2026-06-16T17:11:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362053 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = युफोरिया</br>Euphoria | image = Euphoria intertitle.png | image_alt = शीर्षक कार्ड | genre = [[किशोर नाटक]] <!-- Please DO NOT add any more genres before reaching a consensus on the talk page first!--> | creator = [[साम लेभिनसन]] | based_on = {{based on|''[[युफोरिया (इजरायली टिभी शृङ्खला)|युफोरिया]]''|[[रोन लेसम]]|डाफना लेभिन|तिमीरा यार्डिन}} | writer = साम लेभिनसन | starring = {{Plainlist| * [[जेन्डेया]] * [[मौड अपाटो]] * एङ्गस क्लाउड * [[एरिक डेन]] * [[अलेक्सा डेमी]] * [[जेकब एलोर्डी]] * [[बार्बी फेरेरा]] * निका किङ * [[स्ट्रम रिड]] * [[हन्टर सेफर]] * [[एल्जी स्मिथ]] * [[सिड्नी स्वीनी]] }} | narrated = जेन्डेया | composer = {{Plainlist| * [[ल्याब्रिन्थ]] * [[गुस्ताभ रुडमान रामबली]] }} | country = संयुक्त राज्य अमेरिका | language = अङ्ग्रेजी | num_seasons = १<!--Only increment as a new season premieres, per the documentation of the template!--> | num_episodes = ८<!--Only increment as a new episode premieres, per the documentation of the template!--> | list_episodes = #एपिसोडहरू | executive_producer = {{Plainlist| * साम लेभिनसन * [[ड्रेक (सङ्गीतकार)|ड्रेक]] * फ्युचर द प्रिन्स * [[रोन लेसेम]] * डाफना लेभिन * तिमीरा यार्देनी * रवि नन्दन * केभिन टुरिन * {{nowrap|हडास मोजेस लिचन्स्टेन}} * मिरित तोवी * योरम मोकाडी * [[ग्यारी लेनन]] }} | producer = | cinematography = {{Plainlist| * मार्सेल रेव * ड्रु डेनियल * एडम न्यूपोर्ट-बेरा * एन्ड्र केमेटोफ }} | editor = {{Plainlist| * जुलियो पेरेज चौथौ * ह्यारी युन * लौरा जेम्पेल }} | runtime = ५४–६१ मिनेट | company = {{Plainlist| * [[ए२४ (कम्पनी)|ए२४]] * द रिजनेबल बन्च * लिटिल लेम्ब * [[ड्रिमक्रु ]] * टेडी प्रोडक्सन्स }} | network = [[एचबिओ]] | location = [[लस एन्जलस]], क्यालिफोर्निया | first_aired = {{Start date|2019|6|16}} | last_aired = {{End date|वर्तमान}} | website = https://www.hbo.com/euphoria }} '''''युफोरिया''''' ({{Lang-en|Euphoria}}) [[साम लेभिनसन]]द्वारा सिर्जना गरिएको एक अमेरिकी [[किशोर नाटक]] टेलिभिजन शृङ्खला हो, जुन [[युफोरिया (इजरायली टिभी शृङ्खला)|समान नामको इजरायली लघु-शृङ्खला]]मा आधारित छ।<ref>{{cite web |title=Euphoria – TV Productions |url=https://www.tedy.co.il/en/euphoria |website=Tedy Productions }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617053423/https://www.tedy.co.il/en/euphoria |date=2019-06-17 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Dwilson|first=Stephanie Dube|url=https://heavy.com/entertainment/2019/08/israeli-euphoria-vs-hbo/|title=Israeli 'Euphoria' vs HBO 'Euphoria': Comparisons & Videos|website=[[Heavy.com]]|date=2019-08-04|access-date=2019-11-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804204516/https://heavy.com/entertainment/2019/08/israeli-euphoria-vs-hbo/ |date=2019-08-04 }}</ref> युफोरियाले सेक्स, लागु पदार्थ, मित्रता, प्रेम, पहिचान र आघातको अनुभव मार्फत उच्च विद्यालयका विद्यार्थीहरूको समूहलाई पछ्याउँदछ।<ref name="SeriesOrder">{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/hbo-series-order-teen-drama-pilot-euphoria-based-israeli-thriller-zendaya-drake-future-prince-1202436451/|title='Euphoria' Pilot Starring Zendaya Picked Up To Series By HBO, Drake & Future the Prince Join As Executive Producers|last1=Andreeva|first1=Nellie|date=July 30, 2018|website=Deadline Hollywood|access-date=July 30, 2018}}</ref> यो शृङ्खलामा प्रमुख भूमिकामा [[जेन्डेया]]ले अभिनय गरेकी छिन्। सन् २०१८ जुन १६ मा यस टेलिभिजन शृङ्खलाको पहिलो संस्करण [[एचबिओ]]मा प्रदर्शन भएको थियो।<ref>{{cite news|title=HBO/Cinemax Programming Overview – Fall 2018|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2018/10/04/hbo-cinemax-programming-overview-fall-2018-498214/20181004hbo01/|work=[[The Futon Critic]]|date=October 4, 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Zendaya's HBO Drama Euphoria to Premiere in June — Watch Teaser|url=https://tvline.com/2019/04/11/zendaya-euphoria-premiere-date-hbo-trailer-video/|work=[[TVLine]]|date=April 11, 2019}}</ref> सन् २०१९ जुलाईमा यस टेलिभिजन शृङ्खलाको दोस्रो संस्करणको लागि नविकरण गरिएको थियो। 'युफोरिया'ले आलोचकहरूबाट सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गरेको थियो, जसमा यस टेलिभिजन शृङ्खलाको छायाङ्कन, कथा, पृष्ठभूमि सम्पादन, प्रदर्शन, विशेष रूपमा जेन्डेया र हन्टर सेफरको अभिनयको प्रशंसा गर्नुका साथै आलोचकहरूले यस शृङ्खलाको परिपक्व विषयहरूमा दृष्टिकोण पुर्‍याएका थिए। यद्यपि केही आलोचकहरूले यस शृङ्खलामा नग्नता र यौन सामग्रीको प्रयोग भएको ठानेका थिए जसले गर्दा यो टेलिभिजन शृङ्खला विवादमा आएको थियो। यस शृङ्खलाले [[सर्वश्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमको लागि ब्रिटिस एकेडेमी टेलिभिजन पुरस्कार]], र [[नाटकमा उत्कृष्ट उपलब्धिको लागि टिसिए पुरस्कार]]को लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेको थियो। जेन्डेयाले उनको प्रदर्शनको लागि, नाटक शृङ्खलामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि प्राइमटाइम एमी पुरस्कार र स्याटेलाइट पुरस्कार जितेकी थिइन्। ==कलाकार र पात्रहरू== ===मुख्य=== <!-- Keep ordered according to on-screen credits --> * [[जेन्डेया]] रु बेनेटको रूपमा, संसारमा आफ्नो स्थान प्राप्त गर्न सङ्घर्ष गर्दै एक किशोरी लागुऔषध दुर्व्यसनी * [[मौड अपाटो]] लेक्सी होवार्डको रूपमा, रुको बाल्यकालको सबैभन्दा मिल्ने साथी, र क्यासीकी कान्छी बहिनी * एङ्गस क्लाउड फेज ओ'नीलको रूपमा, स्थानीय ड्रग डिलर जसले रुसँग नजिकको सम्बन्ध राख्दछ * [[जेकब एलोर्डी]] नेट ज्याकब्सको रूपमा, एक हाईस्कूल खेलाडी जसको क्रोधले उनको यौन असुरक्षालाई सामना गर्दछ * [[एरिक डेन]] क्याल ज्याकब्सको रूपमा, नेटका बुबा जसले आफ्नो परिवारबाट रहस्यहरू लुकाइरहेका छन् * [[अलेक्सा डेमी]] म्याडी पेरेजको रूपमा, नेटको अन-अगेन र अफ-अगेन प्रेमिका * [[बार्बी फेरेरा]] क्याट हर्नान्डिजको रूपमा, एक शरीर-सचेत किशोर जो उनको यौनिकता अन्वेषण गर्छिन् * निका किङ लेस्ली बेनेटको रूपमा, रु र जियाकी आमा * [[स्ट्रम रिड]] जिया बेनेटको रूपमा, रुकी कान्छी बहिनी * [[हन्टर सेफर]] जूल्स वनको रूपमा, एक [[ट्रान्सजेन्डर केटी]] जसले शहरमा सर्ने पछि रुलाई छिट्टै साथी बनाउँछिन् * [[एल्जी स्मिथ]] क्रिस्टोफर म्याकेको रूपमा, एक युवा फुटबल खेलाडी र क्यासीको प्रेमी जसलाई कलेजमा समायोजन गर्नमा कठिनाई भइरहेको छ * [[सिड्नी स्वीनी]] क्यासी होवार्डको रूपमा, लेक्सीको जेठी बहिनी र म्याकेको प्रेमिका जसको कुख्यात यौन अतीत छ जसले उनको जीवनलाई असर गरिरहन्छ ===पुनरावर्ती=== <!-- Keep ordered according to on-screen credits --> * [[अस्टिन अब्राम्स]] एथन लुइसको रूपमा, क्याटको प्रेम रुचि * [[कोलमन डोमिङ्गो]] अलीको रूपमा, एक मानिस जो अक्सर रुको मादक पदार्थ बेनामी बैठकहरूमा बोल्दछन्<ref>{{cite web|last1=Franich|first1=Darren|title=HBO's teen shock-soap Euphoria is sweeter than you think: EW review|url=https://ew.com/tv-reviews/2019/06/14/euphoria-review-hbo/|work=[[Entertainment Weekly]]|access-date=June 16, 2019|date=June 14, 2019|archive-date=July 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703083356/https://ew.com//tv-reviews/2019/06/14/euphoria-review-hbo/|url-status=live}}</ref> * [[किन जोनसन]] ड्यानियलको रूपमा, क्याटको पूर्व प्रेमी जसले क्यासीमा चासो लिन्छन् * [[लुकास गेज]] टायलर क्लार्कसनको रूपमा, एक कलेज विद्यार्थी जसलाई एक पार्टीमा म्याडीसँग यौन सम्बन्ध राखेकोमा नेटद्वारा क्रूरतापूर्वक आक्रमण गरिन्छ * [[अलाना उबाच]] सूज होवार्डको रूपमा, लेक्सी र क्यासीकी मादक आमा * सोफिया रोज विल्सन बिबीको रूपमा, म्याडी, क्याट र क्यासीको साथी * ब्रुस वेक्सलर रोबर्ट बेनेटको रूपमा, रुका बुबा * [[इलपिडिया क्यारिलो]] सोनिया पेरेजको रूपमा, म्याडीकी आमा * रुबेन डारियो टेड पेरेजको रूपमा, म्याडीका बुबा * नोलन बेटमन वेसको रूपमा, क्याटको पहिलो हुक अप * टायलर टिम्न्स र ट्रिस्टन टिम्न्स ट्राय म्याके र रोय म्याकेका रूपमा, क्रिस्टोफरका जुम्ल्याहा भाइहरू * जाभन वाल्टन एष्ट्रेको रूपमा, फेज्कोको "सानो भाइ" * [[सिलो फर्नान्डिज]] ट्रेभोरको रूपमा, फेममा एक स्टोर क्लर्क * क्र्यान्स्टन जोनसन फ्रेडरिक म्याके, क्रिस्टोफरका बुबा * [[निक ब्लड]] गस होवार्ड रूपमा, क्यासी र लेक्सीका बुबा * [[पाउला मार्सल]] मार्सा ज्याकब्सको रूपमा, नेटकी आमा * जाक स्टिनर आरोन ज्याकब्सको रूपमा, नेटको भाइ * [[जोन एल्स]] डेभिड वनको रूपमा, जुल्सका बुबा * [[बब्बी साल्वर मेनुज]] टिसीको रूपमा, जुल्सको साथी * क्विन्टेसा स्विन्डेल एनाको रूपमा, जुल्सको नयाँ प्रेम रुचि {{Clear}} ===अतिथि=== * [[विल पेल्ट्ज]] ल्यूक कास्टेनको रूपमा, एक पूर्व इस्ट हाईल्यान्ड विद्यार्थी * [[पेल जेम्स]] एमी वनको रूपमा, जुल्सकी आमा * एली मेरी इभान्स नतालीको रूपमा, नेटकी विन्टर औपचारिक डेट ==एपिसोडहरू== {{Episode table |background=#643190 |overall= |title=40 |director= |writer= |airdate= |viewers= |country=U.S. |episodes= {{Episode list |EpisodeNumber=१ |Title=पायलट |DirectedBy=[[अगस्टिन फ्रिजेल]] |WrittenBy=[[साम लेभिनसन]] |OriginalAirDate={{Start date|2019|6|16}} |Viewers= ०.५७७<ref name="1.01">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-16-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 6.16.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=June 18, 2019|work=[[Showbuzz Daily]]|accessdate=June 18, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627004226/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-16-2019.html |date=June 27, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=२ |Title=स्टन्टिन' लाइक माई ड्याडी |DirectedBy=साम लेभिनसन |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|6|23}} |Viewers= ०.५७४<ref name="1.02">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-23-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 6.23.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=June 25, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=June 25, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626032137/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-23-2019.html |date=June 26, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=३ |Title=मेड यु लुक |DirectedBy=साम लेभिनसन |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|6|30}} |Viewers= ०.४९३<ref name="1.03">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-30-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 6.30.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=July 2, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=July 2, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702142158/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-6-30-2019.html |date=July 2, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=४ |Title=शुक वन्स, पार्ट २ |DirectedBy=साम लेभिनसन |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|7|7}} |Viewers= ०.६०९<ref name="1.04">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-7-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 7.7.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=July 10, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=July 10, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190710142125/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-7-2019.html |date=July 10, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=५ |Title='०३ बोनी एन्ड क्लाइड |DirectedBy=[[जेनिफर मोरिसन]] |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|7|14}} |Viewers= ०.५७९<ref name="1.05">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-14-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 7.14.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=July 16, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=July 16, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717144209/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-14-2019.html |date=July 17, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=६ |Title=द नेक्स्ट एपिसोड |DirectedBy=पिप्पा बियान्को |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|7|21}} |Viewers=०.५६९<ref name="1.06">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-21-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 7.21.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=July 23, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=July 23, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723233816/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-21-2019.html |date=July 23, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=७ |Title=द ट्रायल्स एन्ड ट्रिब्युलेसन्स अफ ट्राइङ टु पी ह्वाइल डिप्रेस्ड |DirectedBy=साम लेभिनसन |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|7|28}} |Viewers= ०.५४९<ref name="1.07">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-28-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 7.28.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=July 30, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=July 30, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730142030/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-7-28-2019.html |date=July 30, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} {{Episode list |EpisodeNumber=८ |Title=एन्ड साल्ट द अर्थ बिहाइन्ड यु |DirectedBy=साम लेभिनसन |WrittenBy=साम लेभिनसन |OriginalAirDate={{Start date|2019|8|4}} |Viewers= ०.५३०<ref name="1.08">{{cite web|url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-8-4-2019.html|title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Sunday Cable Originals & Network Finals: 8.4.2019|last=Metcalf|first=Mitch|date=August 6, 2019|work=Showbuzz Daily|accessdate=August 6, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806142247/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-sunday-cable-originals-network-finals-8-4-2019.html |date=August 6, 2019 }}</ref> |ShortSummary= |LineColor=643190 }} }} ==उत्पादन== ===विकास=== जुन १, २०१७ मा, [[एचबिओ|एचबीओ]]ले रोन लेसेम, डाफना लेभिन, र तिमीरा यार्देनीद्वारा निर्मित सन् २०१२ को इजरायली टेलिभिजन शृङ्खला '[[युफोरिया (इजरायली टिभी शृङ्खला)|युफोरिया]]'को अनुकूलन विकास गरिरहेको घोषणा गरेको थियो। उक्त उत्पादन [[साम लेभिनसन]]ले लेख्ने आशा गरिएको थियो। उनी लेसेम, लेभिन, यार्देनी, हडास मोजेस लिचन्स्टेन, मिरिट तोवी, योराम मोकादी, र [[ग्यारी लेनन]]को साथ कार्यकारी उत्पादनमा लागेका थिए।<ref>{{cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|title='Euphoria' Provocative Teen Drama Based On Israeli Format In Works At HBO|url=https://deadline.com/2017/06/euphoria-provocative-drama-israeli-format-hbo-1202106195/|website=Deadline Hollywood|access-date=July 30, 2018|date=June 1, 2017|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143236/https://deadline.com/2017/06/euphoria-provocative-drama-israeli-format-hbo-1202106195/|url-status=live}}</ref> लेभिन्सनले किशोरावस्थाका आफ्ना अनुभवहरूको आधारमा शृङ्खला बनाएका थिए, जसमा [[चिन्ता]], [[डिप्रेसन (मुड)|डिप्रेसन]], र [[लागुपदार्थको लत]] सँगको उनको सङ्घर्ष समावेश छ।<ref>{{cite web |title=TX Festival Q&A: Euphoria presented by HBO (2019) |url=https://www.youtube.com/watch?v=NZv1Gc9DleY |website=Youtube |publisher=ATXFestival |accessdate=11 August 2020 |archive-date=June 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626105955/https://www.youtube.com/watch?v=NZv1Gc9DleY&app=desktop |url-status=live }}</ref> उनले भनेका थिए, "यो निरन्तर चिन्ता हो जुन मलाई लाग्छ यो पीढीमा छ, जुन मलाई लाग्छ, सम्पूर्ण चलचित्र निर्माण प्रक्रियालाई सूचित गरेको थियो..."<ref>{{cite web |title=Sam Levinson and Zendaya on the Hopefulness of Euphoria |url=https://www.hbo.com/video/euphoria/videos/sam-levinson-and-zendaya-interview |website=hbo.com |accessdate=27 June 2019 |archive-date=June 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627165737/https://www.hbo.com/video/euphoria/videos/sam-levinson-and-zendaya-interview |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627165737/https://www.hbo.com/video/euphoria/videos/sam-levinson-and-zendaya-interview |date=27 June 2019 }}</ref> मार्च १३, २०१८ मा, एचबीओ प्रोग्रामिङका अध्यक्ष क्यासी ब्लोइसले जेरुसेलममा आइएनटिभी सम्मेलनमा घोषणा गरेका थिए कि नेटवर्कले प्रोडक्सनलाई पायलट अर्डर दिएको थियो। पछि यो घोषणा गरिएको थियो कि पायलटको लागि उत्पादन कम्पनीको रूपमा [[ए२४ (कम्पनी)|ए२४]] काम गर्नेछ।<ref>{{cite web|last1=White|first1=Peter|title=HBO Hands 'Kids'-Meets-'Trainspotting' Teen Drama 'Euphoria' Pilot Order Based On Israeli Thriller|url=https://deadline.com/2018/03/hbo-hands-kids-meets-trainspotting-teen-drama-euphoria-series-order-based-on-israeli-series-1202336713/|website=Deadline Hollywood|access-date=July 30, 2018|date=March 13, 2018|archive-date=July 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730234727/https://deadline.com/2018/03/hbo-hands-kids-meets-trainspotting-teen-drama-euphoria-series-order-based-on-israeli-series-1202336713/|url-status=live}}</ref> मार्च २७, २०१८ मा, यो घोषणा गरिएको थियो कि अगस्टिन फ्रिजेलले पायलट एपिसोडलाई निर्देशित गर्नेछिन् र सह कार्यकारी निर्माताको रूपमा सेवा गर्नेछिन्।<ref>{{cite web|last1=White|first1=Peter|title='Never Goin' Back' Director Augustine Frizzell To Direct HBO's Teen Drama Pilot 'Euphoria'|url=https://deadline.com/2018/03/never-goin-back-director-augustine-frizzell-to-direct-hbos-teen-drama-pilot-euphoria-1202354063/|website=Deadline Hollywood|access-date=July 30, 2018|date=March 27, 2018|archive-date=July 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730234619/https://deadline.com/2018/03/never-goin-back-director-augustine-frizzell-to-direct-hbos-teen-drama-pilot-euphoria-1202354063/|url-status=live}}</ref> जुलाई ३०, २०१८ मा, यो घोषणा गरिएको थियो कि एचबीओले प्रोडक्सनलाई शृङ्खलाको अर्डर दिएको थियो र शृङ्खलाको प्रत्येक एपिसोड लेभिनसनले लेख्ने छन्। थप कार्यकारी निर्माताहरूमा ड्रेक, फ्युचर प्रिन्स, रवि नन्दन, र केभिन टुरिन समावेश गरिएको थियो, जबकि उत्पादन कम्पनीहरूमा ए२४ टेलिभिजन समावेश थियो।<ref name="SeriesOrder"/> जुलाई ११, २०१९ मा, शृङ्खला दोस्रो सत्रको लागि नविकरण गरिएको थियो।<ref name="S2Renewal">{{cite web|url=https://deadline.com/2019/07/euphoria-renewed-season-2-hbo-1202645169/|title='Euphoria' Renewed For Season 2 By HBO|work=[[Deadline Hollywood]]|first=Denise|last=Petski|date=July 11, 2019|accessdate=July 11, 2019|archive-date=July 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715010824/https://deadline.com/2019/07/euphoria-renewed-season-2-hbo-1202645169/|url-status=live}}</ref> शृङ्खलाका लागि प्रचारक पोस्टर पर्सिभल र एसोसिएट्सद्वारा डिजाइन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Percival & Associates {{!}} Euphoria |url=http://percivalandassociates.com/portfolio_page/euphoria/ |website=percivalandassociates.com |accessdate=16 June 2019 |archive-date=September 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921151125/http://percivalandassociates.com/portfolio_page/euphoria/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Percival & Associates, LLC on Instagram: "#hbo #a24 #euphoria #zendaya #thisispna |url=https://www.instagram.com/p/BxdVf3dAlFM/ |website=instagram.com |accessdate=14 May 2019 |archive-date=August 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143236/https://www.instagram.com/accounts/login/?next=/p/BxdVf3dAlFM/ |url-status=live }}</ref> ===कास्टिङ=== जुन ५, २०१८ मा, यो घोषणा गरिएको थियो कि पायलटमा [[जेन्डेया]], [[स्ट्रम रिड]], [[मौड अपाटो]], [[एस्ट्रो (र्‍यापर)|ब्रायन "एस्ट्रो" ब्राडली]], [[एरिक डेन]], एङ्गस क्लाउड, [[अलेक्सा डेमी]], [[जेकब एलोर्डी]], [[बार्बी फेरेरा]], निका किङ, [[हन्टर सेफर]], र [[सिड्नी स्वीनी]] अभिनय गर्नेछन्।<ref>{{cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Hipes|first2=Patrick|title=Zendaya To Topline HBO's Drama Pilot 'Euphoria'; Storm Reid, Maude Apatow, Astro & Eric Dane Co-Star|url=https://deadline.com/2018/06/euphoria-zendaya-hbo-pilot-israeli-teen-drama-storm-reid-maude-apatow-eric-dane-1202403908/|website=Deadline Hollywood|access-date=July 30, 2018|date=June 5, 2018|archive-date=July 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728121533/https://deadline.com/2018/06/euphoria-zendaya-hbo-pilot-israeli-teen-drama-storm-reid-maude-apatow-eric-dane-1202403908/|url-status=live}}</ref> अक्टोबर ३१, २०१८ मा, यो रिपोर्ट गरिएको थियो कि [[एल्जी स्मिथ]]लाई ब्रायन "एस्ट्रो" ब्राडलीको ठाउँमा शृङ्खलामा म्याकेको नियमित भूमिकामा राखिएको थियो। पछि यो रिपोर्ट गरिएको थियो कि [[अस्टिन अब्राम्स]]लाई पनि शृङ्खलामा कास्ट गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Petski|first2=Denise|title='Euphoria': Algee Smith & Austin Abrams Cast In HBO Teen Drama Series|url=https://deadline.com/2018/10/euphoria-algee-smith-austin-abrams-cast-in-hbo-teen-drama-series-1202493380/|website=Deadline Hollywood|access-date=October 31, 2018|date=October 31, 2018|archive-date=November 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101095459/https://deadline.com/2018/10/euphoria-algee-smith-austin-abrams-cast-in-hbo-teen-drama-series-1202493380/|url-status=live}}</ref> अप्रिल २०२० मा, यो घोषणा गरिएको थियो कि [[केल्भिन ह्यारिसन जुनियर]] दोस्रो सत्रको कास्टमा सामेल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://collider.com/kelvin-harrison-jr-the-high-note-euphoria-season-2-interview/|title=Exclusive: ‘Euphoria’ Season 2 Adding Kelvin Harrison Jr. from ‘Luce’ and ‘Waves’|website=[[Collider (website)|Collider]]|first=Jeff|last=Sneider|date=April 14, 2020|accessdate=May 29, 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603181049/https://collider.com/kelvin-harrison-jr-the-high-note-euphoria-season-2-interview/|url-status=live}}</ref> ===छायाङ्कन=== पुष्टि भएका स्थानहरूमा लस एन्जलसको सोनी स्टुडियोज, टोरेन्समा डेल अमो फेशन सेन्टर, र [[भ्याली ग्लेन, लस एन्जलस|भ्याली ग्लेन]]मा युलिसिस एस ग्रान्ट हाई स्कूल समावेश छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.popbuzz.com/tv-film/news/euphoria-hbo-filming-locations/|title=Where is Euphoria based? Here are the filming locations of the HBO teen drama|website=PopBuzz|language=en|access-date=2019-12-02|archive-date=October 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018104612/https://www.popbuzz.com/tv-film/news/euphoria-hbo-filming-locations/|url-status=live}}</ref> दोस्रो सत्रको लागि उत्पादन सन् २०२० को दोस्रो त्रैमासिकमा सुरु हुन लागेको थियो, जसमा पहिलो टेबल रिड मार्च ११ मा लिइएको हो।<ref>{{Cite web|url=https://ew.com/tv/euphoria-season-2-table-read-first-look/|title=Euphoria cast offers a first look at their season 2 table read|last=Jones|first=Marcus|date=March 11, 2020|website=[[Entertainment Weekly]]|url-status=live|access-date=March 24, 2020|archive-date=March 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324232028/https://ew.com/tv/euphoria-season-2-table-read-first-look/}}</ref> यद्यपि, '[[डेडलाइन हलिउड]]'का अनुसार, [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोभिड-१९ माहामारी]]को कारण, यो अनिश्चित कालका लागि ढिला भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/03/hbo-the-righteous-gemstones-tnt-snowpiercer-among-warnermedia-entertainment-series-shut-down-coronavirus-euphoria-delayed-1202882941/|title=HBO's 'The Righteous Gemstones', TNT's 'Snowpiercer' Among WarnerMedia Entertainment Series Shut Down Over Coronavirus, 'Euphoria' Delayed|last=Andreeva|first=Nellie|date=March 13, 2020|website=[[Deadline Hollywood]]|url-status=live|access-date=March 24, 2020|archive-date=March 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331085515/https://deadline.com/2020/03/hbo-the-righteous-gemstones-tnt-snowpiercer-among-warnermedia-entertainment-series-shut-down-coronavirus-euphoria-delayed-1202882941/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/hbo-euphoria-coronavirus-concerns|title=HBO's "Euphoria" to Suspend Production Due to Coronavirus Concerns|last=Nesvig|first=Kara|date=March 14, 2020|website=[[Teen Vogue]]|url-status=live|access-date=March 24, 2020|archive-date=March 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324232030/https://www.teenvogue.com/story/hbo-euphoria-coronavirus-concerns}}</ref> ===सङ्गीत=== 'युफोरिया'को स्कोर अङ्ग्रेजी गायक, गीतकार, र रेकर्ड निर्माता [[ल्याब्रिन्थ]]द्वारा कम्पोज गरिएको थियो। '[[रोलिङ स्टोनसँग]]'को एउटा अन्तर्वार्तामा उनले भनेका थिए, "जब तपाईं किशोरावस्थामा फर्केर हेर्नुहुन्छ यसले अर्ध-जादुई तर अर्ध-पागल र अर्ध-मनोवैज्ञानिक महसुस गर्दछ। म सुनिश्चित गर्न चाहान्छु कि सङ्गीतले त्यस्ता चीजहरू महसुस गरेको छ।"<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/labrinth-zendaya-euphoria-soundtrack-hbo-893594/|title=How Labrinth Created the Perfect Soundtrack for HBO's 'Euphoria'|last=Marks|first=Lily|last2=Marks|first2=Lily|work=[[Rolling Stone]]|date=2019-10-03|access-date=2019-11-25|archive-date=December 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209014912/https://www.rollingstone.com/music/music-features/labrinth-zendaya-euphoria-soundtrack-hbo-893594/|url-status=live}}</ref> ल्याब्रिन्थ र जेन्डेयाद्वारा प्रदर्शन गरिएको गीत "[[अल फर अस]]", सत्र एक भरमा सङ्केत गरिएको छ, तर ठुलो सङ्गीत सङ्ख्या सत्र समापनको अन्तमा अभिनय गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/television/8526417/euphoria-season-1-songs-list|title=Every Song Featured On Season 1 Of 'Euphoria'|website=Billboard|access-date=2019-11-25|archive-date=September 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904082025/https://www.billboard.com/articles/news/television/8526417/euphoria-season-1-songs-list|url-status=live}}</ref> केही एपिसोडहरूमा २० भन्दा बढी गीतहरू प्रस्तुत गर्दै, यस कार्यक्रमले लोकप्रिय सङ्गीतको असामान्य रूपले व्यापक प्रयोग गर्दछ,<ref>{{Cite web|title=How Euphoria’s music supervisor Jen Malone soundtracks the show’s adolescent hedonism|url=https://www.thefader.com/2019/07/08/euphoria-music-supervisor-jen-malone-interview-hbo-zendaya|access-date=2020-08-08|website=The FADER|language=en|archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613161156/https://www.thefader.com/2019/07/08/euphoria-music-supervisor-jen-malone-interview-hbo-zendaya|url-status=live}}</ref> जसमा हिप-हप, ट्र्याप, आरएन्डबी, प्रयोगात्मक, इन्डी रक, स्ट्यान्डर्ड्स र डू-हप समावेश गर्दछ।<ref>{{Cite web|date=2019-08-06|title=Every Song Featured On Season 1 Of 'Euphoria'|url=http://www.billboard.com/articles/news/television/8526417/euphoria-season-1-songs-list|access-date=2020-08-08|website=Billboard|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603134349/https://www.billboard.com/articles/news/television/8526417/euphoria-season-1-songs-list|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=2020-07-10|title=‘Euphoria’ Music Supervisor Jen Malone On The Clearance Challenges Of Sam Levinson’s "Intense, Special Project"|url=https://deadline.com/2020/07/euphoria-music-supervisor-jen-malone-dispatches-from-elsewhere-interview-news-1202977189/|access-date=2020-08-08|website=Deadline|language=en|archive-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803143026/https://deadline.com/2020/07/euphoria-music-supervisor-jen-malone-dispatches-from-elsewhere-interview-news-1202977189/|url-status=live}}</ref> 'युफोरिया'को पहिलो सत्रमा उनीहरूको कामको लागि, सङ्गीत पर्यवेक्षकहरू जेन मालोन (जसले [[एटलान्टा (टिभी शृङ्खला)|एटलान्टा]]को पनि पर्यवेक्षण गर्छन्) र एडम लेबरले सन् २०२० को टेलिभिजन नाटकमा सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत पर्यवेक्षणको लागि गिल्ड अफ म्युजिक सुपरवाइजर्स पुरस्कार जितेका थिए।<ref>{{Cite web|title=Guild of Music Supervisors Awards: 'Once Upon a Time,' 'Queen & Slim' Among Winners|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/guild-music-supervisors-awards-2020-winners-list-full-1275905|access-date=2020-08-08|website=The Hollywood Reporter|language=en|archive-date=March 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302004735/https://www.hollywoodreporter.com/lists/guild-music-supervisors-awards-2020-winners-list-full-1275905|url-status=live}}</ref> ====सत्र १==== {{Infobox album | name = युफोरिया<br>(एचबीओ शृङ्खला मूल स्कोर) | type = soundtrack | artist = [[ल्याब्रिन्थ]] | cover = | caption = | alt = | released = {{Start date|2019|10|4}} | recorded = | venue = | studio = | genre = साउन्डट्र्याक | length = {{Duration|m=63|s=13}} | label = [[सोनी म्युजिक इन्टरटेनमेन्ट]] | producer = | chronology = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = }} पहिलो सत्रको लागि साउन्डट्र्याक एल्बम डिजिटल डाउनलोडका लागि [[सोनी म्युजिक इन्टरटेनमेन्ट]]द्वारा ४ अक्टोबर २०१९ मा जारी गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Euphoria (Original Score from the HBO Series) |url=https://music.apple.com/album/1481092579 |work=[[Apple Music]] |access-date=May 21, 2020 |archive-date=May 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516034032/https://music.apple.com/album/1481092579 |url-status=live }}</ref> ;ट्र्याक सूची {{Track listing | total_length = {{Duration|m=63|s=13}} | title1 = न्यु गर्ल | length1 = १:०२ | title2 = फर्मूला | length2 = १:३१ | title3 = प्रिपेरिङ फर कल | length3 = ०:२८ | title4 = फरेभर | length4 = ३:२२ | title5 = प्लानिङ डेट | length5 = १:४१ | title6 = नेट ग्रोइङ अप | length6 = २:३३ | title7 = होम फ्रम रिह्याब | length7 = ०:४३ | title8 = वी अल न्यु | length8 = ३:०१ | title9 = से गुडनाइट | length9 = ०:४३ | title10 = शाइ गाइ | length10 = १:२५ | title11 = फलोइङ टायलर | length11 = १:२८ | title12 = स्टिल डन्ट नो माई नेम | length12 = २:३३ | title13 = क्याट्स डिनायल | length13 = १:३० | title14 = स्लाइडसो | length14 = ०:५६ | title15 = फ्यामिली भ्याकेसन | length15 = ०:२२ | title16 = ग्रेपफ्रुट डाइट | length16 = १:३५ | title17 = डब्ल्युटिएफ आर वी टकिङ फर | length17 = २:५१ | title18 = युफोरिया फनफेयर | length18 = १०:०७ | title19 = द लेक | length19 = ३:४५ | title20 = म्याडिज स्टोरी | length20 = ४:५१ | title21 = डिमान्डिङ एक्सिलेन्स | length21 = ३:३० | title22 = म्याके एन्डक्यासी | length22 = १:३२ | title23 = ग्याङ्स्टर | length23 = २:३० | title24 = ह्वेन आई आर.आई.पी. | length24 = २:५४ | title25 = अराइभिङ एट द फर्मल | length25 = ५:५८ | title26 = भर्जिन पिना कोलाडास | length26 = ०:२२ }} ==प्रतिक्रिया== ===आलोचनात्मक प्रतिक्रिया=== यस शृङ्खलालाई आलोचकहरूले सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएका थिए जसको प्रशंसनीय कार्य यसको अभिनय, कथा, दृश्यहरू र परिपक्व विषयको लागि आएको थियो। समीक्षा समग्र वेबसाइट [[रोटेन टमेटोज]]मा पहिलो सत्रमा ९३ आलोचनात्मक समीक्षाको आधारमा ७.३१/१० को औसत रेटिङको साथ ८२% को सकारात्मक स्कोर छ,<ref name="S1RT"/> जसको परिणाम स्वरूप यसलाई "सर्टिफाइड फ्रेस" नाम दिइएको छ। वेबसाइटको महत्वपूर्ण सहमति सारांशमा भनिएको छ, "यद्यपि कहिलेकाँही हेर्न गाह्रो भए पनि, अद्वितीय चुनौतीपूर्ण र रोमाञ्चक शृङ्खला सिर्जना गर्न 'युफोरिया'ले आफ्नो क्रूर ईमानदारीलाई समानुभूतिपूर्ण र दृश्यात्मक - आँखाको साथ सन्तुलित राख्दछ जुन जेन्डेयाबाट शक्तिशाली अधोरेखित प्रदर्शनद्वारा एक साथ आयोजित छ।"<ref name="S1RT">{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/euphoria/s01|title=Euphoria: Season 1|last=|first=|date=2019-10-01|website=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143307/https://www.rottentomatoes.com/tv/euphoria/s01|archive-date=August 23, 2020|url-status=live|access-date=}}</ref> "सामान्य अनुकूल समीक्षा" लाई सङ्केत गर्दै [[मेटाक्रिटिक]]ले, जसले भारित औसत प्रयोग गर्दछ, २६ समालोचकमा आधारित १०० मध्ये ६८ स्कोर निर्धारित गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/euphoria/season-1|title=Euphoria: Season 1|website=[[Metacritic]]|access-date=June 26, 2019|archive-date=July 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728121532/https://www.metacritic.com/tv/euphoria/season-1|url-status=live}}</ref> '[[इन्डीवायर]]'का बेन ट्राभर्सले कार्यक्रमको प्रामाणिकताको प्रशंसा गरेका थिए र कसरी एचबीओ "पूर्ण वास्तविकतामा आफैलाई आधार दिन्छ।" साथै, उनले जेन्डेयाको प्रदर्शन र कथनको पनि प्रशंसा गरेका थिए, र कसरी उनले अग्रणी भूमिका पूरा गर्न सफल हुन्छिन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2019/06/euphoria-hbo-review-zendaya-series-1202146636/|title='Euphoria' Review: Zendaya's HBO Series Is a Teens-in-Crisis Horror Show|last=Travers|first=Ben|date=2019-06-04|website=[[IndieWire]]|access-date=2019-06-14|archive-date=June 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605101731/https://www.indiewire.com/2019/06/euphoria-hbo-review-zendaya-series-1202146636/|url-status=live}}</ref> '[[द हलिउड रिपोर्टर]]'का टिम गुडम्यानले जेन्डेयाको प्रदर्शन र विषयवस्तुको ह्यान्डलिङको प्रशंसा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/euphoria-review-1215681|title='Euphoria': TV Review|last=Goodman|first=Tim|date=June 5, 2019|work=The Hollywood Reporter|access-date=2019-06-13|archive-date=July 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728121531/https://www.hollywoodreporter.com/review/euphoria-review-1215681|url-status=live}}</ref> 'ओब्जर्भर'का पायलट वीरेउतले कार्यक्रमलाई दृश्य आश्चर्यजनक, साथै पहल प्रदर्शनको रूपमा प्रशंसा गरेका थिए तर उक्त लेखोटलाई "अस्थिर, भरपर्दो रेखाले भरिएको" भनेर आलोचना गरेका थिए र कार्यक्रमलाई "आफ्नो ध्यान संकुचित राख्न" सिफारिस गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://observer.com/2019/06/euphoria-hbo-controversy-teen-drug-use-review/|title=Do HBO's Controversial 'Euphoria' Shock Tactics Have a Point?|last=Viruet|first=Pilot|date=2019-06-13|work=[[The New York Observer]]|access-date=2019-06-13|archive-date=June 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613185021/https://observer.com/2019/06/euphoria-hbo-controversy-teen-drug-use-review/|url-status=live}}</ref> एपिसोडहरू मध्ये एकमा "करीव ३० लिङ्गहरू अनस्क्रिन देखा परेको" र एक पात्रको अनस्क्रिन वैधानिक बलात्कार रहेको रिपोर्ट भइसकेपछि यस शृङ्खलाले [[प्यारेन्ट्स टेलिभिजन काउन्सिल]]बाट आलोचना सङ्कलन गरेको थियो। प्यारेन्ट टेलिभिजन काउन्सिलले किशोरकिशोरीहरूमा "ग्राफिक वयस्क सामग्री" विपणनको लागि कार्यक्रमको आलोचना पनि गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/entertainment/euphoria-graphic-content-hbo|title=New HBO series 'Euphoria' sells 'graphic adult content' to 'teens and preteens,' parents group says|last=Napoli|first=Jessica|date=2019-06-12|website=[[Fox News]]|access-date=2019-06-13|archive-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817184649/https://www.foxnews.com/entertainment/euphoria-graphic-content-hbo|url-status=live}}</ref> ===मुल्याङ्कन=== यस कार्यक्रमको प्रथम प्रदर्शनमा यसको समय स्लटमा ५७७,००० दर्शकहरू थिए, जुन एकै रातको रेखीय रिप्ले र [[एचबीओ गो]]/[[एचबीओ नाउ|नाउ]]मा प्रारम्भिक दृश्य पछि एक मिलियनमा पुगेको थियो। प्रथम प्रदर्शन पछि [[ह्यासट्याग]] #EuphoriaHBO [[ट्विटर]]मा संयुक्त राज्य अमेरिकामा नम्बर एक र विश्वव्यापी नम्बर तीन ट्रेन्ड भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/06/euphoria-premieres-ratings-hbo-does-digital-social-media-1202633857/|title='Euphoria' Premieres To OK Linear Ratings On HBO, Does Well On Digital & Social|last=Andreeva|first=Nellie|date=2019-06-17|website=Deadline Hollywood|access-date=2019-06-18|archive-date=June 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617223133/https://deadline.com/2019/06/euphoria-premieres-ratings-hbo-does-digital-social-media-1202633857/|url-status=live}}</ref> {{Television episode ratings | noshare = y | title1 = [[#ep1|पायलट]] | date1 = जुन १६, २०१९ | rs1 = ०.१७ | viewers1 = ०.५७७<ref name="1.01"/> | dvr1 = ०.०८ | dvrv1 = ०.२२५ | total1 = ०.२५ | totalv1 = ०.८०२<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-big-little-lies-on-hbo-leads-cable-in-raw-gains-among-total-viewers-and-key-demos/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Big Little Lies' on HBO Leads Cable in Raw Gains Among Total Viewers and Key Demos|last=Pucci|first=Douglas|date=June 21, 2019|work=Programming Insider|accessdate=June 21, 2019|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143238/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-big-little-lies-on-hbo-leads-cable-in-raw-gains-among-total-viewers-and-key-demos/|url-status=live}}</ref> | title2 = [[#ep2|स्टन्टिन' लाइक माई ड्याडी]] | date2 = जुन २३, २०१९ | rs2 = ०.२० | viewers2 = ०.५७४<ref name="1.02"/> | dvr2 = ०.०७ | dvrv2 = ०.२०० | total2 = ०.२७ | totalv2 = ०.७७४<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-yellowstone-season-premiere-on-paramount-network-leads-all-of-television-in-overall-raw-gains/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Yellowstone' Season Premiere on Paramount Network Leads All of Television in Overall Raw Gains|last=Pucci|first=Douglas|date=June 28, 2019|work=Programming Insider|accessdate=June 28, 2019|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143304/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-yellowstone-season-premiere-on-paramount-network-leads-all-of-television-in-overall-raw-gains/|url-status=live}}</ref> | title3 = [[#ep3|मेड यु लुक]] | date3 = जुन ३०, २०१९ | rs3 = ०.१९ | viewers3 = ०.४९३<ref name="1.03"/> | dvr3 = उपलब्ध/नभएको | dvrv3 = उपलब्ध/नभएको | total3 = उपलब्ध/नभएको | totalv3 = उपलब्ध/नभएको | title4 = [[#ep4|शुक वन्स, पार्ट २]] | date4 = जुलाई ७, २०१९ | rs4 = ०.२१ | viewers4 = ०.६०९<ref name="1.04"/> | dvr4 = ०.१० | dvrv4 = ०.२१८ | total4 = ०.३१ | totalv4 = ०.८२७<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-big-little-lies-on-hbo-ranks-fifth-among-all-telecasts-in-raw-adults-18-49-gains/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Big Little Lies' on HBO Ranks Fifth Among All Telecasts in Raw Adults 18-49 Gains|last=Pucci|first=Douglas|date=July 12, 2019|work=Programming Insider|accessdate=July 12, 2019|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823143238/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-big-little-lies-on-hbo-ranks-fifth-among-all-telecasts-in-raw-adults-18-49-gains/|url-status=live}}</ref> | title5 = [[#ep5|०३ बोनी एन्ड क्लाइड]] | date5 = जुलाई १४, २०१९ | rs5 = ०.२१ | viewers5 = ०.५७९<ref name="1.05"/> | dvr5 = ०.१३ | dvrv5 = ०.२८९ | total5 = ०.३४ | totalv5 = ०.८६८<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-younger-leads-all-initial-telecasts-in-percentage-gains-among-adults-18-49/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Younger' Leads All Initial Telecasts in Percentage Gains Among Adults 18-49|last=Pucci|first=Douglas|date=July 19, 2019|work=Programming Insider|accessdate=July 19, 2019|archive-date=April 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423145246/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-younger-leads-all-initial-telecasts-in-percentage-gains-among-adults-18-49/|url-status=live}}</ref> | title6 = [[#ep6|द नेक्स्ट एपिसोड]] | date6 = जुलाई २१, २०१९ | rs6 = ०.२० | viewers6 = ०.५६९<ref name="1.06"/> | dvr6 = ०.१२ | dvrv6 = ०.२६६ | total6 = ०.३२ | totalv6 = ०.८३५<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-snowfall-runner-up-among-scripted-cable-shows-for-raw-adults-18-49-gains/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Snowfall' Runner-Up Among Scripted Cable Shows for Raw Adults 18-49 Gains|last=Pucci|first=Douglas|date=July 26, 2019|work=Programming Insider|accessdate=July 26, 2019|archive-date=April 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423123606/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-snowfall-runner-up-among-scripted-cable-shows-for-raw-adults-18-49-gains/|url-status=live}}</ref> | title7 = [[#ep7|द ट्रायल्स एन्ड ट्रिब्युलेसन्स अफ ट्राइङ टु पी ह्वाइल डिप्रेस्ड]] | date7 = जुलाई २८, २०१९ | rs7 = ०.१९ | viewers7 = ०.५४९<ref name="1.07"/> | dvr7 = ०.१३ | dvrv7 = ०.२९७ | total7 = ०.३२ | totalv7 = ०.८४६<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-yellowstone-tops-all-telecasts-in-overall-raw-gains-queen-of-the-south-snowfall-and-animal-kingdom-also-cables-top-gainers/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Yellowstone’ Tops All Telecasts in Overall Raw Gains; 'Queen of the South', 'Snowfall' and 'Animal Kingdom' Also Cable's Top Gainers|last=Pucci|first=Douglas|date=August 2, 2019|work=Programming Insider|accessdate=August 2, 2019|archive-date=April 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423163348/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-yellowstone-tops-all-telecasts-in-overall-raw-gains-queen-of-the-south-snowfall-and-animal-kingdom-also-cables-top-gainers/|url-status=live}}</ref> | title8 = [[#ep8|एन्ड साल्ट द अर्थ बिहाइन्ड यु]] | date8 = अगस्ट ४, २०१९ | rs8 = ०.२१ | viewers8 = ०.५३०<ref name="1.08"/> | dvr8 = ०.१२ | dvrv8 = ०.२७३ | total8 = ०.३३ | totalv8 = ०.८०३<ref>{{cite web|url=https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-archer-1999-season-finale-leads-all-telecasts-in-viewer-percentage-gains/|title=Live+3 Weekly Ratings: 'Archer: 1999' Season Finale Leads All Telecasts in Viewer Percentage Gains|last=Pucci|first=Douglas|date=August 10, 2019|work=Programming Insider|accessdate=August 10, 2019|archive-date=April 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423100056/https://programminginsider.com/live3-weekly-ratings-archer-1999-season-finale-leads-all-telecasts-in-viewer-percentage-gains/|url-status=live}}</ref> }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|https://www.hbo.com/euphoria}} * {{IMDb title|8772296}} * {{Rotten Tomatoes | tv/euphoria }} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाका टेलिभिजन कार्यक्रमहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी नाटक टेलिभिजन शृङ्खलाहरू]] [[श्रेणी:एचबिओ मूल कार्यक्रमहरू]] gwxattclwkuwhle8i13enr0111e6296 0 114782 1362100 1353761 2026-06-17T02:36:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362100 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = हेन्ते दे सोना | background = group_or_band | image = DSC08553-Edit.jpg | caption = | origin = हभाना, कुबा | genre = {{hlist|एल र्रेगितोन}} | years_active = सन् २०००–हाल | current_members = * आलेक्सान्देर देलगादो * र्रान्दी माल्कोम मार्तिनेस | past_members = * याकोभ * नान्दो प्रो }} '''हेन्ते दे सोना''' ({{भाषा-स्पेनी|Gente de Zona}}) आलेक्सान्देर देलगादो र र्रान्दी माल्कोमद्वारा सन् २००० मा स्थापित एक क्युबाली साङ्गीतिक समूह हो। सन् २०१४ मा स्पेनी गायक एनर्रिके इग्लेसियाससँगको सहकार्य पश्चात् सार्वजनिक गरिएको बाइलान्दो नामक गीत पश्चात् यस साङ्गीतिक समूहले अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। यस गीतले तीनपटक ल्याटिन ग्रामी पुरस्कार जित्दै अन्तर्राष्ट्रिय रूपबाट सबै ध्यानाकर्षण गर्न सफल भएको थियो। सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले मार्क आन्थोनीसँग सहकार्य गरी "ला गोसादिरा" र त्यसपछि "त्राइदोरा" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए जुन त्यससमय निकै चर्चित बनेको थियो। सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले एनर्रिके इग्लेसियास र दिसेमेर बुयेनोका साथ उत्कृष्ट शब्द विधामा युवा सङ्गीत पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो भने सन् २०१६ मा "आल्गो कोन्तिगो" नामक गीतका लागि उत्कृष्ट सङ्गीत विधामा युवा पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो। यस बाहेक यस साङ्गीतिक समूहले लातिन आमास पुरस्कार, उत्कृष्ट साङ्गीतिक सङ्गालो विधामा बिजुलाइसेत ए आदामास र उत्कृष्ट संयुक्त साङ्गीतिक सङ्गालो विधामा ग्रामी लातिनोस पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो। == इतिहास == === सन् २०००-२००९, साङ्गीतिक समूह गठन === सन् २००० मा यस साङ्गीतिक समूहका केही सदस्यहरू क्युबाको आलमारमा भेट भई यस साङ्गीतक समूहको गठन गरेका थिए जुन क्षेत्रलाई क्युबाली हिपहपको जन्मस्थलको रूपमन चिनिन्छ भने त्यहाँ यस समूहका पूर्व सदस्य एर्नेस्तो ताक्सिस्तास पनि उपस्थित रहेका थिए।<ref name="billboard"/> यस साङ्गीतिक समूहको नाम हेन्ते दे सोनाले त्यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।<ref name="havana-cultura"/> यस साङ्गीतिक समूहका संस्थापक मध्ये एक आलेक्सान्देरले मिसेल देलगादोलाई भेट गर्दै आलामारका केही क्षेत्रहरूमा गीतको प्रस्तुति दिन सुरु गरेका थिए।<ref name="Венесуэла"/> यस साङ्गीतिक समूहले त्यस क्षेत्रहरूमा छिटै सार्वजनिक समर्थन प्राप्त गर्नर सफल भएको थियो भने उनीहरूले चाँडै अन्तर्राष्ट्रिय चाडपर्वहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू दिन सुरु गरेका थिए।<ref name="коммерсант альбом энрике"/> वार्षिक रूपमा आयोजना गरिने त्यस्ता सङ्गीत पर्वहरूमा उनीहरूले वार्षिक रूपमा र्‍याप प्रदर्शन गरेका थिए, जहाँ आलेक्सान्देरले लगातार तीन वर्षसम्म व्यवस्थापकको रूपमा काम गरेका थिए।<ref name="кольта"/> पछि तिनीहरू हर्मनोस साइस सङ्घकासँग जोडिएका थिए र २००२ सम्ममा आलेक्सान्देरले आफ्नो कार्यकालको सुरुवात आन्तोनियो मारिया र्रोमोउको एक कम्पनी मार्फत गरेका थिए।<ref name="popcrush"/><ref name="abcnews"/> सन् २००५ जुलाई सम्ममा यस साङ्गीतिक समूहमा आलेक्सान्देर र मिसेल मात्र रहेका थिए भने तिनीहरू क्युबा र्‍यास सङ्घको सदस्यको रूपमा स्थापित भएका थिए।<ref name="havana-cultura"/> यसले कामको अधिक परिपक्व विधालाई व्यवस्थापन गर्दै क्युबाली सङ्गीतको बजार आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेको थियो।<ref name="Juventud Rebelde"/> सन् २००५ मा मिसेलले समूह यस साङ्गीतिक समूहलाई छाडेपछि आलेक्सान्देरले क्युबामा गैर-व्यावसायिक समूह मेड इन क्युबाका निदेशक याकुब फरेबरलाई यस साङ्गीतिक समूहसँग जोडिन आग्रह गरेका थिए<ref name="planetrecords"/><ref name="discordance"/> जसले पासितो ओलोन्सो, एडी के र अन्य मानिसहरूको साथ महत्त्वपूर्ण काम गरेका थिए। पछि नान्दो प्रो पनि यस सङ्गीत निर्माता र यस समूहका वाद्यवादकको रूपमा यस समूहसँग जोडिएका थिए भने हेन्ते दे सेनाले आफ्नो मूल सदस्यहरूको सङ्ख्या २ लाई वृद्धि गरी ३ मा पुर्‍याएको थियो<ref name="all-time"/> जतिबेला यस साङ्गीतिक समूहमा आलेक्सान्देर, नान्दो प्रो र याकुब फरबर रहेका थिए।<ref name="Herald"/> मञ्चमा यस साङ्गीतिक समूहले युवाहरू तथा थुप्रै सङ्गीत प्रेमीहरूको साथ निकटको सञ्चार स्थापित गर्न सक्षम बनेका थिए भने उनीहरूको प्रदर्शनको अनुसरण गर्ने व्यक्तिहरूका कारण उनीहरूको सङ्गीतको गुणस्तर दैनिक रूपमा वृद्धि भएको थियो।<ref name="Достоевский"/> यस समूह पछि क्युबामा सबैभन्दा उल्लेखनीय साङ्गीतिक समूहमध्ये एक भएका निस्किएका थिए।<ref name="кольта"/> सन् २००८ मा यस साङ्गीतिक समूहले लो मेहोर के सुयना आओराको पहिलो संस्करण र त्यसपछि यसकै दोस्रो संस्करणको साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेका थिए जसका शीर्ष गीतहरू "मे गुस्ता लोस आर्तिस्तास" र "आनिमालेस" थिए।<ref name="planetrecords"/> यी दुई गीतहरू क्युबा, मायामी र युरोपका केही क्षेत्रहरूको सङ्गीत तालिकामा पर्न सफल भएका थिए।<ref name="allmusic22"/> === सन् २०१०-१६, तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो === [[चित्र:Gente de Zona Concert 2016.jpg|250px|thumb|हेन्ते दे सोना र एनर्रिके इग्लेसियास प्रस्तुति दिँदै]] सन् २०१३ मा यस साङ्गीतिक समूहको विघटन भएको थियो भने त्यसपछि सबैले आआफ्नो एकल कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए। यस समूहका संस्थापक मध्ये एक आलेक्सान्देर भने र्रान्दीको साथमा हेन्ते दे सोनामै रहेका थिए भने ला चाराङ्गा हाभानेराका पूर्व गायक याकोबले नान्दी प्रो र दानीसँग सहकार्य गरी आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अगाडि बढाएका थिए।<ref name="billboard"/><ref name="billboard2"/><ref name="allmusic"/> सन् २०१४ मा हेन्ते दे सोनाले दिसेमेर बुयेनो र स्पेनी गायक एनर्रिके इग्लेसियाससँगको सहकार्यमा बाइलान्दो नामक एकल गीत सार्वजनिक गर्न सफल भएका थिए भने उक्त गीतको सुरुवात संस्करण भने दिसेमेर बुयेनो र हेन्ते दे सोनाद्वारा गायिएको थियो। पछि यस गीतलाई पुर्तुगाली गायक र ब्राजिल गायकको सहकार्यमा यसको पुर्तुगाली संस्करण पनि सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको सार्वजनिक पश्चात् हेन्ते दे सोनाले विश्वव्यापी सफलता प्राप्त गर्न सफल भएका थिए भने यस गीत विभिन्न देशहरूमा रहेको सङ्गीत तालिकाको पनि शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। सन् २०१४ मा यस गीत संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहेको बिलबोर्ड पत्रिकाको बिलबोर्ड उत्कृष्ट लातिनो सङ्गीत तालिकाको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने यस गीतलाई गायक एनर्रिके इग्लेसियास, हेन्ते दे सोना, सान पल, डिसेमेर बुयेनोले विभिन्न देशका थुप्रै सहरहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="gentedezona2010"/> सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले गायक मार्क आन्थोनीसँगको सहकार्यमा "ला गोसादेरा" र त्यसपछि "त्राइदोरा" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए। सन् २०१६ अप्रिल २२ का दिन हेन्ते दे सोनाले सोनी सङ्गीत मनोरञ्जन र अमेरिकी लातिन निगम र मागनुस मिडिया निगम भित्र रहँदै बिसालातिसाते नामक तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेका थिए। सोही वर्षको जुलाई १४ मा हेन्ते दे सोनाले मास मकारेना नामक एक गीत सार्वजनिक गरेका थिए जुन मकारेना गीतको नयाँ संस्करण थियो। यस गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति हेन्ते दे सोनाले लोस प्रिमिओस हुबेन्तुद नामक एक सङ्गीत पुरस्कार समारोहमा दिएका थिए। यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य सोही वर्षको अगस्ट १९ का दिन सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="дождь"/> === सन् २०१७-हाल === सन् २०१७ अप्रिल ७ का दिन हेन्ते जे सोनाले सि नो बुयेलबेस नामक एक गीत सार्वजनिक गरेका थिए भने यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य २२ अप्रिल २०१७ का दिन युट्युबमा सार्वजनिक गरिएको थियो। जुलाई ११ का दिन हेन्ते दे सोनाले अमेरिकी गायिका तथा गीतकार जेनिफर लोपेजसँगको सहकार्यमा "नि तु नि यो" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए भने यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्यलाई सन् २०१७ जुलाई ११ का दिन जेनिफर लोपेजको आधिकारिक युट्युब खाता मार्फत पानि सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="ASCAP"/> सन् २०१८ फेब्रुअरी २२ का दिन आलेक्सान्देर र र्रान्दीले पहिलोपटक चिलेमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गीत पर्वमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए जहाँ उनीहरूले पुयेर्तो रिकोका साङ्गीतिक समूह सिषोन र लिनोस र अमेरिकी साङ्गीतिक समूह हा एससँगको सहकार्यमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="Достоевский22"/> सन् २०१८ जुन ५ का दिन हेन्ते दे सोनाले उनीहरूको "ते दोयेले" नामक एक गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य सार्वजनिक गरेका थिए भने सोही वर्षको अक्टोबर २६ का दिन हेन्ते दे सोनाले उनीहरूको आगामी साङ्गीतिक सङ्गालोका केही गीतहरूको शब्दहरू सार्वजनिक गरेका थिए।<ref name="Soberano"/> यस साङ्गीतिक सङ्गालोमा "लन बाम्बा", "कायेन्दा कालियेन्ते इस सोल" र "सि तु नि एस्तास" जस्ता गीतहरू समावेश छन्। उनीहरूको चौँथो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरिनु भन्दा अगाडि "सप नो बियेलबेस" र "ते दुयेलो" नामक गीत सार्वजनिक भैसकेको थियो भने उनीहरूको "ओत्रा कोसा" नामक चौँथो साङ्गीतिक सङ्गालो सन् २०१९ मे २४ का दिन सार्वजनिक गरिएको थियो। यस साङ्गीतिक सङ्गालोमा "एल मेन्दिरोसो" र "तान बोयेना" जस्ता गीतहरू पनि समावेश थिए।<ref name="росбалт"/> == साङ्गीतिक सङ्गालो तथा गीतहरू == === एकल साङ्गीतिक सङ्गालोहरू === {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:11em;" | साङ्गीतिक सङ्गालो ! scope="col" style="width:16em;" | विवरण ! scope="col" style="width:16em;" | उपलब्धिहरू |- ! scope="row" | ''पा’ ला हेन्ते दे सोना'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: सन् २००५<ref name="allmusic"/> * लेबल: - * ढाँचा: सिडी एकल | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''लो मेहोर के सुयेना आहोर'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: सन् २००७<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-reggaeton/id273827133 |title=Lo Mejor Que Suena Ahora - Reggaeton, Gente de Zona |publisher=iTunes Store, Apple|accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193404/https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-reggaeton/id273827133 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''अ फुल'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: १९ जुलाई २०१०<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/co/album/a-full/id383143531 |title=A Full, Gente de Zona |publisher=iTunes Store |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608154159/https://itunes.apple.com/co/album/a-full/id383143531 |archivedate=2016-06-08 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''ओरो: लो नुयेभो इ लो मेहोर'' | style="text-align:left; | * सार्वजनिक: ३० अप्रिल २०१२<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/oro-lo-nuevo-y-lo-mejor/id524575439 |title=Oro - Lo Nuevo y Lo Mejor, Gente de Zona |publisher=iTunes Store |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193418/https://itunes.apple.com/ru/album/oro-lo-nuevo-y-lo-mejor/id524575439 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''बिजुलाइसियाते'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: २२ अप्रिल २०१६<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/visualizate/id1097132800 |title=Visualízate, Gente de Zona |publisher=iTunes Store, |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193517/https://itunes.apple.com/ru/album/visualizate/id1097132800 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: सोनी सङ्गीत मनोरञ्जन, अमेरिकी सङ्गीत लातिनो निगम / माग्नुस निगम * ढाँचा: सिडी एक , सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" | बिलबोर्ड उत्कृष्ट लानितो आल्बुम तालिकाको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल<ref name="Visualizate"/><br>•<br>बिलबोर्ड उत्कृष्ट त्रोपिकोल आल्बुमको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल<ref name="Visualizate2"/> |} === पुनः प्रकाशित === {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:11em;" | साङ्गीतिक सङ्गालो ! scope="col" style="width:16em;" | विवरण |- ! scope="row" | ''लो मेहोर के सुयेना आओर (दोस्रो संस्करण)'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक मिति: २५ जुलाई २००८<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-v2.0/id289288381|title=Lo Mejor Que Suena Ahora v2.0 by Gente de Zona|publisher=iTunes Store|accessdate=2016-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193407/https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-v2.0/id289288381|archivedate=2016-09-21}}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण |} === केही प्रसिद्ध गीतहरू === {|class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| शीर्षक ! scope="col" rowspan="2" style="width:2em;"| वर्ष ! scope="col" colspan="9"| सङ्गीत तालिकामा शीर्ष स्थान ! scope="col" rowspan="2" style="width:13em;" | प्रमाणपत्र<ref name="премия испанская"/> ! scope="col" rowspan="2" style="width:15em;"| साङ्गीतिक सङ्गालो |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड होलीडे १००<br><ref name="Billboard Holiday 100"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड ट्विटर प्रदर्शित कलाकार<br><ref name="Billboard Twitter Emerging Artists"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड लातिन सङ्गीतधारा<br><ref name="Billboard Latin Airplay"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|स्पेनी सङ्गीत उत्पादक<br><ref name="PROMUSICAE"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| बिलबोर्ड उत्कृष्ट लातिन सङ्गीत<br><ref name="Billboard Hot Latin Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| बिलबोर्ड लातिन अङ्किय सङ्गीत<br><ref name="Latin Digital Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड पप लातिनो<br><ref name="Latin Pop Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड लातिनो धाराप्रवाह<br><ref name="Latin Streaming Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड त्रोपिकोल सङ्गीत<br><ref name="Tropical Songs "/> |- |align="left"| «मामा मि लो कोन्तो»<ref name="allmusic22"/> <br> |सन् २०१० |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|३४ | | ''ओरो: लो नोयेभो इ लो मेहोर'' |- |align="left"| «यो कियेरो»<ref name="allmusic22"/> <br> |सन् २०१४ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|३७ | | {{n/a}} |- |align="left"| «[[बाइलान्दो]]»<ref name="Enrice chart"/> <br><small>(एनर्रिके इग्लेसियास, हेन्ते दे सोना र देसेमेर बुयेनोको गीत)</small> |सन् २०१४<br>•<br>सन् २०१५ |align="center"|— |align="center"|१७ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१४ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१ | * स्पेनी सङ्गीत उत्पादक: 7{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="El Portal de Música22"/><br>•<br>आइएफपिआई {{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Gold, 1{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="Международная федерация производителей фонограмм"/> | {{n/a}} |- |align="left"| «ए जोरारो (कोमो उन निन्यो)» <br><small>(हुवान मागानसँग)</small> |align="center" rowspan="2"|सन् २०१५ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|१२ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— | | {{n/a}} |- |align="left"| «पियेन्सास (दिले ला बेर्दादे)»<ref name="Collaborations"/> <br><small>(पिटबुलसँग)</small> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|२२ |align="center"|११ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— | | {{n/a}} |- |align="left"| «ला गोसादेरा» <br><small>(मार्क आन्थोनीसँग)</small> |align="center" rowspan="3"|सन् २०१५<br>•<br>सन् २०१६ |align="center"|४७ |align="center"|४ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|२ |align="center"|२ |align="center"|— |align="center"|१९ |align="center"|१ | * प्रोमुसिकाई: 4{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="El Portal de Música"/> | rowspan="3"| ''बिस्वालिताते'' |- |align="left"| «त्राइदोरा»<ref name="allmusic22"/> |align="center"|— |align="center"|२३ |align="center"|२ |align="center"|८ |align="center"|६ |align="center"|५ |align="center"|१ |align="center"|— |align="center"|१ | * प्रोमुसिकाई: 1{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="Траидора"/> |- |align="left"| «आल्गो कोन्तिगो» |align="center"|— |align="center"|४६ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|४० |align="center"|३२ |align="center"|४० |align="center"|— |align="center"|— | |- | colspan="14" style="text-align:center; font-size:8pt;"| |} == पुरस्कार तथा मनोनयनहरू == {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! पुरस्कार<ref name="грэмии"/><ref name="грэмии2"/> ! श्रेणी ! कार्य ! नतिजा<ref name="Variety Media"/> ! सन्दर्भ |- | rowspan="2"| सन् २०१६ | rowspan="2"| प्रिमिओस हुबेन्तोद | ला कोम्बिनासिओन पेर्फेक्ता | "ला गोसादिरा" | {{won}} | rowspan="2"| <ref>{{cite web|url=http://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores|title=Premios Juventud 2016: Lista completa de ganadores|author=|date=|website=www.univision.com|accessdate=16 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507065939/http://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores |date=7 May 2017 }}</ref> |- | मि आर्तिस्ता त्रोपिकोल | हेन्ते दे सोना | {{nom}} |- | rowspan="3"| सन् २०१६ | rowspan="3"| लातिन आमेरिका प्रिमिओस | आर्तिस्तो फाबोरितो – त्रोपिकोल | हेन्ते दे सोना | {{nom}} | rowspan="3"| <ref>{{Cite news|url=http://peopleenespanol.com/article/latin-american-music-awards-2016-ganadores-musica-premios-telemundo/|title=Latin American Music Awards 2016: lista de ganadores|date=2016-10-07|newspaper=People Espanol|language=en|access-date=2016-11-30}}</ref> |- | फाबेरितो आल्बुम – त्रोपिकोल | "बिजुलाइसेत"<ref name="billboard3"/> | {{won}} |- | फाबोरितो कान्सिओन – त्रोपिकोल | "त्राइदोरा" | {{nom}} |- | सन् २०१६ | लातिनोस ग्रामी | मेहोर आल्बुम त्रोपिकोल फुसिओन | "बिजुलाइसेत" | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.latingrammy.com/en/nominees|title=17a Entrega Anual del Latin GRAMMY|website=Latin GRAMMYs|access-date=2016-11-30}}</ref> |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|2|refs= <ref name="billboard">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/7349848/gente-de-zona-united-states-takeover-marc-anthony|title = Cuban Act Gente de Zona Is Ready for Their Stateside Takeover (With Help From Marc Anthony)|author = Cobo L.|date = 2016-04-28|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617111803/http://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/7349848/gente-de-zona-united-states-takeover-marc-anthony|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="havana-cultura">{{cite web|url = http://havana-cultura.com/ru/muzyka/hente-de-sona|title = Хенте де Сона Трио реггитон|author = Cutaia А.|date = 2016-04-28|publisher = Havana Cultura|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606182803/http://havana-cultura.com/ru/muzyka/hente-de-sona|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="Herald">{{cite web|url = http://www.miamiherald.com/entertainment/ent-columns-blogs/jordan-levin/article18802050.html|title = Cuban music duo Gente de Zona are poised to reach U.S. pop stardom|author = Levin J.|date = 2015-04-17|publisher = Miami Herald|accessdate = 2016-06-08|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160609001031/http://www.miamiherald.com/entertainment/ent-columns-blogs/jordan-levin/article18802050.html|archivedate = 2016-06-09}}</ref> <ref name="кольта">{{cite web|url = http://archives.colta.ru/docs/12342|title = От Фиделя с любовью|author = Липатова Е.|date = 2013-02-04|publisher = [[Colta.ru]]|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606113229/http://archives.colta.ru/docs/12342|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="planetrecords">{{cite web|url = http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html|title = Gente de Zona|date = 2012-02-27|publisher = Planet Records|accessdate = 2016-06-09|lang = en|archiveurl = https://www.webcitation.org/6i9w4niX1?url=http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html|archivedate = 2016-06-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629180845/http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html |date=2016-06-29 }}</ref> <ref name="Juventud Rebelde">{{cite web|url = http://www.juventudrebelde.cu/cultura/2014-01-20/bailando-con-gente-de-zona/|title = Bailando con Gente de Zona|author = José Luis Estrada Betancourt|date = 2014-01-20|publisher = Juventud Rebelde|accessdate = 2016-06-12|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160612000125/http://www.juventudrebelde.cu/cultura/2014-01-20/bailando-con-gente-de-zona/|archivedate = 2016-06-12}}</ref> <ref name="allmusic22">{{cite web|url = http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/awards|title = Artist Biography by John D. Buchanan. Billboard Singles|author = Buchanan J. D.|publisher = [[Allmusic|ALLMusic]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112946/http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/awards|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="discordance">{{cite web|url = http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314|title = Gente D’ Zona|author = Jessica|date = 2010-08-24|publisher = Discordance|accessdate = 2016-06-08|lang = fr|archiveurl = https://archive.is/20160609001656/http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314|archivedate = 2016-06-09}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20160609001656/http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314 |date=2016-06-09 }}</ref> <ref name="gentedezona2010">{{cite web |url = http://gentedezona2010.com/ |title = Gente de Zona US Tour |date = 2013-06-05 |accessdate = 2016-06-09 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130605125749/http://gentedezona2010.com/ |publisher = web.archive.org |archivedate = 2013-06-05 = Архивные ссылки неработающего сайта «gentedezona2010.com» }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125749/http://gentedezona2010.com/ |date=2013-06-05 }}</ref> <ref name="popcrush">{{cite web|url = http://popcrush.com/cuban-government-censor-reggaeton-sexually-explicit/|title = Cuban Government to Censor Reggaeton For Being «Sexually Explict»|publisher = Pop Crush|date = 2012-12-07|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20130216160436/http://popcrush.com/cuban-government-censor-reggaeton-sexually-explicit/|archivedate = 2013-02-16}}</ref> <ref name="abcnews">{{cite web|url = http://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/cuba-bans-reggaeton-sexually-explicit-songs/story?id=17888666#.UMJho3ewWSq|title = «Cuban Government Censors Reggaeton and „Sexually Explicit“ Songs»|publisher = ABC News|date = 2012-12-06|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20130216035304/http://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/cuba-bans-reggaeton-sexually-explicit-songs/story?id=17888666%23.UMJho3ewWSq#.UMJho3ewWSq|archivedate = 2013-02-16}}</ref> <ref name="Венесуэла">{{cite web|url = http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091|title = Y se formó la gozadera con Gente de Zona|author = Llanes H.|date = 2016-04-28|publisher = [[El Universal (Венесуэла)|El Universal]]|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160606170206/http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091|archivedate = 2016-06-06}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160606170206/http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091 |date=2016-06-06 }}</ref> <ref name="росбалт">{{cite web|url = http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html|title = Составлен рейтинг видео, набравших больше миллиарда просмотров (видео)|date = 2015-09-28|publisher = [[Росбалт]]|accessdate = 2016-06-05|archiveurl = https://archive.is/20160605163524/http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html|archivedate = 2016-06-05}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160605163524/http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html |date=2016-06-05 }}</ref> <ref name="дождь">{{cite web|url = https://tvrain.ru/articles/9_video_kotorye_nabrali_bolshe_1_mlrd_prosmotrov_na_youtube-395122/|title = 9 видео, которые набрали больше 1 миллиарда просмотров на Youtube|date = 2015-09-25|publisher = [[Дождь (телеканал)|Дождь]]|accessdate = 2016-06-05|archiveurl = https://archive.is/20160605164342/https://tvrain.ru/articles/9_video_kotorye_nabrali_bolshe_1_mlrd_prosmotrov_na_youtube-395122/|archivedate = 2016-06-05}}</ref> <ref name="коммерсант альбом энрике">{{cite web|url = http://www.kommersant.ru/doc/2436939|title = Sex And Love. Enrique Iglesias|author = Барабанов Б.|date = 2014-03-28|publisher = [[Коммерсантъ]]|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606114018/http://www.kommersant.ru/doc/2436939|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="all-time">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/events/greatest-of-all-time/6760654/best-latin-songs-of-all-time|title = The 50 Greatest Latin Songs of All Time|author = Billboard Staff|date = 2015-12-11|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617113354/http://www.billboard.com/articles/events/greatest-of-all-time/6760654/best-latin-songs-of-all-time|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Достоевский">{{cite web|url = http://www.espanarusa.com/ru/news/article/522839|title = Испаноязычный пляжный хит лета был написан под влиянием романов Достоевского|date = 2014-08-01|publisher = Espana Rusa|accessdate = 2016-06-12|archiveurl = https://archive.is/20160611224307/http://www.espanarusa.com/ru/news/article/522839|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="Достоевский22">{{cite web|url = http://www.abc.es/cultura/musica/20140729/abci-descemer-bueno-dostoievski-201407281958.html|title = Descemer Bueno: «Uso frases de Dostoievski en mis canciones»|author = Carlos Abascal Peiró|date = 2014-07-30|publisher = ABC.es|accessdate = 2016-06-12|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160328183944/http://www.abc.es/cultura/musica/20140729/abci-descemer-bueno-dostoievski-201407281958.html|archivedate = 2016-03-28}}</ref> <ref name="billboard2">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/latin/6851575/gente-de-zona-marc-anthony-traidora-video|title = Gente de Zona & Marc Anthony Release 'Traidora' Video: Watch|author = Fernandez S.|date = 2016-01-22|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112224/http://www.billboard.com/articles/columns/latin/6851575/gente-de-zona-marc-anthony-traidora-video|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="allmusic">{{cite web|url = http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/biography|title = Artist Biography by John D. Buchanan|author = Buchanan D.|publisher = [[Allmusic]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617111935/http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/biography|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="премия испанская">{{cite web|url = http://www.espanarusa.com/ru/news/article/524734|title = Энрике Иглесиас получил две премии за хит «Bailando»|author = Барабанов Б.|date = 2014-08-25|publisher = Espana Rusa|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606114738/http://www.espanarusa.com/ru/news/article/524734|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="грэмии">{{cite web|url = http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/|title = Gente de Zona: 5 Fast Facts You Need to Know|author = Oyola M.|date = 2015-04-30|publisher = Heavy|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160613085104/http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/|archivedate = 2016-06-13}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160613085104/http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/ |date=2016-06-13 }}</ref> <ref name="грэмии2">{{cite web|url = http://www.thecubanhistory.com/2014/11/grammy-latino-winners-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-and-paquito-drivera-ganan-grammy-latino-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-y-paquito-drivera/|title = Grammy latino winners (2014): Descemer Bueno, Gente de Zona, Arturo O’Farrill and Paquito D’Rivera. ** GANAN GRAMMY LATINO (2014): Descemer Bueno, Gente de Zona, Arturo O’Farrill y Paquito D’Rivera|date = 2014-11-21|publisher = The Cuban History|accessdate = 2016-06-11|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160613090831/http://www.thecubanhistory.com/2014/11/grammy-latino-winners-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-and-paquito-drivera-ganan-grammy-latino-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-y-paquito-drivera/|archivedate = 2016-06-13}}</ref> <ref name="Variety Media">{{cite web|url = http://varietylatino.com/2015/musica/noticias/latin-american-music-awards-amas-2015-lista-ganadores-enrique-iglesias-daddy-yankee-luis-coronel-188563/|title = Latin American Music Awards 2015: Lista completa de ganadores|author = Flores G.|date = 2015-10-08|publisher = Variety Media|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160611213118/http://varietylatino.com/2015/musica/noticias/latin-american-music-awards-amas-2015-lista-ganadores-enrique-iglesias-daddy-yankee-luis-coronel-188563/|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="billboard3">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/news/awards/7350145/billboard-latin-music-awards-2016-winners-list|title = Billboard Latin Music Awards 2016: See the Full Winners List|author = Billboard Staff|date = 2016-04-28|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-09|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112254/http://www.billboard.com/articles/news/awards/7350145/billboard-latin-music-awards-2016-winners-list|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="ASCAP">{{cite web|url = http://www.ascap.com/eventsawards/awards/latinawards/2016/awards-home|title = 2016 El Premio ASCAP|date = 2016-05|publisher = [[ASCAP]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160611190429/http://www.ascap.com/eventsawards/awards/latinawards/2016/awards-home|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="Soberano">{{cite web|url = http://www.latintimes.com/premios-soberano-2016-live-stream-when-where-watch-dominican-award-show-online-387527|title = Premios Soberano 2016 Live Stream: When, Where To Watch Dominican Award Show Online|author = Valdez M. G.|date = 2016-05-31|publisher = Latin Times|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160604073150/http://www.latintimes.com/premios-soberano-2016-live-stream-when-where-watch-dominican-award-show-online-387527|archivedate = 2016-06-04}}</ref> <ref name="Visualizate">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7357849/gente-de-zona-visualizate-number-1-debut-top-latin-albums|title = Gente de Zona's 'Visualizate' Debuts at No. 1 on Top Latin Albums|author = Mendizabal A.|date = 2016-05-05|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617105733/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7357849/gente-de-zona-visualizate-number-1-debut-top-latin-albums|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Visualizate2">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=338|title = Top Tropical Albums|date = 2016-05-14|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617105658/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=338|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Holiday 100">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1219|title = Gente de Zona Billboard Holiday 100|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112406/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1219|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Twitter Emerging Artists">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=2048|title = Gente de Zona Billboard Twitter Emerging Artists|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112433/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=2048|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Latin Airplay">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1225|title = Gente de Zona Billboard Latin Airplay|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160804004532/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1225|archivedate = 2016-08-04}}</ref> <ref name="PROMUSICAE">{{cite web|url = http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Gente+De+Zona|title = Spanish Charts|work = [[Productores de Música de España|PROMUSICAE]]|publisher = Hung Medien|accessdate = 2016-06-09|archiveurl = https://archive.is/20160530005809/http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Gente+De+Zona|archivedate = 2016-05-30}}</ref> <ref name="Billboard Hot Latin Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=363|title = Gente de Zona Billboard Hot Latin Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112541/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=363|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Digital Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1089|title = Gente de Zona Billboard Latin Digital Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112615/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1089|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Pop Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=372|title = Gente de Zona Billboard Latin Pop Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112648/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=372|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Streaming Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1246|title = Gente de Zona Billboard Latin Streaming Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112734/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1246|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Tropical Songs ">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=340|title = Gente de Zona Billboard Tropical Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112710/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=340|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Enrice chart">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/301773/enrique-iglesias/chart?page=1&f=372|title = Enrique Iglesias Billboard chart|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112823/http://www.billboard.com/artist/301773/enrique-iglesias/chart?page=1&f=372|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="El Portal de Música22">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando|title = Enrique Iglesias, «Bailando»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-09|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20140711015746/http://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando|archivedate = 2014-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423213617/https://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando |date=2014-04-23 }}</ref> <ref name="Международная федерация производителей фонограмм">{{cite web|url = http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Enrique+Iglesias+Bailando|title = Enrique Iglesias feat. Descemer Bueno / Gente De Zona, Bailando|publisher = [[Международная федерация производителей фонограмм|IFPI]]|accessdate = 2016-06-12|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20140824155053/http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Enrique+Iglesias+Bailando|archivedate = 2014-08-24}}</ref> <ref name="Collaborations">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7341746/billboard-en-vivo-gente-de-zona-collaborations|title = 'Billboard En Vivo' Continues With Gente De Zona: Check Out the Duo's Best Collaborations|author = Flores G.|date = 2016-04-22|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112854/http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7341746/billboard-en-vivo-gente-de-zona-collaborations|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="El Portal de Música">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera|title = Gente de Zona feat. Marc Anthony, «La Gozadera»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-09|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160530005824/http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera|archivedate = 2016-05-30}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20160530005824/http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera |date=2016-05-30 }}</ref> <ref name="Траидора">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora|title = Gente De Zona, «Traidora»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160611155151/http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora|archivedate = 2016-06-11}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20160611155151/http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora |date=2016-06-11 }}</ref> }} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स२|Gente de Zona|हेन्ते दे सोना}} * [http://gdzoficial.com/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{facebook|gentedezona}} * {{instagram|GenteDeZona}} * {{Allmusic|class=artist|id=gente-de-zona-mn0001010797|label=हेन्ते दे सोना}} * {{youtube|c=UC-vahV5aaD8x73mIDDdJMQQ}} [[श्रेणी:क्युबाली र्रेगेतोन कलाकारहरू]] [[श्रेणी:क्युबाली हिपहप साङ्गीतिक समूहहरू]] [[श्रेणी:लातिनो ग्रामी विजेताहरू]] c2atabgvb9hs60b467tg1sfl2e0zgiz 0 115097 1362040 1358530 2026-06-16T14:36:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362040 wikitext text/x-wiki [[File:President Ronald Reagan and Soviet General Secretary Gorbachev at The First Summit in Geneva Switzerland - DPLA - b534f3d00bb05c3cc293789b180d2116.jpg|thumb|upright=1.05|[[अमेरिकाको राष्ट्रपति| राष्ट्रपति]] [[रोनाल्ड रेगन]] र महासचिव [[मिखाइल गोर्बाचोभ]], [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]का प्रतिस्पर्धी महाशक्ति का नेताहरू, जेनेभा, स्विजरल्याण्डमा भेटवार्ता गर्दै नोबेम्बर १९८५]] अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको सन्दर्भमा '''महाशक्ति ({{lang-en|superpower}})''' त्यस राज्य (वा राज्यहरू) लाई भनिन्छ जो वैश्विक स्तरमा प्रभाव पार्न सक्ने क्षमता राख्छन् जुन अन्य राज्यमा हुदैन । १९४४ मा, [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, यो शब्द पहिलो पटक [[ब्रिटिश साम्राज्य]], [[सोभियत संघ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को लागि प्रयोग भएको थियो।<ref name="The Super-Powers; The United States, Britain, and the Soviet Union—Their Responsibility for Peace. By William T. R. Fox.2">{{cite journal |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/superpowers-the-united-states-britain-and-the-soviet-uniontheir-responsibility-for-peace-by-william-t-r-fox-new-york-harcourt-brace-and-company-1944-pp-162-200-the-great-decision-by-james-t-shotwell-new-york-the-macmillan-company-1944-pp-234-300/62275F7F5673D641D4FCAAAC069A5BCA|title=The Super-Powers; The United States, Britain, and the Soviet Union—Their Responsibility for Peace. By William T. R. Fox. (New York: Harcourt, Brace and Company. 1944. Pp. 162. $2.00.)|journal=[[American Political Science Review]]|volume=38|issue=5|pages=1013–1015|publisher=cambridge.org|doi=10.2307/1949612|jstor=1949612|access-date=2013-09-02|last1=Hall|first1=H. Duncan|date=October 1944|issn=0003-0554|url-access=subscription}}</ref> [[शीतयुद्ध]]को समयमा, ब्रिटिश साम्राज्यको पतन भयो, संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघले विश्व मामिलामा प्रभुत्व कायम भयो। शीतयुद्धको अन्त्य र १९९१ मा [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो।,<ref name="Time-May-28-20152">{{Cite magazine|last=Bremer|first=Ian|date=28 May 2015|title=These Are the 5 Reasons Why the U.S. Remains the World's Only Superpower|url=https://time.com/3899972/us-superpower-status-military/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=18 November 2024|archive-date=9 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609130806/http://time.com/3899972/us-superpower-status-military/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609130806/http://time.com/3899972/us-superpower-status-military/ |date=9 June 2019 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Herring|first=George C.|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr|title=From colony to superpower|date=2008|publisher=Oxford University Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-19-507822-0}}</ref> अमेरिकाको यो स्थितिलाई कहिलेकाहीं परमशक्ति (Hyperpower)को रूपमा पनि चिनिन्छ।<ref name="Nossal2">{{cite conference|first=Kim Richard|last=Nossal|title=Lonely Superpower or Unapologetic Hyperpower? Analyzing American Power in the post–Cold War Era|url=http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm|conference=Biennial meeting, South African Political Studies Association, 29 June-2 July 1999|access-date=2007-02-28|archive-date=2012-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807084022/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518001002/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |date=2020-05-18 }}<!-- subtitle: "Paper for presentation at the biennial meetings of the South African Political Studies Association Saldanha, Western Cape 29 June-2 July 1999 --></ref> === सम्भावित महाशक्तिहरू=== {{main|सम्भावित महाशक्ति}} [[File:Potential Superpowers.svg|upright=1.35|thumb| संयुक्त राज्य अमेरिकालाई वर्तमान महाशक्तिको रूपमा देखाउने नक्सा, सम्भावित महाशक्तिको रूपमा शैक्षिक समर्थनको फरक-फरक डिग्री भएका अन्य राजनीतिक संस्थाहरूसँग: {{legend|#75507b|<big>[[ब्राजिल]]</big>}} {{legend|#cc0000|<big>[[चीन]]</big>}} {{legend|#3465a4|<big>[[युरोपेली सङ्घ]]</big>}} {{legend|#80CE0E|<big>[[भारत]]</big>}} {{legend|#f57900|<big>[[रुस|रसिया]]</big>}} {{legend|#edd400|<big>[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]</big>}}]] बिद्वानहरू र अन्य समालोचकहरूले [[२१औँ शताब्दी|२१ औं शताब्दी]]मा महाशक्ति बन्ने सक्ने सम्भावना भएका केही राजनैतिक शक्तिहरूलाई "सम्भावित महाशक्ति" शब्दावलीको प्रयोग गरेका छन्। आफ्नो विशाल बजार, बढ्दो सैन्य ताकत, आर्थिक सम्भावना र अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिमा बढ्दो प्रभावको कारणले, [[चीन]],<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19995218|title=What kind of superpower could China be?|date=19 October 2012|publisher=|via=www.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://china.usc.edu/ShowArticle.aspx?articleID=848 |title=China as a global power |publisher=China.usc.edu |date=2007-11-13 |accessdate=2010-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331180904/http://china.usc.edu/ShowArticle.aspx?articleID=848 |date=2009-03-31 }}</ref><ref>CNN (1999). Visions of China. CNN Specials, 1999. Retrieved on 2007-03-11 from http://www.cnn.com/SPECIALS/1999/china.50/asian.superpower/.</ref> [[युरोपेली सङ्घ]],<ref>Leonard, Mark (2005-02-18). [https://web.archive.org/web/20090327034443/http://www.cer.org.uk/articles/leonard_irish_times_18feb05.html Europe: the new superpower]. Irish Times, 28 February 2005. Retrieved on 31-05-2015</ref><ref>[[John McCormick (political scientist)|John McCormick]],(2007). The European Superpower. Palgrave Macmillan.</ref> [[भारत]]<ref>Meredith, R (2008) ''The Elephant and the Dragon: The Rise of India and China and What it Means for All of Us'', "W.W Norton and Company" {{ISBN|978-0-393-33193-6}}</ref> र [[रुस|रसिया]]<ref>{{cite book|title=Russia in the 21st Century|publisher=[[University of North Carolina at Chapel Hill|UNC]] Press|date=February 2005|last=Rosefielde|first=Steven|authorlink=Steven Rosefielde|isbn=978-0-521-54529-7|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/economics/international-economics/russia-21st-century-prodigal-superpower}}</ref> २१ औ शताब्दीको सम्भावित महाशक्ति हुन्। २०२० मा गरिएको एक सर्वे अनुसार, ५७% वैश्विक लगानीकर्ताहरूले चीनले अमेरिकालाई विश्वको महाशक्तिको रूपमा २०३० सम्ममा स्थानान्तरण गर्ने अनुमान गरेका छन्। <ref>{{cite news |last=Saloway |first=Scott |title=China will replace the US as the world's biggest superpower by 2030: UBS survey |language=en |publisher=Yahoo Finance ([[UBS]])|date=24 January 2020 |url=https://finance.yahoo.com/news/ubs-survey-china-world-superpower-185949233.html |accessdate= }}</ref> यद्यपि, धेरै इतिहासकारहरू, लेखक तथा आलोचकहरूले यी देशहरू महाशक्तिको रूपमा उदाउनेमा शङ्का व्यक्त गरेका छन्। <ref>{{cite news|last=Biswas|first=Soutik|title=Why India Will Not Become a Superpower|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17350650|publisher=BBC India|accessdate=2012-04-29|date=2012-03-13}}</ref><ref>{{cite news|last=Yuanan|first=Zhang|url=http://www.worldcrunch.com/business-finance/why-china-is-still-no-superpower/china-usa-economy-superpower-confucius/c2s12860/#.UyNI_j-SxA0|title=Why China Is Still No Superpower|accessdate=2014-03-14|date=2013-07-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314204837/http://www.worldcrunch.com/business-finance/why-china-is-still-no-superpower/china-usa-economy-superpower-confucius/c2s12860/#.UyNI_j-SxA0 |date=2014-03-14 }}</ref> केही राजनैतिक बैज्ञानिक र अध्येताहरूले यी राष्ट्रहरू सम्भावित महाशक्ति भन्दा पनि उदयीमान शक्ति हुने बताएका छन्। <ref name="BRICS">{{cite web|url=http://www.ccs.org.za/wp-content/uploads/2010/06/China_Monitor_JUNE_2010.pdf|title=The Centre for Chinese Studies – Study of China and East Asia on the African continent|website=www.ccs.org.za|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204011005/http://www.ccs.org.za/wp-content/uploads/2010/06/China_Monitor_JUNE_2010.pdf|archivedate=2013-12-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204011005/http://www.ccs.org.za/wp-content/uploads/2010/06/China_Monitor_JUNE_2010.pdf |date=2013-12-04 }}</ref> ==महाशक्तिको पतन== ===सोभियत सङ्घ=== १९८० र १९९० को दशकको सुरुवातमा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] र पूर्वी ब्लकमा पेरेस्ट्रोइका र ग्लासनोस्त, नोभेम्बर १९८९ मा [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]] ढल्नु र अन्ततः डिसेम्बर १९९१ मा [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]] जस्ता नाटकीय परिवर्तन भए। १९७० को प्रारम्भमा, आन्द्रेई अमलरिकले सोभियत पतनको भविष्यवाणी गरेका थिए, र इमानुएल टोडले १९७६ मा यस्तै भविष्यवाणी गरेका थिए।<ref>The final fall, Todd, 1976</ref> युक्रेनमा रूसी आक्रमणको समयमा रूसको परम्परागत युद्धको क्षमताका कारण पल क्रुगम्यानले रूसलाई "पोटेमकिन सुपरपावर" (देखावटी महाशक्ति)सँग तुलना गरेका थिए।<ref>{{cite journal |author=[[Paul Krugman]] |date=28 February 2022 |title=Russia Is a Potemkin Superpower |url=https://www.nytimes.com/2022/02/28/opinion/putin-military-sanctions-weakness.html |url-status=live |journal=[[New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301041314/https://www.nytimes.com/2022/02/28/opinion/putin-military-sanctions-weakness.html |archive-date=1 March 2022 |access-date=1 March 2022}}</ref> रूस आणविक हतियार सम्पन राज्य हो।<ref>{{Cite journal |last=William H |first=Boothby |date=10 March 2016 |title=13 Nuclear Weapons |url=http://dx.doi.org/10.1093/law/9780198728504.003.0013 |journal=Weapons and the Law of Armed Conflict |pages=208–216 |doi=10.1093/law/9780198728504.003.0013 |isbn=978-0-19-872850-4 |url-access=subscription}}</ref> ===ब्रिटिस साम्राज्य=== केही टिप्पणीकारहरू १९५६ को [[स्वेज सङ्कट|स्वेज संकट]]लाई बेलायतको महाशक्तिको रूपमा अवधिको अन्त्यको सुरुवात मान्छन्।,<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2001/mar/14/past.education1|title=1956: Suez and the end of empire|last=Brown|first=Derek|date=14 March 2001|work=The Guardian|location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5199392.stm|title=Suez: End of empire|last=Reynolds|first=Paul|date=24 July 2006|work=BBC News}}</ref><ref>History's worst decisions and the people who made them, pp. 167–172</ref> तर अन्य टिप्पणीकारहरूले पहिले नै बेलायतको पतन र महाशक्तिको हैसियत अन्त्यको सुरुवात पहिलेका घटनाबाट नै सुरु भैसकेको देखाएका छन्, जस्तै: युद्धपछिको आर्थिक मितव्ययिताको काल, १९४६ को एङ्ग्लो-अमेरिकी ऋण, १९४६-४७ को जाडो, र ब्रिटिश भारतको स्वतन्त्रता । <ref>{{Cite web |title=United Kingdom {{!}} History, Geography, Facts, & Points of Interest |url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom |access-date=2019-04-17 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> विशेष गरी स्वेज संकटलाई इतिहासकारहरूले ब्रिटिश साम्राज्यको लागि राजनीतिक र कूटनीतिक विपत्ति मान्छन्, किनकि यसले संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघबाट व्यापक दबाब सहित ठूलो मात्रामा अन्तर्राष्ट्रिय निन्दा खेप्नुपर्‍यो। यसले बेलायती र फ्रान्सेली सेनाहरूलाई लज्जास्पद रूपमा पछि हट्न बाध्य बनायो र सोभियत संघ र संयुक्त राज्य अमेरिका बीचको बढ्दो द्विध्रुवीय शीतयुद्धको राजनीतिलाई बलियो बनायो। १९६० को दशकमा, उपनिवेशीकरणको आन्दोलन चरम सीमामा पुगेको थियो, बाँकी रहेका साम्राज्यका भुभागहरूले स्वतन्त्रता प्राप्त गरे, जसले गर्दा ब्रिटिश साम्राज्यबाट राष्ट्रमंडल राष्ट्रहरूमा परिवर्तन हुने क्रम तीव्र भयो। साम्राज्यको पतन जारी रहँदा, संयुक्त अधिराज्यको गृह टापुहरूले पछि १९७० को दशकभरि उद्योग धारासायीको सामना गर्नुपर्‍यो, यससँग उच्च मुद्रास्फीति र औद्योगिक अशान्तिसँग जोडिए। यसले गर्दा केही अर्थशास्त्रीहरूले बेलायतलाई "युरोपको बिरामी" भनेर सम्बोधन गरेका थिए। १९७६ मा, संयुक्त अधिराज्यले [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]] (IMF) बाट सहयोग माग्नुपर्‍यो। कुनै जमानामा बेलायतले नै पैसा जम्मा गरेर यो कोष स्थापना गरेको थियो। बेलायतले ३.९ अर्ब डलरको कार्जा पायो, जुन त्यस बिन्दुसम्म अनुरोध गरिएको सबैभन्दा ठूलो ऋण हो। <ref>{{cite web |title=National Archives |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/cabinetpapers/themes/imf-crisis.htm |access-date=17 December 2015}}</ref><ref name="NA-SterlingDevalued2">{{cite web |title=Sterling devalued and the IMF loan |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/cabinetpapers/themes/sterling-devalued-imf-loan.htm |access-date=17 December 2015 |website=The National Archives}}</ref> १९७९ मा, देशले ठुलो व्यापक हडतालहरूको सामना गर्‍यो, यसलाई असन्तुष्टिको जाडो भनेर चिनिन्छ। यी सबै कारकहरूलाई शिक्षाविद्, अर्थशास्त्री र राजनीतिज्ञहरूले बेलायतको पतनको प्रतीकको रूपमा हेरे। अन्तमा, जुलाई १९९७ मा हङकङ चीनलाई हस्तान्तरण गर्नुलाई विज्ञहरूले ब्रिटिश साम्राज्यको पक्का अन्त्यको रूपमा हेरे। तैपनि, आज संयुक्त अधिराज्यले २१ औं शताब्दीमा विश्वव्यापी [[नरम शक्ति]] कायम राखेको छ। यसको राजधानी शहर, [[लन्डन]], विश्वको प्रख्यात शहरहरू मध्ये एक मानिन्छ, मोरी फाउन्डेसन द्वारा विश्वव्यापी शहरको रूपमा स्थान दिइएको छ। <ref>{{Cite web |title=Global Power City Index 2020 |url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/ius2/gpci2/2020.shtml |access-date=2021-06-02 |website=The Mori Memorial Foundation}}</ref> २०२२ मा, ब्रान्ड फाइनान्स द्वारा संयुक्त अधिराज्यलाई नरम शक्तिको सन्दर्भमा अग्रणी युरोपेली देशको रूपमा स्थान दिइएको थियो।<ref name="Global soft power index2">{{cite web |date=15 March 2022 |title=Global Soft Power Index 2022: USA bounces back better to top of nation brand ranking |url=https://brandfinance.com/press-releases/global-soft-power-index-2022-usa-bounces-back-better-to-top-of-nation-brand-ranking |access-date=1 April 2022 |website=brandfinance.com}}</ref> संयुक्त अधिराज्यले पनि एक शक्तिशाली सेना कायम राखेको छ र आणविक हतियार राख्ने राज्यहरू मध्ये एक हो। ===संयुक्त राज्य अमेरिका=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{columns-list|colwidth=30em| * [[अमेरिकी शताब्दी]] * [[चिनियाँ शताब्दी]] * [[सोभियत साम्राज्य]] * [[उदयीमान शक्ति]] * [[ठूला शक्ति|विशाल शक्ति]] * [[ठूला शक्ति‎]] * [[Group of Two]] * [[आधिपत्य]] (अङ्ग्रेजी: Hegemony) * [[Historic recurrence]] * [[परमशक्ति]] * [[International relations theory]] * [[List of modern great powers]] * [[मध्यम शक्ति]] * [[मुनरो सिद्धान्त|मनरो डक्ट्रिन]] * [[नाटो|नेटो]] * [[सम्भावित महाशक्ति]] * [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन]] * [[Second Superpower]] * [[Small power]] * [[Polarity (international relations)#Unipolarity|Unipolarity]] }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजनीतिक शब्दावली]] rbfrisyhz0cp24jbkd7gsihp9da2fb0 0 120542 1362059 1349967 2026-06-16T18:21:30Z हिमाल सुवेदी 30817 1362059 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder |honorific-prefix = [[माननीय]] |name = रामबहादुर थापा "बादल" |native_name = |image = |caption = |office1 = [[मस्यौदा:गृहमन्त्री (नेपाल)|गृहमन्त्री]] |predecessor1 = [[शेरबहादुर देउवा]] |successor1 = |term_start1 = २०७४ फागुन १४<ref name=निर्वाचित/> |term_end1 = २०७८ जेठ ६<ref name=":बदर">{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2021/05/20/16215036032153827.html|title=सात गैर सांसद मन्त्रीको नियुक्ति बदर|last=महरा|first=जयसिंह|date=जेठ ६, २०७८ |work=कान्तिपुर|access-date=2021-05-20|archive-url= |archive-date= |language=ne|issn=|url-status=}}</ref> |primeminister1 = [[खड्गप्रसाद ओली]] |president1 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] |office2 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]]बाट [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]का सदस्य |predecessor2 = |successor2 = |term_start2 = |term_end2 = |office3 = [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्रालय]] |term_start3 = २०६५ भदौ २ |term_end3 = २०६६ जेठ ११ |primeminister3 = [[पुष्पकमल दाहाल|प्रचण्ड]] |president3 = [[रामवरण यादव]] |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] (२०७२-२०७४)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)]] (२०७४-२०७७)<br> [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] २०७७ फागुन देखि |birth_date = २०१२ जेठ ८ }} '''रामबहादुर थापा''' "बादल" (जन्म:२०१२ जेठ ८) एक, नेपाली साम्यवादी राजनीतिज्ञ र नेपालका भूतपूर्व गृहमन्त्री हुन्।<ref name=निर्वाचित>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राम बहादुर थापा 'बादल'|युआरएल=https://www.moha.gov.np/member/ram-bahadur-thapa-badal|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=गृह मन्त्रालय|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] (नेकपा) का केन्द्रीय सचिवालयका सदस्य हुन्। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना हुनुभन्दा अघि उनले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] का महासचिव थिए। उनी २०७४ मा [[बागमती प्रदेश|बागमती प्रदेश]]बाट [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=बादल ३ हजार ३ सय ९६ मतका साथ विजयी|युआरएल=https://www.abcnepal.tv/posts/20937|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=एबिसी नेपाल|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राम बहादुर थापा ‘बादल’ राष्ट्रिय सभामा निर्वाचित|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/26700|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राम बहादुर थापा ‘बादल’ राष्ट्रिय सभामा निर्वाचित|युआरएल=https://ausnepalnews.com/2018/02/52504.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अस नेपाल|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> सर्वोच्च न्यायालयले नेकपाको दर्ता बदर गरेपछि उनले माओवादी छोडेर एमाले प्रवेश गरेपछि उनी राष्ट्रिय सभा सदस्यबाट पदमुक्त भएका थिए। २०७८ जेठ ६ मा भएको उपनिर्वाचनमा उनी एमालेको उम्मेदवार भएका थिए। तर विपक्षी गठबन्धनको उमेदवार डा. खिमलाल देवकोटा सँग पराजित भए। डा. किमलाल देवकोटालाई नेपाली काङ्ग्रेस, माओवादी केन्द्र र एमालेको माधव नेपाल पक्षको समर्थन थियो। == प्रारम्भिक र व्यक्तिगत जीवन == उनको जन्म २०१२ वैशाख १९ गते गुल्मीको बडागाउँ भन्ने ठाउँमा भएको थियो।<ref name=बादल>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=को हुन् गृहमन्त्री ‘बादल’: कसरी ठहरिए ओली सरकारको सफल मन्न्री?|युआरएल=https://www.nepaltalk.com/politics/38638.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल टक|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनी कर्णबहादुर थापा र नन्दकुमारी थापाको जेठो छोरा हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=रविन राई|शीर्षक=गोरखा सैनिकका छोरा गृहमन्त्री|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/31732|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> थपाले चितवनको रामपुर स्थित [[कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय|कृषि तथा वन विश्वविद्यालय]]बाट कृषिमा स्नातक हासिल गरेका थिए।<ref name=जीवनी>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=गृहमन्त्री बनेका रामबहादुर थापा ‘बादल’ को हुन् ?|युआरएल=https://www.deshkonews.com/archives/48401|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देशको न्युज|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनका बुबा भारतीय सेनाको अवकाश प्राप्त कर्णेल हुन्। स्नातक पश्चात् उनी इन्जिनियरिङ पढ्नका लागि तात्कालिक [[सोभियत सङ्घ]] गएका थापा पछि अध्ययन पुरा नगरिकन नेपाल फर्किएका थिए। उनको विवाह २०४० सालमा नैनकला थापासँग भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=को हुन् गृहमन्न्री राम बहादुर थापा ‘बादल’? जीवनी सहित|युआरएल=https://saurahaonline.com/2018/02/52052/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सौराह अनलाइन|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनीहरूका एक छोरा र एक छोरी छन्। वि.सं २०३१ मा, तात्कालिक माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष [[पुष्पकमल दाहाल]]सँग उनको भेट सोही विश्वविद्यालयमा भएको थियो र उनीहरू बीच सहकार्य बढ्न थालेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=गृहमन्त्री बनेका बादल हुन् चाहिँँ को ?|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/34925|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == राजनीतिक जीवन == प्रवेशिका तह सम्मको अध्ययन पुरा गरेर छात्रवृत्तिमा चितवनको रामपुर स्थित विश्वविद्यालयमा अध्ययनका लागि आएका उनको [[पुष्पकमल दाहाल|प्रचण्ड]]सँग भेट भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=प्रचण्ड–बादल सम्बन्ध : निर्णायक सङ्घर्षमा सधैँ धोका !|युआरएल=https://baahrakhari.com/news-details/303257/2020-12-24|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बाह्रखरि|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>उनी प्रचण्डसँगको सहकार्यमा राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए। प्रारम्भिक चरणमा, उनीहरूले [[अमिक शेरचन]]बाट कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता ग्रहण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=रमेश लम्साल|शीर्षक=बादल : मिथकीय पात्रदेखि रक्षा–गृहमन्त्रीसम्म|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/10724/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बीचमै पढाई छाडेर [[सोभियत सङ्घ]]बाट फर्किए पछि, उनी भूमिगत राजनीतिमा लागेका थिए। २०३७ साल देखि राजनीति प्रवेश गरेका उनले २०६३ साल सम्म भूमिगत राजनीतिक जीवन व्यतीत गरेका थिए।<ref name=जीवनी/> वि.सं २०३८ सालको राष्ट्रिय पञ्चायतको निर्वाचन बहिस्कारमा लागेका बादल पक्राउ परेका थिए र उनले भरतपुर र वीरगन्जको कारागारमा क्रमशः ९ र १० महिना बसेपछि रिहा भएका थिए। त्यसपछि उनी टुक्रिएको दल नेकपा (मशाल)मा आवद्ध भएका थिए र ४२ सालमा उनी ०४२ सालमा यसको केन्द्रीय सदस्य बनेका थिए।<ref name=बादल/> केन्द्रीय सदस्य बनेसँगै उनले राप्ती अञ्चलको जिम्मेवारी प्राप्त गरेका थिए र ४४ सालमा उनी बागमती अञ्चलको इन्चार्ज बनेका थिए। त्यसको दश वर्ष पछि तात्कालिक माओवादीले सुरु गरेको [[माओवादी जनयुद्ध|जनयुद्ध]]मा, उनी संलग्न भएका थिए।<ref name=जीवनी/> जनयुद्धमा होमिएका उनी यसको तयारीमा उनी रोल्पा गएका थिए र जनयुद्धको थालनी नेतृत्व समेत ग्रहण गरेका थिए। लामो समय रोल्पा बसेर सशस्त्र युद्ध चलाएका उनले जनयुद्धमा फौजी योजना बनाइ प्रहरी चौकी, सैनिक ब्यारेक तथा जिल्ला सदरमुकाम आक्रमण प्रमुख योजनाकारको रूपमा सेवा गरेका थिए। दश वर्षभन्दा लामो नेपाली गृहयुद्लाई अन्त्य गरेको घोषणा गर्दै नेपाल सरकार र नेकपा माओवादीले वि.सं. २०६३ मङ्सिर ५ गते [[विस्तृत शान्ति सम्झौता]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=अनुसूची ४ – नेपाल सरकार र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) बीच भएको विस्तृत शान्ति सम्झौता|युआरएल=http://www.lawcommission.gov.np/np/archives/3898/amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल कानुन आयोग|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि, भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|पहिलो संविधानसभा निर्वाचन]]मा प्रचण्ड नेतृत्वको मन्त्रिमण्डलमा उनी रक्षामन्त्री बनेका थिए। नेकपा माओवादीको विघटन पश्चात्, उनी [[मोहन वैद्य]] पक्षमा आवद्ध भएका थिए र पछि, त्यस समूहका महासचिव बनेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=वैद्य नेतृत्वको माओवादी फूट्यो|युआरएल=https://www.thahasanchar.com/news/19896/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%93%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80-%E0%A4%AB%E0%A5%82%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह सञ्चार|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वैद्य समूहबाट केही सहयोगीहरू लिएर फेरि प्रचण्डको नेतृत्वको माओवादी केन्द्रमा फर्किएका थिए। उनी २०७४ मा [[बागमती प्रदेश|बागमती प्रदेश]]बाट राष्ट्रिय सभामा निर्वाचित भएका थिए। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४ को निर्वाचन]] ३ हजार ३ सय ९६ मत ल्याउँदै राष्ट्रियसभाको सदस्यको रूपमा विजयी भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=माओवादी नेता रामबहादुर थापा ‘बादल’ विजयी|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/24474|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनी २०७४ फागुन १४ गते नेपालको गृहमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=नवनियुक्त गृहमन्त्री रामबहादुर थापा (बादल) मन्त्रालयमा पदवहाली ग्रहण गर्दै|युआरएल=https://dandaparisandesh.com/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A5%83%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=डाँडापारी सन्देश|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गुल्मी जिल्लाका मानिसहरू]] ecbeuje3nlrsljp0a50yuvecginifek 0 122178 1362050 1026400 2026-06-16T16:36:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362050 wikitext text/x-wiki '''मौलिक आरोपण त्रुटि''' सामाजिक मनोविज्ञानमा मानवीय व्यवहारको वातावरणीय स्पष्टीकरणलाई भन्दा चारित्रिक स्पष्टीकरणलाई बढी महत्त्व दिने प्रवित्ति हो। यो प्रवित्तिलाई 'मानिसले गर्ने कार्यले उसको चरित्र दर्शाउँछ भन्‍ने विश्‍वास' भनेर पनि वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.coursera.org/learn/change/lecture/3m1nZ/9-5|title=Scripts and Schemas|last=Bicchieri|first=Cristina|website=Coursera - Social Norms, Social Change II|accessdate=15 June 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903033740/https://www.coursera.org/learn/change/lecture/3m1nZ/9-5 |date=3 September 2017 }}</ref> यो त्रुटिको कारणले मानिसले गर्ने व्यवहारलाई उसको वातावरणीय परिस्थिति नबुझि उसको चरित्रसँग गाँस्‍न पुगिन्छ। == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.youtube.com/watch?v=drjSN9FrZtk ली रस र रिचर्ड निस्बेटद्वारा विस्तृत विवरण] [[श्रेणी:मनोविज्ञान]] cnxal2g3rn1dcakbr4sxgp9y103uwn8 0 122313 1362080 1358010 2026-06-17T01:13:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362080 wikitext text/x-wiki [[File:Crowd outside nyse.jpg|thumb|१९२९ को सेयर बजार क्र्यासपछि देखिएको दृश्य]] '''सेयर बजार क्र्यास''' भनेको [[सेयर बजार]]मा स्टकको मूल्यमा अचानक नाटकीय रुपमा गिरावट आएर कागजी धनमा महत्वपूर्ण क्षति पुगेको अवस्था हो । सेयर बजार क्र्यासहरू त्रासमा सेयरको बिक्री र अन्तर्निहित आर्थिक कारकहरूद्वारा हुने गर्छ। [[सट्टाबाजी|सट्टाबाजी]] र आर्थिक बबल पछी प्राय: सेयर बजार क्र्यास हुन्छ। सेयर बजार क्र्यास एक सामाजिक प्रक्रिया हो जहाँ बाह्य आर्थिक घटनाहरू भीड मनोविज्ञानसँग मिल्दछन्। केही सेयर कारोबारी (बजार सहभागी)हरूले सेयर बिक्री गर्दा अरु धेरै कारोबारीहरू पनि बिक्री गर्न खोज्छन्। सामान्यतया भन्नुपर्दा क्र्यासहरू सामान्यतया निम्न सर्तहरू अन्तर्गत देखा पर्दछ: * सेयर मूल्य बढ्ने (बुल बजार) एक लामो अवधि र अत्यधिक आर्थिक आशावाद, * दीर्घकालीन औसत भन्दा मूल्य – आय अनुपात अधिक हुने बजार * बजार सहभागीहरूद्वारा मार्जिन ऋण र लिवरेज व्यापक प्रयोग । अन्य पक्षहरू जस्तै युद्ध, ठूला व्यापारिक सङ्गठन ह्याक्स, सङ्घीय कानून र नियममा परिवर्तन र आर्थिक विपत्तिजनक क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक प्रकोपले पनि स्टकको विस्तृत बजार मूल्यको सेयर बजार मूल्यमा उल्लेख्य गिरावटलाई असर गर्न सक्छ। प्रभावित व्यापारिक सङ्गठनको विरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्ने व्यापारिक सङ्गठनहरूको लागि स्टक मूल्यहरू दुर्घटनाको बाबजूद बढ्न सक्दछ।<ref>Galbraith, J. ''The Great Crash 1929'', 1988 edition, Houghton Mifflin Co. Boston, p.xii-xvii</ref> क्र्यासहरू सामान्यतया अप्रत्याशित हुन्छन्। नियल फर्गुसनले भनेझैं 'दुर्घटना हुनुभन्दा अघि हाम्रो विश्व लगभग स्थिर, भ्रामक र सन्तुलित देखिन्छ। ताकि अन्तमा जब क्र्यास हुन्छ - अनिवार्य रूपमा यो हुनेछ - सबै आश्चर्यचकित देखिन्छ र हाम्रो दिमागले हामीलाई यो क्र्यासको समय होइन भनिरहन्छ।'<ref>{{Cite news|url=https://www.marketwatch.com/story/crash-of-2014-like-1929-youll-never-hear-it-coming-2014-02-19|title=Crash of 2014: Like 1929, you'll never hear it coming|last=Farrell|first=Paul B.|date=February 19, 2014|work=[[Marketwatch]]}}</ref> == उदाहरण == === ट्युलिप मेनिया === {{मुख्य|ट्युलिप मेनिया}} [[ट्युलिप मेनिया]] प्रायः पहिलो आर्थिक बबल मानिन्छ। === १९२९ को वाल स्ट्रीट दुर्घटना === सन् १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यास, जसलाई "ग्रेट क्र्यास" पनि भनिन्छ, संयुक्त राज्य अमेरिकाको एउटा प्रमुख स्टक बजार संकट थियो जुन सन् १९२९ को अक्टोबरको अन्त्यमा न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्जको मूल्यमा अचानक गिरावटसँगै सुरु भयो र नोभेम्बर १९२९ को मध्यसम्म जारी रह्यो। यो दुर्घटना अमेरिकी बैंकिङ प्रणालीमा विश्वासको तीव्र गिरावटको सुरुवात थियो र विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवातको संकेत थियो। === अक्टोबर १९, १९८७ === === २००८ वित्तीय संकट === {{मुख्य|सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट}} [[चित्र:Lehman_Brothers_Times_Square_by_David_Shankbone.jpg|अङ्गुठाकार|लेम्यान ब्रदर्स को पतन २००८ को दुर्घटना को एक प्रतीक थियो। ]] सबप्राइम कर्जा र यी कर्जा को जोखिम बहन गर्न जारी गरिने क्रेडिट स्वाप डिलको पर्दाफास भएपछी २००८ सेप्टेम्बर १५ मा, लेहमन ब्रदर्स [[दामासाही|टाट पल्टियो]] (दामासाही भयो) र मेरिल लिन्च धारासायी पतन भयो, अमेरिकन इन्टरनेशनल ग्रुप तरलता संकटको सामना गर्यो। पछि यो द्रुत रूपमा विश्वव्यापी संकटमा परिणत भयो। यसको परिणामस्वरूप युरोपमा धेरै बैंकहरू फेल भए र विश्वव्यापी स्टक र कमोडिटी को मूल्यमा तीव्र गिरावट आयो। आइसल्याण्डमा बैंकहरूको असफलताले आइसल्याण्डको क्रोनाको भारी अवमूल्यन भयो र सरकार टाट पल्टने जोखिम आयो। आइसल्याण्डले नोभेम्बरमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट आपतकालीन ऋण प्राप्त गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7738874.stm|title=BBC News – Business – IMF approves $2.1bn Iceland loan|date=November 20, 2008|work=[[BBC News]]}}</ref> २००८ मा संयुक्त राज्यमा, १५ बैंकहरू फेल भए, जबकि अन्य धेरैलाई सरकारी हस्तक्षेप वा अन्य बैंकहरूद्वारा अधिग्रहण मार्फत उद्धार गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.marketwatch.com/story/two-banks-fold-bringing-total-to-15-failures-this-year|title=Two banks fold, bringing total to 15 failures this year|last=Letzing|first=John|date=October 10, 2008|work=[[MarketWatch]]}}</ref> अक्टोबर ११, २००८ मा, [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]] (आईएमएफ) को प्रमुखले  विश्व वित्तीय प्रणाली "प्रणालीगत मन्दीको निकट छ" भन्ने चेतावनी दिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-financial3/imf-warns-of-financial-meltdown-idUSTRE49A36O20081011|title=IMF warns of financial meltdown|last1=Wroughton|first1=Lesley|date=October 11, 2008|work=[[Reuters]]|last2=Murphy|first2=Francois}}</ref> [[चित्र:S&P_BSE_SENSEX_chart.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|२००८ वित्तीय संकटको समयमा, [[बम्बई स्टक एक्सचेन्ज]] सेन्सेक्सले तीव्र गिरावटको सामना गर्यो। यो जनवरी २००८ मा २१,००० बिन्दु रहेको सेन्सेक्स अक्टोबर मा ८,००० बिन्दु भन्दा तल झर्यो।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtvprofit.com/business/the-sensex-journey-from-2008-to-2013-371137|title=The Sensex journey: From 2008 to 2013|date=1 November 2013|publisher=[[NDTV Profit]]}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] आर्थिक संकटका कारण देशहरूले आफ्ना बजारहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरे। अक्टोबर ८ मा, इन्डोनेसियाको शेयर बजारले एक दिनमा १०% गिरावट पछि कारोबार बन्द गर्‍यो। === २०१० फ्ल्यास क्र्यास === === २०११ मार्केट क्र्यास === === कोभिड्-१९ महामारी (२०२०) === === २०२५ स्टक मार्केट क्र्यास === [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]ले लगाएको विश्वव्यापी ट्यारिफको परिणाम स्वरूप २०२५ स्टक बजार क्र्यास अप्रिल २, २०२५ मा सुरु भयो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{वित्तीय सङ्कट}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:वित्तीय सङ्कटहरू]] lskw3ceabpau4e4ro5olp2kkl8jz6ie 0 122819 1362125 1361939 2026-06-17T10:42:00Z Bishaldev100 28807 1362125 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[२००६ फिफा विश्वकप]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार [[रातो कार्ड (फुटबल)|रातो कार्ड]] र १६ [[पेनाल्टी कार्ड|पहेंलो कार्ड]] दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट [[पेनाल्टी कार्ड|रातो कार्ड]] पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध]] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागोको लडाइँ (१९६२ फिफा विश्व कप)|सान्टियागोको लडाइँ]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] 3ddq3ur4ltkyks5uzb45z9kxsfuzxo5 0 122881 1362084 1355242 2026-06-17T01:45:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362084 wikitext text/x-wiki {{Dynamic list}} [[File:Taylor Swift at the 2023 MTV Video Music Awards (1).png|thumb|upright|अमेरिकी गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]] स्पोटिफाईको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै पटक सुनिएकी कलाकार हुन्।]] [[File:Drake July 2016.jpg|thumb|upright|क्यानडेली र्‍यापर [[ड्रेक]] स्पोटिफाईको इतिहास सबैभन्दा धेरै पटक सुनिएका पुरुष कलाकार हुन्।]] [[File:‘LG Q7 BTS 에디션’ 예약 판매 시작 (42773472410) (cropped).jpg|thumb|upright|दक्षिण कोरियाली साङ्गीतिक समूह [[बिटिएस]] स्पोटिफाईको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै पटक सुनिएका साङ्गीतिक समूह हुन्।<ref>{{Cite web |title=Most streamed male group on Spotify |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/643081-most-streamed-act-on-spotify-group |access-date=2023-05-09 |website=गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स |date=March 3, 2023 |language=बेलायती अङ्ग्रेजी |archive-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522205932/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/643081-most-streamed-act-on-spotify-group |url-status=live }}</ref>]] निम्न सूचीमा अनलाइन सङ्गीत प्रसारण सेवा [[स्पोटिफाई]]मा सबैभन्दा धेरै सुनिएका कलाकारहरू समावेश छन्। फेब्रुअरी २०२४ सम्म, [[अमेरिका|अमेरिकी]] गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]] सबैभन्दा धेरै सुनिएकी कलाकार हुन्<ref name="SpotifyMostStreamed">{{Cite magazine |last=Pétala |first=Isabela |date=February 23, 2024 |title=Taylor Swift ultrapassa Drake e se torna a cantora mais tocada na história do Spotify|url=https://billboard.com.br/taylor-swift-ultrapassa-drake-e-se-torna-a-cantora-mais-tocada-na-historia-do-spotify/ |access-date=August 22, 2024 |magazine=Billboard Brasil|language=पोर्तगाली |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301231914/https://billboard.com.br/taylor-swift-ultrapassa-drake-e-se-torna-a-cantora-mais-tocada-na-historia-do-spotify/ |url-status=live }}</ref> र क्यानडेली र्‍यापर [[ड्रेक]] स्पोटिफाईको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै सुनिएका पुरुष कलाकार हुन्।<ref name="SpotifyMostStreamed" /><ref>{{Cite magazine |last=King |first=Ashley |date=September 17, 2022 |title=Who are the Most Streamed Spotify Artists of All-Time? |url=https://www.digitalmusicnews.com/2022/09/17/most-streamed-spotify-artists-of-all-time/ |access-date=August 22, 2024 |magazine=Digital Music News |archive-date=September 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917093858/https://www.digitalmusicnews.com/2022/09/17/most-streamed-spotify-artists-of-all-time/ |url-status=live }}</ref> सन् २०१२ देखि, स्पोटिफाईले यसको सबैभन्दा सुनिएका कलाकारहरूको वार्षिक सूची प्रकाशित गरेको थियो। ड्रेक र पोर्तो रिकी र्‍यापर [[ब्याड बनी]]ले तीन पटक सो कीर्तिमान कायम गरेका छन्। उनी लगातार वर्षहरूमा (२०२०-२०२२) त्यसो गर्ने एकमात्र कलाकार हुन्। स्विफ्ट एक मात्र महिला कलाकार हुन् जसले सूची (२०२३-२०२४) मा शीर्ष स्थान हासिल गरेकी छिन्। ==सर्वाधिक सुनिएका कलाकारहरू== ===वर्ष अनुसार=== उपलब्ध भएसम्म, सङ्ख्यालाई कोष्ठकहरूमा सूचीबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable" ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="5" | कलाकार वरीयता |- ! १ ! २ ! ३ ! ४ ! ५ |- |- | सन् २०१३<ref>{{cite magazine|last=Rutherford|first=Kevin|url=https://www.billboard.com/articles/news/5812365/macklemores-cant-hold-us-spotifys-most-streamed-song-of-2013/|title=Macklemore's 'Can't Hold Us' Spotify's Most-Streamed Song of 2013|magazine=Billboard|date=December 3, 2013|access-date=December 3, 2019|archive-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203230518/https://www.billboard.com/articles/news/5812365/macklemores-cant-hold-us-spotifys-most-streamed-song-of-2013|url-status=live}}</ref> | [[म्याकलमोरे एन्ड रायन लुइस]] || [[अभिची]] || [[डाफ्ट पङ्क]] || [[इमिनेम]] || [[इम्याजिन ड्र्यागन्स]] |- | सन् २०१४<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/3616091/spotify-most-streamed/|title=These Were Spotify's Most-Streamed Songs This Year|last=Luckerson|first=Victor|date=December 3, 2014|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=December 4, 2019|archive-date=June 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602140319/http://time.com/3616091/spotify-most-streamed/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602140319/http://time.com/3616091/spotify-most-streamed/ |date=June 2, 2017 }}</ref> | [[एड सिरन]] {{small|(८६ करोड)}} || [[इमिनेम]] || [[कोल्डप्ले]] || [[क्याल्भिन हेरिस]] || [[केटी पेरी]] |- | सन् २०१५<ref>{{cite magazine|last=Brown|first=Eric Renner|url=https://ew.com/article/2015/12/01/drake-most-streamed-artist-spotify-2015/|title=Spotify names Drake most streamed artist in 2015|date=December 1, 2015|access-date=December 4, 2019|magazine=[[Entertainment Weekly]]|archive-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205043613/https://ew.com/article/2015/12/01/drake-most-streamed-artist-spotify-2015/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205043613/https://ew.com/article/2015/12/01/drake-most-streamed-artist-spotify-2015/ |date=December 5, 2019 }}</ref> | [[ड्रेक]] {{small|(१.८ अर्ब)}} || [[एड सिरन]] || [[द विकएन्ड]] || [[मरुन फाइभ]] || [[कान्ये वेस्ट]] |- | सन् २०१६<ref>{{cite magazine|last=Stutz|first=Colin|date=December 1, 2016|title=Drake & Rihanna Top Spotify's Year-End Lists|url=https://www.billboard.com/articles/news/7596024/drake-rihanna-top-spotify-year-end-lists|magazine=Billboard|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425141223/https://www.billboard.com/articles/news/7596024/drake-rihanna-top-spotify-year-end-lists|url-status=live}}</ref> | [[ड्रेक]] {{small|(४.७ अर्ब)}} || [[जस्टिन बिबर]] || [[रियाना]] || [[ट्वान्टी वान पाइलट्स]] || [[कान्ये वेस्ट]] |- | सन् २०१७<ref>{{cite magazine|date=December 12, 2017|title=Ed sheeran Tops Spotify's 2017 Most-Streamed List|url=https://www.billboard.com/articles/news/8055138/ed-sheeran-tops-spotify-2017-most-streamed-list|magazine=Billboard|access-date=March 28, 2018|archive-date=April 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426093533/https://www.billboard.com/articles/news/8055138/ed-sheeran-tops-spotify-2017-most-streamed-list|url-status=live}}</ref> | [[एड सिरन]] {{small|(६.३ अर्ब)}} || [[ड्रेक]] || [[द विकएन्ड]] || [[केन्ड्रिक लामार]] || [[द चेनस्मोकर्स]] |- | सन् २०१८<ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2018/digital/news/drake-ariana-grande-top-spotifys-year-end-wrapped-charts-1203078820/|title=Drake, Ariana Grande Top Spotify's Year-End 'Wrapped' Charts|date=December 3, 2018|access-date=October 28, 2019|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=October 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028114304/https://variety.com/2018/digital/news/drake-ariana-grande-top-spotifys-year-end-wrapped-charts-1203078820/|url-status=live}}</ref> | [[ड्रेक]] {{small|(८.२ अर्ब)}} || [[पोस्ट मेलोन]] || [[एक्सएक्सएक्स टेन्टासियोन]] || [[जे बाल्भिन]] || [[एड सिरन]] |- | सन् २०१९<ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2019/music/news/post-malone-billie-eilish-spotify-year-end-charts-1203421524/|title=Post Malone, Billie Eilish Top Spotify's Year-End 'Wrapped' Charts|date=December 2, 2019|access-date=December 3, 2019|magazine=Variety|archive-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203061348/https://variety.com/2019/music/news/post-malone-billie-eilish-spotify-year-end-charts-1203421524/|url-status=live}}</ref> | [[पोस्ट मेलोन]] {{small|(६.५ अर्ब)}} || [[बिली आइलिस]] || [[अरियाना ग्रान्डे]] || [[एड सिरन]] || [[ब्याड बनी]] |- | सन् २०२०<ref>{{cite magazine|last=Asward|first=Jem|url=https://variety.com/2020/music/news/spotify-wrapped-bad-bunny-the-weeknd-1234842495/|title=Bad Bunny, The Weeknd Top Spotify's Year-End 'Wrapped' Lists|date=November 30, 2020|access-date=December 1, 2020|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201050832/https://variety.com/2020/music/news/spotify-wrapped-bad-bunny-the-weeknd-1234842495/|url-status=live}}</ref> | [[ब्याड बनी]] {{small|(८.३ अर्ब)}} || [[ड्रेक]] || [[जे बाल्भिन]] || [[जुस वर्ल्ड]] || [[द विकएन्ड]] |- | सन् २०२१<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-59491101|title=Apple and Spotify reveal 2021's most-streamed songs|last=Savage|first=Mark|date=December 1, 2021|website=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201155429/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-59491101|archive-date=December 1, 2021|url-status=live|access-date=December 1, 2021}}</ref> | [[ब्याड बनी]] {{small|(९.१ अर्ब)}} || [[टेलर स्विफ्ट]] || [[बिटिएस]] || [[ड्रेक]] || [[जस्टिन बिबर]] |- | सन् २०२२<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/spotify-wrapped-bad-bunny-taylor-swift-1235444491|title=Spotify Launches Wrapped 2022: Bad Bunny, Taylor Swift Are Most-Streamed Artists of the Year|last=Spangler|first=Todd|date=November 30, 2022|website=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130153903/https://variety.com/2022/music/news/spotify-wrapped-bad-bunny-taylor-swift-1235444491/|archive-date=November 30, 2022|url-status=live|access-date=November 30, 2022}}</ref> | [[ब्याड बनी]] {{small|(१८.५ अर्ब)}} || [[टेलर स्विफ्ट]] || [[ड्रेक]] || [[द विकएन्ड]] || [[बिटिएस]] |- | सन् २०२३<ref>{{cite web|url=https://newsroom.spotify.com/2023-11-29/top-songs-artists-podcasts-albums-trends-2023/|title=The Top Songs, Artists, Podcasts, and Listening Trends of 2023 Revealed|date=November 29, 2023|website=[[स्पोटिफाई]]|access-date=November 29, 2023|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129131742/https://newsroom.spotify.com/2023-11-29/top-songs-artists-podcasts-albums-trends-2023/|url-status=live}}</ref> | [[टेलर स्विफ्ट]] {{small|(२६.१ अर्ब)}} || [[ब्याड बनी]] || [[द विकएन्ड]] || [[ड्रेक]] || [[पेसो प्लुमा]] |- | सन् २०२४<ref>{{Cite magazine |last=Spangler |first=Todd |date=2024-12-04 |title=Spotify Wrapped 2024: Taylor Swift Is Most-Streamed Artist, Women Dominate Global Top 10 Albums Chart |url=https://variety.com/2024/music/news/spotify-wrapped-2024-taylor-swift-1236233812/ |access-date=2024-12-04 |magazine=Variety}}</ref> | [[टेलर स्विफ्ट]] {{small|(२६.६ अर्ब)}} || [[द विकएन्ड]]|| [[ब्याड बनी]]|| [[ड्रेक]] || [[बिली आइलिस]] |} ===दशक अनुसार=== उपलब्ध भएसम्म, सङ्ख्यालाई कोष्ठकहरूमा सूचीबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable" ! rowspan="2" | दशक ! colspan="5" | कलाकार वरीयता |- ! १ ! ३ ! ३ ! ४ ! ५ |- | सन् २०१० को दशक<ref>{{cite magazine|last=Eggertsen|first=Chris|url=https://www.billboard.com/articles/business/streaming/8545219/drake-ed-sheeran-spotifys-most-streamed-decade-wrapped|title=Drake, ed sheeran Are Spotify's Most-Streamed Artists of the Decade|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203173744/https://www.billboard.com/articles/business/streaming/8545219/drake-ed-sheeran-spotifys-most-streamed-decade-wrapped|archive-date=December 3, 2019|url-status=dead|date=December 3, 2019|access-date=December 3, 2019|magazine=Billboard}}</ref> | [[ड्रेक]] {{small|(२.८&nbsp;करोड)}} || [[एड सिरन]] || [[पोस्ट मेलन]] || [[अरियाना ग्रान्डे]] || [[एमिनेम]] |} ===पहिलो १० वर्ष=== स्पोटिफाईको अस्तित्वको पहिलो १० वर्षमा सबैभन्दा धेरै सुनिएका कलाकारहरू। {| class="wikitable" ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="5" | कलाकार वरीयता |- ! १ ! ३ ! ४ ! ४ ! ५ |- | सन् २००८–२०१८<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/drake-ed-sheeran-eminem-spotify-735527/|title=Drake, ed sheeran and Eminem Are Spotify's Biggest Artists Ever|date=October 10, 2018|access-date=December 8, 2022|magazine=Rolling Stone|archive-date=8 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208210235/https://www.rollingstone.com/pro/news/drake-ed-sheeran-eminem-spotify-735527/|url-status=live}}</ref> | [[ड्रेक]] || [[एड सिरन]] || [[एमिनेम]] || [[द विकएन्ड]] || [[रियाना]] |} == सर्वाधिक मासिक श्रोताहरू == फेब्रुअरी २०२५ सम्म, अमेरिकी गायक गीतकार [[ब्रुनो मार्स]] सबैभन्दा बढी मासिक श्रोताहरूको साथ शीर्ष कलाकार हुन्।<ref>{{cite magazine|last=Franklin|first=McKinley|url=https://variety.com/2023/music/news/taylor-swift-spotify-record-monthly-listeners-1235707101/|title=Taylor Swift Becomes First Female Artist to Hit 100 Million Monthly Spotify Listeners|date=August 29, 2023|magazine=Variety|access-date=August 30, 2023|archive-date=29 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829174827/https://variety.com/2023/music/news/taylor-swift-spotify-record-monthly-listeners-1235707101/|url-status=live}}</ref> उनीपछि क्यानडेली गायक-गीतकार [[द विकएन्ड]] छन्, जसको मासिक १० करोड श्रोताहरू पार गर्ने पहिलो कलाकार थिए।<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Carly |date=2024-06-16 |title=Billie Eilish Becomes the 3rd and Youngest Artist to Reach 100M Monthly Spotify Listeners |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/billie-eilish-100-million-monthly-spotify-listeners-record-1235923816/ |access-date=2024-06-16 |website=The Hollywood Reporter|language=en|archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930210724/https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/billie-eilish-100-million-monthly-spotify-listeners-record-1235923816/ |url-status=live }}</ref> अमेरिकी गायिका-गीतकार टेलर स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार र समग्रमा दोस्रो स्थानमा छिन्। बेलायती साङ्गीतिक समूह [[कोल्डप्ले]]ले ९.६ करोड मासिक श्रोताहरू छन्। उक्त साङ्गीतिक समूहको लागि ६, ७, ८ र ९ करोड प्राप्त गर्ने उनीहरूको श्रेणीमा पहिलो छन्।<ref>{{Cite web |date=14 October 2024 |title=Coldplay Moon Music Album Lands at No. 1 on Billboard 200 |url=https://www.music-news.com/news/UK/177532/Coldplay-Moon-Music-album-lands-at-no-1-on-Billboard-200 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241014190605/https://www.music-news.com/news/UK/177532/Coldplay-Moon-Music-album-lands-at-no-1-on-Billboard-200 |archive-date=14 October 2024 |access-date=14 October 2024 |website=Music News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! क्रम ! कलाकार !{{Abbr|मासिक श्रोता<br>(करोड)}} ! class="unsortable" | {{Abbr|परिवर्तन|क्रममा भएको परिवर्तन}} ! class="unsortable" | {{Abbr|स्रोत(हरू)}} |- ! १ | style="text-align: left;" | [[ब्रुनो मार्स]] || १४.९३ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Bruno Mars |url=https://open.spotify.com/artist/0du5cEVh5yTK9QJze8zA0C |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003849/https://open.spotify.com/artist/0du5cEVh5yTK9QJze8zA0C |url-status=live }}</ref> |- ! २ | style="text-align: left;" | [[द विकएन्ड]] || ११.७७ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=The Weeknd |url=https://open.spotify.com/artist/1Xyo4u8uXC1ZmMpatF05PJ |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=5 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205001454/https://open.spotify.com/artist/1Xyo4u8uXC1ZmMpatF05PJ |url-status=live }}</ref> |- ! ३ | style="text-align: left;" | [[लेडी गागा]] || ११.७१ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1HY2Jd0NmPuamShAr6KMms|title=Lady Gaga|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529233052/https://open.spotify.com/artist/1HY2Jd0NmPuamShAr6KMms|url-status=live}}</ref> |- ! ४ | style="text-align: left;" | [[बिली आइलिस]] || १०.४० || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Billie Eilish |url=https://open.spotify.com/artist/6qqNVTkY8uBg9cP3Jd7DAH |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=12 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812131650/https://open.spotify.com/artist/6qqNVTkY8uBg9cP3Jd7DAH |url-status=live }}</ref> |- ! ५ | style="text-align: left;" | [[ब्याड बनी]] || ९.१३ || {{Up}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4q3ewBCX7sLwd24euuV69X|title=Bad Bunny|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831034614/https://open.spotify.com/artist/4q3ewBCX7sLwd24euuV69X|url-status=live}}</ref> |- ! ६ | style="text-align: left;" | [[कोल्डप्ले]] || ९.१३ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4gzpq5DPGxSnKTe4SA8HAU|title=Coldplay|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902030000/https://open.spotify.com/artist/4gzpq5DPGxSnKTe4SA8HAU|url-status=live}}</ref> |- ! ७ | style="text-align: left;" | [[रियाना]] || ८.८३ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Rihanna |url=https://open.spotify.com/artist/5pKCCKE2ajJHZ9KAiaK11H |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=24 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071124023922/https://open.spotify.com/artist/5pKCCKE2ajJHZ9KAiaK11H |url-status=live }}</ref> |- ! ८ | style="text-align: left;" | [[टेलर स्विफ्ट]] || ८.६७ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Taylor Swift |url=https://open.spotify.com/artist/06HL4z0CvFAxyc27GXpf02 |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=10 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010010629/https://open.spotify.com/artist/06HL4z0CvFAxyc27GXpf02 |url-status=live }}</ref> |- ! ९ | style="text-align: left;" | [[अरियाना ग्रान्डे]] || ८.४५ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/66CXWjxzNUsdJxJ2JdwvnR|title=Ariana Grande|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318084009/https://open.spotify.com/artist/66CXWjxzNUsdJxJ2JdwvnR|url-status=live}}</ref> |- ! १० | style="text-align: left;" | [[सिजा]] || ८.३६ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/7tYKF4w9nC0nq9CsPZTHyP|title=SZA|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414180338/https://open.spotify.com/artist/7tYKF4w9nC0nq9CsPZTHyP|url-status=live}}</ref> |- ! ११ | style="text-align: left;" | [[जस्टिन बिबर]] || ८.१९ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1uNFoZAHBGtllmzznpCI3s|title=Justin Bieber|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=29 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029130023/https://open.spotify.com/artist/1uNFoZAHBGtllmzznpCI3s|url-status=live}}</ref> |- ! १२ | style="text-align: left;" | [[केन्ड्रिक लामार]]|| ८.१४ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Kendrick Lamar |url=https://open.spotify.com/artist/2YZyLoL8N0Wb9xBt1NhZWg |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=17 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217014545/https://open.spotify.com/artist/2YZyLoL8N0Wb9xBt1NhZWg |url-status=live }}</ref> |- ! १३ | style="text-align: left;" | [[ड्रेक]] || ७.३७ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Drake |url=https://open.spotify.com/artist/3TVXtAsR1Inumwj472S9r4 |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061319/https://open.spotify.com/artist/3TVXtAsR1Inumwj472S9r4 |url-status=live }}</ref> |- ! १४ | style="text-align: left;" | [[एमिनेम]] || ७.३५ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web |title=Eminem |url=https://open.spotify.com/artist/7dGJo4pcD2V6oG8kP0tJRR |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003751/https://open.spotify.com/artist/7dGJo4pcD2V6oG8kP0tJRR |url-status=live }}</ref> |- ! १५ | style="text-align: left;" | [[डेभिड गेटा]] || ७.२८ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1Cs0zKBU1kc0i8ypK3B9ai|title=David Guetta|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310030208/https://open.spotify.com/artist/1Cs0zKBU1kc0i8ypK3B9ai|url-status=live}}</ref> |- ! १६ | style="text-align: left;" | [[सब्रिना कारपेन्टर]] || ७.०१ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/74KM79TiuVKeVCqs8QtB0B|title=Sabrina Carpenter|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! १७ | style="text-align: left;" | [[ट्राभिस स्कट]] || ६.९८ || {{Up}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0Y5tJX1MQlPlqiwlOH1tJY|title=Travis Scott|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=1 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101075210/https://open.spotify.com/artist/0Y5tJX1MQlPlqiwlOH1tJY|url-status=live}}</ref> |- ! १८ | style="text-align: left;" | [[पोस्ट मेलन]] || ६.९२ || {{Down}} ||<ref>{{cite web |title=Post Malone |url=https://open.spotify.com/artist/246dkjvS1zLTtiykXe5h60 |access-date=January 31, 2025 |publisher=Spotify |archive-date=6 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306035012/https://open.spotify.com/artist/246dkjvS1zLTtiykXe5h60 |url-status=live }}</ref> |- ! १९ | style="text-align: left;" | [[रोजे]]|| ६.९१ || {{Down}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/3eVa5w3URK5duf6eyVDbu9|title=ROSÉ|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324193730/https://open.spotify.com/artist/3eVa5w3URK5duf6eyVDbu9|url-status=live}}</ref> |- ! २० | style="text-align: left;" | [[एड सिरन]] || ६.७८ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|title=Ed Sheeran|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=6 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706034202/https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|url-status=live}}</ref> |- ! २१ | style="text-align: left;" | [[काान्ये वेस्ट]] || ६.५४ || {{Up}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/5K4W6rqBFWDnAN6FQUkS6x|title=Kanye West|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903010701/https://open.spotify.com/artist/5K4W6rqBFWDnAN6FQUkS6x|url-status=live}}</ref> |- ! २२ | style="text-align: left;" | [[डुवा लिपा]] || ६.४६ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we|title=Dua Lipa|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=15 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915002946/https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we|url-status=live}}</ref> |- ! २३ | style="text-align: left;" | [[मरुन फाइभ]] || ६.३९ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/04gDigrS5kc9YWfZHwBETP|title=Maroon 5|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=31 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531060117/https://open.spotify.com/artist/04gDigrS5kc9YWfZHwBETP|url-status=live}}</ref> |- ! २४ | style="text-align: left;" | [[जे बाल्भिन]] || ६.३२ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1vyhD5VmyZ7KMfW5gqLgo5|title=J Balvin|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=21 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140921042847/https://open.spotify.com/artist/1vyhD5VmyZ7KMfW5gqLgo5|url-status=live}}</ref> |- ! २५ | style="text-align: left;" | [[क्याल्भिन ह्यारिस]] || ६.१७ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/7CajNmpbOovFoOoasH2HaY|title=Calvin Harris|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603184621/https://open.spotify.com/artist/7CajNmpbOovFoOoasH2HaY|url-status=live}}</ref> |- ! २६ | style="text-align: left;" | [[इम्याजिन ड्र्यागन्स]]|| ६.०२ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/53XhwfbYqKCa1cC15pYq2q|title=Imagine Dragons|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://archive.today/20210815134837/https://open.spotify.com/artist/53XhwfbYqKCa1cC15pYq2q|url-status=live}}</ref> |- ! २७ | style="text-align: left;" | [[सकिरा]] || ५.९७ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0EmeFodog0BfCgMzAIvKQp|title=Shakira|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531104137/https://open.spotify.com/artist/0EmeFodog0BfCgMzAIvKQp|url-status=live}}</ref> |- ! २८ | style="text-align: left;" | [[केटी पेरी]]|| ५.९० || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6jJ0s89eD6GaHleKKya26X|title=Katy Perry|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! २९ | style="text-align: left;" | [[लाना डेल रे]]|| ५.८१ || {{Up}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/00FQb4jTyendYWaN8pK0wa|title=Lana Del Rey|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200523/https://open.spotify.com/artist/00FQb4jTyendYWaN8pK0wa|url-status=live}}</ref> |- ! ३० | style="text-align: left;" | [[स्याम स्मिथ]]|| ५.८१ || {{Up}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/2wY79sveU1sp5g7SokKOiI|title=Sam Smith|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=14 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014005016/https://open.spotify.com/artist/2wY79sveU1sp5g7SokKOiI|url-status=live}}</ref> |- ! ३१ | style="text-align: left;" | [[एडेल]]|| ५.७८ || {{Up}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4dpARuHxo51G3z768sgnrY|title=Adele|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902033115/https://open.spotify.com/artist/4dpARuHxo51G3z768sgnrY|url-status=live}}</ref> |- ! ३२ | style="text-align: left;" | [[सिया फुरलेर|सिया]]|| ५.७५ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/5WUlDfRSoLAfcVSX1WnrxN|title=Sia|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603184433/https://open.spotify.com/artist/5WUlDfRSoLAfcVSX1WnrxN|url-status=live}}</ref> |- ! ३३ | style="text-align: left;" | [[फ्युचर (र्‍यापर)|फ्युचर]] || ५.७३ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1RyvyyTE3xzB2ZywiAwp0i|title=Future|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203083155/https://open.spotify.com/artist/1RyvyyTE3xzB2ZywiAwp0i|url-status=live}}</ref> |- ! ३४ | style="text-align: left;" | [[बियोन्से]] || ५.६१ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6vWDO969PvNqNYHIOW5v0m|title=Beyoncé|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=2 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602042547/https://open.spotify.com/artist/6vWDO969PvNqNYHIOW5v0m|url-status=live}}</ref> |- ! ३५ | style="text-align: left;" | [[कारोल जी]]|| ५.५८ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/790FomKkXshlbRYZFtlgla|title=KAROL G|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=6 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220606000738/https://open.spotify.com/artist/790FomKkXshlbRYZFtlgla|url-status=live}}</ref> |- ! ३६ | style="text-align: left;" | [[पिटबुल (गायक)|पिटबुल]]|| ५.५६ || {{Down}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0TnOYISbd1XYRBk9myaseg|title=Pitbull|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526072609/https://open.spotify.com/artist/0TnOYISbd1XYRBk9myaseg|url-status=live}}</ref> |- ! ३७ | style="text-align: left;" | [[रोउ आलेहान्द्रो]]|| ५.५२ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1mcTU81TzQhprhouKaTkpq|title=Rauw Alejandro|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ३८ | style="text-align: left;" | [[माइली साइरस]]|| ५.४६ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/5YGY8feqx7naU7z4HrwZM6|title=Miley Cyrus|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121210131212/https://open.spotify.com/artist/5YGY8feqx7naU7z4HrwZM6|url-status=live}}</ref> |- ! ३९ | style="text-align: left;" | [[आर्टिक मङ्किज]]|| ५.४६ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/7Ln80lUS6He07XvHI8qqHH|title=Arctic Monkeys|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=14 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614211130/https://open.spotify.com/artist/7Ln80lUS6He07XvHI8qqHH|url-status=live}}</ref> |- ! ४० | style="text-align: left;" | [[मार्समेलो]]|| ५.४० || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/64KEffDW9EtZ1y2vBYgq8T|title=Marshmello|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025|archive-date=25 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525000020/https://open.spotify.com/artist/64KEffDW9EtZ1y2vBYgq8T|url-status=live}}</ref> |- ! ४१ | style="text-align: left;" | [[ड्याडी याङ्की]]|| ५.३३ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4VMYDCV2IEDYJArk749S6m|title=Daddy Yankee|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४२ | style="text-align: left;" | [[बान रिपब्लिक]]|| ५.२० || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/5Pwc4xIPtQLFEnJriah9YJ|title=OneRepublic|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४३ | style="text-align: left;" | [[प्लेबोई कार्टी]]|| ५.१५ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/699OTQXzgjhIYAHMy9RyPD|title=Playboi Carti|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४४ | style="text-align: left;" | [[ग्रासी आब्रम्स]]|| ५.१३ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4tuJ0bMpJh08umKkEXKUI5|title=Gracie Abrams|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४५ | style="text-align: left;" | [[टेडी स्विम्स]]|| ४.९८ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/33qOK5uJ8AR2xuQQAhHump|title=Teddy Swims|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४६ | style="text-align: left;" | [[खलिद]] || ४.९७ || {{Up}} || <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6LuN9FCkKOj5PcnpouEgny|title=Khalid|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४७ | style="text-align: left;" | [[होजियर]]|| ४.९७ || {{Down}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/2FXC3k01G6Gw61bmprjgqS|title=Hozier|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४८ | style="text-align: left;" | [[ट्वान्टीवान स्याभेज]]|| ४.९७ || {{Steady}} ||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1URnnhqYAYcrqrcwql10ft|title=21 Savage|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ४९ | style="text-align: left;" | [[लिल वेन]]|| ४.९६ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/55Aa2cqylxrFIXC767Z865|title=Lil Wayne|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! ५० | style="text-align: left;" | [[टेलर, द क्रियटर]]|| ४.९३ || {{Steady}}||<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4V8LLVI7PbaPR0K2TGSxFF|title=Tyler, The Creator|publisher=Spotify|access-date=January 31, 2025}}</ref> |- ! colspan="5" style="text-align:center; font-size: 85%;" | ३१ जनवरी २०२५ सम्म |} ==सर्वाधिक अनुसरण कलाकारहरू== [[File:Arijit 5th GiMA Awards.jpg|thumb|upright=0.8|भारतीय पार्श्व गायक [[अरिजीत सिंह]] स्पोटिफाईमा सर्वाधिक अनुसरण गरिएका कलाकार हुन्।]] अगस्ट २०२४ सम्म, भारतीय पार्श्व गायक [[अरिजीत सिंह]] स्पोटिफाईमा सर्वाधिक अनुसरण गरिएका पुरुष कलाकार हुन् भने [[टेलर स्विफ्ट]] सर्वाधिक अनुसरण गरिएका महिला कलाकार हुन्।<ref>{{Cite web |last=Peters |first=Daniel |date=2024-08-23 |title=Indian singer Arijit Singh overtakes Taylor Swift as most-followed artist on Spotify |url=https://www.nme.com/news/music/indian-singer-arijit-singh-overtakes-taylor-swift-as-most-followed-artist-on-spotify-3786331 |access-date=2024-08-24 |magazine=NME|language=en|archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923023316/https://www.nme.com/news/music/indian-singer-arijit-singh-overtakes-taylor-swift-as-most-followed-artist-on-spotify-3786331 |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! क्रम ! कलाकार<ref name=":0">{{cite web|title=Most followed artists on Spotify|url=https://volt.fm/most-followed-artists|website=volt.fm|access-date=May 10, 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601162930/https://volt.fm/most-followed-artists|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=artist.tools — Bot Detection & Submit To Playlists |url=https://www.artist.tools/ |access-date=2024-08-24 |website=artist.tools |language=en}}</ref> !{{Abbr|अनुयायीहरू<br>(करोड)}} ! class="unsortable"| {{Abbr|स्रोत}} |- ! १ | style="text-align: left;" | [[अरिजीत सिंह]] || १३.४७|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4YRxDV8wJFPHPTeXepOstw|title=Arijit Singh|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816151343/https://open.spotify.com/artist/4YRxDV8wJFPHPTeXepOstw|url-status=live}}</ref> |- ! २ | style="text-align: left;" | [[टेलर स्विफ्ट]] || १३.०७|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/06HL4z0CvFAxyc27GXpf02|title=Taylor Swift|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=10 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111010010629/https://open.spotify.com/artist/06HL4z0CvFAxyc27GXpf02|url-status=live}}</ref> |- ! ३ | style="text-align: left;" | [[एड सिरन]] || ११.८६|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|title=Ed Sheeran|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=6 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706034202/https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|url-status=live}}</ref> |- ! ४ | style="text-align: left;" | [[बिली आइलिस]] || १०.५८|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6qqNVTkY8uBg9cP3Jd7DAH|title=Billie Eilish|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812131650/https://open.spotify.com/artist/6qqNVTkY8uBg9cP3Jd7DAH|url-status=live}}</ref> |- ! ५ | style="text-align: left;" | [[अरियाना ग्रान्डे]] || १०.३|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/66CXWjxzNUsdJxJ2JdwvnR|title=Ariana Grande|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318084009/https://open.spotify.com/artist/66CXWjxzNUsdJxJ2JdwvnR|url-status=live}}</ref> |- ! ६ | style="text-align: left;" | [[द विकएन्ड]]|| ९.८३|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1Xyo4u8uXC1ZmMpatF05PJ|title=The Weeknd|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=5 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111205001454/https://open.spotify.com/artist/1Xyo4u8uXC1ZmMpatF05PJ|url-status=live}}</ref> |- ! ७ | style="text-align: left;" | [[एमिनेम]]|| ९.६३|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/7dGJo4pcD2V6oG8kP0tJRR |title=Eminem |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=3 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003751/https://open.spotify.com/artist/7dGJo4pcD2V6oG8kP0tJRR |url-status=live}}</ref> |- ! ८ | style="text-align: left;" | [[ड्रेक]]|| ९.५३|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/3TVXtAsR1Inumwj472S9r4 |title=Drake |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061319/https://open.spotify.com/artist/3TVXtAsR1Inumwj472S9r4 |url-status=live}}</ref> |- ! ९ | style="text-align: left;" | [[ब्याड बनी]] || ८.९४|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4q3ewBCX7sLwd24euuV69X|title=Bad Bunny|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831034614/https://open.spotify.com/artist/4q3ewBCX7sLwd24euuV69X|url-status=live}}</ref> |- ! १० | style="text-align: left;" | [[जस्टिन बिबर]] || ८.०२|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1uNFoZAHBGtllmzznpCI3s|title=Justin Bieber|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=29 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029130023/https://open.spotify.com/artist/1uNFoZAHBGtllmzznpCI3s|url-status=live}}</ref> |- ! ११ | style="text-align: left;" | [[बिटिएस]] || ७.७२|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/3Nrfpe0tUJi4K4DXYWgMUX|title=BTS|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=19 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919043544/https://open.spotify.com/artist/3Nrfpe0tUJi4K4DXYWgMUX|url-status=live}}</ref> |- ! १२ | style="text-align: left;" | [[ब्रुनो मार्स]] || ६.६३|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0du5cEVh5yTK9QJze8zA0C|title=Bruno Mars|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003849/https://open.spotify.com/artist/0du5cEVh5yTK9QJze8zA0C|url-status=live}}</ref> |- ! १३ | style="text-align: left;" | [[रियाना]] || ६.४९|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/5pKCCKE2ajJHZ9KAiaK11H|title=Rihanna|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=24 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071124023922/https://open.spotify.com/artist/5pKCCKE2ajJHZ9KAiaK11H|url-status=live}}</ref> |- ! १४ | style="text-align: left;" | [[एडेल]] || ६.१८|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4dpARuHxo51G3z768sgnrY|title=Adele|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902033115/https://open.spotify.com/artist/4dpARuHxo51G3z768sgnrY|url-status=live}}</ref> |- ! १५ | style="text-align: left;" | [[ए आर रहमान]]|| ५.८४|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/1mYsTxnqsietFxj1OgoGbG|title=A.R. Rahman|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=20 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020070535/https://open.spotify.com/artist/1mYsTxnqsietFxj1OgoGbG|url-status=live}}</ref> |- ! १६ | style="text-align: left;" | [[कोल्डप्ले]]|| ५.६१|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/4gzpq5DPGxSnKTe4SA8HAU|title=Coldplay|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=2 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902030000/https://open.spotify.com/artist/4gzpq5DPGxSnKTe4SA8HAU|url-status=live}}</ref> |- ! १७ | style="text-align: left;" | [[इम्याजिन ड्र्यागन्स]]|| ५.६१|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/53XhwfbYqKCa1cC15pYq2q|title=Imagine Dragons|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://archive.today/20210815134837/https://open.spotify.com/artist/53XhwfbYqKCa1cC15pYq2q|url-status=live}}</ref> |- ! १८ | style="text-align: left;" | [[कारोल जी]]|| ५.३९|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/790FomKkXshlbRYZFtlgla |title=Karol G |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606000738/https://open.spotify.com/artist/790FomKkXshlbRYZFtlgla |url-status=live}}</ref> |- ! १९ | style="text-align: left;" | [[क्विन (ब्यान्ड)|क्विन]]|| ५.२६|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1dfeR4HaWDbWqFHLkxsg1d |title=Queen |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=2 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902033629/https://open.spotify.com/artist/1dfeR4HaWDbWqFHLkxsg1d |url-status=live}}</ref> |- ! २० | style="text-align: left;" | [[ब्ल्याकपिङ्क]]|| ५.२६|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/41MozSoPIsD1dJM0CLPjZF |title=Blackpink |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603014803/https://open.spotify.com/artist/41MozSoPIsD1dJM0CLPjZF |url-status=live}}</ref> |- ! २१ | style="text-align: left;" | [[सेलेना गोमेज]]|| ५.१६|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0C8ZW7ezQVs4URX5aX7Kqx|title=Selena Gomez|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=4 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604223742/https://open.spotify.com/artist/0C8ZW7ezQVs4URX5aX7Kqx|url-status=live}}</ref> |- ! २२ | style="text-align: left;" | [[एक्सएक्सएक्स टेन्टासियोन]]|| ४.८६|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/15UsOTVnJzReFVN1VCnxy4 |title=XXXTentacion |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311065246/https://open.spotify.com/artist/15UsOTVnJzReFVN1VCnxy4 |url-status=live}}</ref> |- ! २३ | style="text-align: left;" | [[नेहा कक्कड]]|| ४.८|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/5f4QpKfy7ptCHwTqspnSJI |title=Neha Kakkar |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603114209/https://open.spotify.com/artist/5f4QpKfy7ptCHwTqspnSJI |url-status=live}}</ref> |- ! २४ | style="text-align: left;" | [[पोस्ट मेलन]] || ४.६१|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/246dkjvS1zLTtiykXe5h60|title=Post Malone|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=6 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306035012/https://open.spotify.com/artist/246dkjvS1zLTtiykXe5h60|url-status=live}}</ref> |- ! २५ | style="text-align: left;" | [[डुवा लिपा]] || ४.५४|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we|title=Dua Lipa|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=15 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915002946/https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we|url-status=live}}</ref> |- ! २६ | style="text-align: left;" | [[प्रीतम]]||४.४६|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1wRPtKGflJrBx9BmLsSwlU?si=CkSxfAVDRa2UTyzUoV1k8w |title=Pritam |publisher=Spotify |access-date=August 24, 2024 |archive-date=24 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824172941/https://open.spotify.com/artist/1wRPtKGflJrBx9BmLsSwlU?si=CkSxfAVDRa2UTyzUoV1k8w |url-status=live}}</ref> |- ! २७ | style="text-align: left;" | [[सन मेन्डेज]] || ४.४१|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/7n2wHs1TKAczGzO7Dd2rGr|title=Shawn Mendes|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111200253/https://open.spotify.com/artist/7n2wHs1TKAczGzO7Dd2rGr|url-status=live}}</ref> |- ! २८ | style="text-align: left;" | [[लाना डेल रे]]|| ४.३८|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/00FQb4jTyendYWaN8pK0wa |title=Lana Del Rey |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528200523/https://open.spotify.com/artist/00FQb4jTyendYWaN8pK0wa |url-status=live}}</ref> |- ! २९ | style="text-align: left;" | [[मरुन फाइभ]] || ४.३८|| <ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/artist/04gDigrS5kc9YWfZHwBETP|title=Maroon 5|publisher=Spotify|access-date=July 26, 2024|archive-date=31 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531060117/https://open.spotify.com/artist/04gDigrS5kc9YWfZHwBETP|url-status=live}}</ref> |- ! ३० | style="text-align: left;" | [[ओलिभिया रोद्रिगो]]|| ४.३||<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1McMsnEElThX1knmY4oliG |title=Olivia Rodrigo |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=14 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114000541/https://open.spotify.com/artist/1McMsnEElThX1knmY4oliG |url-status=live}}</ref> |- ! ३१ | style="text-align: left;" | [[एलान वाकर]]|| ४.०१|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/7vk5e3vY1uw9plTHJAMwjN |title=Alan Walker |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531185451/https://open.spotify.com/artist/7vk5e3vY1uw9plTHJAMwjN |url-status=live}}</ref> |- ! ३२ | style="text-align: left;" | [[आनुएल एए]]|| ४.०|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/2R21vXR83lH98kGeO99Y66 |title=Anuel AA |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522230517/https://open.spotify.com/artist/2R21vXR83lH98kGeO99Y66 |url-status=live}}</ref> |- ! ३३ | style="text-align: left;" | [[बियोन्से]]|| ३.९४||<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6vWDO969PvNqNYHIOW5v0m |title=Beyoncé |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602042547/https://open.spotify.com/artist/6vWDO969PvNqNYHIOW5v0m |url-status=live}}</ref> |- ! ३४ | style="text-align: left;" | [[सिद्धू मूसे वाला]]|| ३.८८|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4PULA4EFzYTrxYvOVlwpiQ |title=Sidhu Moosewala |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323140908/https://open.spotify.com/artist/4PULA4EFzYTrxYvOVlwpiQ |url-status=live}}</ref> |- ! ३५ | style="text-align: left;" | [[वान डिरेक्सन]]|| ३.८४|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4AK6F7OLvEQ5QYCBNiQWHq |title=One Direction |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601160803/https://open.spotify.com/artist/4AK6F7OLvEQ5QYCBNiQWHq |url-status=live}}</ref> |- ! ३६ | style="text-align: left;" | [[जुस वर्ल्ड]]|| ३.८|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4MCBfE4596Uoi2O4DtmEMz |title=Juice Wrld |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=18 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618025037/https://open.spotify.com/artist/4MCBfE4596Uoi2O4DtmEMz |url-status=live}}</ref> |- ! ३७ | style="text-align: left;" | [[ओसुना]]|| ३.८|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1i8SpTcr7yvPOmcqrbnVXY |title=Ozuna |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611044923/https://open.spotify.com/artist/1i8SpTcr7yvPOmcqrbnVXY |url-status=live}}</ref> |- ! ३८ | style="text-align: left;" | [[जे बाल्भिन]]|| ३.७५|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1vyhD5VmyZ7KMfW5gqLgo5 |title=J Balvin |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=21 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921042847/https://open.spotify.com/artist/1vyhD5VmyZ7KMfW5gqLgo5 |url-status=live}}</ref> |- ! ३९ | style="text-align: left;" | [[केन्ड्रिक लामार]]|| ३.६३|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/2YZyLoL8N0Wb9xBt1NhZWg?si=7tQusnAgTEafLWG9kxCTHQ |title=Kendrick Lamar |publisher=Spotify |access-date=August 24, 2024 |archive-date=24 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824172942/https://open.spotify.com/artist/2YZyLoL8N0Wb9xBt1NhZWg?si=7tQusnAgTEafLWG9kxCTHQ |url-status=live}}</ref> |- ! ४० | style="text-align: left;" | [[सकिरा]]|| ३.६३|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/0EmeFodog0BfCgMzAIvKQp |title=Shakira |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531104137/https://open.spotify.com/artist/0EmeFodog0BfCgMzAIvKQp |url-status=live}}</ref> |- ! ४१ | style="text-align: left;" | [[मारिलिया मेन्दोन्सा]]|| ३.५९ || <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1yR65psqiazQpeM79CcGh8 |title=Marília Mendonça |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516003024/https://open.spotify.com/artist/1yR65psqiazQpeM79CcGh8 |url-status=live}}</ref> |- ! ४२ | style="text-align: left;" | [[ड्याडी याङ्की]]|| ३.५८||<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4VMYDCV2IEDYJArk749S6m |title=Daddy Yankee |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=15 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615085959/https://open.spotify.com/artist/4VMYDCV2IEDYJArk749S6m |url-status=live}}</ref> |- ! ४३ | style="text-align: left;" | [[ट्राभिस स्कट]]|| ३.५५|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/0Y5tJX1MQlPlqiwlOH1tJY?si=ENfrsSmQQyWdbiUe91qpaw |title=Travis Scott |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024}}</ref> |- ! ४४ | style="text-align: left;" | [[केटी पेरी]]|| ३.५७|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6jJ0s89eD6GaHleKKya26X |title=Katy Perry |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203083041/https://open.spotify.com/artist/6jJ0s89eD6GaHleKKya26X |url-status=live}}</ref> |- ! ४५ | style="text-align: left;" | [[मालुमा]]|| ३.५७|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1r4hJ1h58CWwUQe3MxPuau |title=Maluma |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602202926/https://open.spotify.com/artist/1r4hJ1h58CWwUQe3MxPuau |url-status=live}}</ref> |- ! ४६ | style="text-align: left;" | [[अनिरुद्ध रविचन्दर]]|| ३.६|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4zCH9qm4R2DADamUHMCa6O |title=Anirudh Ravichander |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=7 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007094204/https://open.spotify.com/artist/4zCH9qm4R2DADamUHMCa6O |url-status=live}}</ref> |- ! ४७ | style="text-align: left;" | [[कामिला काबेयो]]|| ३.४४|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/4nDoRrQiYLoBzwC5BhVJzF |title=Camila Cabello |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530210828/https://open.spotify.com/artist/4nDoRrQiYLoBzwC5BhVJzF |url-status=live}}</ref> |- ! ४८ | style="text-align: left;" | [[माइकल ज्याकसन]]|| ३.४३|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/3fMbdgg4jU18AjLCKBhRSm |title=Michael Jackson |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611234427/https://open.spotify.com/artist/3fMbdgg4jU18AjLCKBhRSm |url-status=live}}</ref> |- ! ४९ | style="text-align: left;" | [[लेडी गागा]]|| ३.४१|| <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/1HY2Jd0NmPuamShAr6KMms |title=Lady Gaga |publisher=Spotify |access-date=December 23, 2024 |archive-date=23 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223092655/https://open.spotify.com/artist/1HY2Jd0NmPuamShAr6KMms |url-status=live}}</ref> |- ! ५० | style="text-align: left;" | [[मार्समेलो]]|| ३.४ || <ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/artist/64KEffDW9EtZ1y2vBYgq8T |title=Marshmello |publisher=Spotify |access-date=July 26, 2024 |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525000020/https://open.spotify.com/artist/64KEffDW9EtZ1y2vBYgq8T |url-status=live}}</ref> |- ! colspan="4" style="text-align:center; font-size: 85%;" |२३ डिसेम्बर २०२४ सम्म |} == शिखर मासिक श्रोताहरूको समयरेखा == सेप्टेम्बर २०१५ देखि यो सुविधा सार्वजनिक गरिएपछि स्पोटिफाईमा सबैभन्दा बढी मासिक श्रोताहरू भएका कलाकारहरूको समयरेखा हो। {{legend|#FFFF99|वर्षको सबैभन्दा बढी सुनिएका कलाकारलाई सङ्केत गर्दछ{{efn|सन् २०१९ देखि २०२२ र सन् २०२४ सम्म यस वर्षको सबैभन्दा बढी सुनिएका कलाकार मासिक श्रोताको सूचीमा शीर्ष स्थानमा रहन सकेनन्।}}}} {{legend|#D0F2FF|स्पोटिफाई इतिहासमा अधिकांश मासिक श्रोताहरूलाई सङ्केत गर्दछ।<ref>{{cite web |url=https://hip-hopvibe.com/news/the-weeknd-breaks-his-own-record-as-the-artist-with-the-most-monthly-listeners-in-spotify-history/ |title=The Weeknd breaks his own record as the artist with the most monthly listeners in Spotify history |date=जनवरी 12, 2024 |access-date=जनवरी 13, 2024 |publisher=Hip-Hop Vibe |archive-date=7 अक्टोबर 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007021703/https://hip-hopvibe.com/news/the-weeknd-breaks-his-own-record-as-the-artist-with-the-most-monthly-listeners-in-spotify-history/ |url-status=live }}</ref>}} === सन् २०१५ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !महिना !कलाकार |- | सेप्टेम्बर | rowspan="2" | [[द विकएन्ड]]<ref>*सेप्टेम्बर: {{cite web|url=http://musically.com/2015/09/17/the-weeknd-spotify-artists-24m-monthly-listeners/|title=The Weeknd tops Spotify artists chart with 24m listeners|date=सेप्टेम्बर 17, 2015|access-date=अक्टोबर 28, 2019|publisher=Musically.com|archive-date=डिसेम्बर 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216194236/https://musically.com/2015/09/17/the-weeknd-spotify-artists-24m-monthly-listeners/|url-status=live}} *अक्टोबर: {{cite web|url=https://time.com/4070038/ed-sheeran-spotify-record-thinking-out-loud/|title=Ed Sheeran Just Set a Big Spotify Record|date=अक्टोबर 12, 2015|publisher=Time Magazine|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507112919/https://time.com/4070038/ed-sheeran-spotify-record-thinking-out-loud/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230507112919/https://time.com/4070038/ed-sheeran-spotify-record-thinking-out-loud/ |date=2023-05-07 }}</ref> |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | rowspan="2" | [[जस्टिन बिबर]]<ref>{{cite web|url=https://industriamusical.com/en-tan-solo-3-meses-purpose-de-justin-bieber-acumula-mas-de-2-446-millones-de-reproducciones-en-spotify-17-12m/|title=In just 3 months "Purpose" by Justin Bieber accumulates more than 2.446 million views on Spotify ($17.12m)|date=फेब्रुअरी 15, 2016|website=industriamusical.com|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507115134/https://industriamusical.com/en-tan-solo-3-meses-purpose-de-justin-bieber-acumula-mas-de-2-446-millones-de-reproducciones-en-spotify-17-12m/|url-status=live}}</ref> |- | डिसेम्बर |} === सन् २०१६ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | rowspan="3" | [[जस्टिन बिबर]]<ref>*जनवरी & फेब्रुअरी: {{cite web|url=https://industriamusical.com/en-tan-solo-3-meses-purpose-de-justin-bieber-acumula-mas-de-2-446-millones-de-reproducciones-en-spotify-17-12m/|title=In just 3 months "Purpose" by Justin Bieber accumulates more than 2.446 million views on Spotify ($17.12m)|date=फेब्रुअरी 15, 2016|website=industriamusical.com|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507115134/https://industriamusical.com/en-tan-solo-3-meses-purpose-de-justin-bieber-acumula-mas-de-2-446-millones-de-reproducciones-en-spotify-17-12m/|url-status=live}} *मार्च: {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/30/arts/music/gwen-stefani-truth-spotify-chart.html|title=Gwen Stefani Skips Spotify and Still Opens at No. 1|date=मार्च 29, 2016|newspaper=The New York Times}}</ref> |- | फेब्रुअरी |- | मार्च |- | अप्रिल | [[रियाना]]<ref>{{cite news|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/biggest-artist-spotify-shareholder-tidal/|title=THE BIGGEST ARTIST ON SPOTIFY IS A SHAREHOLDER IN TIDAL|date=अप्रिल 7, 2016|newspaper=Music Business Worldwide|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507111051/https://www.musicbusinessworldwide.com/biggest-artist-spotify-shareholder-tidal/|url-status=live}}</ref> |- | मे | rowspan="7" bgcolor="#ffff99" | [[ड्रेक]]<ref name="Spotify">{{cite news|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/drake-finally-loses-his-crown-on-spotifys-to-record-breaking-the-weeknd/|title=Drake finally loses his Spotify crown to record-breaking the Weeknd|last=Ingham|first=Tim|date=डिसेम्बर 1, 2016|newspaper=Music Business Worldwide|access-date=मार्च 29, 2018|archive-date=जुन 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623112827/https://www.musicbusinessworldwide.com/drake-finally-loses-his-crown-on-spotifys-to-record-breaking-the-weeknd/|url-status=live}}</ref> |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर |- | डिसेम्बर | [[द विकएन्ड]]<ref name="Spotify"/> |} === सन् २०१७ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | [[द विकएन्ड]]<ref name="Spotify" /> |- | फेब्रुअरी | rowspan="2" bgcolor="#ffff99" | [[एड सिरन]]<ref> *फेब्रुअरी: {{cite web|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/ed-sheeran-now-biggest-artist-spotify/|title=Ed Sheeran is now officially the biggest artist on Spotify worldwide|date=फेब्रुअरी 17, 2017|publisher=Music Business Worldwide|access-date=मार्च 29, 2018|archive-date=अप्रिल 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401234438/http://www.musicbusinessworldwide.com/ed-sheeran-now-biggest-artist-spotify/|url-status=live}} *मार्च: {{cite web|url=https://www.billboard.com/music/pop/ed-sheeran-divide-spotify-records-first-day-streams-7710253/|title=Ed Sheeran's 'Divide' Smashes Spotify Records For First-Day Streams|date=मार्च 6, 2017|publisher=Billboard}}</ref> |- | मार्च |- | अप्रिल | rowspan="3" | [[द विकएन्ड]] |- | मे |- | जुन |- | जुलाई | [[ड्याडी याङ्की]]<ref>{{cite web|url=https://www.thefader.com/2017/07/09/daddy-yankee-number-one-artist-spotify|title=Daddy Yankee Is Now The Number One Artist On Spotify|date=जुलाई 9, 2017|publisher=The FADER|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507095928/https://www.thefader.com/2017/07/09/daddy-yankee-number-one-artist-spotify|url-status=live}}</ref> |- | अगस्ट | [[द विकएन्ड]] |- | सेप्टेम्बर | rowspan="4" bgcolor="#ffff99" | [[एड सिरन]]<ref>*सेप्टेम्बर: {{cite web|url=https://themusicnetwork.com/ed-sheerans-shape-of-you-sets-new-spotify-record-with-138-billion-streams/|title=Ed Sheeran's 'Shape Of You' sets new Spotify record with 1.38 billion streams|date=सेप्टेम्बर 25, 2017|publisher=The Music Network}} *अक्टोबर: {{cite web|url=https://www.vogue.com/article/j-balvin-mi-gente-fashion|title=It's J Balvin's World and We're All Just Living in It|date=अक्टोबर 12, 2017|publisher=Vogue|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507124108/https://www.vogue.com/article/j-balvin-mi-gente-fashion|url-status=live}} *नोभेम्बर: {{cite web|url=https://sites.williams.edu/f18-engl117-01/uncategorized/from-homelessness-to-stardom-the-ed-sheeran-phenomenon/|title=From Homelessness to Stardom: The Ed Sheeran Phenomenon|date=नोभेम्बर 14, 2017|publisher=Williams College|access-date=7 मे 2023|archive-date=8 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508070503/https://sites.williams.edu/f18-engl117-01/uncategorized/from-homelessness-to-stardom-the-ed-sheeran-phenomenon/|url-status=live}} *डिसेम्बर: {{cite web|url=https://variety.com/2017/digital/news/ed-sheeran-rihanna-lead-spotifys-most-streamed-artists-of-2017-list-1202630294/|title=Ed Sheeran, Rihanna Lead Spotify's Most-Streamed Artists of 2017 List|date=डिसेम्बर 4, 2017|publisher=Variety Magazine|access-date=3 डिसेम्बर 2024|archive-date=8 सेप्टेम्बर 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908024606/https://variety.com/2017/digital/news/ed-sheeran-rihanna-lead-spotifys-most-streamed-artists-of-2017-list-1202630294/|url-status=live}}</ref> |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर |- | डिसेम्बर |} === सन् २०१८ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !महिना !कलाकार |- | जनवरी | rowspan="4" | [[द विकएन्ड]] |- | फेब्रुअरी |- | मार्च |- | अप्रिल |- | मे | bgcolor="#ffff99" | [[ड्रेक]]<ref>{{cite web|url=https://weraveyou.com/2018/05/spotify-announce-top-10-biggest-artists/|title=Spotify announce Top 10 biggest artists|date=मे 10, 2018|website=We Rave You}}</ref> |- | जुन | [[जे बाल्भिन]]<ref>{{cite magazine|last=Fernandez|first=Suzette|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8462494/j-balvin-most-streamed-artist-worldwide-spotify|title=J Balvin Is the Most Streamed Artist Worldwide on Spotify, Replacing Drake|date=जुन 25, 2018|access-date=अक्टोबर 28, 2019|magazine=Billboard|archive-date=अगस्ट 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811081118/https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8462494/j-balvin-most-streamed-artist-worldwide-spotify|url-status=live}}</ref> |- | जुलाई | rowspan="4" | [[द विकएन्ड]] |- | अगस्ट |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | rowspan="2" | [[अरियाना ग्रान्डे]]<ref>*नोभेम्बर: {{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8487545/ariana-grande-most-streamed-spotify|title=Ariana Grande Is the Most Streamed Artist Worldwide On Spotify, Replacing Selena Gomez|last=Lukarcanin|first=Emina|date=नोभेम्बर 30, 2018|access-date=अक्टोबर 28, 2019|magazine=Billboard|archive-date=जुलाई 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704005426/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8487545/ariana-grande-most-streamed-spotify|url-status=live}} *डिसेम्बर: {{cite magazine|url=https://www.musicweek.com/talent/read/ariana-grande-drops-new-single-imagine/074776|title=Ariana Grande drops new single Imagine|date=डिसेम्बर 14, 2018|website=Music Week|access-date=8 मे 2023|archive-date=8 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508053421/https://www.musicweek.com/talent/read/ariana-grande-drops-new-single-imagine/074776|url-status=live}}</ref> |- | डिसेम्बर |} === सन् २०१९ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | [[अरियाना ग्रान्डे]]<ref>{{cite web|url=https://musically.com/2019/01/21/ariana-grande-takes-spotify-single-day-streams-record/|title=Ariana Grande takes Spotify single-day streams record|date=जनवरी 21, 2019|website=Music Ally|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507131003/https://musically.com/2019/01/21/ariana-grande-takes-spotify-single-day-streams-record/|url-status=live}}</ref> |- | फेब्रुअरी | [[द विकएन्ड]] |- | मार्च | [[अरियाना ग्रान्डे]]<ref>{{cite magazine|url=https://kazimagazine.com/uncategorized/nicki-minaj-cardi-b-ariana-grande-lead-spotifys-top-20-female-artists/|title=Nicki Minaj, Cardi B, Ariana Grande Control Spotify's Top 20 Female Artists|date=मार्च 9, 2019|magazine=KAZI|access-date=7 मे 2023|archive-date=7 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507130721/https://kazimagazine.com/uncategorized/nicki-minaj-cardi-b-ariana-grande-lead-spotifys-top-20-female-artists/|url-status=live}}</ref> |- | अप्रिल | rowspan="2" | [[खलिद]]<ref>*अप्रिल: {{cite web|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/khalid-just-became-the-biggest-artist-in-the-world-on-spotify-with-over-50m-monthly-listeners/|title=Khalid Just Became The Biggest Artist in the World On Spotify, With Over 50m Monthly Listeners|last=Ingham|first=Tim|date=अप्रिल 28, 2019|publisher=Music Business worldwide|access-date=जुलाई 25, 2019|archive-date=जुन 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613195250/https://www.musicbusinessworldwide.com/khalid-just-became-the-biggest-artist-in-the-world-on-spotify-with-over-50m-monthly-listeners/|url-status=live}} *मे: {{cite web|url=https://www.bandwagon.asia/articles/find-out-which-artist-has-knocked-ariana-grande-off-the-number-one-spot-on-spotify|title=Find out which artist has knocked Ariana Grande off the number one spot on Spotify|date=मे 2, 2019|publisher=Bandwagon Asia|access-date=8 मे 2023|archive-date=8 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508054815/https://www.bandwagon.asia/articles/find-out-which-artist-has-knocked-ariana-grande-off-the-number-one-spot-on-spotify|url-status=live}}</ref> |- | मे |- | जुन | [[द विकएन्ड]] |- | जुलाई | [[एड सिरन]]<ref name="Ed Sheeran जुन 2019">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/business/8520530/ed-sheeran-spotify-monthly-listeners-playlists-no-6-album|title=Ed Sheeran Nears 70 Million Monthly Listeners on Spotify as 'No. 6' Lands on 800-Plus Playlists|date=जुलाई 18, 2019|magazine=Billboard|access-date=जुलाई 25, 2019|archive-date=जुलाई 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722133222/https://www.billboard.com/articles/business/8520530/ed-sheeran-spotify-monthly-listeners-playlists-no-6-album|url-status=live}}</ref> |- | अगस्ट | rowspan="2" | [[द विकएन्ड]] |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर | [[एड सिरन]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/50219299|title=How many records has Ed Sheeran broken?|date=अक्टोबर 29, 2019|website=BBC|access-date=3 डिसेम्बर 2024|archive-date=7 अक्टोबर 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007064657/https://www.bbc.co.uk/newsround/50219299|url-status=live}}</ref> |- | नोभेम्बर | rowspan="2" | [[द विकएन्ड]] |- | डिसेम्बर |} === सन् २०२० === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | [[एड सिरन]]<ref name="Ed Sheeran जुन 2019"/> |- | फेब्रुअरी | rowspan="2" | [[जस्टिन बिबर]]<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/picture-gallery/entertainment/music/2020/03/05/spotify-artists-with-the-most-listeners/111391516/|title=Ahead of the Spotify Awards, which artists on the streaming service have the most listeners?|date=मार्च 5, 2020|access-date=अप्रिल 15, 2020|work=[[USA Today]]|archive-date=अप्रिल 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403230746/https://www.usatoday.com/picture-gallery/entertainment/music/2020/03/05/spotify-artists-with-the-most-listeners/111391516/|url-status=live}}</ref> |- | मार्च |- | अप्रिल | rowspan="7" | [[द विकएन्ड]]<ref>*अप्रिल: {{cite web |title=Is streaming or dubplate the saviour for dancehall amid COVID crisis? |url=https://jamaica.loopnews.com/content/streaming-or-dubplate-saviour-dancehall-amid-covid-crisis |website=Loop News |access-date=9 डिसेम्बर 2022 |date=30 अप्रिल 2020 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *मे: {{cite web|url=https://www.sporcle.com/games/hrush28/top-100-artists-by-spotify-monthly-listeners/results|title=Top 100 Artists by Spotify Monthly Listeners Stats|date=मे 12, 2020|website=Sporcle|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521232959/https://www.sporcle.com/games/hrush28/top-100-artists-by-spotify-monthly-listeners/results|archive-date=मे 21, 2021|url-status=live|access-date=मार्च 13, 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210521232959/https://www.sporcle.com/games/hrush28/top-100-artists-by-spotify-monthly-listeners/results |date=2021-05-21 }} *जुन: {{Citation needed|date=नोभेम्बर 2024}} *जुलाई: {{cite web |title=The Weeknd to Perform 'After Hours' Virtual Concert on TikTok |url=https://variety.com/2020/digital/news/the-weeknd-tiktok-after-hours-concert-livestream-1234720674/ |website=Variety |access-date=10 डिसेम्बर 2022 |date=30 जुलाई 2020 |archive-date=9 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209102115/https://variety.com/2020/digital/news/the-weeknd-tiktok-after-hours-concert-livestream-1234720674/ |url-status=live }} *अगस्ट: {{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/53817170|title=Ariana Grande: Star breaks streaming record previously held by Rihanna|date=अगस्ट 18, 2020|publisher=[[BBC]]|access-date=मार्च 7, 2021|archive-date=नोभेम्बर 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101043605/https://www.bbc.co.uk/newsround/53817170|url-status=live}} *सेप्टेम्बर: {{cite web|url=https://www.apptuts.net/en/tutorial/android/most-popular-artists-on-spotify/|title=Top 20 most popular artists on Spotify in 2020!|date=सेप्टेम्बर 30, 2020|website=apptuts|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521232959/https://www.apptuts.net/en/tutorial/android/most-popular-artists-on-spotify/|archive-date=मे 21, 2021|url-status=live|access-date=मार्च 13, 2023}} *अक्टोबर: {{cite web|url=https://www.apptuts.net/es/tutorial/android/top-20-de-los-cantantes-mas-populares-en-spotify/|title=Top 20 of the most popular singers on Spotify|date=अक्टोबर 27, 2020|website=apptuts|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521232959/https://www.apptuts.net/es/tutorial/android/top-20-de-los-cantantes-mas-populares-en-spotify/|archive-date=मे 21, 2021|url-status=live|access-date=मार्च 13, 2023}}</ref> |- | मे |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | rowspan="2" | [[अरियाना ग्रान्डे]]<ref>*नोभेम्बर: {{cite web|title=Ariana Grande passes Justin Bieber to become Spotify's most streamed artist|url=https://www.uai.com.br/app/noticia/musica/2020/11/19/noticias-musica,265073/ariana-grande-passa-justin-bieber-se-torna-artista-mais-ouvida-spotify.shtml|website=uai|access-date=9 डिसेम्बर 2022|date=19 नोभेम्बर 2020|archive-date=13 मार्च 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313104533/https://www.uai.com.br/app/noticia/musica/2020/11/19/noticias-musica,265073/ariana-grande-passa-justin-bieber-se-torna-artista-mais-ouvida-spotify.shtml|url-status=live}} *डिसेम्बर: {{cite web|title=A Ranking Of The Biggest Popstars Of 2020, According To Spotify Monthly Listeners|url=https://www.thethings.com/a-ranking-of-the-biggest-popstars-of-2020-according-to-spotify-monthly-listeners/|website=TheThings|access-date=9 डिसेम्बर 2022|date=29 डिसेम्बर 2020|archive-date=मार्च 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312200806/https://www.thethings.com/a-ranking-of-the-biggest-popstars-of-2020-according-to-spotify-monthly-listeners/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230312200806/https://www.thethings.com/a-ranking-of-the-biggest-popstars-of-2020-according-to-spotify-monthly-listeners/ |date=2023-03-12 }}</ref> |- | डिसेम्बर |} === सन् २०२१ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | [[जस्टिन बिबर]]<ref>{{cite web|title=Spotify: Justin Bieber surpasses Ariana Grande and resumes reign|url=https://portalpopline.com.br/spotify-justin-bieber-supera-ariana-grande-retoma-reinado/|website=POPline|access-date=13 मार्च 2023|date=22 जनवरी 2021|archive-date=13 मार्च 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313084600/https://portalpopline.com.br/spotify-justin-bieber-supera-ariana-grande-retoma-reinado/|url-status=live}}</ref> |- | फेब्रुअरी | rowspan="2" | [[द विकएन्ड]]<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/music/news/the-weeknd-super-bowl-chart-bump-birthday-1234908586/|title=The Weeknd Gets a Massive Post-Super Bowl Chart Bump|last=Aswad|first=Jem|date=फेब्रुअरी 16, 2021|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=मार्च 7, 2021|archive-date=मार्च 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303063524/https://variety.com/2021/music/news/the-weeknd-super-bowl-chart-bump-birthday-1234908586/|url-status=live}}</ref> |- | मार्च |- | अप्रिल | rowspan="9" | [[जस्टिन बिबर]]<ref>*अप्रिल: {{cite web|url=https://moviecultists.com/on-spotify-who-has-the-most-monthly-listeners|title=On spotify who has the most monthly listeners?|last=Greenfelder|first=Lenora|date=अप्रिल 2, 2021|website=Movie Cultists|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402110310/https://moviecultists.com/on-spotify-who-has-the-most-monthly-listeners|archive-date=अप्रिल 2, 2022|url-status=live|access-date=अप्रिल 2, 2022}} *मे: {{cite web|url=https://hypebeast.com/2021/5/dababy-surpasses-drake-with-most-monthly-streams-on-spotify/|title=DaBaby Surpasses Drake With Most Monthly Streams on Spotify|last=Li|first=Joyce|date=मे 21, 2021|website=Hypebeast|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521232959/https://hypebeast.com/2021/5/dababy-surpasses-drake-with-most-monthly-streams-on-spotify|archive-date=मे 21, 2021|url-status=live|access-date=जुन 2, 2021}} *जुन: {{cite web|date=|title=Who has the most monthly listeners on Spotify 2021|url=https://associatedtelevision.com/bgjwus/who-has-the-most-monthly-listeners-on-spotify-2021|url-status=dead|access-date=डिसेम्बर 7, 2021|website=Associated Television|archive-date=डिसेम्बर 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209195044/https://associatedtelevision.com/bgjwus/who-has-the-most-monthly-listeners-on-spotify-2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209195044/https://associatedtelevision.com/bgjwus/who-has-the-most-monthly-listeners-on-spotify-2021 |date=2021-12-09 }} *जुलाई: {{cite web|url=https://www.sonymusic.ca/press_release/the-kid-laroi-and-justin-bieber-team-up-in-the-long-awaited-new-song-stay|title=THE KID LAROI AND JUSTIN BIEBER TEAM UP IN THE LONG AWAITED NEW SONG "STAY"|date=जुलाई 9, 2021|website=Complex|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028185006/https://www.sonymusic.ca/press_release/the-kid-laroi-and-justin-bieber-team-up-in-the-long-awaited-new-song-stay|archive-date=अक्टोबर 28, 2021|url-status=live|access-date=मार्च 13, 2023}} *अगस्ट: {{cite web|url=https://www.complex.com/music/justin-bieber-spotify-listeners-record|title=Justin Bieber Breaks All-Time Spotify Record for Monthly Listeners|date=अगस्ट 28, 2021|website=Complex|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028185006/https://www.complex.com/music/justin-bieber-spotify-listeners-record|archive-date=अक्टोबर 28, 2021|url-status=live|access-date=मार्च 13, 2023}} *सेप्टेम्बर: {{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/643272-most-monthly-listeners-on-spotify|title=Most monthly listeners on Spotify (male)|date=सेप्टेम्बर 28, 2021|website=Guinness World Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028185006/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/643272-most-monthly-listeners-on-spotify|archive-date=अक्टोबर 28, 2021|url-status=dead|access-date=नोभेम्बर 19, 2021}} *अक्टोबर: {{cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/doja-cat-passes-drake-to-become-rapper-with-most-monthly-listeners-on-spotify-news.140971.html|title=Doja Cat Passes Drake To Become Rapper With Most Monthly Listeners On Spotify|last=Zidel|first=Alex|date=अक्टोबर 14, 2021|website=Hot New Hip Hop|access-date=नोभेम्बर 24, 2021|archive-date=नोभेम्बर 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124162808/https://www.hotnewhiphop.com/doja-cat-passes-drake-to-become-rapper-with-most-monthly-listeners-on-spotify-news.140971.html|url-status=live}} *नोभेम्बर: {{cite web|url=https://www.wellsfargocenterphilly.com/news/detail/justin-bieber-announces-jaden-teo-eddie-benjamin-and-harry-hudson-as-opening-acts-for-his-2022-world-tour|title=Justin Bieber Announces Jaden, ¿Téo?, Eddie Benjamin, And Harry Hudson As Opening Acts For His 2022 World Tour|date=नोभेम्बर 16, 2021|website=Wells Fargo Center Philly.com|access-date=3 डिसेम्बर 2024|archive-date=30 नोभेम्बर 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130231640/https://www.wellsfargocenterphilly.com/news/detail/justin-bieber-announces-jaden-teo-eddie-benjamin-and-harry-hudson-as-opening-acts-for-his-2022-world-tour|url-status=live}} *डिसेम्बर: {{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/justin-bieber-becomes-first-artist-in-spotify-history-to-cross-90-million-monthly-listeners-3126153|title=Justin Bieber becomes first artist in Spotify history to cross 90 million monthly listeners|date=डिसेम्बर 24, 2021|website=NME|access-date=3 डिसेम्बर 2024|archive-date=30 नोभेम्बर 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130233736/https://www.nme.com/news/music/justin-bieber-becomes-first-artist-in-spotify-history-to-cross-90-million-monthly-listeners-3126153|url-status=live}}</ref> |- | मे |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट |- |सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर |- | डिसेम्बर |} === सन् २०२२ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | rowspan="2" |[[द विकएन्ड]]<ref> *जनवरी: {{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/the-weeknd-breaks-justin-biebers-record-for-most-monthly-spotify-listeners-3144313|title=The Weeknd Passes Justin Bieber On Spotify For Most Monthly Listeners In The World|last=Richards|first=Will|date=जनवरी 23, 2022|website=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123180803/https://www.nme.com/news/music/the-weeknd-breaks-justin-biebers-record-for-most-monthly-spotify-listeners-3144313|archive-date=जनवरी 23, 2022|url-status=live|access-date=जनवरी 23, 2022}} *फेब्रुअरी: {{cite web |title=Singer The Weeknd still tops music charts worldwide |url=https://en.hespress.com/35994-singer-the-weeknd-still-tops-music-charts-worldwide.html |website=[[Hespress]] |access-date=10 डिसेम्बर 2022 |date=9 फेब्रुअरी 2022}}</ref> |- |फेब्रुअरी |- | मार्च | rowspan="8" | [[एड सिरन]]<ref>*मार्च: {{cite web|last=Oyedeji|first=Miracle|date=मार्च 31, 2022|title=Top Artists on Spotify in 2022|url=https://usa.inquirer.net/97379/top-artists-on-spotify-in-2022|access-date=अप्रिल 2, 2022|website=Inquirer|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331183405/https://usa.inquirer.net/97379/top-artists-on-spotify-in-2022|archive-date=मार्च 31, 2022|url-status=live}} *अप्रिल: {{cite web|last=Oyedeji|first=Miracle|date=अप्रिल 11, 2022|title=Ed Sheeran ranks 1st worldwide as Spotify's most-streamed artist|url=https://en.hespress.com/39920-ed-sheeran-ranks-1st-worldwide-as-spotifys-most-streamed-artist.html|access-date=अप्रिल 2, 2022|website=Inquirer|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331183405/https://en.hespress.com/39920-ed-sheeran-ranks-1st-worldwide-as-spotifys-most-streamed-artist.html|archive-date=मार्च 31, 2022|url-status=live}} *मे: {{cite web|last=Nawaz Khan|first=Ali|date=मे 18, 2022|title=Ed Sheeran and Justin Bieber currently have the most monthly listeners of all artists on Spotify|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/who-has-the-most-monthly-listeners-on-spotify-ed-sheeran-and-justin-bieber-currently-lead-the-rankings/|access-date=मे 21, 2022|website=Music Business Worldwide|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518131537/https://www.musicbusinessworldwide.com/who-has-the-most-monthly-listeners-on-spotify-ed-sheeran-and-justin-bieber-currently-lead-the-rankings/|archive-date=मे 18, 2022|url-status=live}} *जुन: {{cite web |title=THE MAJOR LABELS FACE AN UPHILL BATTLE FOR STREAMING MARKET SHARE. HERE'S HOW THEY MIGHT FIGHT BACK. |url=https://www.musicbusinessworldwide.com/podcast/the-major-labels-face-an-uphill-battle-for-streaming-market-share-heres-how-they-might-fight-back/ |website=Music Business Worldwide |access-date=डिसेम्बर 10, 2022 |date=जुन 6, 2022 |archive-date=10 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210172831/https://www.musicbusinessworldwide.com/podcast/the-major-labels-face-an-uphill-battle-for-streaming-market-share-heres-how-they-might-fight-back/ |url-status=live }} *जुलाई: {{cite web |title=Ed Sheeran becomes first artist to hit 100million followers on Spotify |url=https://www.nme.com/news/music/ed-sheeran-becomes-first-artist-to-hit-100million-followers-on-spotify-3277611 |website=NME |access-date=डिसेम्बर 10, 2022 |date=जुलाई 27, 2022 |archive-date=10 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210172830/https://www.nme.com/news/music/ed-sheeran-becomes-first-artist-to-hit-100million-followers-on-spotify-3277611 |url-status=live }} *अगस्ट: {{cite web |title=Spotify launches new concert tickets website |url=https://www.nme.com/news/music/spotify-launches-new-concert-tickets-website-3288047 |website=NME |access-date=डिसेम्बर 10, 2022 |date=अगस्ट 11, 2022 |archive-date=10 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210172831/https://www.nme.com/news/music/spotify-launches-new-concert-tickets-website-3288047 |url-status=live }} *सेप्टेम्बर: {{cite web |title=Who are the Most Streamed Spotify Artists of All-Time? |url=https://www.digitalmusicnews.com/2022/09/17/most-streamed-spotify-artists-of-all-time/ |website=Digital Music News |access-date=10 डिसेम्बर 2022 |date=सेप्टेम्बर 17, 2022 |archive-date=10 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210172831/https://www.digitalmusicnews.com/2022/09/17/most-streamed-spotify-artists-of-all-time/ |url-status=live }} *अक्टोबर: {{cite web |title=What Are Monthly Listeners on Spotify (and How Many Should You Have)? |url=https://twostorymelody.com/spotify-monthly-listeners-explained/ |website=Two Story Melody |access-date=डिसेम्बर 18, 2022 |date=अक्टोबर 19, 2022 |archive-date=18 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218120713/https://twostorymelody.com/spotify-monthly-listeners-explained/ |url-status=live }}</ref> |- | अप्रिल |- | मे |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | [[टेलर स्विफ्ट]]<ref>{{cite web |title=Spotify Wrapped Launch Has Internet Anxiously Awaiting: 'Where Is It' |url=https://www.newsweek.com/spotify-wrapped-launch-has-internet-anxiously-awaiting-where-it-1762865 |website=[[Newsweek]] |access-date=डिसेम्बर 9, 2022 |date=नोभेम्बर 28, 2022 |archive-date=9 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209161233/https://www.newsweek.com/spotify-wrapped-launch-has-internet-anxiously-awaiting-where-it-1762865 |url-status=live }}</ref> |- | डिसेम्बर | [[द विकएन्ड]]<ref>{{cite web |title=The Weeknd Set to Pass Ed Sheeran for Spotify's Most-Streamed Song Ever |url=https://exclaim.ca/music/article/the_weeknd_set_to_pass_ed_sheeran_for_spotifys_most-streamed_song |website=Exclaim |access-date=डिसेम्बर 21, 2022 |date=डिसेम्बर 20, 2022 |archive-date=21 डिसेम्बर 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221193655/https://exclaim.ca/music/article/the_weeknd_set_to_pass_ed_sheeran_for_spotifys_most-streamed_song |url-status=live }}</ref> |} === सन् २०२३ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | rowspan="10" | [[द विकएन्ड]]<ref>*जनवरी: {{cite web |title=The Weeknd Breaks Spotify Monthly Streaming Record |url=https://boardroom.tv/headline-to-go/jan-13-2023-the-weeknd-spotify-monthly-streaming-record/ |website=Boardroom |access-date=जनवरी 16, 2023 |archive-date=16 जनवरी 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116203439/https://boardroom.tv/headline-to-go/jan-13-2023-the-weeknd-spotify-monthly-streaming-record/ |url-status=live }} *फेब्रुअरी: {{Cite web |title=The Weeknd Becomes First Artist to Reach 100 Million Monthly Listeners on Spotify |url=https://variety.com/2023/music/news/the-weeknd-spotify-record-monthly-listeners-1235537787/ |access-date=2023-02-28 |website=Variety |date=फेब्रुअरी 28, 2023 }} *मार्च: {{cite web |title=The Weeknd is officially the world's most popular artist |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2023/3/the-weeknd-is-officially-the-worlds-most-popular-artist-741774 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330163408/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2023/3/the-weeknd-is-officially-the-worlds-most-popular-artist-741774 |date=मार्च 20, 2023 |website=Guinness World Records |access-date=अप्रिल 2, 2023 |archive-date=मार्च 30, 2023 |url-status=live }} *अप्रिल: {{cite web|title=20 Most Listened To Artists On Spotify In 2023|url=https://worldwidetune.com/most-listened-to-artists|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506103240/https://worldwidetune.com/most-listened-to-artists|date=अप्रिल 25, 2023|access-date=मे 6, 2023|archive-date=मे 6, 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230506103240/https://worldwidetune.com/most-listened-to-artists |date=2023-05-06 }} *मे: {{cite press release|title=Blue Bottle Coffee and The Weeknd partner to launch "Samra Origins" in celebration of Ethiopian culture|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/blue-bottle-coffee-and-the-weeknd-partner-to-launch-samra-origins-in-celebration-of-ethiopian-culture-301814101.html|date=मे 3, 2023|access-date=8 मे 2023|archive-date=8 मे 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508071755/https://www.prnewswire.com/news-releases/blue-bottle-coffee-and-the-weeknd-partner-to-launch-samra-origins-in-celebration-of-ethiopian-culture-301814101.html|url-status=live}} *जुन: {{cite web|title=Spotify Streams vs Spotify Monthly Listeners|url=https://soundcamps.com/blog/spotify-streams-vs-spotify-monthly-listeners/|date=जुन 29, 2023|access-date=जुलाई 2, 2023|archive-date=6 जुलाई 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706020904/https://soundcamps.com/blog/spotify-streams-vs-spotify-monthly-listeners/|url-status=live}} *जुलाई: {{cite web|title=The Weeknd takes the throne for World's Most Popular Entertainer in Guinness Worlds Records, check full list|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/hollywood/the-weeknd-takes-the-throne-for-worlds-most-popular-entertainer-in-guinness-worlds-records-check-the-list-1213514|date=जुलाई 3, 2023|access-date=जुलाई 29, 2023|archive-date=29 जुलाई 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729155255/https://www.pinkvilla.com/entertainment/hollywood/the-weeknd-takes-the-throne-for-worlds-most-popular-entertainer-in-guinness-worlds-records-check-the-list-1213514|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729155255/https://www.pinkvilla.com/entertainment/hollywood/the-weeknd-takes-the-throne-for-worlds-most-popular-entertainer-in-guinness-worlds-records-check-the-list-1213514 |date=2023-07-29 }} *अगस्ट: {{cite web|title=The 15 Top Artists on Spotify Worldwide In 2023|url=https://agencymasala.com/lifestyle/music/the-15-top-artists-on-spotify-worldwide/4|date=अगस्ट 4, 2023|access-date=अगस्ट 17, 2023}}{{Dead link|date=डिसेम्बर 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *सेप्टेम्बर: {{cite web|title=The Weeknd reacts to Taylor Swift becoming only other artist with 100million Spotify listeners|website=[[NME]]|url=https://www.nme.com/news/music/the-weeknd-reacts-to-taylor-swift-becoming-only-other-artist-with-100million-spotify-listeners-3492773|date=सेप्टेम्बर 4, 2023|access-date=सेप्टेम्बर 17, 2023|archive-date=18 सेप्टेम्बर 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918163633/https://www.nme.com/news/music/the-weeknd-reacts-to-taylor-swift-becoming-only-other-artist-with-100million-spotify-listeners-3492773|url-status=live}} *अक्टोबर: {{cite web |title=Who Is The Most Popular Artist On Spotify Currently? |url=https://dailyinfographic.com/who-is-the-most-popular-artist-on-spotify-currently |date=अक्टोबर 10, 2023 |access-date=अक्टोबर 18, 2023 |archive-date=11 नोभेम्बर 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111041423/https://dailyinfographic.com/who-is-the-most-popular-artist-on-spotify-currently |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231111041423/https://dailyinfographic.com/who-is-the-most-popular-artist-on-spotify-currently |date=2023-11-11 }}</ref> |- | फेब्रुअरी |- | मार्च |- | अप्रिल |- | मे |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट |- | सेप्टेम्बर |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | rowspan="2" bgcolor="#ffff99" | [[टेलर स्विफ्ट]]<ref>*नोभेम्बर: {{cite web |title=Taylor Swift is the most listened to artist in the world on Spotify after overtaking The Weeknd |url=https://www.unilad.com/music/news/taylor-swift-is-the-most-listened-to-artist-in-the-world-on-spotify-163930-20231102 |website=[[UNILAD]] |access-date=नोभेम्बर 24, 2023 |date=नोभेम्बर 2, 2023 |archive-date=7 अक्टोबर 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007021416/https://www.unilad.com/music/news/taylor-swift-is-the-most-listened-to-artist-in-the-world-on-spotify-163930-20231102 |url-status=live }} *डिसेम्बर: {{Citation needed|date=जनवरी 2024}}</ref> |- | डिसेम्बर |} === सन् २०२४ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! महिना ! कलाकार |- | जनवरी | rowspan="7" | [[द विकएन्ड]]<ref>*जनवरी: {{cite magazine |title=The Weeknd Is 'Humbled' as 'Blinding Lights' Becomes First Song to Hit 4 Billion Streams on Spotify |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-blinding-lights-4-billion-streams-spotify-1235580557/ |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=जनवरी 13, 2024 |date=जनवरी 12, 2024 }} *फेब्रुअरी: {{cite web |title=Spotify Stats 2024: 40 Fascinating Spotify Statistics |url=https://bloggerspassion.com/spotify-stats/ |website=BloggersPassion |access-date=फेब्रुअरी 22, 2024 |date=फेब्रुअरी 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222231706/https://bloggerspassion.com/spotify-stats/ |archive-date=फेब्रुअरी 22, 2024 |url-status=live }} *मार्च: {{cite web |title=Beyonce Reaches CAREER HIGH Monthly Listeners on Spotify |url=https://thatgrapejuice.net/2024/03/beyonce-reaches-career-high-monthly-listeners-on-spotify/ |website=ThatGrapeJuice |access-date=मार्च 16, 2024 |date=मार्च 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310214536/https://thatgrapejuice.net/2024/03/beyonce-reaches-career-high-monthly-listeners-on-spotify/ |archive-date=मार्च 10, 2024 |url-status=live }} *अप्रिल: {{cite web |title=How Many Monthly Listeners On Spotify Is Good In 2024? |url=https://www.qqtube.com/blog/how-many-monthly-listeners-on-spotify-is-good |website=qqtube |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=अप्रिल 12, 2024 |archive-date=23 जुलाई 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723143449/https://www.qqtube.com/blog/how-many-monthly-listeners-on-spotify-is-good |url-status=live }} *मे: {{cite web |title=Spotify reveals the artists with the most Spotify monthly listeners! |url=https://www.hifmradio.com/oman/trending/spotify-reveals-the-artists-with-the-most-spotify-monthly-listeners/ |website=HiFMradio |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=मे 28, 2024 |archive-date=28 मे 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528100239/https://www.hifmradio.com/oman/trending/spotify-reveals-the-artists-with-the-most-spotify-monthly-listeners/ |url-status=live }} *जुन: {{cite web |title=Who Has the Most Spotify Monthly Listeners? Top Artists |url=https://jassbianchi.com/who-has-the-most-spotify-monthly-listeners-top-artists/ |website=jassbianchi |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=जुन 21, 2024 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *जुलाई: {{cite web |title=Kendrick Lamar Continues To Eclipse Drake As His Monthly Spotify Listeners Soar |url=https://hiphopdx.com/news/kendrick-lamar-drake-monthly-spotify-listeners |website=hiphopDX |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=जुलाई 17, 2024 |archive-date=4 अगस्ट 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804140602/https://hiphopdx.com/news/kendrick-lamar-drake-monthly-spotify-listeners |url-status=live }}</ref> |- | फेब्रुअरी |- | मार्च |- | अप्रिल |- | मे |- | जुन |- | जुलाई |- | अगस्ट | [[बिली आइलिस]]<ref>{{cite magazine|title=Billie Eilish Is Spotify's Most Streamed Monthly Artist|url=https://www.billboard.com/music/music-news/billie-eilish-spotify-most-streamed-monthly-artist-1235756520/|magazine=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|access-date=सेप्टेम्बर 14, 2024|date=अगस्ट 19, 2024|archive-date=14 सेप्टेम्बर 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240914194138/https://www.billboard.com/music/music-news/billie-eilish-spotify-most-streamed-monthly-artist-1235756520/|url-status=live}}</ref> |- | सेप्टेम्बर | rowspan="2" | [[द विकएन्ड]]<ref> *सेप्टेम्बर {{cite web |title=The Weeknd Regains Spotify Crown with Over 106 Million Monthly Listeners |url=https://thesource.com/2024/09/17/the-weeknd-regains-spotify-crown-with-over-106-million-monthly-listeners/ |website=The Source |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=सेप्टेम्बर 17, 2024}} *अक्टोबर: {{cite web |title=The Weeknd Hits Record 120.5 Million Monthly Spotify Listeners, Breaks His Own Record |url=https://thesource.com/2024/10/10/the-weeknd-hits-record-120-5-million-monthly-spotify-listeners-breaks-his-own-record/ |website=The Source |access-date=अक्टोबर 11, 2024 |date=अक्टोबर 10, 2024}}</ref> |- | अक्टोबर |- | नोभेम्बर | rowspan="2" | [[ब्रुनो मार्स]]<ref>{{cite web |title=Bruno Mars Shatters Spotify Monthly Listeners Record with 2 Mega-hits |url=https://www.royaltyexchange.com/blog/bruno-mars-shatters-spotify-monthly-listeners-record-with-2-mega-hits |website=RoyaltyExchange |access-date=नोभेम्बर 5, 2024 |date=नोभेम्बर 4, 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241223150240/https://www.royaltyexchange.com/blog/bruno-mars-shatters-spotify-monthly-listeners-record-with-2-mega-hits |date=2024-12-23 }}</ref> |- | डिसेम्बर |- |} === सन् २०२५ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !महिना !कलाकार |- | जनवरी | [[ब्रुनो मार्स]] |- |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[सर्वाधिक सदस्यता भएका युट्युब च्यानलहरूको सूची]] * [[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका फेसबुक पृष्ठहरूको सूची]] * [[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका टिकटक खाताहरूको सूची]] * [[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका ट्विच च्यानलहरूको सूची]] * [[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका ट्विटर खाताहरूको सूची]] * [[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका इन्स्टाग्राम खाताहरूको सूची]] == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{स्पोटिफाई}} [[श्रेणी:इन्टरनेट सम्बन्धित विषयहरूको सूची]] [[श्रेणी:सङ्गीत-सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:स्पोटिफाई]] mpmmmryy1tbvxqy8ixzos03h9yz3pv7 0 125189 1362098 1173439 2026-06-17T02:15:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362098 wikitext text/x-wiki [[File:Sneeze.JPG|thumb|हाच्छ्युँको बीचमा एउटा मान्छे।]] '''हाच्छिउ''' (जसलाई '''हाछ्युँ''' पनि भनिन्छ) [[नाक]] र [[मुख]] मार्फत [[फोक्सो]]बाट हावाको अर्ध-स्वायत्त, आक्षेपार्ह निष्कासन हो, जुन सामान्यतया नाकको म्यूकोसालाई जलाउने विदेशी कणहरूले गर्दा हुन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.news24nepal.tv/2017/11/29/211737|title=खोक्दा,हाच्छिउँ गर्दा भाइरस वा ब्याक्टेरिया संक्रमित व्यक्तिबाट सर्न सक्छ टन्सिल|date=१३ मंसिर २०७४|website=न्यूज २४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526143030/https://www.news24nepal.tv/2017/11/29/211737 |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nagariktimes.com/2020/11/147919/|title=किन रोक्न हुँदैन हाच्छिउँ? जान्नुहोस् कारण र रोचक तथ्य !|date=१२ मंसिर २०७७|website=नागरिक टाइम्स}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525181748/https://www.nagariktimes.com/2020/11/147919/ |date=2022-05-25 }}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:रोग]] 3ovcubg9x9jt40z4wywa087txlenj5l 0 125567 1362033 1322340 2026-06-16T12:55:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362033 wikitext text/x-wiki   '''भारतका प्रशासनिक विभाजनहरू भारतका''' [[भारत|उप]] -राष्ट्रिय प्रशासनिक एकाइहरू हुन्; तिनीहरू देश उपविभागहरूको नेस्टेड पदानुक्रमबाट बनेका छन्। भारतीय राज्य र क्षेत्रहरूले बारम्बार एउटै तहको ''उपविभागका'' लागि विभिन्न स्थानीय शीर्षकहरू प्रयोग गर्छन् (जस्तै, [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[तेलङ्गाना]] को ''मण्डलहरू'' [[उत्तर प्रदेश]] र अन्य [[हिन्दी इलाका|हिन्दी भाषी राज्यहरूको]] ''तहसीलहरूसँग '' तर [[गुजरात]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[केरल|केरला]], [[महाराष्ट्र]]का र [[तमिलनाडु]] को तालुकहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन )। <ref>{{Cite web|url=http://www.socialjustice.nic.in/pdf/tab11.pdf|title=Archived copy - Table 1.1 - India at a Glance - Administrative Division - 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924103233/http://www.socialjustice.nic.in/pdf/tab11.pdf|archivedate=24 September 2015|accessdate=18 August 2018}}</ref> साना उपविभागहरू (गाउँ र ब्लकहरू ) केवल ग्रामीण क्षेत्रमा अवस्थित छन्। सहरी क्षेत्रमा, यी ग्रामीण उपविभागहरूको सट्टा शहरी स्थानीय निकायहरू अवस्थित छन्। == भारतको तह == तलको रेखाचित्रमा छ तहका सरकारहरू छन्:{{Tree chart/start}} {{Tree chart/start}} {{Tree chart|}} {{Tree chart| | | FED | FED='''[[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]]'''<br>(i.e. [[भारत]])}} {{Tree chart| | | |!| | | | | }} {{Tree chart| | | PRO | PRO=[[States and union territories of India|'''राज्य''']]<br>(e.g. [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल राज्य]])}} {{Tree chart| | | |!| | | | | }} {{Tree chart| | | DIV | DIV=[[List of divisions in India|'''डिभिजन''']]<br>(e.g. [[Presidency Division]])}} {{Tree chart| | | |!| | | | | }} {{Tree chart| | | DIS | DIS=[[भारतका जिल्लाहरू|'''जिल्ला''']]<br>(e.g. [[उत्तर २४ परगना जिल्ला]])}} {{Tree chart| | | |!| | | | | }} {{Tree chart| | | SUB | SUB=[[List of subdistricts in India|'''उप जिल्ला''']]<br>(e.g. [[Basirhat subdivision|Basirhat Subdivision]])}} {{Tree chart| | | |!| | | | | }} {{Tree chart| | |Block|Block=[[List of community development blocks in India|'''ब्लक''']]<br>(e.g. [[Basirhat II (community development block)|Basirhat II Block]])}} {{Tree chart|}} {{Tree chart/end}} == क्षेत्र र क्षेत्रहरू == === सांस्कृतिक क्षेत्रहरू === [[चित्र:Zonal_Councils.svg|thumb| भारतका छवटा क्षेत्रहरू]] भारतका राज्यहरूलाई यी राज्यहरू बीच "सहकारी कार्य गर्ने बानीको विकास गर्न" सल्लाहकार परिषद भएको छवटा क्षेत्रहरूमा समूहबद्ध गरिएको छ। क्षेत्रीय परिषदहरू राज्य पुनर्गठन ऐन, १९५६ को भाग-III मार्फत स्थापित गरिएको थियो। उत्तर पूर्वी राज्यहरूको विशेष समस्याहरू अर्को वैधानिक निकाय <ref>{{Cite web|url=http://necouncil.nic.in/|title=Archived copy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415001111/http://necouncil.nic.in/|archivedate=15 April 2012|accessdate=25 March 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415001111/http://necouncil.nic.in/ |date=15 April 2012 }}</ref> उत्तर पूर्वी परिषद् ऐन, १९७१ द्वारा बनाईएको उत्तर पूर्वी परिषदद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। यी प्रत्येक अञ्चल परिषदको वर्तमान संरचना निम्नानुसार छ: <ref>{{Cite web|url=http://interstatecouncil.nic.in/zonal.htm|title=Archived copy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508170915/http://interstatecouncil.nic.in/zonal.htm|archivedate=8 May 2012|accessdate=7 March 2012}}</ref> * उत्तरी क्षेत्रीय परिषद, जसमा [[चण्डीगढ|चण्डीगढ़]], [[दिल्ली]], [[हरियाणा]], [[हिमाचल प्रदेश]], जम्मु र कश्मीर, [[लद्दाख]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] र [[राजस्थान]] ; * पूर्वोत्तर परिषद, [[असम|आसाम]], [[अरुणाचल प्रदेश]], [[मणिपुर]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड|नागाल्याण्ड]] र [[त्रिपुरा]] समावेश; २३ डिसेम्बर २००२ मा अधिसूचित उत्तर पूर्वी परिषद (संशोधन <ref>{{Cite web|url=http://mha.nic.in/zonal_council|title=Zonal Council {{!}}|website=mha.nic.in|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512022826/http://mha.nic.in/zonal_council|archivedate=12 May 2017|accessdate=26 October 2016}}</ref> ऐन, २००२ मार्फत [[सिक्किम]] राज्यलाई पूर्वोत्तर परिषदमा पनि समावेश गरिएको छ। * केन्द्रीय क्षेत्रीय परिषद, [[छत्तीसगढ]], [[मध्य प्रदेश]], [[उत्तराखण्ड]] र [[उत्तर प्रदेश]] राज्यहरू मिलेर; * पूर्वी क्षेत्रीय परिषद, [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[ओडिसा|ओडिशा]], र [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] समावेश; * पश्चिमी क्षेत्रीय परिषद, दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, [[गोवा]], [[गुजरात]], र [[महाराष्ट्र]] ; * दक्षिणी क्षेत्रीय परिषद, [[आन्ध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[केरल|केरला]], [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]], [[तमिलनाडु]], र [[तेलङ्गाना]] मिलेर बनेको छ। * [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापुहरू]], लक्षद्वीप कुनै पनि क्षेत्रीय परिषदका सदस्यहरू छैनन्। <ref>{{Cite web|url=http://interstatecouncil.nic.in/iscs/wp-content/uploads/2016/08/states_reorganisation_act.pdf|title=The States Reorganisation Act, 1956 (Act No.37 Of 1956) Part – Iii Zones And Zonal Councils|website=Interstatecouncil.nic.in|accessdate=27 December 2017}}</ref> यद्यपि, उनीहरू हाल दक्षिणी अञ्चल परिषदका विशेष आमन्त्रित छन् <ref>{{Cite web|url=http://interstatecouncil.nic.in/iscs/wp-content/uploads/2017/02/COMPOSITION-OF-SOUTHERN-ZONAL-COUNCIL.pdf|title=Present Composition Of The Southern Zonal Council|website=Interstatecouncil.nic.in|accessdate=27 December 2017}}</ref> === सांस्कृतिक क्षेत्रहरू === प्रत्येक क्षेत्रको एक अञ्चल मुख्यालय छ जहाँ एक क्षेत्रीय सांस्कृतिक केन्द्र स्थापना गरिएको छ। <ref name="szccsite">{{Citation|title=South Zone Culture Center: Other Zones|url=http://www.szcc.tn.nic.in/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303015522/http://www.szcc.tn.nic.in/ |date=2011-03-03 }}</ref> धेरै [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्यहरूमा]] बहु क्षेत्रहरूमा सदस्यता छ, तर कुनै पनि राज्य उपविभागहरू क्षेत्रीय विभाजनहरूमा प्रयोग गरिएको छैन। तिनीहरूका लागि जिम्मेवार क्षेत्रहरूको संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्नका साथै, प्रत्येक क्षेत्रीय केन्द्रले समारोहहरू आयोजना गरेर र अन्य क्षेत्रका कलाकारहरूलाई आमन्त्रित गरेर भारतका अन्य सांस्कृतिक क्षेत्रहरूमा क्रस-प्रवर्द्धन र एक्सपोजर सिर्जना गर्ने काम पनि गर्दछ। {{Location map many|India}} {| class="wikitable" !क्षेत्र ! क्षेत्रीय केन्द्र ! हद |- | दक्षिण संस्कृति क्षेत्र | दक्षिण क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, तंजावुर, [[तमिलनाडु]] | [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापुहरू]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[केरल|केरला]], लक्षद्वीप, [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]], [[तमिलनाडु]], [[तेलङ्गाना]] <ref>{{Cite web|url=https://szccindia.org/|title=Inauguration of SĀDHANĀ|website=szccindia.org|language=en-gb|accessdate=22 November 2021}}</ref> |- | दक्षिण मध्य संस्कृति क्षेत्र | दक्षिण-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, [[नागपुर]], [[महाराष्ट्र]] | [[आन्ध्र प्रदेश]], [[छत्तीसगढ]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]], [[तेलङ्गाना]] <ref>{{Cite web|url=http://sczcc.gov.in/Documents/Application%20Form%20-%20Art%20gallery%20for%20Exhibition.docx|title=Application for solo exhibition at Raja Ravi Verma Art gallery, Nagpur|publisher=South Central Zone Cultural Center|page=4|format=docx|accessdate=25 May 2017}}{{Dead link|date=July 2020}}</ref> |- | उत्तर संस्कृति क्षेत्र | उत्तर क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, [[पटियाला]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] | [[चण्डीगढ]], [[हरियाणा]], [[हिमाचल प्रदेश]], जम्मू कश्मीर, [[लद्दाख]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[राजस्थान]], [[उत्तराखण्ड]] <ref>{{Cite web|url=https://www.culturenorthindia.com/|title=North Zone Cultural Centre|website=culturenorthindia|accessdate=22 November 2021}}</ref> |- | उत्तर मध्य संस्कृति क्षेत्र | उत्तर-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]] | [[बिहार]], [[दिल्ली]], [[हरियाणा]], [[मध्य प्रदेश]], [[राजस्थान]], [[उत्तर प्रदेश]], [[उत्तराखण्ड]] <ref>{{Cite web|url=https://nczcc.in/|title=NCZCC – North Central Zone Cultural Centre, Prayagraj, Uttar Pradesh|website=nczcc|accessdate=22 November 2021}}</ref> |- | पूर्व संस्कृति क्षेत्र | पूर्वी क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, [[कोलकाता]], [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] | [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापुहरू]], [[असम]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[मणिपुर]], [[ओडिसा|ओडिशा]], [[सिक्किम]], [[त्रिपुरा]], [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] <ref>{{Cite web|url=https://www.ezcc-india.org/#|title=Eastern Zonal Cultural Centre|website=www.ezcc-india.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220115220456/https://www.ezcc-india.org/|archivedate=15 January 2022|accessdate=22 November 2021}}</ref> |- | उत्तर पूर्व संस्कृति क्षेत्र | उत्तर पूर्व क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, [[दीमापुर|दिमापुर]], [[नागाल्यान्ड|नागाल्याण्ड]] | [[अरुणाचल प्रदेश]], [[असम]], [[मणिपुर]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड|नागाल्याण्ड]], [[सिक्किम]], [[त्रिपुरा]] <ref>{{Cite web|url=http://www.nezccindia.org.in/Home/AboutNezcc|title=North East Zonal Cultural Centre|website=www.nezccindia.org.in|accessdate=22 November 2021}}</ref> |- | पश्चिम संस्कृति क्षेत्र | पश्चिम क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, उदयपुर, [[राजस्थान]] | दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, [[गोवा]], [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]], [[राजस्थान]] <ref>{{Cite web|url=https://wzccindia.com/about-west-zone-cultural-center-wzcc/|title=About West Zone Cultural Center – WZCC – West Zone Cultural Centre|website=wzccindia.com|accessdate=22 February 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220222183949/https://wzccindia.com/about-west-zone-cultural-center-wzcc/ |date=22 February 2022 }}</ref> |} == राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू == भारत २८ राज्य र ८ केन्द्र शासित प्रदेश (राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र सहित) मिलेर बनेको छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.india.gov.in/india-glance/profile|title=Profile {{!}} National Portal of India|website=www.india.gov.in|accessdate=31 March 2020}}</ref> केन्द्र शासित प्रदेशहरू भारतका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त प्रशासकहरूद्वारा शासित हुन्छन्। यी मध्ये तीन क्षेत्रहरू (दिल्ली, जम्मु र कश्मीर, पुडुचेरी) लाई आंशिक राज्यको दर्जा दिइएको छ, निर्वाचित विधायिका र मन्त्रीहरूको कार्यकारी परिषद्हरू, कम शक्तिहरू सहित। {{Indian states and territories image map}} === राज्यहरू === {| class="sortable wikitable" !Number !राज्य !Code !Estd. !राजधानी |- |1 |[[आन्ध्र प्रदेश]] |AP | |Amaravati |- |2 |[[अरुणाचल प्रदेश]] |AR | |[[ईटानगर]] |- |3 |[[असम|आसाम]] |AS | |[[दिसपुर]] |- |4 |[[बिहार]] |BR | |[[पटना]] |- |5 |[[छत्तीसगढ]] |CG | |[[रायपुर]]{{Efn|[[Naya Raipur]] is planned to replace [[Raipur]] as the capital city of [[Chhattisgarh]].}} |- |6 |[[गोवा]] |GA | |[[पणजी]] |- |7 |[[गुजरात]] |GJ | |Gandhinagar |- |8 |[[हरियाणा]] |HR | |[[चण्डीगढ]] ([[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि) |- |9 |[[हिमाचल प्रदेश]] |HP | |[[सिमला|शिमला]] (ग्रीष्म ऋतु), [[धर्मशाला]] (शिशिर) |- |10 |[[झारखण्ड]] |JH | |[[राँची]] |- |11 |[[कर्नाटक]] |KA | |[[बेङ्गलोर]] |- |12 |[[केरल]] |KL | |[[तिरुवनन्तपुरम]] |- |13 |[[मध्य प्रदेश]] |MP | |[[भोपाल]] |- |14 |[[महाराष्ट्र]] |MH | |[[मुम्बई]] (ग्रीष्म ऋतु), [[नागपुर]] (शिशिर) |- |15 |[[मणिपुर]] |MN | |[[इम्फाल]] |- |16 |[[मेघालय]] |ML | |[[सिलोङ|शिलोङ]] |- |17 |[[मिजोरम]] |MZ | |[[आइजोल]] |- |18 |[[नागाल्यान्ड]] |NL | |[[कोहिमा]] |- |19 |[[ओडिसा|ओडिशा]] |OD | |[[भुवनेश्वर]] |- |20 |[[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] |PB | |[[चण्डीगढ]] ([[हरियाणा]] सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि) |- |21 |[[राजस्थान]] |RJ | |[[जयपुर]] |- |22 |[[सिक्किम]] |SK | |[[गान्तोक]] |- |23 |[[तमिलनाडु]] |TN | |[[चेन्नई]] |- |24 |[[तेलङ्गाना]] |TS | |[[हैदराबाद]] |- |25 |[[त्रिपुरा]] |TR | |[[अगरतला]] |- |26 |[[उत्तर प्रदेश]] |UP | |[[लखनऊ]] |- |27 |[[उत्तराखण्ड]] |UT | |Bhararisain (ग्रीष्म ऋतु), [[देहरादुन]] (शिशिर) |- |28 |[[पश्चिम बङ्गाल]] |WB | |[[कोलकाता]] |- |} === केन्द्र शासित प्रदेशहरू === {| class="sortable wikitable" !पत्र / संख्या ! केन्द्र शासित प्रदेश ! कोड ! राजधानी |- | ए | [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापुहरू]] | AN | पोर्ट ब्लेयर |- | बि | [[चण्डीगढ]] | CH | [[चण्डीगढ|चण्डीगढ़]] ( [[हरियाणा]] र [[पन्जाब, भारत|पञ्जाबको]] राजधानी पनि) |- | सी | दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव | ''DD'' | [[दमन|दामन]] |- | D | जम्मू कश्मीर | जेके | [[श्रीनगर]] (गर्मी), [[जम्मु|जम्मू]] (जाडो) |- | इ | [[लद्दाख]] | LA | [[लेह]] र [[कारगिल]] |- | एफ | लक्षद्वीप | LD | [[कवरत्ती|कावरत्ती]] |- | G | [[दिल्ली|राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली]] | DL | [[नयाँ दिल्ली]] |- | एच | [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]] | PY | पोन्डिचेरी |} == स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरू == [[चित्र:NE_Autonomous_divisions_of_India.svg|right|thumb|371x371px| उत्तर पूर्वी भारतमा स्वायत्त क्षेत्रहरू]] [[भारतीय संविधान|भारतको संविधानको]] छैठौं अनुसूचीले स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरूको गठन गर्न अनुमति दिन्छ जसलाई तिनीहरूको सम्बन्धित [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्यहरूमा]] स्वायत्तता दिइएको छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.mea.gov.in/Images/pdf1/S6.pdf|title=Sixth Schedule|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191027170935/https://www.mea.gov.in/Images/pdf1/S6.pdf|archivedate=27 October 2019}}</ref> यी मध्ये अधिकांश स्वायत्त क्षेत्रहरू [[उत्तरपूर्वी भारत|उत्तर पूर्वी भारतमा]] अवस्थित छन्। भारतको संविधानको छैठौं अनुसूची अन्तर्गत कार्यरत स्वायत्त जिल्ला परिषदहरू {{Em|this}} प्रकार देखाइएको छ।{{Clarify|date=June 2020|reason=Then what are the non-emphasised ones, given the previous paragraph, which seems to say the same thing?}} {| class="wikitable sortable" !राज्य/केन्द्र शासित प्रदेश ! स्वायत्त परिषद ! मुख्यालय ! जिल्लाहरू / उपविभागहरू |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="9" | [[असम]] | बोडोल्याण्ड क्षेत्रीय परिषद | [[कोकराझाड जिल्ला|कोक्राझार]] | कोकराझार, बक्सा, चिराङ, उदलगुरी |- bgcolor="#F4F9FF" | देवरी स्वायत्त परिषद | नारायणपुर | लखिमपुर |- bgcolor="#F4F9FF" | उत्तर काचार हिल्स स्वायत्त परिषद | [[हाफलङ]] | दिमा हासाओ |- bgcolor="#F4F9FF" | कार्बी आङ्लोङ स्वायत्त परिषद् | दिफु | पूर्व कार्बी आङ्लोङ, पश्चिम कार्बी आङ्लोङ |- bgcolor="#F4F9FF" | हराइरहेको स्वायत्त परिषद | [[धीमाजी|धेमाजी]] | धेमाजी |- bgcolor="#F4F9FF" | रभा हासोङ स्वायत्त परिषद् | दुधनोई | कामरुप ग्रामीण, गोलपारा |- bgcolor="#F4F9FF" | सोनोवाल कचारी स्वायत्त परिषद् | डिब्रुगढ | |- bgcolor="#F4F9FF" | थेङ्गल कचरी स्वायत्त परिषद् | टिटाबर | |- bgcolor="#F4F9FF" | तिवा स्वायत्त जिल्ला परिषद् | मोरिगाउँ | |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="2" | [[लद्दाख]] | कारगिल स्वायत्त हिल विकास परिषद | [[कारगिल]] | कारगिल |- bgcolor="#F4F9FF" | लेह स्वायत्त पहाडी विकास परिषद | [[लेह]] | लेह |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="6" | [[मणिपुर]] | [[चन्डेल जिल्ला|चन्देल स्वायत्त जिल्ला परिषद्]] | चन्देल | |- bgcolor="#F4F9FF" | [[चुराचांदपुर जिल्ला|चुराचन्दपुर]] [[चन्डेल जिल्ला|स्वायत्त जिल्ला परिषद्]] | चुराचन्दपुर | |- bgcolor="#F4F9FF" | सदर हिल्स [[चन्डेल जिल्ला|स्वायत्त जिल्ला परिषद्]] | काङ्गपोकपी | काङपोकपी जिल्लाको साइकुल, साइतु र सदर हिल्स पश्चिम उपखण्डहरू |- bgcolor="#F4F9FF" | [[सेनापति जिल्ला|सेनापति]] [[चन्डेल जिल्ला|स्वायत्त जिल्ला परिषद्]] | सेनापति | |- bgcolor="#F4F9FF" | [[तामेङलोङ जिल्ला|तामेङलोङ]] [[चन्डेल जिल्ला|स्वायत्त जिल्ला परिषद्]] | तामेङलोङ | |- bgcolor="#F4F9FF" | [[उखरुल जिल्ला|उखुल]] [[चन्डेल जिल्ला|स्वायत्त जिल्ला परिषद]] | उखरुल | |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="3" | [[मेघालय]] | गारो हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद | [[तुरा]] | पूर्वी गारो पहाड, पश्चिम गारो पहाड, दक्षिण गारो पहाड, उत्तर गारो पहाड र दक्षिण पश्चिम गारो पहाडहरू |- bgcolor="#F4F9FF" | जयन्तिया हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद | जोवाई | पूर्वी जैंतिया हिल्स, पश्चिम जयन्तिया हिल्स |- bgcolor="#F4F9FF" | खासी हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद् | [[सिलोङ|शिलङ]] | पश्चिम खासी पहाड, पूर्व खासी पहाड र री भोई |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="3" | [[मिजोरम]] | चक्मा स्वायत्त जिल्ला परिषद् | कमलानगर | Tuichawng उपविभाग |- bgcolor="#F4F9FF" | लाइ स्वायत्त जिल्ला परिषद | लङतलाइ | लङतलाई उपविभाग, सांगाउ उपविभाग |- bgcolor="#F4F9FF" | मारा स्वायत्त जिल्ला परिषद | सियाहा | सियाहा उपविभाग, टिपा उपविभाग |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="1" | [[त्रिपुरा]] | त्रिपुरा आदिवासी क्षेत्र स्वायत्त जिल्ला परिषद | खुमुल्वाङ | |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="1" | [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] | [[गोर्खाल्यान्ड क्षेत्रीय प्रशासन|गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रीय प्रशासन]] | [[दार्जिलिङ]] | दार्जिलिङ, कर्सेओङ र मिरिक उपविभाग दार्जिलिङ जिल्ला, कालिम्पोङ जिल्ला |} == डिभिजनहरू == धेरै भारतीय राज्यहरू डिभिजनहरूमा विभाजित छन्, जसमा आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छ, र प्रत्येक डिभिजनको नेतृत्व डिभिजनल कमिश्नर भनिने एक वरिष्ठ आई. ए. एस. अधिकारीद्वारा गरिन्छ। हाल, २८ राज्यहरू मध्ये १८ र ८ केन्द्र शासित प्रदेशहरू मध्ये 3 मा सुपरडिस्ट्रिक्ट प्रशासनिक विभाजनहरू अवस्थित छन्। [[गुजरात]], [[केरल|केरला]], [[तमिलनाडु]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[तेलङ्गाना|तेलंगाना]], [[सिक्किम]], [[मणिपुर]], [[त्रिपुरा]], [[मिजोरम]] र [[गोवा]], र केन्द्र शासित क्षेत्र दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]], [[चण्डीगढ|चंडीगढ़]], लक्षद्वीप र [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान निकोबार टापुहरू]] । विभाजन छैन। हाल, भारतमा कुल 102 डिभिजनहरू छन्। {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid black" !State/Union Territory !डिभिजन !Headquarter District !जिल्लाहरु |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="2" |[[अरुणाचल प्रदेश]] |East |Namsai |[[लोहित जिल्ला|Lohit]], [[अन्जा जिल्ला|Anjaw]], [[तिरप जिल्ला|Tirap]], [[चाङलाङ जिल्ला|Changlang]], Lower Dibang Valley, Dibang Valley, East Siang, Upper Siang, Longding, Namsai, Siang |- bgcolor="#F4F9FF" |West |Lower Subansiri |Tawang, West Kameng, East Kameng, Papum Pare, Lower Subansiri, Kurung Kumey, Kra Daadi, Upper Subansiri, West Siang, Lower Siang and Itanagar Capital Complex |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="5" |[[असम|आसाम]] |Upper Assam Division |Jorhat |Charaideo, Dhemaji, Dibrugarh, Golaghat, Jorhat, Lakhimpur, Majuli, Sivasagar, and Tinsukia |- bgcolor="#F4F9FF" |Lower Assam Division |Guwahati |Baksa, Barpeta, Bongaigaon, Chirang, Dhubri, Goalpara, Nalbari, Kamrup Metropolitan, Kamrup Rural, Kokrajhar, and South Salmara-Mankachar |- bgcolor="#F4F9FF" |North Assam Division |Tezpur |Biswanath, Darrang, Sonitpur, and Udalguri |- bgcolor="#F4F9FF" |Central Assam Division |Nagaon |Dima Hasao, Hojai, East Karbi Anglong, West Karbi Anglong, Morigaon, and Nagaon |- bgcolor="#F4F9FF" |Barak Valley |Silchar |Cachar, Hailakandi, and Karimganj |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="9" |[[बिहार]] |[[पटना प्रमण्डल]] |Patna |Patna, Nalanda, Bhojpur, Rohtas, Buxar and Kaimur |- bgcolor="#F4F9FF" |[[तिरहुत प्रमण्डल]] |Muzaffarpur |West Champaran, East Champaran, Muzaffarpur, Sitamarhi, Sheohar and Vaishali |- bgcolor="#F4F9FF" |[[सारण प्रमण्डल]] |Chhapra |Saran, Siwan and Gopalganj |- bgcolor="#F4F9FF" |[[दरभङ्गा प्रमण्डल|दरभंगा प्रमण्डल]] |Darbhanga |Darbhanga, Madhubani and Samastipur |- bgcolor="#F4F9FF" |[[कोसी प्रमण्डल]] |Saharsa |Saharsa, Madhepura and Supaul |- bgcolor="#F4F9FF" |[[पूर्णिया प्रमण्डल]] |Purnia |Purnia, Katihar, Araria and Kishanganj |- bgcolor="#F4F9FF" |[[भागलपुर प्रमण्डल]] |Bhagalpur |Bhagalpur and Banka |- bgcolor="#F4F9FF" |[[मुङ्गेर प्रमण्डल|मुंगेर प्रमण्डल]] |Munger |Munger, Jamui, Khagaria, Lakhisarai, Begusarai and Sheikhpura |- bgcolor="#F4F9FF" |[[मगध प्रमण्डल]] |Gaya |Gaya, Nawada, Aurangabad, Jehanabad and Arwal |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="5" |[[छत्तीसगढ]] |Surguja |Surguja |Koriya, Balrampur-Ramanujganj, Surajpur, Jashpur, Surguja and Mahendragarh |- bgcolor="#F4F9FF" |Bilaspur |Bilaspur |Bilaspur, Mungeli, Korba, Janjgir-Champa, Raigarh, Gourella Pendra Marwahi, Sarangarh-Bilaigarh, Sakti |- bgcolor="#F4F9FF" |Durg |Durg |Kabirdham (Kawardha), Bemetara, Durg, Balod, Rajnandgaon, Mohla Manpur Chouki and Khairagarh |- bgcolor="#F4F9FF" |Raipur |Raipur |Mahasamund, Baloda Bazar, Gariaband, Raipur and Dhamtari |- bgcolor="#F4F9FF" |Bastar division |Bastar |Kanker (Uttar Bastar), Narayanpur, Kondagaon, Bastar, Dantewada (Dakshin Bastar), Bijapur and Sukma |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="6" |[[हरियाणा]] |Hisar division |Hisar |Fatehabad, Jind, Hisar and Sirsa |- bgcolor="#F4F9FF" |Gurgaon division |Gurugram |Gurugram, Mahendragarh and Rewari |- bgcolor="#F4F9FF" |Ambala division |Ambala |Ambala, Kurukshetra, Panchkula and Yamuna Nagar |- bgcolor="#F4F9FF" |Faridabad division |Faridabad |Faridabad, Palwal and Nuh |- bgcolor="#F4F9FF" |Rohtak division |Rohtak |Jhajjar, Charkhi Dadri, Rohtak, Sonipat and Bhiwani |- bgcolor="#F4F9FF" |Karnal division |Karnal |Karnal, Panipat and Kaithal |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="3" |[[हिमाचल प्रदेश]] |Kangra |Kangra |Chamba, Kangra and Una |- bgcolor="#F4F9FF" |Mandi |Mandi |Bilaspur, Hamirpur, Kullu, Lahaul and Spiti and Mandi |- bgcolor="#F4F9FF" |Shimla |Shimla |Kinnaur, Shimla, Sirmaur and Solan |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="5" |[[झारखण्ड]] |Palamu division |Palamu |Garhwa, Latehar and Palamu |- bgcolor="#F4F9FF" |North Chotanagpur division |Hazaribagh |Bokaro, Chatra, Dhanbad, Giridih, Hazaribagh, Koderma and Ramgarh |- bgcolor="#F4F9FF" |South Chotanagpur division |Ranchi |Gumla, Khunti, Lohardaga, Ranchi and Simdega |- bgcolor="#F4F9FF" |Kolhan division |West Singhbhum |East Singhbhum, Seraikela Kharsawan district, and West Singhbhum |- bgcolor="#F4F9FF" |Santhal Pargana division |Dumka |Godda, Deoghar, Dumka, Jamtara, Sahibganj and Pakur |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="4" |[[कर्नाटक]] |Bangalore division |Bangalore |Bangalore Urban, Bangalore Rural, Ramanagara, Chikkaballapur, Chitradurga, Davanagere, Kolar, Shivamogga and Tumakuru |- bgcolor="#F4F9FF" |Mysore division |Mysuru |Chamarajanagar, Chikkamagaluru, Udupi, Dakshina Kannada, Hassan, Kodagu, Mandya and Mysuru |- bgcolor="#F4F9FF" |Belgaum division |Belagavi |Bagalkot, Belagavi, Vijayapura, Dharwad, Gadag, Haveri and Uttara Kannada |- bgcolor="#F4F9FF" |Kalaburagi division |Kalaburagi | Ballari, Bidar, Kalaburagi, Koppal, Raichur, Yadgir and Vijayanagara |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="10" |[[मध्य प्रदेश]] |Bhopal division |Bhopal | Bhopal, Raisen, Rajgarh, Sehore and Vidisha |- bgcolor="#F4F9FF" |Indore division |Indore | Alirajpur district Barwani, Burhanpur, Indore, Dhar, Jhabua, Khandwa and Khargone |- bgcolor="#F4F9FF" |Gwalior division |Gwalior | Gwalior, Ashoknagar, Shivpuri, Datia and Guna |- bgcolor="#F4F9FF" |Jabalpur division |Jabalpur |Balaghat, Chhindwara, Jabalpur, Katni, Mandla, Narsinghpur, Seoni and Dindori |- bgcolor="#F4F9FF" |Rewa division |Rewa | Rewa, Satna, Sidhi and Singrauli |- bgcolor="#F4F9FF" |Sagar division |Sagar | Chhatarpur, Damoh, Panna, Sagar, Tikamgarh and Niwari |- bgcolor="#F4F9FF" |Shahdol division |Shahdol | Anuppur, Shahdol and Umaria |- bgcolor="#F4F9FF" |Ujjain division |Ujjain | Agar Malwa, Dewas, Mandsaur, Neemuch, Ratlam, Ujjain and Shajapur |- bgcolor="#F4F9FF" |Chambal division |Morena | Morena, Sheopur and Bhind |- bgcolor="#F4F9FF" |Narmadapuram division |Betul | Betul, Harda and Hoshangabad |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="6" |[[महाराष्ट्र]] |Amravati division |Amravati | Akola, Amravati, Buldana, Yavatmal and Washim |- bgcolor="#F4F9FF" |Aurangabad division |Aurangabad | Aurangabad Beed, Jalna, Osmanabad, Nanded, Latur, Parbhani and Hingoli |- bgcolor="#F4F9FF" |Konkan division |Mumbai | Mumbai City, Mumbai Suburban, Thane, Palghar, Raigad, Ratnagiri and Sindhudurg |- bgcolor="#F4F9FF" |Nagpur division |Nagpur | Bhandara, Chandrapur, Gadchiroli, Gondia, Nagpur and Wardha |- bgcolor="#F4F9FF" |Nashik division |Nashik | Ahmednagar, Dhule, Jalgaon, Nandurbar and Nashik |- bgcolor="#F4F9FF" |Pune division |Pune | Kolhapur, Pune, Sangli, Satara and Solapur |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="2" |[[मेघालय]] |Tura |West Garo Hills | South West Garo Hills, West Garo Hills, North Garo Hills, East Garo Hills and South Garo Hills |- bgcolor="#F4F9FF" |Shillong |East Khasi Hills | West Khasi Hills, South West Khasi Hills, Ri-Bhoi, East Khasi Hills, West Jaintia Hills, and East Jaintia Hills |- bgcolor="#F4F9FF" |[[नागाल्यान्ड]] |Nagaland |Kohima | Chümoukedima, Dimapur, Kiphire, Kohima, Longleng, Mokokchung, Mon, Niuland, Noklak, Peren, Phek, Shamator, Tseminyü, Tuensang, Wokha and Zünheboto |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="3" |[[ओडिसा|ओडिशा]] |Central |Cuttack | Balasore, Bhadrak, Cuttack, Jagatsinghpur, Jajpur, Kendrapada, Khordha, Mayurbhanj, Nayagarh, and Puri |- bgcolor="#F4F9FF" |Northern |Sambalpur | Angul, Balangir, Bargarh, Deogarh, Dhenkanal, Jharsuguda, Kendujhar, Sambalpur, Subarnapur and Sundargarh |- bgcolor="#F4F9FF" |Southern |Berhampur | Boudh, Gajapati, Ganjam, Kalahandi, Kandhamal, Koraput, Malkangiri, Nabarangpur, Nuapada and Rayagada |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="5" |[[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] |Patiala |Patiala | Patiala, Sangrur, Malerkotla, Barnala, Fatehgarh Sahib and Ludhiana |- bgcolor="#F4F9FF" |Faridkot |Faridkot | Faridkot, Bathinda and Mansa |- bgcolor="#F4F9FF" |Firozepur |Firozepur | Firozepur, Moga, Shri Muktsar Sahib and Fazilka |- bgcolor="#F4F9FF" |Jalandhar |Jalandhar | Jalandhar, Gurdaspur, Pathankot, Amritsar, Tarn Taran, Kapurthala and Hoshiarpur |- bgcolor="#F4F9FF" |Rup Nagar |Rup Nagar | Rup Nagar, Sahibzada Ajit Singh Nagar and Shaheed Bhagat Singh Nagar |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="7" |[[राजस्थान]] |Jaipur division |Jaipur | Jaipur, Alwar, Jhunjhunu, Sikar and Dausa |- bgcolor="#F4F9FF" |Jodhpur division |Jodhpur | Barmer, Jaisalmer, Jalore, Jodhpur, Pali and Sirohi |- bgcolor="#F4F9FF" |Ajmer division |Ajmer | Ajmer, Bhilwara, Nagaur and Tonk |- bgcolor="#F4F9FF" |Udaipur division |Udaipur | Udaipur, Banswara, Chittorgarh, Pratapgarh, Dungarpur and Rajsamand |- bgcolor="#F4F9FF" |Bikaner division |Bikaner | Bikaner, Churu, Sri Ganganagar and Hanumangarh |- bgcolor="#F4F9FF" |Kota division |Kota | Baran, Bundi, Jhalawar and Kota |- bgcolor="#F4F9FF" |Bharatpur division |Bharatpur | Bharatpur, Dholpur, Karauli, Sawai and Madhopur |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="18" |[[उत्तर प्रदेश]] |[[आगरा मण्डल|Agra division]] |Agra | Agra, Firozabad, Mainpuri and Mathura |- bgcolor="#F4F9FF" |[[अलीगढ मण्डल|Aligarh division]] |Aligarh | Aligarh, Etah, Hathras and Kasganj |- bgcolor="#F4F9FF" |[[अयोध्या मण्डल|Ayodhya division]] |Ayodhya | Ambedkar Nagar, Barabanki, Ayodhya, Sultanpur and Amethi |- bgcolor="#F4F9FF" |[[आजमगढ मण्डल|Azamgarh division]] |Azamgarh | Azamgarh, Ballia and Mau |- bgcolor="#F4F9FF" |[[बरेली मण्डल|Bareilly division]] |Bareilly | Badaun, Bareilly, Pilibhit and Shahjahanpur |- bgcolor="#F4F9FF" |[[बस्ती मण्डल|Basti division]] |Basti | Basti, Sant Kabir Nagar and Siddharthnagar |- bgcolor="#F4F9FF" |[[चित्रकूट मण्डल|Chitrakoot division]] |Chitrakoot | Banda, Chitrakoot, Hamirpur and Mahoba |- bgcolor="#F4F9FF" |[[देवीपाटन मण्डल|Devipatan division]] |Gonda | Bahraich, Balarampur, Gonda and Shravasti |- bgcolor="#F4F9FF" |[[गोरखपुर मण्डल|Gorakhpur division]] |Gorakhpur | Deoria, Gorakhpur, Kushinagar and Maharajganj |- bgcolor="#F4F9FF" |[[झाँसी मण्डल|Jhansi division]] |Jhansi | Jalaun, Jhansi and Lalitpur |- bgcolor="#F4F9FF" |[[कानपुर मण्डल|Kanpur division]] |Kanpur Nagar | Auraiya, Etawah, Farrukhabad, Kannauj, Kanpur Dehat and Kanpur Nagar |- bgcolor="#F4F9FF" |[[लखनऊ मण्डल|Lucknow division]] |Lucknow | Hardoi, Lakhimpur Kheri, Lucknow, Raebareli, Sitapur and Unnao |- bgcolor="#F4F9FF" |[[मेरठ मण्डल|Meerut division]] |Meerut | Baghpat, Bulandshahar, Gautam Buddha Nagar, Ghaziabad, Meerut and Hapur |- bgcolor="#F4F9FF" |[[मीर्जापुर मण्डल|Mirzapur division]] |Mirzapur | Mirzapur, Sant Ravidas Nagar and Sonbhadra |- bgcolor="#F4F9FF" |[[मुरादाबाद मण्डल|Moradabad division]] |Moradabad | Bijnor, Amroha, Moradabad, Rampur and Sambhal |- bgcolor="#F4F9FF" |[[प्रयागराज मण्डल|Allahabad division]] |Allahabad | Allahabad, Fatehpur, Kaushambi and Pratapgarh |- bgcolor="#F4F9FF" |Saharanpur division |Saharanpur | Muzaffarnagar, Saharanpur and Shamli |- bgcolor="#F4F9FF" |[[वाराणसी मण्डल|Varanasi division]] |Varanasi | Chandauli, Ghazipur, Jaunpur and Varanasi |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="2" |[[उत्तराखण्ड]] |[[कुमाउँ मण्डल|Kumaon division]] |Nainital | Almora, Bageshwar, Champawat, Nainital, Pithoragarh and Udham Singh Nagar |- bgcolor="#F4F9FF" |Garhwal division |Pauri | Chamoli, Dehradun, Haridwar, Pauri Garhwal, Rudraprayag, Tehri Garhwal and Uttarkashi |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="5" |[[पश्चिम बङ्गाल]] |Presidency division |Kolkata | Howrah, Kolkata, Nadia, North 24 Parganas and South 24 Parganas |- bgcolor="#F4F9FF" |Medinipur division |Paschim Medinipur | Bankura, Jhargram, Paschim Medinipur, Purba Medinipur and Purulia |- bgcolor="#F4F9FF" |Malda division |Malda | Dakshin Dinajpur, Malda, Murshidabad and Uttar Dinajpur |- bgcolor="#F4F9FF" |Burdwan division |Hooghly | Birbhum, Hooghly, Paschim Bardhaman and Purba Bardhaman |- bgcolor="#F4F9FF" |Jalpaiguri division |Jalpaiguri | Alipurduar, Cooch Behar, Darjeeling, Jalpaiguri and Kalimpong |- bgcolor="#F4F9FF" |''[[दिल्ली]]'' |Delhi division |Central Delhi | Central Delhi, East Delhi, New Delhi, North Delhi, North East Delhi, North West Delhi, Shahdara, South Delhi, South East Delhi, South West Delhi and West Delhi |- bgcolor="#F4F9FF" | rowspan="2" |''Jammu and Kashmir'' |Jammu Division |Jammu |Jammu, Doda, Kathua, Kishtwar, Poonch, Rajouri, Ramban, Reasi, Samba and Udhampur |- bgcolor="#F4F9FF" |Kashmir Division |Srinagar |Srinagar, Anantnag, Bandipora, Baramulla, Budgam, Ganderbal, Kulgam, Kupwara, Pulwama and Shopian |- bgcolor="#F4F9FF" |''[[लद्दाख]]'' |[[लद्दाख|Ladakh Division]] |Leh |Kargil and Leh |} [[चित्र:India-states-numbered.svg|thumb| [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|भारतका राज्यहरू र क्षेत्रहरू]], तालिका अनुसार संख्या]] केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ। केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ। * आसामका क्षेत्रहरू * गुजरातका क्षेत्रहरू == जिल्लाहरू == राज्यहरू र क्षेत्रहरू (वा विभाजनहरू) थप [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] ( ''जिल्ला'' ) मा विभाजित छन्, जसमध्ये त्यहाँ ७७५ (२०२२ को अनुसार) छन्। प्रत्येक जिल्लाको नेतृत्व डिस्ट्रिक्ट म्याजिस्ट्रेट भनिने आई. ए. एस. अधिकारीले गर्छ। == उपजिल्लाहरू == तहसील, तालुक, उपविभाग, मण्डल, सर्कल, ''तहसीलदार'' वा ''तालुकदार'' वा एमआरओको नेतृत्वमा धेरै गाउँ वा गाउँ समूहहरू समावेश हुन्छन्। तहसील तहमा रहेका सरकारी/निर्वाचित निकायहरूलाई पञ्चायत समिति भनिन्छ। राज्यहरूले आफ्ना उपजिल्लाहरूको लागि फरक-फरक नामहरू प्रयोग गर्छन्। <ref name="chartref">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/Admin_Units/Admin_links/subdistrict_nomeclature.html|title=Statement showing the Nomenclature and Number of Sub-Districts in States/UTs|date=2010–2011|publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner, India, New Delhi|accessdate=3 October 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+प्रत्येक राज्यमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या ! राज्य ! टाइप गर्नुहोस् ! गणना गर्नुहोस् |- | आन्ध्र प्रदेश | मण्डल | style="text-align: right;" | ६६४ <ref name="APmandals">{{Cite web|url=http://msmehyd.ap.nic.in/PROFILE%20-AP.pdf|title=List of Mandals|website=msmehyd.ap.nic.in|publisher=Andhra Pradesh State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911225305/http://msmehyd.ap.nic.in/PROFILE%20-AP.pdf|archivedate=11 September 2016|accessdate=3 September 2016}}</ref> |- | [[अरुणाचल प्रदेश]] | गोलाकार | style="text-align: right;" | १४९ |- | असम | उपविभाग | style="text-align: right;" | १५५ |- | बिहार | उपविभाग | style="text-align: right;" | १०१ |- | [[छत्तीसगढ]] | तहसील | style="text-align: right;" | १४९ |- | गोवा | तालुक | style="text-align: right;" | १२ |- | गुजरात | तालुक | style="text-align: right;" | २४८ |- | हरियाणा | तहसील | style="text-align: right;" | ६७ |- | [[हिमाचल प्रदेश]] | तहसील | style="text-align: right;" | १०९ |- | [[झारखण्ड]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | 210 |- | कर्नाटक | तालुक | style="text-align: right;" | २०६ |- | केरला | तालुक | style="text-align: right;" | ७७ |- | मध्य प्रदेश | तहसील | style="text-align: right;" | ३६७ |- | महाराष्ट्र | तालुक | style="text-align: right;" | ३५३ |- | [[मणिपुर]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | ३८ |- | [[मेघालय]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | ३९ |- | [[मिजोरम]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | २२ |- | [[नागाल्यान्ड|नागाल्याण्ड]] | गोलाकार | style="text-align: right;" | ९३ |- | [[ओडिसा|ओडिशा]] | तहसील | style="text-align: right;" | ४८५ |- | [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] | तहसील | style="text-align: right;" | ७२ |- | [[राजस्थान]] | तहसील | style="text-align: right;" | २६८ |- | [[सिक्किम]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | ९ |- | [[तमिलनाडु]] | तालुक | style="text-align: right;" | २०१ |- | तेलंगाना | मण्डल | style="text-align: right;" | ४५२ |- | [[त्रिपुरा]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | ३८ |- | [[उत्तर प्रदेश]] | तहसील | style="text-align: right;" | ३५० |- | उत्तराखण्ड | तहसील | style="text-align: right;" | ११३ |- | [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] | उपविभाग | style="text-align: right;" | ६९ |} {| class="wikitable sortable" |+प्रत्येक केन्द्र शासित प्रदेशमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या ! केन्द्र शासित प्रदेश ! टाइप गर्नुहोस् ! गणना गर्नुहोस् |- | [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापुहरू]] | तहसील | style="text-align: right;" | ७ |- | [[चण्डीगढ]] | तहसील | style="text-align: right;" | १ |- | दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव | तालुक | style="text-align: right;" | ३ |- | [[दिल्ली]] | तहसील | style="text-align: right;" | ३३ |- | जम्मू कश्मीर | तहसील | style="text-align: right;" | ५५ |- | [[लद्दाख]] | तहसील | style="text-align: right;" | ४ |- | लक्षद्वीप | उपविभाग | style="text-align: right;" | ४ |- | [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]] | कम्युन पञ्चायत | style="text-align: right;" | १० |} == ग्रामीण तह == === ब्लकहरू === सामुदायिक विकास ब्लक जसलाई सीडी ब्लक वा जस्ट ब्लक पनि भनिन्छ, प्रायः प्रशासनिक विभाजनको अर्को तह हो (विकास उद्देश्यका लागि, जबकि तहसील राजस्व उद्देश्यका लागि जिल्लाको छेउमा हुन्छ)। {| class="wikitable sortable" !राज्य ! सीडी ब्लक ! को संख्या<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> सीडी ब्लकहरू |- | [[बिहार]] | सीडी ब्लक | ५३४ |- | [[हरियाणा]] | सीडी ब्लक | १४० |- | [[झारखण्ड]] | सीडी ब्लक | २६३ <ref>{{Cite news|url=http://jharkhandibaba.com/names-of-blocks-of-jharkhand/|title=Names of Blocks of Jharkhand|date=21 October 2017|work=Jharkhandi Baba|access-date=21 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021220644/http://jharkhandibaba.com/names-of-blocks-of-jharkhand/|archive-date=21 October 2017|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021220644/http://jharkhandibaba.com/names-of-blocks-of-jharkhand/ |date=21 October 2017 }}</ref> |- | [[त्रिपुरा]] | सीडी ब्लक | ५८ |- | उत्तराखण्ड | सीडी ब्लक | ९५ |- | [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] | सीडी ब्लक | ३४१ <ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/19part1.pdf|title=Census India, West Bengal|accessdate=20 April 2020}}</ref> |- |} === गाउँहरू === गाउँहरू प्रायः भारतमा सबडिभिजनहरूको सबैभन्दा तल्लो तह हुन्। गाउँ स्तरमा सरकारी निकायहरूलाई ग्राम पञ्चायत भनिन्छ, जसमध्ये २००२ मा अनुमानित २५६,००० थिए। प्रत्येक ग्राम पञ्चायतले ५०० ग्राम सभा भन्दा बढी जनसंख्या भएको ठूलो गाउँ वा साना गाउँहरूको समूहलाई समेट्छ। गाउँका समूहहरूलाई कहिलेकाहीँ होबली वा पट्टी पनि भनिन्छ। === बस्तीहरू === स्वच्छ पानीको उपलब्धता, ग्रामीण विकास र शिक्षा लगायतका केही सरकारी कार्यहरू र गतिविधिहरू उप-गाउँ स्तरमा ट्र्याक गरिन्छ। <ref>[http://ddws.nic.in/habquery/main_menu.asp Indian Department of Drinking Water Supply] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165126/http://ddws.nic.in/habquery/main_menu.asp|date=21 July 2011}}</ref> यी बस्तीहरूलाई "बस्ती" भनिन्छ। भारत १,७१४,५५६ बस्तीहरू मिलेर बनेको छ <ref>{{Cite web|url=http://ddws.nic.in/habquery/rep_stwisencpcfc.asp|title=National Habitation Survey 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721165147/http://ddws.nic.in/habquery/rep_stwisencpcfc.asp|archivedate=21 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165147/http://ddws.nic.in/habquery/rep_stwisencpcfc.asp |date=21 July 2011 }}</ref> केही राज्यहरूमा, अधिकांश गाउँहरूमा एउटै बस्ती छ; अरूमा (विशेष गरी [[केरल|केरला]] र [[त्रिपुरा]] ) गाउँहरूमा बस्तीहरूको उच्च अनुपात छ। <ref>[http://www.education.nic.in/cd50years/g/z/H7/0ZH70F01.htm Indian Department of Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165716/http://www.education.nic.in/cd50years/g/z/H7/0ZH70F01.htm|date=21 July 2011}}</ref> == महानगरीय क्षेत्र == एक मेट्रो क्षेत्र सामान्यतया बहु क्षेत्राधिकार र नगरपालिकाहरू समावेश गर्दछ: छिमेकीहरू, टाउनशिपहरू, शहरहरू, exurbs, उपनगरहरू, काउन्टीहरू, जिल्लाहरू, राज्यहरू, र यूरोडिस्ट्रिक्टहरू जस्तै राष्ट्रहरू। सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक संस्थाहरू परिवर्तन हुँदा, महानगरीय क्षेत्रहरू प्रमुख आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रहरू भएका छन्। महानगरीय क्षेत्रहरूमा एक वा बढी सहरी क्षेत्रहरू, साथै उपग्रह शहरहरू, शहरहरू, र मध्यवर्ती ग्रामीण क्षेत्रहरू समावेश छन् जुन शहरी कोरसँग सामाजिक-आर्थिक रूपमा बाँधिएको छ, सामान्यतया आवागमन ढाँचाहरूद्वारा मापन गरिन्छ भारतका महानगरहरू हुन्: [[मुम्बई]], [[दिल्ली]], [[कोलकाता]], [[चेन्नई]], [[बेङ्गलोर|बैंगलोर]], [[हैदराबाद]], [[अहमदाबाद]] र [[पुणे]] । == ऐतिहासिक == * परगना * सरकार (प्रशासनिक विभाग) * सुभा (प्रान्त) * चक्ला (प्रशासनिक प्रभाग) == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|भारतका राज्यहरू र केन्द्र शासित प्रदेशहरू]] * भारत के स्वायत्त प्रशासनिक विभाजन * भारतको सांस्कृतिक क्षेत्र == नोटहरू == {{Notelist}} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.citymayors.com/government/india_government.html#Anchor-Municipal-49575 Citymayors.com] {{Geography of India}}{{India topics}}{{Asia topic|Administrative divisions of}} [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 28vwz56w6zokv9ejtn4pzlkiuyswhg0 0 126808 1362058 1120512 2026-06-16T17:51:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362058 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=राइतो|image=Cucumber-raita.jpg|image_size=|caption=काँक्रोको राइतो|alternate_name={{lang|hi|रायता}}, दही काँक्रो, पछडी|country=|region=[[दक्षिण एसिया]]|national_cuisine=नेपाल, भारत, बङ्गलादेश, पाकिस्तान|creator=|course=चटनी|served=चिसो|main_ingredient=दही/मोही, काँक्रो, तोरीको धूलो, नून, तोरीको तेल|variations=[[चुकौनी]]|calories=|other=|minor_ingredient=धनियाँ, जीरा मसाला, पुदिना, धूलो खुर्सानी, चाट मसाला, हरियो खुर्सानी}} '''राइतो''' दहीमा [[काँक्रो]], [[तोरी]]को धूलो, [[प्याज]], मसाला, आदि मिसाएर बनाइने एक परिकार हो। यसलाई [[भात]] र [[रोटी]]सँगै चटनीको रूपमा खाने गरिन्छ। यो [[दक्षिण एसिया]]का विभिन्न देशहरूमा बनाइन्छ। यसका धेरै प्रकारहरू हुन्छन्। यसमा [[धनियाँ]], हरियो [[खुर्सानी]], [[जीरा]] मसाला, [[पुदिना]], धूलो [[खुर्सानी]] र अन्य मसलासँग पनि हाल्ने गरिन्छ। राइतो दक्षिण एसियाभर विभिन्न तरिकाले बनाइने गरिन्छ। == व्युत्पत्ति == पश्चिमी नेपालमा राइतो भनेर चिनिने यस परिकारलाई, [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वी नेपालमा]] 'दही काँक्रो' भनिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/3378/2019-01-16|title=स्थानीय उत्पादनको प्रवद्र्धन : पाहुनालाई घिउ, मह र मकैको रोटी|website=Naya Patrika|language=en|accessdate=2022-08-27}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.prasashan.com/2022/08/13/346233/|title=सुदूरको स्याउली थाप्ने चलन लोप हुँदै|website=प्रशासन|language=ne|accessdate=2022-08-27|quote=साइतमा जानेहरूका लागि स्याउली थाप्ने चलन, साउन महिनामा धानको खेतबारीमा गएर राइतो, बटुक बनाएर हरेला खाने चलन}}</ref> यसलाई हिन्दी र बङ्गालीमा रायता भनिन्छ। रायता शब्दको व्युत्पत्ति [[संस्कृत]] शब्द 'राज्जिका'बाट भएको अथवा हिन्दी शब्द 'राय' ([[तोरी|कालो]] तोरीको दाना) र 'तिक्त' (तिखो) मिलेर बनेको मानिन्छ।<ref name="MW">{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/raita|title=Raita|publisher=Merriam Webster}}</ref> दक्षिण भारतमा विशेष गरी [[केरल]] र [[तमिलनाडु]]मा यसलाई 'पछडी' भनिन्छ । == बनाउने प्रक्रिया == राइतो बनाउने विधि:<ref>Mehta Gambhir, Aloka (25 May 2011). "[https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/Tandoori-chicken-with-tomato-raita/articleshow/8566514.cms Tandoori chicken with Tomato Raita]". ''The Times of India''. Retrieved 22 December 2019.</ref> # दहीमा पानी मिलाएर पातलो बनाउने। # त्यसमा मसिनो गरी काटेको प्याज र खुर्केको काँक्रो हाल्ने। (प्याज र काँक्रोको सट्टामा अन्य फलफूल जस्तै [[मेवा]], [[भुइँ कटहर]], आदि पनि हाल्न मिल्छ।) # त्यसमा नून, धूलो खुर्सानी, हरियो खुर्सानी, धनियाँ र अन्य मसला हाल्ने। # एउटा भाँडोमा तेल तताएर त्यसमा तोरी र मेथी फुराउने। # मेथी दाना हल्का कालो भएपछि, तेल दहीको मिश्रणमा झान्ने। == प्रकार == [[चित्र:Pomegranate raita.jpg|alt=अनारको राइतो|thumb|242x242px|अनारको राइतो]] राइतो धेरै प्रकारका हुन्छन् । जस्तै: * [[बेथु]]को राइतो (भारतको [[हरियाणा]]मा प्रचलित) * काँक्रो राइतो * [[चुकन्दर]]को राइतो * गाँजरको राइतो * आलुको राइतो * पालुङ्गोको राइतो * भुजिआ सेवाइको राइतो * आँपको राइतो * मेवाको राइतो * अम्बाको राइतो * अनारको राइतो * नासपातीको राइतो * पुदिना र बदामको राइतो * लसुन र पुदिनाको राइटो == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[चुकौनी]], आलुको चटनी * [[अचार]] * [[बिरयानी]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{भारतीय परिकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाली परम्परागत खानाका परिकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली खाना]] 1ku7v7yurqtfi5db6594ywx8tnehwuc 0 134682 1362061 1358344 2026-06-16T18:58:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362061 wikitext text/x-wiki सरकार (राष्ट्रिय वा क्षेत्रीय)द्वारा निजी स्वामित्वमा रहेको वस्तुलाई सार्वजनिक वस्तुमा रूपान्तरण गर्नुलाई '''राष्ट्रियकरण''' भनिन्छ। उदाहरणको लागि, एक निजी बैंकको राष्ट्रीयकरण र सार्वजनिक गर्न सकिन्छ, र सन् १९६८ मा भारतमा यो भएको थियो। <ref >{{Cite web |title=Definition of NATIONALIZATION |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/nationalization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229205433/https://www.merriam-webster.com/dictionary/nationalization |archive-date=29 दिसंबर 2016 |access-date=14 जनवरी 2019 |website=www.merriam-webster.com}}</ref> राष्ट्रियकरण अन्तर्गत सरकारको कुनै पनि तल्लो तहको सम्पत्ति माथिल्लो तहमा लगिन्छ, जस्तै नगरपालिकाको कुनै पनि सम्पत्तिलाई राज्यको सम्पत्ति घोषणा गर्ने आदी पर्दछ। राष्ट्रियकरणको विपरीत प्रक्रियाको [[निजीकरण]] हो। ऐतिहासिक रूपमा, राज्यहरूले विभिन्न राजनीतिक प्रणालीहरू र आर्थिक प्रणालीहरूको एक विस्तृत विविधता अन्तर्गत विभिन्न उद्देश्यहरूको लागि राष्ट्रियकरण गरेका छन्।<ref> {{cite web |https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hast/page/677 677] | isbn= 978-0198600244 |access-date= 8 December 2019 </ref> =मार्क्सवादी सिद्धान्त = [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी सिद्धान्त]]मा "एक्स्प्रोप्रिएसन अफ एक्सप्रोप्रिएटर expropriation of expropriators ([[शासक वर्ग]])" र "लुटेराहरूलाइ लुट" ("грабь награбленное")शब्दावली उल्लेख गरिएको छ, जुन रुसी [[अक्टोबर क्रान्ति]]को समयमा निकै लोकप्रिय भएको थियो।<ref>[[Orlando Figes]], ''A People's Tragedy: Russian Revolution'', 1996, {{ISBN|0-7126-7327-X}}.</ref> यो शब्द [[कम्युनिस्ट राज्य|कम्युनिष्ट राज्य]]हरूद्वारा राष्ट्रियकरण अभियानहरू वर्णन गर्न पनि प्रयोग गरिन्छ, जस्तै [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]मा डेकुलाकाइजेशन र सामूहिककरण।.<ref name="Pipes">[[Richard Pipes]] ''Property and Freedom'', Vintage Books, A division of Random House, Inc., New York, 1999, {{ISBN|0-375-70447-7}}, page 214.</ref> =राष्ट्रियकरण किन गरिन्छ?‍= राष्ट्रियकरणका विविध दृष्टिकोण हुन्छन्। == राजनैतिक दृष्टिकोण == समाजवादी आर्थिक प्रणालीको स्थापना गर्नु राष्ट्रियकरणको उद्देश्य हो। अर्थात् समाजवादमा राष्ट्रिय उत्पादनलाई न्यायोचित रुपमा सार्वजनिक हित र उपयोगको लागि वितरण हुने व्यवस्था स्थापित गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=NATIONALIZATION |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nationalization#:~:text=Political%20support,-Nationalization%20was%20one&text=In%20this%20context%2C%20the%20goals,of%20a%20socialist%20economic%20system.|website=en.wikipedia.org/wiki/Nationalization}}</ref> == आर्थिक दृष्टिकोण == निजी नियन्त्रणमा रहेका कम्पनी, उद्योग वा सम्पत्तिहरू लिई सरकारको नियन्त्रणमा राख्ने प्रक्रिया '''राष्ट्रियकरण''' हो। राष्ट्रियकरण प्रायः विकासोन्मुख देशहरूमा हुन्छ । सम्पत्ति नियन्त्रण गर्ने वा विदेशी स्वामित्वमा रहेका उद्योगहरूमा राष्ट्रको प्रभुत्व कायम गर्ने राष्ट्रिय आवश्यकता नै राष्ट्रियकरण हो।<ref>{{Cite web |title=NATIONALIZATION |url=https://www.investopedia.com/terms/n/nationalization.asp#:~:text|website=www.investopedia.com}}</ref> देशमा उत्पादित वस्तु र सेवाको नागरिकहरूमा न्यायोचित वितरण स्थापना गर्न, सर्वसुलभ र सहज पहुँचको व्यवस्था गर्न, वस्तु र सेवाको उपभोगमा समान अवसरको अवस्था कायम राख्न राष्ट्रियकरण गरिन्छ। = विश्वमा राष्ट्रियकरण = विश्व समयक्रम र परिस्थिति अनुसार प्राय सबै देशहरूले विभिन्न क्षेत्रमा राष्ट्रियकरण गरेका छन्। '''राष्ट्रियकरण गरेका देशहरूको सूचीः'''लिंक[[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_nationalizations_by_country]] र '''विश्वका देशहरू:'''लिंक[[https://www.clearias.com/countries-world-listed-continent/#non-un-member-nations]]मा गरिएका '''राष्ट्रियकरणका क्षेत्रहरू''' = '''संयुक्त राष्ट्र संघमा सदस्य रहेका देशहरुमा राष्ट्रियकरण''' = = (क) उत्तर अमेरिकामा राष्ट्रियकरण = ==१.क्यानाडा == * '''१९१८''' [[क्यानेडियन नेसनल रेलवे]], प्रथम विश्वयुद्धको समयमा र पछि दिवालियापन पछि राष्ट्रव्यापी धेरै प्रणालीहरूबाट सिर्जना गरिएको, र १९९५ मा निजीकरण पछि। [[निगम]], [[सामुद्रिक एट्लान्टिक]] र [[भाया रेल]] (अझै पनि सरकारी स्वामित्वमा रहेका) सबै एकै समयमा कम्पनीका सहायक थिए) *'''१९४३''' [[एल्डोराडो रिसोर्सेस]], निजी रेडियम र युरेनियम खानी कम्पनीलाई क्यानाडाको संघीय सरकारले [[म्यानहट्टन परियोजना]] को लागि युरेनियम आपूर्ति गर्न सम्झौता गरेपछि राष्ट्रियकरण गरेको थियो। १९८८ मा [[क्यामेको]] गठन गर्न [[सास्काचेवान माइनिङ डेभलपमेन्ट कर्पोरेशन]] सँग गाभिएपछि निजीकरण गरियो। *'''१९४४''' [[हाइड्रो-क्युबेक]], पहिलो पटक [[मन्ट्रियल]] वरपर [[क्युबेक]] मा [[क्यानाडाको लिबरल पार्टी|लिबरल]] सरकारद्वारा बिजुलीको चिन्ताको आंशिक राष्ट्रियकरण मार्फत सिर्जना गरिएको थियो। [[Adélard Godbout]]। १९६० को प्रारम्भिक [[शान्त क्रान्ति]] को दौडान, क्युबेकमा बाँकी ११ निजी स्वामित्वमा रहेका बिजुली कम्पनीहरूलाई [[जीन लेसेज]] को [[क्युबेक लिबरल पार्टी|लिबरल]] सरकारद्वारा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''१९७५''' [[सास्काचेवानको पोटास कर्पोरेशन]], [[सस्काचेवान|सास्काचेवानको प्रान्त]] पोटास उद्योगको राष्ट्रियकरण गरिएको अंश। धेरै पोटास उत्पादकहरू राष्ट्रियकरणको सट्टा सरकारलाई बेच्न राजी भए। ==२. संयुक्त राज्य अमेरिका == *'''१७७५:''' पूर्व [[तेह्र उपनिवेश]] मा हुलाक सडकहरू [[संयुक्त राज्य हुलाक कार्यालय विभाग|यू.एस. हुलाक कार्यालय]] [[संयुक्त राज्य पोस्टमास्टर जनरल|पोस्टमास्टर जनरल]] [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन]] [[अमेरिकी क्रान्ति]] को समयमा [[सेकेन्ड कन्टिनेन्टल कांग्रेस]] को डिक्री द्वारा नेतृत्व। द्वारा सफल [[संयुक्त राज्य हुलाक कार्यालय|U.S. हुलाक कार्यालय विभाग]] [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|संयुक्त राज्य अमेरिकाको]] [[पोस्टल क्लज]] द्वारा सक्षम [[संविधान]], र अन्ततः [[संयुक्त राज्य हुलाक सेवा|U.S. हुलाक सेवा]] [[पोस्टल पुनर्गठन ऐन|पोस्टल पुनर्गठन ऐन १९७०]] पछि। *'''१८६२''' [[संयुक्त राज्य सैन्य रेलमार्ग]] (USMRR), [[संयुक्त राज्य युद्ध विभाग|U.S. युद्ध विभाग]] १८६२ को रेलवे र टेलिग्राफ ऐन द्वारा, यो राज्य-स्वामित्व भएको संस्थामा मर्ज गरियो र सबै कब्जा गरिएको [[Confederate State of America|Confederate]] रेल र अन्य रेल सम्पत्तिहरू।<ref>Thomas M Hanna (2019) : [https://thenextsystem.org/sites/default/files/2019-09/A_History_of_Nationalization_in_the_US-Hanna-NSP.pdf संयुक्त राज्य अमेरिकामा राष्ट्रियकरणको इतिहास]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ''द नेक्स्ट सिस्टम प्रोजेक्ट'', 9 नोभेम्बर 120 जारी गरियो .</ref> *'''१९१७''': [[मर्क एण्ड क.]] [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संघीय सरकार द्वारा कब्जा संघीय सरकार]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] गृह मोर्चाको समयमा विश्व युद्ध I मूल [[मर्क समूह]] जर्मनीमा सञ्चालन। *'''१९१७''': सबै [[संयुक्त राज्यमा रेल यातायात|संयुक्त राज्य अमेरिका रेलमार्गहरू]] [[संयुक्त राज्यको रेलमार्ग प्रशासन|रेलमार्ग प्रशासन]] द्वारा [[संयुक्त राज्य अमेरिका गृह मोर्चा दौडान प्रथम विश्वयुद्ध|विश्व युद्ध I]] द्वारा युद्धकालीन उपायको रूपमा सञ्चालन गरिएको (तर स्वामित्वमा छैन)। रेलमार्गहरू १९२० मा [[Esch-Cummins Act|Esch-Cummins Act]] अन्तर्गत निजी नियन्त्रणमा फिर्ता गरियो। * '''१९१८''': अमेरिकी टेलिफोन प्रणालीलाई जुलाई ३१, १९१८ मा राष्ट्रियकरण गरियो र हुलाक कार्यालय विभागको नियन्त्रणमा राखियो। यो ३१ जुलाई, १९१९ मा निजी स्वामित्वमा फिर्ता गरियो।<ref>[https://scholarship.law.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1466&context=faculty_scholarship The Wires Go to War: The U.S. Experiment with Government पहिलो विश्वयुद्धको समयमा टेलिफोन प्रणालीको स्वामित्व]</ref> *'''१९३९''': [[टेनेसी उपत्यका प्राधिकरण]] को संगठनले [[टेनेसी इलेक्ट्रिक पावर कम्पनी]] को राष्ट्रियकरण गरेको थियो। *'''१९४३''': २७ डिसेम्बर, १९४३ मा, राष्ट्रपति रुजवेल्टले हडताललाई समाधान गर्न केही हप्ताको लागि रेलमार्गहरू राष्ट्रियकरण गरे।<ref>{{Cite web|title=Streamliners of America {{!}} अमेरिकी अनुभव {{!}} {!}} PBS|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/streamliners-timeline/|access-date=2022-01-29|website=www.pbs.org|language=en{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} }</ref> *'''१९७१''': राष्ट्रिय रेलमार्ग यात्रु निगम ([[Amtrak]]) एक [[सरकारको स्वामित्वमा रहेको निगम]] हो जुन अमेरिकी रेलमार्गहरूलाई उनीहरूको कानुनी दायित्वबाट छुटकारा दिने स्पष्ट उद्देश्यका लागि १९७१ मा सिर्जना गरिएको थियो। अन्तर-शहर रेल|अन्तर-शहर यात्री रेल]] सेवा। (मुख्यतया) [[रेल माल ढुवानी]] *'''१९७६''': कन्सोलिडेटेड रेल कर्पोरेसन ([[कोनरेल]]) [[क्षेत्रीय रेल पुनर्गठन ऐन]] द्वारा मुख्य रूपमा [[उत्तरपूर्वी संयुक्त राज्यमा सञ्चालित छ वटा दिवालिया रेल लाइनहरूको सञ्चालन लिनको लागि सिर्जना गरिएको थियो। राज्यहरू|उत्तरपूर्व]]; कन्रेललाई [[सीएसएक्स यातायात]] र [[नोर्फोक दक्षिणी रेलवे]] द्वारा अधिग्रहण गर्दा [[ओम्निबस बजेट मेलमिलाप ऐन अफ १९८७|ओम्निबस बजेट मेलमिलाप ऐन]] अन्तर्गत निजीकरण गरिएको थियो, यद्यपि यो [[नोर्फोक दक्षिणी रेलवे]] द्वारा सञ्चालन भइरहेको छ। [Conrail साझा सम्पत्ति सञ्चालन| सम्पत्ति व्यवस्थापन र नेटवर्क सेवा प्रदायक]]। Conrail को लागि प्रारम्भिक योजनाहरूले यसलाई पहिलो विश्वयुद्धको समयमा जस्तै वास्तवमा राष्ट्रियकरण प्रणाली बनाउन सक्ने थियो, तर [[Association of American Railroads]] ले एउटा वैकल्पिक प्रस्तावलाई जित्यो। *'''१९८९''': [[रिजोलुसन ट्रस्ट कर्पोरेशन]] ले [[वित्तीय संस्थाहरू सुधार, रिकभरी, र प्रवर्तन ऐन १९८९|वित्तीय संस्था सुधार ऐन अन्तर्गत सयौं असफल [[बचत र ऋण संघ]]को नियन्त्रण कब्जा गर्यो। , रिकभरी, र प्रवर्तन ऐन]] [[बचत र ऋण संकट *'''२००१''': [[सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]] को प्रतिक्रियास्वरूप, [[विमानस्थल सुरक्षा]] उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गरियो र [[फेडरल एभिएसन एडमिनिस्ट्रेशन|एफएए]]-नियन्त्रित [[उडन र यातायात सुरक्षा ऐन]] अन्तर्गत [यातायात सुरक्षा प्रशासन]]। *'''२००८''': केही अर्थशास्त्रीहरूले सरकारको [[फ्रेडी म्याक|फेडरल होम लोन मोर्टगेज कर्पोरेशन]] र [[फ्यानी माई|फेडरल नेशनलको संघीय अधिग्रहण]] मोर्टगेज एसोसिएसन]] राष्ट्रियकरण (वा पुन: राष्ट्रियकरण) भएको छ।[[फ्यानी माई]] र [[फ्रेडी म्याक]] सँग प्रयोग गरिएको [[संरक्षक]] मोडेल राष्ट्रियकरण भन्दा ढीलो र अधिक अस्थायी छ।<ref name=" huffingtonpost.com">{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = ब्याक्सटर | first1 = लरेन्स | last2 = खैरो | first2 = बिल | last3 = Cox | first3 = जिम | शीर्षक = अन्तमा, कतैको लागि पुल | अखबार = हफिंगटन पोस्ट | मिति = फेब्रुअरी २७, २००९ | url = https://www.huffingtonpost.com/lawrence-baxter-bill-brown-and-james-cox/finally-a-bridge-to-somew_b_170688.html} }</ref> *'''२००९''': केही अर्थशास्त्रीहरूले [[सिटिग्रुप]] को सन्दर्भमा [[संकटग्रस्त सम्पत्ति राहत कार्यक्रम]] र [[आकस्मिक आर्थिक स्थिरीकरण ऐन २००८ आंशिक राष्ट्रियकरण भएको हो। यस सम्बन्धमा सरकारका कार्यहरू [जनरल मोटर्स]] ले [[सीईओ]] लाई सरकारले अनुमोदित सीईओलाई प्रतिस्थापन गर्नुलाई पनि राष्ट्रियकरणको रूपमा लिइएको छ।जुन १, २००९ मा, [[जनरल मोटर्स]] [[जनरल मोटर्स दिवालियापन ]], सरकारले [[देनदार-मा-कब्जा वित्तपोषण]] मा $५० बिलियन सम्म लगानी गरेको र कम्पनीमा ६०% स्वामित्व लिएको छ। अमेरिकी सरकारको स्वामित्वको अतिरिक्त, [[क्यानाडा सरकार|क्यानाडा]] र [[गभर्नमेन्ट अफ ओन्टारियो|ओन्टारियो]] ले पनि जनरल मोटर्सको क्रमशः ७.९% र ३.८% स्वामित्व लिएको छ। ==३. मेक्सिको == *'''१९३८''' [[मेक्सिकन तेल उत्खनन|पेट्रोलियम उद्योगको उत्खनन्]]: राष्ट्रपति [[लाजारो कार्डेनास]]ले पेट्रोलियम कम्पनीहरू सरकारको विरुद्धमा विद्रोह गरेको र उहाँलाई दिइएको शक्तिहरू अन्तर्गत एक आदेश जारी गर्नुभयो। सन् १९३६ को उत्तरार्धमा [[कङ्ग्रेस अफ द युनियन|मेक्सिकोको कंग्रेस]] द्वारा पारित भएको अख्तियारी ऐनले उनीहरूलाई कब्जा गरेको थियो। मार्च १९, १९३८, संघका कर्मचारीहरूले सम्पत्तिहरू नियन्त्रणमा लिए, अन्ततः यसलाई [[Pemex]] को रूपमा पुन: संगठित गरे।<ref name="Ref_g">{{Cite web |url=http://www.sjsu.edu/faculty/ watkins/pemex3.htm |title=1938 मा मेक्सिकोको पेट्रोलियम उद्योगको अधिग्रहण |access-date=2015-10-13 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive .org/web/20150924102315/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/pemex3.htm |url-status=dead }}</ref> *'''१९६०''' राष्ट्रपति [[एडोल्फो लोपेज मातेओस]] [[राष्ट्रियकृत]] [[मेक्सिकोमा विद्युत क्षेत्र CFE)। राष्ट्रपति [[कार्लोस सालिनास डे गोर्टारी]] ले १९९२ मा प्रणालीलाई पुन: निजीकरण गर्नुभयो, यद्यपि राज्यको स्वामित्वमा रहेको CFE प्रभावशाली रहन्छ।<ref>{{cite web|title=La nacionalización de la industria eléctrica en México y su significado actual|url=https ://regeneracion.mx/la-nacionalizacion-de-la-industria-electrica-en-mexico-y-su-significado-actual/|last=Almazán Glz|first=Jose Antonio|publisher=Regeneracion|date=सेप्टेम्बर २१ , 2018|access-date=March 19, 2019|language=es|trans-title=मेक्सिकोमा बिजुली उद्योगको राष्ट्रियकरण र यसको वर्तमान महत्व}}</ref> * '''१९८२''' मेक्सिकोको [[बैंक|बैंकिङ प्रणाली]] को राष्ट्रियकरण [[ल्याटिन अमेरिकी ऋण संकट|ऋण संकट]]। [[कार्लोस सालिनास डे गोर्टारी]] प्रेसिडेंसी (१९८८–१९९४) अन्तर्गत १९९१ र १९९२ को बीचमा मेक्सिकन परिवार समूहहरूमा राष्ट्रियकृत बैंकहरू [[निजीकरण|निजीकरण]] धेरै छिटो भयो।<ref>{{cite journal |last=Marois| first=Thomas|title=The 1982 Mexican Bank Statization and Unintended Consequences for the Emergence of Neoliberalism|journal=Canadian Journal of Political Science|year=2008|volume=41|issue=1|pages=143–167|doi=170. s0008423908080128|s2cid=153937165}}</ref> ==ग्वाटेमाला == ==बेलीज == ==एल साल्भाडोर == ==होन्डुरस == ==कोस्टारिका == ==निकारागुआ == ==पनामा == ==बर्मुडा == ==बहामास == ==हाइटी == ==क्युबा == *'''१९५९''' को [[क्युबाली क्रान्ति]] पछि क्यास्ट्रो सरकारले बिस्तारै सबै विदेशी-स्वामित्व भएका निजी कम्पनीहरूलाई कब्जा गर्यो, जसमध्ये अधिकांश अमेरिकी निगमहरू र व्यक्तिहरूको स्वामित्वमा थिए। तत्काल ट्रिगर अमेरिकी स्वामित्वमा रहेको तेल प्रशोधन कम्पनीहरूले [[सोभियत संघ]]बाट प्राप्त [[पेट्रोलियम|कच्चा तेल]]लाई परिष्कृत गर्न अस्वीकार गर्नु थियो। तेल नहुने सम्भावनाको सामना गर्दै, क्युबाले तीन अमेरिकी रिफाइनरीहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्यो। यस कार्यले [[क्युबा विरुद्ध संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिबन्ध|क्युबामा अमेरिकी प्रतिबन्ध]] लाई बढायो, जसले सबै अमेरिकी स्वामित्वको सम्पत्तिलाई राष्ट्रियकरण गरेर प्रतिक्रिया दियो। अन्ततः सबै क्युबाली निजी सम्पत्ति राष्ट्रियकरण गरियो।<ref>{{Cite web |title=Cuban Exiles in America {{!}} American Experience {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/ americanexperience/features/castro-cuban-exiles-america/ |access-date=2023-08-25 |website=www.pbs.org |language=en}}</ref> *'''१९६६''' मा सुरुमा, क्यास्ट्रो सरकारले क्युबामा [[हकर (ट्रेड)|सडक बिक्रेताहरू]] को स्तरसम्म बाँकी रहेका सबै [[निजी रूपमा आयोजित कम्पनी|निजी स्वामित्वमा रहेका व्यवसायहरू]] राष्ट्रियकरण गर्यो। मार्च १४, १९६८ मा नयाँ "क्रान्तिकारी आक्रामक" को साथ प्रक्रियाले गति लियो। US लाई $१.३ मिलियन को सानो रकम भुक्तान गरिएको थियो। सम्बन्ध बिग्रनु अघि हितहरूले दुई सरकारहरू बीचको सबै सहयोग समाप्त गर्यो। == जमैका == = दक्षिण अमेरिकामा राष्ट्रियकरण = == कोलम्बिया == *'''१९९८''' [[ग्रानाहोरार बैंक]] राष्ट्रियकरण == भेनेजुएला == *'''१९७५''' फलाम र इस्पात उद्योगको राष्ट्रियकरण।<ref>Vegard Bye (1979): [https://www.jstor.org/stable/422789 भेनेजुएलामा तेलको राष्ट्रियकरण], ''जर्नल अफ द शान्ति अनुसन्धान '', नम्बर 1, भोल्युम XVI, 1979।</ref> *'''१९७६''', [[कार्लोस एन्ड्रेस पेरेज]] को अध्यक्षतामा भेनेजुएलाको तेल उद्योगको राष्ट्रियकरणको साथ [[PDVSA]] को स्थापना। *'''२००७''' मे १, २००७ मा, सरकारले राष्ट्रपति [[ह्युगो चाभेज]] को राष्ट्रियकरणको एउटा विवादास्पद घटक, विशाल [[ओरिनोको बेल्ट]] कच्चा परियोजनाहरूमाथिको परिचालन नियन्त्रणको विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल कम्पनीहरूबाट हटायो। ड्राइभ। *'''२००८''' अप्रिल ३, २००८ मा चाभेजले सिमेन्ट उद्योगको राष्ट्रियकरण गर्ने आदेश दिए।<ref name="Ref_t">[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/78BD5E2C-6A4B- 4787-BAF7-7F764A8BF7A0.htm अल जजीरा अंग्रेजी - अमेरिका - चाभेजले सिमेन्ट उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गर्दछ<!-- बोटले उत्पन्न शीर्षक -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511160844/http://http/ |date=2008-05-11 }}</ref> *'''२००८''' अप्रिल ९, २००८ मा, चाभेजले भेनेजुएलाको [[स्टील मिल]] [[SIDOR|Sidor]] को राष्ट्रियकरणको आदेश दिए, जसमा हाल [[लक्समबर्ग]]-आधारित [[टर्नियम]] छ। एक ६०% हिस्सेदारी। सिडोरका कर्मचारी र सरकारको क्रमशः २०% हिस्सेदारी छ।<ref name="Ref_2008b">{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN0942912020080409?feedType=RSS&feedName=worldNews | title=भेनेजुएलाको राष्ट्रियकरण गर्ने स्टिलमेकर सिडोर: युनियन | मिति = अप्रिल 9, 2008 | work=Reuters} }</ref> *'''२००८''' अगस्त १९, २००८ मा, चाभेजले अन्तर्राष्ट्रिय सिमेन्ट उत्पादक [[Cemex]] को स्वामित्वमा रहेको र सञ्चालित सिमेन्ट प्लान्टको अधिग्रहण गर्न आदेश दिए। जबकि Cemex को शेयर [[न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्ज]] मा घट्यो, सिमेन्ट प्लान्टले कम्पनीको व्यापारको लगभग ५% मात्र समावेश गर्दछ, र अन्य बजारहरूमा उत्पादन गर्ने कम्पनीको क्षमतामा प्रतिकूल असर पार्ने अपेक्षा गरिएको छैन। चाभेजले घर निर्माण र पूर्वाधार लक्ष्यहरू पूरा गर्न आफ्नो देशको कंक्रीट र इस्पात उद्योगहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्न खोजिरहेका छन्।<ref name="Ref_u">{{cite news|url=https://www.forbes.com/markets/2008 /08/19/cemex-venezuela-chavez-markets-equity-cx_ra_0819markets41.html |title=Venezuela Seizes Cemex - Forbes.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web /20081010171643/http://www.forbes.com/markets/2008/08/19/cemex-venezuela-chavez-markets-equity-cx_ra_0819markets41.html |archive-date=October 10, 2008 }</ref> * '''२००९''' फेब्रुअरी २८, २००९ मा, चाभेजले सेनालाई सबै धान प्रशोधन र प्याकेजिङ प्लान्टहरू कब्जा गर्न आदेश दिए।<ref name="Ref_2009">{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7917176.stm | काम = बीबीसी समाचार | title=चाभेजले धानको बोटमा सेना पठाउँछन् | मिति = मार्च 1, 2009 | access-date=मे 20, 2010}</ref> *'''२०१०''' जनवरी २०, २०१० मा चाभेजले बढ्दो मूल्य र सट्टा होर्डिङका कारण [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कम्पनीको खुद्रा स्टोरहरूको प्रणाली अन्तर्गत छ [[सुपरमार्केट]]लाई राष्ट्रियकरण गर्ने अध्यादेशमा हस्ताक्षर गरे। अवैध। *''''२०१०'''' जुन २४, २०१० मा, भेनेजुएलाले अमेरिकी कम्पनी [[हेल्मेरिच र पायने]]सँग सम्बन्धित तेल ड्रिलिंग रिगहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्ने इरादा घोषणा गर्‍यो।*'''२०१०''' अक्टोबर २५, २०१० मा, चाभेजले घोषणा गरे कि सरकारले दुईवटा अमेरिकी स्वामित्वमा रहेका [[O-I Glass|Owens-Illinois]] काँच उत्पादन गर्ने प्लान्टलाई राष्ट्रियकरण गरिरहेको छ। *'''२०१०''' अक्टोबर ३१, २०१० मा, चाभेजले आफ्नो सरकारले [[Sidetur]] स्टिल उत्पादन गर्ने प्लान्टको जिम्मा लिने बताए। Sidetur Vivencia को स्वामित्वमा छ, जसमा २००८ मा सरकारले विनियोजित दुई खनिज प्लान्टहरू थिए।<ref name="The2010" <ref/> *'''२०१५''' भेनेजुएलाका राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]ले [[खाना वितरण]] राष्ट्रियकरण गर्ने वाचा गरे।<ref>{{Cite web|url=https://news.yahoo.com/venezuela-nationalize- food-distribution-191734377.html|title = भेनेजुएलालाई खाद्य वितरणको राष्ट्रियकरण गर्न </ref> == गुयाना == == सुरिनाम == == ब्राजिल == == इक्वेडर == == पेरु == == बोलिभिया == अधिकांश उपयोगिताहरू १९९४ मा निजीकरण हुनु अघि राष्ट्रिय स्वामित्वमा थिए। *'''२००६''' मे १, २००६ मा, नव निर्वाचित [[बोलिभिया]]का राष्ट्रपति [[इभो मोरालेस]] ले देशको [[बोलिभियामा प्राकृतिक ग्यास|प्राकृतिक ग्यास उद्योग]]लाई राष्ट्रियकरण गर्ने योजना घोषणा गर्नुभयो; विदेशी कम्पनीहरूलाई आफ्नो विद्यमान ठेक्का पुन: वार्ता गर्न छ महिना दिइएको थियो। *'''२००८''' मे १, २००८ मा, बोलिभियाको अग्रणी दूरसञ्चार कम्पनी [[Entel Bolivia|Entel]] को राष्ट्रियकरण सम्पन्न भयो, यसअघि [[Telecom Italia]] को स्वामित्व थियो। * '''२०१०''' मे १, २०१० मा, सरकारले देशको मुख्य जलविद्युत प्लान्टलाई राष्ट्रियकरण गर्‍यो, यसरी बोलिभियाको धेरैजसो विद्युत उत्पादन र अन्तिम प्रयोगकर्ताको बिक्रीमाथि नियन्त्रण राख्यो। * '''२०१२''' मे १, २०१२ मा, मोरालेस सरकारले [[पावर ग्रिड]] अपरेटर ''ट्रान्सपोर्टोरा डे इलेक्ट्रिकिडाड'' (''टीडीई'') को राष्ट्रियकरण गर्‍यो, तबसम्म ९९.९४% [[रेड इलेक्ट्रिकाको स्वामित्वमा थियो। de España]]। TDE ले बोलिभियामा ७३% पावर लाइनहरूको स्वामित्व र सञ्चालन गर्दछ। == पाराग्वे == == चिली == *'''१९७२''' [[तामाको चिली राष्ट्रियकरण]] खनन उद्योग, ११ जुलाई १९७१ मा चिली कांग्रेस द्वारा संविधानमा सर्वसम्मत परिमार्जन पछि, अमेरिकी कम्पनी Anaconda, Kennecott, र Cerro को सञ्चालन राष्ट्रियकरण। यो कार्य [[साल्भाडोर एलेन्डे]] को [[सोशलिस्ट पार्टी अफ चिली|सोशलिस्ट]] सरकारद्वारा गरिएको थियो। == अर्जेन्टिना == * '''१९४६''' [[सेन्ट्रल बैंक अफ अर्जेन्टिना]] * '''१९४६''' [[प्राकृतिक ग्यास|प्राकृतिक ग्यास सेवाहरू]] (पछि १९९२ मा निजीकरण गरियो) * '''१९४७''' [[ENTel|टेलिफोन नेटवर्क]] (पछि १९९० मा निजीकरण) * '''१९४७''' [[अर्जेन्टिनामा रेडियो|रेडियो नेटवर्कहरू]] (पछि १९८० र १९९३ बीच निजीकरण गरियो) * '''१९४८''' [[अर्जेन्टिनामा रेलवे राष्ट्रियकरण|रेल यातायात]] (१९९१ र १९९९ बीच निजीकरण) * '''१९५९''' [[पेट्रोलियम|तेल भण्डार]] (राज्यको तेल उद्यम, [[वाईपीएफ]], १९२२ मा स्थापित भएको थियो; [[सन् १९४९ को अर्जेन्टिनाको संविधानको धारा ४० अनुसार खनिज स्रोतहरू राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। १९४९ संविधान]]; पछिल्लो १९५६ मा खारेज गरिएको थियो, तर तेल १९५८ मा नवीकरण गरिएको थियो र निजी फर्महरु पछि पट्टाहरु मार्फत संचालित) * '''१९४९''' [[पोर्ट अफ ब्यूनस आयर्स|पोर्ट प्रशासन]] (१९९२ मा निजीकरण) * '''१९४९''' [[व्यापारी समुद्री]] (१९९१ मा निजीकरण) * '''१९५१''' [[Televisión Pública|LR३ TV Canal ७]] (त्यतिबेला देशको पहिलो र एकमात्र अवस्थित टेलिभिजन नेटवर्क; राज्य आफैंले स्थापना नगरेको भए पनि, यो राज्यको स्वामित्वको रूपमा सुरु भयो। यो १९५४ मा संक्षिप्त रूपमा निजीकरण गरिएको थियो र १९५५ मा पुन: राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। * '''१९५२''' [[ब्युनस आयर्स मेट्रो]] (सञ्चालनहरू १९९४ मा निजीकृत) * '''१९५८''' [[अर्जेन्टिनामा विद्युत क्षेत्र|विद्युत उपयोगिताहरू]] (१९९२ मा निजीकरण) * '''१९७४''' [[अर्जेन्टिनामा टेलिभिजन|टेलिभिजन नेटवर्कहरू]] (१९८२ र १९९८ बीच निजीकृत) * '''१९८०''' [[Austral Lineas Aéreas]] (१९८७ मा निजीकरण, २००८ मा पुन: राष्ट्रियकरण) * '''२००३''' [[कोरेओ अर्जेन्टिनो]] * '''२००६''' [[ब्यूनस आयर्स, अर्जेन्टिनामा एकीकृत शहरी पानी व्यवस्थापन १९९३) * '''२००८''' [[एरोलिनियास अर्जेन्टिनास]] पुन: राष्ट्रियकरण (१९४९ र १९९० बीचको राज्यको स्वामित्वमा) * '''२००८''' [[पेन्सन कोष]] ([[ANSES]] मा हस्तान्तरण गरिएको) * '''२०१०''' [[FAdeA]] (१९२७ र १९९५ बीचको राज्यको स्वामित्वमा रहेको) * '''२०१२''' YPF [[वाईपीएफको पुन: राष्ट्रियकरण|पुनः राष्ट्रियकरण]] (सन् १९२२ र १९९३ बीचको राज्यको स्वामित्वमा रहेको) == उरुग्वे == = युरोपमा राष्ट्रियकरण= == आइसल्यान्ड == *'''२००८''' आइसल्याण्डको सबैभन्दा ठूलो [[वाणिज्य बैंक]]]: [[Kaupþing]], [[Landsbanki]], [[Glitnir (बैंक)|Glitnir]] र [[Sparisjóðabanki|Icebank]] को पुन: राष्ट्रियकरण। । *'''२००९''' [[स्ट्रामर इन्भेस्टमेन्ट बैंक]] र [[बचत बैंक]] [[Sparisjóður Reykjavíkur og omøreðirs|SPRON]] को राष्ट्रियकरण। == नर्वे == ==स्वीडेन == * '''१९३९-१९४८''' अधिकांश निजी रेलवे कम्पनीहरूको राष्ट्रियकरण। *'''१९५७''' खानी कम्पनी [[LKAB]] राष्ट्रियकरण भएको छ। १९०७ देखि राज्यले निगमको ५०% सेयर स्वामित्व पाएको थियो, बाँकी किन्न विकल्पहरू सहित, १९०७ देखि। /$file/A%२०historic%२०journey.pdf एक ऐतिहासिक यात्रा] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111153518/http://www.lkab.com/__C12570A1002EAAAE.nsf/% 28%24all%29/986496EB999E5F43C1257165002ECDCF/%24file/A%20historic%20journey.pdf |date=2012-01-11 }} Luossavaara-Kiirunavaara Aktieag, </६०> April *'''१९७०s''' स्विडेनी सरकारले [[फार्मेसी|फार्मेसी]]लाई राष्ट्रियकरण गरे, जहाँ राज्यको स्वामित्वमा रहेको [[Apoteksbolaget]] AB लाई खुद्रा एकाधिकार दिइएको थियो। ==फिनल्याण्ड== *'''१९९३''' बैंकिङ क्षेत्रको एक सानो भागलाई राष्ट्रियकरण गरिएको छ, [[Omaisuudenhoitoyhtiö Arsenal]] बैंकिङ संकट समाधान गर्नको लागि सिर्जना गरिएको थियो। *'''२०१५''': [[Ahtium|Talvivaara Sotkamo Ltd]] जसले [[Sotkamo]] मा निकल खानी सञ्चालन गर्यो, नोभेम्बर २०१४ मा दिवालिया भयो, र फिनिश राज्यले तुरुन्तै खानीलाई स्थिर गर्नको लागि आफ्नो कब्जामा लियो। वातावरणीय क्षति रोक्न खानी सञ्चालन। [[Terrafame]], जुन पूर्ण रूपमा फिनिश राज्यको स्वामित्वमा छ, ले अगस्ट २०१५ मा एक यूरोमा दिवालिया सम्पत्तिबाट खानी किनेको थियो। त्यसबेलादेखि, खानीलाई निजीकरण गर्ने प्रयासहरू गरिएको छ। नोभेम्बर २०२० मा राज्यको होल्डिंग अझै ७१.२% थियो। ==रुस == * '''१९१८''' सबै उत्पादन उद्यमहरू, धेरै खुद्रा व्यापार उद्यमहरू, कुनै पनि [[निजी क्षेत्र|निजी उद्यमहरू]], सम्पूर्ण [[रूसमा बैंकिङ|बैंकिङ क्षेत्र]], [[रूसमा कृषि|कृषि क्षेत्र]] , [[रूसमा यातायात <ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9781316137024/type/book|title=The Cambridge History of Communism|date=2017-09-21|volume= एक first2=स्टीफन ए.}}</ref> पछि [[भ्लादिमिर लेनिन]] को सरकारले [[नयाँ आर्थिक नीति]] प्रस्तुत गर्‍यो जसले क्रान्तिकारी अवधिको अन्त्यसम्म देशलाई केही हदसम्म बजार अर्थशास्त्रतर्फ सार्यो र [[जोसेफ स्टालिन ]]को [[जोसेफ स्टालिनको उदय|शक्तिको अधिग्रहण]]। *'''१९९८''' येल्तसिन सरकारले [[Gazprom]] को सम्पत्ति जफत गर्न थाल्यो, कम्पनीले [[फिर्ता करहरू]] तिरेको दाबी गर्दै। १९९० को मध्य देखि [[Gazprom]] को निजीकरण पूर्ण [[निजीकरण]] हासिल गर्ने उद्देश्यले ३८.३७% मा घटाइएको थियो। यद्यपि, Gazprom मा [[रूसको सरकार|रूसी सरकार]] को हिस्सेदारी [[भ्लादिमिर पुटिन]] ले नियन्त्रण गर्ने स्थितिमा हिस्सेदारी बढाउने योजनाको साथ ५०% मा बढाइएको छ। Gazprom ले रूसी र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय उपयोगिता कम्पनीहरू पनि खरिद गरिरहेको छ। *'''२०१३''' [[रूसको अन्तरिक्ष उद्योग|अन्तरिक्ष उद्योग]] पुनः राष्ट्रियकरण गरिएको छ। [[रूसको सरकार|सरकार]] ले एउटा नयाँ निगम—[[संयुक्त रकेट एण्ड स्पेस कर्पोरेशन]]—अगस्ट २०१३ मा हालैको रकेट प्रक्षेपण असफलताका कारण सिर्जना गर्‍यो। [[रूसका उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] [[दिमित्री रोगोजिन]]का अनुसार, "असफल-प्रवण अन्तरिक्ष क्षेत्र यति समस्यामा छ कि यसको समस्याहरू हटाउन राज्यको पर्यवेक्षण आवश्यक छ।" == इस्टोनिया == == लात्भिया == == लिथुआनिया == == बेलारुस == == आयरल्यान्ड == १९४० मा [[Córas Iompair Éireann]] को रूपमा रेलवे राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। * '''२००७''' अगस्त ३, २००७ मा, आयरिश सरकारलाई [[Eircom]] को तामा नेटवर्क पूर्वाधारमा हिस्सेदारी प्रस्ताव गरिएको थियो।<ref name="Ref_d">[http://www.rte। ie/news/2007/0803/eircom-business.html Eircom र राज्य ब्रोडब्यान्ड स्वैपमा?]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आयरल्याण्डको टेलिफोन नेटवर्कहरू १९९९ मा निजीकरण गरियो। *'''२००९''' जनवरी १६, २००९ मा, आयरिश सरकारले बैंकको व्यवहार्यता सुरक्षित गर्न [[एङ्लो आयरिश बैंक]] लाई राष्ट्रियकरण गर्यो।<ref name="Ref_e">[https://www.irishtimes.com/ अखबार/frontpage/2009/0116/1232059654021.html सरकारले 'नाजुक' एंग्लो आयरिश बैंकलाई राष्ट्रियकरण गर्छ]</ref> *'''२०१०''' राज्यको स्वामित्वमा रहेको [[एंग्लो आयरिश बैंक]] ले आयरल्यान्डको सबैभन्दा ठूलो कम्पनी [[QUINN समूह]] लाई सार्वजनिक स्वामित्वमा ल्याउँदै बहुमत नियन्त्रण लिने छ।<ref name="Ref_f">[ http://www.rte.ie/news/2010/0408/quinn-business.html एङ्ग्लो आयरिश बैंकको €700m क्विन योजना]</ref> == संयुक्त अधिराज्य बेलायत == *'''१८५८''' [[ब्रिटिश ईस्ट इण्डिया कम्पनी]] - [[भारतीय विद्रोह 1857|भारतीय विद्रोह]] पछि, [[भारत सरकार अधिनियम 1858|भारत सरकार अधिनियम १८५८]] को प्रावधानहरू अन्तर्गत, ब्रिटिश सरकारले ईस्ट इण्डिया कम्पनीलाई राष्ट्रियकरण गर्यो। *'''१८६८''' [[सामान्य हुलाक कार्यालय]] [[टेलीग्राफ ऐन 1868|टेलीग्राफ ऐन १८६८]] अन्तर्गत अन्तरदेशीय टेलिग्राफहरूको राष्ट्रियकरण।<ref name="Schifferes2008"><nowiki>{{recite web| url=</nowiki>http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7250252.stm | काम = बीबीसी समाचार | title=राष्ट्रियकरणको पाठ | मिति=फेब्रुअरी १८, २००८ | access-date=मे २०, २०१० | पहिलो = स्टीव | last=Schifferes} }</ref> *'''१८७५''' [[सुएज नहर|सुएज नहर कम्पनी]] - कम्पनीमा इजिप्टको शेयर सरकारले खरिद गरेको थियो। *'''१९१२''' GPO अन्तर्गत [[National Telephone Company]] को राष्ट्रियकरण, [[पोर्ट्समाउथ]] र [[Kingston on Hull|Hull]] बाहेक। पोर्ट्समाउथ टेलिफोन सेवालाई अर्को वर्ष राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''१९१६''' [[राज्य व्यवस्थापन योजना|मदिरा व्यापार]] - [[कार्लिस्ले, कुम्ब्रिया|कार्लिसल]], [[ग्रेटना, डम्फ्रिज र गैलोवे|ग्रेटना]], [[क्रोमार्टी]] र [[राज्य व्यवस्थापन योजना]] अन्तर्गत [[लन्डन बरो अफ एनफिल्ड|एनफिल्ड]]; मुख्यतया हतियार कारखाना कामदारहरु द्वारा रक्सी खपत प्रतिबन्ध गर्न को लागी एक प्रयास। यो योजना १९७३ मा सम्पत्ति हस्तान्तरण द्वारा [[निजीकरण]] गरिएको थियो। x&g१९९६३=x&amid=९८५९ {{Dead link|date=February 2022}}<nowiki></ref></nowiki> * '''१९२६''' [[Central Electricity Board]] introduced under [[Electricity (Supply) Act 1926|Electricity (Supply) Act १९२६]] established the [[National Grid (UK)|National Grid]] and set up a national standard for electricity supply. * '''१९२७''' [[British Broadcasting Company]] (a privately owned company) became the [[BBC|British Broadcasting Corporation]] ([[BBC]]), a [[Statutory Corporation#United Kingdom|public corporation]] operating under a [[Royal Charter]]. * '''१९३३''' [[London Passenger Transport Board|London Transport]] * '''१९३८''' Nationalisation of UK Coal Royalties under the [[Coal Commission (United Kingdom)|Coal Commission]] by the [[Coal Act 1938|Coal Act १९३८]].<ref name="Ref_k">[http://www.data-archive.ac.uk/findingData/snDescription.asp?sn=1825 SN 1825 -Nationalisation of the UK Coal Royalties, 1938 : Compensation Payments<!-- Bot generated title -->]</ref> * '''१९३९''' [[British Overseas Airways Corporation]] (BOAC), later [[British Airways]] - combining the private [[British Airways Ltd]] and the state owned [[Imperial Airways]] and placing its control under [[National Air Communications]]. * '''१९३९-४५''' During World War II, much of British industry was subjected to close regulation or control, although not nationalised as such. * '''१९४३''' North of Scotland Hydro-Electricity Board * '''१९४५-५१''' The [[Labour Party (UK)|Labour Party]] comes to power in the [[Attlee ministry]] with a program for nationalising weak sectors of the economy.<ref>William Ashworth, ''The state in business: 1945 to the mid 1980s'' (1991).</ref><ref>Martin Chick, ''Industrial policy in Britain 1945-1951: economic planning, nationalisation and the Labour governments'' (2002).</ref><ref>Robert A. Brady, ''Crisis in Britain. Plans and Achievements of the Labour Government'' (1950) [https://archive.org/details/crisisinbritainp0000brad excerpt]</ref> * '''१९४६''' Coal industry under the [[National Coal Board]] with the [[Coal Industry Nationalisation Act 1946|Coal Industry Nationalisation Act १९४६]].<ref>Brady, ''Crisis in Britain '' pp 77-32</ref> * '''१९४६''' [[Bank of England]] - its private shareholders who were bought out by the state.<ref>Brady, ''Crisis in Britain'' pp 43-77.</ref> * '''१९४६''' [[National Health Service]] created taking over hospitals and making medical services free by the [[National Health Service Act 1946|National Health Service Act १९४६]].<ref>Brady, ''Crisis in Britain '' pp 352-401</ref> * '''१९४७''' [[Central Electricity Generating Board]] and area electricity boards. Privatized in the १९९०s.<ref name="Brady, pp 132-8">Brady, ''Crisis in Britain '' pp 132-8</ref> * '''१९४७''' [[Cable & Wireless plc|Cable & Wireless]] Ltd - the latter had had private shareholders who were bought out by the state.<ref>Brady, ''Crisis in Britain '' pp 284-306</ref> * '''१९४८''' [[History of rail transport in Great Britain 1948–1994|National rail]], inland (not marine) water transport, some road haulage, some road passenger transport and [[Thomas Cook & Son]] under the [[British Transport Commission]]. Separate elements operated as [[British Rail]]ways, [[British Road Services]], and [[British Waterways]].<ref>Brady, ''Crisis in Britain '' pp 236-83</ref> * '''१९४९''' [[Gas Act 1948|Gas Act १९४८]] nationalises local authority and private gas supply undertakings in England, Scotland and Wales<ref name="Brady, pp 132-8" /> *'''१९५१''' [[आइरन एण्ड स्टिल कर्पोरेशन अफ ग्रेट ब्रिटेन]] अन्तर्गत फलाम र इस्पात उद्योग (१९५५ मा कन्जरभेटिभ सरकार द्वारा अस्वीकृत)<ref name="Ref_l">{{cite web|url=http: //www.uksteel.org.uk/history.htm|title=UK Steel Industry Associations|publisher=UK Steel Association|access-date=2013-10-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080123091612/http://www.uksteel.org.uk/history.htm|archive-date=2008-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080123091612/http://www.uksteel.org.uk/history.htm |date=2008-01-23 }}</ref> *'''१९६७''' [[ब्रिटिश स्टिल कर्पोरेशन]] पुन: राष्ट्रियकरण (सेप्टेम्बर १९८८ मा कन्जरभेटिभ सरकार द्वारा पुन: निजीकृत) *'''१९६९''' [[राष्ट्रिय बस कम्पनी (युके)|नेसनल बस कम्पनी]], [[ब्रिटिश ट्रान्सपोर्ट कमिसन]] को [[ब्रिटिश इलेक्ट्रिक ट्र्याक्सन]] समूहबाट प्राप्त अरूसँगको पूर्व हितहरू संयोजन गर्दै। *'''१९६९''' [[पोस्ट अफिस लिमिटेड|पोस्ट अफिस]] निगम [[पोस्ट अफिस ऐन १९६९]] द्वारा सिर्जना गरिएको। *'''१९७१''' [[रोल्स-रोयस होल्डिंग्स|रोल्स-रोयस (१९७१) लिमिटेड]] - हालै दिवालिया [[रोल्स-रोयस लिमिटेड] को रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण [[एयरक्राफ्ट इन्जिन|एरो-इन्जिन]] भाग। ]। *'''१९७३''' [[पानी ऐन 1973|पानी ऐन १९७३]] [[इंग्ल्याण्ड र वेल्स]] मा स्थानीय प्राधिकरणको पानी आपूर्ति उपक्रमलाई राष्ट्रियकरण गर्दछ *'''१९७३''' [[ब्रिटिश ग्यास कर्पोरेशन]] [[ग्यास बोर्ड|क्षेत्रीय ग्यास बोर्डहरू]] प्रतिस्थापन गरी सिर्जना गरियो। *'''१९७४''' [[BP|ब्रिटिश पेट्रोलियम]] - [[विन्स्टन चर्चिल]] द्वारा [[फर्स्ट लर्ड अफ द एडमिरल्टी]] को रूपमा पहिलो विश्वयुद्ध पछि लगभग २५ को साथ खरिद गरिएको ५०% हिस्सेदारीको संयोजन। [[बर्मा आयल]] बाट [[बैंक अफ इङ्ल्यान्ड]] ले अधिग्रहण गरेको % शेयरले सरकारलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा बीपीको बहुमत शेयरधारक बनायो, यद्यपि व्यावसायिक स्वतन्त्रता कायम राखिएको थियो। सबै शेयरहरू १९८० को दशकमा बेचेका थिए। *'''१९७५''' [[राष्ट्रिय उद्यम बोर्ड]] - औद्योगिक उपक्रमहरूको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वको लागि राज्य होल्डिङ कम्पनी। * '''१९७६''' [[ब्रिटिश लेल्याण्ड]] मोटर कर्पोरेशन - [[राष्ट्रिय उद्यम बोर्ड]] अन्तर्गत राष्ट्रियकरण भएपछि ''ब्रिटिश लेल्याण्ड'' भयो। पछि यो होल्डिङ कम्पनी "BL Ltd" को रूपमा चिनिन थाल्यो, यसलाई पछि धेरै स्ट्यान्डअलोन व्यवसायहरूमा पुन: संगठित गरियो - सबैभन्दा प्रसिद्ध [[Austin Rover Group|Austin Rover]], [[Leyland Trucks]], [[Freight Rover]] , [[ल्यान्ड रोभर]] र [[जागुआर कारहरू|जगुआर]]। *'''१९७७''' [[ब्रिटिश एयरोस्पेस]] - प्रमुख विमान कम्पनीहरू [[ब्रिटिश एयरक्राफ्ट कर्पोरेशन]], [[हकर सिडले]] र अन्यलाई संयोजन गर्दै। [[ब्रिटिश शिपबिल्डर्स]] - [[विमान र जहाज निर्माण उद्योग ऐन १९७७ अन्तर्गत [[क्यामेल लेर्ड]], [[गोभन शिपबिल्डर्स]], [[स्वान हन्टर]], [[यारो शिपबिल्डर्स]] सहित प्रमुख जहाज निर्माण कम्पनीहरूलाई संयोजन गर्दै ]]। * '''१९८१''' [[ब्रिटिश टेलिकम]] (पछि '''BT''' को रूपमा स्टाइल गरिएको) [[British Telecommunications Act १९८१] अन्तर्गत [[पोस्ट अफिस टेलिकम्युनिकेसन्स]] बाट दूरसञ्चार सेवाहरूको नियन्त्रण लिएर सिर्जना गरियो। ]। *'''१९८४''' [[Johnson Matthey|Johnson Matthey Bankers]] - [[मार्गरेट थ्याचरको प्रिमियरशिप|थ्याचर सरकार]]<ref name="lastnat">[http ://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7250668.stm "अन्तिम राष्ट्रियकरण के थियो?", ''बीबीसी समाचार'', १८ फेब्रुअरी २००८]</ref> बैंकिङ संकटको डरमा र १९८६ मा [[वेस्टप्याक]] लाई बेचियो।<ref><nowiki>{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | url=</nowiki>https://www.nytimes.com/1986/04/11/business/rescued-bank-sold-by-britain.html | title=ब्रिटेनले बेचेको उद्धार बैंक | पहिलो = स्टीव | अन्तिम=लोहर | समाचारपत्र = न्यूयोर्क टाइम्स | मिति=११ अप्रिल १९८६}</ref> *'''१९९०''' [[क्यालेडोनियन स्टीम प्याकेट कम्पनी]]। नयाँ कम्पनीका सबै सेयरहरू [[स्कटल्याण्डका लागि राज्य सचिव]] द्वारा खरिद गरिँदै [[क्यालेडोनियन म्याकब्रेन]], आफ्नो नौका हातबाट काते। [[Scottish devolution को इतिहास|Scottish devolution]] देखि क्यालेडोनियन म्याकब्रेन [[स्कटिश सरकार]] को स्वामित्वमा रहेको छ। *'''१९९७''' [[डकल्याण्ड लाइट रेलवे]] - [[जोन प्रेस्कट]] ले १९९७ लेबर पार्टी सम्मेलनमा घोषणा गरे कि उनले यसलाई राष्ट्रियकरण गरेको छ, यद्यपि यो पहिले नै सार्वजनिक हातमा थियो।<ref name="lastnat" /> *'''२००१''' [[रेल ट्र्याक]] - रेलवे पूर्वाधारको मालिक र अपरेटर, रेलट्र्याक, यसरी राष्ट्रियकरण गरिएको थिएन। यद्यपि, यसको प्रतिस्थापन [[नेटवर्क रेल]], राज्य-स्वामित्वको कम्पनी नभएको अवस्थामा, कुनै शेयरधारकहरू थिएनन् ''([[कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित]])'' र राज्यद्वारा लेखिएको थियो। यसअघि सरकारले मूल बिक्रीबाट बाँकी रहेको Railtrack Group Plc मा ०.२% (मतदान अधिकार सहित) को बाँकी शेयर प्रयोग गर्न थाल्यो।<ref name="Ref_m">[https://publications.parliament.uk /pa/cm200102/cmhansrd/vo020212/text/20212w16.htm हाउस अफ कमन्स ह्यान्सर्डले १२ फेब्रुअरी २००२ (pt १६) को लागि लिखित उत्तरहरू <!-- Bot generated title -->]</ref> * '''२००३''' निजी अपरेटर [[कनेक्स साउथ ईस्टर्न]] को असफलता पछि [[रणनीतिक रेल प्राधिकरण]] ले [[दक्षिण पूर्वी फ्रान्चाइजी]] को नियन्त्रण लियो। एकीकृत केन्ट फ्रान्चाइजीको भागको रूपमा सन् २००६ मा फ्रान्चाइजीलाई पुन: निजीकरण गरिएको थियो। *'''२००८''' [[उत्तरी चट्टान]] - [[उत्तरी रकको राष्ट्रियकरण मापन'। बैंकलाई व्यावसायिक व्यवसायको रूपमा 'आर्म्स लम्बाइ' मा चलाइनेछ र भविष्यमा निजी खरिदकर्तालाई बेचिनेछ।<ref name="Ref_2008"><nowiki>{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | url=</nowiki>http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7249575.stm | काम = बीबीसी समाचार | title=उत्तरी चट्टान राष्ट्रियकरण हुने | मिति=फेब्रुअरी १७, २००८ | access-date=मे 20, 2010}</ref> *'''२००८''' [[ब्राडफोर्ड र बिंगले]] (बंधक पुस्तक मात्र) - [[एलिस्टेयर डार्लिंग]], [[चान्सलर अफ द एक्सेक्वर]] द्वारा २९ सेप्टेम्बर २००८ मा घोषणा गरिएको थियो। कम्पनीको ऋण अंश थियो। राष्ट्रियकरण भयो, जबकि वाणिज्य बैंक बेचिएको थियो।<ref name="Ref_2008a"><nowiki>{{समाचार उद्धृत गर्नुहोस् | url=</nowiki>https://www.reuters.com/article/economicNews/idUSBINGLEY20080929 | title=HIGHLIGHTS-ब्रिटेनले ब्राडफोर्ड र बिंगलेलाई राष्ट्रियकरण गर्दछ | मिति = सेप्टेम्बर 29, 2008 | work=Reuters} }</ref> *'''२००८''' अक्टोबरमा, [[रोयल बैंक अफ स्कटल्याण्ड]], र भर्खरै मर्ज गरिएको [[HBOS]]-[[लॉयड्स बैंक|लोयड्स टीएसबी]] आंशिक रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। सरकारले RBS को लगभग ६०% (पछि बढेर ७०%, त्यसपछि ८०%) र ४०% HBOS-Lloyds TSB [[2008 युनाइटेड किंगडम बैंक उद्धार प्याकेज|£ ५००bn बैंक उद्धार प्याकेज]] लियो। लयड्स बैंक र TSB व्यवसायहरू २०१३ मा पूर्ण रूपमा डिमर्जर र पुनर्स्थापनाको तयारीमा डिमर्ज गरिएको थियो। * '''२००९''' जुनमा [[ट्रान्सपोर्ट फर डिपार्टमेन्ट]] ले [[लन्डन र कन्टिनेन्टल रेलवे]] को नियन्त्रण लियो। .uk/press/speechesstatements/statements/londoncontrailwayslimited |archive-url= [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100408173105/http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/statements/londonmitedcontrailurlway http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/२०१००४०८१७३१०५/http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/statements/londonmitedcontrailurlway]<nowiki> | -status= मृत | अभिलेख-मिति= ८ अप्रिल २०१० |शीर्षक=लन्डन र कन्टिनेन्टल रेलवे लिमिटेड (मौखिक कथन) |मिति=८ जुन २००९ |प्रकाशक= यातायात विभाग}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> *'''२००९''' १३ नोभेम्बरमा, [[सीधा सञ्चालित रेलवे]], एक सरकारी कम्पनीले [[इन्टरसिटी ईस्ट कोस्ट]] फ्रेंचाइजी लिएको थियो जुन [[नेशनल एक्सप्रेस ईस्ट कोस्ट]] लाई २००७ मा सम्मानित गरिएको थियो। £१.४ बिलियन प्रिमियम सात वर्षमा भुक्तान गर्नुपर्नेछ। राष्ट्रियकरण सेवा [[पूर्वी तट (ट्रेन सञ्चालन कम्पनी)|इस्ट कोस्ट]] को रूपमा सञ्चालन भएको थियो र [[लन्डन किङ्स क्रस रेलवे स्टेशन|लन्डन]] देखि [[लीड्स रेलवे स्टेशन|लीड्स]] र [[एडिनबर्ग वेभर्ले रेलवे सेवाहरू समावेश गरिएको थियो। स्टेशन|एडिनबर्ग]]। यो [[भर्जिन ट्रेन्स ईस्ट कोस्ट]] को साथ अप्रिल २०१५ मा निजी क्षेत्रमा फर्कियो। ==अन्य देशहरूद्वारा राष्ट्रियकरण गरिएको ब्रिटिश सम्पत्ति == *'''१९४०''' अर्जेन्टिना रेलवे *'''१९५३''' [[बीपी|ब्रिटिश पेट्रोलियम]]को इरानी सम्पत्ति (वास्तवमा एक अंश-राष्ट्रियकृत कम्पनीको अंशको राष्ट्रियकरण) *'''१९५६''' [[इजिप्ट|इजिप्टियन सरकार]] ले [[स्वेज नहर]] को राष्ट्रियकरण गर्‍यो, जसको स्वामित्व स्वेज नहर कम्पनीको थियो जुन अंश ब्रिटिश सरकारको स्वामित्वमा थियो। *'''१९६२''' [[सिलोन]] सरकारले आंशिक रूपमा ब्रिटिश स्वामित्वको [[रोयल डच शेल]] कम्पनीको सम्पत्ति राष्ट्रियकरण गर्‍यो। *'''१९७५''' [[श्रीलंका|श्रीलंका सरकार]] ले ब्रिटिश स्वामित्वको [[रोपण]] कम्पनीहरूको सम्पत्ति राष्ट्रियकरण गर्यो। ==डेनमार्क == ==पोर्तुगल == *'''१९७४''': [[कार्नेशन रिभोलुसन]] पछिका वर्षहरूमा, [[Junta de Salvação Nacional]] र [[Processo Revolucionário Em Curso|Provisional Governments]] ले सबै बैंकिङ, बीमा, पेट्रोललाई राष्ट्रियकरण गरे। र औद्योगिक कम्पनीहरु। ती कम्पनीहरू मध्ये [[Companhia União Fabril]] (CUF), [[António Champalimaud|Champalimaud family]] र [[SONAE]] को सम्पत्तिहरू थिए। क्रान्तिअघि नै सरकारी स्वामित्वमा रहेका दूरसञ्चार कम्पनीहरूसँगै, १९८० र १९९० को दशकमा धेरै राष्ट्रियकरण गरिएका कम्पनीहरूलाई पुनर्निमाण गरिएको थियो। [[पोर्चुगलमा कृषि|कृषि क्षेत्र]], सरकारी अनुमान अनुसार, लगभग {{convert|900000|ha|acre|abbr=off}} कृषि भूमि अप्रिल १९७४ र डिसेम्बर १९७५ बीच भूमिको नाममा कब्जा गरिएको थियो। सुधार; लगभग ३२% पेशाहरू अवैध रूपमा शासन गरिएको थियो। जनवरी १९७६ मा, सरकारले गैरकानूनी रूपमा कब्जा गरिएको जग्गालाई यसको मालिकहरूलाई फिर्ता गर्ने वाचा गर्यो, र १९७७ मा, यसले भूमि सुधार पुनरावलोकन कानून जारी गर्यो। अवैध रूपमा कब्जा गरिएको जग्गाको पुनर्स्थापना सन् १९७८ मा सुरु भयो। *'''२००८''': [[Banco Português de Negócios|BPN - Banco Português de Negócios]] बैंकलाई यसको पतन रोक्न राष्ट्रियकरण गरियो। == १४. स्पेन == *'''१९२७-१९३०''' पेट्रोलियम उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''१९४१''' [[स्पेनमा रेल यातायात ]] *'''१९४४''' एयरलाइनको राष्ट्रियकरण [[Iberia (एयरलाइन)|Iberia]] [[Instituto Nacional de Industria]] अन्तर्गत। *'''१९४५''' राज्यले टेलिफोन अपरेटर [[Telefónica]] को ७९% सेयर खरिद गर्दछ। *'''१९८३''' [[रुमासा]] को क्षतिपूर्ति बिना नै राष्ट्रियकरण। == एन्डोरा == == फ्रांस == फ्रान्समा राष्ट्रियकरण "[[Ancien Régime]]" अन्तर्गत संगठित 'राज्यहरू' वा राज्य एकाधिकारमा फर्किएको छ, उदाहरणका लागि, तंबाकू बिक्रीमा एकाधिकार। सञ्चार कम्पनीहरू [[फ्रान्स टेलिकम]] र [[ला पोस्टे (फ्रान्स)|ला पोस्टे]] राज्यको हुलाक र दूरसञ्चार एकाधिकारका अवशेषहरू हुन्। दोस्रो विश्वयुद्ध पछि राष्ट्रियकरण क्षेत्रको ठूलो विस्तार भएको थियो।<ref name="Myers49">Myers (1949)</ref> १९८२ मा दोस्रो लहर पछ्याइएको थियो। *'''१९३८''' Société Nationale des Chemins de Fer Français ([[SNCF]]) (मूल रूपमा ५१% राज्य होल्डिंग, १९८२ मा १००% मा बढेर)<ref name="Myers49"/> *'''१९४५''' फ्रान्समा धेरै राष्ट्रियकरणहरू, जसमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बैंकहरू ([[क्रेडिट लियोनाइस|क्रेडिट लियोनाइस]], [[Comptoir National d'escompte de Paris|le Comptoir National d'escompte de Paris]] र [[Société Générale|Société Générale]] अरूहरू मध्ये), बीमा क्षेत्र समावेश गर्ने योजना र कम्पनीहरू, र कार निर्माता [[रेनो]]।<ref name="Myers49"/> फर्म [[लुइसको लागि जफत गरिएको थियो। रेनो (उद्योगपति)|लुइस रेनो]]को [[नाजी जर्मनी]] संग कथित सहयोग, यद्यपि यो निन्दा बिना निर्णय र उनको मृत्यु पछि थियो, यो मामला उल्लेखनीय र दुर्लभ बनायो। पछिको निर्णय (१९४९) ले स्वीकार गर्यो कि रेनोको प्लान्टले कहिल्यै सहयोग नगरेको थियो। १९९६ मा आंशिक रूपमा निजीकरण गरिसकेपछि रेनो सफल र लाभदायक थियो र आज पनि सफल छ। फ्रान्सले २०१५ मा रेनोमा आफ्नो १५% अल्पसंख्यक शेयर होल्डिङ बढाएर १९% मा पुर्‍यायो। *'''१९४६''' [[चार्बोनेज डे फ्रान्स]], [[इलेक्ट्रिकाइट डे फ्रान्स]] (EdF), [[Gaz de France]] (GdF) राष्ट्रियकरण [[औद्योगिक र व्यावसायिक प्रकृतिको सार्वजनिक स्थापना|औद्योगिक र व्यावसायिक प्रकृतिका सार्वजनिक प्रतिष्ठानहरू]] *'''१९८२''' [[फ्रान्कोइस मिटररान्ड]]का [[फ्रान्सका लागि प्रस्तावहरू]] र [[जीन-पियरे चेभेनेमेन्ट]]को [[समाजवादी पार्टी (फ्रान्स)|समाजवादी पार्टीसँग गठबन्धनमा]का प्रस्तावहरू]] CERES गुट, फ्रान्सलाई स्पष्ट रूपमा समाजवादी 'पूँजीवादसँग ब्रेक' गर्न प्रतिबद्ध छ। पूर्ण राष्ट्रियकरण (१००%): [[Alcatel-Lucent|Compagnie Générale d'Electrcité]], the Compagnie Générale de Constructions Téléphoniques, Pechiney-Ugine-Kuhlmann, [[Rhône-Poulenc]], Saint-àin-Poulenc]] -मनसुन, थम्पसन-ब्रान्ड। आंशिक राष्ट्रियकरण (५१%+): [[डासाल्ट]], [[समूह बुल|हनीवेल-बुल]], [[मात्रा]], [[रोसेल युक्लाफ|रुसेल-उक्लाफ]], [[सेसिलोर]], [[कारखाना]]। १९८१ मा राष्ट्रपतिको रूपमा Mitterrand [[1981 फ्रान्सेली राष्ट्रपति चुनाव|चुनाव]] को एक वर्ष भित्र फ्रान्सेली राज्यको आकार अभूतपूर्व स्तरमा लैजाने, ३९ बैंकहरू, दुई वित्तीय घरहरू, र SNCF को बाँकी ४९% पनि राष्ट्रियकरण गरियो। । पेरिस क्षेत्रीय यातायात अपरेटर, [[RATP समूह]], पनि एक राष्ट्रियीकृत उद्योगको रूपमा गणना गर्न सकिन्छ। == मोनाको == == स्वीजरल्यान्ड == == लिचेस्टाइन == == लक्जेम्बर्ग == == बेल्जियम == == नेदरल्याण्ड == *'''२००८''' राज्यले बेल्जियम-डच बैंकिङ र बीमा कम्पनी [[फोर्टिस (वित्तीय)|फोर्टिस]] को डच गतिविधिहरू राष्ट्रियकरण गर्दछ, जुन अन्तर्राष्ट्रिय [[आर्थिक संकट २००७-को कारणले गर्दा समाधान हुने समस्यामा परेको थियो। 2008|वित्तीय संकट]]। *'''२०१३''' [[SNS बैंक]] राष्ट्रियकरण गरिएको छ। एक वर्षभन्दा बढी समयदेखि निजी लगानीकर्ता पाउन नसक्दा समस्यामा परेको थियो । फेब्रुअरी १, २०१३ मा, [[Jeroen Dijsselbloem|Jeroen Dijselbloem]] ([[Ministry of Finance (Netherlands)|Dach Ministries of Finance]]) ले SNS राष्ट्रियकरण भएको घोषणा गर्‍यो। == जर्मनी == [[जर्मनीमा रेल यातायात|रेलवे]] [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। [[Deutsche Bahn]] को आंशिक निजीकरण २००८ मा योजना गरिएको थियो तर विश्व आर्थिक संकटका कारण रोकियो। २०२० सम्म निजीकरणको लागि कुनै योजना छैन। खननका ठूला खण्डहरू, [[जर्मनीमा बैंकिङ|बैंकिङ]], र ढुवानी उद्योगहरू या त सरकारी पैसामा निर्भर भए वा [[महामन्दी]] का कारण पूर्ण रूपमा [[वाइमार रिपब्लिक]] को हेरचाहमा राखियो। ; यी पछि नाजी शासन द्वारा १९३४ र १९३७ को बीच पुन: निजीकरण गरियो।<ref>{{cite journal|last1=Bel|first1=Germà|title=Against the Mainstream: 1930s Germany मा नाजी निजीकरण|journal=The Economic History=Review|5=फेब्रुअरी 2010|volume=63|issue=1|pages=35–36|doi=10.1111/j.1468-0289.2009.00473.x|jstor=27771569|url=http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream /2445/11716/1/162.pdf|hdl=2445/11716|s2cid=154486694|hdl-access=free}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108142712/http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream |date=2009-11-08 }}</ref> [[नाजी जर्मनी]] मा, निजी व्यवसायीहरूसँग सरकारी नीतिलाई प्रभाव पार्ने क्षमता थियो, र तिनीहरूमध्ये धेरैजसो उद्योगको राष्ट्रियकरण रोक्न खोज्ने ''Gewerbefreiheit'' - व्यापार स्वतन्त्रताको सिद्धान्तप्रति प्रतिबद्ध रहे।<ref name="थर्ड रिच 1994, पृष्ठ 16">[[रिचर्ड ओभरी|आर। जे. ओभरी]], ''वार एण्ड इकोनोमी इन द थर्ड रिच'', अक्सफोर्ड युनिभर्सिटी प्रेस, १९९४, पृ। 16</ref> तैपनि, दोस्रो विश्वयुद्धको दौडान नाजी सरकारले जितेका राष्ट्रहरूको सम्पत्ति जफत गरेपछि, ती सम्पत्तिहरू समाहित गर्न ५०० भन्दा बढी राज्य उद्यमहरू विस्तार गरियो, जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो [[Reichswerke Hermann Göring|Hermann Göring Works]] (फलाम), प्राय: [[नाजी पार्टी]] उपकरण द्वारा संचालित। In [[East Germany]], most enterprises were nationalised in the years following World War II. After [[German reunification]], an agency called [[Treuhand]] was established to return them to private ownership, however many were [[liquidated]]. == इटाली == * '''१९०५''' रेलवेलाई [[फेरोवी डेलो स्टेटो]] को रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''१९७८''' राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवाको गठनले सबै नागरिकलाई नि:शुल्क स्वास्थ्य सेवा प्रदान गरेको छ, अझै पनि केही निजी खर्च छ तर ७७% सार्वजनिक छ। [[बेनितो मुसोलिनी|बेनिटो मुसोलिनी]] को शासनले राष्ट्रियकरण विस्तार गर्‍यो, [[Istituto per la Ricostruzione Industriale]] (IRI) लाई कार निर्माता [[अल्फा रोमियो]] सहित संघर्षरत फर्महरूका लागि राज्य होल्डिङ कम्पनीको रूपमा सिर्जना गर्‍यो। एक समानान्तर निकाय, Ente Nazionale Idrocarburi ([[Eni]]) राज्यको तेल र ग्याँस हितहरू व्यवस्थापन गर्न स्थापना गरिएको थियो। [[फासिस्ट इटाली (१९२२–१९४३)|फासिस्ट इटाली]]ले सन् १९३९ सम्म आफ्नो अर्थतन्त्रको तीन चौथाइभन्दा बढी राष्ट्रियकरण गरिसकेको थियो, [[सोभियत संघ] बाहेक अरू कुनै राष्ट्रभन्दा बढी। मुसोलिनीले यसअघि सन् १९३४ मा ‘इटालीको अर्थतन्त्रको तीन चौथाइ औद्योगिक र कृषि राज्यको हातमा छ’ भनी घमण्ड गरेका थिए।’ सन् १९३९ सम्ममा इटालियन राज्यले इटालीको ढुवानी र जहाज निर्माणको चार–पाँच भाग, सुँगुरको तीन चौथाइ हिस्सा ओगटेको थियो। फलाम उत्पादन, र लगभग आधा इस्पात उद्योग। == माल्टा == == सान मारिनो == == पोल्याण्ड == *'''१९४६:''' दोस्रो विश्वयुद्ध पछि सोभियत-प्रायोजित [[राष्ट्रिय एकताको अस्थायी सरकार]] ले [[तीन-वर्षीय योजना]] अन्तर्गत ५० भन्दा बढी कर्मचारीहरू भएका सबै उद्यमहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्यो। == चेक रिपब्लिक == *'''१९४५''' ठूलो उत्पादन उद्यमलाई [[राष्ट्रिय मोर्चा (चेकोस्लोभाकिया)|नेशनल फ्रन्ट]] सरकारले राष्ट्रियकरण गरेको। *'''१९४८''' [[क्लेमेन्ट गोटवाल्ड]]को [[चेकोस्लोभाकियाको कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट]] सरकार [[१९४८ चेकोस्लोभाक कू d'état]] पछि राष्ट्रियकरण गरिएको सबै उत्पादन उद्यमहरू। == २९.स्लोभाकिया == == ३०.अस्ट्रिया == == ३१.हंगेरी == == ३२.स्लोभेनिया == == ३३.क्रोएसिया == [[युगोस्लाभिया]]को विभाजन कम्युनिस्टहरूको राष्ट्रियकरण। यस जग्गाको धेरैजसो पुनर्स्थापना र मोडेल पुनर्विचार गर्ने प्रक्रियामा छ। == ३४.बोस्निया र हर्जगोभोनिया == == ३५.सर्विया == == ३६.मोन्टेनिग्रो == == ३७.अल्बानिया == == ३८.मेसडोनिया == == ३९.ग्रीस == *'''१९७४''' [[ओलम्पिक एयरलाइन्स]] को राष्ट्रियकरण, ग्रीसको मुख्य एयरलाइन। यसको संस्थापक, [[एरिस्टोटल ओनासिस]] ले आफ्ना सबै शेयरहरू ग्रीक राज्यलाई बेचे। *'''२०११''' [[प्रोटोन बैंक]] [[ग्रीस वित्तीय संकट]] को बीचमा प्रभावकारी रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको छ। == ४०.बुल्गेरिया == == रोमानिया == * '''१९४८''' With the Decree ११९ of June ११, १९४८, the new [[Socialist Republic of Romania|Communist regime]] nationalised all private companies and their assets leading to the transformation of the economy from a [[market economy]] to a [[planned economy]]. * '''१९५०''' With the Decree ९२ of April १९, १९५०, a huge number of private houses and lands are confiscated.<ref>{{Cite journal |last=Șerban |first=Mihaela |year=2014 |title=The Loss of Property Rights and the Construction of Legal Consciousness in Early Socialist Romania (1950–1965) |url=https://www.jstor.org/stable/43670428 |journal=[[Law & Society Review]] |volume=48 |issue=4 |pages=773–805 |doi=10.1111/lasr.12103 |jstor=43670428 }}</ref> == मोल्दोभा == == युक्रेन == =अफ्रिकामा राष्ट्रियकरण= == १. मोरक्को == == २. अल्जेरिया == == ३. ट्युनिसिया == == ४. लिबिया == == ५. इजिप्ट == *'''१९५६''' जुलाई २६, १९५६ [[इजिप्ट]]का राष्ट्रपति [[गमाल अब्देल नासेर]] [[स्वेज संकट|राष्ट्रियकरण]] [[स्वेज नहर कम्पनी]]को इजिप्टमा सम्पत्ति, [[स्वेज नहर]], र तिनीहरूलाई [[स्वेज नहर प्राधिकरण]] को नियन्त्रणमा राख्यो। == ६. मौरिटानिया == == ७. माली == == ८. सेनेगल == == ९. गाम्बिया == == १०. गिनी बिसाउ == == ११. गिनी == == १२. सियरा लियोन == == १३. लाइबेरिया == == १४. आइभरी कोस्ट == == १५. घाना == == १६. बुर्किना फासो == == १७. टोगो == == १८. बेनिन == == १९. नाइजर == == २०. नाइजेरिया == == २१. चाड == == २२. क्यामरुन == == २३. मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र == == २४. उत्तर सुडान == == २५. दक्षिण सुडान == == २६. इरिट्रिया == == २७. जिबूती == == २८. इथियोपिया == == २९. सोमालिया == == ३०. इक्वेटोरियल गिनी == == ३१. ग्याबोन == == ३२. गणतन्त्र कंगो == == ३३. प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो == == ३४. युगान्डा == == ३५. केन्या == == ३६. रुवाण्डा == == ३७. बुरुन्डी == == ३८. तान्जानिया == == ३९. अंगोला == == ४०. जाम्बिया == == ४१. मलावी == == ४२. मोजाम्बिक == == ४३. नामिबिया == == ४४. बोत्सवाना == == ४५. जिम्बाब्वे == * [[जिम्बाब्वे]] ले यसको [[खाना वितरण]] पूर्वाधार राष्ट्रियकरण गरेको छ। == ४६. दक्षिण अफ्रिका == == ४७. लेसोथो == == ४८. स्वाजिल्याण्ड == == ४९. सेशेल्स == == ५०. कोमोरोस === == ५१. मेडागास्कर == == ५२. मौरिसस === == ५३. केप भर्डे == == ५४. साई टोम र प्रिन्सिपे == =(ङ) एशियामा राष्ट्रियकरण= == १. यमन == == २. ओमान == == ३. संयुक्त अरब इमिरेट्स == == ४. कतार == == ५. बहराइन == *'''१९७५-१९८०''' [[बहराइन पेट्रोलियम कम्पनी]] को तीन चरणहरूमा राष्ट्रियकरण, मूल रूपमा [[क्यानाडा]] [[क्यालिफोर्नियाको मानक तेल]] द्वारा १९२९ मा स्थापना भएको थियो। कम्पनीले सन् १९३२ मा [[बहराइन]] मा तेल फेला पारेको थियो र ४८ वर्षपछि पूर्ण रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। == ६. साउदी अरेबिया == * सरकारले सन् १९८० मा तेल उत्पादक कम्पनी [[आरामको]] लाई राष्ट्रियकरण गरेको थियो। == ७. कुवेत == == ८. इराक == == ९ जोर्डन == == १०. इजरायल == * '''१९८३''' प्रमुख बैंकहरूको राष्ट्रियकरण: [[बैंक हापोआलिम]], [[बैंक ल्युमी]], [[डिस्काउन्ट बैंक]], [[मिज्राची बैंक]] बैंक स्टक संकटको कारणले गर्दा १९८३। == ११. लेबनान == == १२. सिरिया == == १३. साइप्रस == == १४. टर्कीए == *'''१९२८-१९४०''' [[लौसेनको सन्धि (1923)|लौसेनको सन्धि (१९२३)]] द्वारा [[ओटोमन साम्राज्यको राजगद्दी]] को उन्मूलन पछि, विदेशी सहुलियतहरू दबाइयो, [[टर्कीमा रेल यातायात|रेल यातायात ]], [[विद्युत उत्पादन|विद्युत उत्पादन]] र [[विद्युत वितरण|वितरण]], [[टेलिफोन नेटवर्क]] र अन्य ठूला औद्योगिक फर्महरूलाई टर्की सरकारले सन् १९२८ र १९४० को बीचमा राष्ट्रियकरण गरेको थियो।<ref>{{ cite web |url=http://www.guide-martine.com/history8.asp |title=Mustafa Kemal Atatürk |date= 17 अक्टूबर 2012 |work=Guide Martine |access-date=12 जनवरी 2014}}</ref > == १५. जर्जिया == == १६. आर्मेनिया == == १७. अजरबैजान == == १८. इरान == *'''१९५३''' [[इरान]]का प्रधानमन्त्री [[मोहम्मद मोसादेघ]]]ले इरानमा [[एङ्लो-पर्शियन आयल कम्पनी|एङ्लो-इरानी तेल कम्पनी]] लाई राष्ट्रियकरण गरे। [[१९५३ इरानी कूप डी'एताट]] पछि यसलाई अन्ततः "[[सेभेन सिस्टर्स (तेल कम्पनीहरू)|सेभेन सिस्टर्स]]" भनेर चिनिने अन्तर्राष्ट्रिय [[कन्सोर्टियम]] को रूपमा पुन: निजीकरण गरियो। *'''१९५३''' [[इरान]]का प्रधानमन्त्री [[मोहम्मद मोसादेघ]]ले इरानका सबै बसहरू राष्ट्रियकरण गरे। == १९. अफगानिस्तान == == २०. सार्क राष्ट्र पाकिस्तानमा राष्ट्रियकरण == *'''१९७२''': जनवरी २, १९७२ मा, [[पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[जुल्फिकार अली भुट्टो]], [[पूर्वी पाकिस्तान]] टुटेपछि, सबै प्रमुखको राष्ट्रियकरणको घोषणा गरियो। कपडा उद्योग र जग्गा बाहेक फलाम र इस्पात, भारी इन्जिनियरिङ्, भारी विद्युत, पेट्रोकेमिकल, सिमेन्ट र सार्वजनिक उपयोगिताहरू लगायतका उद्योगहरू। [[अपरेशन फेयर प्ले]] मा प्रधानमन्त्री भुट्टोको अपदस्थ पछि यो प्रक्रिया प्रभावकारी रूपमा समाप्त भयो। *'''२०११''': डिसेम्बर १५, २०११ मा, [[पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[युसुफ रजा गिलानी|युसुफ रजा गिलानी]] [[पाकिस्तान इन्टरनेशनल एयरलाइन्स|पीआईए] का सबै निजी शेयरहरू राष्ट्रियकरण गरियो। ]], [[पाकिस्तान रेलवे|रेलवे]], र [[पाकिस्तान स्टिल मिल्स|स्टील मिल्स]], राज्यको स्वामित्वमा रहेका उद्यमहरूको पूँजी उडानको सुरक्षा गर्न। एक ठूलो झटका मा सरकारमा आर्थिक उदारवादीहरूलाई, संघीय मन्त्रिपरिषद्ले पाकिस्तान स्टिल मिल सहित आठ ठूला सरकारी स्वामित्वका कम्पनीहरूको निजीकरणको विरुद्धमा निर्णय गर्‍यो। == २१. तुर्कमेनिस्तान == == २२. उजबेकिस्तान == == २३. ताजिकिस्तान == == २४. किर्गिजस्तान == == २५. कजाकिस्तान == == २६. चीनमा राष्ट्रियकरण == [[चीन गणतन्त्र (1912-1949)|रिपब्लिकन चाइना]] को अवधिमा, [[सन यात-सेन]] ले व्यापक भूमि सुधार र धेरै उद्योगहरूलाई राष्ट्रियकरण गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title = Nationalisation in Taiwan|url=https://taiwantoday.tw/news_amp.php?unit=8&post=13799&unitname=Economics-Taiwan-Review&postname=Dr.-Sun-Yat-sen%27s-Land-Program-and-the-Nationalization-of-land}}</ref> [[माओ त्से तुङ]] अन्तर्गत जनवादी गणतन्त्र चीनको उदयले सबै निजी सम्पत्तिहरू राष्ट्रियकरण गर्‍यो, निजी स्वामित्वलाई प्रतिबन्धित गर्‍यो, जमिनसमेत, र राज्यले उत्पादन र मूल्य स्तरहरू निर्धारण गर्यो। यी मध्ये केहीलाई १९७८ मा [[चिनियाँ आर्थिक सुधार|खुला प्रतिबन्धहरू]] पछि उल्टाइयो, जसले निजी र विदेशी लगानीलाई देशमा प्रवेश गर्न अनुमति दियो।<ref>{{Cite web|title = Nationalisation in China Economy| url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=61907}}</ref> [[ताइवानमा मार्शल ल|मार्शल ल अवधि]] र ताइवानमा लोकतान्त्रिकीकरणको अन्त्य पछि, गणतन्त्र चीनले धेरै सरकारी स्वामित्वका सम्पत्तिहरूलाई निजीकरण गर्न थाल्यो, त्यो पनि [[कुओमिनटाङ]] को स्वामित्वमा थियो।<ref>{{Cite web|title = Taiwan Marshall Law|https://taiwantoday.tw/news_amp.php?</ref> == २७. मंगोलिया == == २८. सार्क राष्ट्र भारतमा राष्ट्रियकरण == *'''१९४९''' (१ जनवरी) [[भारतीय रिजर्व बैंक #1935–1949|रिजर्व बैंक अफ इन्डिया]] राष्ट्रियकरण।<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240203192156/http://www.rbi.org/ |date=2024-02-03 }}</ref> *'''१९५३''' [[एयर इन्डिया]] एयर कर्पोरेशन ऐन १९५३ अन्तर्गत। *'''१९५५''' [[इम्पेरियल बैंक अफ इन्डिया]] र यसका सहायक कम्पनीहरू ([[स्टेट बैंक अफ इन्डिया]] र यसका सहायकहरू) *'''१९६९''' [[भारतमा बैंकिङ#राष्ट्रियकरण|१४ भारतीय बैंकहरूको राष्ट्रियकरण]] *''''१९७२'''' [[भारतीय सामान्य बीमा निगम]] अन्तर्गत १०७ बीमा कम्पनीहरूको राष्ट्रियकरण र पुनर्संरचना।<ref>{{Cite web|url=http://dailytools.in/InsuranceKnowledge/GeneralInsuranceBusinessAct|title{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = सामान्य बीमा व्यवसाय राष्ट्रियकरण अधिनियम - 1972 &#124; दैनिक उपकरण} }</ref> *'''१९७३''' [[भारतमा कोल खानी #कोल खानीहरूको राष्ट्रियकरण|कोल उद्योग]] [[कोल इन्डिया लिमिटेड]] अन्तर्गत र [[भारतमा तेल र ग्यास उद्योग|तेल र ग्यास उद्योग]] अन्तर्गत [[तेल र प्राकृतिक ग्यास निगम]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/business/dharmendra-pradhan-cites-nationalisation-act-to-back-why-ongc -avoided-open-offer-after-buying-hpcl-stake-4315709.html|title = Nationalisation of Coal Mine in India|Date = 23 जनवरी 2018}</ref> *'''१९८०''' अर्को [[भारतमा बैंकिङ#राष्ट्रियकरण|छ बैंक]] राष्ट्रियकरण। == २९. सार्क राष्ट्र नेपालमा राष्ट्रियकरण == *''''१९५१'''' क्रान्तिपछि सरकारले देशभर निजी र साम्प्रदायिक [[वन]]लाई राष्ट्रियकरण गर्‍यो।<ref>[http://www.environmentandsociety.org/tools/keywords/private-forests-nationalization -act-nepal नेपालमा निजी वन राष्ट्रियकरण ऐन], ''पर्यावरण र समाज'', अज्ञात।</ref> नेपालको संविधान २०७२ ले नागरिकको शिक्षा, स्वास्थ्य र आवासको हकलाई मौलिक हकको रुपमा व्याख्या गरेको हुंदा यी तीनवटै क्षेत्रका साथै रोजगारमा समेत नागरिकको सहज पहूँचको लागि शिक्षा सेवा, स्वास्थ्य सेवा, जमीन तथा आवास र रोजगार सिर्जनामा राष्ट्रियकरण आवश्यक मात्र होइन ढिला नै भैसकेको छ। == ३०. सार्क राष्ट्र श्रीलंकामा राष्ट्रियकरण == *'''१९७१''' ग्रेफाइट खानीहरू राष्ट्रियकरण गरियो, राज्य ग्रेफाइट कर्पोरेशन सिर्जना गरियो। *'''१९७२''' स्थानीय स्वामित्वमा रहेको चिया, रबर र नरिवलको बगैंचा राष्ट्रियकरण गरियो।<ref>{{cite book|last1=Peebles|first1=Patrick|title=Historical Dictionary of Sri Lanka|date=2015|publisher=[[[ Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-5585-2|page=274|url=https://books.google.com/books?id=50igCgAAQBAJ}}</ref> *'''१ नोभेम्बर १९५७''' [[कातुनायके एयर बेस]] र [[ट्रिंकोमाली नौसेना बेस]] बेलायतबाट लिइएको।<ref name=Peeblesxxxii>{{cite book|last1=Peebles|first1=Patrick|title =श्रीलंकाको ऐतिहासिक शब्दकोश|date=2015|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-5585-2|page=xxxii|url=https://books.google.com/books ?id=50igCgAAQBAJ}}</ref> *'''१ जनवरी १९५८''' बस यातायात राष्ट्रियकरण गरियो, [[सिलोन यातायात बोर्ड]] सिर्जना गरी।<ref name=Peeblesxxxii/><ref>{{cite book|last1=Peebles|first1=Patrick|title=Historical श्रीलंकाको शब्दकोश|date=2015|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-5585-2|page=61|url=https://books.google.com/books?id =50igCgAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite news|title=जब बस सेवाहरू राष्ट्रियकरण गरियो|url=http://www.sundaytimes.lk/081228/FunDay/fundaytimes_2.html|work=[[आइतबार टाइम्स (श्रीलंका)]]|date=28 डिसेम्बर 2008}}</ref><ref>{{cite book|title=Ceylon Year Book 1959|publisher=Department of Census and Statistics, Ceylon|page=xiii|url= http://noolaham.net/project/119/11885/11885.pdf}}</ref> * '''१ August १९५८''' [[Port of Colombo]] nationalised, creating the [[Port (Cargo) Corporation]].<ref>{{cite web|title=Origins|url=http://www.renukagroup.com/about_us/origins.php|publisher=Renuka Holdings PLC}}</ref><ref>{{cite news|title=Colombo port nationalised|url=http://www.sundaytimes.lk/080803/FunDay/fundaytimes_2.html|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=3 August 2008}}</ref><ref>{{cite book|title=Ceylon Year Book 1959|publisher=Department of Census and Statistics, Ceylon|page=xiv|url=http://noolaham.net/project/119/11885/11885.pdf}}</ref> * '''१४ January १९६१''' Private schools nationalised.<ref>{{cite book|last1=Peebles|first1=Patrick|title=Historical Dictionary of Sri Lanka|date=2015|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-5585-2|page=xxxiii|url=https://books.google.com/books?id=50igCgAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite web|title=Chronologies of Tamils & Sri Lanka|url=http://www.sangam.org/2011/09/3_Chronologies.php?uid=4459&print=true|publisher=Ilankai Tamil Sangam|date=12 September 2011}}</ref> *'''२७ जुलाई १९६१''' [[बैंक अफ सिलोन]] राष्ट्रियकरण।<ref>{{cite book|last1=Peebles|first1=Patrick|title=Historical Dictionary of Sri Lanka|date=2015|publisher=[ [Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-5585-2|page=54|url=https://books.google.com/books?id=50igCgAAQBAJ}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{ {साइड समाचार|शीर्षक=बैंक अफ सिलोन राष्ट्रियकरण गरिएको 2008} }</ref> *'''१९६१''' बीमा उद्योग राष्ट्रियकरण गरियो, [[श्रीलंका बीमा निगम]] सिर्जना गरियो।<ref>{{cite news|last1=Thangakone|first1=Jeya|title=श्रीलंकाको बीमा उद्योगको इतिहास र विकास |url=http://www.island.lk/2009/11/16/business2.html|work=[[द आइल्याण्ड (श्रीलंका)]]|date=16 नोभेम्बर 2009}}</ref> == ३१. सार्क राष्ट्र माल्दिभ्समा राष्ट्रियकरण == == ३२. सार्क राष्ट्र भुटानमा राष्ट्रियकरण == == ३३. सार्क राष्ट्र बंगलादेशमा राष्ट्रियकरण == *'''१९७१''' [[स्टेट बैंक अफ बंगलादेश]] को [[स्टेट बैंक अफ पाकिस्तान]] को पूर्वी भागमा निजी शेयरहरूको राष्ट्रियकरण गरेर स्थापना गरिएको थियो।<ref>मुहम्मद फजलुल हसन युसुफ (1980) : [[https://core.ac.uk/download/pdf/33334137.pdf बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण]]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core .ac.uk/download/pdf/33334137.pdf |date=2021-06-24 }}, डॉक्टरेट थेसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 79।</ref> *'''१९७२-१९७४''' सन् १९७१ मा [[बंगलादेश]] स्वतन्त्र भएको तीन वर्षको अवधिमा सरकारले ७ सय ८६ औधोगिक संस्थालाई आफ्नो कब्जामा लिएको थियो। यो सङ्ख्यामा सरकारले ११ उद्योगमा ७६ जुट मिल, ५२ कपडा मिल, ३० टेक्सटाइल ट्यानरी, १७ इन्जिनियरिङ कम्पनी, १६ फूड उत्पादक, १५ चिनी मिल, १० कागज उद्योग कम्पनी, ९ वटा मल उद्योगमा रहेका २ सय ४५ प्रतिष्ठानलाई राष्ट्रियकरण गरेको छ । र रासायनिक उद्योगहरू, ८ इस्पात कम्पनीहरू, ६ तेल र ग्यास कम्पनीहरू, र ६ वन उद्योगहरू|<ref>{{मुहम्मद फजलुल हसन युसुफ (1980): [https://core .ac.uk/download/pdf/33334137.pdf बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण] ।Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core.ac.uk/download/ pdf/33334137.pdf |date=2021-06-24 }}, डॉक्टरेट थेसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 154।</ref> सोही अवधिमा थप ३७५ राज्य-स्वामित्वका उद्यमहरू स्थापना भएका थिए, तर ३२० तिनीहरूलाई पछि बंगाली मालिकहरूलाई पुन: निजीकरणको लागि राखिएको थियो, जसमध्ये १९७८ सम्म २११ निजीकरण गरिएको थियो। बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण]<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core.ac.uk/download/pdf/33334137.pdf |date=2021-06- 24 }}, डॉक्टरेट थेसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 155।</ref> *'''१९७२''' मार्च २६, १९७२ मा, बंगलादेश सरकारले औपचारिक रूपमा (पश्चिम) पाकिस्तानी नागरिकहरूको सबै सम्पत्ति कब्जा गर्यो। १९७१-१९७४ मा कब्जा गरिएका धेरै उद्यमहरू पश्चिम पाकिस्तानीहरू (वर्तमान [[पाकिस्तान]] का नागरिकहरू) को स्वामित्वमा थिए जो युद्ध र स्वतन्त्रताको समयमा देश छोडेर भागेका थिए। *'''१९७२''' मार्च २६, १९७२ मा, सरकारले (पश्चिम) पाकिस्तानी र बंगलादेशी शेयरधारकहरूका १२ वटा वाणिज्य बैंकहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्‍यो। <ref>मुहम्मद फजलुल हसन युसुफ (१९८०): [https://core.ac. .uk/download/pdf/33334137.pdf बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core.ac.uk/download/pdf/ |date=2021-06-24 }}, डॉक्टरेट थेसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 68।</ref> *'''१९७५''' राज्यको स्वामित्वमा रहेका उद्यमहरूको ठूलो मात्रामा विनिवेश र अघिल्लो निजी मालिकहरूलाई क्षतिपूर्तिको प्रतिपूर्तिसँगै नीतिहरूको उल्टोपन सुरु भयो।<ref>मुहम्मद फजलुल हसन युसुफ (1980): [https://core] .ac.uk/download/pdf/33334137.pdf बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core.ac.uk/download/ pdf/33334137.pdf|date=2021-06-24}}, डॉक्टरेट थीसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 146-147।</ref> *'''१९७७''' यस वर्ष, पहिले राष्ट्रियकरण गरिएका उद्यमहरूमध्ये कुल ३७१, अझै पनि राज्यको स्वामित्वमा छन्। लगभग ४०० कम्पनीहरूलाई राष्ट्रियकरण गरी निजी मालिकहरूलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। <ref>मुहम्मद फजलुल हसन युसुफ (1980): [https://core.ac.uk/download/pdf/33334137.pdf बंगलादेशमा उद्योगहरूको राष्ट्रियकरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195422/https://core.ac.uk/download/pdf/33334137.pdf |date=2021-06-24 }}, डॉक्टरेट थेसिस, तस्मानिया विश्वविद्यालय, डिसेम्बर 1980, p 160-164।</ref> = एशियाका अन्य राष्ट्रहरुमा राष्ट्रियकरण = == ३४. म्यानमार == == ३५. थाइल्याण्ड == == ३६. लाओस == == ३७. कम्बोडिया == == ३८ भियतनाम == * '''१९८०''' मा [[भियतनामको संविधान|भियतनामको समाजवादी गणतन्त्रको संविधान]] अनुसार, किसानहरूको जग्गाको स्वामित्व गायब भयो, राज्यको स्वामित्वमा देश भरी भूमि थियो र मानिसहरूलाई भूमिको अस्थायी प्रयोगको अधिकार छ, ढिलो परिणामको रूपमा। सन् १९५३ देखि १९५६ सम्म [[भूमि सुधार इन उत्तर भियतनाम]] को।<ref>[http://vietnamese-law-consultancy.com/english/content/browse.php?action=shownews&category=&id=8&topicid=186 भियतनाममा स्वामित्व व्यवस्थाहरू]</ref> * '''१९७५''' मा [[साइगनको पतन]] पछि, सरकारले [[रिपब्लिक अफ साउथ भियतनाम|दक्षिण भियतनामको अस्थायी क्रान्तिकारी सरकार]] मा "जमीन मालिक" र "कम्प्राडोर" को लगभग सबै सम्पत्ति राष्ट्रियकरण गर्यो। चर्च र दक्षिण भियतनाम सरकारको। सबै निजी उद्यमहरू सडक बिक्रेताहरूलाई क्षतिपूर्ति बिना नै राष्ट्रियकरण गरियो, तर "छाया कम्पनीहरू" सञ्चालन जारी छन्। == ३९. मलेसिया == == ४०. सिंगापुर == == ४१. ब्रुनाई == == ४२. इन्डोनेसिया == *'''१९५३''' [[बैंक अफ जाभा]] राष्ट्रियकरण भयो, राष्ट्रियकरण पछि यो बैंक [[बैंक इन्डोनेसिया]] भयो। * '''१९५७''' [[पश्चिमी न्यू गिनी विवाद]] को उचाईको समयमा, डच कम्पनीहरू राष्ट्रियकरण गरियो। *'''१९६४''' [[इन्डोनेसिया-मलेसिया टकराव|कन्फ्रन्टासी]] को उचाइमा, ब्रिटिश कम्पनीहरूलाई राष्ट्रियकरण गरियो। *'''१९९८''' चार बैंकहरू [[[१९९७ एशियाई वित्तीय संकट|वित्तीय संकट]]] ([[बैंक दानामोन]], [[बैंक मध्य एशिया|बैंक बीसीए]], [[बैंक टियारा एशिया]], र [[इन्डोनेसियाको निजी विकास वित्त कम्पनी|बैंक PDFCI]])। == ४३. पूर्वी टिमोर == == ४४. फिलिपिन्स == [[फिलिपिन्स|फिलिपिन्स]] राष्ट्रपति [[फर्डिनान्ड मार्कोस]]को कार्यकालमा, [[फिलिपिन्स लामो दूरीको टेलिफोन कम्पनी]] (PLDT), [[फिलिपिन्स एयरलाइन्स]], [[मेराल्को]] जस्ता महत्त्वपूर्ण कम्पनीहरू। [[मनिला होटल]] राष्ट्रियकरण गरियो। अन्य कम्पनीहरू कहिलेकाहीँ यी सरकारी स्वामित्वका निगमहरूमा समाहित भएका थिए, साथै अन्य कम्पनीहरू, जस्तै [[राष्ट्रिय पावर कर्पोरेशन]] (नापोकोर) र [[फिलिपिन्स राष्ट्रिय रेलवे]], जुन आफ्नै अधिकारमा [[एकाधिकार]] (अपवाद मेराल्को र [[मनिला होटेल]] हुन्)। आज, यी कम्पनीहरूलाई पुन: निजीकरण गरिएको छ र केही, जस्तै PLDT र फिलिपिन्स एयरलाइन्स, एकाधिकार हटाइयो। अन्य, जस्तै [[सरकारको स्वामित्वमा रहेको र नियन्त्रित निगम]] नापोकोर, निजीकरणको प्रक्रियामा छन्। == ४५. दक्षिण कोरिया == *'''१९४६''' [[कोरियामा]] संयुक्त राज्य सेनाको सैन्य सरकार यी अब [[कोराइल]] को एक हिस्सा हो। == ४६. ​​उत्तर कोरिया == उत्तर कोरियामा [[सोभियत सिभिल एडमिनिस्ट्रेशन]] र [[वर्कर्स पार्टी अफ नर्थ कोरिया|वर्कर्स पार्टी]]-प्रभावित [[पीपल्स कमिटी अफ उत्तर कोरिया|अन्तिम सरकार]] द्वारा धेरै जग्गा, उद्यम र उद्योगहरूलाई पनि राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्ध पछि, जुन पछि १९४८ मा [[उत्तर कोरिया|डेमोक्रेटिक जनवादी गणतन्त्र कोरिया]] भयो। == ४७. जापान == * '''१९०६''' [[रेलवे राष्ट्रियकरण ऐन]] १७ रेलवे कम्पनीहरूको राष्ट्रियकरण [[जापानमा रेल यातायात|राष्ट्रव्यापी रेलवे नेटवर्क]] बनाउनको लागि जुन पछि [[जापानी राष्ट्रिय रेलवे]] भनियो। *'''२००३''' [[रेसोना होल्डिङ्स]] बैंकको पुँजी पर्याप्तता निकै कम भएपछि प्रभावकारी रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''२०१०''' [[जापान एयरलाइन्स]] दिवालिया भएपछि राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। *'''२०१२''' [[टोक्यो इलेक्ट्रिक पावर कम्पनी]] [[फुकुशिमा दाइची आणविक प्रकोप]] पछि [[टोक्यो|टोकियो मेट्रोपोलिस]] द्वारा आंशिक रूपमा राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। = (च) ओसेनिया = == १. अस्ट्रेलिया == *'''१९४६''' [[दक्षिण अष्ट्रेलियाको सरकार|दक्षिण अष्ट्रेलियाको सरकार]] ले एडिलेड विद्युत आपूर्ति कम्पनीलाई [[दक्षिण अष्ट्रेलियाको विद्युतीय ट्रस्ट]] मा राष्ट्रियकरण गर्यो। *'''१९४८'''सरकारले [[बैंकिङ इन अष्ट्रेलिया|बैंकिङ उद्योग]]लाई राष्ट्रियकरण गर्ने प्रयास गर्‍यो, तर उक्त कार्यलाई [[अष्ट्रेलियाको उच्च अदालत]] ले असंवैधानिक घोषित गरेको थियो ''[[बैंक अफ न्यू साउथ वेल्स विरुद्ध कमनवेल्थ]]''।<ref name="Ref_a">[http://www.ccentre.wa.gov.au/ForSchools/Backgroundinformation/TheThreeArmsofGovernment/Pages/TheRoleoftheHighCourt.aspx पश्चिमी अस्ट्रेलियाको संवैधानिक केन्द्र | उच्च अदालतको भूमिका]</ref> *'''२०२३''' [[अष्ट्रेलियाको राजधानी क्षेत्रको सरकार]] राष्ट्रियकरण [[कलवरी अस्पताल, क्यानबेरा]]। == २.न्युजिल्याण्ड == *'''१९४५''' [[बैंक अफ न्यूजील्याण्ड]] राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। यो पछि १९९२ मा [[राष्ट्रिय अस्ट्रेलिया बैंक]] लाई बेचियो। * '''२००१''' सरकारले [[Tranz Rail]] बाट [[Auckland]] रेलवे नेटवर्क खरिद गर्यो। *'''२००३''' श्रम सरकारले ठूलो आर्थिक इन्फ्युजनको सट्टामा दिवालिया भएको राष्ट्रिय वायु वाहक [[एयर न्युजिल्याण्ड]] मा ८०% हिस्सेदारी लियो। *'''२००४''' देशको बाँकी [[न्युजिल्याण्डमा रेल यातायात|रेल नेटवर्क]] [[टोल न्यूजील्याण्ड]] बाट खरिद गरिएको हो, पहिले ट्रान्ज रेल थियो। एउटा नयाँ [[राज्यको स्वामित्वमा रहेको उद्यम]], [[ONTRACK]], रेल पूर्वाधारलाई कायम राख्न स्थापना गरिएको थियो। *'''२००८''' टोल न्यूजील्याण्डको [[रोलिङ स्टक]] र फेरीहरू खरिद गरियो, रेल प्रणालीलाई राज्यको स्वामित्वमा ल्याएर, [[किवीरेल]] नामकरण गरियो। == ३.पपुवा न्यू गिनी == == ४.पलाउ == == ५.माइक्रोनेसिया == == ६.मार्शल टापुहरू == == ७.नाउरु == == ८.भानुआतु == == ९.सोलोमन टापुहरू == == १०.किरिबाटी == == ११.टुभालु == == १२.टोंगा == == १३.फिजी == == १४.सामोआ == = '''संयुक्त राष्ट्र संघमा सदस्य नरहेका देशहरुमा राष्ट्रियकरण''' = == १.कोसोभा == == २.प्यालेस्टाइन == == ३.पश्चिमी सहारा == == ४.टर्कीस साइप्रस == == ५.ताइवान == == ६.भ्याटिकन सिटी == =सन्दर्भ सामग्रीहरू= {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रियकरण]] [[श्रेणी:सामाजिक लोकतन्त्र]] [[श्रेणी:आर्थिक प्रणाली]] 6h05xaxrivfznnjuvl58194ltiff8g3 0 138126 1362035 1356707 2026-06-16T13:21:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362035 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox person | name = भिन्सेन्त फन गोख | image = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg | alt = A head and shoulders portrait of a thirty something man, with a red beard, facing to the left | caption = सन् १८८७ मा गोखद्वारा बनाइएको उनको आत्म प्रतिमा जसलाई सिकागो कला संस्थानमा राखिएको छ। | birth_name = भिन्सेन्त विलम फन गोख | birth_date = {{Birth date|1853|3|30|df=y}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्ड्स | death_date = {{Death date and age|df=yes|1890|7|29|1853|3|30}} | death_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | death_cause = गोली हानी आत्महत्या | resting_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | resting_place_coordinates = {{Coord|49.07531|2.17894|type:landmark_region:FR|format=dms|display=inline}} | movement = उत्तर-प्रभावोत्पादी | education = | field = चित्रकारिता, स्थिर-जीवन अङ्कन, आकृति र भूदृश्य चित्रहरू | family = [[तेओ फन गोख]] (भाइ) | notable_works = {{ubl|''[[सिन होर्निक|सिन होर्निक चित्र शृङ्खला]]'' (सन् १८८२-८३)|''[[आलु भक्षक]]'' (सन् १८८५)|''सूर्यमुखी फूलहरूको शृङ्खला चित्रण'' (सन् १८८७)|''[[आर्लेमा सुत्नेकोठा]]'' (सन् १८८८)|''[[तारामय रात]]'' (सन् १८८९)|''[[डाक्टर गासेको आकृति]]'' (सन् १८९०)|''[[कागहरू रहेको गहुँबारी]]'' (सन् १८९०)|''सियोस्ता'' (सन् १८९०)|''उभेरको गृजाघर'' (सन् १८९०)|''|''[[दुःखी वृद्ध मानिस]]'' (सन् १८९०)}} }} '''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।<ref>Tralbaut (1981), 286,287</ref><ref>Hulsker (1990), 390</ref> लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए। एक उच्चमध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनी आफ्नो बाल्यकालदेखिनै शान्त, गम्भीर र विचारशील थिए। युवावस्थामा उनले एक कला व्यवसायिकको रूपमा काम गरेका थिए भने यस क्रममा उनले थुप्रै ठाउँहरूको यात्रा पनि गरेका थिए। तर लन्डनमा स्थानान्तरण भएपछि उनी निकै उदास बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनी धार्मिक रूपमा सक्रियता देखाउँदै दक्षिणी बेल्जियममा सेवकको रूपमा समय बिताएका थिए। सन् १८८१ मा आफ्ना आमाबुबासँग घर फर्किनुपूर्व उनले कलामा आधुनिकतावादी प्रवृत्तिहरूको बारेमा थुप्रै जानकारीहरू लिइसकेका थिए र सोही वर्षबाट उनले चित्रकर्म सुरु गरेका थिए। सन् १८८१ मा, चित्रकारिता सुरु गर्नुपूर्व उनी अस्वस्थ बनेका थिए। उनका भाइ तेओले उनलाई आर्थिक रूपमा समर्थन गरेका थिए भने उनीहरू दुवैले मिलेर आफ्ना परिवारजन तथा परिचित मानिसहरूलाई लामो पत्राचार गरेका थिए। सन् १८८६ मा उनले पेरिस बसाइँसराइ गरि एमिल बेर्नार र [[पल गोगाँ]] जस्ता ''[[आभँ-गार्द|अग्रगामी]]'' सदस्यहरूलाई भेटेका थिए जसले प्रभाववादी संवेदनशीलताको विरुद्धमा प्रतिक्रिया दिइरहेका थिए। उनको काम विकसित हुँदै जाँदा उनले स्थिर जीवन र स्थानीय परिदृश्यहरूका लागि एउटा नयाँ दृष्टिकोण सिर्जना गरेका थिए। उनका चित्रहरू चम्किलो रङ्गका हुँदै गएको र उनले एउटा यस्तो शैली विकास गरे जुन सन् १८८८ मा फ्रान्सको दक्षिणमा पर्ने [[आर्लेस]] बसाइका क्रममा पूर्ण रूपमा साकार भएको थियो। यस अवधिमा उनले [[जैतूनका रूखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतूनका रूख]]हरू, [[गहुँ खेत (फन गोख शृङ्खला)|गहुँका खेत]]हरू र [[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|सूर्यमुखी]] फूलकन शृङ्खलाहरू समावेश गर्न आफ्ना विषयवस्तुहरूलाई फराकिलो बनाएका थिए। फन गोख मानसिक रोगका लहरहरू र भ्रमबाट पीडित रहेको भएतापनि उनी आफ्नो मानसिक स्थिरताको बारेमा चिन्तित थिए। उनले प्रायः आफ्नो शारीरिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्दथे भने उनले राम्रोसँग खाना नखाने र अत्यधिक रक्सी पिउने गर्दथे। गोगाँसँगको उनको मित्रता छुरा प्रहारको विवादपछि समाप्त भएको थियो जब क्रोधमा उनले आफ्नै देब्रे कानको एक भाग काटेका थिए। त्यसपछि उनले साँ-रेमी सहितका मानसिक अस्पतालहरूमा समय बिताएका थिए। अस्पतालबाट फर्किएर पेरिस नजिकैको ओभेर-सुर-वाजमा सरेपछि, उनी [[होमियोप्याथी चिकित्सा पद्धती|होमियोप्याथिक]] चिकित्सक [[पल गासे]]को रेखदेखमा आएका थिए। उनको डिप्रेसन जारी रहेको र सन् १८९० जुलाई २७ का दिन उनले आफ्नै छातीमा आफैले गोली हानेका थिए। त्यसको दुईदिनपछि चोटका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। फन गोख आफ्नो जीवनकालमा असफल बनेका र उनलाई पागल र असफल व्यक्तिको रूपमा पनि लिइने गरिन्थ्यो। आफ्नो आत्महत्यापछि उनी प्रसिद्ध हुँदै गएका र सार्वजनिक कल्पनामा एक सर्वोत्कृष्ट "गलत बुझिएको प्रतिभाशाली" व्यक्तिको रूपमा अवस्थित छन्, यस्तो कलाकार "जहाँ पागलपन र रचनात्मकताका कुराहरू आपसमा जोडिन्छन्"।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 9}}</ref> २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा उनको चित्रकला शैलीका तत्वहरू [[फोभिवाद]] र जर्मन अभिव्यक्तिवादीहरूद्वारा आत्मसात गरिएपछि उनको ख्याति बढ्न थालेको थियो। उनले पछिल्ला दशकहरूमा व्यापक आलोचनात्मक, व्यावसायिक र लोकप्रिय सफलता प्राप्त गरेका र उनलाई एक महत्त्वपूर्ण तर दु:खद चित्रकारको रूपमा सम्झिने गरिन्छ। यस्तो खालको समस्याग्रस्त व्यक्तित्वले पीडित कलाकारको रसरङ्गमय आदर्शलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। == जीवनी == ===प्रारम्भिक वर्षहरू=== भिन्सेन्त विलेम फन गोखको जन्म सन् १८५३ मार्च ३० का दिन मा नेदरल्यान्ड्सको प्रायः क्याथोलिक प्रान्त उत्तरी ब्राबान्ट को चुन्डेर्टमा भएको थियो।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= 1}} उनी तेओदोरस फन गोख (सन् १८२२–१८८५), जो डच रिफर्म्ड चर्चका एक मन्त्री थिए र उनकी पत्नी अन्ना कोर्नेलिया कार्बेन्टस (सन् १८१९–१९०७) को सबैभन्दा जेठो जीवित सन्तान थिए। फन गोखलाई उनको हजुरबुबा र आफू जन्मिनुभन्दा ठीक एक वर्ष अगाडि मृत जन्मिएको एउटा भाइको नाम दिइएको थियो।{{efn|group=note|यो सुझाव गरिएको छ कि आफ्नो मृत जेठो दाजुसँग एउटै नाम पाउनुले युवा कलाकारमा गहिरो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेको हुन सक्छ र उनको कलाका तत्वहरू, जस्तै पुरुष व्यक्तिहरूको जोडीको चित्रण, यससँग सम्बन्धित हुनसक्छ।{{sfnp|Lubin|1972|loc=82–84}}}} उनका हजुरबुबा, भिन्सेन्त (सन् १७८९–१८७४), एक प्रख्यात कला व्यापारी र सन् १८११ मा लिडेन विश्वविद्यालयबाट धर्मशास्त्रमा स्नातक धारक थिए। यी भिन्सेन्तका छ जना छोराहरू जसमध्ये तीन जना कला व्यापारी भए र उनको नाम उनको मामाको नामबाट राखिएको हुन सक्छ, जो एक मूर्तिकार थिए (सन् १७२९–१८०२)।{{sfnp|Erickson|1998|loc= 9}} फन गोखकी आमा [[हेग]]को एक सम्पन्न परिवारबाट आएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 14–16}} उनका बुबा एक मन्त्रीका कान्छा छोरा थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 59}} उनीहरूको भेट अन्नाकी कान्छी बहिनी, कोर्नेलियाले थियोडोरसका जेठो भाइ भिन्सेन्त (सन्त) सँग विवाह गरेपछि भएको थियो। फन गोखका आमाबुबाको विवाह मे १८५१ मा भएपछि उनीहरू चुन्डर्टमा सरेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 18}} उनका भाइ तेओको जन्म १ मे १८५७ मा भएको थियो। त्यहाँ अर्को भाइ, [[कोर फन गोख|कोर्नेलिस]] (जसलाई "कोर" भनिन्छ), र तीन बहिनीहरू: एलिजाबेथ, अन्ना र [[विल फन गोख|विल]] थिए। आफ्नो जीवनका अन्तिम वर्षहरूमा फन गोख बहिनी विल र कान्छा भाइ तेओसँग मात्र सम्पर्कमा रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 16}} थियोडोरसको मन्त्रीको तलब निकै थोरै रहेतापनि चर्चले परिवारलाई घर, एउटी नोकर्नी, दुई भान्से, एक माली, एउटा गाडी र घोडा पनि उपलब्ध गराउँथ्यो; उनकी आमा अन्नाले बच्चाहरूमा परिवारको उच्च सामाजिक स्थिति कायम राख्ने कर्तव्य अन्तर्निहित गराएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 31–32}} फन गोख एक गम्भीर र विचारशील बालक थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 13}} उनलाई प्रारम्भिक शिक्षा घरमानै उनकी आमा र एकजना महिलाबाट प्राप्त गरेका थिए भने सन् १८६० मा उनलाई गाउँको विद्यालयमा पढ्न पठाइएको थियो। सन् १८६४ मा, उनलाई जेभेनबर्जेनमा एउटा आवासीय विद्यालयमा राखियो,{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} जहाँ उनले आफूलाई त्यागिएको महसुस गरे र उनले घर फर्कन अभियान चलाएका थिए। यसको सट्टा, सन् १८६६ मा, उनका आमाबुबाले उनलाई [[टिलबर्ग]] को माध्यमिक विद्यालय पठाएको भएतापनि उनी त्यहाँपनि अत्यधिक दु:खी बनेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=45–49}} कलाप्रतिको उनको रुचि सानै उमेरबाटनै सुरु भएको थियो। उनलाई बाल्यकालमा उनकी आमाले चित्र बनाउन प्रोत्साहित गरिन्,{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=36–50}} जसकारण उनका प्रारम्भिक चित्रहरू अभिव्यञ्जक रहेतापनि {{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} यी कलाकृतिलाई उनका पछिल्ला कामहरूको तीव्रतासँग तुलना गर्न सकिँदैन।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=8–9}} पेरिसका एकजना सफल कलाकार कन्स्ट्यान्ट कोर्नेलिस हाइस्मान्स टिलबर्गका विद्यार्थीहरूलाई पढाउँदथे। फन गोखको गहिरो दु:खले पाठहरूलाई ओझेलमा पारेको देखिन्थ्यो, जसको थोरै प्रभाव परेको थियो।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 48}} मार्च १८६८ मा, उनी अचानक घर फर्किएका थिए। उनले पछि लेखेको एक पत्रमा उनले आफ्नो युवावस्थालाई "कठोर, चिसो र बाँझो" भनेर उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let403/letter.html Letter 403]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, Nieuw-Amsterdam, on or about Monday, 5 November 1883.}} जुलाई १८६९ मा, फन गोखका काका सेन्टले उनलाई हेगस्थित कला व्यापारीहरूको संस्था [[गोपिल ए कम्पनी]]मा एउटा पद मिलाइदिएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=20}} सन् १८७३ मा आफ्नो प्रशिक्षण पूरा गरेपछि, उनलाई साउथह्याम्प्टन स्ट्रिटमा रहेको गोपिलको लन्डन शाखामा सरुवा गरियो र उनले [[स्टकवेल]]को ८७ ह्याकफोर्ड रोड मा डेरा लिएका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let007/letter.html Letter 007]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Monday, 5 May 1873.}} यो फन गोखका लागि खुसीको समय थियो; उनी काममा सफल थिए र २० वर्षको उमेरमा आफ्ना पिताभन्दा बढी कमाउँथे। तेओकी पत्नी फन गोख-बोङ्गरले पछि टिप्पणी गरेअनुसार यो भिन्सेन्तको जीवनको सबैभन्दा राम्रो वर्ष थियो। उनी आफ्नी घरबेटीकी छोरी युजेनी लोयरसँग प्रेममा परे, तर उनले आफ्नो भावना व्यक्त गरेपछि युजेनीले उनको प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। उनले गोप्य रूपमा एकजना पूर्व डेरावालसँग विवाहको प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। यो घटना पछि उनी एक्लो र धार्मिक रूपमा कट्टर बन्दै गएका थिए। उनका पिता र काकाले सन् १८७५ मा पेरिसमा उनको सरुवाको व्यवस्था मिलाए, जहाँ उनी कला व्यापारीहरूले कलालाई वस्तुकरण गर्ने जस्ता मुद्दाहरूप्रति असन्तुष्ट बनेको एक वर्षपछि उनलाई त्यहाँबाट बर्खास्त गरिएको थियो।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 35–47}} [[चित्र:Cuesmes JPG001.jpg|thumb|केसमेस स्थित फन गोखको घर; त्यहाँ रहँदा नै उनले कलाकार बन्ने निर्णय गरेका थिए|alt=Photo of a two-storey brick house on the left partially obscured by trees with a front lawn and with a row of trees on the right]] अप्रिल १८७६ मा, उनी राम्जगेटको एउटा सानो आवासीय विद्यालयमा सहायक शिक्षकको रूपमा बेतलबी काम गर्न इङ्ल्यान्ड फर्किएका थिए। जब विद्यालयका मालिक मिडिलसेक्सको आइलवर्थमामा सरे तब फन गोख पनि उनीसँगै गएका थिए।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xxvii}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let088/letter.html Letter 088]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Isleworth, Friday, 18 August 1876.}} यो व्यवस्था सफल हुन नसकेपछि उनले त्यो स्थान छोडेर एक मेथोडिस्ट पादरीको सहायक बनेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc=47–56}} यसैबीच उनका आमाबुबाले एटेनमा बसाइँसराइ गरेका थिए। {{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 113}} सन् १८७६ मा उनी क्रिसमसको समयमा छ महिनाका लागि घर फर्किए र डोर्डरेक्टको एउटा पुस्तक पसलमा काम सुरु गरेका थिए। उनी उक्त पदमा खुसी थिएनन् र आफ्नो समय चित्रहरू कोर्न वा बाइबलका अंशहरूलाई अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली र जर्मन भाषामा अनुवाद गर्नमा बिताउँथे।{{sfnp|Callow|1990|loc=54}} उनी इसाई धर्ममा तल्लीन बनेर थप रूपमा धर्मपरायण र वैरागी बन्दै गएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 146–147}} त्यस समयका उनका कोठाका साथी पाउलस फन गोर्लिट्जका अनुसार, फन गगले मासु नखाने र खानेकुराहरू पनि एकदमै कम खाने गर्दथे।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 175}} आफ्नो धार्मिक विश्वास र पादरी बन्ने इच्छालाई समर्थन गर्न सज् १८७७ मा परिवारले उनलाई एम्स्टर्डममा रहेका उनका सम्मानित धर्मशास्त्री काका [[योहानेस स्ट्रिकर]]सँग बस्न पठाएका थिए।{{refn|{{harvp|McQuillan|1989|loc= 26}}; {{harvp|Erickson|1998|loc= 23.}}}} फन गोखले [[एम्स्टर्डम विश्वविद्यालय]]को धर्मशास्त्र प्रवेश परीक्षाको तयारी गरेतापनि{{sfnp|Grant|2014|p= 9}} उनी परीक्षामा असफल भइ जुलाई १८७८ मा काकाको घर छोडेका थिए। उनले ब्रसेल्स नजिकैको [[लाकेन]]मा रहेको एक [[प्रोटेस्टेन्ट सम्प्रदाय|प्रोटेस्टेन्ट]] मिसनरी विद्यालयमा तीन महिनाको पाठ्यक्रम लिए तर त्यसमा पनि उनी असफल बनेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=60–62, 73}} जनवरी १८७९ मा, उनले बेल्जियमको कोइला खानी क्षेत्रको श्रमिक बस्ती [[बोरिनाज]]को [[पेटिट-वासम्स]]{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 101}} मा मिसनरीको रूपमा पदभार ग्रहण गरेका थिए। आफ्नो गरिब समुदायप्रति समर्थन देखाउन उनले बेकरीको आफ्नो आरामदायी डेरा एक घरबारविहीन व्यक्तिलाई दिए र आफैँ एउटा सानो झुपडीमा सरे, जहाँ उनी परालमा सुत्ने गर्दथे।{{sfnp|Fell|2015|loc=17}} उनको सामान्य जीवनशैलीले चर्चका अधिकारीहरूलाई खुसी पार्न सकेन, जसले उनलाई "पादरी पदको गरिमालाई कम आँकेको" भन्दै बर्खास्त गरिदिएका थिए। त्यसपछि उनी ब्रसेल्स सम्मको {{convert|75|km|mi}} पैदल यात्रा गरी{{sfnp|Callow|1990|loc=72}} बोरिनाजको [[केसमेस]]मा केही समय बसे, तर अन्ततः आमाबुबाको दबाब आएर उनी एटेनस्थित घर फर्किएका थिए। उनी त्यहाँ मार्च १८८० सम्म बसे,{{efn|group=note|हुल्स्करले सुझाव दिएअनुसर फन गोख यस अवधिमा बोरिनाज गएर त्यसपछि पुनः एटेन फर्किएका थिए।{{sfnp|Geskó|2006|loc=48}}}} जसले गर्दा उनका आमाबुबामा चिन्ता र निराशा पैदा भएको थियो। उनका पिता विशेषगरी निराश थिए र उनले आफ्नो छोरालाई गिलको पागलखानामा भर्ना गर्न सल्लाह दिएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 209–210, 488–489}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let186/letter.html Letter 186]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Etten, Friday, 18 November 1881.}}{{efn|group=note|हेर्नुहोस् जान हुल्स्करको भाषण ''The Borinage Episode and the Misrepresentation of Vincent van Gogh,'' Van Gogh Symposium, 10–11 May 1990.{{sfnp|Erickson|1998|loc= 67–68}}}} फन गोख अगस्ट १८८० मा केसमेस फर्किए, जहाँ उनी अक्टोबरसम्म एक कोइला खानीका मजदुरसँग बसेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let156/letter.html Letter 156]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Cuesmes, Friday, 20 August 1880.}} तेओले उनलाई गम्भीरताका साथ कला क्षेत्रमा लाग्न दिएको सुझावपछि उनले आफ्नो वरपरका मानिसहरू र दृश्यहरूमा रुचि राख्न थाले र तिनलाई रेखाचित्रहरूमा रुपान्तरण गर्न सुरु गरेका थिए। सोही वर्षको अन्त्यतिर उनी ब्रसेल्स गए, जहाँ उनले तेओको सिफारिसमा डच कलाकार [[विलेम रोएलओप्स]]सँग अध्ययन गरेका थिए। रोएलओप्स नै उनलाई ''एकेडेमीक रोयल दे बेक्स आर्ट''मा भर्ना हुन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनले नोभेम्बर १८८० मा एकेडेमीमा नाम दर्ता गराए, जहाँ उनले शरीर रचना र छायाङ्कन तथा परिप्रेक्ष्यका मानक नियमहरूको अध्ययन गरेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 67–71}} {{clear}} === मृत्यु === [[चित्र:Vincent-van-gogh-echo-pontoisien-august7-1890.jpg|thumb|७ अगस्ट १८९० बाट फन गोखको मृत्युको बारेमा लेख|alt=फन गोखको मृत्युको १९औँ शताब्दीको पत्रिकाको घोषणाको तस्वीर]] २७ जुलाई १८९० (आइतबार), ३७ वर्षको उमेरमा, फन गोखले [[रिभल्बर]]ले आफ्नो छातीमा गोली हानेका थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 342–343}} उक्त गोलीकाण्ड उनले चित्रकला गरिरहेको गहुँको खेतमा वा स्थानीय गोठमा भएको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 669}} रिभल्भरबाट हानिएको गोलीलाई करङको एउटा भाटाले मोडेको र आन्तरिक अङ्गहरूमा कुनै स्पष्ट क्षति नगरी उसको छातीबाट छिरेको र उक्त गोली सम्भवतः उनको मेरुदण्डले रोकिएको थियो। गोलीबाट घाइते बनेका फन गोख हिँडेरै [[ओबेर्ज राभु]]सम्म फर्कन सफल भए, जहाँ दुईजना डाक्टरहरूले उनको उपचार गरेका थिए। तीमध्ये एकजना डाक्टर गासेले, सन् १८७० को [[फ्रान्स-जर्मनी युद्ध]]मा युद्ध चिकित्सकको रूपमा सेवा गरेका थिए र उनीसँग गोली लागेको घाउको व्यापक ज्ञान थियो। भिन्सेन्तलाई रातको समयमा डाक्टर गासेका छोरा पल लुई गासे र रेखदेख गर्ने व्यक्ति आर्थर रावोक्सले हेरचाह गरेका थिए। भोलिपल्ट बिहान, तेओ आफ्नो दाइको छेउमा हतारिएर आइपुगेका र त्यतिबेला उनको स्वस्थ्य अवस्था केही सामान्य भएतापनि त्यसको केही घण्टाभित्रै भिन्सेन्को स्वास्थ्य बिग्रन थालेको थियो। घाउबाट भएको सङ्क्रमणबाट उनी अत्याधिक पीडामा थिए। २९ जुलाई मङ्गलबार बिहान सबेरै उनको मृत्यु भएको थियो। तेओका अनुसार, भिन्सेन्तको अन्तिम शब्दहरू यस प्रकार छन्: "यो उदासी सधैँभरि रहिरहने छ"।{{refn|{{harvp|Sweetman|1990|loc= 342–343}}; {{harvp|Hulsker|1980|loc=480–483.}}}}<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s "La misère ne finira jamais", Études, 1947, p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122024925/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s |date=22 November 2016 }}, Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l'homme, D-33939"La tristesse durera toujours", François-Bernard Michel, ''La face humaine de Vincent Van Gogh'', Grasset, 3 November 1999, {{ISBN|978-2-246-58959-4}}</ref><ref>{{cite web |first1= Theodorus |last1= van Gogh |title= Letter from Theo van Gogh to Elisabeth van Gogh Paris, 5 August 1890 |publisher= Webexhibits.org |access-date= 28 April 2015 |url= http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |quote= he said, "La tristesse durera toujours" [The sadness will last forever] |archive-url= https://web.archive.org/web/20110624060011/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |archive-date= 24 June 2011 |url-status= live }}</ref> [[चित्र:Graves of Vincent and Théodore Van Gogh.jpg|thumb|भिन्सेन्त र तेओको समाधिस्थल|alt=दुई चिहान र दुई चिहानका ढुङ्गाहरू सँगै; हरियो पातहरूको ओछ्यान पछाडि, भिन्सेन्त र तेओ फन गोखका अवशेषहरू बोकेका छन्, जहाँ तिनीहरू ओभेर-सुर-वाजको चिहानमा गाडिएको थियो। बायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Vincent van Gogh (1853–1890) र दायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Theodore van Gogh (1857–1891)]] फन गोखलाई ३० जुलाईमा ओभेर-सुर-वाजको नगरपालिकाको समाधिस्थलमा गाडिएको थियो। अन्त्येष्टिमा तेओ फन गोख, [[आन्द्रिएस बोङ्गेर]], [[चार्ल्स लाभल]], [[लुसियन पिसारो]], इमिल बेर्नार, जुलियन ताँगी र पल गासे लगायत बीस जना परिवारका सदस्यहरू, साथीहरू र स्थानीयहरू सहभागी थिए। तेओ [[भिरिङ्गी]]बाट पीडित थिए र उनको दाइको मृत्यु पछि उनको स्वास्थ्य झन् बिग्रन थालेको थियो। आफ्ना दाइलाई गुमाएपछि शोकले भरिएका तेओको मृत्यु भिन्सेन्तको मृत्यु भएको ६ महिनामा भएको थियो। तेओको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा [[डेन दोल्देर]]मा भएको थियो।{{refn|{{harvp|Hayden|2003|loc=152}}; {{harvp|Van der Veen|Knapp|2010|loc=260–264.}}}} सन् १९१४ मा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|यो फन गग-बोङ्गेर]]ले तेओको शवलाई उत्खनन गरी उट्रेचबाट ओभेर-सुर-वाजमा भिन्सेन्तको समाधिस्थल नजिक पुन: गाड्न ल्याएकी थिइन्।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 367}} फन गोखको स्वास्थ्यको प्रकृति र उनको काममा यसको प्रभावको बारेमा धेरै बहसहरू भएका छन् र धेरै पुरानो रोग निदानहरू प्रस्ताव गरिएका छन्। यस सम्बन्धित सर्वसम्मतिले जनाएअनुसार, फन गोखलाई सामान्य कार्य अवधिको साथ एक एपिसोडिक अवस्था थियो।{{sfnp|Arnold|2004}} पेरीले सन् १९४७ मा पहिलोपटक [[द्विध्रुवी विकार]]को सुझाव दिएका थिए,{{sfnp|Perry|1947}} र यसलाई मनोचिकित्सक हेम्फिल र ब्लुमरले समर्थन गरेका छन्।{{sfnp|Hemphill|1961}}{{sfnp|Blumer|2002}} बिग्रिँदै गएको स्वस्थ्यको निदान जे भए पनि, उनको अवस्था सम्भवतः कुपोषण, धेरै काम, अनिद्रा र रक्सीले गर्दा झन् खराब भएको मानिन्छ।{{sfnp|Blumer|2002}} == पत्रहरू == फन गोखको बारेमा सबैभन्दा व्यापक प्राथमिक स्रोत उनको कान्छा भाइ, [[तेओ फन गोख|तेओ]]सँगको पत्राचार हो। उनीहरूको आजीवन मित्रता र भिन्सेन्तको विचार र कला सिद्धान्तको बारेमा ज्ञात अधिकांश कुराहरू, सन् १८७२ देखि १८९० सम्म उनीहरूले आदानप्रदान गरेका सयौँ पत्रहरूमा उल्लेख छन्।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.vangoghletters.org/vg "Van Gogh: The Letters"]}} तेओ फन गोख एक [[कला व्यापारी]] थिए र उनले आफ्नो दाजुलाई आर्थिक र भावनात्मक सहयोगका साथै समकालीन कला जगतमा प्रभावशाली व्यक्तिहरूसम्म पहुँच प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} तेओले भिन्सेन्तका आफूलाई लेखेका सबै पत्रहरू सुरक्षित राखेको भएतापनि{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xv}} भिन्सेन्तले भने आफूले प्राप्त गरेका थोरै मात्र पत्रहरू राखेका थिए। दुवैको मृत्यु भएपछि, तेओकी विधवा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गर]]ले उनीहरूका केही पत्रहरू प्रकाशनको व्यवस्था गरेकी थिइन्। केही सन् १९०६ र १९१३ मा देखा परेका थिए भने अधिकांश पत्रहरू सन् १९१४ मा प्रकाशित भएका थिए।{{sfnp|Rewald|1986|loc= 248}}{{sfnp|Pomerans|1997|loc=ix, xv}} भिन्सेन्तका पत्रहरू सुवाचक र अभिव्यञ्जक छन् जसलाई "डायरीजस्तो आत्मीयता" भएको भनेर वर्णन गरिएको {{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} र यसका केही भागहरूलाई आत्मकथाको रूपमा लिइन्छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} अनुवादक [[अर्नोल्ड पोमरान्स]]ले यस विषयमा लेख्दै तिनीहरूको प्रकाशनले "फन गोखको कलात्मक उपलब्धिको बुझाइमा एउटा नयाँ आयाम थपेको र यस्तो बुझाइ व्यावहारिक रूपमा अरू कुनै चित्रकारले हामीलाई प्रदान गरेको छैनन्।"{{sfnp|Pomerans|1997|loc= ix}} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = | header_background = | footer = भिन्सेन्त फन गोख (बायाँ) सन् १८७३ मा, जब उनले [[हेग]]मा गोपिल र किए ग्यालेरीमा काम गर्दथे;{{refn|{{harvp|Pickvance|1986|loc= 129}}; {{harvp|Tralbaut|1981|loc= 39.}}}} उनको भाइ, तेओ (दायाँको तस्वीर, सन् १८७८ मा), आजीवन समर्थक र साथी थिए। | footer_align = | footer_background = | width = | image1 = Vincent van Gogh January 1873 (restored).jpg | width1 = 160 | caption1 = | alt1 = कलाकारको नजिकैबाट लिइएको एक तस्वीरमा जवान मानिसको रूपमा उनी उपस्थित छन्। जहाँ उनको बाक्लो र अलपत्र कपालका साथै ठूलो निधार र गहिरा आँखाहरू देख्न सकिन्छ। | image2 = Theo van Gogh May 1878 (restored).jpg | width2 = 160 | caption2 = | alt2 = एक जवान मानिसको नजिकबाट लिइएको तस्वीर, भिन्सेन्तको भाइजस्तै देखिने एक व्यक्ति। }} भिन्सेन्तबाट तेओलाई ६०० भन्दा बढी र तेओबाट भिन्सेन्तलाई करिब ४० पत्रहरू लेखिएका थिए। उनकी बहिनी [[विल फन गोख|विल]]लाई २२ वटा, चित्रकार [[एन्थोन भान रापार्ड]]लाई ५८ वटा, [[एमिफ बेर्नार]]लाई २२ वटा र [[पल सिन्याक]], [[पल गोगाँ]] र समालोचक [[अल्बर्ट ओरिए]]लाई व्यक्तिगत पत्रहरू पठाइएको थियो। पठाइएका केही पत्रहरू रेखाचित्रहरू सहित चित्रित छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} धेरैजसो मितिहीन छन् तर कला इतिहासकारहरू प्रायः तिनीहरूलाई कालक्रमिक क्रममा राख्न सक्षम भएका छन्। प्रतिलेखन र मिति निर्धारणमा समस्याहरू विद्यमान रहेको र विशेषगरी आर्ल्सबाट पठाइएकाहरूमा मिति उल्लेख छैन। त्यहाँ हुँदा, भिन्सेन्तले डच, फ्रान्सेली र अङ्ग्रेजीमा करिब २०० पत्र लेखेका थिए।{{sfnp|Hughes|1990|loc=143}} उनी पेरिसमा बस्दाको दाजुभाइहरूसँगै बस्ने गरेका र पत्राचार गर्नुपर्ने आवश्यकता नभएकाले अभिलेखमा एउटा कालखण्ड देखा पर्दछ।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= i–xxvi}} उच्च पारिश्रमिक प्राप्त गर्ने समकालीन कलाकार [[जुल्स ब्रेटन]]को बारेमा भिन्सेन्तले आफ्ना पत्रहरूमा प्रायः उनलाई उल्लेख गरेको पाइन्छ। सन् १८७५ मा तेओलाई लेखेका पत्रहरूमा, भिन्सेन्तले ब्रेटनलाई [[सलुन (पेरिस)|सलुन]]मा देखेको, ब्रेटनका चित्रहरूको बारेमा छलफल गरेको र ब्रेटनको एउटा पुस्तक पठाउने कुरा गरेको तर त्यो फिर्ता गरिने सर्तमा मात्र उल्लेख गर्दछन्।<ref>{{Cite web|title=Vincent van Gogh to Theo van Gogh: 9 December 1875|url=http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|access-date=1 January 2021|website=www.webexhibits.org|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303174832/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=034 (034, 27): To Theo van Gogh. Paris, Monday, 31 May 1875. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230108/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|url-status=live}}</ref> सन् १८८४ मार्चमा रापार्डलाई लेखेको पत्रमा उनले ब्रेटनको एउटा कविताको बारेमा चर्चा गर्दछन् जसले उनको एउटा चित्रलाई प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=The Poem That Inspired a Van Gogh Painting, Written in His Hand|url=https://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|access-date=1 January 2021|website=The Raab Collection|language=en-US|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417191452/http://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|url-status=live}}</ref> सन् १८८५ मा, उनले ब्रेटनको प्रसिद्ध कृति ''द सङ अफ द लार्क'' लाई "राम्रो" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=500 (503, 406): To Theo van Gogh. Nuenen, Monday, 4 and Tuesday, 5 May 1885. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116090504/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|url-status=live}}</ref> सन् १८८० मार्चमा, यी पत्रहरूको लगभग बीचमा, फन गोखले कोरिएरेस गाउँमा ब्रेटनलाई भेट्नको लागि {{convert|80|km|mi|adj=on}} पैदल यात्रामा निस्केका र उनी ब्रेटनको सफलता र उनको सम्पत्ति वरिपरिको अग्लो पर्खालबाट डराएर आफ्नो उपस्थिति जनाउन नसकी फर्किएको उल्लेख छ।<ref>{{Cite web|last=Route|first=Van Gogh|title=Vincent van Gogh in Borinage, Belgium|url=https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|access-date=1 January 2021|website=Van Gogh Route|language=en|archive-date=27 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327211003/https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=hoakley|date=6 April 2017|title=Jules Breton's Eternal Harvest: 4 1877–1889|url=https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|access-date=1 January 2021|website=The Eclectic Light Company|language=en|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115200759/https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=AN ARTIST IS BORN|url=http://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|access-date=1 January 2021|website=AwesomeStories.com|language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030013427/https://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|url-status=live}}</ref> ब्रेटन, फन गोख वा उनको भ्रमणको प्रयासबाट अपरिचित रहेको देखिन्छ। दुई कलाकारहरू बीच कुनै ज्ञात पत्रहरू छैनन् र ब्रेटनको सन् १८९१ को आत्मकथा ''कलाकारको जीवनी''मा छलफल गरिएका समकालीन कलाकारहरूमध्ये फन गोख एक होइनन्। ==शैली र कृतिहरू== ===कलात्मक विकास=== [[चित्र:Vincent van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|thumb|''[[रोन नदीमाथि तारामय रात]]'', सन् १८८८। [[Musée d'Orsay|मुजे दोर्से]], पेरिस|alt= रोन नदीमाथि चम्किला ताराहरू बिच अँध्यारो तारामय रातको दृश्य। नदीपारि, टाढाका भवनहरूबाट उज्याला बत्तीहरू रोनको अँध्यारो पानीमा प्रतिबिम्बित भइरहेका छन्।]] फन गोखले विद्यालयमा हुँदा [[जलरङ चित्रकला|जलरङ]] मार्फत चित्र बनाएर रङ भर्ने काम गर्दथे तर उनका यस्ता चित्रकलाहरूका केही उदाहरण मात्र अस्तित्वमा रहेका छन् भने केहीको लेखकत्व विवादित छ।<ref>{{sfnp|Van Heugten|1996|loc= 246–251}}</ref> जब उनले वयस्कको रूपमा कलालाई अपनाए तब उनले यसलाई प्रारम्भिक स्तरबाट सुरु गरेका थिए। सन् १८८२ को प्रारम्भमा, उनका काका कर्नेलिस मारिनसले, जो एम्स्टर्डमको समकालीन कलाको एक प्रसिद्ध ग्यालरीका मालिक थिए, हेगको रेखाचित्रहरूको लागि अनुरोध गरेको भएतापनि फन गोखको काम अपेक्षा अनुसारको भएको थिएन। मारिनसले दोस्रो कमिसन प्रस्ताव गर्दै विषयवस्तुलाई विस्तृत रूपमा निर्दिष्ट गरेतातर परिणामबाट फेरि निराशजनक बनेका थिए। फन गोखले लगनशीलता देखाउँदै उनले आफ्नो स्टुडियोमा परिवर्तनशील सटर र विभिन्न चित्रण सामग्रीहरू र प्रकाशको प्रयोग गरेका थिए। एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म उनले एकल आकृतिहरूमा काम जारी राखी&nbsp;– कालो र सेतोमा अत्यन्त विस्तृत अध्ययनहरू गरे{{efn|group=note|कालो र सेतोमा काम गर्ने कलाकारहरू, जस्तै चित्रित पत्रपत्रिकाहरू ''[[द ग्राफिक]]'' वा ''[[द इलस्ट्रेटेड लन्डन न्युज]]'' का लागि, फन गोखका मनपर्ने कलाकारहरू मध्येका थिए। {{sfnp|Pickvance|1974}}}} जसले त्यतिबेला उनलाई केवल आलोचना मात्र दिलाएको थियो। पछि, तिनै कलाकृतिहरूलाई प्रारम्भिक उत्कृष्ट कृतिहरूको रूपमा मान्यता प्राप्त भएको थियो।{{sfnp|Dorn|Keyes|2000}} अगस्ट १८८२ मा, तेओले भिन्सेन्तलाई बाहिरी प्राकृतिक परिवेशमा काम गर्नका लागि सामग्री किन्न पैसा दिएका थिए। भिन्सेन्तले लेखेको एक पत्रमा उनी "नयाँ जोसका साथ चित्र बनाइरहन सक्छन्" भन्ने उल्लेख थियो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let253/letter.html पत्र २५३]|ps= . भिन्सेन्त फन गोखको तर्फबाट तेओ भान गोगलाई पत्र। हेग, शनिबार, ५ अगस्ट १८८२।}} सन् १८८३ को प्रारम्भदेखि, उनले बहु-आकृति रचनाहरूमा काम गर्न सुरु गरेका थिए। उनले तीमध्ये केहीको तस्वीरहरू खिचाएको भएतापनि उनका भाइले ती चित्रहरू जीवन्त नभएको टिप्पणी गरेपछि उनले ती सबै कृतिहरूलाई नष्ट गरी पुनः [[तेलचित्र|तेल चित्रकला]]तर्फ अग्रसर बनेका थिए। फन गोखले [[हागे स्कुल]]का प्रसिद्ध कलाकारहरू जस्तै [[जोहान हेन्ड्रिक वाइसेनब्रुख|वाइसेनब्रुख]] र [[बर्नार्ड ब्लोमर्स]] तर्फ ध्यान दिए र उनले उनीहरूबाट र हागे स्कुलको दोस्रो पुस्ताका [[थियोफिल द बक|द बक]] र [[हरम्यान जोहानेस भान डर वेले|भान डर वेले]] जस्ता चित्रकारहरूबाट प्राविधिक सल्लाह लिएका थिए।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> देन्थ्रेमा छोटो समय बिताएपछि उनी नेदरल्यान्ड्स कै अर्को सहर नुएनेन सरेका थिए थिए भने त्यहाँ उनले धेरै ठूला चित्रहरूमा काम सुरु गरे तर तीमध्ये अधिकांशलाई उनले नष्ट गरिदिएका थिए। हाल यीमध्ये ''आलु भक्षक'' र यसका केही समकक्षी कृतिहरू मात्र अस्तित्वमा रहेका छन्।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> [[रेज्क्सम्युजियम]]को भ्रमणपछि फन गोले [[रेम्ब्रन्ट]] र [[फ्रान्स हाल्स]] जस्ता कलाकारहरूको छिटो र लाभदायक ब्रसवर्क प्रति आफ्नो प्रशंसा व्यक्त गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885.}}{{efn|group=note|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535 ]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885:{{paragraph break}}मैले पुराना डच चित्रहरू फेरि हेर्दा मलाई विशेषगरी के कुराले प्रभाव पार्‍यो भने ती सामान्यतया चाँडो चित्रित गरिएका थिए। हाल्स, रेम्ब्रान्ट, रुइसडेल जस्ता महान् कलाकारहरू र अन्य धेरैले चित्रहरूलाई सकेसम्म सिधै क्यानभासमा उतारेका छन् र त्यसमा उहाँहरूले धेरै पटक दोहोर्‍याए काम गर्नुभएन। यो कुरालाई पनि कृपया याद गरियोस्—कि यदि त्यो सफल भयो भने, उहाँहरूले त्यसलाई त्यसै छाडिदिन्छन्। विशेषगरी मैले रेम्ब्रन्ट र हाल्सका हातहरूको प्रशंसा गरेँ—ती हातहरू जसमा जीवन थियो तर आजकल मानिसहरूले चाहेजस्तो गरी निखारिएको थिएन... जाडोमा म पुराना चित्रहरूमा देखेका शैलीका विभिन्न कुराहरू अन्वेषण गर्नेछु। मैले आफूलाई आवश्यक पर्ने धेरै कुराहरू देखेँ तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—यसलाई उनीहरू "हतारको कार्य" भन्छन्—त्यो पुराना डच चित्रकारहरूले गज्जबले गरेका थिए। त्यो—हतारको कार्य—थोरै ब्रसको स्ट्रोकहरूका साथ, उनीहरू अहिले यसको बारेमा सुन्न चाहँदैनन्—तर परिणाम कति सत्य हुन्छ।{{paragraph break}}}}}} आफ्ना धेरै कमजोरीहरू अनुभव र प्राविधिक विशेषज्ञताको कमीले गर्दा भएको कुरामा उनी सचेत थिए,{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}} त्यसैले नोभेम्बर १८८५ मा उनले सिक्न र आफ्नो सीप विकास गर्न एन्टवर्प र पछि पेरिसको यात्रा गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 708}} [[चित्र:Van_Gogh_The_Olive_Trees..jpg|thumb|''[[जैतुनका रुखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतुनका रुखहरू र पृष्ठभूमिमा अल्पाइल्स]]'', सन् १८८९। आधुनिक कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=हरियो घुमाउरो जैतुनका रुखहरूको एउटा वर्गाकार चित्र; पृष्ठभूमिमा नीलो पहाडहरू र माथि नीलो आकाशमा सेतो बादलहरू।]] तेओले ''आलु भक्षक''मा प्रयोग गरिएको गाढा रङ्गको आलोचना गरेका थिए जसलाई उनले आधुनिक शैलीका लागि अनुपयुक्त ठान्दथे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18}} सन् १८८६ र १८८७ को बीचमा पेरिसमा रहँदा, फन गोखले एउटा नयाँ, हल्का रङ्गको रङ्गमिश्रणमा निपुणता हासिल गर्ने प्रयास गरेका थिए। उनको ''[[पेरे ताँगीको आकृति]]'' (सन् १८८७) ले उज्यालो रङ्गमिश्रणका साथ उनको सफलता देखाउँछ र यो एक विकसित व्यक्तिगत शैलीको प्रमाण पनि हो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18–19}} रङ्गको बारेमा [[चार्ल्स ब्लाङ्क]]को ग्रन्थले उनलाई धेरै आकर्षित गरेको र उनलाई पूरक रङ्गहरूसँग काम गर्न प्रेरित गरेको थियो। फन गोखले पछि रङ्गको प्रभाव वर्णनात्मक मात्र नभई त्यो भन्दा माथि हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न थालेका थिए भने यस सम्बन्धमा उनले भनेका छन्, "रङ्गले आफैमा केही व्यक्त गर्दछ"।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let537/letter.html Letter 537]|ps= . Vincent to Theo, Nuenen, on or about Wednesday, 28 October 1885.}} ह्युजेसका अनुसार, फन गोखले रङ्गलाई "मनोवैज्ञानिक र नैतिक वजन" भएको रूपमा बुझेका थिए, जसलाई ''[[रात्रिकालीन क्याफे]]''को भड्किलो रातो र हरियो रङ्गहरूमा उदाहरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस कार्यबाट उनले "मानवताको भयानक आवेगहरू व्यक्त गर्न" चाहेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 7}} पहेँलो रङ्ग उनको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण थियो, किनभने यसलाई भावनात्मक सत्यको प्रतीक मान्थ्यो। उनले पहेँलो रङ्गलाई सूर्यको प्रकाश, जीवन र ईश्वरको प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 11}} फन गोख ग्रामीण जीवन र प्रकृतिको चित्रकार बन्न प्रयासरत थिए;{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 232}} आर्ल्समा आफ्नो पहिलो ग्रीष्मकालको समयमा उनले परिदृश्य र परम्परागत ग्रामीण जीवन चित्रण गर्न आफ्नो नयाँ रङ्गमिश्रणको प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=20}} प्राकृतिक वस्तुहरूको पछाडि एउटा शक्ति अवस्थित हुन्छ भन्ने उनको विश्वासले उनलाई त्यो शक्तिको भाव वा प्रकृतिको सारलाई आफ्नो कलामा कैद गर्ने प्रयास गर्न प्रेरित गरेको थियो जुन कहिलेकाँही प्रतीकहरूको प्रयोग मार्फत प्रकट हुन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} सुरुमा [[जँ-फ्रँस्वा मिले]]बाट प्रतिलिपि गरिएको 'बीउ छर्ने व्यक्ति' चित्रमा उनका प्रस्तुतिहरूले शारीरिक श्रमको वीरताका सम्बन्धमा [[थोमस कार्लाइल]] र [[फ्रेडरिक नित्से]]का विचारहरूको प्रभाव झल्काउँदछन्<ref>{{Cite book |last=Wamberg |first=Jacob |title=Totalitarian Art and Modernity |publisher=Aarhus University Press |year=2010 |editor-last=Rasmussen |editor-first=Mikkel Bolt |pages=36–104 |chapter=Wounded Working Heroes: Seeing Millet and van Gogh through the Cleft Lens of Totalitarianism |editor-last2=Wamberg |editor-first2=Jacob}}</ref> भने यसका साथै यसले ती व्यक्तिलाई प्रचण्ड सूर्यमुनि जीवनको बीउ छरिरहेका ख्रीष्टको रूपमा उभ्याउँदा यसले फन गोखको धार्मिक विश्वासलाई पनि दर्शाउँदछ। {{sfnp|Sund|1988|loc=668}} यी त्यस्ता विषय र प्रसङ्गहरू थिए जसमा उनी बारम्बार फर्केर परिमार्जन र विकास गरिरहन्थे।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 236}} उनका फूलका चित्रहरू प्रतीकात्मकताले भरिएको भएतापनि परम्परागत इसाई प्रतिमा विज्ञान प्रयोग गर्नुको सट्टा उनले आफ्नै नयाँ शैली बनाएका थिए जहाँ जीवन सूर्यमुनि बाँचिन्छ र काम भनेको जीवनको एउटा रूपक हो भन्ने अवधारणा राख्दछ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 12}} आर्ल्समा वसन्त ऋतुका फूलहरू चित्रण गरेर र उज्यालो सूर्यको प्रकाशलाई कैद गर्न सिकेर आत्मविश्वास प्राप्त गरेपछि, उनी 'बीउ छर्ने मानिस' चित्रण गर्न तयार भएका थिए।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}} [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 098.jpg|thumb|''एटेनको बगैँचाको सम्झना'', सन् १८८८। [[हेर्मिट्टाग सङ्ग्रहालय]], सेन्ट पिटर्सबर्ग|alt=दुई महिलाहरूको नजिकको एउटा वर्गाकार चित्र जसमा एकजनाले छाता समातेकी छिन् भने अर्की महिलाले फूल समातेकी छिन्। तिनीहरूको पछाडि एक जवान महिला छिन् जो जङ्गली फूलहरूको ठूलो ओछ्यानमा फूलहरू टिपिरहेकी छिन्। तिनीहरू नदीको किनारमा घुमाउरो बाटोमा बगैँचाबाट हिँडिरहेका देखिन्छन्।]] उनले "यथार्थको भेष" भन्ने परिधिभित्रै रहे{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} र धेरै शैलीगत गरिएका कार्यहरूको आलोचना गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} उनले पछि लेखेका थिए, ''तारामय रात''को अमूर्तता धेरै टाढा गएको र त्यसमा यथार्थ रूपमै "पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा हराएको" थियो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ह्युजेसले यसलाई चरम काल्पनिक आनन्दको क्षणको रूपमा वर्णन गर्दछन् जसमा ताराहरू एउटा ठूलो घुमाउरो रूपमा छन् जसले [[होकुसाई]]को ''[[कानागावाको विशाल आँधी]]'' को सम्झना दिलाउँछ यसका साथै माथि आकाशको चाल तल पृथ्वीमा रहेको साइप्रसको रूखको चालमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चित्रकारको परिकल्पना "रङ्गको बाक्लो र जोडदार मिश्रण" मा अनुवाद भएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8}} सन् १८८५ र १८९० मा उनको मृत्युको बीचमा, फन गोखले एउटा 'ओभर' (कृतिको सङ्ग्रह) निर्माण गरिरहेको देखिन्छ।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 224}} यो एउटा यस्तो सङ्ग्रह जसले उनको व्यक्तिगत दृष्टिकोणलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो र यो व्यावसायिक रूपमा सफल हुन सक्थ्यो। उनी ब्लाङ्कको शैलीको परिभाषाबाट प्रभावित थिए, जस अनुसार एउटा साँचो चित्रकलाका लागि रङ्ग, परिप्रेक्ष्य र ब्रसको स्ट्रोकको सर्वोत्तम प्रयोग आवश्यक हुन्छ। फन गोखले आफूले निपुणता हासिल गरेको ठानेका चित्रहरूलाई "उद्देश्यपूर्ण" शब्द प्रयोग गर्दथे जबकि अन्यलाई उनले केवल अध्ययनका रूपमा लिन्थे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=16–17}} उनले धेरै अध्ययन शृङ्खलाहरूको चित्रण गरेका {{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} थिए जसमध्ये धेरैजसो निर्जीव वस्तुहरू थिए। यस्ता कलाकृतिहरू उनले रङ्गको प्रयोगको रूपमा वा साथीहरूलाई उपहार दिनका लागि बनाइएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}} आर्ल्सको कामले उनको 'ओभर' मा ठूलो योगदान पुर्‍याएको थियो त्यस समयका उनले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठानेका चित्रहरूमा ''बीउ छर्ने मानिस'', ''रात्रिकालीन क्याफे'', ''[[एटेनको बगैँचाको सम्झना (आर्ल्सका महिलाहरू)|आर्ल्सका महिलाहरू]]'' र ''तारामय रात'' थिए। तिनीहरूको फराकिलो ब्रस स्ट्रोक, आविष्कारशील परिप्रेक्ष्य, रङ्ग, रूपरेखा र डिजाइनका साथ, यी चित्रहरूले उनले खोजेको शैलीलाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ===प्रमुख शृङ्खलाहरू=== [[चित्र:L'Arlésienne- Madame Joseph-Michel Ginoux (Marie Julien, 1848–1911) MET DT1396.jpg|thumb|upright|''लार्लेसियन: म्याडम गिनोक्स पुस्तकहरूका साथ'', नोभेम्बर १८८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=एउटी सुसज्जित महिला आफ्नो दायाँ तर्फ (अवलोकनकर्ताको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको काखमा दुईवटा पुस्तकहरू छन् र उनले पहेंलो पृष्ठभूमिको विपरीत गाढा रङ्गका लुगाहरू लगाएकी छिन्।]] फन गोखको शैलीगत विकासहरू सामान्यतया उनले युरोपका विभिन्न स्थानहरूमा बिताएका समयहरूसँग जोडिएका छन्। उनी स्थानीय संस्कृति र प्रकाशको अवस्थामा आफूलाई समाहित गर्न रुचाउँथे, यद्यपि उनले आफ्नो कार्यकालभरि एक उच्च व्यक्तिगत दृश्य दृष्टिकोण कायम राखेका थिए। एक कलाकारको रूपमा उनको विकास ढिलो थियो र उनी आफ्ना चित्रकलाका सीमाहरूको बारेमा सचेत थिए। फन गोख प्रायः नयाँ दृश्य उत्तेजनाहरूको सम्पर्कमा आउन र त्यसको माध्यमबाट आफ्नो प्राविधिक सीप विकास गर्नका लागि घर फर्किरहन्थे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc=138}} कला इतिहासकार मेलिसा म्याक्विलनको विश्वास अनुसार यी बसाईँसराईहरूले पछिल्ला शैलीगत परिवर्तनहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछन् भने फन गोखले द्वन्द्वबाट बच्न र जब आदर्शवादी कलाकारले आफ्नो तत्कालीन अवस्थाको यथार्थको सामना गर्नुपर्थ्यो, तब त्यसलाई सम्हाल्ने संयन्त्र को रूपमा यी बसाईं सराईहरूलाई प्रयोग गर्दथे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 193}} ====व्यक्तिका आकृतिहरू ==== फन गोखले व्यक्तिचित्रण आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रुचिको विषय भएको बताएका थिए। सन् १८९० मा उनले लेखेका थिए, "मेरो पेशामा बाँकी सबै कुराभन्दा म जे कुराप्रति सबैभन्दा बढी भावुक छु, त्यो व्यक्तिचित्र हो, आधुनिक व्यक्तिचित्र।"<ref>{{Cite web |title=879 (883, W22): To Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890. - Vincent van Gogh Letters |url=https://www.vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html#translation |access-date=20 October 2022 |website=www.vangoghletters.org}}</ref> यो "चित्रकलामा एक मात्र यस्तो कुरा हो जसले मलाई गहिरो रूपमा छुन्छ र मलाई अनन्तको आभास दिन्छ।"{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let652/letter.html Letter 652]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 31 July 1888.}} उनले आफ्नी बहिनीलाई लेखेका थिए, उनी यस्ता व्यक्तिचित्रहरू बनाउन चाहन्छन् जुन चिरस्थायी रहोस् र उनले फोटोग्राफिक यथार्थवादको लक्ष्य राख्नुको सट्टा तिनीहरूको भावना र चरित्र कैद गर्न रङ्गको प्रयोग गर्नेछन्।{{refn|{{harvp|Channing|Bradley|2007|loc=67}}; {{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html Letter 879]|ps= . Vincent to Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890.}}}} फन गोखका सबैभन्दा नजिकका व्यक्तिहरू उनका व्यक्तिचित्रहरूमा प्रायः अनुपस्थित रहेतापनि उनले आफ्ना भाइ तेओको विरलै मात्र चित्र बनाएका थिए। उनकी आमाका व्यक्तिचित्रहरू भने तस्वीरहरूबाट बनाइएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 198}} फन गोखले आर्ल्सका पोस्टमास्टर जोसेफ रोलिन र उनको परिवारको बारम्बार चित्र बनाएका थिए। ''ला बर्सेउज''का पाँचवटा संस्करणहरूमा, फन गोखले अगस्टिन रोलिनलाई चित्रण गरेका छन् जसले आफ्नो काखमा नदेखिने शिशु छोरीको कोक्रो हल्लाउन एउटा डोरी शान्तपूर्वक समातेकी छिन्। फन गोखले यसलाई सूर्यमुखी फूलका चित्रहरूको बीचमा राखेर एउटा 'त्रिपट्ट' (तीनवटा प्यानल भएको चित्र) को केन्द्रीय छविको रूपमा बनाउने योजना बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |date=October 2004 |title=Vincent van Gogh (1853-1890) |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/gogh/hd_gogh.htm |access-date=20 October 2022 |website=www.metmuseum.org}}</ref> <gallery widths="135px" heights="165px" class="center"> File:Van Gogh - Bildnis der Mutter des Künstlers.jpeg|alt=एकजना बूढी महिला राम्रो लुगा लगाएर बसेको बेला बनाइएको नजिकको चित्र जो बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको ओठमा मुस्कान छ र उनले गाढा रङ्गको माथिल्लो भाग र टोपी लगाएकी छिन्, जीवन्त हरियो पृष्ठभूमिको सामु।|''कलाकारकी आमाको चित्र'', अक्टोबर १८८८, नर्टन सिमोन कला सङ्ग्रहालय, पासाडेना, क्यालिफोर्निया File:Vincent van Gogh - Eugène Boch - Google Art Project.jpg|alt=एक तीव्र युवकको नजिकको चित्र, कोट र टाईसहित राम्रो लुगा लगाएको, उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएको, उनको जुँगा र गोटी दाह्री छ र उनी पृष्ठभूमिमा तारायुक्त आकाशको सामु उभिएका छन्।|''युजिन बोख (तारामय आकाशको अगाडि कवि)'', सन् १८८८, [[मुजे दोर्से]], पेरिस File:Vincent van Gogh - Portret van de postbode Joseph Roulin.jpg|alt=जुँगा र दाह्री भएको एक मध्यम उमेरको पुरुषको चित्र कुर्सीमा बसेको उनको बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएको। उनको अनुहारमा विचारशील भाव छ र उनका हातहरू खाली छन् जबकि उनको बायाँ हात टेबलमा टिकेको छ, उनले गाढा निलो वर्दी र टोपी लगाएका छन्, फिक्का निलो पृष्ठभूमिको सामु।|''पोस्टम्यान जोसेफ रुलिनको चित्र'' (सन् १८४१–१९०३), अगस्ट १८८८ को सुरु, बोस्टन File:Vincent Willem van Gogh 084.jpg|alt=एक बूढी राम्रो लुगा लगाएकी महिला उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनले आफ्ना हातहरू काखमा जोडेकी छिन्, र उनले गाढा रंगको माथिल्लो भाग र हरियो पोशाक लगाएकी छिन्, जीवन्त फूलको वालपेपर पृष्ठभूमिको सामु।|''ला बेर्सेज (अगुस्तँ रुलिन)'', सन् १८८९, बोस्टन </gallery> {{clear}} ====आत्म-चित्रहरू==== [[चित्र:Self-Portrait (Van Gogh September 1889).jpg|alt= बायाँ तर्फबाट भिन्सेन्त फन गोको एउटा चित्र, जसको अत्यन्तै तीव्र, एकाग्र हेराई र रातो दाह्री छ।|thumb|180x180px|''आत्म-चित्र'', सेप्टेम्बर १८८९। [[मुजे दोर्से]]]] फन गोखले सन् १८८५ र १८८९ को बीचमा ४३ भन्दा बढी आत्म-चित्रहरू बनाएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}{{efn|group=note|[[रेमब्रन्ट]] थोरै प्रमुख चित्रकारहरू मध्ये एक हुन् जसले ५० भन्दा बढी आत्म-चित्रहरूको उत्पादन गरेर यो सङ्ख्यालाई उछिनेका छन् तर उनले चालीस वर्षको अवधिमा यसो गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}}} ती आत्मचित्रहरूलाई प्रायः शृङ्खलाहरूमा पूरा गरिएको थियो। उदाहरणका लागि सन् १८८७ को मध्यतिर पेरिसमा कोरिएका चित्रहरू उनको मृत्यु हुनुभन्दा केही समय अघिसम्म जारी रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=263–269, 653}} सामान्यतया यी चित्रहरू अध्ययनका रूपमा थिए, जुन उनले अरूसँग घुलमिल हुन हिचकिचाउने समयमा वा मोडलहरूको अभाव हुँदा आफैलाई चित्रण गरेर बनाएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} फन गोखका आत्म-चित्रहरूले उच्च स्तरको आत्म-निरीक्षण झल्काउँछन्।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 10}} यी चित्रहरू प्राय: उनको जीवनका महत्त्वपूर्ण अवधिहरूलाई अङ्कित गर्ने उद्देश्यले बनाइएका थिए; उदाहरणका लागि, सन् १८८७ को मध्यतिरको पेरिस शृङ्खला त्यस समयमा कोरिएको थियो जब उनी क्लद मोनेत, पल सेजाने र सिग्नाकबारे सचेत भएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 265–269}} ''खैरो ह्याट टोपी सहितको स्व-चित्र''मा, रङका भारी रेखाहरू क्यानभासमा बाहिरतिर फैलिएका छन्। यो त्यस अवधिको उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध आत्म-चित्रहरू मध्ये एक हो, "यसको अत्यधिक व्यवस्थित लयबद्ध ब्रसस्ट्रोक र नियो-इम्प्रेसनिस्ट भण्डारबाट लिइएको नवीन प्रकाश पुञ्जलाई फन गोख आफैले 'उद्देश्यपूर्ण' क्यानभास भनेका थिए"।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=83}} यिनीहरूमा शारीरिक स्वरूपका विभिन्न प्रतिनिधित्वहरू छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखको मानसिक र शारीरिक अवस्था सामान्यतया स्पष्ट देखिन्छ; उनी अस्तव्यस्त, नकोरिएको वा उपेक्षित दाह्रीमा, धसिएका आँखाहरू, कमजोर बङ्गारा, वा दाँत झरेको अवस्थामा देखिन सक्छन्। केही चित्रमा उनलाई लामो अनुहार वा प्रस्ट देखिने खप्पर, वा तिखो र सतर्क विशेषताहरूसहित देखाइएको छ। उनका कपाललाई कहिलेकाहीँ चम्किलो रातो र कहिलेकाहीँ खरानी रङमा चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखका स्व-चित्रहरू शैलीगत रूपमा भिन्न छन्। डिसेम्बर १८८८ पछि कोरिएका चित्रहरूमा जीवन्त रङहरूको कडा विरोधाभासले उनको छालाको थकित फिक्कापनलाई उजागर गर्दछ।{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} केहीले कलाकारलाई दाह्रीसहित र अरूले दाह्री बिना चित्रण गर्छन्। उनले आफ्नो कान काटेपछि कोरिएका चित्रहरूमा उनलाई पट्टि बाँधिएको अवस्थामा देखिन सकिन्छ। थोरै चित्रहरूमा मात्र उनले आफूलाई चित्रकारको रूपमा चित्रण गरेका छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} साँ-रेमीमा कोरिएका चित्रहरूले टाउकोलाई दायाँ तर्फबाट देखाउँछन्, जुन उनको क्षतिग्रस्त कानको विपरित पक्ष हो, किनकि उनले ऐनामा देखिएको आफ्नो प्रतिबिम्बलाई चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 535–537}}{{sfnp|Cohen|2003|loc=305–306}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent van Gogh - Self-portrait with grey felt hat - Google Art Project.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँबाट बनाइएको चित्र, आरामदार तर केन्द्रित दृष्टि, रातो दाह्री र खैरो टोपी लगाएका।|''खैरो ढल्केको ह्याट टोपीसहितको आत्म-चित्र'', हिउँद १८८७–८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh Self-Portrait with Straw Hat 1887-Metropolitan.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँ पट्टीको चित्र, आरामदायी अभिव्यक्ति, रातो दाह्री र परालको टोपी लगाएका।|''[[परालको टोपीसहितको आत्म-चित्र]]'', पेरिस, हिउँद १८८७–८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent van Gogh, Self-Portrait, 1889, NGA 106382.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँको (राम्रो कान), हातमा रङ्गमिश्रण सामग्री र ब्रसहरू। उनले निलो पोशाक लगाएका छन् भने उनको पहेँलो कपाल र दाह्री छ। पृष्ठभूमि गहिरो बैजनी रङ्गको छ।|''आत्म-चित्र'', सन् १८८९। नेसनल ग्यालरी अफ आर्ट, वासिङ्टन, डिसी। उनको साँ-रेमीका आत्म-चित्रहरूले अक्षत कान देखाउँछन्, जुन ऐनामा प्रतिबिम्बित भएअनुसार छ। File:Vincent Willem van Gogh 102.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँपट्टीको चित्र (राम्रो कान), दाह्रीविहीन।|''[[दाह्रीविहीन आत्म-चित्र]]'', (लगभग सेप्टेम्बर १८८९) यो फन गोखको अन्तिम आत्म-चित्र हुन सक्छ, जुन उनले आफ्नी आमालाई जन्मदिनको उपहारस्वरूप दिएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 131}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let806/letter.html#n-16 Letter 806, note 16]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Saint-Rémy-de-Provence, Saturday, 28 September 1889.}} </gallery> ====साइप्रस र जैतुनका रुखहरू==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Road with Cypress and Star - c. 12-15 May 1890.jpg|thumb|upright|''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'', मे १८९०, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो|alt= सडको छेउमा एउटा ठूलो साइप्रस रूखको चित्र, दुई व्यक्ति हिँड्दै, उनीहरूको पछाडि एउटा गाडा र घोडा र पृष्ठभूमिमा एउटा हरियो घर, तीव्र तारायुक्त आकाश मुनि।]] पन्ध्रवटा क्यानभासले साइप्रस रूखहरूलाई चित्रण गर्दछ, जुन रूखप्रति उनी आर्ल्समा मोहित भएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} उनले ती रूखहरूमा जीवन भर्ने काम गरेका थिए जसलाई परम्परागत रूपमा मृत्युको प्रतीक मानिन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} आर्ल्समा उनले सुरु गरेको साइप्रसको शृङ्खलामा रूखहरू टाढा, खेतहरूमा हावा रोक्ने बाधाको रूपमा चित्रित थिए; साँ-रेमीमा हुँदा उनले तिनलाई अग्रभूमिमा ल्याएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 110}} भिन्सेन्तले मे १८८९ मा तेओलाई लेखेको एक पत्र यस प्रकार छ: "साइप्रसले अझै मलाई व्यस्त राखेको छ, म तिनीहरूसँग मेरो सूर्यमुखीहरूको क्यानभासजस्तै केही गर्न चाहन्छु"; उनले थपे, "ती रेखा र अनुपातमा सुन्दर छन्, मिस्रको स्मारक स्तम्भ जस्तो।"{{sfnp|Rewald|1978|loc= 311}} सन् १८८९ को मध्यमा र उनकी बहिनी विलको अनुरोधमा, फन गोखले ''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'' का धेरै साना संस्करणहरूको चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 132–133}} यी कृतिहरू घुमाउरो र बाक्लो रङ्ग प्रयोगका कारण विशेष छन्। यी चित्रहरूमा ''तारायुक्त रात'' पर्दछ जसमा साइप्रसले अग्रभूमिमा प्रभुत्व जमाउँछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} यसका अतिरिक्त, साइप्रसहरूलाई अग्रभूमिमा राखि बनाइएका अन्य उल्लेखनीय कृतिहरूमा ''साइप्रस'' (सन् १८८९), ''दुई व्यक्तिसहितको साइप्रस'' (सन् १८८९–९०) र ''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'' (सन् १८९०) आदि समावेश छन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} सन् १८८९ को अन्तिम छ वा सात महिनाको अवधिमा, उनले जैतुनका रूखहरूका कम्तीमा पन्ध्र चित्रहरू पनि सिर्जना गरेका थिए जसलाई उनले समयको माग वा बाध्यकारी ठान्दथे।<ref name="NGA">{{cite web |url=http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |title=The Olive Garden, 1889 |year=2011 |work=Collection |publisher=National Gallery of Art, Washington, DC |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |archive-date=10 May 2011 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |date=10 May 2011 }}</ref> यी कृतिहरूमध्ये ''[[जैतुनको रूख (फन गोख शृङ्खला)|पृष्ठभूमिमा एल्पिलस सहितको जैतुनका रूखहरू]]'' (सन् १८८९) छ, जसको बारेमा उनले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा भने, "अन्ततः मसँग जैतुनसहितको एउटा परिदृश्य छ।"{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} साँ-रेमीमा हुँदा, फन गोखले आश्रय बाहिर समय बिताए, जहाँ उनले जैतुनका बगैँचामा रूखहरू चित्रित गरेका थिए। यी कृतिहरूमा, प्राकृतिक जीवनलाई बाङ्गो र ग्रन्थीले भरिएको (गठियाले ग्रस्त) रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh Starry Night Drawing.jpg|alt=एउटा परिदृश्यको चित्र जसमा तारायुक्त रातको आकाशले चित्रको दुई-तिहाइ भाग ओगटेको छ। बायाँ अग्रभूमिमा एउटा साइप्रस रूख चित्रको तल्लो भागदेखि माथिल्लो भागसम्म फैलिएको छ। बायाँतिर, गाउँको घर र अग्लो टुप्पो भएको एउटा चर्च पर्वत शृङ्खलाको फेदमा समूहबद्ध छन्। माथि दायाँतिर एउटा चन्द्रमा छ जसलाई प्रकाशको घेराद्वार घेरिएको छ। त्यहाँ धेरै चम्किला ठूला र साना ताराहरू छन् जो प्रत्येक घुमाउरो प्रभामण्डलले घेरिएका छन्। आकाशको केन्द्रमा आकाशगङ्गालाई दोहोरो घुमाउरो भुमरीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।|''तारामय रातमा साइप्रस'', सन् १८८९ मा बनाएको चित्र पछि फन गोखले बाँसको कलम प्रयोग गरि बनाएको चित्र File:Van Gogh - Zypressen mit zwei weiblichen Figuren.jpeg|alt=साइप्रस रूखहरूको ठूलो समूहको चित्र, जसको छेउमा दुई युवती हिँडिरहेका छन्, पृष्ठभूमिमा एउटा ठूलो घर, बादलले ढाकिएको नीलो आकाश मुनि।|''साइप्रस र दुई महिला'', फेब्रुअरी १८९०। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent van Gogh - Wheat Field with Cypresses - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो दिउँसोको आकाश मुनि दुई ठूला साइप्रसका रूखहरूको चित्र, पहाड, झाडी, फूल र रूखहरूको परिदृश्यमा गहुँको खेतको छेउमा।|''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'', सेप्टेम्बर सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent Van Gogh 0016.jpg|alt=दुई ठूला साइप्रस रूखहरूको चित्र, दिउँसोको अन्तिम आकाश मुनि, एउटा चन्द्रमा सहित।|''साइप्रस'', सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क </gallery> ====बगैँचाहरू==== ''[[फूल फुल्ने बगैँचाहरू]]'' (''फुल्ने बगैँचाहरू'' पनि भनिने) फन गोखको फेब्रुअरी १८८८ मा आर्ल्समा आगमन पछि पूरा भएका पहिलो समूहका कृतिहरू मध्ये एक हुन्। यसमा सङ्ग्रहीत १४ वटा चित्रहरूले आशावादी, आनन्दित र दृश्यात्मक रूपमा वसन्तको विकासलाई अभिव्यक्त गर्दछन्। यी चित्रहरू संवेदनशील र मानवविहीन छन्। यस चित्र शृङ्खलालाई उनले छोटो समयमा चित्रण गरेर सकाएका र उनले यस शृङ्खलामा प्रभाववादको एउटा संस्करण ल्याएका थिए जुन यस अवधिमा व्यक्तिगत शैलीको बलियो भावनाको उभिएको थियो। फुल्ने रूखहरूको क्षणभङ्गुरता र ऋतुको समाप्ति उनको अनित्यताको भावना र आर्ल्समा नयाँ सुरुवातको विश्वाससँग मेल खाएजस्तो देखिन्थ्यो। त्यो वसन्तमा रूखहरू फुल्दा, उनले "एउटा यस्तो विषयवस्तुको संसार भेट्टाए जुन अझ बढी जापानी हुन सक्दैनथ्यो।"{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} भिन्सेन्तले २१ अप्रिल १८८८ मा तेओलाई लेखेअनुसार, उनसँग १० वटा बगैँचाहरू छन् र "चेरीको रूखको एउटा ठूलो [चित्र] उनले बिगारेको थिए।"{{sfnp|Pickvance|1984|loc=45–53}} यस अवधिमा फन गोखले छायाँहरूको अधीनमा रहेर रूखहरूलाई चित्रण गरी प्रकाशको प्रयोगमा निपुणता हासिल गरेका थिए भने यी चित्रहरू हेर्दा तिनै चित्रित वस्तुहरू वास्तविक प्रकाशको स्रोत हुन् जस्तो देखिन्थ्यो। {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} अर्को वर्षको सुरुमा उनले बगैँचाहरूको अर्को सानो समूह चित्रण गरे जसमा ''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'' समावेश छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=385}} फन गोख दक्षिणी फ्रान्सको परिदृश्य र वनस्पतिबाट मोहित थिए भने उनी प्रायः आर्ल्स नजिकैका खेतका बगैँचाहरूमा जाने गर्दथे। भूमध्यसागरीय जलवायुको जीवन्त प्रकाशमा उनको रङ्गमिश्रण कला उल्लेखनीय रूपमा उज्ज्वल भएको थियो।{{sfnp|Fell |1997|loc= 32}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh - Blühender Pfirsichbaum.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि काठको बार नजिकै फुल्ने बगैंचामा दुई गुलाबी आरुका रूखहरूको एक वाटरकलर|''फुलिरहेको गुलाबी आरुको रूख (मौभको सम्झना)'', जलरङ्ग चित्रण, मार्च १८८८। क्रेलर-मुलर संग्रहालय File:Vincent van Gogh - De roze boomgaard - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''गुलाबी बगैँचा'', मार्च १८८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh - Blühender Obstgarten, von Zypressen umgeben.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि ठूला साइप्रस रूखहरूले घेरिएको काठको तगारो नजिकै धेरै रूखहरूको फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''साइप्रसले घेरिएको फुलिरहेको बगैँचा'', अप्रिल १८८८। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Van Gogh 0018.jpg|alt=तीनवटा फुलिरहेका रूखहरूको नजिकको दृश्य, जसको पछाडि एउटा ठूलो बगैँचा र खेत देख्न सकिन्छ जहाँ एकजना मानिस काम गरिरहेको छ, पृष्ठभूमिमा भवन र घरहरूले भरिएको एउटा गाउँ, उज्यालो आकाश मुनि।|''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'', अप्रिल १८८९। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख </gallery> ==== गहुँका खेतहरू ==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Wheatfield under thunderclouds - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1.4|''[[गर्जनशील बादलमुनि गहुँको खेत]]'', सन् १८९०, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], एम्स्टर्डम, नेदरल्यान्ड्स|alt= गहुँको खेतको एक विस्तृत चित्रको बीचमा हरियो पहाडहरू र अँध्यारो तथा डरलाग्दो आकाशलाई चित्रण गरिएको छ।]] फन गोखले आर्ल्स वरपरको परिदृश्यको भ्रमणका क्रममा धेरै चित्रण यात्राहरू गरेका थिए। उनले अन्न, गहुँका खेत र क्षेत्रका अन्य ग्रामीण स्थलचिह्नहरूका चित्रहरू बनाएका थिए जसमा ''पुरानो मिल'' (सन् १८८८) पनि समावेश छ भने यो गहुँका खेतहरू भन्दा परको मनोरम संरचनाको उत्कृष्ट उदाहरण हो।{{sfnp|Pickvance|1984|loc= 177}} हेग, एन्टवर्प र पेरिसको बसाइँका विभिन्न विन्दुहरूमा फन गोखले आफ्नो झ्यालबाट देखिने दृश्य चित्रण गरेका थिए। यी कृतिहरू ''[[गहुँको खेत]]'' शृङ्खलामा परिणत भएका थिए जसमा साँ-रेमीको आश्रयमा उनको कोठाबाट देखिने दृश्य चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=390–394}} फन गोखद्वारा चित्रित उनका अन्तिम चित्रहरू प्रायः उदास किसिमका भएतापनि यिनीहरू अनिवार्य रूपमा आशावादी रहेको र यी चित्रहरूले फन गोखको मृत्युको समयसम्म पनि, स्पष्ट मानसिक स्वास्थ्यमा फर्कने उनको इच्छालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्। तैपनि उनका केही अन्तिम कृतिहरूले उनको गहिरिँदै गएको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=283}}{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680–686}} जुलाई १८९० मा, ओभरबाट लेखेको एक पत्रमा फन गोखले "पहाडहरूको विरुद्धको विशाल मैदान, समुद्रजस्तै असीम, नाजुक पहेँलो" मा उनी तल्लीन भएका छन् भनी उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Edwards|1989|loc=115}} फन गोखले मे महिनामा खेतहरूबाट मोहित बनेका थिए जतिबेला गहुँ काँचो र हरियो थियो। उनको ''सेतो घर सहित ओभरमा गहुँका खेतहरू''ले पहेँलो र नीलोको अधिक मौन रङ्गमिश्रण देखाउँदछ, जसले एक आदर्श सद्भावको भावना सिर्जना गर्दछ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 654}} लगभग १० जुलाई १८९० मा, फन गोखले तेओलाई "अशान्त आकाशमुनि गहुँका विशाल खेतहरू" बारे लेखेका थिए।{{refn|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html Letter 898]|ps= . Vincent to Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger. Auvers-sur-Oise, on or about Thursday, 10 July 1890.}}}} ''[[कागहरू सहितको गहुँको खेत]]''ले आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा कलाकारको मानसिक अवस्था देखाउँदछ; हल्स्करले यस कृतिलाई "डरलाग्दो आकाश र अपशकुन कागहरू सहितको विनाशले भरिएको चित्र" भनेर वर्णन गरेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=478–479}} यसको गाढा रङ्गमिश्रण र भारी ब्रसस्ट्रोकहरूले खतराको भावना व्यक्त गर्दछन्।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680}} <gallery widths="165px" heights="135px" class="center"> File:Van Gogh - Enclosed Wheat Field with Rising Sun (KM 106.596).jpg|alt= गहुँको खेत, नदी, घरहरू, पहाडहरू र उदाउँदो सूर्यको एक उज्ज्वल लगभग वर्गाकार चित्र।|''उदाउँदो सूर्यसहितको बन्द गहुँको खेत'', मे १८८९, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Willem van Gogh, Dutch - Rain - Google Art Project.jpg|alt= बाक्लो मुसलधारे पानीमा गहुँको खेतको एउटा लगभग वर्गाकार चित्र।|''[[वर्षा (फन गोख)|वर्षा]]'' वा ''पानीमा बन्द गहुँको खेत'', नोभेम्बर १८८९, [[फिलाडेल्फिया कला सङ्ग्रहालय]], [[फिलाडेल्फिया]] File:Evening landscape at moonrise - Van Gogh.jpg|alt= परालका थुप्राहरू भएको अँध्यारो गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, उदाउँदो पूर्ण जून मुनि पृष्ठभूमिमा नदी र पहाडहरू सहित।|''[[गहुँका खेतहरू]]'', जुन १८८९ को सुरुमा। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो File:Vincent van Gogh - House at Auvers - Google Art Project.jpg|alt= दिउँसोको समयमा गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, पृष्ठभूमिमा परिदृश्य र एउटा सेतो घर सहित।|''सेतो घर सहित ओभेरमा गहुँको खेत'', जुन १८९०, [[फिलिप्स सङ्ग्रह]], वासिङ्टन, डिसी </gallery> ====फूलहरू==== [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|thumb|upright|''स्थिर जीवन: चौध सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी'', अगस्ट १८८८। नेसनल ग्यालेरी, लन्डन|alt=उज्यालो पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू रहेको एउटा सिरेमिक फूलदानी।]] फन गोखले फूलहरू सहित धेरै परिदृश्यहरू चित्रण गरेका थिए जसमा गुलाफ, पुस्कर र [[सूर्यमुखी]] जस्ता फूलहरू समावेश छन्। केहीले रङ्ग भाषामा उनको रुचि र जापानी [[उकियो-ए]]मा पनि उनको रुचिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 80–81, 184–187}} मर्दै गरेका सूर्यमुखीहरूको दुई शृङ्खलाहरू रहेका छन्। पहिलो सन् १८८७ मा पेरिसमा चित्रण गरिएको थियो र यसले भुइँमा सुतेका फूलहरू देखाउँदछ। दोस्रो शृङ्खला एक वर्षपछि आर्ल्समा पूरा भएको थियो र यो बिहानीको सुरुवातको उज्यालोमा राखिएको फूलदानीमा गुच्छाहरूको हो।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 413}} दुवै बाक्लो तहको रङको कामबाट निर्मित छन् जसले, लन्डन नेसनल ग्यालेरीका अनुसार, "बीउको टाउकोको बनावट" लाई उजागर गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|title=Vincent van Gogh; Sunflowers; NG3863|publisher=National Gallery, London|access-date=1 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812154012/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> यी शृङ्खलाहरूमा, फन गोख आफ्ना चित्रहरूलाई व्यक्तिपरकता र भावनाले भर्ने आफ्नो सामान्य रुचिमा नढालेर यसको सट्टामा दुवै शृङ्खला गोगाँलाई आफ्नो प्राविधिक कौशल र कार्य विधिहरू प्रदर्शन गर्नका लागि बनाइएको {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} थियो जसले भ्रमण गर्न लागेका थिए। सन् १८८८ का चित्रहरू कलाकारको लागि आशावादको एक दुर्लभ अवधिमा सिर्जना गरिएको थियो। भिन्सेन्तले अगस्ट १८८८ मा तेओलाई लेखेकको पत्र यसप्रकार छ; {{quote|म मार्सेइजले (मार्सेइजका मानिसहरू) बुएबेस (परिकार) खाँदाजस्तो उत्साहका साथ चित्रण गर्दै छु, यसले तपाईँलाई आश्चर्यचकित पार्दैन जब यो ठूला सूर्यमुखीहरू चित्रण गर्ने प्रश्न आउँछ&nbsp;... यदि मैले यो योजना पूरा गरेँ भने त्यहाँ एउटा दर्जन चित्रहरू हुनेछन्। त्यसैले सम्पूर्ण कुरा नीलो र पहेँलोमा एउटा तालमेल मिल्नेछ। म यसमा हरेक बिहान, सूर्योदयदेखि काम गर्दछु। किनभने फूलहरू चाँडै ओइलाउँछन् र यो सबै एकै पटकमा गर्ने कुरा हो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let666/letter.html Letter 666]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 21 or Wednesday, 22 August 1888.}}}} गोगाँको भ्रमणको प्रत्याशामा पर्खालहरू सजाउनको लागि सूर्यमुखीहरू चित्रण गरिएको थियो भने फन गोखले आर्ल्समा ''[[पहेँलो घरको पाहुना कोठा]]'' वरिपरि व्यक्तिगत कृतिहरू राखेका थिए। गोगाँ गहिरो रूपमा प्रभावित भए र पछि पेरिस संस्करणहरू मध्ये उनले दुईवटा प्राप्त गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} गोगाँको प्रस्थान पछि, फन गोखले सूर्यमुखीहरूको दुई प्रमुख संस्करणहरूलाई ''बेर्सेज त्रिपट्ट''को एउटा अंशको रूपमा कल्पना गरे र तिनीहरूलाई आफ्नो ''ले भँ'' ब्रसेल्स प्रदर्शनीमा समावेश गरेका थिए। आज यस शृङ्खलाका प्रमुख भागहरू उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्रहरू मध्येमा पर्दछन्। यी चित्रहरू पहेँलो रङ्गको रोगसूचक अर्थ र पहेँलो घरसँग यसको सम्बन्ध, ब्रसस्ट्रोकहरूको अभिव्यञ्जनावाद र प्रायः गाढा पृष्ठभूमिहरू विरुद्धको तिनीहरूको विपरितताको लागि परिचित छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 417}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|alt=फिक्का नीलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू सहितको एउटा सिरेमिक फूलदानी।|''[[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|स्थिर जीवन: बाह्र सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी]]'', अगस्ट १८८८। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख File:Irises-Vincent van Gogh.jpg|alt=बगैँचामा उब्जिएको आइरिस। त्यहाँ खाली माटो देखिन्छ र पृष्ठभूमिमा सुन्तला रङ्गका फूलहरू छन्।|''आइरिस (चित्रकला)'', मे १८८९। जे. पल गेती सङ्ग्रहालय, लस एन्जलस File:Vincent van Gogh - Almond blossom - Google Art Project.jpg|alt=फिक्का नीलो आकाशको विरुद्ध रूखको हाँगाहरूमा फिक्का गुलाबी फूलहरू।|''बदामको फूल'', फेब्रुअरी १८९०। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Vincent van Gogh - Irises - Google Art Project.jpg|alt=पहेँलो फूलदानीमा आइरिस फूलहरू र केही हरियो पातहरू।|''स्थिर जीवन: पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध आइरिसहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} <!-- File:Van Gogh - Vase of Roses.jpg|alt=फिक्का हरियो पृष्ठभूमिको विरुद्ध हरियो फूलदानीमा फिक्का गुलाबी गुलाब।|''स्थिर जीवन: गुलाफहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} --> </gallery> {{clear}} == प्रतिष्ठा र विरासत == [[चित्र:Jo van Gogh-Bonger, by Woodbury and Page-2.jpg|thumb|upright|[[योहाना फन गोख-बोङ्गर]], सन् १८८९|alt=एक जवान महिलाको सहज अभिव्यक्ति र हल्का मुस्कानका साथ टाउकोको औपचारिक श्यामश्वेत तस्वीर]] सन् १८८० को दशकको अन्त्यतिर फन गोखको पहिलो प्रदर्शनीहरू पछि कलाकार, कला समीक्षक, व्यापारी र सङ्कलनकर्ताहरू माझ उनको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> सन् १८८७ मा, [[अँद्रे आन्तोन]]ले पेरिसको [[थिएटर लिब्र]]मा [[जर्ज सुरात]] र [[पल सिन्याक]]का कामहरूसँगै फन गोखका चित्रहरू पनि राखेका थिए भने तीमध्ये केही जुलियन टाङ्गुईले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८८९ मा, अल्बर्ट ओरियरले ''ल मोदेरनिस्त इलुस्त्रे'' पत्रिकामा उनको कामलाई "आगो, तीव्रता र घाम" को विशेषता भएको भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 307}}</ref> जनवरी १८९० मा ब्रसेल्सको सोस्येते दे-आर्तिस्त एँदेपाँदाँ ({{भाषा-फ्रान्सेली|Société des Artistes Indépendants}}) मा उनका १० वटा चित्रहरू प्रदर्शन गरिएका थिए।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[सादी कार्नो|मारी फ्रँस्वा सादी कार्नो]] फन गोखको कामबाट प्रभावित भएको भनिएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |title=Van Gogh was not unappreciated in his lifetime, myth-busting letter shows |work=The Daily Telegraph |last=Furness |first=Hannah |date=27 August 2018 |access-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015803/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |archive-date=8 September 2018 |url-status=live }}</ref> फन गोखको मृत्युपछि, ब्रसेल्स, पेरिस, हेग र एन्टवर्पमा स्मृति प्रदर्शनीहरू आयोजना गरिएका थिए। उनका कामहरू ''[[ले भँ]]''मा छवटा चित्रहरू सहित धेरै उच्च-प्रोफाइल प्रदर्शनीहरूमा देखाइएका थिए भने सन् १८९१ मा ब्रसेल्समा एक पूर्वव्यापी प्रदर्शनी भएको थियो।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> सन् १८९२ मा [[ओक्तेभे मिर्बेउ]]ले लेखेका थिए, फन गोखको आत्महत्या कलाका लागि "एक असीमित दुखद क्षति थियो... यद्यपि जनता उनको भव्य अन्त्येष्टिमा भीड लागेनन् र बिचारा भिन्सेन्त फन गोख, जसको मृत्युको अर्थ प्रतिभाको एउटा सुन्दर ज्वाला निभ्नु हो, उनी आफ्नो जीवन जस्तै गुमनाम र उपेक्षित भएर मृत्युमा गए।"<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८९१ जनवरीमा उनका भाइ तेओको मृत्युले भिन्सेन्तको सबैभन्दा ठूलो र राम्रो पहुँच भएको समर्थकलाई गुमेको थियो।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 310}}</ref> तेओकी विधवा योहान फन गोख-बोङ्गर बीसको दशककी डच महिला थिइन् जसले न त आफ्नो पतिलाई न त जेठाजुलाई धेरै समयदेखि चिनेकी थिइन्। उनले अचानक सयौँ चित्र, पत्र र रेखाचित्रहरूका साथै आफ्नो शिशु छोरा भिन्सेन्त विलेम फन गोखको हेरचाह गर्नुपर्ने भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref>{{efn|group=note|उनको पति परिवारको एकमात्र सहारा थिए, र योहानासँग पेरिसमा एउटा कोठा, केही फर्निचरका सामानहरू र जेठाजुका चित्रहरू मात्र बाँकी थिए, जसलाई त्यस समयमा "कुनै मूल्य नभएको" रूपमा हेरिन्थ्यो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/nephew/1.html Memoirs of V.W. van Gogh]}}}} गोगाँ फन गोखको प्रतिष्ठा बढाउन सहयोग गर्ने पक्षमा थिएनन् र जोका भाइ एन्ड्रिज बोङ्गर पनि उनको कामको बारेमा खासै उत्साहित देखिएनन्।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> समीक्षकहरूमध्ये फन गोखका प्रारम्भिक समर्थकहरू मध्ये एक, ओरियरको सन् १८९२ मा २७ वर्षको उमेरमा [[टाइफाइड|टाइफाइड ज्वरो]]का कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> [[चित्र:Vincent Van Gogh 0013.jpg|thumb|right|upright|''त्रास्कोँ जाने बाटोमा चित्रकार'', अगस्ट १८८८ (दोस्रो विश्वयुद्धमा आगोले नष्ट भएको)|alt=एउटा परालको टोपी लगाएको मानिस, क्यानभास र पेन्टबक्स बोकेर, रूखले घेरिएको, पातहरू छरिएको ग्रामीण सडकमा देब्रेतिर हिँडिरहेको चित्र]] सन् १८९२ मा, [[एमिल बेर्नार]]ले [[पेरिस]]मा फन गोखको चित्रहरूको एउटा सानो एकल प्रदर्शनी आयोजना गरेका थिए भने [[जुल्याँ ताँगी]]ले फन-गोख-बोङ्गरबाट पठाइएका धेरै चित्रहरूसहित फन गोखका अन्य चित्रहरूलाई प्रदर्शनमा राखेका थिए। अप्रिल १८९४ मा, पेरिसको [[दुराँ-रुएल]] ग्यालरीले फन गोखको कलाकृतिहरूबाट १० वटा चित्रहरू बिक्रीको लागि स्वीकार गर्न सहमति जनाएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १८९६ मा, त्यतिबेलाका एक अज्ञात कला फाभिवादी विद्यार्थी चित्रकार [[हेनरी मातिस]]ले ब्रिटनीको बेल इल टापूमा जोन रसेलसँग भेट्न गएका थिए।<ref>{{sfnp| Spurling|1998|loc= 119–138}}</ref> <ref name=abc>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|title=अज्ञात मातिस&nbsp;... – पुस्तक वार्ता|last=हिलरी स्पर्लिङसँग अन्तर्वार्ता|date=८ जुन २००५|work=ABC Online|access-date=१ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012112023/http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|archive-date=१२ अक्टोबर २०११|url-status=live}}</ref> रसेल फन गोखको घनिष्ठ मित्र थिए; उनले मातिसलाई डच चित्रकारको कामसँग परिचित गराएर उनलाई फन गोखको एउटा रेखाचित्र दिएका थिए। फन गोखबाट प्रभावित भएर, मातिसले माटोको रङ्गको चित्रकला छोडेर चम्किला रङ्गहरू अपनाएका थिए।<ref name=abc/>{{sfnp|Spurling|1998|loc= 138}} सन् १९०१ मा पेरिसमा, बर्नहाइम-ज्युन ग्यालरीमा फन गोखको एउटा ठूलो पूर्वव्यापी प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो जसले [[आन्द्रे देराँ]] र [[मौरिस द भ्लामिङ्क]]लाई उत्साहित तुल्याएको र फाभिवादको उदयमा योगदान पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १९१२ मा कोलोनमा सोन्डरबुन्ड कलाकारहरूसँग, सन् १९१३ मा न्युयोर्कमा आर्मरी प्रदर्शनी, र सन् १९१४ मा बर्लिनमा महत्वपूर्ण समूह प्रदर्शनीहरू भएका थिए,<ref>{{sfnp|Dorn|Leeman|1990}}</ref> [[हेन्क ब्रेमर]] फन गोखको बारेमा सिकाउन र बोल्नमा महत्वपूर्ण भूमिकामा थिए,<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 262}}</ref> र उनले [[हेलेन क्रोलर-मुलर]]लाई फन गोखको कलासँग परिचित गराएका थिए जो उनको कामको एक अति उत्सुक सङ्ग्रहकर्ता बनेकी थिइन्।<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 258}}</ref> जर्मनेली अभिव्यञ्जनावादका प्रारम्भिक व्यक्तित्वहरू जस्तै [[एमिल नोल्डे]]ले फन गोखको कामप्रति ऋण स्वीकार गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Selz|1968|p= 82}}</ref> फन गोखको प्रसिद्धि [[पहिलो विश्वयुद्ध]]भन्दा पहिले [[अस्ट्रिया]] र [[जर्मनी]]मा सर्वप्रथम शिखरमा पुगेको थियो,<ref>{{sfnp|Weikop|2007|loc= 208}}</ref> जसमा उनको पत्रहरूको तीन खण्डमा १९१४ मा प्रकाशनले सहयोग पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 867}}</ref> उनका पत्रहरू अभिव्यञ्जनात्मक र साहित्यिक छन् भने यी पत्रहरूलाई १९औँ शताब्दीको आफ्नो प्रकारको अग्रणी लेखाइको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}}</ref> यी पत्रहरूले फन गोखको एउटा शक्तिशाली पौराणिक कथाको सुरुवात गर्दछ जसमा उनलाई एक तीव्र र समर्पित चित्रकारको रूपमा उल्लेख गरि आफ्नो कलाको लागि कष्ट भोगेको र युवावस्थामै मृत्युवरण गरेको भनी वर्णन गर्दछ।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= x}}</ref> सन् १९३४ मा, उपन्यासकार [[अर्भिङ स्टोन]]ले फन गोखको जीवनमा आधारित एउटा जीवनीपरक उपन्यास लेखे जसको शीर्षक थियो ''[[लस्ट फर लाइफ (उपन्यास)|लस्ट फर लाइफ]]'' राखिएको थियो जुन फन गोखका भाइ तेओलाई लेखेको पत्रहरूमा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0994883/|title=भिन्सेन्त फन गोखका लागि IMDb|website=IMDb|access-date=९ मे २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527102007/https://www.imdb.com/name/nm0994883/|archive-date=२७ मे २०१९|url-status=live}}</ref> यस उपन्यास र सन् १९५६ को यसै नामको चलचित्रले उनको प्रसिद्धिलाई अझै वृद्धि गरेको देखिन्छ। संयुक्त राज्यहरूमा स्टोनले अनुमान लगाएअनुसार, उनको अप्रत्याशित सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तक भन्दा पहिले केही सय मानिसहरूले मात्र फन गोखको बारेमा सुनेका थिए।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xii}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=dlhn_Kxgm8g | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/dlhn_Kxgm8g| archive-date=१४ नोभेम्बर २०२१ | url-status=live|title=अर्भिङ स्टोन अन्तर्वार्ता |work= Day at Night|first=जेम्स |last=डे |date=२३ अप्रिल १९७४ |access-date=२ अगस्ट २०१७}}</ref> ===फन गोख सङ्ग्रहालय=== {{मुख्य|फन गोख सङ्ग्रहालय}} [[चित्र:Weesp and Amsterdam (Netherland, June 2020) - 7 (50550627911).jpg|thumb|फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम]] फन गोखको भतिजा [[भिन्सेन्त विलेम फन गोख]] (सन् १८९०–१९७८),<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> ले आफ्नी आमाको मृत्यु सन् १९२५ मा भएपछि उनीसँग सम्बन्धित सबै सम्पत्तिको उत्तराधिकारी बनेका थिए। सन् १९५० को दशकको प्रारम्भमा उनले चार खण्ड र धेरै भाषाहरूमा प्रस्तुत पत्रहरूको पूर्ण संस्करणको प्रकाशनको व्यवस्था गरेका थिए। त्यसपछि उनले सम्पूर्ण सङ्ग्रह खरीद गर्न र राख्नको लागि एउटा फाउन्डेसनलाई अनुदान दिन डच सरकारसँग वार्ता सुरु गरेका थिए।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 252}}</ref> तेओका छोरा विलेम फन गोखले कलाकृतिहरू सम्भवतः उत्तम अवस्थाहरूमा प्रदर्शित गरिनेछन् भन्ने उद्देश्यले यो परियोजनाको योजना बनाएका थिए। यो परियोजना सन् १९६३ मा सुरु भएको थियोे जहाँ वास्तुकार [[खेरित रितभेल्त]]लाई यसको डिजाइनको जिम्मा दिइएको र सन् १९६४ मा उनको मृत्युपछि [[किशो कुरोकावा]]ले उक्त जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।<ref name=nga>{{citation |url=http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |title=भान गोगको भान गोगहरू: भान गोग संग्रहालय |date=४ अक्टोबर १९९८ |publisher=नेसनल ग्यालेरी अफ आर्ट |access-date=२३ अप्रिल २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529195527/http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |archive-date=२९ मे २०१० |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529195527/http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |date=2010-05-29 }}</ref> सन् १९६० को दशकभरि काम प्रगतिमा रह्यो र यसको भव्य उद्घाटनको लागि सन् १९७२ को वर्षलाई लक्षित गरिएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] सन् १९७३ मा एम्स्टर्डमको [[म्युजियमप्लेन]] मा खुलेको थियो,<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xiii}}</ref> यो राइक्सम्युजियमपछि नेदरल्यान्ड्सको दोस्रो सबैभन्दा लोकप्रिय सङ्ग्रहालय बन्न सफल भएको थियो नहाँ नियमित रूपमा वार्षिक १५ लाखभन्दा बढी आगन्तुकहरू आउने गर्दथे। सन् २०१५ मा यसले कीर्तिमानी १९ लाख आगन्तुकहरू पाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|title=Bezoekersrecords voor Van Gogh Museum en NEMO|date=१५ डिसेम्बर २०१५|language=डच|work=AT5|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721082453/http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|archive-date=२१ जुलाई २०१६|url-status=live}}</ref> यस सङ्ग्रहालयमा ८५ प्रतिशत आगन्तुकहरू अन्य देशहरूबाट आएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|title=फन गोख सङ्ग्रहालय प्रमुख: हाम्रो आयका स्रोतहरू विविधीकरण गर्नु महत्वपूर्ण छ|last=Caines|first=Matthew|date=१ सेप्टेम्बर २०१५|work=द गार्डियन|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826101634/https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|archive-date=२६ अगस्ट २०१६|url-status=live}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|auto=1}} * [http://www.vggallery.com/ भिन्सेन्त फन गोख चित्र सङ्ग्राहलय], फन गोखका पत्र तथा कार्यहरूको सम्पूर्ण विवरण * [http://vangoghletters.org/ फन गोखद्वारा लिखित पत्रहरू] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20121025195053/http://vangoghletters.org/vg/ |date=2012-10-25 }} * [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ भिन्सेन्त फन गोख] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920143009/https://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ |date=2017-09-20 }} शिक्षण कार्यक्रम * {{Gutenberg author | id=40599}} * {{Internet Archive author |sname=Vincent van Gogh}} * {{Librivox author |id=6171}} * {{IMDB name}} [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:सन् १८५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८९० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:चित्रकारहरू]] [[श्रेणी:पुरुष आत्महत्या]] 1fhhpu2sdgr295y00zdsdfl70gg1wxj 0 138234 1362108 1206750 2026-06-17T05:02:34Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1362108 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। सन् २०१० मा स्थापित, यो पुरस्कार नेपाल राष्ट्र को लागी उदाहरणीय योगदान को लागी सम्मानित गरिएको छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |छवि ! scope="col" |पुरस्कार विजेता ! scope="col" |नोटहरू |- | align="center" |2010 | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको आइरन म्यान' भनिन्छ ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता [2]<ref name=":1" /> |- | align="center" |2015 | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] 1991-1994,1998-1999, <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref>सन् 2007 देखि 2008 सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राज्य प्रमुख]] प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |2016 | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |2018 | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |2019 | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] jxm472o6js2jbf20w832o23yaaitibf 1362111 1362108 2026-06-17T06:53:00Z Bishaldev100 28807 /* प्राप्तकर्ता */ 1362111 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। सन् २०१० मा स्थापित, यो पुरस्कार नेपाल राष्ट्र को लागी उदाहरणीय योगदान को लागी सम्मानित गरिएको छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |छवि ! scope="col" |पुरस्कार विजेता ! scope="col" |नोटहरू |- | align="center" |सन् २०१० | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको आइरन म्यान' भनिन्छ ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता [2]<ref name=":1" /> |- | align="center" |२०१५ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] २०४८-२०५१, २०५५-२०५६, २०५६-२०५८, २०६३-२०६५ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> २०६३-२०६५ सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्र प्रमुख]], नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |२०१६ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |२०१८ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |२०१९ | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] 4cw1gfjlkyxhi80yqxrrruofa42ds5o 1362112 1362111 2026-06-17T06:55:18Z Bishaldev100 28807 /* प्राप्तकर्ता */ 1362112 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। सन् २०१० मा स्थापित, यो पुरस्कार नेपाल राष्ट्र को लागी उदाहरणीय योगदान को लागी सम्मानित गरिएको छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |तस्वीर ! scope="col" |पाउने ! scope="col" |नोट |- | align="center" |सन् २०१० | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको लौह पुरुष' भनिन्छ (किन?)।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref name=":1" /> |- | align="center" |२०१५ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] २०४८-२०५१, २०५५-२०५६, २०५६-२०५८, <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> २०६३-२०६५ सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्र प्रमुख]], नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |२०१६ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |२०१८ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |२०१९ | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- | | ! | |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] paf00eij7tlkgbvslb6dxuaffrpqwnq 1362113 1362112 2026-06-17T06:57:20Z Bishaldev100 28807 /* */ 1362113 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। सन् २०१० मा स्थापित, यो सम्मान नेपाल राष्ट्रको लागी उदाहरणीय योगदानको लागी प्रदान गरिन्छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |तस्वीर ! scope="col" |पाउने ! scope="col" |नोट |- | align="center" |सन् २०१० | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको लौह पुरुष' भनिन्छ (किन?)।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref name=":1" /> |- | align="center" |२०१५ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] २०४८-२०५१, २०५५-२०५६, २०५६-२०५८, <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> २०६३-२०६५ सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्र प्रमुख]], नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |२०१६ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |२०१८ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |२०१९ | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- | | ! | |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] 6lfn1cke5dhj3mohqk83w5itlrn1zia 1362114 1362113 2026-06-17T06:59:46Z Bishaldev100 28807 /* प्राप्तकर्ता */ 1362114 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। सन् २०१० मा स्थापित, यो सम्मान नेपाल राष्ट्रको लागी उदाहरणीय योगदानको लागी प्रदान गरिन्छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |तस्वीर ! scope="col" |पाउने ! scope="col" |नोट |- | align="center" |सन् २०१० | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको लौह पुरुष' भनिन्छ (किन?)।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्रवादी नेता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref name=":1" /> |- | align="center" |२०१५ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] २०४८-२०५१, २०५५-२०५६, २०५६-२०५८, <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> २०६३-२०६५ सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्र प्रमुख]], नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |२०१६ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |२०१८ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |२०१९ | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- |२०२१ | ![[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |नेपालका प्रधानमन्त्री २०४७-२०४८, २०५६ |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] j5233x4z4n7748ahor1iv2mfp5f5igf 1362115 1362114 2026-06-17T07:12:11Z Bishaldev100 28807 1362115 wikitext text/x-wiki '''नेपाल रत्न मान पदवी''' [[नेपाल|नेपालको]] सर्वोच्च नागरिक पदवी हो। २०६४ साउनमा स्थापित<ref>{{Cite web |title=विभूषणका सम्बन्धमा कानूनी व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=20678 |access-date=2026-06-17 |website=नेपाल राजपत्र}}</ref>, यो सम्मान नेपाल राष्ट्रको लागी उदाहरणीय योगदानको लागी प्रदान गरिन्छ। <ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> == इतिहास == [[त्रिशक्ति पट्ट]] सन् २७ नोभेम्बर १९३७ मा नेपालका राजा त्रिभुवनद्वारा स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Nepal: Order of Trishakti Patta |url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064633/http://www.medals.org.uk/nepal/nepal009.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=medals.org.uk |publication-date=}}</ref> यसमा ५ वटा वर्ग र एउटा पदक थियो। प्रथम श्रेणीको ज्योतिर्मय-सुबीख्यत-त्रि-शक्ति-पट्टा त्यस समयको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार मानिन्थ्यो। == प्राप्तकर्ता == {| class="wikitable" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |तस्वीर ! scope="col" |पाउने ! scope="col" |नोट |- | align="center" |सन् २०१० | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Ganeshman_singh_1951.jpg|180x180पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]]<ref name=":0">{{Cite web |title=SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20141020181450/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ "SEcond Republic Day: Prez confers awards, titles"]. The Kathmandu Post. Archived from [http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/05/29/nation/second-republic-day-prez-confers-awards-titles/208813/ the original] on 20 October 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 September</span> 2014</span>.</cite></ref> |उनलाई 'नेपालको लौह पुरुष' भनिन्छ (किन?)।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|title=The Iron Man|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620024655/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-11-10/the-iron-man.html|archive-date=2017-06-20|language=en}}</ref> प्रजातन्त्रवादी नेता, नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref name=":1" /> |- | align="center" |२०१५ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|192x192पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]<ref>{{Cite web |title=Late GP Koirala given highest national honour |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020181019/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/05/29/top-story/late-gp-koirala-given-highest-national-honour/263335.html |archive-date=20 October 2014 |access-date=21 Sep 2014 |publisher=The Kathmandu Post |publication-date=}}</ref> |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] २०४८-२०५१, २०५५-२०५६, २०५६-२०५८, <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|title=Girija Prasad Koirala, Former Nepal Premier, Dies at 85|last1=Chapagain|first1=Kiran|date=2010-03-21|work=The New York Times|access-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713162005/https://www.nytimes.com/2010/03/21/world/asia/21koirala.html|archive-date=2021-07-13|last2=Yardley|first2=Jim|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> २०६३-२०६५ सम्म कार्यवाहक [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्र प्रमुख]], नेपाली काङ्ग्रेसका नेता <ref>{{Cite web |title=BBC News - Nepalese ex-leader Girija Prasad Koirala dies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119133735/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8577669.stm |archive-date=2016-11-19 |access-date=2017-06-20 |website=news.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> |- | align="center" |२०१६ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:Madan_Bhandari_6.jpg|226x226पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[मदन भण्डारी|मदन कुमार भण्डारी]]<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815160121/http://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2017-06-20 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> |प्रजातन्त्र समर्थक कार्यकर्ता, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट)]] का नेता |- | align="center" |२०१८ | align="center" style="width:1%" |[[चित्र:BP_Koirala.jpg|182x182पिक्सेल]] ! scope="row" style="background-color:#CEE8F0;" |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |नेपालको प्रथम निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काङ्ग्रेसका पूर्व नेता <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=President Bhandari confers medals, awards on 344 people |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418010412/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-confers-medals-awards-on-344-people/ |archive-date=2019-04-18 |access-date=2019-03-17 |website=The Himalayan Times |language=en-US}}</ref> |- |२०१९ | ![[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] |नेपाली राजनीतिज्ञ <ref>{{Cite web |title=Govt. honors Pushpa Lal with 'Nepal Ratna' |url=https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213125724/https://english.khabarhub.com/2019/14/12551/ |archive-date=2021-02-13 |access-date=2021-02-13 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- |२०२१ | ![[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |नेपालका प्रधानमन्त्री २०४७-२०४८, २०५६ |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] sqv3o8ultiaetl6rvt2ozstr0snztii 0 140363 1362082 1362014 2026-06-17T01:43:22Z ~2026-35081-49 79368 1362082 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[Emblem of Nepal]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[Flag of Nepal]] | image = | alt = | incumbent = [[Bhishma Raj Angdembe]] | incumbentsince = 27 April 2026 | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 1s3b8bahtgbvdnop0vm2vorf9g9toup 1362083 1362082 2026-06-17T01:45:50Z ~2026-35081-49 79368 1362083 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[Emblem of Nepal]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[Flag of Nepal]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = 27 April 2026 | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] qkbtmthrqbtgz6hk81ffsc6krfvzj6z 1362086 1362083 2026-06-17T01:48:08Z ~2026-35081-49 79368 1362086 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[Emblem of Nepal]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[Flag of Nepal]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 4aw9sc65rtydvsubc94wc721df3p1q4 1362087 1362086 2026-06-17T01:52:17Z ~2026-35081-49 79368 1362087 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[Emblem of Nepal]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] n1uohy4wgjfvxl5i8qispkl3xfe884h 1362088 1362087 2026-06-17T01:53:43Z ~2026-35081-49 79368 1362088 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको प्रतीक]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 2pjhsty4p85vs1rcgudlq36pb4whtun 1362089 1362088 2026-06-17T01:54:28Z ~2026-35081-49 79368 1362089 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = MPs of Largest oppostition party in the House | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 5ulrahkltfukjydoe3yv3e4q2qmymip 1362090 1362089 2026-06-17T01:56:28Z ~2026-35081-49 79368 1362090 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = While leader of the largest political party in the House of Representatives that is not in government<br>(No term limits specified) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] q9m3u26vxn2vy1l3v1byf3pq8zqree9 1362091 1362090 2026-06-17T01:58:06Z ~2026-35081-49 79368 1362091 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 6y91vuo6xlaq70qqzsnvnhjkkodmzz2 1362092 1362091 2026-06-17T02:01:10Z ~2026-35081-49 79368 1362092 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[Bharat Shumsher Jung Bahadur Rana|Bharat Shumsher JBR]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] q9b21da8rns8t2hyknmcavwl4tjlqzu 1362093 1362092 2026-06-17T02:03:22Z ~2026-35081-49 79368 1362093 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | salary = NPR 72,730<br/>(excl. allowances) per month }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] kco378pwgtem3uvubhnb6yav0su2cy4 1362095 1362093 2026-06-17T02:06:52Z ~2026-35081-49 79368 1362095 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[Leader of the Opposition]]<br />(informal)<br />[[The Honourable]]<br/>(formal) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | salary = ने. रु. ७२,७३०<br/>(भत्ता बाहेक) प्रति महिना }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] foe3jdtaglcj7v4ys4bam6rr9w033g7 1362096 1362095 2026-06-17T02:11:09Z ~2026-35081-49 79368 1362096 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[प्रतिपक्ष दलको नेता]]<br />(अनौपचारिक)<br />[[माननीय]]<br/>(औपचारिक) | appointer = | member_of = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]], [[Constitutional Council (Nepal)|Constitutional Council]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | salary = ने. रु. ७२,७३०<br/>(भत्ता बाहेक) प्रति महिना }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] m3dtqdvggy9urizgicsi4n0207qoy1v 1362097 1362096 2026-06-17T02:13:24Z ~2026-35081-49 79368 1362097 wikitext text/x-wiki {{short description|Leader of the Opposition of Nepal}} {{Infobox Political post | post = Leader of Opposition | nativename = | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप]] | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = 100px | flagcaption = [[नेपालको झन्डा]] | image = | alt = | incumbent = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | incumbentsince = २०८३ बैशाख १४ | style = [[प्रतिपक्ष दलको नेता]]<br />(अनौपचारिक)<br />[[माननीय]]<br/>(औपचारिक) | appointer = | member_of = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]], [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]] | termlength = प्रतिनिधि सभाको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दलको नेता हुँदा जुन सरकारमा छैन <br>(कुनै कार्यकाल सीमा तोकिएको छैन) | nominator = संसदको सबैभन्दा ठूलो विपक्षी दलका सांसदहरू | first = [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | native_name = प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता | reports_to = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | salary = ने. रु. ७२,७३०<br/>(भत्ता बाहेक) प्रति महिना }} '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा विपक्षी दलको नेतालाई सरकारको मन्त्रीसरह स्थान दिइएको छ । <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम |trans-title= |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 4gav6fy0q73wedtrtdvwlyho6vy0wlf 0 142243 1362044 1350160 2026-06-16T15:31:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362044 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = मिस पोखरा | image = | caption = मिस पोखरा | map = | motto = | formation = १९९५ | type = [[सौन्दर्य प्रतियोगिता]] | headquarters = [[पोखरा]] | location_city = [[पोखरा]] | membership = [[मिस नेपाल]] | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली ]] & [[अंग्रेजी भाषा|अंग्रेजी ]] | leader_title = | leader_name = | key_people = | budget = | website = [http://misspokhara.com.np/ आधिकारिक वेबसाइट]| }} '''मिस पोखरा''' एक सौन्दर्य प्रतियोगिता हो जुन सन् १९९५ मा गण्डकी प्रदेशका महिलाहरुका लागि सुरु भएको थियो । पोखरा जेसिसले सुरुदेखि नै मिस पोखरा आयोजना गर्दै आएको छ र यो व्यावसायिक मोडलिङ करियरको क्षेत्रमा पुग्ने बाटो खुलेको छ । मिस पोखराको विजेताले [[मिस नेपाल]], मिस युनिभर्स नेपाल, मिस ग्राण्ड नेपाल र मिस नेशनल नेपाल जस्ता राष्ट्रिय सौन्दर्य प्रतियोगितामा प्रत्यक्ष प्रवेश पाउँछन् । == परिणाम सारांश == === नियुक्तिहरू === * '''मिस नेपाल:''' निलिमा गुरुङ (मिस नेपाल एशिया प्यासिफिक १९९७), उषा खड्गी (मिस नेपाल वर्ल्ड २०००), अनिता गुरुङ (मिस अर्थ नेपाल २००४), ऋचा थापा मगर (मिस अर्थ नेपाल २००९), सोनी राजभण्डारी (मिस इन्टरनेशनल नेपाल २०१४), अम्बिका राणा (मिस ग्राण्ड नेपाल २०२०), समा पराजुली (मिस सुपरनेशनल) नेपाल 2023), करुणा रावत (मिस इन्टरनेशनल 2024) * '''पहिलो उपविजेता:''' रीता गुरुङ (१९९५), ऋचा थापा मगर (२००९) * '''दोस्रो उपविजेता:''' कृपा श्रेष्ठ (१९९९), जस्मिन श्रेष्ठ (२०००), अनिता गुरुङ (२००४), करुणा रावत (२०२४) * '''तेस्रो उपविजेता:''' [[सिपोरा गुरुङ]] (२०१३) * '''शीर्ष १०:''' बिनिता गुरुङ (१९९६), सुनिता रञ्जित (१९९८), रक्षा थापा (२०१३), दुर्गा गुरुङ (२०१५), पूजा श्रेष्ठ (२०१५), डा आरिका रानाभाट (२०२०), श्रीयांसु पिया (२०२२), पूजा पौडेल (२०२२) २०२३), अम्बिका राणा (२०२४), अञ्जना पुन (२०२४) * '''शीर्ष १५''': ज्योत्स्ना क्षेत्री (२०१८) == पुरस्कारहरू == * अग्नि मिस फिर्सः पूजा पौडेल (२०२३) * ब्यूटी विथ ए पर्पज: प्रतिभा दवाडी (२०१६) * फरमासीको अनुहार: डा. गंगा गुरुङ (२०२२) * मार्टिनी सन एन्जल: पूजा पौडेल (२०२३) * मिस ब्यूटीफुल स्माइल: मोहिनी राणा (२००५) * मिस बेस्ट ड्रेस: ​​शीला रानी गुरुङ (२००३) * मिस बेस्ट हेयर: रस्मी अधिकारी (२०१४) * मिस BYD मिस ग्रीन भिजनरी: अम्बिका राणा (2024) * मिस क्याटवाक: रीता गुरुङ (१९९५) * मिस DHI: अञ्जना पुन (2024) * मिस फ्रेन्डशिप: सोनी राजभण्डारी (२०१४) * मिस पर्सिभेरेन्स: मदिना बेगम (२०११) * मिस पर्सनालिटी: निलिमा गुरुङ (१९९७), ऋचा थापा मगर (२००९) * मिस फोटोजेनिक: कृपा श्रेष्ठ (१९९९), मोहिनी राणा (२००५) * मिस पपुलर च्वाइस: अञ्जना पुन (२०२४) * मिस स्टाइलिस: सोनी राजभण्डारी (२०१४) * मिस ट्यालेन्ट: अनिता गुरुङ (२००४), ऋचा थापा मगर (२००९), सिपोरा गुरुङ (२०१३), पूजा श्रेष्ठ (२०१५), उन्नति गुरुङ (२०२३) == शीर्षकधारकहरू == ; रङ कुञ्जी {{Plainlist|* {{Color box|gold|border=darkgray}} विजयी * {{Color box|#FFFF66|border=darkgray}} उपविजेता * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} फाइनल}} मिस पोखरा मिस नेपाल प्रतियोगितामा आफ्नो शहरको प्रतिनिधित्व गर्छिन्। सन् १९९५ देखि मिस पोखरालाई मिस नेपालका लागि आफ्नो विजेता पठाउन नियुक्त गरिएको थियो तर सन् २००० सम्म २०१३ सम्म मिस पोखरा सौन्दर्य प्रतियोगिता भएन। तर, मिस नेपाल प्रतियोगितामा पोखराबाट एक–दुई प्रतिनिधि पठाइएको थियो । वर्तमान मिस पोखरा २०२४ सृष्टि खड्का हुन् र मिस नेपाल २०२५ मा उनको सिधै प्रवेश छ {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="width:05%;" |वर्ष ! style="width:12%;" |प्रतियोगीहरू ! style="width:15%;" |गृहनगर ! style="width:15%;" |नियुक्ति ! style="width:20%;" |नोटहरू |- style="background-color:#FFFF66" |१९९५ |रीता गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''उपविजेता''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस पोखरा १९९५''' * '''मिस क्याटवाक''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |१९९६ |बिनिता गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस पोखरा १९९६ |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |१९९७ |निलिमा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल १९९७'''<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal 1997 Nilima Gurung - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/1997}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस एशिया प्यासिफिक १९९७''' * '''मिस पोखरा १९९७''' * '''[[मिस नेपाल|मिस पर्सनालिटी]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |१९९८ |सुनिता रञ्जित |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस पोखरा १९९८ |- style="background-color:#FFFF66" |१९९९ |कृपा श्रेष्ठ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''दोस्रो रनर-अप''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss Pokhara 1999''' * '''[[Miss Nepal|Miss Photogenic]]''' }} |- |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२००० |उषा खड्गी |[[वीरगन्ज महानगरपालिका]] |'''मिस नेपाल २०००'''<ref>{{Cite web |title=मिस नेपाल २००० उषा खड्गी - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/2000}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss World 2000]]''' * '''[[Miss Pokhara|Miss Pokhara 1999]] 1st Runner-Up''' * '''[[Miss Nepal|Miss Personality]]''' }} |- |२००३ |शीला रानी गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal|Miss Best Dress]]''' }} |- style="background-color:#FFFF66" |२००४ |अनिता गुरुङ |[[भलाम]], [[कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल अर्थ २००४'''<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/2004}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2004|Miss Talent]]''' }} |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |२००५ |मोहिनी राणा |[[स्याङ्जा जिल्ला]], [[स्याङ्जा जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2005|Miss Beautiful Smile]]''' * '''[[Miss Nepal 2005|Miss Photogenic]]''' }} |- |चन्द्र गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- |- style="background-color:#FFFF66" |२००९ |ऋचा थापा मगर |[[स्याङ्जा]], [[स्याङ्जा जिल्ला]] |'''मिस नेपाल अर्थ २००९''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ४ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* [[Miss Teen Nepal]] 2003 Miss Personality * Miss Tourism Queen International 2009 * '''Miss Personality''' * '''Miss Talent''' }} |- |२०११ |मदिना बेगम |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2011|Miss Perseverance]]''' }} |- |[[मिस नेपाल २०१२|२०१२]] |दिलाशा जीसी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१३|२०१३]] |सिपोरा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''उपविजेता''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2013|Miss Talent]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |रक्षा थापा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१४|२०१४]] |सोनी राजभण्डारी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल इन्टरनेशनल २०१४''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2014|Miss Friendship]]''' * '''[[Miss Nepal 2014|Miss Stylish]]''' }} |- |रश्मी अधिकारी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2014|Miss Pokhara 2013]]''' * '''[[Miss Nepal 2014|Miss Beautiful Hair]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |[[मिस नेपाल २०१५|२०१५]] |दुर्गा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस युके नेपाल २०१२<ref>{{Cite web |date=27 August 2012 |title=Durga Gurung – Miss UK Nepal 2012 Contestant 1 |url=https://missnepal.org/uk-durga-gurung/}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 September 2012 |title=Durga Gurung- Newly Crowned Miss UK Nepal |url=https://www.texasnepal.com/durga-gurung-newly-crowned-miss-uk-nepal/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227031011/https://www.texasnepal.com/durga-gurung-newly-crowned-miss-uk-nepal/ |date=27 December 2024 }}</ref> |- |२०१६ |प्रतिभा दवाडी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2016|Beauty with a Purpose]]''' }} |- |[[मिस नेपाल २०१७|२०१७]] |ग्यानी मैया बराल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१८|२०१८]] |ममता जोशी |[[व्यास नगरपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] | |मिस पोखरा २०१७ |- style="background-color:#FFFACD" |ज्योतिष क्षेत्री |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 15 सेमिफाइनलहरू''' | |- |[[मिस नेपाल २०१९|२०१९]] |सारा बजिमाया |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |मिस पोखरा २०१८ |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="2" |२०२० |अम्बिका राणा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस ग्राण्ड नेपाल २०२०''' |पोखराबाट प्रतियोगितामा भाग लिने पहिलो महिला[[मिस ग्रान्ड इन्टरनेसनल]]<ref>{{Cite web |date=16 December 2020 |title=Ambika Joshi Rana crowned मिस ग्राण्ड नेपाल २०२० |url=https://glamournepal.com/ambika-joshi-rana-crowned-miss-grand-nepal-2020}}</ref> |- style="background-color:#FFFACD" |डॉक्टर अरिका रानाभाट |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |पहिलो संस्करणको मिस युनिभर्स नेपाल २०२० मा पोखरा शहरको प्रतिनिधित्व गरेकी छिन् |- style="background-color:#FFFACD" | rowspan="2" |२०२२ |श्रीयांसु पिया |[[बन्दिपुर गाउँपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | |- |डॉक्टर गंगा गुरुङ |[[तनहुँ जिल्ला]], [[तनहुँ जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2022|Face of Farmasi]]''' }} |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="3" |२०२३ |साम पराजुली |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल सुपरनेशनल २०२३''' |पोखराबाट मिस सुपरनेसनलमा प्रतिस्पर्धा गर्ने पहिलो महिला<ref>{{Cite web |date=24 March 2024 |title=Sama Parajuli - ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/samaparajuli/}}</ref><ref>{{Cite web |title=9 Potret Sama Parajuli Miss Supranational Nepal 2023, Super Stunning |url=https://www.idntimes.com/men/attitude/ratna-herlina/potret-sama-parajuli-miss-supranational-nepal-2023-c1c2}} </ref> |- style="background-color:#FFFACD" |पुजा पौडेल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''AGNI Miss Fierce''' * '''MARTINI Sun Angel''' }} |- |उन्नति गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2023|Miss Talent]]''' }} |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="5" |२०२४ |करुणा रावत |[[व्यास नगरपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] | मिस इन्टरनेशनल नेपाल २०२४ | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss SEE Pokhara 2014 2nd Runner-Up''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |अम्बिका राणा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 13 सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Grand Nepal 2020]]''' *'''Miss BYD Miss Green Visionary''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |अञ्जना पुन |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 13 सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss Hong Kong Nepal 2023''' * '''Miss DHI''' * '''Miss Popular Choice''' }} |- |ललिता शेर्बुजा |[[बेनी नगरपालिका]], [[म्याग्दी जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस SEE पोखरा २०१६ फस्ट रनर अप''' }} |- |पुजा बराल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मेगा मोडल सिजन ४ का विजेता''' }} |- | rowspan="2" |[[मिस नेपाल|२०२५]] |सृष्टि खड्का |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |TBA | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस पोखरा २०२४''' }} |- |- |रुबी पौडेल <ref>{{Cite web |title=Miss Nepal North America 2024 |url=https://missnepalnorthamerica.com/about-us }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |TBA | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस नेपाल नर्थ अमेरिका २०२४ फस्ट रनरअप''' }} |- |} * नोट: 2014 मा, प्रिन्शा श्रेष्ठ जो मूल 1st रनर अपको उपाधि थिइन्, उनको सम्झौताको नियम उल्लङ्घन गरेको कारण मिस नेपाल अर्थ 2014 को उपाधिबाट हटाइयो। सोनी राजभण्डारी मिस पोखरा 2014, दोस्रो रनर अप त्यसपछि नयाँ मिस नेपाल अर्थ 2014 को उपाधि जितिन्। == इतिहास == प्रतियोगिता पोखरा जेसिसले सञ्चालन गरेको हो<ref name="pokharajaycees1">{{Cite web |title=Other Menu |url=http://www.pokharajaycees.org.np/files/content.php?eid=63 |access-date=25 February 2015 |publisher=Pokharajaycees.org.np}}</ref> सन् १९९४ देखि मिस नेपाल प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने काठमाडौं जेसिसको भगिनी शाखा।<ref>{{Cite web |title=Other Menu |url=http://www.pokharajaycees.org.np/files/content.php?menutitle=Jaycee%20History |access-date=25 February 2015 |publisher=Pokharajaycees.org.np}}</ref> रीता गुरुङले पहिलो मिस पोखराको ताज पहिरिएकी थिइन्, जो मिस नेपाल १९९५ को सौन्दर्य प्रतियोगितामा पोखराले उच्च स्थानमा डेब्यु गर्दा फस्ट रनरअप भइन्। सन् १९९७ मा मिस नेपालको ताज निलिमा गुरुङले जितेकी छिन्, अहिलेसम्म मिस नेपालको ताज जित्ने एकमात्र मिस पोखरा हुन् । मिस नेपाल प्रतियोगितामा मिस काठमाडौंपछि मिस पोखरा दोस्रो स्थानमा छिन् र प्लेसमेन्टको हिसाबले क्षेत्रीय प्रतियोगिताहरूमा दोस्रो स्थानमा छिन्।.<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal: 1997 |url=http://indpaedia.com/ind/index.php/Miss_Nepal:_1997 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201214737/http://indpaedia.com/ind/index.php/Miss_Nepal:_1997 |date=2024-12-01 }}</ref> == विजेताहरूको सूची == === मिस पोखराको इतिहास === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%;" !वर्ष !मिस पोखरा !पहिलो रनर अप !दोस्रो रनर अप !मिस नेपालमा नियुक्ति !विशेष पुरस्कार |- style="background-color:#FFFF66" |'''१९९५''' |रीता गुरुङ |अन्जु हिराचन | |पहिलो रनर अप |मिस क्याटवाक |- style="background-color:#FFFACD" |'''१९९६''' |बिनिता गुरुङ | | |''शीर्ष १० सेमिफाइनल'' | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''१९९७''' |निलिमा गुरुङ |रानी कुकुर |सुनिता गुरुङ |मिस नेपाल १९९७ | मिस पर्सनालिटी |- style="background-color:#FFFACD" |'''१९९८''' |सुनिता रञ्जित |पुष्प शेरचन | |''शीर्ष १० सेमिफाइनल'' | |- style="background-color:#FFFF66" |'''१९९९''' |कृपा श्रेष्ठ |[[उषा खड्गी]] | |दोस्रो रनर अप |मिस फोटोजेनिक |- |'''२०१३''' |किरणहरू छन् |लक्ष्मीको निधन भयो |कति सुन्दर | {{N/a|अस्थापित}} | मिस बेस्ट हेयर |- |'''२०१५''' |सबिना राणा भुजेल |मञ्जिता खनाल |लोचन बसेल | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} |- |'''२०१६''' |सदिक्षा पाण्डे |प्रश्मी थापा |उन्नाति गुरुङ | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} |- |'''२०१७''' |ममता जोशी |पूनम केसी |सिमरन गुरुङ | {{N/a|अस्थापित}} | {{N/a|अस्थापित}} |- |'''२०१८''' |शारा बिमाया |सुजिता केक | मीनाशी पोखरेल | {{N/a|अस्थापित}} | {{N/a|अस्थापित}} |- |'''२०२४''' |श्रीसती रक |रेखाभन्दा बाहिर |जेसिका बि. ढिलो गर्नुहोस् |TBA |TBA |- |} === मिस पोखरा ओभरसीज सहभागिता === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%;" !Year !मिस पोखरा !विदेशी प्रतियोगितामा नियुक्ति !विशेष पुरस्कार |- style="background-color:#FFFF66" |'''२००५''' |पूर्णिमा गुरुङ |मिस हङकङ नेपाल २००५ |मिस बेस्ट ड्रेस, मिस बेस्ट स्किन |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०१०''' | शीला श्रद्धा लिम्बु | मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१० फस्ट रनर अप | मिस पर्सनालिटी |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०११''' | निलम गुरुङ | मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०११ दोस्रो रनर अप | मिस पर्सनालिटी |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१२''' |दुर्गा गुरुङ |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१२ |मिस बेस्ट फिगर |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१६''' |टेनिसा राणा |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१६ |मिस ट्यालेन्ट |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१७''' |सिर्जना गुरुङ |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१७ |मिस क्याटवाक |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०२० ''' |रेश्मी गुरुङ |मिस नेपाल ओशिनिया २०२० दोस्रो रनर अप | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०२३''' |अञ्जना पुन |मिस हङकङ नेपाल २०२३ |मिस क्याटवाक |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०२४''' |रुबी पौडेल |मिस नेपाल नर्थ अमेरिका २०२४ फस्ट रनर अप | |- |} == मिस्टर पोखरा == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="width:05%;" |Year ! style="width:10%;" |Contestants ! style="width:15%;" |Home Town ! style="width:20%;" |Placement ! style="width:20%;" |Notes |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०११ |आयुष्मान घिमिरे डा |[[व्यास नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०११'''<ref>{{Cite web |title=Mr Nepal Dr Ayushman Ghimire is ready to hit the silver screen |url=https://neostuffs.com/2015/01/15/mr-nepal-dr-ayushman-ghimire-is-ready-to-hit-the-silver-screen/}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०११ |निरजन थापा |[[पोखरा]] |'''म्यानहन्ट इन्टरनेशनल नेपाल २०११'''<ref>{{Cite web |title=Manhunt International 2011 Contestants (Batch 2) |url=https://www.universalqueen.com/2011/10/manhunt-international-2011-contestants.html}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०१४ |सुरज चिलुवाल |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०१४''' | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०१६ | समिम खान |[[पोखरा]] |'''म्यानहन्ट इन्टरनेशनल नेपाल २०१६'''<ref>{{Cite web |title=Samim Khan Manhunt International Nepal 2016 |url=https://neostuffs.com/2017/11/20/samim-khan-gears-manhunt-international-leaving-thailand-week/}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="2" |२०२३ |शिशिर वाग्ले |[[पोखरा]] |'''मिस्टर सुपरनेशनल नेपाल २०२३'''<ref>{{Cite web |title=Mister Supranational Nepal 2024 Shishir Wagle from Kathmandu University of Law |url=https://ksl.edu.np/news/151}}</ref> | |- | दिपेन्द्र शाही |[[पोखरा]] |अस्थापित | |- style="background-color:#FFFF66" |२०२४ | अरविन गुरुङ |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर सुपरनेशनल नेपाल २०२४ शीर्ष ५''' |मिस्टर बेस्ट स्किन |- style="background-color:#FFFF66" |२०२४ | मनोज गुरुङ |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०२४ शीर्ष १५''' |सक्रिय सर र सर्वश्रेष्ठ फिजिक |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.misspokhara.com.np/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507091035/http://misspokhara.com.np/ |date=2021-05-07 }} * [https://archive.today/20130717080502/http://www.missnepal.com.np/pageant.php Pageant] {{Miss Nepal}} [[श्रेणी:पोखरा]] 7ukrw5yqggp49ytqdiarasa31ib0kts 0 142701 1362120 1361672 2026-06-17T09:06:04Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1362120 wikitext text/x-wiki {{see also|जर्मनेली औपनिवेशिक साम्राज्य}} [[चित्र:German_colonial.PNG|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| जर्मन साम्राज्य]] [[चित्र:German_Empire_1914.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|304x304पिक्सेल| १९१४ मा प्रथम विश्वयुद्ध अघि युरोपमा जर्मन साम्राज्यको विस्तार]] [[चित्र:Karte_Deutsches_Reich,_Verwaltungsgliederung_1900-01-01.png|अङ्गुठाकार|398x398पिक्सेल]] '''जर्मनेली साम्राज्य''' ({{भाषा-जर्मनेली|'''Deutsches Reich'''}} वा '''Deutsches Kaiserreich'''), (साम्राज्यिक जर्मनी<ref>See, for example, Roger Chickering, ''Imperial Germany and the Great War, 1914–1918''. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2014; Cornelius Torp and Sven Oliver Müller, eds., ''Imperial Germany Revisited: Continuing Debates & New Perspectives''. Oxford: Berghahn, 2011; James Retallack, ed., ''Imperial Germany 1871–1918''. Oxford: Oxford University Press, 2008; Isabel V. Hull, ''Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany''. Ithaca: Cornell University Press, 2005.</ref>, दोस्रो राइस{{Efn|{{langx|de|link=no|Zweites Reich}}}}<ref>{{cite web |title=German Empire |url=https://www.britannica.com/place/German-Empire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917080005/https://www.britannica.com/place/German-Empire |archive-date=17 September 2021 |access-date=11 April 2022 |website=Britannica}}</ref> वा जर्मनीले पनि चिनिने), एक ऐतिहासिक जर्मनेली राष्ट्र-राज्य थियो सन् १८७१ जुन मा [[जर्मनीको एकीकरण]]देखि सन् १९१८ को नोभेम्बर क्रान्तिसम्म अस्तित्वमा थियो। सन् १९१८ मा [[पहिलो विश्वयुद्ध]]मा [[जर्मनी]]को पराजय पश्चात एक सङ्घीय गणतन्त्रमा परिणत भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Toyka-Seid |first=Gerd Schneider, Christiane |title=Reichsgründung/ Deutsches Reich {{!}} bpb |url=https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |archive-date=26 October 2020 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |date=26 October 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sturm |first=Reinhard |date=23 December 2011 |title=Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19 – Weimarer Republik |url=https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917075919/https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |archive-date=17 September 2021 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de}}</ref> जर्मन साम्राज्यलाई कहिलेकाहीँ ''जर्मन राइस'' (German Reich) पनि भनिन्छ।<ref name="CNMP-H-78-KY-M-20230413">{{cite encyclopedia|title=Reich, German political concept|url=https://www.britannica.com/topic/Reich|access-date=13 April 2023|encyclopedia=britannica.com|language=en|archive-date=13 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413145817/https://www.britannica.com/topic/Reich|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Kitchen|first=Martin|title=A History of Modern Germany: 1800 to the Present|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-44439-689-8}}</ref> == स्थापना == [[File:Bundesarchiv Bild 146-1970-077-18, Kaiser Wilhelm I..jpg|thumb|right|180px|Wilhelm I in 1884]] १० डिसेम्बर १८७० मा, उत्तर जर्मन महासंघको राइसस्टागले महासंघको नाम परिवर्तन गरेर "जर्मन साम्राज्य" राख्यो र [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया]]का राजा विलियम प्रथमलाई महासंघको बुन्डेसप्रेसिडियम (''Bundespräsidium'' )को रूपमा जर्मन सम्राटको उपाधि प्रदान गर्‍यो।<ref name="Case 1902">{{harvnb|Case|1902|pp=139–140}}</ref> नयाँ संविधान (जर्मन महासंघको संविधान) र सम्राटको उपाधि १ जनवरी १८७१ मा लागू भयो। १८ जनवरी १८७१ मा [[पेरिस]]को घेराबन्दीको क्रममा, विलियमलाई [[भर्सायको सन्धि|भर्साइल्स दरबार]]को हल अफ मिरर्समा सम्राट घोषित गरियो।<ref name="Case 1902-2">{{harvnb|Case|1902|p=140}}</ref> == पतन == धेरै जर्मनहरू युद्धको अन्त्य चाहन्थे र बढ्दो संख्यामा [[जर्मनेली सामाजिक-जनवादी पार्टी|सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी]] (SPD) र बढी कट्टरपन्थी स्वतन्त्र सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी (USPD) जस्ता राजनीतिक वामपन्थीहरूसँग सम्बद्ध हुन थाले, जसले युद्धको अन्त्यको माग गर्थे। अप्रिल १९१७ मा युद्धमा मित्र राष्ट्रहरूको पक्षमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को प्रवेशले लामो समयसम्मको शक्ति सन्तुलनलाई अझ बढी प्रभाव पार्यो। अक्टोबर १९१८ को अन्त्यमा, उत्तरी जर्मनीको किलमा, १९१८-१९१९ को जर्मन क्रान्तिको सुरुवात देखियो। जर्मन नौसेनाका एकाइहरूले युद्धमा अन्तिम, ठूलो मात्रामा अपरेशनको लागि यात्रा गर्न अस्वीकार गरे जुन उनीहरूले हराएको जस्तो देखे, विद्रोह सुरु गरे। ३ नोभेम्बरमा, विद्रोह देशका अन्य शहरहरू र राज्यहरूमा फैलियो, जसमध्ये धेरैमा कामदार र सैनिक परिषदहरू स्थापना भए। यसैबीच, हिन्डेनबर्ग र वरिष्ठ [[जर्नेल|जनरलहरू]]ले कैजार र उनको सरकारमा विश्वास गुमाए। बुल्गेरियाले २९ सेप्टेम्बर १९१८ मा सालोनिकाको [[युद्धविराम]]मा हस्ताक्षर गर्यो। [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले ३० अक्टोबर १९१८ मा मुड्रोसको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्यो। २४ अक्टोबर र ३ नोभेम्बर १९१८ को बीचमा, इटालीले भिटोरियो भेनेटोको युद्धमा अस्ट्रिया-हंगेरीलाई पराजित गर्‍यो, जसले अस्ट्रिया-हंगेरीलाई ३ नोभेम्बर १९१८ मा भिल्ला ग्युस्टीको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्न बाध्य तुल्यायो। त्यसैले, नोभेम्बर १९१८ मा, आन्तरिक क्रान्तिसँगै, मित्र राष्ट्रहरू पश्चिमी मोर्चामा जर्मनीतिर अगाडि बढे, अस्ट्रिया-हंगेरी धेरै जातीय तनावबाट अलग भयो, युद्धबाट बाहिर निस्केका अन्य सहयोगीहरू र जर्मन उच्च कमान्डको दबाबमा, कैजार र सबै जर्मन शासक राजाहरू, ड्यूकहरू र राजकुमारहरूले आफ्नो अधिकार त्याग गरे, र जर्मन कुलीन वर्ग समाप्त भयो। ==जर्मन सम्राट (१८७१ –१९१८ )== {{Succession table monarch |name1 = '''[[Wilhelm I, German Emperor|Wilhelm I]]''' |nickname1 = the Great<br/>{{Sfn|Hull|2004|p=31}} |life1 = {{Birth date|1797|3|22|df=y}} – {{Death date and age|1888|3|9|1797|3|22|df=y}} |reignstart1 = १ जनवरी १८७१ |reignend1 = ९ मार्च १८८८<br/>''({{age in years and days|1871|01|01|1888|03|09|duration=yes}})'' |notes1 = Held the presidency of the Confederation (''[[Bundespräsidium]]'') in the [[North German Confederation]] from 1867 (such title being retained as a subsidiary title following the creation of the [[German Empire]]). |family1 = [[House of Hohenzollern|Hohenzollern]] |image1 = Kaiser Wilhelm I. .JPG |alt1 = Wilhelm I, German Emperor |name2 = '''[[Frederick III, German Emperor|Frederick III]]'''<br/><ref>Enumerated as successor of [[Frederick II of Prussia|Frederick II]] who was King of Prussia 1740–1786 but not German Emperor.</ref> |nickname2 = |life2 = {{Birth date|1831|10|18|df=y}} – {{Death date and age|1888|6|15|1831|10|18|df=y}} |reignstart2 = ९ मार्च १८८८ |reignend2 = १५ जुन १८८८<br/>''({{age in years and days|1888|03|09|1888|06|15|duration=yes}})'' |notes2 = Son of Wilhelm I |family2 = Hohenzollern |image2 = Emperor Friedrich III.png |alt2 = Frederick III, German Emperor |name3 = '''[[Wilhelm II]]''' |nickname3 = |life3 = {{Birth date|1859|1|27|df=y}} – {{Death date and age|1941|6|4|1859|1|27|df=y}} |reignstart3 = १५ जुन १८८८ |reignend3 = २८ नोवेम्बर १९१८ <br/>{{Small|([[Abdication of Wilhelm II|abdicated]])}}<br/>''({{age in years and days|1888|06|15|1918|11|28|duration=yes}})'' |notes3 = Grandson of Wilhelm I<br/>Son of Friedrich III |family3 = Hohenzollern |image3 = Kaiser Wilhelm II of Germany - 1902(cropped).jpg |alt3 = Wilhelm II, German Emperor }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जर्मनीको इतिहास]] * [[जर्मनीको एकीकरण]] * [[नाजी जर्मनी|तेस्रो साम्राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{notelist}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] e75575qvd279qtzydxvymyjak8iwn78 1362121 1362120 2026-06-17T09:38:28Z Bishaldev100 28807 /* जर्मन सम्राट (१८७१ –१९१८ ) */ 1362121 wikitext text/x-wiki {{see also|जर्मनेली औपनिवेशिक साम्राज्य}} [[चित्र:German_colonial.PNG|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| जर्मन साम्राज्य]] [[चित्र:German_Empire_1914.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|304x304पिक्सेल| १९१४ मा प्रथम विश्वयुद्ध अघि युरोपमा जर्मन साम्राज्यको विस्तार]] [[चित्र:Karte_Deutsches_Reich,_Verwaltungsgliederung_1900-01-01.png|अङ्गुठाकार|398x398पिक्सेल]] '''जर्मनेली साम्राज्य''' ({{भाषा-जर्मनेली|'''Deutsches Reich'''}} वा '''Deutsches Kaiserreich'''), (साम्राज्यिक जर्मनी<ref>See, for example, Roger Chickering, ''Imperial Germany and the Great War, 1914–1918''. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2014; Cornelius Torp and Sven Oliver Müller, eds., ''Imperial Germany Revisited: Continuing Debates & New Perspectives''. Oxford: Berghahn, 2011; James Retallack, ed., ''Imperial Germany 1871–1918''. Oxford: Oxford University Press, 2008; Isabel V. Hull, ''Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany''. Ithaca: Cornell University Press, 2005.</ref>, दोस्रो राइस{{Efn|{{langx|de|link=no|Zweites Reich}}}}<ref>{{cite web |title=German Empire |url=https://www.britannica.com/place/German-Empire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917080005/https://www.britannica.com/place/German-Empire |archive-date=17 September 2021 |access-date=11 April 2022 |website=Britannica}}</ref> वा जर्मनीले पनि चिनिने), एक ऐतिहासिक जर्मनेली राष्ट्र-राज्य थियो सन् १८७१ जुन मा [[जर्मनीको एकीकरण]]देखि सन् १९१८ को नोभेम्बर क्रान्तिसम्म अस्तित्वमा थियो। सन् १९१८ मा [[पहिलो विश्वयुद्ध]]मा [[जर्मनी]]को पराजय पश्चात एक सङ्घीय गणतन्त्रमा परिणत भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Toyka-Seid |first=Gerd Schneider, Christiane |title=Reichsgründung/ Deutsches Reich {{!}} bpb |url=https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |archive-date=26 October 2020 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |date=26 October 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sturm |first=Reinhard |date=23 December 2011 |title=Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19 – Weimarer Republik |url=https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917075919/https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |archive-date=17 September 2021 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de}}</ref> जर्मन साम्राज्यलाई कहिलेकाहीँ ''जर्मन राइस'' (German Reich) पनि भनिन्छ।<ref name="CNMP-H-78-KY-M-20230413">{{cite encyclopedia|title=Reich, German political concept|url=https://www.britannica.com/topic/Reich|access-date=13 April 2023|encyclopedia=britannica.com|language=en|archive-date=13 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413145817/https://www.britannica.com/topic/Reich|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Kitchen|first=Martin|title=A History of Modern Germany: 1800 to the Present|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-44439-689-8}}</ref> == स्थापना == [[File:Bundesarchiv Bild 146-1970-077-18, Kaiser Wilhelm I..jpg|thumb|right|180px|Wilhelm I in 1884]] १० डिसेम्बर १८७० मा, उत्तर जर्मन महासंघको राइसस्टागले महासंघको नाम परिवर्तन गरेर "जर्मन साम्राज्य" राख्यो र [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया]]का राजा विलियम प्रथमलाई महासंघको बुन्डेसप्रेसिडियम (''Bundespräsidium'' )को रूपमा जर्मन सम्राटको उपाधि प्रदान गर्‍यो।<ref name="Case 1902">{{harvnb|Case|1902|pp=139–140}}</ref> नयाँ संविधान (जर्मन महासंघको संविधान) र सम्राटको उपाधि १ जनवरी १८७१ मा लागू भयो। १८ जनवरी १८७१ मा [[पेरिस]]को घेराबन्दीको क्रममा, विलियमलाई [[भर्सायको सन्धि|भर्साइल्स दरबार]]को हल अफ मिरर्समा सम्राट घोषित गरियो।<ref name="Case 1902-2">{{harvnb|Case|1902|p=140}}</ref> == पतन == धेरै जर्मनहरू युद्धको अन्त्य चाहन्थे र बढ्दो संख्यामा [[जर्मनेली सामाजिक-जनवादी पार्टी|सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी]] (SPD) र बढी कट्टरपन्थी स्वतन्त्र सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी (USPD) जस्ता राजनीतिक वामपन्थीहरूसँग सम्बद्ध हुन थाले, जसले युद्धको अन्त्यको माग गर्थे। अप्रिल १९१७ मा युद्धमा मित्र राष्ट्रहरूको पक्षमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को प्रवेशले लामो समयसम्मको शक्ति सन्तुलनलाई अझ बढी प्रभाव पार्यो। अक्टोबर १९१८ को अन्त्यमा, उत्तरी जर्मनीको किलमा, १९१८-१९१९ को जर्मन क्रान्तिको सुरुवात देखियो। जर्मन नौसेनाका एकाइहरूले युद्धमा अन्तिम, ठूलो मात्रामा अपरेशनको लागि यात्रा गर्न अस्वीकार गरे जुन उनीहरूले हराएको जस्तो देखे, विद्रोह सुरु गरे। ३ नोभेम्बरमा, विद्रोह देशका अन्य शहरहरू र राज्यहरूमा फैलियो, जसमध्ये धेरैमा कामदार र सैनिक परिषदहरू स्थापना भए। यसैबीच, हिन्डेनबर्ग र वरिष्ठ [[जर्नेल|जनरलहरू]]ले कैजार र उनको सरकारमा विश्वास गुमाए। बुल्गेरियाले २९ सेप्टेम्बर १९१८ मा सालोनिकाको [[युद्धविराम]]मा हस्ताक्षर गर्यो। [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले ३० अक्टोबर १९१८ मा मुड्रोसको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्यो। २४ अक्टोबर र ३ नोभेम्बर १९१८ को बीचमा, इटालीले भिटोरियो भेनेटोको युद्धमा अस्ट्रिया-हंगेरीलाई पराजित गर्‍यो, जसले अस्ट्रिया-हंगेरीलाई ३ नोभेम्बर १९१८ मा भिल्ला ग्युस्टीको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्न बाध्य तुल्यायो। त्यसैले, नोभेम्बर १९१८ मा, आन्तरिक क्रान्तिसँगै, मित्र राष्ट्रहरू पश्चिमी मोर्चामा जर्मनीतिर अगाडि बढे, अस्ट्रिया-हंगेरी धेरै जातीय तनावबाट अलग भयो, युद्धबाट बाहिर निस्केका अन्य सहयोगीहरू र जर्मन उच्च कमान्डको दबाबमा, कैजार र सबै जर्मन शासक राजाहरू, ड्यूकहरू र राजकुमारहरूले आफ्नो अधिकार त्याग गरे, र जर्मन कुलीन वर्ग समाप्त भयो। ==जर्मन सम्राट (१८७१ –१९१८ )== {{Succession table monarch |name1 = '''[[विल्हेल्म प्रथम]]''' |nickname1 = the Great<br/>{{Sfn|Hull|2004|p=31}} |life1 = {{Birth date|1797|3|22|df=y}} – {{Death date and age|1888|3|9|1797|3|22|df=y}} |reignstart1 = १ जनवरी १८७१ |reignend1 = ९ मार्च १८८८<br/>''({{age in years and days|1871|01|01|1888|03|09|duration=yes}})'' |notes1 = १८६७ देखि उत्तर जर्मन कन्फेडेरेसनमा कन्फेडेरेसन (बुंडेस्प्रासिडियम) को मुखिया भए । (जर्मन साम्राज्यको निर्माण पछि यस्तो उपाधि सहायक उपाधिको रूपमा कायम राखिएको थियो)। |family1 = [[House of Hohenzollern|Hohenzollern]] |image1 = Kaiser Wilhelm I. .JPG |alt1 = Wilhelm I, German Emperor |name2 = '''[[फ्रेडरिक तृतीय]]'''<br/><ref>फ्रेडरिक द्वितीयको उत्तराधिकारीको रूपमा गणना गरिएको। फ्रेडरिक द्वितीय १७४०-१७८६ सम्म प्रशियाका राजा थिए तर जर्मन सम्राट थिएनन्। </ref> |nickname2 = |life2 = {{Birth date|1831|10|18|df=y}} – {{Death date and age|1888|6|15|1831|10|18|df=y}} |reignstart2 = ९ मार्च १८८८ |reignend2 = १५ जुन १८८८<br/>''({{age in years and days|1888|03|09|1888|06|15|duration=yes}})'' |notes2 = विल्हेल्म प्रथमका छोरा |family2 = Hohenzollern |image2 = Emperor Friedrich III.png |alt2 = Frederick III, German Emperor |name3 = '''[[विल्हेल्म द्वितीय]]''' |nickname3 = |life3 = {{Birth date|1859|1|27|df=y}} – {{Death date and age|1941|6|4|1859|1|27|df=y}} |reignstart3 = १५ जुन १८८८ |reignend3 = २८ नोवेम्बर १९१८ <br/>{{Small|([[Abdication of Wilhelm II|abdicated]])}}<br/>''({{age in years and days|1888|06|15|1918|11|28|duration=yes}})'' |notes3 = विल्हेल्म प्रथमका नाति<br/>फ्रेडरिक तृतीयका छोरा |family3 = Hohenzollern |image3 = Kaiser Wilhelm II of Germany - 1902(cropped).jpg |alt3 = Wilhelm II, German Emperor }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जर्मनीको इतिहास]] * [[जर्मनीको एकीकरण]] * [[नाजी जर्मनी|तेस्रो साम्राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{notelist}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] j17krmcmxnbirwv588l9qtaikdjv8to 0 143437 1362036 1276984 2026-06-16T13:35:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362036 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = भुटानी जनता | native_name = འབྲུག་པ་ (Drukpa) | image = Flag of Bhutan.svg | image_caption = [[भुटानको झन्डा]] | population = ~800,000 (२०२३ अनुमान) | languages = [[द्ज़ोंगखा भाषा]], [[नेपाली भाषा]], [[शारचोप भाषा]], [[अङ्ग्रेजी भाषा]] | religions = [[बौद्ध धर्म]], [[हिन्दु धर्म]], अन्य | related = [[तिब्बती]], [[नेपाली]], [[भारतीय]] }} '''भुटानीा''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: ''The People of Bhutan'') भुटानका नागरिकहरू हुन्, जसको सांस्कृतिक, भाषिक, तथा जातीय विविधता छ। [[भुटान]] दक्षिण एसियाको एक सानो [[हिमालय|हिमाली]] राष्ट्र हो, जुन उत्तरमा [[चीन]] र दक्षिणमा [[भारत]]सँग सीमाना जोडिएको छ। == भुटानी नागरिकका अधिकार == भुटानका नागरिकहरूलाई [[भुटानी संविधान]] र अन्य कानुनी व्यवस्थाहरू अन्तर्गत विभिन्न अधिकार प्रदान गरिएको छ। यी अधिकारहरू भुटानको लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली, परम्परागत मूल्यहरू, तथा स्थायित्व सुनिश्चित गर्ने उद्देश्य राख्छन्। === मौलिक अधिकारहरू (Fundamental Rights) === भुटानी संविधानले नागरिकहरूलाई निम्न मौलिक अधिकारहरू प्रदान गर्दछ: * '''समानताको अधिकार (Right to Equality)''' ** सबै नागरिकहरू कानुनको दृष्टोलीा समान छन्। ** कुनै पनि प्रकारको जातीय, धार्मिक, लिङ्गीय, वा सामाजिक भेदभाव गर्न पाइँदैन। * '''स्वतन्त्रताको अधिकार (Right to Freedom)''' ** विचार, अभिव्यक्ति, तथा बोल्न पाउने स्वतन्त्रता। ** धर्मको पालन तथा प्रचार गर्ने स्वतन्त्रता। ** शान्तिपूर्ण भेला तथा सङ्गठन बनाउने अधिकार। ** कुनै पनि कानुनी व्यवसाय वा रोजगारी गर्न पाउने अधिकार। * '''संवैधानिक उपचारको अधिकार (Right to Constitutional Remedies)''' ** यदि नागरिकका मौलिक अधिकारहरू उल्लङ्घन भएमा न्यायालयमा मुद्दा दायर गर्न सकिन्छ। * '''धार्मिक स्वतन्त्रताको अधिकार (Right to Freedom of Religion)''' ** नागरिकहरूलाई आफ्नो धर्म स्वतन्त्र रूपमा अभ्यास गर्ने अधिकार छ। ** भुटानमा बौद्ध धर्मलाई प्राथमिकता दिइए पनि अन्य धर्मप्रति सहिष्णुता अपनाइन्छ। ** कुनै पनि व्यक्तिलाई धर्म परिवर्तन गर्न जबरजस्ती गर्न पाइँदैन। === अन्य अधिकारहरू === * '''मतदानको अधिकार (Right to Vote)''' ** १८ वर्ष उमेर पूरा गरेका नागरिकहरूले राष्ट्रिय तथा स्थानीय चुनावहरूमा भाग लिन पाउँछन्। * '''शिक्षाको अधिकार (Right to Education)''' ** प्रत्येक भुटानी नागरिकलाई आधारभूत शिक्षा नि:शुल्क रूपमा प्रदान गरिन्छ। ** सरकारद्वारा गुणस्तरीय शिक्षा प्रणाली सुनिश्चित गरिन्छ। * '''स्वास्थ्यको अधिकार (Right to Health)''' ** सबै नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा नि:शुल्क प्रदान गरिन्छ। ** सरकारले नागरिकहरूको स्वास्थ्य सेवा सुधार गर्ने प्रयास गर्दछ। * '''सांस्कृतिक संरक्षणको अधिकार (Right to Cultural Preservation)''' ** भुटानी नागरिकलाई आफ्नो भाषा, संस्कृति, तथा परम्परा संरक्षण गर्ने अधिकार छ। ** सरकारले भुटानी पहिचान जोगाउने नीति अवलम्बन गर्छ। === नागरिक कर्तव्यहरू (Duties of Citizens) === भुटानी नागरिकहरूले सरकार र समाजप्रति निम्न जिम्मेवारीहरू वहन गर्नुपर्छ: * राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता तथा शान्ति कायम राख्ने। * भुटानी परम्परा, भाषा, र संस्कृति जोगाउने। * प्राकृतिक स्रोतसाधनहरूको संरक्षण गर्ने। * देशको संविधान तथा कानुनहरूको पालना गर्ने। == जातीय समूहहरू == भुटानका प्रमुख जातीय समूह निम्न प्रकारका छन्: === ड्रुक्पा (འབྲུག་པ་) === '''ड्रुक्पा''' भुटानका मूलनिवासी र सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हुन्। उनीहरू तिब्बती-बर्मेली मूलका हुन् र प्रायः [[द्ज़ोंगखा भाषा|द्ज़ोंगखा]] भाषा बोल्छन्। ड्रुक्पाहरू [[वज्रयान बौद्ध धर्म]] मान्छन्। === ल्होत्सम्पा (Lhotshampa) === '''ल्होत्सम्पा''' नेपालीभाषी भुटानी समुदाय हुन्, जो विशेष गरी दक्षिणी भुटानमा बसोबास गर्छन्। उनीहरू [[नेपाली भाषा]] बोल्छन् र [[हिन्दु धर्म]] तथा [[बौद्ध धर्म]] मान्छन्। === शारचोप (Sharchop) === '''शारचोप''' भुटानका पूर्वी क्षेत्रमा बस्ने समुदाय हुन्। उनीहरू [[भारत]] र [[म्यानमार]]तर्फ पाइने मोन्गोलोइड जातिसँग मिल्दोजुल्दो छन्। शारचोपहरू प्रायः [[बौद्ध धर्म]] पालना गर्छन्। == भाषा == भुटानमा विभिन्न भाषाहरू बोलिन्छन्, जसमा प्रमुख रूपमा निम्न छन्: * '''[[द्ज़ोंगखा भाषा]]''' – भुटानको राष्ट्रिय भाषा * '''[[नेपाली भाषा]]''' – विशेष गरी ल्होत्सम्पा समुदायद्वारा प्रयोग गरिन्छ * '''[[शारचोप भाषा]]''' – पूर्वी भुटानमा बोलिने प्रमुख भाषा * '''[[अङ्ग्रेजी भाषा]]''' – सरकारी तथा शैक्षिक संस्थाहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ == धर्म == भुटानमा धर्म सांस्कृतिक पहिचानको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। मुख्य धर्महरू निम्न छन्: * '''[[बौद्ध धर्म]]''' – [[वज्रयान बौद्ध धर्म]] सम्प्रदायका अनुयायीहरू * '''[[हिन्दु धर्म]]''' – ल्होत्सम्पा समुदायको प्रमुख धर्म * '''इस्लाम र अन्य धर्म''' – भुटानमा थोरै मात्रामा [[इस्लाम धर्म]] मान्नेहरू पनि छन् == जीवनशैली र परम्परा == भुटानी समाज परम्परागत संस्कृति, पोशाक, र खानपानका लागि प्रसिद्ध छ। === पारम्परिक पोशाक === * पुरुषहरूले '''"[[घो (भुटानी पोशाक)|घो]]"''' नामक लामो गाउन लगाउँछन्। * महिलाहरूले '''"[[किरा (भुटानी पोशाक)|किरा]]"''' नामक लामो ड्रेस लगाउँछन्। === खानपान === * भुटानी भोजनमा मुख्यत: [[चामल]], मासु, च्याउ, र मसला प्रयोग गरिन्छ। * प्रसिद्ध परिकार: '''"[[एमा दत्सी]]"''' (मिरचाको चिजसँग बनाइएको भुटानी परिकार)। == जनसङ्ख्या == भुटानको कुल जनसङ्ख्या करिब '''८ लाख''' (२०२३ को अनुमान) छ। भुटानमा सहरहरू भन्दा ग्रामीण क्षेत्रमा बढी जनसङ्ख्या बसोबास गर्छ। ठुला सहरहरू: * '''[[थिम्फु]]''' – राजधानी तथा सबैभन्दा ठुलो सहर * '''[[पारो]]''' – प्रमुख ऐतिहासिक र पर्यटकीय क्षेत्र * '''[[फुन्त्शोलिङ]]''' – भारतसँगको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र भुटानी जनता सांस्कृतिक विविधता, धार्मिक सहिष्णुता, र प्रकृतिसँग सामञ्जस्य राख्ने जीवनशैलीका लागि परिचित छन्। आधुनिक विकासलाई अङ्गाल्दै पनि उनीहरूले आफ्नो परम्परागत संस्कृति जगेर्ना गरिरहेका छन्। == हेर्नुहोस् == * [[भुटान]] * [[भुटानको इतिहास]] * [[भुटानी संस्कृति]] * [[भुटानको भाषा]] == स्रोतहरू == * [https://www.nsb.gov.bt/ भुटान राष्ट्रिय तथ्यांक ब्यूरो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502105441/https://www.nsb.gov.bt/ |date=2023-05-02 }} * [https://www.bhutantourism.bt/ भुटान पर्यटन विभाग] [[श्रेणी:भुटान]] [[श्रेणी:भुटानी जनता]] [[श्रेणी:एसियाली जातीय समूह]] t61ad3fl7z5xl6ve8xxxq7rt5nzuf0c 0 144683 1362043 1290262 2026-06-16T15:15:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362043 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = मालती | image = | image_caption = | population = उपलब्ध छैन | regions = {{flag|Nepal}} मधेश प्रदेश, {{flag|India}} उत्तर प्रदेश र बिहार | languages = [[भोजपुरी]], [[मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religions = [[हिन्दु धर्म]] | related_groups = [[मधेसी]], [[तराईवासी समुदाय]] }} '''मालती (जाति)''' मालती नेपालको एक जातीय समूह हो, जुन प्रायः तराई क्षेत्रमा पाइन्छ। यो समुदाय परम्परागत रूपमा कृषि, मजदुरी, तथा सानो व्यवसायमा संलग्न हुँदै आएको छ। मालती जातिका मानिसहरू हिन्दु धर्म मान्ने गर्दछन् र आफ्नो समुदायभित्र विशिष्ट सांस्कृतिक र परम्परागत अभ्यासहरूलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्।<ref>{{cite web |title=Culture and Ethnic Groups |url=https://mocit.gov.np/ |publisher=Ministry of Culture, Tourism and Civil Aviation, Nepal |accessdate=2025-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602180315/https://mocit.gov.np/ |date=2025-06-02 }}</ref> == सन्दर्भ == <references/> ==इतिहास== मालती जातिको उत्पत्ति र ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको बारेमा विशेष शैक्षिक अनुसन्धान नभए पनि, उनीहरूको उपस्थितिलाई मधेश तथा भारतको सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा प्राचीन समयदेखि नै पाइन्छ। यस समुदायले आफ्नो पहिचानलाई कायम राख्दै विभिन्न सामाजिक, सांस्कृतिक परिवर्तनहरूसँग अनुकूल हुँदै आएको छ। ==भौगोलिक वितरण== मालती समुदाय मुख्यतः नेपालका सर्लाही, रौतहट, महोत्तरी, र कञ्चनपुर जिल्लाहरूमा बसोबास गर्दछन्। केही मानिसहरू भारतका उत्तर प्रदेश र बिहार राज्यमा पनि पाइन्छन्। ==भाषा र धर्म== मालती जातिका मानिसहरूले मुख्य रूपमा भोजपुरी, मिथिला, र नेपाली भाषा बोल्छन्। धर्मको हिसाबले यो समुदाय हिन्दु धर्म मान्ने गर्दछ। परम्परागत पर्वहरूमा छठ, तीज, दशैँ, र होली विशेष रूपमा मनाइन्छ। ==सामाजिक स्थिति== मालती समुदाय नेपालमा आदिवासी/जनजाति वा दलित रूपमा वर्गीकृत गरिएको छैन। यिनीहरू सामान्यतया मध्यम वा निम्न मध्यम वर्गका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षाको पहुँच बढेसँगै मालती समुदायका युवाहरू शिक्षित हुँदै विभिन्न पेशा, व्यवसाय, तथा सरकारी सेवामा सहभागी हुन थालेका छन्। ==चुनौती र विकास== मालती समुदायले अझै पनि शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारी, र सामाजिक पहिचानका क्षेत्रमा केही चुनौतीहरू सामना गर्दै आएको छ। सरकारी तथा गैर-सरकारी संस्थाहरूको सहयोगमा विभिन्न विकास कार्यक्रमहरू संचालन हुँदै आएका छन्, जसले समुदायको समग्र विकासमा योगदान पुर्‍याउँदैछ। bvhi2odq9l0d3l6au0f4d0lt5x57hz4 0 145111 1362067 1298356 2026-06-16T20:54:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362067 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Vidya Bir Singh Kansakar | native_name = विद्यावीर सिंह कंसकार | image = File:Vidya Bir Singh Kansakar.png | native_name_lang = ne | birth_date = c. 1948 | birth_place = Kathmandu, Nepal | nationality = Nepali | occupation = Academic, Geographer, Writer | known_for = Research on migration, remittances, and urban poverty | children = Dr. [[Prasan Bir Singh Kansakar]] }} '''विद्या बीर सिंह कंसाकर''' (नेपालः विद्यावीर् सिंह कंसकार) एक नेपाली भूगोलविद्, शिक्षाविद्, र अनुसन्धानकर्ता हुन्। उनी आप्रवासन, ग्रामीण विकास, सहरी गरिबी, र कालापानी सीमा विवाद लगायत सीमापारका मुद्दाहरूमा व्यापक कामका लागि परिचित छन्। कानसाकरले प्राध्यापक र [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]], नेपालको केन्द्रीय भूगोल विभागका पूर्व प्रमुखको रूपमा सेवा गरे।<ref name="populationplan">{{Cite web |title=Nepal Population Perspective Plan (2001–2031) |url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/64f47315-d1d0-4c31-b92d-2deaf8088823.pdf |access-date=16 July 2025 |publisher=Central Bureau of Statistics }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == कन्शकरको जन्म काठमाडौँको नेवार परिवारमा भएको थियो। उनले भूगोलमा डिग्री हासिल गरे र पछि भूगोल विभागमा संकाय सदस्यको रूपमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] भर्ना भए।<ref name="geodept">{{Cite web |title=Central Department of Geography, Tribhuvan University |url=http://cdgtu.edu.np/faculty/ |access-date=16 July 2025 |website=cdgtu.edu.np }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] * नेपालमा आप्रवासन == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [[openlibrary:authors/OL822591A/Vidya_Bir_Singh_Kansakar|ओपन लाइब्रेरीः विद्या बीर सिंह कंसाकर]] * [https://books.google.com/books/about/Migration_and_employment_in_the_tea_esta.html?id=L_g7AAAAMAAJ गुगल बुक्सः नेपालको चिया एस्टेटमा आप्रवासन र रोजगार] * [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/64f47315-d1d0-4c31-b92d-2deaf8088823.pdf नेपाल जनसङ्ख्या परिप्रेक्ष्य योजना 2001-2031]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] bco2nf4ng0k4kbi0i1qdanj56hs6z8j 0 146511 1362079 1315659 2026-06-17T01:03:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362079 wikitext text/x-wiki '''सूचना तथा सञ्चार प्रविधि''', प्रचलित रुपमा '''ICT''', भन्नाले सूचना प्रविधि (IT) को एक विस्तारित अवधारणा हो, जसले एकीकृत सञ्चार र दूरसञ्चार (टेलिफोन लाइन तथा वायरलेस वा ताररहित संकेतहरू) र कम्प्युटरहरूको एकीकरणको भूमिका माथि जोड दिन्छ। यसमा सफ्टवेयर, मिडलवेयर, डाटा भण्डारण प्रणाली, र दृश्य तथा श्रव्य उपकरणहरू समेत पर्छन्, जसले प्रयोगकर्ताहरूलाई सूचना पहुँच गर्न, भण्डारण गर्न, प्रसारण गर्न, बुझ्न र सञ्चालन गर्न सक्षम बनाउँछ। सरल भाषामा, ICT सूचना प्राप्ति, सञ्चार, भण्डारण र प्रशोधन गर्न प्रयोग हुने प्रविधिहरूको एक समग्र प्रणाली हो, जसले व्यक्तिगत, व्यवसायिक र सामाजिक कार्यहरूलाई सहज बनाउँछ। == शब्दोत्पत्ति == अङ्ग्रजीको "Information and Communication Technologies" (सूचना तथा सञ्चार प्रविधि) भन्ने वाक्यांश १९८० को दशकदेखि शैक्षिक अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रयोग गर्दै आएका छन्। ICT संक्षिप्त रूप पहिलो पटक १९९७ मा बेलायत सरकारका लागि तयार गरिएको रिपोर्टमा प्रयोग भएको थियो, र त्यसपछि यो शब्द २००० मा इङ्ल्याण्ड, वेल्स र उत्तर आयरल्याण्डको संशोधित राष्ट्रिय पाठ्यक्रम मा पनि समावेश भयो।तर २०१२ मा, बेलायती Royal Society ले ICT शब्दको प्रयोग बन्द गर्नुपर्छ भनेर सुझाव दिएको थियो किनभने यसलाई धेरै सतही अर्थ लिएर बुझियो। २०१४ देखि, राष्ट्रिय पाठ्यक्रममा ICT को सट्टा “Computing” शब्द प्रयोग हुन थालेको छ। == मुद्रीकरण == == प्राविधिक क्षमता == == सूचना तथा सञ्चार प्रविधि विकास सूचकाङ्क == == विभिन्न क्षेत्रमा == === शिक्षामा === === सरकारमा === === स्वास्थ्य सेवामा === === विज्ञानमा === === विकासमा === == पहुँचका मोडेलहरू == == पर्यावरणीय प्रभाव == == नेपाली सन्दर्भ == === नीति तथा कानुनी विकास === नेपालमा सूचना तथा सञ्चार प्रविधि क्षेत्रमा विभिन्न नीतिगत तथा कानूनी पहलहरू अघि बढाइएका छन्। नेपालमा हाल सूचना तथा सञ्चार प्रविधि नीति २०७२ कार्यान्वयनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |title=सूचना तथा सञ्चार प्रविधि नीति, २०७२ {{!}} Ministry of Communication and Information Technology |url=https://mocit.gov.np/content/180/180-%E0%A4%B8%E0%A4%9A%E0%A4%A8-%E0%A4%A4%E0%A4%A5-%E0%A4%B8%E0%A4%9E%E0%A4%9A%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%A7-%E0%A4%A8%E0%A4%A4/ |access-date=2025-09-04 |website=mocit.gov.np |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624171846/https://mocit.gov.np/content/180/180-%E0%A4%B8%E0%A4%9A%E0%A4%A8-%E0%A4%A4%E0%A4%A5-%E0%A4%B8%E0%A4%9E%E0%A4%9A%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%A7-%E0%A4%A8%E0%A4%A4/ |date=2025-06-24 }}</ref> राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा नीति, २०८० कार्यान्वयनको चरणमा पुगेको छ भने दूरसञ्चार सेवाको रेडियो फ्रिक्वेन्सी (बाँडफाँट तथा मूल्य निर्धारण) नीति, २०८० र नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणको सूचना प्रविधि प्रयोगसम्बन्धी नीति, २०८० पनि स्वीकृत भइसकेका छन्। यसैबीच, राष्ट्रिय विज्ञापन नीति, २०८० को मस्यौदा सार्वजनिक रायसुझावका लागि प्रस्तुत गरिएको छ। दूरसञ्चार क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउन अनुमतिपत्रविहीन सेवा प्रदायकको सम्पत्ति व्यवस्थापनसम्बन्धी नियमावली संशोधित गरिएको छ भने विज्ञापन नियमन गर्ने नियमावली २०८० को पहिलो संशोधन पनि पारित गरिएको छ। हुलाक नियमावलीको संशोधनका लागि मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव दर्ता भएको छ। साथै, सामाजिक सञ्जालको प्रयोग व्यवस्थित गर्ने निर्देशिका, २०८० स्वीकृत भएको छ, जबकि दूरसञ्चार सेवाको गुणस्तर विनियमावली, २०७९ र विद्युतीय अतिरिक्त सेवा सञ्चालन कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा छन्।<ref>{{Cite web |title=सरकारको एक वर्ष : नीति तथा कानुन निर्माणमा सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय केन्द्रित |url=https://gorkhapatraonline.com/news/90554 |access-date=2025-09-04 |website=GorakhaPatra}}</ref> राष्ट्रिय कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) नीति, २०२५ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्ले २०८२ साल साउनमा स्वीकृत गरेको नीति हो।<ref>{{Cite web |title=राष्ट्रिय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (ए.आई.) नीति, २०८२ {{!}} Ministry of Communication and Information Technology |url=https://mocit.gov.np/content/13077/national-artifacial-intelligence--aci--policy--2082/ |access-date=2025-09-04 |website=mocit.gov.np |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250904130610/https://mocit.gov.np/content/13077/national-artifacial-intelligence--aci--policy--2082/ |date=2025-09-04 }}</ref> यसलाई सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले मसौदा तयार गरी प्रस्तुत गरेको हो। नीतिले मानव संसाधन विकास, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन प्रवर्द्धन, र एआईसँग सम्बन्धित संस्थागत, कानुनी तथा नियामक ढाँचा निर्माणमा जोड दिएको छ। साथै यसले नागरिकका हकअधिकार, गोपनीयता र सुरक्षाको संरक्षण, सार्वजनिक–निजी साझेदारीलाई प्रोत्साहन गर्ने व्यवस्था गरेको छ। नीति अनुसार, नेपालको बढ्दो सूचना प्रविधि उद्योगलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एआई सेवा उपलब्ध गराउने स्तरसम्म सक्षम बनाउने लक्ष्य राखिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Nepal rolls out ambitious AI policy |url=https://kathmandupost.com/money/2025/08/16/nepal-rolls-out-ambitious-ai-policy |access-date=2025-09-04 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> नेपालमा केही वर्षयता सूचना प्रविधिसँग सम्बन्धित राष्ट्रिय सूचना तथा सञ्चार प्रविधि दिवस मनाउने परम्परा स्थापित भएको छ। यसै क्रममा, २०८० साल वैशाख १९ गते (सन् २०२३ मे २) “सुरक्षित सूचना प्रविधि: सुशासन र समृद्धि” भन्ने मूल नारा सहित राष्ट्रिय सूचना तथा सञ्चार प्रविधि दिवस मनाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमा भएका सुधारहरु |url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/106105 |access-date=2025-09-04 |website=GorakhaPatra}}</ref> === पहुँचको अवस्था === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} qmck9k1ur94vf3e7636hb87aycqetma 0 146649 1362078 1352075 2026-06-17T00:58:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362078 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |incumbent=२६ भदौ २०८२-वर्तमान | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = Hon. Sushila Karki (profile).jpg | date_formed = २६ भदौ २०८२ | date_dissolved = | government_head_title = प्रधानमन्त्री | government_head = [[सुशीला कार्की]] | state_head_title = राष्ट्रपति | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | former_members_number = | total_number = | political_party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | legislature_status = [[नेपालको अन्तरिम सरकार]] | opposition_cabinet = | opposition_party = | opposition_leader = | election = | legislature_term = | outgoing_formation = | previous = [[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] }} '''सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२''' [[नेपाल]]को वर्तमान मन्त्रिपरिषद् हो। [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|नेपाली युवा र गतिविधिहरूको व्यापक विरोध]]पछि २६ भदौ २०८२ मा [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा नेपालको अन्तरिम सरकार गठन भएको थियो। २६ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद विघटन]] भएपछि, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|आम चुनाव पछि नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त नभएसम्म अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]] पदमा रहनेछ।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title='जेन जी' ले चयन गरेर अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न सिफारिस गरेका सुशीला कार्की हो हुन्? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c04qzpl16eeo |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=बीबीसी नेपाली |language=नेपाली}}</ref> संवत् २०८२ भदौ २७ गते गठित मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रधानमन्त्री [[सुशीला कार्की]]को सिफारिसमा २०८२ साल भदौ ३० गते मन्त्रीहरूको नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन गरी राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]द्वारा ३ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। जस अनुसार [[रामेश्वर खनाल]]ले अर्थ मन्त्रालय, [[कुलमान घिसिङ]]ले ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय र सहरी विकास मन्त्रालय तथा [[ओम प्रकाश अर्याल]]ले गृह मन्त्रालय र कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://president.gov.np/%e0%a4%ae%e0%a5%8c%e0%a4%9c%e0%a5%81%e0%a4%a6%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be-6/ |title=मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन तथा शपथ |last= |first= |date=2025-09-15 |website=https://president.gov.np/ |publisher= |access-date=2025-09-15 |quote=}}</ref> == पृष्ठभूमि == {{मुख्य|नेपालमा जेन जी आन्दोलन}} प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]को नेतृत्वमा भएको भ्रष्टाचार र नेतृत्व विरुद्धको ठुलो स्तरको निराशाले आन्दोलनको जन्म दिएको थियो। अन्ततः [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|जेन जी आन्दोलन]]मा परिणत भएको थियो जसले विद्यमान सरकारको राजीनामा र स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको निरीक्षण गर्न सक्ने सङ्क्रमणकालीन नेतृत्व चाहन्थ्यो। बढ्दो दबाबसँगै, २७ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] विघटन गरिएको थियो। प्रतिक्रियामा, राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]ले नेपालमा प्रधानन्यायाधीश र सरकार प्रमुख दुवै बन्ने पहिलो महिला [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार नियुक्त गरेका थिए। यो अन्तरिम सरकारलाई देशलाई स्थिर बनाउने र आम चुनावको तयारी गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-09-12 |title=सुशीला कार्कीको मिसन-०८२|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764411/sushila-karkis-mission-082 |access-date=३१ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> == निर्वाचन == कार्कीलाई प्रदर्शनकारीहरूले सामाजिक सञ्जाल [[डिस्कर्ड]]मा एक मतदान मार्फत नेपालका अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा चयन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://clickmandu.com/2025/09/410866.html |title=सामाजिक सञ्जालमा भोटिङ गरेर प्रधानमन्त्री छान्ने विश्वको पहिलो देश बन्यो नेपाल! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२६ भदौ २०८२}}</ref> उनको नियुक्ति [[नेपाली सेना]]सँगको वार्तामा सहमति गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२६ भदौ २०८२ |title=जेनजी भर्चुअल बैठक: बालेन सम्पर्कमा आउन चाहेनन्, सुशीला कार्की सरकारको नेतृत्व गर्न तयार|url=https://clickmandu.com/2025/09/410316.html |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> ''र्‍यान्डम नेपाली'' अर्थात् राष्ट्रविमोचन तिमल्सिनाले उनले कहिल्यै यो पदको लागि दाबी नगरेको बताएका थिए।<ref>{{Cite instagram |postid=DObKir6Eoq4 |user=random.nepali |title=Regardig news of me vying for interim head position! Not true! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२८ भदौ २०८२ }}</ref> {{Election results |cand1='''[[सुशीला कार्की]]'''|votes1=3833 |cand2=राष्ट्रविमोचन तिमिल्सिना{{efn|[[युट्युब]], [[इन्स्टाग्राम]] जस्ता सामाजिक सञ्जाल र उनको पोडकास्ट उनी "यादृच्छिक नेपाली" भनेर चिनिन्छन्।}}|votes2=2022 |cand3=सागर ढकाल|votes3=1098 |cand4=[[हर्क साम्पाङ]]|votes4=487 |cand5=[[महावीर पुन]]|votes5=273 |source=<ref>{{Cite news |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763360/discord-where-the-genji-movement-spread |title=डिस्कर्ड : जहाँबाट फैलियो जेनजी आन्दोलन |date=२६ भदौ २०८२|access-date=२७ भदौ २०८२ |newspaper=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> }} == मन्त्रीहरू == {| class="wikitable mw-collapsible" !क्रम !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2"|राजनीतिक दल !पृष्ठभुमि !पदभार ग्रहण !पद छोडेको !वेबसाइट |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''प्रधानमन्त्री''' |- |१ |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[सुशीला कार्की]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|पूर्व प्रधानन्यायाधीश]] |२६ भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू''' |- |२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर खनाल]]<ref name=":0">{{Cite web |title=नवनियुक्त मन्त्रीहरुको शपथ साढे ११ बजे |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/15/202509151757906467.html |access-date=2025-09-15 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व अर्थसचिव |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://mof.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |३ |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[जगदीश खरेल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पत्रकार |६ असोज २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://mocit.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602180315/https://mocit.gov.np/ |date=2025-06-02 }} |- |४ |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[ओमप्रकाश अर्याल]]<ref name=":0" /> | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |अधिवक्ता |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |५ |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |राजेन्द्रसिंह भण्डारी | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व प्रहरी अतिरिक्त महानिरिक्षक |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |६ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |बालानन्द शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२०८२ पुस ११ |बहालवाला |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |७ |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mowss.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |कुमार इङ्नाम | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |कानुन विशेषज्ञ |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |९ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://moics.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१० |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |श्रद्धा श्रेष्ठ | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |नेपाल पर्यटन बोर्डकी वरिष्ठ प्रबन्धक |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |११ |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय (नेपाल)|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेविप्रा]]को पूर्व कार्यकारी निर्देशक |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.mopit.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१२ |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |बब्लु गुप्ता | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://moys.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१३ |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] मन्त्री |सुधा शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |बहालवाला |[https://mohp.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१४ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.moljpa.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१५ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१६ |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपन्छी विकास]] मन्त्री |[[मदन परियार]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१७ |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[महावीर पुन]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |वैज्ञानिक |२o८२ असोज ६ |६ माघ २०८२ |[https://www.moest.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१८ |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री | | | | | | |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१९ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]]<ref name=":0" /> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moewri.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117110112/https://www.moewri.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- |२० |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |२१ |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |माधव चौलागाई | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |२२ |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moud.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="9" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=को हुन् सुशीला कार्की ? |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/177669/2025-09-13 |access-date=२८ भदौ २०८२ |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=शीलतनिवासको खण्डहर भवन बाहिर तीन मन्त्रीले लिए शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764903/three-ministers-take-oath-outside-the-dilapidated-building-of-sheelat-niwas |access-date=३० भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> |} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] p7yx2vqa1obtjq9s4486wvbuqy2bl3m 0 147601 1362099 1328924 2026-06-17T02:18:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362099 wikitext text/x-wiki थर्मोडायनामिक '''हिट पम्प चक्र''' वा '''[[प्रशीतन|रेफ्रिजरेसन]] चक्र''' [[हिट पम्प]], [[एयर कन्डिसनिङ|वातानुकूलन]] र रेफ्रिजरेसनल प्रणालीहरूका लागि अवधारणात्मक र गणितीय मोडेलहरू हुन्।<ref>{{Cite web |last=yifei |date=2024-10-21 |title=Heat Pump Vs Air Conditioner |url=https://www.newntide.com/blog/heat-pump-vs-air-conditioner/ |access-date=2024-08-30 |website=NEWNTIDE |language=en-US}}</ref> हिट पम्प एक मेकानिकल प्रणाली हो जसले एक स्थानबाट ताप प्रसारण गर्दछ ("स्रोत") एक निश्चित तापक्रममा अर्को स्थानमा ("सिङ्क" वा "तातो सिङ्क") उच्च तापक्रममा।<ref>The Systems and Equipment volume of the ''[[ASHRAE Handbook]]'', ASHRAE, Incorporated, Atlanta, Georgia, 2004.</ref> यसैले यदि कुनै स्थानलाई तताउनु उद्देश्य हो भने (जस्तै जाडो समयमा घरको भित्री भागलाई न्यानो बनाउने) हिट पम्पलाई "हीटर" को रूपमा सोच्न सकिन्छ। तापको स्रोतलाई चिसो बनाउने उद्देश्य हो भने हिट पम्पलाई "फ्रिज" वा "कुलर"को रुपमा सोच्न सकिन्छ । दुवै अवस्थामा सञ्चालन सिद्धान्तहरू एउटै हो<ref name="Cengel2008">{{cite book |author=Cengel |first=Yunus A. |title=Thermodynamics: An Engineering Approach |last2=Boles |first2=Michael A. |publisher=McGraw-Hill |year=2008 |isbn=978-0-07-330537-0 |edition=6th}}</ref>, तापलाई चिसो ठाउँबाट तातो ठाउँमा सार्न उर्जाको प्रयोग गरिन्छ। == थर्मोडायनामिक चक्र == थर्मोडायनामिक्सको दोस्रो नियम अनुसार, गर्मी स्वत रूपमा चिसो स्थानबाट तातो स्थानमा प्रवाह हुन सक्दैन-यसको लागि यांत्रिक कार्य आवश्यक छ।<ref>''Fundamentals of Engineering Thermodynamics'', by Howell and Buckius, McGraw-Hill, New York.</ref> एउटा एसी उपकरणलाई मानिस बस्ने ठाउँबाट तापलाई भित्री स्थानबाट बाहिरी स्थानमा प्रसार गरेर बस्ने ठाउँलाई चिसो बनाउन यान्त्रिक कार्य चाहिन्छ। (तापको स्रोत बाहिरतिर (ताप सिङ्क) । त्यसै गरी, रेफ्रिजेरेटरले चिसो आइसबक्स (तापको स्रोत) भित्रबाट तापलाई भान्साकोठाको तातो -तापमान हावामा सार्छ (तातो सिङ्क) । सन् १८२४ मा सादी कार्नोटद्वारा कार्नोट चक्र प्रयोग गरेर गणितीय रूपमा आदर्श [[ताप इन्जिन]] सञ्चालन सिद्धान्तको वर्णन गरिएको थियो। एक आदर्श रेफ्रिजरेटर वा हिट पम्पलाई एक आदर्श ताप इन्जिनको रूपमा सोच्न सकिन्छ जुन विपरीत कार्नोट चक्रमा सञ्चालन भइरहेको छ।<ref name="ASHRAE">{{Cite web |title=Description 2017 ASHRAE Handbook—Fundamentals |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/description-2017-ashrae-handbook-fundamentals |access-date=2020-06-13 |website=www.ashrae.org}}</ref> हिट पम्प चक्र र प्रशीतन चक्रलाई भेपर कम्प्रेसन, भेपर एब्जर्पसन, ग्याँस चक्र, वा ''स्टर्लिङ चक्र'' रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। === भेपर कम्प्रेसन चक्र === [[चित्र:Refrigeration.png|दायाँ|फ्रेम|वाष्प-कम्प्रेशन रेफ्रिजरेशन <ref>[http://web.me.unr.edu/me372/Spring2001/Vapor%20Compression%20Refrigeration%20Cycles.pdf The Ideal Vapor-Compression Cycle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226113352/http://web.me.unr.edu/me372/Spring2001/Vapor%20Compression%20Refrigeration%20Cycles.pdf|date=2007-02-26}}</ref>]] [[चित्र:Heatpump2.svg|अङ्गुठाकार|तुलनाको लागि, एक गर्मी पम्पको वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन चक्रको एक साधारण शैलीकृत रेखाचित्रः 1 कन्डन्सर, 2 विस्तार वाल्व, 3 वाष्पीकरणकर्ता, 4 [[कम्प्रेसर]] (नोट गर्नुहोस् कि यो रेखाचित्र ठाडो र तेर्सो रूपमा अघिल्लो एकको तुलनामा पल्टियो &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<ref>{{Cite web |title=Scroll down to "The Basic Vapor Compression Cycle and Components" |url=http://iehmtu.edata-center.com/toc/chapt_r/ch18s82.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630164309/http://iehmtu.edata-center.com/toc/chapt_r/ch18s82.html |archive-date=2006-06-30 |access-date=2007-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630164309/http://iehmtu.edata-center.com/toc/chapt_r/ch18s82.html |date=2006-06-30 }}</ref>]] भेपर-कम्प्रेसन चक्र धेरै रेफ्रिजरेसन, [[एयर कन्डिसनिङ|वातानुकूलन]], र अन्य शितलन उपकरण र न्यानो बनाउन हिट पम्पमा प्रयोग गरिन्छ। यसमा दुईवटा हिट एक्सचेन्जरहरू हुन्छ: एउटा कन्डेन्सर हो, जुन तातो हुन्छ र ताप छोड्छ, र अर्को इभापोरेटर हो, जुन चिसो हुन्छ र ताप सोस्छ। ताप र शीतलन दुवै मोडहरूमा सञ्चालन गर्न आवश्यक पर्ने अनुप्रयोगहरूका लागि, यी दुई हिट एक्सचेन्जर्को भूमिका परिवर्तन गर्न रिभर्सिङ्ग भल्भ प्रयोग गरिन्छ। माथिको छलफल आदर्श भेपर कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन चक्रमा आधारित छ र प्रणालीमा घर्षण, प्रेसर ड्रप, रेफ्रिजरेन्ट वाष्पको कम्प्रेसनको समयमा हल्का थर्मोडायनामिक अपरिवर्ता, वा गैर-आदर्श ग्यास व्यवहार ) जस्ता वास्तविक- प्रभावहरूलाई ध्यानमा राख्दैन।<ref name="ASHRAE"/> === भेपर एब्जर्पसन चक्र === बीसौं शताब्दीको प्रारम्भिक वर्षहरूमा, पानी-अमोनिया प्रणालीहरू प्रयोग गरेर [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर|भेपर एब्जर्पसन चक्र]] लोकप्रिय र व्यापक रूपमा प्रयोग गरिएको थियो तर, [[भेपर कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन|भेपर कम्प्रेसन चक्र]]को विकास पछि, यसले यसको न्यून दक्षता (भेपर कम्प्रेशन चक्रको लगभग पाँचौं भाग) को कारण धेरै महत्त्व गुमायो। आजकल, भेपर एब्जर्पसन चक्र त्यहाँ मात्र प्रयोग गरिन्छ जहाँ बिजुली भन्दा तापको स्रोत सजिलै उपलब्ध हुन्छ, जस्तै औद्योगिक फोहोर तातो, सौर्य तापीय ऊर्जा, वा मनोरञ्जनात्मक सवारी साधनहरूमा अफ-द-ग्रिड रेफ्रिजरेसन। एब्जर्पसन चक्र [[भेपर कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन|भेपर कम्प्रेसन चक्र]] जस्तै हुन्छ, तर रेफ्रिजरेन्ट वाष्पको आंशिक दबाबमा निर्भर गर्दछ। एब्जर्पसन प्रणालीमा, [[कम्प्रेसर]]लाई एब्जर्बर र जेनेरेटरद्वारा प्रतिस्थापन गरिन्छ। एब्जर्बरले रेफ्रिजरेन्टलाई उपयुक्त तरल (हल्का घोल) मा विघटन गर्दछ र फिक्का घोल त्यसपछि गाढा घोल बन्छ। जेनरेटरमा, गर्मी थपमा, तापमान बढ्छ, र यसको साथ, रेफ्रिजरेन्ट वाष्पको आंशिक दबाव बलियो समाधानबाट जारी गरिन्छ। यद्यपि, जेनेरेटरलाई ताप स्रोत चाहिन्छ, जसले फोहोर ताप प्रयोग नगरेसम्म ऊर्जा खपत गर्दछ। अवशोषण रेफ्रिजरेटरमा, रेफ्रिजरेन्ट र अवशोषकको उपयुक्त संयोजन प्रयोग गरिन्छ। सबैभन्दा सामान्य संयोजनहरू [[अमोनिया]]- पानी (रेफ्रिजेरेन्ट-एबसोर्बेन्ट) र पानी- [[लिथियम ब्रोमाइड]] (रेफ्रिजेरेन्ट-एबसोर्बेंट) हुन्। एब्जर्पसन रेफ्रिजरेसन प्रणालीहरू जीवाश्म ईन्धनहरू (जस्तै, [[कोइला]], [[तेल]], [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]], आदि) वा [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] (जस्तै, फोहोर-ताप रिकभरी, बायोमास दहन, वा सौर्य ऊर्जा) को दहनद्वारा संचालित गर्न सकिन्छ। === ग्यास चक्र === === स्टर्लिङ इन्जिन === स्टर्लिङ चक्र ताप इन्जिनलाई विपरितमा सञ्चालन गर्न सकिन्छ। यान्त्रिक उर्जा प्रयोग गरेर विपरीत दिशामा तापको प्रसारण गरिन्छ। उल्टो दिशामा गर्मी स्थानान्तरण ड्राइभ गर्न एक यांत्रिक ऊर्जा इनपुट प्रयोग गरेर, उल्टो मा संचालित गर्न सकिन्छ (जस्तै एक गर्मी पम्प, वा रेफ्रिजरेटर) । त्यस्ता उपकरणहरूका लागि धेरै डिजाइन कन्फिगरेसनहरू छन् जुन निर्माण गर्न सकिन्छ। त्यस्ता धेरै सेटअपहरूलाई रोटरी वा स्लाइडिङ सिलहरू चाहिन्छ, जसले घर्षण हानि र रेफ्रिजरेन्ट चुहावट बिच गाह्रो ट्रेडअफहरू प्रस्तुत गर्न सक्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Thermodynamic cycles|state=uncollapsed}} {{HVAC}} 4qxqytmtipyeky5hyaoyb144edsldi9 0 147863 1362055 1354709 2026-06-16T17:23:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362055 wikitext text/x-wiki [[चित्र:If_people_start_thinking_freely_about_sex..._They_start_thinking_freely_about_everything!,_Amsterdam_(2021)_02.jpg|अङ्गुठाकार|एम्स्टर्डममा एक सेक्स सकारात्मक पोस्टर (२०२१) ]] '''यौन-सकारात्मक आन्दोलन''' एक सामाजिक र दार्शनिक आन्दोलन हो, जसले यौनताको मान्यता (अभिव्यक्तिको अनगिन्ती रूपहरू) लाई बढावा दिदै यौनता वरपरको सांस्कृतिक मनोवृत्ति र नियमहरू परिवर्तन गर्न खोज्छ, मानव अनुभवको प्राकृतिक र स्वस्थ भागको रूपमा र व्यक्तिगत सार्वभौमिकता, सुरक्षित यौन अभ्यासहरू, र सहमतिमा आधारित यौन सम्बन्ध (हिंसा वा जबरजस्तीबाट मुक्त) को महत्त्वलाई जोड दिँदै। यो "यौनता मानव अनुभवको एक महत्त्वपूर्ण अंश हो र यो सम्मानको योग्य छ" भन्ने विचारमा आधारित छ।<ref>{{Cite web |date=2024-05-31 |title=How to Be More Sex Positive, According to Experts |url=https://www.menshealth.com/sex-women/a60955147/what-is-sex-positivity/ |access-date=2025-01-10 |website=Men's Health |language=en-US}}</ref> यद्यपि आन्दोलनमा संलग्न व्यक्तिहरूमाझ यो शब्दको परिभाषा धेरै फरक छ, यसको केन्द्रीय धारणा "विभिन्न यौन झुकाव, रुचि (वा त्यसको अभाव), पहिचान र अभिव्यक्तिहरूको लागि खुलापन" हो।<ref name=":13">{{Cite journal |last=Ivanski |first=Chantelle |last2=Kohut |first2=Taylor |year=2017 |title=Exploring definitions of sex positivity through thematic analysis |journal=The Canadian Journal of Human Sexuality |volume=26 |issue=3 |pages=216–225 |doi=10.3138/cjhs.2017-0017 |s2cid=148995818 |doi-access=free}}</ref> यौन-सकारात्मक आन्दोलनले आफ्नो अभियानको एक भागको रूपमा व्यापक [[यौन शिक्षा]] र सुरक्षित यौनको पनि वकालत गर्दछ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Klein |first=Jessica |date=20 August 2021 |title=What does 'sex positivity' mean? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20210818-what-does-sex-positivity-mean |access-date=2025-01-10 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> यो आन्दोलनले सामान्यतया यौन गतिविधिका प्रकारहरूमा कुनै नैतिक भेदभाव गर्दैन, यी छनौटहरूलाई व्यक्तिगत प्राथमिकताको विषयको रूपमा हेर्छ।<ref name=":72">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/11/20/magazine/teaching-good-sex.html|title=Teaching Good Sex|last=Abraham|first=Laurie|date=2011-11-16|work=The New York Times|access-date=2018-03-26|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == अवलोकन == यौन-सकारात्मकका सर्तहरू र अवधारणाहरू (जर्मनः सेक्सुएल पोजिटिभ (or, वैकल्पिक रूपमा यौन-सकारात्मक (सेक्सुएल बेजाहेन्ड) र यौन-नकारात्मक (सेक्सुअल नेगेटिभ) सामान्यतया विल्हेल्म रीच श्रेय दिइन्छ। उनको परिकल्पना थियो कि केही समाजहरूले यौन अभिव्यक्तिलाई अनिवार्य रूपमा राम्रो र स्वस्थको रूपमा हेर्छन्, जबकि अरूले सामान्यतया यौनको नकारात्मक दृष्टिकोण राख्छन् र कामवासनालाई दबाउन र नियन्त्रण गर्न खोज्छन्।<ref name=":322">Johansson, Warren. 1990. "[http://www.williamapercy.com/wiki/images/Negpos.pdf Sex Negative, Sex Positive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125110356/http://www.williamapercy.com/wiki/images/Negpos.pdf|date=25 November 2018}}". In: Dynes WR (ed). Encyclopedia of Homosexuality. New York: Garland. p 1182–1183. {{ISBN|0-8153-1880-4}}.</ref> यस अवधारणालाई वर्णन गर्न प्रयोग गरिने अन्य शब्दहरूमा ''प्रो-सेक्स'' वा प्रो-सेक्सुअलिटी समावेश छन्।<ref name=":322" /><ref name=":326">Johansson, Warren. 1990. "[http://www.williamapercy.com/wiki/images/Negpos.pdf Sex Negative, Sex Positive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125110356/http://www.williamapercy.com/wiki/images/Negpos.pdf|date=25 November 2018}}". In: Dynes WR (ed). Encyclopedia of Homosexuality. New York: Garland. p 1182–1183. {{ISBN|0-8153-1880-4}}.</ref> यौन-सकारात्मक आन्दोलनले सामान्यतया, हेटेरोसेक्सुअल वा [[समयौनिकता|समलिङ्गी]] यौन, वा [[हस्तमैथुन]] बिचमा नैतिक वा नैतिक भिन्नता बनाउँदैन, यी छनौटहरूलाई व्यक्तिगत प्राथमिकताको मामिलाको रूपमा।<ref name=":124">{{Cite journal |last1=Ivanski |first1=Chantelle |last2=Kohut |first2=Taylor |date=2017-11-16 |title=Exploring definitions of sex positivity through thematic analysis |journal=The Canadian Journal of Human Sexuality |language=en |volume=26 |issue=3 |pages=216–225 |doi=10.3138/cjhs.2017-0017 |issn=2017-0017 |s2cid=148995818 |doi-access=free}}</ref> अन्य यौन-सकारात्मक स्थितिहरूमा BDSM र [[बहुप्रेमी|बहुपत्नीत्व]] साथसाथै [[अयौनिकता|अलैंगिकता]] स्वीकृति समावेश छ।<ref name=":124" /> केही यौन-सकारात्मक सिद्धान्तकारहरूले जाति/संस्कृति, लिङ्ग, यौनता, वर्ग, राष्ट्रियता र आध्यात्मिकताको अन्तरक्रियाको सन्दर्भमा यौन-सकारात्मकताको विश्लेषण गरेका छन्।<ref name=":124" /> यौन-सकारात्मक आन्दोलनको विशालताका कारण, मानिसहरूलाई "यौन-सकारात्मक" शब्दको सहमतिको परिभाषामा पुग्न चुनौतीपूर्ण भएको छ।" <ref name=":124" />सेक्सोलोजिस्ट क्यारोल क्विनद्वारा यौन-सकारात्मकताको धेरै परिभाषाहरू प्रस्ताव गरिएको छ।<blockquote>''यौन-सकारात्मक'', एक शब्द जुन सांस्कृतिक चेतनामा आउँदैछ, यो अर्गोन डिपि प्रेम-बाल उत्सव होइन-यो एक साधारण तर कट्टरपन्थी पुष्टि हो कि हामी प्रत्येकले फरक माध्यममा आफ्नै जोश बढाउँछौं, कि दुई वा तीन वा आधा दर्जन यौन झुकावको सट्टा, हामी लाखौंको सन्दर्भमा सोच्नु पर्छ। "''यौन-सकारात्मक''" ले हाम्रो प्रत्येक अद्वितीय यौन प्रोफाइललाई सम्मान गर्दछ, जसरी हामी स्वीकार गर्दछौं कि हामीमध्ये केहीलाई यौन भिन्नता र सम्भावनाहरू उन्मूलन गर्ने प्रयास गर्ने संस्कृतिले क्षति पुर्याएको छ।<ref>Queen, Carol (1997). ''Real Live Nude Girl: Chronicles of Sex-Positive Culture''. Pittsburgh (Cleis Press). {{ISBN|1-57344-073-6}}</ref></blockquote><blockquote>यो सांस्कृतिक दर्शन हो जसले यौनतालाई कसैको जीवनमा सम्भावित सकारात्मक शक्तिको रूपमा बुझ्दछ, र यो निस्सन्देह, यौन-नकारात्मकतासँग विपरित हुन सक्छ, जसले यौनलाई समस्याग्रस्त, विघटनकारी र खतरनाकको रूपमा देख्छ। यौन-सकारात्मकताले [[यौनिक अल्पसङ्ख्यक|यौन विविधता]], भिन्न इच्छा र सम्बन्ध संरचनाहरू, र सहमतिमा आधारित व्यक्तिगत छनौटहरूको लागि अनुमति दिन्छ र वास्तवमा मनाउँछ।</blockquote> == इतिहास == {{Portal|Human sexuality }} पश्चिमी संसारको स्थापित मापदण्ड बाहिर यौन गतिविधिको सहिष्णुताका लागि आह्वानहरू पुरातन कालदेखि नै अस्तित्वमा छन्। पिरामिड र थिसबे कथामा टिप्पणी गर्दै, मानवतावादी जियोभन्नी बोक्काशियो १४ औं शताब्दीमा लेखेका थिएः<blockquote>अनियन्त्रित गतिविधिको जोश इच्छाको जोश हो, र यो लगभग प्लेग र युवाहरू बिचको सामान्य अपराध हो जसमा-आह! - यो एक रोगी दिमाग संग सहनुपर्छ, किनकि यो प्रकृतिको इच्छा द्वारा हो, कि हामी सक्षम भए पनि हामी स्वेच्छिक रूपमा प्रजननमा झर्छौं, नत्र मानव जाति दोषमा पर्दछ यदि संभोग बुढेसकालसम्म स्थगित गरियो भने।<ref name="f846">{{Cite web |title=De Mulieribus Claris |url=https://www.tha.de/~harsch/Chronologia/Lspost14/Boccaccio/boc_m013.html |access-date=2025-07-13 |website=Technische Hochschule Augsburg |language=la}}</ref></blockquote>एक आधुनिक घटना, ''यौन मुक्ति'' शब्द एक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलनलाई वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ, जुन १९६० देखि १९७० को दशकसम्म देखियो।<ref name=":43">[[David Allyn|Allyn, David]] (2000). ''Make love, not war: the sexual revolution, an unfettered history''. Warner Trade Publishing. {{ISBN|978-0-316-03930-7}}.</ref> यद्यपि, यो शब्द कम्तिमा १९२० को दशकको उत्तरार्धदेखि प्रयोग हुँदै आएको छ र प्रायजसो यौन मुक्ति र मनोवैज्ञानिक मुद्दाहरूमा [[सिग्मुन्ड फ्रायड|फ्रायड]] लेखन, साथै विल्हेल्म रीच, जसले मूल रूपमा यो शब्द बनाएका थिए, द्वारा प्रभावित भएको मानिन्छ।<ref name=":322" /> सन् १९६० को दशकमा, मानिसहरूले यौनको बारेमा सोच्ने तरिकामा परिवर्तन हुन थाल्यो, पुरानो संसारको पूर्ववर्तीहरूबाट टाढा केही सर्कलहरूमा डि-कन्डिसनिङको अवधिको हेराल्ड गर्दै, र यौन व्यवहारको नयाँ कोडहरू विकास गर्दै, जसमध्ये धेरै मुख्यधारामा एकीकृत भएका छन्। सन् १९६० को दशकले लाखौँ युवाहरूले हिप्पी नैतिकतालाई अँगालेर [[प्रेम]] शक्ति र यौनको सौन्दर्यलाई सामान्य जीवनको प्राकृतिक अङ्गको रूपमा प्रचार गर्दै "स्वतन्त्र प्रेम" को नयाँ संस्कृतिको पनि घोषणा गर्यो। हिप्पीहरूले यौन र यौनता प्राकृतिक जैविक घटना हो जसलाई न त अस्वीकार गर्नुपर्छ न त दमन गर्नुपर्छ भन्ने विश्वास गर्थे। मनोवृत्तिको परिवर्तनले यौनता सम्बन्धी परम्परागत दृष्टिकोणहरू पाखण्डपूर्ण र पुरुष-उग्र राष्ट्रवादी दुवै थिए भन्ने धारणालाई प्रतिबिम्बित गऱ्यो। यौन उदारीकरणले विवाह भित्र र बाहिर खुला यौन प्रयोग, [[गर्भनिरोध|गर्भनिरोधक]] र [[संयुक्त गर्भनिरोघक चक्की|गोली]], [[नग्नता|सार्वजनिक नग्नता]], समलिङ्गी मुक्ति, कानुनी [[गर्भपतन]], अन्तरजातीय विवाह, प्राकृतिक प्रसव फर्कने, [[महिला अधिकार]] र [[नारीवाद]] नयाँ नैतिकताको घोषणा गर्यो। इतिहासकार डेभिड एलिन तर्क गर्छन् कि यौन क्रान्ति विवाहपूर्व यौन सम्बन्ध, हस्तमैथुन, कामुक कल्पनाहरू, पोर्नोग्राफी प्रयोग, र यौनता बारे "बाहिर आउने" समय थियो।<ref name=":43" /> ''यौन-सकारात्मक'' शब्द पहिलो पटक संयुक्त राज्य अमेरिकामा १९९० को दशकको अन्त्यतिर सान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्नियामा सेन्टर फर सेक्स एण्ड कल्चर र सियाटल, वाशिंगटनमा सेन्टर फर सेक्स पोजिटिभ कल्चरको स्थापनासँगै प्रयोगमा आएको थियो। २००९ मा, ओरेगनको पोर्टल्याण्डमा सेक्स पोजिटिभ वर्ल्डको सुरुवात भयो। २०१९ सम्म, पाँच देशहरूमा गैर-नाफामुखी संस्थाको सोह्र भन्दा बढी अध्यायहरू छन्।{{स्रोत नखुलेको|date=June 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2023)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == यौन-सकारात्मक नारीवाद ==   यौन-सकारात्मक नारीवाद, जसलाई '''यौन उदार नारीवाद''' पनि भनिन्छ, यो सन् १९८० को दशकको सुरुमा सुरु भएको आन्दोलन थियो। सन् १९७० को दशकमा [[नारीवादी आन्दोलनको दोस्रो लहर]] देखा परेपछि यसको [[अश्लील चित्रण]], यौन कार्य, र [[गुनुत्वरीडाष्टी]]को विरोध गरेको थियो जसलाई यौन प्रतिको नकारात्मक दृष्टिकोण भनिन्छ।<ref name=":3">{{Cite web |last=MasterClass |date=Oct 11, 2022 |title=Sex-Positive Feminism: 5 Notable Sex-Positive Feminists |url=https://www.masterclass.com/articles/sex-positive-feminism |access-date=May 15, 2023 |website=MasterClass}}</ref> महिला उत्पीडनको नारीवादी व्याख्याको केन्द्रमा [[अश्लील चित्रण|पोर्नोग्राफी]] राख्न क्याथरिन म्याककिनन र डोर्चेन लिडहोल्ट जस्ता पोर्नोग्राफी विरोधी नारीवादीहरूको प्रयासको प्रतिक्रियामा केही यौन-सकारात्मक नारीवादी आन्दोलनमा संलग्न भए। एन्ड्रिया ड्वोर्किन र रोबिन मोर्गन पोर्नोग्राफी विरोधी नारीवादीको रूपमा महिला शरीरको ह्रास र वस्तुनिष्ठताले [[यौन हिंसा]] र आक्रमण विचारलाई बढावा दिएको विश्वास राखेका थिए।.<ref name=":33">{{Cite web |last=MasterClass |date=Oct 11, 2022 |title=Sex-Positive Feminism: 5 Notable Sex-Positive Feminists |url=https://www.masterclass.com/articles/sex-positive-feminism |access-date=May 15, 2023 |website=MasterClass}}</ref> सन् १९८० को दशकको प्रारम्भमा यौन-सकारात्मक र पोर्नोग्राफी विरोधी नारीवादीहरू बिचको तीव्र बहस र कटुतापूर्ण यस अवधिलाई प्रायः "नारीवादी यौन युद्ध" भनिन्छ। अन्य यौन-सकारात्मक नारीवादीहरू अन्य नारीवादीहरूको विपक्षमा नभई यौनको पितृसत्तात्मक नियन्त्रणको रूपमा उनीहरूले देखेको प्रत्यक्ष प्रतिक्रियामा संलग्न भए। यौन-सकारात्मक नारीवादको वकालत गर्ने केही लेखकहरूमा एरिका लस्ट, एलेन विलिस, सुसी ब्राइट, प्याट्रिक क्यालिफिया, गेल रुबिन, क्यारोल क्वीन, एभेडन क्यारोल, ट्रिस्टन टाओरमिनो, डायना केज, [[नीना हार्टले|निना हार्टले]], अमिया श्रीनिवासन, मिरेल मिलर-यङ र बेट्टी डोडसन समावेश छन्। यौन-सकारात्मक नारीवादले ध्यान दिन्छ र महिलाको शरीर, यौन इच्छा अन्वेषण गर्ने अधिकारको महत्त्वलाई स्वीकार गर्दछ, र यौन हिंसाले महिलाको इच्छाको समर्थनलाई रोक्नुपर्दैन भन्ने विचार गर्दछ।<ref name=":34">{{Cite web |last=MasterClass |date=Oct 11, 2022 |title=Sex-Positive Feminism: 5 Notable Sex-Positive Feminists |url=https://www.masterclass.com/articles/sex-positive-feminism |access-date=May 15, 2023 |website=MasterClass}}</ref> यो आन्दोलन स्वतन्त्रताको संरक्षणको माग गर्दछ र यौन क्षेत्रमा अवस्थित नियमहरू विरुद्ध छ। यसले आलोचकहरूबाट तीव्र यौन-विरोधी दबाबद्वारा आफूलाई हानि पुर्याउन नदिई विविधता र यौन भिन्नताको सम्मान गर्न पनि प्रोत्साहित र माग गर्दछ।<ref name=":34" /> यौन-सकारात्मक नारीवादले आजको संसारमा महिलाको यौन सुखमा प्रवचन मौन र सीमान्तकृत भएको पुष्टि गर्दछ।<ref>{{Cite journal |last1=McGeeney |first1=Ester |last2=Kehily |first2=Mary Jane |date=2016-05-03 |title=Young people and sexual pleasure – where are we now? |url=https://doi.org/10.1080/14681811.2016.1147149 |journal=Sex Education |volume=16 |issue=3 |pages=235 |doi=10.1080/14681811.2016.1147149 |issn=1468-1811 |s2cid=147522408 |url-access=subscription}}</ref> महिलाहरूको रक्षा गर्ने कथित उद्देश्यका साथ यौन संवादलाई दबाउँदा उनीहरूलाई यस परिप्रेक्ष्यमा कमजोर लिङ्गका रूपमा देखा पर्नेछ। पीडितका रूपमा वर्गीकरण गरेर महिलाहरूलाई आफ्नो रक्षा गर्न गाह्रो हुन सक्छ।<ref>{{Cite news|url=https://elpais.com/elpais/2017/08/21/tentaciones/1503325193_860557.html|title=Por qué es tan importante que las mujeres hablen abiertamente de sexo|last=Tentaciones|date=2017-08-23|work=El País|access-date=2021-02-26|language=es|issn=1134-6582}}</ref> समय बित्दै जाँदा, महिलाहरूलाई यौन निष्क्रियको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ, जबकि पुरुषहरूलाई यौन आक्रामकको रूपमा मान्यता दिइन्छ, त्यसैले संभोगलाई एक गतिविधि मानिन्छ जसमा महिलाहरूले पुरुषको इच्छालाई "अधीन" गर्दछन्। <ref>{{Cite journal |last1=Seabrook |first1=Rita C. |last2=Ward |first2=L. Monique |last3=Cortina |first3=Lilia M. |last4=Giaccardi |first4=Soraya |last5=Lippman |first5=Julia R. |date=2017-04-12 |title=Girl Power or Powerless Girl? Television, Sexual Scripts, and Sexual Agency in Sexually Active Young Women |url=http://dx.doi.org/10.1177/0361684316677028 |journal=Psychology of Women Quarterly |volume=41 |issue=2 |pages=240 |doi=10.1177/0361684316677028 |issn=0361-6843 |s2cid=152048528 |url-access=subscription}}</ref> महिलाको इच्छालाई कम गर्न जारी राख्ने अर्को कारक भनेको यसमा सहमति र अनुसन्धानको अभाव हो, यो सामाजिक दमनको उत्पादन हो जुन महिलाहरूले शताब्दीयौंसम्म सहनु परेको छ, जसले पूर्वाग्रह र सामान्यीकरण निम्त्याएको छ।<ref name=":34" /> सेर हाइट, एक यौन शिक्षक र नारीवादीले महिला यौनताबारे गलत धारणाहरूलाई चुनौती दिए, र स्त्री यौन मुक्ति र व्यक्तिहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा अभिव्यक्त गर्ने र निर्णय वा दमन बिना आफ्नो यौनता अन्वेषण गर्ने अधिकारलाई समर्थन गरे। उनको काम, "द हाइट रिपोर्टः महिला यौनताको एक राष्ट्रव्यापी अध्ययन" (१९७६) मा प्रदर्शन गरिए अनुसार उनले [[सिग्मुन्ड फ्रायड|फ्रायडियन]] विश्वासहरूको प्रतिवाद गरे कि महिलाहरू संभोगको आवश्यकता बिना स्वतन्त्र रूपमा यौन सुख अनुभव गर्न सक्षम थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/09/11/books/shere-hite-dead.html|title=Shere Hite, Who Challenged Myths of Female Sexuality, Dies at 77|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=2020-09-11|work=The New York Times|access-date=2023-05-13|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Official Website of Shere Hite |url=https://www.hiteresearchfoundation.org/ |access-date=2023-05-13 |website=www.hiteresearchfoundation.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513220102/https://www.hiteresearchfoundation.org/ |date=2023-05-13 }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=s3OZaVn2wfkC&dq=shere+hite+female+sexuality&pg=PA11 "The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality"]</ref> यद्यपि, हाइटले डेटा सङ्कलन गर्ने, पूर्वाग्रह प्रदर्शन गर्ने सांख्यिकीय विधिहरूको कारण नारीवाद विरोधी प्रतिक्रियाको सामना गर्नुपरेको थियो, र त्यसैले पुस्तक धेरै हदसम्म विवादास्पद भयो र पुरुषहरूको केही पार्टीहरूलाई धम्की दियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5I-qlHF3DskC&q=shere+hite&pg=PR9|title=Backlash: The Undeclared War Against American Women|date=2009-11-18}}</ref> यौन पदानुक्रम प्रणालीले हेटेरोसेक्सुअलिटी, [[विवाह]] र [[प्रजनन]] शीर्ष स्थानमा राख्छ, जसले धेरै महिलाहरूलाई आजको संसारमा प्रबल यौन प्रणालीसँग डराउँछ।<ref>{{Citation |last=Maclaran |first=Pauline |title=Judith Butler: Gender Performativity and Heterosexual Hegemony |date=2017-12-14 |url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315626093-29 |work=Canonical Authors in Consumption Theory |pages=230 |access-date=2021-02-26 |publisher=Routledge |doi=10.4324/9781315626093-29 |isbn=978-1-315-62609-3 |url-access=subscription}}</ref> आनन्द र यौनता मानव अधिकार हो जुन पुरानो जमानाको पितृसत्तात्मक सामाजिक निर्माणद्वारा अधीनमा राखिएको छ।<ref>{{Cite journal |last1=Kismödi |first1=Eszter |last2=Corona |first2=Esther |last3=Maticka-Tyndale |first3=Eleanor |last4=Rubio-Aurioles |first4=Eusebio |last5=Coleman |first5=Eli |date=2017-07-12 |title=Sexual Rights as Human Rights: A Guide for the WAS Declaration of Sexual Rights |url=http://dx.doi.org/10.1080/19317611.2017.1353865 |journal=International Journal of Sexual Health |volume=29 |issue=sup1 |pages=22–23 |doi=10.1080/19317611.2017.1353865 |issn=1931-7611 |s2cid=148862236 |url-access=subscription}}</ref> यौन समर्थक नारीबादले राजनीतिक प्रतिरोधको स्थलको रूपमा यौनता विकास गर्ने प्रयास गर्दछ। उनीहरूको पक्षमा "आनन्द" कारक प्रयोग गरेर, समकालीन क्वीर सिद्धान्त र राजनीतिमा यौन र नारीवादी "सशक्तिकरण" प्रयोग गरेर महत्त्वपूर्ण योगदान दिइएको छ।<ref>{{Cite journal |last=Neill |first=Emily Rider |date=2019-05-20 |title=Troubling the Body: A Feminist Critique of Corporeal Politics |url=https://dash.harvard.edu/handle/1/40615597 |journal=Doctoral Dissertation, Harvard Divinity School |language=en |publication-date=2019 |pages=27–28}}</ref> == सशक्तीकरण दृष्टिकोण == === युवा यौन शिक्षा === यौन-सकारात्मक आन्दोलन विद्यालयहरूमा व्यापक र सही यौन शिक्षा शिक्षासँग पनि सम्बन्धित छ।<ref name=":0" /> "एब्स्टिनेन्स एजुकेशन ग्रान्ट प्रोग्राम (ए. इ. जि. पि. ए.) " जस्ता कार्यक्रमहरूले यौन इच्छालाई सम्पर्क गर्न र एच. आइ. भि./एड्स जस्ता यौन संचारित सङ्क्रमणहरूबाट बच्न स्वस्थ तरिकाको रूपमा परित्याग सिकाउँछन्।<ref>Adolescent Pregnancy Prevention Program. State Abstinence Education Grant Program; Fact Sheet. Family & Youth Services Bureau, 2018-07.https://esteemjourney.com/wp-content/uploads/2018/07/State-Abstinenece-Education-Grants.pdf</ref> यद्यपि, मे २०२१ मा, स्वस्थ युवाका लागि वास्तविक शिक्षा र पहुँच ऐन (आरईएएचवाईए) ले युवाहरूका लागि सत्य र समावेशी यौन शिक्षालाई समेट्ने उद्देश्यले संघीय अनुदानहरू सुरु गर्यो। यसले शीर्षक पाँच राज्य अनुदान कार्यक्रमका लागि सङ्घीय कोषको अन्त्य गर्न खोज्छ, जसले विवाहसम्म परित्याग गर्ने विचारधारालाई बढावा दिन्छ, जुन प्रारम्भिक शिक्षाका लागि हानिकारक हुन सक्छ।<ref>{{Cite web |last=Diamondstein |first=Megan |date=2021-05-26 |title=Federal Bill Would Promote Youth Sex Education in U.S. |url=https://reproductiverights.org/federal-bill-would-promote-youth-sex-education-in-u-s/ |access-date=2023-05-12 |website=Center for Reproductive Rights |language=en-US}}</ref> सामाजिक सुरक्षा ऐनको शीर्षक V बाट A-H दिशानिर्देशहरूले एक फरक परिप्रेक्ष्य व्यक्त गर्दछ जसले विवाहको सन्दर्भमा विशेष रूपमा यौन गतिविधिमा संलग्न हुनु मात्र स्वीकार्य व्यवहार हो भन्ने धारणा राख्छ (LGBT व्यक्तिहरू बाहेक) परित्याग-मात्र-विवाह-विवाह कार्यक्रमहरूलाई समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite journal |last1=Malone |first1=Patrick |last2=Rodriguez |first2=Monica |date=2011 |title=Comprehensive Sex Education vs. Abstinence-Only-Until-Marriage Programs |url=https://www.jstor.org/stable/23032415 |journal=Human Rights |volume=38 |issue=2 |pages=5–22 |issn=0046-8185 |jstor=23032415}}</ref> यस आन्दोलनले यौन सकारात्मकताको बारेमा सिक्ने र सिकाउने खुला, इमानदार, गैर-निर्णयात्मक, स्वीकार्य दृष्टिकोण बुझ्न युवाहरूका लागि स्वस्थ दृष्टिकोणलाई बढावा दिन खोज्छ।<ref>{{Cite web |date=4 November 2019 |title=What is sex positivity? |url=https://schoolofsexed.org/blog-articles/2019/11/4/what-is-sex-positivity |access-date=2023-05-12 |website=School of Sexuality Education |language=en-US}}</ref> यौन कार्य उद्योगले [[अश्लील चित्रण|पोर्नोग्राफी]], [[वेश्यावृत्ति]] (एस्कर्ट सेवाहरू, मसाज पार्लरहरू, र वेश्यालयहरू) साइबरसेक्स सेवाहरू, विदेशी नृत्य, र अनलाइन नग्न मोडलिङ समावेश गर्दछ। विश्वव्यापी रूपमा करिब ४ देखि ४ करोड २० लाख महिला यौन कार्य उद्योगमा संलग्न छन्-तथापि, एलजिबिटी यौनकर्मीहरूको सङ्ख्याको अनुमान प्रायः हिसाबमा हुँदैन। नारीवादी, क्वीर र मानव अधिकार विद्वानहरूले कानुनी स्थिति र [[लैङ्गिक पहिचान]] परवाह नगरी यौन श्रम उद्योगमा प्रवेश गर्दा गरिएका आर्थिक छनौटहरूलाई जोड दिन सेक्स वर्क शब्द प्रयोग गर्छन्। यौनकर्म उद्योगको जटिलताले यौनकर्मकर्ताहरूको अधिकारलाई मौलिक मानव अधिकार बनाउँदै अन्तर्राष्ट्रिय, सङ्घीय र राज्य नियमहरूद्वारा प्रदान गरिएको संरक्षणबाट कामदारहरूलाई बाहिर राख्छ।{{Spaces}} यौनकर्मीहरूलाई पिम्पहरू र आपराधिक सिन्डिकेटहरू विरुद्ध सुरक्षा चाहिन्छ जसले सजिलै आफ्नो कमाईको फाइदा लिन्छन्, र हिंसा, भेदभाव, सामाजिक सीमान्तकरण, र स्वास्थ्य सेवा र आवास सेवाहरूमा सजिलो पहुँचबाट पनि सुरक्षा चाहिन्छ। यौनकर्मीहरूलाई प्रायः अपराधीकरण अधीनमा राखिन्छ, जबकि सामान्यतया संलग्न पुरुषहरू, उपभोक्ताहरू वा श्रम नियन्त्रकहरूको रूपमा, प्रायः सजाय नपाई हिँड्छन्। त्यहाँ नारीवादीहरू, क्वीर विद्वानहरू, कार्यकर्ताहरू, र व्यवसायीहरूको यौन कार्यलाई अपराधीकरण, वैधानिक, र/वा संघीकरण गरिनु पर्छ कि हुँदैन भन्ने बारे भिन्न कुराकानीहरू छन्। उनीहरू सबै यस कुरामा सहमत छन् कि लैङ्गिक, जाति, वर्ग, उमेर, यौनता र राष्ट्रियताको सामाजिक संरचनामा निहित शक्तिको गतिशीलताले यौनकर्मीहरूलाई हिंसात्मक पितृसत्तात्मक र पुँजीवादी ढाँचामा काम गर्न र जीवनयापन गर्न बाध्य पार्ने आर्थिक अवस्था उत्पन्न गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Introduction to Women's, Gender and Sexuality Studies - L. Ayu Saraswati; Barbara L. Shaw; Heather Rellihan - Oxford University Press; Sex Work as Labor |url=https://global.oup.com/ushe/product/introduction-to-womens-gender-and-sexuality-studies-9780190084875 |access-date=2023-05-16 |website=global.oup.com |page=197 |language=en}}</ref> === सहमति संस्कृति === यौन-सकारात्मक आन्दोलनले यौन मुठभेडहरूमा सहमति महत्त्वलाई जोड दिन्छ र समर्थन गर्दछ। यौन गतिविधिहरूमा संलग्न हुँदा मानिसहरू बिच सम्मानको पहिलो र सबैभन्दा आधारभूत रूप सहमति हो। स्वस्थ यौन सम्बन्धलाई बढावा दिँदै सहमति छलफल गर्दा वार्ता र सञ्चारको रूप सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। सहमति संस्कृतिले सकारात्मक सहमति, उत्साही सहमति, र स्वस्थ र सम्मानजनक यौन सम्बन्धलाई बढावा दिन सहमति शिक्षाको महत्त्वलाई बढावा दिन्छ। सहमति सार्वजनिक रूपमा हाम्रो नैतिक निर्णयहरू व्यक्त गर्न र वैधानिक बनाउन एक तरिका दिन्छ।<ref>{{Cite journal |last=Burnes |first=Theodore R. |last2=Singh |first2=Anneliese A. |last3=Witherspoon |first3=Ryan G. |date=Jul 7, 2017 |title=Sex Positivity and Counseling Psychology |url=https://www.apa.org/education-career/ce/sex-positivity.pdf |url-status=live |language=en |doi=10.1177/0011000017710216 |s2cid=149248066 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518173230/https://www.apa.org/education-career/ce/sex-positivity.pdf |archive-date=2023-05-18 |access-date=20 June 2023}}</ref> सकारात्मक सहमतिले यौन व्यवहारमा संलग्न हुन स्पष्ट, सूचित र स्वैच्छिक सहमति वर्णन गर्दछ। यौन अन्तरक्रियामा संलग्न जो कोही अन्य पक्ष वा पक्षहरूले कुनै हिचकिचाहट बिना आफ्नो प्रत्यक्ष सहमति दिएका छन् भनेर सुनिश्चित गर्न जिम्मेवार छन्। विरोध, शब्द वा कार्यको अभावको अर्थ सहमति होइन, र मौनता कहिले पनि सहमतिको रूप हुनेछैन। विरोध वा विरोधको अपेक्षा गर्नु हुँदैन ।<ref>{{Cite journal |last=Dougherty |first=Tom |date=2015 |title=Yes Means Yes: Consent as Communication |url=https://www.jstor.org/stable/26605233 |journal=Philosophy & Public Affairs |volume=43 |issue=3 |pages=224–253 |doi=10.1111/papa.12059 |issn=0048-3915 |jstor=26605233 |url-access=subscription}}</ref> सहमतिको सकारात्मक अभिव्यक्ति उत्साही सहमतिको मुख्य केन्द्रबिन्दु हो। उत्साही सहमति आह्वान गर्नाले "होइन" को अनुपस्थितिको विपरित "हो" को उपस्थितिमा ध्यान केन्द्रित गर्नु आवश्यक छ। यसलाई उत्साहजनक शारीरिक भाषा प्रयोग गरेर स्वर वा गैर-मौखिक रूपमा सञ्चार गर्न सकिन्छ। यसमा टाउको हल्लाउनु, आँखाको सम्पर्क कायम राख्नु र मुस्कुराउनु, शारीरिक भाषाको उदाहरणका रूपमा समावेश छ। यो सम्झनु महत्त्वपूर्ण छ कि यसले सहमति जनाउन सक्छ, तिनीहरूले स्पष्ट सकारात्मक सहमति प्रतिनिधित्व गर्दैनन्, र कसैले सधैँ मौखिक पुष्टि प्राप्त गर्नुपर्दछ। स्वस्थ यौन सम्बन्ध र सहमति कायम राख्नको लागि कुञ्जी भनेको आफ्नो पार्टनर वा साझेदारहरूसँग नियमित रूपमा जाँच गर्नु हो कि उनीहरू सहज छन् र उनीहरूको राय परिवर्तन भएको छैन भनेर सुनिश्चित गर्न।<ref>{{Cite web |title=What Consent Looks Like {{!}} RAINN |url=https://www.rainn.org/articles/what-is-consent#:~:text=Simply%20put,%20enthusiastic%20consent%20means,maintaining%20eye%20contact,%20and%20nodding |access-date=2023-05-18 |website=www.rainn.org}}</ref> === अन्तरक्रियाशीलता === [[लैङ्गिकता|लिङ्ग]]-सकारात्मक आन्दोलन भित्रको अन्तरक्रियाले लिङ्ग, वर्ग, जाति र [[मानव यौनिकता|यौनता]] जस्ता सामाजिक कोटीहरूको परवाह नगरी जटिल पहिचान, समावेशीकरण चिन्न प्रयास गर्दछ। यसमा जाति र [[जातिगत समूह|जातीयता]], लिङ्ग, [[लैङ्गिक पहिचान]], [[यौन अभिमुखिकरण|यौन अभिमुखीकरण]] र स्थितिको समावेशको अभाव छ। यौन-सकारात्मक आन्दोलनले [[सांस्कृतिक विविधता]] समावेश गर्ने दिशामा अघि बढ्ने प्रयास गर्दछ, र यौन अभ्यासहरूमा विविधताका साथै यौन अल्पसङ्ख्यकहरू र अन्य सीमान्तकृत वा उत्पीडित पहिचानहरूलाई ध्यानमा राख्छ। सकारात्मक यौनिकताले व्यक्तिको कल्याण र खुशी, यौनिकतामा व्यक्तित्व, ज्ञान र सिक्ने धेरै तरिकाहरू अँगाल्ने, व्यावसायिक नैतिकता, खुला र इमानदार सञ्चार, शान्ति निर्माण, जबकि सामाजिक संरचना सबै स्तरहरूमा लागू हुने गर्दछ। यौन-सकारात्मकताको स्थापना र पश्चिमी दृष्टिकोणबाट जरा लगाइएको थियो। हालको धेरैजसो यौन-सकारात्मक ढाँचाहरू शिक्षित, औद्योगिक, समृद्ध र लोकतान्त्रिक जनसंख्यामा केन्द्रित छन्, जसले अन्तरक्रिया र सीमान्तकृत समूहहरूको विचारलाई बेवास्ता गर्दछ।<ref>{{Cite journal |last=Alexander |first=Apryl A. |date=2019 |title=Sex for All: Sex Positivity and Intersectionality in Clinical and Counseling Psychology |url=https://muse.jhu.edu/pub/17/article/741756 |journal=Journal of Black Sexuality and Relationships |volume=6 |issue=1 |pages=49–72 |doi=10.1353/bsr.2019.0015 |issn=2376-7510 |s2cid=208688540 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Williams |first1=D.J |last2=Thomas |first2=Jeremy N. |last3=Prior |first3=Emily E. |last4=Walters |first4=Wendy |date=2015 |title=Introducing a multidisciplinary framework of positive sexuality |url=https://journalofpositivesexuality.org/wp-content/uploads/2021/09/10.51681-1.112_Introducing-a-Multidisciplinary-Framework-for-Positive-Sexuality_Williams-Thomas-Prior-Walters.pdf |journal=Journal of Positive Sexuality |volume=1 |pages=6–11 |doi=10.51681/1.112}}</ref> == आलोचना == विपक्षमा, केही नारीवादीहरू{{Who|date=September 2020}} विश्वास गर्छन् कि यौन-सकारात्मकताले महिलाहरूमा बेफाइदा महसुस गर्छ तर उनीहरूलाई दमन गर्न सजिलो बनाउँछ।<ref>{{Cite web |last=Lampen |first=Claire |date=23 February 2020 |title=The Disturbing Rise of the '50 Shades' Defense for Murder |url=https://www.thecut.com/2020/02/50-shades-of-gray-murder-defense-blames-women-for-rough-sex.html |website=The Cut |language=en-us}}</ref>{{Failed verification|date=September 2020}}<sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[विकिपिडिया:प्रमाणिकता|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2020)">failed verification</span>]]''&#x5D;</sup> यौन-सकारात्मकताको विरोध गर्ने एउटा ठूलो धार्मिक - विशेष गरी अब्राहमिक - रूढिवादीहरूले मानव कामुकतालाई<ref name=":322" /> विवाहको सम्झौता बाहेक विनाशकारी शक्तिको रूपमा हेर्छन्। यौन कार्यहरूलाई पदानुक्रममा वर्गीकृत गरिएको छ, पदानुक्रमको शीर्षमा वैवाहिक विषमलिङ्गीता र हस्तमैथुन, समलैंगिकता, र अन्य यौनिकताहरू छन् जुन सामाजिक अपेक्षाहरू भन्दा तलतिर विचलित हुन्छन्।<ref name=":5">Rubin, Gayle (1984). Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality. In Carole S. Vance (Ed.), ''Pleasure and Danger: exploring female sexuality'', pp. 267–319. Boston (Routledge & Kegan Paul). {{ISBN|0-7100-9974-6}}</ref> औषधि र मनोचिकित्साले पनि यौन-नकारात्मकतामा योगदान पुर्‍याएको भनिन्छ, किनकि तिनीहरूले यस पदानुक्रमको तल देखा पर्ने कामुकताका केही रूपहरूलाई रोगजनक (मानसिक रोग हेर्नुहोस्) को रूपमा तोक्न सक्छन्।<ref name=":5" /> भर्कर्क, ग्लिक र बाउर जस्ता धेरै नारीवादीहरूले चुनौतीपूर्ण पितृसत्तात्मक मानदण्डहरूमा यसको प्रभावकारिताको बारेमा चिन्ताको कारण यौन-सकारात्मकताको पुनरावृत्तिको आलोचना गरेका छन्। <ref name=":2">{{Citation |last=Verkerk |first=Willow |title=Reification, Sexual Objectification, and Feminist Activism |date=2017 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1pk3jqt.11 |work=The Spell of Capital |pages=149–162 |editor-last=Gandesha |editor-first=Samir |access-date=2021-02-26 |series=Reification and Spectacle |publisher=Amsterdam University Press |isbn=978-90-8964-851-8 |jstor=j.ctt1pk3jqt.11 |editor2-last=Hartle |editor2-first=Johan F.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bauer|first=Nancy|title=How to do things with pornography|date=2015|isbn=978-0-674-05520-9|location=Cambridge, Massachusetts|oclc=893709461}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Glick |first=Elisa |date=2000 |title=Sex Positive: Feminism, Queer Theory, and the Politics of Transgression |url=https://www.jstor.org/stable/1395699 |journal=Feminist Review |volume=64 |issue=64 |pages=19–45 |doi=10.1080/014177800338936 |issn=0141-7789 |jstor=1395699 |s2cid=145181041 |url-access=subscription}}</ref> यी नारीवादीहरू आफूहरू "यौन-नकारात्मक" भन्दा "यौन-आलोचनात्मक" भएको कुरामा जोड दिन्छन्।.<ref>{{Cite web |last=Sun |first=The Cornell Daily |date=2013-09-03 |title=JOHN: Rethinking Sex-Positivity |url=https://cornellsun.com/2013/09/03/john-rethinking-sex-positivity/ |access-date=2021-02-26 |website=The Cornell Daily Sun |language=en-US}}</ref> विद्वान, भर्कर्कले "महिला यौन वस्तुनिष्ठताको हानिकारक र स्वतन्त्र दुवै पक्षहरू छन् र यसको सही विवरणले दुवैलाई विचार गर्नुपर्छ" भन्दै यसलाई स्वीकार गर्दछ।.<ref>{{Citation |last=Verkerk |first=Willow |title=Reification, Sexual Objectification, and Feminist Activism |date=2017 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1pk3jqt.11 |work=The Spell of Capital |pages=157 |editor-last=Gandesha |editor-first=Samir |access-date=2021-02-26 |series=Reification and Spectacle |publisher=Amsterdam University Press |isbn=978-90-8964-851-8 |jstor=j.ctt1pk3jqt.11 |editor2-last=Hartle |editor2-first=Johan F.}}</ref> आलोचकहरूले पनि यौनिकताको कमोडिफिकेशनको मुद्दा लिन्छन्। महिलाहरूलाई सौन्दर्य र यौनकरणको पश्चिमी मापदण्डहरूमा लगानी गर्न भनिएको छ जबकि "उपभोग्य वस्तुहरू आफै" पनि बन्छन्।<ref name=":2" /> यौन-सकारात्मक नारीवादलाई "व्यवस्थित भेदभाव र हिंसालाई ध्वस्त पार्नु, आलोचना गर्नु, पर्दाफास गर्नु वा चुनौती दिनु भन्दा व्यक्तिगत जीवन छनौटहरू मार्फत पितृसत्तात्मक लैङ्गिक मान्यताहरूलाई पराजित गर्न जोड दिएकोमा आलोचना गरिएको छ। <ref>{{Cite journal |last=Nguyen |first=Tram |date=2013 |title=From SlutWalks to SuicideGirls: Feminist Resistance in the Third Wave and Postfeminist Era |url=http://dx.doi.org/10.1353/wsq.2013.0102 |journal=WSQ: Women's Studies Quarterly |volume=41 |issue=3–4 |pages=158 |doi=10.1353/wsq.2013.0102 |issn=1934-1520 |s2cid=85288792 |url-access=subscription}}</ref> [[चित्र:SlutWalk_DC_2012_-29-_(9719812813).jpg|अङ्गुठाकार|स्लट वाक डीसी २०१२]] स्लट एक सक्रिय घटनाको रूपमा यसको प्रभावकारिताको आलोचना प्राप्त गरेको छ। स्लटवाकको उद्देश्य "स्लट" शब्दलाई पुनः प्राप्त गर्नु र पीडित-दोषारोपणको प्रतिरोध गर्नु थियो।<ref>{{Cite journal |last=Nguyen |first=Tram |date=2013 |title=From SlutWalks to SuicideGirls: Feminist Resistance in the Third Wave and Postfeminist Era |url=http://dx.doi.org/10.1353/wsq.2013.0102 |journal=WSQ: Women's Studies Quarterly |volume=41 |issue=3–4 |pages=159 |doi=10.1353/wsq.2013.0102 |issn=1934-1520 |s2cid=85288792 |url-access=subscription}}</ref> स्लट-वाकको उद्देश्य भए तापनि, आलोचकहरूले "स्लट" शब्द पुनः प्राप्त नभएको कुरा औंल्याए।<ref name=":02">{{Cite journal |last=Nguyen |first=Tram |date=2013 |title=From SlutWalks to SuicideGirls: Feminist Resistance in the Third Wave and Postfeminist Era |url=http://dx.doi.org/10.1353/wsq.2013.0102 |journal=WSQ: Women's Studies Quarterly |volume=41 |issue=3–4 |pages=160 |doi=10.1353/wsq.2013.0102 |issn=1934-1520 |s2cid=85288792 |url-access=subscription}}</ref> बरु, स्लट शब्द पुनः परिभाषित भएको थियो। स्लटवाकका आलोचकहरूले यो पनि सुझाउ दिन्छन् कि कपडाहरू प्रकट गर्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्दा "अन्ततः बलात्कार, घरेलु हिंसा, यौन दुर्व्यवहार र सडक उत्पीडन जस्ता गम्भीर र घातक मुद्दाहरूलाई विस्थापित गर्दछ।" <ref name=":02" /> अन्त्यमा, स्लटवाकले रङ्गीन महिलाहरूले सामना गर्ने अति-यौनकरणलाई विचार नगरेको कारण आलोचना प्राप्त गर्यो।<ref>{{Cite journal |last=Nguyen |first=Tram |date=2013 |title=From SlutWalks to SuicideGirls: Feminist Resistance in the Third Wave and Postfeminist Era |url=http://dx.doi.org/10.1353/wsq.2013.0102 |journal=WSQ: Women's Studies Quarterly |volume=41 |issue=3–4 |pages=161 |doi=10.1353/wsq.2013.0102 |issn=1934-1520 |s2cid=85288792 |url-access=subscription}}</ref> काला महिलाहरूको ब्लुप्रिन्टले स्लट-वाकलाई एउटा खुला पत्र लेखे जसमा कालो महिलाहरूले स्लट-वॉकमा रहेकाहरू जस्तै आफूलाई "लेबल गर्न सक्दैनन्" भनी व्याख्या गरिएको छ। == २१ औं शताब्दीमा == सन् २००० को प्रारम्भदेखि नै यौन-सकारात्मक आन्दोलन मुख्यधारामा नजिक हुँदै गएको छ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Sex Positivity |url=https://wgac.colostate.edu/education/bodyimage/sex-positivity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613124641/https://wgac.colostate.edu/education/bodyimage/sex-positivity/ |archive-date=June 13, 2020 |access-date=June 13, 2020 |website=Women and Gender Advocacy Center |publisher=Colorado State University |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613124641/https://wgac.colostate.edu/education/bodyimage/sex-positivity/ |date=June 13, 2020 }}</ref> [[सामाजिक सञ्जाल|सामाजिक मिडिया]] आगमनले यौन-सकारात्मक आन्दोलनलाई थप पहुँचयोग्य बनाएको छ आन्दोलन प्लेटफर्मका समर्थकहरूलाई उनीहरूको विश्वासलाई अनुयायीहरूको विस्तृत दर्शकहरूमा प्रवर्द्धन गर्न। आन्दोलनको पहुँच विस्तार गरेर, यौन-सकारात्मकता सबै प्रकारका यौन र यौनता समावेशी भएको छ।<ref name=":72" /> लाजमर्दो यौन-सकारात्मक आन्दोलन भित्र विशेष चासोको क्षेत्र भएको छ, मानिसहरूलाई बढी खुला हुन र मानिसहरूले यौन र यौनता सम्बन्धी विभिन्न अनुभवहरू स्वीकार गर्न प्रोत्साहित गर्दछ।<ref>{{Cite journal |last1=Fahs |first1=Breanne |year=2014 |title='Freedom to' and 'freedom from': A new vision for sex-positive politics |journal=Sexualities |volume=17 |issue=3 |pages=267–290 |doi=10.1177/1363460713516334 |s2cid=144575799}}</ref> स्लट-लाजमर्दो, प्रुड-लाजमर्दा र किङ्क-लाजमर्दार सबैलाई यौन-सकारात्मक आन्दोलनले चुनौती दिएको छ जसले सबै मानिसहरूलाई समर्थन र आन्दोलनमा समावेश भएको महसुस गर्न अनुमति दिने प्रयास गरेको छ।<ref>{{Cite journal |last=Tolman |first=Deborah L. |last2=Anderson |first2=Stephanie M. |last3=Belmonte |first3=Kimberly |year=2015 |title=Mobilizing Metaphor: Considering Complexities, Contradictions, and Contexts in Adolescent Girls' and Young Women's Sexual Agency |journal=Sex Roles |volume=73 |issue=7–8 |pages=298–310 |doi=10.1007/s11199-015-0510-0 |s2cid=141668694}}</ref> === अनलाइन यौन-सकारात्मक समुदायहरू === ट्विटर, फेसबुक, रेडिट र टम्बलर जस्ता प्लेटफर्महरूले यौन-सकारात्मक समूहहरूको ठूला समुदायहरू तयार पारेका छन्, जसले मानिसहरूलाई सामेल हुन आमन्त्रित गर्दै सजिलै पहुँचयोग्य ठाउँहरू सिर्जना गरिरहेका छन्। थप रूपमा, फेर्ली, फील्ड, ब्लूम नाउ प्लुरा, र #ओपन जस्ता BDSM किंकलाई प्रवर्द्धन गर्ने यौन-सकारात्मक फेटिश डिजिटल एपहरूमा घातांकीय वृद्धि भएको छ। शिन्टो कानामरा मात्सुरी, फोल्सम स्ट्रीट फेयर, सेक्सपो, रियली गुड सेक्स फेस्टिवल जस्ता वार्षिक रूपमा आयोजना हुने कार्यक्रमहरूले यौन-सकारात्मक समुदायलाई जनतामा आमन्त्रित र प्रवर्द्धन गर्छन्, जसले विश्वभरका पर्यटकहरू र मिडिया कभरेजलाई आकर्षित गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=Jurberg |first=Ash |date=2021-05-14 |title=8 Sex Festivals That Should Be On Your Bucket List |url=https://medium.com/sexography/8-sex-festivals-that-should-be-on-your-bucket-list-d8256eaf3f05 |access-date=2023-05-14 |website=Sexography |language=en}}</ref>{{Better source needed|date=June 2023}}<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[विकिपिडिया:प्रमाणिकता|<span title="This claim needs references to better sources. (June 2023)">better&nbsp;source&nbsp;needed</span>]]''&#x5D;</sup><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2016/jan/28/the-festival-of-really-good-sex-introducing-whole-new-schools-of-thought|title=Festival of Really Good Sex: getting rubbed the right way – and the wrong way|last=Garrett|first=Ally|date=2016-01-28|work=The Guardian|access-date=2023-05-14|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> इन्टरनेटमा बढ्दो पहुँचका कारण प्रविधिको प्रगतिसँग साइबरसेक्स लोकप्रिय भएको छ। साइबरसेक्सले अनलाइन सेवाको रूपमा प्रदान गर्ने गोपनीयता र अज्ञातताको प्राथमिकताका कारण इन्टरनेट र पुरुष एस्कोर्ट्स सेवा दिने वेबसाइटहरूमा पुरुष यौन सेवाहरूको दृश्यता पनि बढेको छ। यसले पुरुष यौन उद्योगलाई फाइदा पुर्याएको छ, विशेष गरी समलिङ्गी सामाजिक स्थानहरूका लागि जुन प्रायः परम्परागत सेटिङहरूमा असहज महसुस गर्दछ।<ref>{{Cite journal |last=Minichiello |first=Victor |last2=Scott |first2=John |last3=Callander |first3=Denton |date=2013 |title=New Pleasures and Old Dangers: Reinventing Male Sex Work |url=https://www.jstor.org/stable/42002059 |journal=The Journal of Sex Research |volume=50 |issue=3/4 |pages=263–275 |doi=10.1080/00224499.2012.760189 |issn=0022-4499 |jstor=42002059 |pmid=23480072 |s2cid=9066499 |url-access=subscription}}</ref> === यौन-सकारात्मक पार्टी र क्लबहरू === यौन-सकारात्मक घटनाहरू सेक्स पार्टीहरू जस्तै होइनन्ः सेक्सलाई अनुमति छ तर घटनाको मुख्य फोकस होइन। फेटिश कपडा सामान्य छ, जुन धेरै अवस्थामा अनिवार्य ड्रेस कोड हो।<ref>{{Cite web |last=Vorreyer |first=Thomas |date=2017-04-07 |title=Sex-Positive Parties Are Not the Same Thing As Sex Parties |url=https://www.vice.com/en/article/antideutsche-sexparty-nein-sexpositive-partys-sind-keine-sexpartys/ |access-date=2025-01-16 |website=VICE |language=en-US}}</ref> त्यस्ता पार्टी शृङ्खला र क्लबहरू, उदाहरणका लागि लन्डनमा टोर्चर गार्डन,<ref>{{Cite news|url=https://www.timeout.com/london/nightlife/not-so-secret-new-wave-of-londons-sex-positive-parties|title=The not-so-secret new wave of London's sex-positive parties|last=Wilkinson|first=Chiara|work=Time Out London|access-date=2025-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125204235/https://www.timeout.com/london/nightlife/not-so-secret-new-wave-of-londons-sex-positive-parties|archive-date=2024-11-25|language=en-GB}}</ref> एम्स्टर्डमको वेस्टल्याण्ड, किटकाटक्लब, जर्मन फेटिश बल र बर्लिनमा हाउस अफ लुनेसी,<ref>{{Cite web |last=Tiernan |first=Jonny |date=2024-08-15 |title=Keep it sultry and safe: A guide to Berlin's sex-positive parties |url=https://www.the-berliner.com/music-clubs/berlin-sex-positive-parties-kink-costume-safety-consensual-queer/ |access-date=2025-01-16 |website=The Berliner |language=en-GB}}</ref> बुडापेस्टमा [[Freedom Fetish|स्वतन्त्रता फेटिश]]<ref>{{Cite web |last=Tukacs |first=Tekla |date=2019-10-08 |title=Titkos buli készülődik Budapesten - Előkerül a latex és az ostor is |url=https://www.femcafe.hu/cikkek/lifestyle/fetis-buli-budapest-bdsm-berlin |access-date=2025-01-16 |website=Femcafe |language=hu}}</ref> पार्टी र स्वतन्त्रता मन्त्रालय क्लब।<ref>{{Cite web |last=Kun |first=Gabi |date=2024-09-01 |title=Fétispartin jártunk, ahol nem láttunk orgiát |url=https://nlc.hu/eletmod/20240901/fetis-klub-interju/ |access-date=2025-01-16 |language=hu }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240910175540/https://nlc.hu/eletmod/20240901/fetis-klub-interju/ |date=2024-09-10 }}</ref> === मुलधारका मिडिया === पप संस्कृतिले पनि यौन-सकारात्मक आन्दोलनलाई मुख्यधारामा ल्याउन ठूलो भूमिका खेलेको छ। [[लेडी गागा]], एम्बर रोज, जेसिका बील, क्यामरुन डियाज, [[टेलर स्विफ्ट]] र अन्य थुप्रै सेलिब्रेटीहरूले स्लट-लाजमर्दो, यौनता, यौन आक्रमण, शरीर स्वीकृति र समग्र यौन स्वास्थ्य र जिम्मेवारीको बारेमा सार्वजनिक रूपमा बोलेका छन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.shape.com/celebrities/interviews/9-female-celebrities-get-candid-about-sexual-health|title=9 Celebs Getting Candid About Sexual Health|date=2015-09-25|work=Shape Magazine|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104234422/https://www.shape.com/celebrities/interviews/9-female-celebrities-get-candid-about-sexual-health|archive-date=4 November 2019|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191104234422/https://www.shape.com/celebrities/interviews/9-female-celebrities-get-candid-about-sexual-health |date=2019-11-04 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.yourtango.com/2017300875/these-9-sex-positive-women-celebrities-should-be-your-role-models|title=These 9 Sex-Positive Women Celebrities Should Be Your Role Models|date=2017-03-24|work=YourTango|access-date=2018-04-04|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615192615/https://www.yourtango.com/2017300875/these-9-sex-positive-women-celebrities-should-be-your-role-models |date=2018-06-15 }}</ref> हालका वर्षहरूमा, यौन-सकारात्मक अवधारणाहरूले [[बर्लिन]] र [[भिएना|भियना]] जस्ता शहरहरूमा यौन-सकारात्मक पार्टीहरू मार्फत नृत्य क्लबहरूमा आफ्नो बाटो फेला पारेको छ।<ref>{{cite web |author=Christoph Benkeser |date=22 November 2018 |title=Sex-Positive in Wien: Alles, was ihr über die neue Party wissen müsst |url=https://www.vice.com/de/article/sex-positive-party-hausgemacht-wien-darkroom-auslage-interview-fetisch-bdsm-leder/ |access-date=21 March 2021 |publisher=[[Vice (magazine)|Vice]]}}</ref> यौन-सकारात्मक पोडकास्टहरू जस्तै यू क्याम फर्स्ट विथ मेघन बार्टन ह्यानसन, सेक्स विथ एमिली, र ''सेक्सोलोजी'', साथै [[टिकटक|टिकटोक]] र [[युट्युब]] जस्ता प्लेटफर्महरूमा सामाजिक मिडिया सामग्रीहरू बढ्दो लोकप्रिय भएका छन्, विशेष गरी युवा दर्शकहरूलाई आकर्षित र लक्षित गर्दै खुला छलफलहरूमा संलग्न छन् र यौन-सकारात्मक र व्यक्तिगत यौन अनुभवहरू हुनुको बारेमा कुराकानीलाई बढावा दिन्छन्। == पनि हेर्नुहोस् == {{Reflist}}{{Wilhelm Reich}} == सन्दर्भहरू == {{Sexual revolution}} [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 818fm60e0ni0a1thmbcnu2fnegi8ydt 0 148809 1362085 1345957 2026-06-17T01:47:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362085 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु पौराणिक मणि}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Satrajit Prasena Syamantaka.jpg | caption = सत्राजितले प्रसेनलाई मणि प्रदान गर्दै | texts = ''[[विष्णु पुराण]]'', ''[[पद्म पुराण]]'' | affiliation = [[सूर्य (देवता)|सूर्य]], [[सत्राजित]], [[जाम्बवान]], [[कृष्ण]], [[अक्रुर]], शतधन्वा }} '''स्यमन्तक''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] पौराणिक कथाहरूमा उल्लिखित एक पौराणिक मणि हो जसलाई अलौकिक शक्तिले भरिपूर्ण रहेको मानिन्छ।<ref>{{Cite web|title=Jambavan and the Story of the Syamantaka Jewel|url=http://www.harekrsna.de/artikel/jambavan.htm|access-date=2021-11-13|website=www.harekrsna.de}}</ref> यसलाई रातो रङको मणिको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{cite book|title=Ancient Astrological Gemstones & Talismansfirst=Richard Shaw|last=Brown|publisher=Hrisikesh Ltd|date=October 2007|isbn=978-974-8102-29-0}}</ref> यदि यसको मालिक सदाचारी र असल छ भने यो मणिले उसको रक्षा गर्ने तर मालिक खराब रहेमा यसले अनिष्ट ल्याउने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Bane |first=Theresa |url=https://books.google.com/books?id=RAnoDwAAQBAJ&dq=syamantaka+myth&pg=PA152 |title=Encyclopedia of Mythological Objects |date=2020-06-08 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-7688-3 |pages=152 |language=en}}</ref> स्यमन्तक मणिको कथा ''[[विष्णु पुराण]]'' र ''[[भागवत पुराण]]'' मा उल्लेख गरिएको छ। यो मणि मूलतः [[सूर्य (देवता)|सूर्य]]देवको थियो जसलाई उनले आफ्नो घाँटीमा धारण गर्ने गर्दथे। जुन भूमिमा यो मणि रहन्छ, त्यहाँ खडेरी, भूकम्प, बाढी वा अनिकाल जस्ता कुनै पनि प्राकृतिक विपत्तिहरू कहिल्यै आउँदैनन् र त्यो ठाउँ सधैं धनधान्य र समृद्धिले भरिपूर्ण रहन्छ भन्ने विश्वास गरिन्थ्यो। यो मणिले यसको मालिकलाई दैनिक आठ 'भार' सुन प्रदान गर्दथ्यो।<ref>{{cite web|title=Syamantaka gold production weight|url=http://www.srimadbhagavatam.org/canto10/chapter56.html|accessdate=2015-04-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019050532/http://www.srimadbhagavatam.org/canto10/chapter56.html |date=2022-10-19 }}</ref> ("चार धानका दाना बराबर एक गुञ्जा; पाँच गुञ्जा बराबर एक पण; आठ पण बराबर एक कर्ष; चार कर्ष बराबर एक पल; र सय पल बराबर एक तुला हुन्छ। बीस तुला मिलेर एक भार बन्दछ।") यश मणिले दैनिक रूपमा लगभग ७७ किलो सुन उत्पादन गर्दथ्यो।<ref>{{cite book|title=Sanskrit-English Dictionary|first=V.S.|last=Apte|publisher=Motilal Banarsidas – Delhi, India|year=1970}}</ref> यो मणि सूर्यदेवको देदीप्यमान चमकको स्रोत पनि थियो।<ref>{{Cite web|title=Krishna and the Syamantaka Gem|url=https://www.indiaparenting.com/krishna-and-the-syamantaka-gem.html|access-date=2021-11-13|website=Indiaparenting.com|language=en}}</ref> [[सूर्य (देवता)|सूर्यदेव]]का भक्त तथा [[यदु वंश|यादव]] राजा [[सत्राजित]] समुद्रको किनारमा हिँड्दै भक्तिपूर्वक प्रार्थना गरिरहेका बेला स्वयम् सूर्यदेव उनीसामु प्रकट हुन्छन्। भगवानलाई एक अस्पष्ट र अग्निमय स्वरूपमा देखेर सत्राजितले उनलाई अलि कम तेजस्वी रूपमा प्रकट हुन आग्रह गर्छन्। यसका लागि, सूर्यदेवले आफ्नो घाँटीबाट स्यमन्तक मणि निकालेर भुइँमा राख्छन्। त्यसपछि सत्राजितले सूर्यदेवलाई तामा जस्तै टल्किने शरीर र हल्का रातो आँखा भएको एक सुन्दर पुरुषको रूपमा देख्छन्। सत्राजितले अर्चना गरिसकेपछि सूर्यदेवले उनलाई वरदान स्वरूप त्यो मणि प्रदान गर्छन्। जब सत्राजित त्यो मणि लिएर [[द्वारका]] फर्किए, उनको चमक देखेर मानिसहरूले उनलाई झुक्किएर सूर्यदेव नै ठान्छन्। उक्त मणिको चमक अत्याधिक भएकाले स्वयम् [[कृष्ण]]ले पनि उक्त मणि यादवहरूका सर्वोच्च नेता [[उग्रसेन]]लाई उपहार दिन आग्रह गर्छन् तर सत्राजितले कृष्णको कुरा मान्दैनन्।<ref>{{Cite book|title=The Syamantaka gem|date = April 1971|isbn = 8189999648|publisher =Amar Chitra Katha Private Limited}}</ref> == सत्राजितको हत्या == [[भागवत पुराण]]का अनुसार कृतवर्मा, [[अक्रुर]] र शतधन्वा नामका तीन यादव योद्धाहरू स्यमन्तक मणिको महिमाबाट अत्याधिक मोहित थिए र उनीहरू त्यो मणि आफूसँगै राख्न चाहन्थे। सत्राजित सुतिरहेका बेला उनीहरूले उनको हत्या गरी मणि लिएर फरार हुन्छन्। पछि [[कृष्ण]] र [[बलराम]]ले शतधन्वाको वध गरेर सत्राजितको मृत्युको बदला लिन्छन् तर उनीसँग मणि नभएको कुरा पत्ता लाग्यो। कृष्णले आफ्ना ससुराको अन्त्येष्टि संस्कार सम्पन्न गर्छन्। पछि उनले शतधन्वाले त्यो मणि अक्रुरकहाँ राखेको थाहा पाउँछन्। अक्रुरले धेरै दिनदेखि सुनका वेदीहरूमा धार्मिक यज्ञहरू गरिरहेका थिए। कृष्णले अक्रुरलाई [[द्वारका]]मा बोलाउँदा अक्रुरले एउटा कपडामा बेरेर त्यो मणि ल्याउँछन्। उनले आफ्ना कुलका सदस्यहरूको उपस्थितिमा भगवान कृष्णलाई स्यमन्तक मणि सुम्पिए, जसले गर्दा कृष्णमाथि लागेको मणिको चोरीको कुनै पनि आरोप गलत साबित हुन पुग्छ। स्यमन्तक मणिमाथि सत्राजितकी छोरी सत्यभामालगायत धेरै व्यक्तिहरूले दाबी गरेको देखेर कृष्णले उक्त मणि पुनः अक्रुरकै संरक्षणमा फिर्ता गरिदिन्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2022-09-02 |title=Murder of Satājit for Syamantaka [Chapter 57] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-bhagavata-purana/d/doc1128931.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथाहरू]] 7bsa6e3fhkbnt8jab0bptbss4nlzfie 0 149190 1362077 1348116 2026-06-17T00:53:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362077 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|सर्पकी माता भनेर चिनिने एक हिन्दु देवी}} {{Infobox deity |type = हिन्दु |deity_of = सर्पकी माता |spouse =[[कश्यप]] |parents = [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] |texts = [[रामायण]] |image = File:Wat Phra Kaeo mural 2008-09-06 (001).jpg |caption = हनुमान सुरसाको मुखमा प्रवेश गर्दै। [[थाइल्यान्ड]]को [[बैङ्कक]]स्थित पन्ना बुद्धको मन्दिरको भित्तेचित्र।}} '''सुरसा''' वा '''सिरस''' एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] देवी हुन् जसलाई '''उरगहरू''' (आदिम सरीसृप) की माताको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name="mani">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/767 767]}}"</ref> उनको सबैभन्दा लोकप्रिय कथा [[हिन्दु धर्मग्रन्थ]] ''[[रामायण]]'' मा आउँछ जहाँ उनलाई [[लङ्का]] जाने क्रममा भगवान [[हनुमान]]को परीक्षा लिने जिम्मेवारी दिइएको थियो। == जन्म र सन्तान == [[चित्र:Hanuman_encounters_with_surasa_and_simhika,_hanuman_being_accousted_by_lank9ini.png|thumb|337x337px|हनुमानको सुरसासँगको भेट (माथिल्लो भागमा)। बीचको र तल्लो भागमा सिंहिका र लङ्किनीलाई देखाइएको छन्]] [[हिन्दु धर्मग्रन्थ]] ''[[रामायण]]'' का अनुसार, सुरसा [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]]का १२ छोरीहरूमध्ये एक हुन् जसको विवाह ऋषि [[कश्यप]]सँग भएको थियो। उनी ''[[उरग]]'' (सर्पहरूको एक वर्ग) की माता बन्छिन् जबकि उनकी सौतेनी बहिनी [[कद्रु]]ले अर्को वर्गका सर्पहरू [[नाग (हिन्दु धर्म)|नाम]]लाई जन्म दिन्छिन्।<ref name="mani"/> [[वासुकी]], [[तक्षक]], ऐरावत र सुरसाका अन्य छोराहरू [[भोगवती]]मा बस्ने गरेको वर्णन गरिन्छ।<ref name="epic">{{cite book|last=Hopkins |first=Edward Washburn|title=Epic mythology|url=https://archive.org/stream/epicmythology00hopkuoft#page/n147/mode/2up/search/Kubera|year=1915|publisher=Strassburg K.J. Trübner|isbn=0-8426-0560-6|pages=20, 28, 200}}</ref> अर्को धर्मग्रन्थ ''[[महाभारत]]''ले उनलाई कश्यपकी अर्की पत्नी क्रोधवशाको क्रोधबाट जन्मिएको बताएको छ। सुरसाका अनला, रुहा र विरुधा नाक गरेका तीन छोरीहरू छन्। सर्पहरू सुरसाका छोरीहरूबाट उत्पत्ति भएको मानिन्छ। यसैले उनलाई उरग र सारसहरूकी माता पनि भनिन्छ। नागहरूको अर्को जाति ''पन्नग'' भने कद्रुबाट उत्पत्ति भएको हो।<ref name="mani"/><ref name="epic"/> ''[[मत्स्य पुराण|मत्स्य]]'' र ''[[विष्णु पुराण|विष्णु]]'' जस्ता पुराणहरूले सुरसालाई कश्यपका १३ पत्नीहरू र दक्षका छोरीहरूमध्ये एकको रूपमा वर्णन गरेका छन्। ''विष्णु पुराण'' का अनुसार उनले एक हजार बहु-फण भएका सर्प र गैर-सर्प सरीसृप प्राणीहरूलाई जन्म दिएकी हुन्छिन् जो जमिनमा घस्रिन र आकाशमा उड्न सक्थे; जबकि कद्रुले पनि एक हजार बहु-फण भएका सर्पहरूलाई जन्म दिएतापनि ती प्रायः उड्न असमर्थ थिए र जमिनमा मात्र सीमित थिए। ''मत्स्य पुराण'' अनुसार, उनी गाई (जो पृथ्वी माताको दिव्य रूपबाट उत्पत्ति भएकी हुन्) बाहेक सबै चार खुट्टे जनावरकी माता हुन्। त्यहाँ सर्पहरूलाई कद्रुकी सन्तान भनिएको छ। ''[[भागवत पुराण]]'' ले उनलाई [[राक्षस]]की माताको रूपमा चित्रण गर्दछ। ''[[वायु पुराण]]'' र ''[[पद्म पुराण]]'' का सूचीहरूमा उनलाई कश्यपकी पत्नीको रूपमा उल्लेख गरिएको छैन; त्यहाँ अनायुष वा दनायुषले सर्पकी माताको स्थान लिएका छन्।<ref name="Basu"/><ref name="vishnu"> * {{cite book | url=http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp050.htm#fn_296 | title=The Vishnu Purana |chapter = CHAP. XV| author=Horace Hayman Wilson | year=1840 | pages=110}} * [http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp056.htm CHAP. XXI p. 147]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.srimadbhagavatam.org/canto6/chapter6.html|title=Bhagavata Purana: Canto 6: Chapter 6: The Progeny of the Daughters of Daksha|last=Aadhar|first=Anand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117174042/http://www.srimadbhagavatam.org/canto6/chapter6.html |date=2010-11-17 }}</ref> ''[[देवीभागवत पुराण]]'' ले [[रोहिणी (कृष्णकी आमा)|रोहिणी]]लाई सुरसाको अवतारको रूपमा उल्लेख गरेको छ। उनका छोरा [[बलराम]] [[शेषनाग|शेष]]का अवतार थिए जो सुरसाका छोरा हुन्।<ref name="mani"/> ''मत्स्य पुराण'' अनुसार, जब भगवान [[शिव]]ले [[त्रिपुरान्तक]]को रूपमा तीन असुर सहरहरू (त्रिपुर) नष्ट गर्न जान्छन् तब विभिन्न देवताहरूले उनलाई सहयोग गर्छन्। सुरसा र अन्य देवीहरू उनका बाण र भाला बन्छन्। जब असुर [[अन्धक]]को रगतका थोपाहरूबाट धेरै असुरहरू जन्मिन थाल्छन् तब सुरसा र अन्य [[मातृका]]हरूले रगत पिएर असुरलाई मार्न शिवलाई सहयोग गर्दछन्।<ref name="Basu">{{cite book|author=Baman Das Basu|title=The Sacred books of the Hindus|publisher=Published by Cosmo Publications for Genesis Pub.|isbn=978-81-307-0533-0|pages=9, 52, 137, 155}}</ref> == हनुमानसँगको भेट == [[File:Hanuman and Surasa.jpg|thumb|सुरसा (दायाँ) हनुमानको सामना गर्दै, जहाँ हनुमानलाई तीन रूपमा देखाइएको छ – ठूलो रूपमा (बायाँ), उनको मुखमा प्रवेश गर्दै र उनको कानबाट बाहिर निस्कँदै।|250px]] ''[[रामायण]]''को ''सुन्दरकाण्ड'' र यसका विभिन्न संस्करणहरूमा उल्लेखित सुरसा र [[हनुमान]] बीचको भेट सुरसाको सबैभन्दा लोकप्रिय कथा हो। हनुमान आफ्ना स्वामी [[राम]]की अपहृत पत्नी [[सीता]]को खोजीमा समुद्र माथिबाट उडेर [[लङ्का]] जाँदै थिए। जब हनुमानले जमिन (भारत) छोडे, उनको बाटोमा मैनाक पर्वत आराम गर्नका लागि देखा पर्छ तर हनुमानले त्यसलाई अवरोध ठानेर अगाडि बढ्छन्। देवता, [[गन्धर्व]] र ऋषिहरूले नागकी माता सुरसालाई बोलाएर हनुमानको परीक्षा लिनका लागि एक भयानक [[राक्षस|राक्षसी]] रूप धारण गर्न अनुरोध गर्छन्। हनुमानको परीक्षा लिनुको कारण र परीक्षण गरिने क्षमताहरू विभिन्न रामायणहरूमा फरक-फरक पाइन्छन्। ''[[रामचरितमानस]]'' का अनुसार यो परीक्षा उनको महानता प्रमाणित गर्न र उनी सुम्पिएको कार्यका लागि उपयुक्त पात्र हुन् भन्ने कुरा स्थापित गर्नका लागि थियो। यसको विपरित, ''[[अध्यात्म रामायण]]''का अनुसार, देवताहरूलाई हनुमानको शक्तिमा पूर्ण विश्वास थिएन; यद्यपि दुवै ग्रन्थहरूमा देवताहरू हनुमानको बल र [[बुद्धि]] परीक्षण गर्न चाहन्थे भन्ने कुरामा सहमत छन्। वाल्मीकि रामायणमा उनको बल र पराक्रमको परीक्षण गर्ने भनिएतापनि त्यसको स्पष्ट कारण खुलाइएको छैन। अन्य ग्रन्थहरूले एक मध्यम मार्ग अपनाएका छन्, जसअनुसार देवताहरू हनुमानको क्षमतामा विश्वस्त भएतापनि उनीहरूको सीपलाई अझ "तिखो" बनाउन वा आगामी खतराहरूको बारेमा चेतावनी दिन चाहन्थे।<ref name="Ludvik1994"/> सुरसाले सहमति जनाउँदै समुद्रको बीचमा हनुमानको बाटो रोक्छिन्। उनको स्वरूपलाई "पहेँलो आँखा, दाह्रा भएका र पहाड जत्तिकै विशाल खुल्ला मुख" भएको सौर्य विम्बको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>Goldman p. 42,</ref> उनले हनुमानलाई देवताहरूले प्रदान गरेको आफ्नो भोजन भएको दाबी गर्दै खान खोज्छिन्। हनुमानले सीताको खोजी गर्ने आफ्नो अभियानको बारेमा बताउँछन् र आफूलाई जान दिन अनुरोध गर्छन्। उनले फर्केर आएपछि उनको मुखमा प्रवेश गर्ने वाचा पनि गर्छन् जुन [[साम, दान, भेद, दण्ड]] दर्शनको 'साम' (विनम्रता) र 'दान' (प्रार्थना) को अंश थियो। तर सुरसाले वरदान अनुसार हनुमान उनको मुखबाट मात्र जान पाउने बताउँछिन्। हनुमानले उनलाई आफ्नो मुख आफूलाई खान सक्ने गरी पर्याप्त ठूलो पार्न चुनौती दिन्छन् (भेद – धम्की)। उनले आफ्नो शरीर विस्तार हुन थाल्छ र उनी विशाल रूपका बन्छन्। सुरसाले पनि हनुमानलाई निल्न आफ्नो मुख फैलाउँदै जान्छिन्। यो प्रतिस्पर्धालाई 'दण्ड' (सजाय) को रूपमा व्याख्या गरिन्छ। अन्ततः जब सुरसाको मुख १०० [[योजन]] सम्म फैलियो, हनुमानले अचानक सानो रूप (बुढी औँला जत्रो) धारण गर्छन् र उनको मुखमा प्रवेश गरी बन्द हुनु अघि नै बाहिर निस्किन्छन्। एउटा संस्करण अनुसार हनुमान सुरसाको मुखबाट पसेर कानबाट बाहिर निस्किएको बताइन्छ।<ref name="mani" /><ref name="Ludvik1994"/> यसरी हनुमानले सुरसाको प्रतिज्ञाको सम्मान र आफ्नो ज्यान पनि जोगाउँछन्। उनले सुरसालाई अभिवादन गर्दै 'दाक्षायणी' (दक्षकी छोरी) भनेर सम्बोधन गर्छन्। हनुमानको "चतुर्‍याइँ र साहस" बाट प्रभावित भएर सुरसाले आफ्नो वास्तविक रूप धारण गर्छिन् र हनुमानलाई आशीर्वाद दिन्छिन्। केही संस्करणमा उनले आफ्नो अभियानको उद्देश्य देवताहरूको आज्ञा भएको र यसले हनुमानको बुद्धि र बल प्रकट गरेको कुरा बताउँछिन्।<ref name="mani" /><ref name="Ludvik1994"/><ref name="Lochtefeld2002">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|url-access=registration|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3180-4|page=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/671 671]}}</ref><ref>Goldman pp. 111–2</ref> लङ्काबाट फर्केपछि हनुमानले रामलाई सुरसाको भेट सहित आफ्ना साहसिक कार्यहरूको बारेमा सुनाउँछन्।<ref>Goldman pp. 267</ref> लङ्का यात्राका क्रममा हनुमानले सामना गरेका तीन महिलाहरूमध्ये सुरसा एक हुन्; अन्य दुई राक्षसी [[सिंहिका]] र लङ्काकी संरक्षक देवी [[लङ्किनी]] हुन्। आकाशीय सुरसाले [[महाभूत|तत्व]] [[आकाश]]को प्रतिनिधित्व गर्छिन् भने सिंहिका र लङ्किनीले क्रमशः जल र पृथ्वीको प्रतिनिधित्व गर्छन्। अर्को व्याख्या अनुसार यो त्रयले तीन [[गुण]]सँग सम्बन्धित मायालाई दर्शाउँछन्। सुरसाले प्रतीकात्मक रूपमा 'सात्विक माया' लाई जनाउँछिन्, जुन मायाको सबैभन्दा शुद्ध रूप हो जसलाई वशमा राख्नु पर्छ तर सम्मान पनि गर्नुपर्छ।<ref name="Iowa2006">{{cite book|author=Philip Lutgendorf Professor of Hindi and Modern Indian Studies University of Iowa|title=Hanuman's Tale : The Messages of a Divine Monkey: The Messages of a Divine Monkey|date=13 December 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804220-4|pages=195–6}}</ref> यी तीन महिलाहरूले हनुमानको ब्रह्मचर्यको लागि चुनौतीको पनि सङ्केत गर्छन्। "कामुकता र हनुमानको महिलाहरूलाई यौन वस्तुको रूपमा नहेर्ने निस्पृह दृष्टिकोण" महाकाव्यको एक पुनरावृत्ति विषय हो।<ref>Goldman p. 52</ref> जेसी. झालाका अनुसार सुरसाको भेट रामायणमा पछि थपिएको अंश हुन सक्छ किनकि यो धेरै हदसम्म सिंहिकाको प्रसङ्गसँग मिल्दोजुल्दो छ। यो कथा [[महाभारत]] र [[अग्नि पुराण]]मा रहेका रामका सुरुवाती कथाहरूमा पाइँदैन।<ref name="Ludvik1994">{{cite book|author=Catherine Ludvik|title=Hanumān in the Rāmāyaṇa of Vālmīki and the Rāmacaritamānasa of Tulasī Dāsa|date=1 January 1994|publisher=Motilal Bansarsidass|isbn=978-81-208-1122-5|pages=[https://archive.org/details/hanumaninrama00ludv/page/72 72–75]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/hanumaninrama00ludv/page/72}}</ref> यद्यपि गोल्डम्यानले यो सिद्धान्त त्रुटिपूर्ण र शङ्कास्पद रहेको भन्दै रामायणको आफ्नो आलोचनात्मक संस्करणमा यसलाई समावेश गरेका छन्।<ref>Goldman p. 88-9</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] k6i7dxjaydmur4yruhc17stbijwej3w 0 150285 1362123 1356484 2026-06-17T10:16:49Z Bishaldev100 28807 /* जीवनी */ 1362123 wikitext text/x-wiki '''बिदुर शाह ('''बिदुरबहादुर शाह, विदुर शाह) [[रणबहादुर शाह]]को शासनकालमा [[चौतारिया]]को रूपमा रहेका एक भारदार हुन् । == जीवनी == बिदुरबहादुर शाहको जन्म [[हनुमान ढोका]] राजा [[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिंह शाह]] र मैजु रानी मनेश्वरी देवीबाट भएको थियो। उनकी आमा [[नेवार जाति|नेवार]] परिवारकी र राजाकी भित्रीया थिइन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KoNT6tjk9mQC|title=A History of Nepal|date=17 February 2005}}</ref> [[बहादुर शाह]]लाई हटाएपछी बनेको भारदारीसभामा रणबहादुर शाहले विदुर शाह र [[शेरबहादुर शाह]]लाई चौतारिया बनाएका थिए। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ|title=Kings and Political Leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|date=1995}}</ref> ==हत्या== {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे। शेरबहादुर शाहले रणबहादुरलाई काटेपछी विदुर शाह नजरबन्दमा राखिए।<ref name=":0">{{Cite web |last=Banarjee |first=Gautam |date=19 March 2021 |title=The Night of Assassination |url=https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324193621/https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |archive-date=24 March 2021 |access-date=20 November 2021 |website=The Rising Nepal |language=en}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा विदुर शाह, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन हरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] on3a8zxh6s91offo2xipeehl1vg1ugm 0 150394 1362057 1357726 2026-06-16T17:49:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362057 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = रहमान बलोच | image = Rehman Dakait.png | birth_date = १९७५ | birth_place = [[लियारी]], कराँची, पाकिस्तान | death_date = {{death date and age|९ अगस्ट २००९|१९७५}} | death_place = [[स्टिल टाउन (कराँची)|स्टिल टाउन, कराँची]], पाकिस्तान | death_cause = [[प्रहरी मुठभेड]] | successor = [[उजैर बलोच]] | organization = [[पिपुल्स अमन कमिटी]] | opponents = अरशद पप्पु | other_names = रहमान डकैत<br/>खान भाई<br/>खान साहेब<br/>सरदार बलोच | reward_amount = [[पाकिस्तानी रुपैयाँ|PKR]] ५० लाख | known_for = * लियारी ग्याङ युद्धमा संलग्नता * [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना | political_party = [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] | birth_name = अब्दुल रहमान बलोच | relatives = [[उजैर बलोच]] <small>(कजिन)</small> }} '''अब्दुल रहमान बलोच''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|عبدالرحمن بلوچ}}}}, १९७५ – ९ अगस्ट २००९), '''रहमान डकैत''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|رحمان ڈکیت}}}}) को नामले परिचित, [[पाकिस्तान]]का एक ग्याङ्गस्टर थिए, जो [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा सक्रिय थिए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]]को स्थापना गरेका थिए, जुन [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]]सँग आबद्ध रहेको मानिन्थ्यो।<ref name=":02">{{Cite web |date=18 July 2010 |title=Kingdom of fear |url=http://tribune.com.pk/story/27844/kingdom-of-fear |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> [[सिन्ध सरकार]]ले उनको पक्राउका लागि {{PKR|5 million|link=yes}} को पुरस्कार घोषणा गरेको थियो। रहमानमाथि एक सयभन्दा बढी अपराधमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो। उनी [[डकैती]], [[हत्या]], [[हत्या प्रयास]], लागूऔषध तस्करी, फिरौतीका लागि अपहरण तथा अवैध हतियार तस्करीजस्ता गम्भीर अपराधका आरोपमा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref name=":4" /><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Uzair Baloch inherited Rehman Dakait's gang after his encounter; played football with gangster Arshad Pappu's severed head |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-real-life-uzair-baloch-inherited-rehman-dakait-gang-revenge-after-encounter-10426686/ |website=The Indian Express |access-date=19 December 2025 |language=en |date=19 December 2025}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा पृष्ठभूमि == <!-- भरपर्दो स्रोत उद्धृत नगरी परिवर्तन नगर्नुहोस् -->रहमानको जन्म सन् १९८० मा पाकिस्तानको [[सिन्ध]] प्रान्तस्थित [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा [[बलोच मानिस|इरानी बलोची]] मूलका [[हाजी अबु दाद मुहम्मद]] (''दादल'' नामले परिचित) र उनकी तेस्रो पत्नी खदिजा बीबीका सन्तानका रूपमा भएको थियो।<ref name=":4">{{Cite web |date=2009-08-10 |title=سردار، ڈکیت یا سیاستدان |trans-title=Chieftain, dacoit or politician |url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2009/08/090810_rehman_dacoit_profile_zee |access-date=2025-12-18 |website=[[BBC Urdu]] |language=ur}}</ref> इक़बाल "बाबु" डकैतले पछि आफू रहमानका जैविक पिता भएको दाबी गरेका थिए।<ref name=":1" /> लियारी कराँचीका सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका, सबैभन्दा पुराना तथा कम विकसित क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। यहाँको अधिकांश जनसङ्ख्या बलोच मूलको छ भने अन्य समुदायहरूमा [[कच्छी मानिस|कच्छी]], [[गुजराती]], [[सिन्धी]] तथा [[उर्दूभाषी मुहाजिर]]हरू पर्दछन्। [[भारतको विभाजन|सन् १९४७ मा पाकिस्तान स्वतन्त्र भएपछि]] लियारी क्रमशः अपराध गतिविधिको केन्द्रका रूपमा परिचित हुन थालेको थियो।<ref name=":1" /> दादल र उनका भाइ शेर मुहम्मद शेरु सन् १९६४ देखि लागूऔषध तस्करीमा संलग्न [[सामान्य अपराधी]]हरू थिए।<ref name=":02"/> उनीहरूको सामना लियारीको लागूऔषध व्यापार तथा आपराधिक संसारमा प्रभुत्व जमाएका काला नागसँग भएको थियो।<ref name=":1" /> काला नागको सन् १९७० को दशकमा [[प्रहरी पीछा]]का क्रममा मृत्यु भएको थियो (प्रहरीबाट भाग्ने क्रममा उनी भवनबाट हाम फालेका थिए)। त्यसपछि दादल र शेरुले ठूलो प्रतिस्पर्धाविना पुनः लागूऔषध कारोबार सुरु गरे र अन्ततः प्राकृतिक कारणले मृत्यु भए।<ref>{{Cite web |title=Life comes full circle for Lyari's mafiosi |url=https://newslab.tribune.com.pk/life-comes-full-circle-for-lyaris-mafiosi/ |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Daily News |url=http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=94707 |website=[[The News International]] }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=20 November 2008 |title=The Legend of Rahman Dakait & Lyari Gang War |url=http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325220702/http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-date=2009-03-25 |access-date=2025-12-18 |website=Sindh Times}}</ref> == आपराधिक गतिविधिहरू == === ग्याङ युद्धहरू === हाजी लाल मोहम्मद {{Aka}} हाजी लालु र इक़बाल "बाबु" डकैतले अन्ततः लियारीका विभिन्न क्षेत्रमा आपराधिक संसारमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेका थिए (उनीहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई आफ्नो पक्षमा रहन दबाब दिने गरेको बताइन्छ)। काला नागका छोरा अल्लाह बख्श {{Aka}} काला नाग द्वितीय बाबु डकैत ग्याङमा सामेल भएका थिए र दुवैले हाजी लालुको विरुद्ध सहकार्य गरेका थिए। काला नाग द्वितीयलाई सन् १९९१ मा पक्राउ गरिएको थियो र उनी हालसम्म कारागारमा रहेको बताइन्छ।<ref name=":1" /> सन् १९८० को दशकमा [[अफगान जिहाद]]का क्रममा अवैध हतियारहरू लियारी र कराँचीमा प्रवेश गर्न थाले। यससँगै पहिले लागूऔषध बेचबिखनमा संलग्न साना अपराधीहरू हतियारसहित सक्रिय भए र ग्याङ युद्ध चर्किंदै जाँदा उनीहरूले आम्दानीको अर्को माध्यमका रूपमा फिरौती तथा जबरजस्ती असुली गर्न थाले।<ref name=":1" /> यही अवधिमा रहमान हाजी लालुको ग्याङमा सामेल भएका थिए। उनले कम उमेरदेखि नै लागूऔषध बेचबिखन सुरु गरेको र १३ वर्षको उमेरमा एक व्यक्तिमाथि छुरा प्रहार गराएको आरोपसमेत लगाइएको छ।<ref name=":02"/> हाजी लालु र बाबु डकैतबीच एकअर्काविरुद्ध लक्षित आक्रमणहरू हुन थाले। बाबु डकैतले हनिफ बजोला नामका एक [[सुपारी हत्यारा]]लाई हाजी लालुको हत्या गर्न नियुक्त गरेका थिए भने हाजी लालुले रहमानलाई बाबु डकैतको हत्या गर्न प्रशिक्षण दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[सिन्ध प्रहरी]]का अनुसार, रहमानले १८ सेप्टेम्बर १९९५ मा आफ्नी आमाको हत्या गरेका थिए, र स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई उनको पहिलो हत्या घटना भएको बताएका थिए। केही अपुष्ट दाबीहरूका अनुसार, बाबु डकैतमाथि आक्रमण गर्न जाँदा बाबु डकैतले रहमानलाई आफ्नी आमासँग सम्बन्ध रहेको र आफू नै उनका वास्तविक पिता भएको बताएका थिए, जसपछि क्रोधित भएर उनले आमाको हत्या गरेको भनाइ छ।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> पछि भएको ग्याङ युद्धमा बाबु डकैतले आफ्ना चार छोराहरू गुमाएका थिए। सन् १९९६ मा उनलाई पक्षघात (प्यारालाइसिस) भएको थियो र त्यसपछि पक्राउ गरिएको थियो। सोही वर्ष रहमान डकैत र यासिर अराफात (हाजी लालुका छोरा) पनि पक्राउ परेका थिए। हाजी लालुका अर्का छोरा अरशद पप्पु पनि लालु ग्याङका सदस्य थिए, तर उनी अपेक्षाकृत कम चर्चामा रहने गर्दथे।<ref name=":1" /> === लागूऔषध कारोबार तथा अन्य अपराधहरू === सन् १९९७ मा रहमान अदालतको सुनुवाइका लागि लगिँदै गर्दा प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए। फरार भएपछि लालु ग्याङले आफ्नो आपराधिक गतिविधि लागूऔषध कारोबारबाट विस्तार गर्दै जबरजस्ती असुली, सुपारी हत्या तथा [[अपहरण]]सम्म पुर्‍यायो। अवैध कारोबारहरूमा सदस्यहरूबीच एकअर्कालाई धोका दिन थालिएपछि लालु ग्याङ विभाजित हुन थाल्यो। हाजी लालुले [[खारादार]]का सलीम मेमनको अपहरणबाट प्राप्त फिरौती रकममा रहमानलाई हिस्सा दिएनन्। अर्को घटनामा, रहमानका साथी तथा यातायात व्यवसायी फैज मोहम्मद {{Aka}} फैजु लाई हाजी लालुका छोरा अरशद पप्पुले जबरजस्ती असुली रकम दिन अस्वीकार गरेपछि हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=20 December 2006 |title=Story |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\20\story_20-12-2006_pg12_1 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> सन् २००१ मा हाजी लालु पक्राउ परेपछि लालु ग्याङ दुई भागमा विभाजित भयो। एक पक्ष रहमान डकैतको नेतृत्वमा रहेको बलोच ग्याङ थियो भने अर्को पक्ष अरशद पप्पुको नेतृत्वमा रहेको पठान ग्याङ थियो।<ref name=":02"/><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait and Arshad Pappu : Lyari Gang War |url=http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-date=2010-05-06 |access-date=2025-12-18 |website=The Pakistani Spectator |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |date=2010-05-06 }}</ref> विभाजनपछि रहमानले लियारी बाहिर [[मलिर]] र [[कोराङ्गी]]तर्फ आफ्नो प्रभाव तीव्र रूपमा विस्तार गरे। यस क्रममा उनी सहरका अन्य आपराधिक समूहहरूसँग प्रतिस्पर्धामा थिए, जसमा [[MQM violence (1994–2016)|एमक्यूएमसँग सम्बन्धित]] समूहहरू पनि समावेश थिए।<ref name=":4" /> रहमान ८० भन्दा बढी आपराधिक मुद्दाहरूमा संलग्न रहेको बताइन्छ, जसमध्ये धेरै मुद्दामा उनका मार्गदर्शक हाजी लालुले जमानत गराइदिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=":1" /> == राजनीति == सन् २००८ तिर रहमानले आफूलाई [[सरदार]] अब्दुल रहमान बलोचका रूपमा परिचित गराउन थाले र लियारीमा एक राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना गरेका थिए र त्यसका प्रमुख पर्यवेक्षक पनि थिए। उक्त समितिको घोषित उद्देश्य दशकौँदेखि चलिरहेको ग्याङ युद्धलाई नियन्त्रण गर्नु तथा क्षेत्रमा "शान्ति कायम" गर्नु रहेको बताइन्थ्यो। यद्यपि, विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उक्त समिति रहमानको ग्याङका लागि क्षेत्रीय नियन्त्रण कायम गर्ने, जबरजस्ती असुली लगायतका आपराधिक गतिविधिहरूमा पनि संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो।<ref name=":4" /> रहमानले त्यस समय सत्तामा रहेको [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] (PPP) सँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरेका थिए।<ref name=":4" /> लियारीमा उनको बढ्दो प्रभावका कारण उनी स्थानीय [[कराँचीको राजनीति|कराँचीको राजनीति]], व्यापारिक क्षेत्र तथा कराँचीस्थित पीपीपीको राजनीतिक संरचनामा प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा स्थापित भएका थिए। अमन कमिटीले पीपीपीबाट राजनीतिक संरक्षण पाएको बताइए पनि पार्टी नेतृत्वले आधिकारिक रूपमा कुनै सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेको थिएन।<ref name=":4" /> रहमानको मृत्युपछि अमन कमिटी तथा बलोच ग्याङको नेतृत्व उनका कजिन [[उजैर बलोच]]ले सम्हालेका थिए।<ref name=":4" /> == गिरफ्तारी तथा मृत्यु == [[सिन्ध प्रहरी]] लियारीमा बढ्दो ग्याङ युद्ध र अपराध नियन्त्रण गर्न असफल भएपछि सन् २००४ मा "इन्डस्ट्रियल क्राइम युनिट" नामक विशेष इकाइ गठन गरिएको थियो। तर उक्त इकाइले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न नसकेपछि नोभेम्बर २००५ मा विघटन गरियो। त्यसको स्थानमा "[[अपरेशन लियारी|लियारी टास्क फोर्स]]" गठन गरिएको थियो।<ref name=":1" /> रहमानलाई नोभेम्बर २००८ मा [[क्वेट्टा]]को जिन्नाह टाउनबाट पक्राउ गरिएको थियो। उनको पक्राउपछि [[कराँची प्रेस क्लब]] बाहिर विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।<ref name=":1" /> पछि उनी प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए।<ref name=":3" /> ९ अगस्ट २००९ मा रहमान तथा उनका सहयोगीहरू अकिल बलोच, औरंगजेब बाबा र नाजिर बाला लाई [[पुलिस अधीक्षक|एसपी]] [[चौधरी असलम खान]] र उनको प्रहरी टोलीले पुनः रोकेको थियो। त्यसपछि राति दोहोरो गोली हानाहान भएको थियो, जसमा रहमान र उनका सहयोगीहरू गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। उनीहरूलाई अस्पताल लैजाँदै गर्दा मृत्यु भएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |date=2009-08-11 |title=Question mark over killing of Lyari 'gangster' |url=https://www.dawn.com/news/879926/question-mark-over-killing-of-lyari-gangster |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-08-10 |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=https://www.dawn.com/news/880192/rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Radhika |date=16 December 2025 |title=Dhurandhar: How Rehman Dakait Was Killed By Chaudhry Aslam After A Years-Long Chase Through Lyari |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-how-rehman-dakait-was-killed-by-chaudhry-aslam-after-a-years-long-chase-through-lyari-9824521 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-url=http://web.archive.org/web/20090917030354/http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-date=2009-09-17 |access-date=2025-12-18 |website=Dawn}}</ref> उनको मृत्युलाई लिएर यो [[नक्कली प्रहरी मुठभेड]] ({{lang-en|fake police encounter}}) अथवा [[न्यायिक प्रक्रियाबाहिर गरिएको हत्या]] ({{lang-en|extrajudicial killing}}) भएको आरोप समेत लगाइएको थियो।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> पाकिस्तानी राजनीतिज्ञ [[जुल्फिकार मिर्जा]]ले रहमानको हत्या गराउन आफू जिम्मेवार रहेको बताएका थिए र पछि त्यसप्रति पछुतो व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-09-04 |title=Mirza interview: The hits just keep on coming |url=https://tribune.com.pk/story/244537/mirza-interview-the-hits-just-keep-on-coming |access-date=2025-12-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> चौधरी असलम खान सन् १९९० को दशकको [[अपरेशन क्लिनअप]] अन्तर्गत [[मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट – लन्डन|मुहाजिर कौमी मुभमेन्ट]] विरुद्ध सञ्चालन गरिएको अपराध नियन्त्रण अभियानमा सहभागी प्रहरी अधिकृतहरूमध्ये जीवित रहेका एकमात्र अधिकारीका रूपमा परिचित थिए। उक्त अभियानमा संलग्न अन्य धेरै प्रहरी अधिकारीहरू पछि [[पाकिस्तानमा लक्षित हत्या|लक्षित हत्याहरू]]मा एमक्यूएमसँग सम्बन्धित उग्रवादीहरूद्वारा मारिएको बताइन्छ।<ref name=":4" /><ref name="CA22">{{cite news |title=Profile: Chaudhry Aslam |url=http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109135602/http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |url-status=dead |archive-date=9 January 2014 |access-date=9 January 2014 |newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> == विरासत == रहमानको मृत्युपछि लियारीको अवस्था तनावपूर्ण बनेको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा लियारीमा हजारौँ मानिस सहभागी भएका थिए। लियारीका केही बासिन्दाहरूले उनलाई अपराधीभन्दा पनि [[रोबिन हुड]] जस्तै व्यक्तित्वका रूपमा हेर्ने गरेका थिए, किनभने उनले आफ्ना आपराधिक गतिविधिबाट प्राप्त सम्पत्तिको केही हिस्सा गरिबहरूलाई वितरण गर्ने गरेको भनाइ रहेको छ।<ref name=":3" /> रहमानका कजिन [[उजैर बलोच]]को नेतृत्वमा [[पिपुल्स अमन कमिटी]]ले राजनीतिक तथा आपराधिक दुवै क्षेत्रमा आफ्नो प्रभावलाई अझ विस्तार गरेको थियो। सन् २०१५ मा उजैर बलोच पक्राउ नपरेसम्म उक्त संगठन प्रभावशाली रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> मार्च २०२४ मा रहमानका छोरामध्ये एक सरबान बलोच तथा उनका सहयोगी मकसूद दक्षिण कराँचीको पुरानो सहर क्षेत्रमा, नबी बक्स प्रहरी चौकी नजिकै, गोली हानी मारिएका थिए। प्रहरीका अनुसार सरबान हत्या, लागूऔषध कारोबार, फिरौतीका लागि अपहरण तथा जबरजस्ती असुली लगायतका विभिन्न आपराधिक मुद्दामा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> सरबान रहमानकी दोस्रो पत्नीबाट जन्मिएका सन्तान थिए। उक्त पत्नीबाट रहमानका अन्य तीन छोराहरू पनि रहेका थिए। रहमानको मृत्युपछि उनले स्थानीय निर्माण मजदुरसँग पुनः विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> २ फेब्रुअरी २०२६ मा रहमानका अर्का छोरा जिब्रान बलोचलाई कराँचीको कालाकोट क्षेत्रमा कालाकोट प्रहरी थानाका प्रहरीहरूले पक्राउ गरेका थिए। पक्राउका क्रममा उनीबाट दुईवटा पेस्तोल तथा ठूलो मात्रामा गोली–बारुद बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको थियो। प्रहरीका अनुसार उनी विभिन्न मुद्दामा पटक–पटक पक्राउ परिसकेका एक पेशेवर तथा अभ्यस्त अपराधी थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Rehman Dakait's son arrested in Karachi with illegal weapons |url=https://dunyanews.tv/en/Crime/933133-rehman-dakait's-son-arrested-in-karachi-with-illegal-weapons |access-date=2026-05-19 |website=dunyanews.tv |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == आफ्ना पिता दादलजस्तै रहमानले पनि तीन पटक विवाह गरेका थिए। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उनका सन्तानहरूको संख्या करिब सत्र रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> यहाँ विकिपिडिया कोड शैलीमा व्यावसायिक नेपाली अनुवाद प्रस्तुत गरिएको छ: == लोकप्रिय संस्कृतिमा == रहमान सन् २०२५ को [[बलिउड]] चलचित्र ''[[धुरन्धर]]'' तथा यसको सिक्वेल ''[[धुरन्धर: द रिभेन्ज]]'' का प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक हुन्, जसमा उनको विशेष (क्यामियो) उपस्थिति रहेको छ। चलचित्रमा उनको पात्रलाई [[अक्षय खन्ना]]ले निर्वाह गरेका छन्।<ref>{{cite web |date=7 December 2025 |title=Ranveer Singh shares Akshaye Khanna's viral entry song from Dhurandhar, fans call it a 'banger' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranveer-singh-shares-akshaye-khannas-viral-entry-song-from-dhurandhar-fans-call-it-a-banger-101765094188770.html |access-date=9 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en-in}}</ref><ref name=":2">{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |website=The Indian Express |access-date=17 December 2025 |language=en |date=16 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sonika Nitin Nimje |title=How Akshaye Khanna's Rehman Dakait emerged as Dhurandhar's surprise hero |url=https://www.business-standard.com/entertainment/how-akshaye-khanna-s-role-in-dhurandhar-as-rehman-dakait-became-a-big-hit-nc-125121700879_1.html |website=Business Standard |access-date=17 December 2025 |language=en-in}}</ref> ''धुरन्धर'' मा रहमान डकैतको चरित्र चित्रणले विभिन्न वर्ग तथा समुदायहरूमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो। कतिपयले उनलाई कुख्यात अपराधीका रूपमा हेरे भने अन्यले उनको वास्तविक व्यक्तित्व र सामाजिक प्रभावबारे फरक दृष्टिकोण व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=True story of Rehman Dakait: Villain in 'Dhurandhar' who killed mother, turned severed heads into football |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/who-was-rehman-dakait-karachi-gangster-dhurandhar-akshaye-khanna-jkj5dmcv |access-date=2026-04-02 |website=Mathrubhumi |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |access-date=2026-04-02 |website=Indian Express |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Who was the real 'Rehman Dakait' and what role did he play in 26/11 Mumbai terror attack? |url=https://www.wionews.com/photos/who-was-the-real-rehman-dakait-and-what-role-did-he-play-in-26-11-mumbai-terror-attack-1766826155105 |access-date=2026-04-02 |website=WION News |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=The Real-Life Rehman Dakait And The Pak Town That Spawned Him |url=https://www.ndtv.com/world-news/dhurandhar-akshaye-khanna-rehman-dakait-the-real-life-rahman-dakait-and-the-pak-town-that-spawned-him-9785851 |access-date=2026-04-02 |website=NDTV |language=en-in}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} 0lluz92y7n63mmr6v0j5yh9o9fla88o 0 150432 1362028 1358041 2026-06-16T12:43:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362028 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = भागलपुर | settlement_type = सहर | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Ghantaghar Bhagalpur.jpg | caption1= घण्टाघर | image3 = Kuppaghat Bhagalpur.jpg | caption3 = महर्षि मेही आश्रम | image4 = Vikramshila 2012-08-10-17.14.08.jpg | caption4 = [[विक्रमशिला]] महाविहारको अवशेषहरू }} | image_caption = | nickname = सिल्क सिटी<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/traveller/ot-getaway-guides/bhagalpur-silk-city/|title=Bhagalpur: The Silk City|date=16 June 2017|work=Outlook India|access-date=29 September 2019}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map_caption = बिहारमा भागलपुरको स्थान | pushpin_map = India Bihar#India | coordinates = {{coord|25|15|N|87|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[भागलपुर जिल्ला|भागलपुर]] | government_type = [[नगर निगम]] | governing_body = [[भागलपुर नगर निगम]] | leader_title = मेयर | leader_name = बसुन्धारा लाल ([[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]]) | leader_title1 = [[नगर आयुक्त]] | leader_name1 = नितिन कुमार सिंह ([[भारतीय प्रशासनिक सेवा|आइएएस]]) | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_total_km2 = 218.28 | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Welcome to Bhagalpur Municipal Corporation(BMC)|url=https://bhagalpurnagarnigam.in/brief-history|website=bhagalpurnagarnigam.in|access-date=22 November 2020}}</ref> | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=1276300 |title=Geographic coordinates of Bhagalpur, India. Latitude, longitude, and elevation above sea level of Bhagalpur |website=Dateandtime.info |access-date=7 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511110951/http://dateandtime.info/citycoordinates.php?id=1276300 |archive-date=11 May 2018 }}</ref> | elevation_m = 52 | population_footnotes = <!-- UA --><ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | access-date=12 May 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153124/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=17 October 2013 | df=dmy-all }}</ref> | population_total = 410210 | population_as_of = सन् २०११ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = भागलपुरी | demographics_type1 = [[भाषा]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=4 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त&nbsp;आधिकारिक | demographics1_info2 = [[उर्दु]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = [[अङ्गिका भाषा|अङ्गिका]]<ref name="Angika">{{cite book |last1=Masica |first1=Colin P. |title=The Indo-Aryan Languages |date=9 September 1993 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |page=12 |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&pg=PA12 |language=en}}</ref> | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ८१२००१-८१XXXX<ref>{{cite news |title=BHAGALPUR Pin Code - 812001, Jagdishpur All Post Office Areas PIN Codes, Search BHAGALPUR Post Office Address |url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/bhagalpur/bhagalpur-pincode-812001.html |access-date=18 July 2022 |work=ABP}}</ref> | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = ०६४१ | registration_plate = BR-१० | website = {{URL|https://bhagalpur.nic.in/}} | official_name = | other_name = चम्पानगरी<br />भौगुलपुर }} '''भागलपुर''' जसलाई ऐतिहासिक रूपले [[चम्पापुरी|चम्पा नगरी]]<ref>{{Cite book |last=Pham |first=Tan |url=https://books.google.com/books?id=RIMqEQAAQBAJ&dq=bhagalpur+champa&pg=PA60 |title=Đại Việt and Champa: Panduranga, Kauthara, and Indrapura: Volume 3B of A Traveller's Story of Vietnam's Past |date=7 November 2024 |publisher=315Kio Publishing |isbn=978-1-0670208-1-1 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhagalpur {{!}} Bhagalpur District Silk City of Bihar {{!}} India |url=https://bhagalpur.nic.in/ |access-date=24 August 2025 |language=en-US}}</ref>को नामले समेत चिनिने [[भारत]]को [[बिहार]] राज्यको एउटा प्रमुख सहर हो। यो सहर हिन्दुहरूको पवित्र [[गङ्गा नदी]]को दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। यो [[जनसङ्ख्याका आधारमा बिहारका सहरी स्थानीय तहरूको सूची|जनसङ्ख्या]]को आधारमा बिहार राज्यको तेस्रो सबैभन्दा ठुलो सहर हो। यो [[भागलपुर जिल्ला]], [[भागलपुर प्रमण्डल]] र [[बिहार पुलिस]]को पूर्वी रेन्जको सदरमुकाम पनि हो।<ref>{{Cite web |title=Bhagalpur Smart City |url=https://bhagalpursmartcity.co.in/cityprofile |website=bhagalpursmartcity.co.in }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई सिल्क सिटीको रूपमा चिनिने गरिन्छ र [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई स्मार्ट सहर अभियानको रूपमा विकासको लागि सूचीबद्ध समेत गरिएको छ। यो राजधानी [[पटना]]पछि बिहारको एकमात्र जिल्ला हो जहाँ तीनवटा प्रमुख उच्च शिक्षण संस्थानहरू, [[भारतीय सूचना प्राविधिक संस्थान, भागलपुर|आइआइटी भागलपुर]], [[तिलका माँझी भागलपुर विश्वविद्यालय|टिएमबियु]] र [[बिहार कृषि विश्वविद्यालय]] रहेका छन्।<ref>{{Cite news |date=30 April 2025 |title=BAU integrates AI, machine learning for agricultural biotech research |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bau-integrates-ai-machine-learning-for-agricultural-biotech-research/articleshow/120766193.cms |access-date=24 August 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[विक्रमशिला|विक्रमशिला केन्द्रीय विश्वविद्यालय]] मध्ययुगीन विक्रमशिला महाविहारका अवशेषहरूको नजिकै निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite book |last=Sharma |first=Sandeep |url=https://books.google.com/books?id=jcpLEAAAQBAJ&dq=education+bhagalpur+colleges+iiit&pg=PA30 |title=ProjectX India: 15th August 2021 - Tracking Multisector Projects from India |date=15 August 2021 |publisher=Sandeep Sharma |language=en}}</ref> [[भागलपुर जङ्क्सन रेलवे स्टेसन]]ले सहरका सर्वसाधारणहरूलाई सेवा प्रवाह गर्दै आएको छ। सहरलाई चारै दिशाबाट घेरेको नदीमा भारतको राष्ट्रीय जलीय जनावर [[गङ्गा सोँस]]को घर हो। भागलपुरमा मनसा पूजा र काली पूजामा सबैभन्दा बढी श्रद्धालुहरूको उपस्थिति रहने गरेको छ, जुन यस क्षेत्रको सांस्कृतिक धरोहरको एक महत्वपूर्ण भाग हो।<ref>{{cite news |title=मां विषहरी पूजा: बिहुला विषहरी की गाथा का साक्षी है अंग का इतिहास |url=https://www.livehindustan.com/bihar/bhagalpur/story-history-of-angh-mother-vishahari-worship-and-bihula-is-a-witness-of-vishahari-worship-2693163.html |access-date=18 August 2022 |work=Hindustan |date=17 August 2019 |language=hi}}</ref> ==शब्दोपत्ति== ==भूगोल== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:भागलपुर जिल्लाका सहरहरू]] 51pozomzk3mtb4tnfp1s55sy29c6azb 0 150537 1362039 1361946 2026-06-16T14:28:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362039 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles> {{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस टर्मिनसको मुख्य प्रवेशद्वार | address = कश्मीरी गेट, दिल्ली | borough = राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली | country = भारत | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = दिल्ली यातायात पूर्वाधार विकास निगम (डिटिआईडिसी) लिमिटेड | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = २०१३ | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = महाराणा प्रताप आइएसबीटी | map_caption = दिल्लीमा अवस्थिती##भारतमा अवस्थिती }} '''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426192731/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers |date=2016-04-26 }}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} 16su6qc92rvr5t93omyp7xrwu8yrdxu 0 150539 1362042 1361683 2026-06-16T15:09:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362042 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = मारिया कोरिना माचाडो | image = Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg | caption = सन् २०२५ मा माचाडो | office = | term_label = | status = | term_start = | term_end = | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्य<br>[[मिरान्डा (राज्य)|मिरान्डा]]का लागि | term_start1 = ५ जनवरी २०११ | term_end1 = २१ मार्च २०१४ | predecessor1= {{ill|हिराम गाभिरिया|es}} | successor1 = [[रिकार्डो सान्चेज]] | office2 = [[भेन्ते भेनेजुएला]]की नेतृ | term_start2 = २४ मे २०१२ | term_end2 = | birth_name = मारिया कोरिना माचाडो परिस्का | birth_date = {{birth date and age|1967|10|7|df=y}} | birth_place = [[काराकास]], [[भेनेजुएला गणराज्य]] | death_date = | death_place = | party = [[भेन्ते भेनेजुएला]] (२०१२ देखि) | other_party = {{ubl | [[युनिटरी प्लेटफर्म]] | [[डेमोक्रेटिक युनिटी राउन्डटेबल]] | [[जस्टिस फर्स्ट]] (२०१०–२०१२) | [[सुमाते]] (२००१–२०१०) }} | children = ३ | education = {{ubl | [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]] (बीएस) | [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (एमएस) }} | awards = {{ubl | [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] (२०२४) | [[साखारोभ पुरस्कार]] (२०२४) | [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] (२०२५) }} | signature = Firma de María Corina Machado.svg }} '''मारिया कोरिना माचाडो परिस्का''' (जन्म ७ अक्टोबर १९६७) एक भेनेजुएली राजनीतिज्ञ, सामाजिक अभियन्ता तथा [[भेनेजुएलाको विपक्ष]]की प्रमुख नेतृ हुन्। उनी [[हुगो चाभेज]], [[निकोलास मादुरो]] तथा [[डेल्सी रोड्रिगेज]]का प्रशासनहरूको विरोध गर्ने प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्। उनले सन् २०११ देखि २०१४ सम्म [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्यका रूपमा सेवा गरिन् तथा राष्ट्रपतीय निर्वाचनहरूमा उम्मेदवारका रूपमा समेत प्रतिस्पर्धा गरिन्। वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त औद्योगिक इन्जिनियर माचाडोले आफ्नो राजनीतिक यात्रा मत अनुगमन गर्ने संस्था [[सुमाते]]की संस्थापकका रूपमा प्रारम्भ गरेकी थिइन्। उनी [[भेन्ते भेनेजुएला]] राजनीतिक दलकी राष्ट्रिय संयोजक हुन्। सन् २०१२ को विपक्षी राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचनमा उनले उम्मेदवारी दिएकी थिइन्, तर [[हेनरिके काप्रिलेस]]सँग पराजित भइन्। [[सन् २०१४ का भेनेजुएली प्रदर्शनहरू]]का क्रममा उनले मादुरो सरकारविरुद्धका आन्दोलनहरू आयोजना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिन्। सन् २०२३ मा माचाडोले [[२०२३ युनिटरी प्लेटफर्म राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचन]] जितेर [[२०२४ भेनेजुएली राष्ट्रपतीय निर्वाचन]]का लागि विपक्षी एकता उम्मेदवारको हैसियत प्राप्त गरिन्। तथापि, सांसद रहँदाको अवधिसँग सम्बन्धित प्रशासनिक तथा वित्तीय अनियमितताका आरोपका आधारमा उनलाई १५ वर्षसम्म सार्वजनिक पद धारण गर्न अयोग्य ठहर गरियो। उक्त निर्णयलाई भेनेजुएलाको सर्वोच्च न्यायाधिकरणले पनि सदर गर्‍यो। त्यसपछि उनले [[कोरिना योरिस]]लाई आफ्नो प्रतिस्थापन उम्मेदवारका रूपमा प्रस्ताव गरिन्, जसलाई पछि [[एडमुन्डो गोन्जालेस]]ले प्रतिस्थापन गरे। विपक्षी पक्षले निर्वाचन परिणामहरूको अभिलेखीकरण तथा मतगणना विवरण सङ्कलन अभियान सञ्चालन गर्‍यो, जसले गोन्जालेसलाई विजेता देखाएको दाबी गर्‍यो, जबकि मादुरो सरकारले आफ्नै विजयको घोषणा गर्‍यो। राष्ट्रपतीय निर्वाचनपछि माचाडोले आफ्नो जीवन र स्वतन्त्रताप्रति खतरा रहेको भन्दै आफू लुकेर बसेको जानकारी दिएकी थिइन्। माचाडोलाई सन् २०२५ मा [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त, उनी सन् २०१८ मा [[बीबीसी १०० महिला]] सूचीमा समावेश भएकी थिइन् तथा सन् २०२५ मा ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाको [[टाइम १००]] प्रभावशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा परेकी थिइन्। सन् २०२४ मा उनले [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] तथा [[साखारोभ पुरस्कार]] (एडमुन्डो गोन्जालेससँग संयुक्त रूपमा) प्राप्त गरिन्, जुन भेनेजुएलामा लोकतन्त्रका लागि संघर्षरत नागरिकहरूको प्रतिनिधित्व गरेको योगदानको सम्मानस्वरूप प्रदान गरिएको थियो। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == माचाडोको जन्म ७ अक्टोबर १९६७ मा [[काराकास]], भेनेजुएलामा भएको थियो।<ref>{{cite web |author=Machado |first=María Corina |date=2010 |title=Mi experiencia |trans-title=मेरो अनुभव |url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |archive-date=22 March 2010 |access-date=25 April 2010 |website=MariaCorina2010.com |language=es}}</ref> चार दिदीबहिनीमध्ये जेठी छोरी माचाडोकी आमा [[कोरिना परिस्का]] पेरेज़ एक मनोवैज्ञानिक थिइन् भने उनका पिता हेनरिके माचाडो जुलोआगा इस्पात उद्योगसँग सम्बन्धित व्यवसायी थिए।<ref name=SteelLady>{{cite news |last=Piñero |first=Jesus |date=23 October 2023 |title=María Corina Machado, la dama de acero |trans-title=मारिया कोरिना माचाडो : फलामकी महिला |url=https://elestimulo.com/climax/perfil/2018-11-19/maria-corina-machado-la-dama-de-acero/ |access-date=17 October 2025 |website=El Estímulo |language=es}}</ref> उनी एक रूढिवादी तथा क्याथोलिक परिवारमा हुर्किएकी थिइन्।<ref name=Forero2005>{{Cite news |last=Forero |first=Juan |date=19 November 2005 |title=The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side |url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html |access-date=25 October 2005 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> माचाडोका पनाती हजुरबुबा [[एडुआर्डो ब्लाङ्को (लेखक)|एडुआर्डो ब्लाङ्को]] थिए, जसले सन् १८८१ मा ''[[Venezuela Heroica]]'' नामक कृति लेखेका थिए। उनका ठूला काका आर्मान्डो जुलोआगा ब्लाङ्को सन् १९२९ मा [[हुआन भिसेन्टे गोमेज]]को तानाशाहीविरुद्ध भएको असफल विद्रोहका क्रममा मारिएका थिए।<ref name=Forero2005/> माचाडोले [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]]बाट औद्योगिक इन्जिनियरिङमा स्नातक तथा काराकासस्थित [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (IESA) बाट वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरेकी छन्। त्यसपछि उनले [[भालेन्सिया, काराबोबो|भालेन्सिया]]मा मोटर वाहन उद्योगमा काम गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९२ मा उनले ''फुन्डासियोन एतेनिया'' (Atenea Foundation) स्थापना गरिन्, जसले निजी दाताहरूको सहयोगबाट काराकासका टुहुरा तथा सडक बालबालिकाको हेरचाह गर्ने कार्य गर्थ्यो। उनले ''ओपोर्टुनितास फाउन्डेसन''को अध्यक्षका रूपमा पनि सेवा गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९३ मा उनी काराकास सरेकी थिइन्।<ref name=SignOn/> पछि [[सुमाते]] संस्थामा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न थालेपछि उक्त संस्थालाई राजनीतिक प्रभावबाट टाढा राख्न उनले फाउन्डेसनबाट अलग भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/> माचाडो सन् २००९ मा [[येल विश्वविद्यालय]]को [[Yale World Fellows]] कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio>{{cite news|url=http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|title=María Corina Machado|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515213038/http://www.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|archive-date=15 May 2012|work=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|date=24 April 2006|access-date=10 March 2026}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130122080800/http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml |date=22 January 2013 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://worldfellows.yale.edu/maria-corina-machado|title=Maria Corina Machado|publisher=Yale Jackson School of Public Affairs|date=2009|access-date=25 October 2023}}</ref> उनी सन् २००५ मा [[Young Global Leaders]] कार्यक्रमको सदस्य बनेकी थिइन्,<ref>{{Cite web |date=2005 |title=The Forum of Young Global Leaders |url=http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050721080129/http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-date=21 July 2005 |access-date=12 October 2025 |publisher=Young Global Leaders}}</ref> तथा सन् २०११ मा पुनः उक्त कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ep3eJ9QuYMU |title=Maria Corina Machado – Young Global Leaders |date=28 February 2011 |publisher=Forum of Young Global Leaders |access-date=12 October 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite journal |date=21 September 2011 |title=Building democracy every single day |url=https://www.yalejournal.org/publications/building-democracy-every-single-day |access-date=12 October 2025 |journal=Yale Journal of International Affairs |language=en-US}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == माचाडो सम्बन्धविच्छेदित (डिभोर्स) हुन् र उनका तीन सन्तान छन्।<ref name=BestLoved>{{cite news|last=Forero|first=Juan|date=19 November 2005|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04E3D91E3EF93AA25752C1A9639C8B63|title=The Saturday Profile; Venezuela's Best-Loved, or Maybe Most-Hated, Citizen|work=[[The New York Times]]|page=A4|access-date=24 February 2010|id={{ProQuest|93038231}}}}</ref><ref name=MCM2017>{{cite web|title=María Corina|date=14 September 2016|url=http://www.ventevenezuela.org/mariacorina/|publisher=[[Vente Venezuela]]|access-date=3 May 2017|language=es}}</ref> उनले आफ्ना सन्तानहरू घरेलु स्तरमा प्राप्त भएको भनिएको ज्यान मार्ने धम्कीका कारण विदेशमा बसोबास गरिरहेको बताएकी छन्।<ref name=CNNVideo>{{cite AV media|url=https://www.cnn.com/videos/tv/2023/07/08/amanpour-machado.cnn|publisher=CNN|access-date=28 October 2023|date=8 July 2023|title='The world is starting to understand we will defeat Maduro,' says Venezuelan opposition politician|time=9:00}}</ref> 0 उनी [[भेनेजुएलाको क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] धर्मावलम्बी हुन्।<ref>{{Cite web |last=Henríquez |first=Andrés |date=20 July 2024 |title=Venezuela's Catholic voters face crucial decision for president |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/258325/the-faith-of-venezuela-s-presidential-candidates-a-crucial-decision-for-catholic-voters |access-date=10 October 2025 |website=Catholic News Agency |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kosicki |first=Piotr H. |date=2025-12-08 |title=María Corina Machado's Catholic Revolution |url=https://www.project-syndicate.org/commentary/maria-machado-exponent-of-latin-american-christian-democracy-by-piotr-h-kosicki-2025-12 |access-date=2025-12-16 |website=Project Syndicate |language=en}}</ref> ==संदर्भ== nplytr1sav7qeqnmekebpbaz62576x7 0 150541 1362062 1361696 2026-06-16T19:27:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362062 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = रोल्स-रोयस घोस्ट | image = 2022 Rolls-Royce Ghost Black Badge in Arctic White, front left.jpg | manufacturer = [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]] | production = २००९–हालसम्म | model_years = २०१०–हालसम्म | designer = हेनरी क्लोक<ref name="Ghost 2020">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0312245EN/post-opulence:-rolls-royce-reveals-the-super-luxury-consumer-insights-that-informed-new-ghost|title=Post Opulence: Rolls-Royce Reveals the Super-Luxury Consumer Insights That Informed New Ghost |publisher=[[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]|date=28 July 2020|access-date=7 October 2020}}</ref> | assembly = संयुक्त अधिराज्य: [[वेस्ट ससेक्स]], [[इङ्ग्ल्यान्ड]] ([[गुडउड प्लान्ट]]) | class = [[पूर्ण-आकारको कार|पूर्ण-आकारको]] [[लक्जरी कार]] ([[एफ-सेग्मेन्ट|एफ]])<br />[[अति-लक्जरी कार]] | body_style = ४-ढोके [[सेडान (मोटरगाडी)|सलुन]] | layout = {{ubl |[[अगाडि इन्जिन, पछाडिको पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफआर]] (पहिलो पुस्ता) |[[अगाडि इन्जिन, सबै पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफ४]] (दोस्रो पुस्ता)}} | doors = परम्परागत ढोका (अगाडि)<br />[[सुसाइड डोर|कोच डोर]] (पछाडि) | predecessor = [[रोल्स-रोयस सिल्भर सेराफ]] | successor = | caption = २०२२ रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज }} '''रोल्स-रोयस घोस्ट''' [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]द्वारा निर्मित पूर्ण-आकारको लक्जरी कार हो। सन् १९०६ मा पहिलो पटक उत्पादन गरिएको [[सिल्भर घोस्ट]]को सम्मानमा नामकरण गरिएको "घोस्ट" नेमप्लेट सन् २००९ को अप्रिलमा [[अटो सांघाई]] प्रदर्शनीमा घोषणा गरिएको थियो। यसको उत्पादन संस्करणलाई आधिकारिक रूपमा [[२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो। घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा प्रस्तुत गरिएको थियो। विकासको क्रममा घोस्टलाई "RR04" नामले चिनिन्थ्यो। यसलाई [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|फ्यान्टम]]भन्दा सानो, "अझ सन्तुलित र यथार्थपरक कार" का रूपमा डिजाइन गरिएको थियो, जसको उद्देश्य रोल्स-रोयसका मोडेलहरूलाई तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यको श्रेणीमा उपलब्ध गराउनु थियो। BMW AG को एक वक्तव्यअनुसार, आन्तरिक दहन इन्जिनयुक्त यो पुस्ताको मोटरगाडी सन् २०३० सम्म उत्पादन गरिनेछ। त्यसपछि कम्पनीले केवल विद्युतीय मोडेलहरू मात्र उत्पादन गर्ने योजना बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bmwblog.com/2021/09/30/rolls-royce-will-be-bmw-groups-second-all-electric-brand/|title=Rolls-Royce Will be BMW Group's Second All-Electric Brand|date=30 September 2021}}</ref> {{TOC limit|3}} ==२००EX अवधारणा (२००९)== [[File:Rolls Royce 200EX Concept.jpg|thumb|रोल्स-रोयस २००EX अवधारणा।|alt=|left]] मार्च २००९ मा आयोजित [[जेनेभा मोटर शो#२००९|२००९ जेनेभा मोटर शो]]मा आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको रोल्स-रोयस २००EX ले उत्पादन संस्करण घोस्टको डिजाइन दिशालाई संकेत गरेको थियो। घोस्टको अन्तिम डिजाइन यस अवधारणात्मक मोडेलको तुलनामा लगभग अपरिवर्तित नै रह्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.carmagazine.co.uk/car-news/first-official-pictures/rolls-royce/rolls-royce-ghostirst-official-pictures/|title=Rolls-Royce Ghost V-Spec (2014) first official pictures|website=CAR Magazine|access-date=9 March 2019}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{clear}} ==पहिलो पुस्ता== {{Infobox person | name = पहिलो पुस्ता | image = Rolls-Royce Ghost (MSP16).jpg | caption = | production = सेप्टेम्बर २००९ – २०२० | model_years = २०१०–२०२० | designer = {{ubl |आन्द्रेयास थुर्नर (२००६) |चार्ल्स कोल्डह्याम (आन्तरिक सजावट)}} | platform = BMW L6<ref>{{Cite web| title=Supplying BMW | url=https://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20150921195204/http://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-date=2015-09-21}}</ref> | related = {{ubl | [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)]] | [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रोल्स-रोयस रेथ]] | [[रोल्स-रोयस डन (२०१५)|रोल्स-रोयस डन]] }} | engine = ६.६&nbsp;लिटर ''[[BMW N74#N74B66|N74B66]]'' [[V12 इन्जिन|V12]]-[[टर्बोचार्जर|टर्बो]] | transmission = ८-गति ''[[ZF 8HP transmission|8HP90]]'' [[स्वचालित प्रसारण|स्वचालित]] | wheelbase = {{ubl |{{convert|3295|mm|in|abbr=on}} |{{convert|3465|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | length = {{ubl |{{convert|5399|mm|in|abbr=on}} |{{convert|5569|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | width = {{convert|1948|mm|in|abbr=on}} | height = {{convert|1550|mm|in|abbr=on}} | weight = {{ubl |{{convert|2490|kg|lb|abbr=on}} |{{convert|2520|kg|lb|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | sp = uk }} रोल्स-रोयस घोस्टको आधिकारिक नाम पहिलो पटक अप्रिल २००९ मा घोषणा गरिएको थियो। उक्त सवारीसाधनलाई आधिकारिक रूपमा [[फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो#२००९|२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो र सेप्टेम्बर २००९ देखि बिक्रीका लागि उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217182939/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS NAMES RR4|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217182939/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217171803/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE TO UNVEIL GHOST AT FRANKFURT MOTOR SHOW|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217171803/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref> संयुक्त अधिराज्य र युरोपमा यसको आपूर्ति सन् २००९ को अन्त्यतिर सुरु भएको थियो भने संयुक्त राज्य अमेरिका र एसिया–प्रशान्त क्षेत्रलगायत अन्य बजारहरूमा सन् २०१० को दोस्रो त्रैमासिकदेखि आपूर्ति सुरु गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217170546/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS CONFIRMS GHOST FIGURES|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217170546/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref> घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="press.rolls-roycemotorcars.com">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|archive-url=https://archive.today/20121217183231/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS AT AUTO SHANGHAI 2011|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217183231/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548 |date=17 December 2012 }}</ref> ===घोस्ट सिरिज I (२००९–२०१४)=== घोस्टको डिजाइन आन्द्रेयास थुर्नर र चार्ल्स कोल्डह्यामले गरेका थिए भने यसको इन्जिनियरिङ विकासको नेतृत्व हेल्मुट रिड्लले गरेका थिए, जसले ठूलो आकारको [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|रोल्स-रोयस फ्यान्टम]]को विकासको पनि नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{cite web|first=Steve | last = Cropley |url=http://autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/238333/|title=Rolls-Royce 200EX: full details|publisher=Autocar|date=2009-02-19|access-date=2009-05-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rolls-roycemotorcars.com/stories/editions/andreas-thurner/|title=Editions – Contributors Andreas Thurner|access-date=9 March 2019}}</ref> डिजाइन चरणमा RR04 कोडनाम दिइएको घोस्टलाई फ्यान्टमभन्दा उल्लेखनीय रूपमा कम मूल्यका सवारीसाधनहरू, जस्तै [[बेन्टली कन्टिनेन्टल फ्लाइङ स्पर (२००५)|बेन्टली फ्लाइङ स्पर]] तथा [[मर्सिडिज-बेन्ज एस-क्लास]]का [[V12 इन्जिन]]युक्त संस्करणहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न विकसित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rolls-Royce Ghost |url=https://www.autozine.org/Archive/RR/old/Ghost_I.html |website=autozine.org}}</ref> घोस्ट [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)|F01 बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज]]सँग साझा प्लेटफर्ममा आधारित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.autoexpress.co.uk/carreviews/grouptests/234234/rolls_royce_200ex_revealed.html|title=Rolls Royce 200EX revealed |date=Feb 2009|first=Sam | last = Hardy |work=Auto Express}}</ref> कम्पनीका अनुसार दुवै कारका करिब २० प्रतिशत पुर्जाहरू समान छन्। यद्यपि, घोस्टको {{convert|129.7|in|mm|adj=on}} ह्विलबेस, छानाको उचाइ, बोनटको उचाइ तथा ट्र्याक चौडाइहरू यसको आफ्नै विशेषतायुक्त छन्, र यसमा फ्यान्टम शैलीका एयर स्प्रिङहरू प्रयोग गरिएको छ। यस कारले आफ्नो ठूलो सहोदर मोडेलसँग [[FlexRay]] इलेक्ट्रोनिक प्रणाली पनि साझा गर्दछ।<ref name="WSJ">[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303720604575170323695367824 Rolls-Royce Builds a Real Car: High-tech BMW underpinnings meet classic English cosseting in the new Ghost. Got $245,000?] ''[[The Wall Street Journal]]''</ref> यस कारको [[कर्ब वजन]] {{convert|5445|lb|kg|abbr=on}} छ।<ref name="WSJ" /> घोस्टको प्लेटफर्मलाई पछि [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] ग्रान्ड टुरर र [[रोल्स-रोयस डन|डन]] कनभर्टिबलमा पनि प्रयोग गरिएको थियो। अन्य समकालीन रोल्स-रोयस मोडेलहरूझैँ, घोस्टमा मूल कम्पनी बीएमडब्ल्युको [[iDrive]] प्रयोगकर्ता इन्टरफेस प्रयोग गरिएको छ। ''[[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]]'' बोनट प्रतीक तथा अन्य विभिन्न कार्यहरू यही प्रणालीमार्फत नियन्त्रण गरिन्छ।<ref name=CarTourRRDHC>[https://www.youtube.com/watch?v=HHMyqE7akk4 2011 Rolls-Royce Phantom Drophead Coupé – Car Tour], YouTube.com, 24 July 2011, Accessed 2 August 2011.</ref> रोल्स-रोयस घोस्टलाई [[गुडउड प्लान्ट]]मा रहेको यसको समर्पित उत्पादन लाइनमा निर्माण गरिन्छ, जहाँ यसले फ्यान्टम शृङ्खलासँग रङ, काठ तथा छालासम्बन्धी कार्यशालाहरू साझा गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.autoblog.com/2009/04/20/shanghai-2009-rolls-royce-ditches-rr4-for-ghost-nameplate/|title=Shanghai 2009: Rolls-Royce ditches RR4 for Ghost nameplate|website=Autoblog|date=20 April 2009 |access-date=9 March 2019}}</ref> ===घोस्ट सिरिज II (२०१४–२०२०)=== [[File:Rolls Royce Ghost 2015 (23149918661).jpg|thumb|right|आन्तरिक भाग]] रोल्स-रोयसले अद्यावधिक गरिएको घोस्ट सिरिज II लाई [[जेनेभा मोटर शो#२०१४|२०१४ जेनेभा मोटर शो]]मा प्रस्तुत गरेको थियो। सिरिज I घोस्टको तुलनामा यसमा पुनःडिजाइन गरिएका हेडलाइटहरू तथा अविच्छिन्न डेलाइट रनिङ लाइटहरू समावेश गरिएका थिए। सिरिज II मा बोनटमा “वेक च्यानल” नामक नयाँ आकार पनि थपिएको थियो, जुन स्पिरिट अफ एक्स्टेसी प्रतीकका पखेटाहरूबाट फैलिएको देखिन्थ्यो। अगाडिका वायु प्रवेशद्वारहरूमा क्रोम इन्सर्टहरू थपिएका थिए र तिनको आकार बढाइएको थियो, जसले अगाडिका ब्रेकहरूमा थप चिसो हावा पुर्‍याउन मद्दत गर्थ्यो। बम्परहरूलाई पनि सूक्ष्म रूपमा परिमार्जन गरिएको थियो भने रोल्स-रोयसले “वाफ्ट लाइन” भनेर चिनाउने साइड क्यारेक्टर लाइनलाई अझ अगाडितर्फ झुकाइएको थियो। नयाँ मिश्रधातु (अलॉय) पाङ्ग्रा तथा नयाँ रङ विकल्पहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। सन् २००९ को घोस्टझैँ, २०१४ को घोस्ट सिरिज II को डिजाइन पनि आन्द्रेयास थुर्नरले गरेका थिए। भित्री भागमा रोल्स-रोयसले अगाडिका सिटहरू पुनःडिजाइन गरेको थियो तथा पछाडिका सिटहरूको कोण परिवर्तन गरिएको थियो, जसले यात्रुहरूबीच सहज संवाद गर्न मद्दत पुर्‍याउँथ्यो। घडीको प्यानल तथा उपकरण डायलहरूमा चम्किलो धातुका सजावटी घेरा थपिएका थिए, जसले उच्चस्तरीय घडीहरूको डिजाइनको झल्को दिन्थे। ए र सी स्तम्भहरूमा प्राकृतिक दानायुक्त छाला जडान गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको थियो र दुई नयाँ प्रकारका काठका भिनियरहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। प्राविधिक रूपमा, अगाडि र पछाडिका स्ट्रटहरूलाई पुनःडिजाइन गरिएको थियो र तिनलाई नयाँ स्टेयरिङ प्रणालीसँग जोडिएको थियो। साथै, सस्पेन्सन ड्याम्परहरू परिमार्जन गरिएका थिए र नयाँ पछाडिका हाइड्रोलिक एक्सल बेयरिङहरू थपिएका थिए। सिरिज II मा उन्नत [[एलईडी हेडलाइट]]हरू पनि समावेश गरिएका थिए। सिरिज II सँगै रोल्स-रोयसले “डाइनामिक ड्राइभिङ प्याकेज” पनि उपलब्ध गराएको थियो, जसले अझ आकर्षक र सक्रिय ड्राइभिङ अनुभव प्रदान गर्ने दाबी गरिएको थियो। सबै घोस्ट मोडेलहरूमा “स्याटेलाइट एडेड ट्रान्समिसन” प्रविधि पनि थपिएको थियो, जसले GPS डाटा तथा चालकको ड्राइभिङ शैलीको विश्लेषण गरी सबैभन्दा उपयुक्त गियर स्वतः चयन गर्ने कार्य गर्दथ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0178016EN/ghost-series-ii-press-kit|title=GHOST SERIES II PRESS KIT|website=www.press.rolls-roycemotorcars.com|language=en|access-date=2017-04-24}}</ref> ====सिरिज II ब्ल्याक ब्याज==== रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज, सिरिज II घोस्टको उच्च-प्रदर्शन (हाइ-परफर्मेन्स) संस्करण हो। रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज नियमित मोडेलभन्दा फरक छ, किनकि यसको बाह्य भागका विभिन्न तत्वहरू कालो रङमा सजाइएका छन्। उदाहरणका लागि, [[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]] प्रतीक तथा निकास प्रणाली (एक्जस्ट सिस्टम) ब्ल्याक ब्याज संस्करणमा कालो रङका हुन्छन्, जबकि मानक मोडेलमा यी भागहरू चाँदी रङका हुन्छन्। यस कारमा विशेष ब्ल्याक ब्याज रिम प्रणाली पनि जडान गरिएको छ। यस कारमा ६.६-लिटर [[V12 इन्जिन]] रहेको छ, जसले ५,२५० आरपीएममा अधिकतम {{convert|603|hp|kW|0|abbr=on}} शक्ति उत्पादन गर्छ। यसले १,६५०–५,००० आरपीएमको दायरामा अधिकतम {{convert|620|lb·ft|N·m|0|abbr=on}} [[टर्क]] प्रदान गर्छ। यो कारले ० देखि {{convert|100|km/h|0|abbr=on}} को गति ४.८ सेकेन्डमा प्राप्त गर्न सक्छ र यसको अधिकतम गति {{convert|250|km/h|0|abbr=on}} छ। यसको शक्ति-तौल अनुपात १७६.३ वाट प्रति किलोग्राम रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=2020 Rolls-Royce Ghost Black Badge Specifications|url=https://mobile.guideautoweb.com/en/specifications/rolls-royce/ghost/black-badge/2020/|access-date=2021-08-14|website=The Car Guide|language=en}}</ref> हाल{{When|date=August 2025}} रोल्स-रोयसको ब्ल्याक ब्याज शृङ्खलामा [[रोल्स-रोयस कुलिनन]], [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] तथा [[रोल्स-रोयस डन|डन]] ब्ल्याक ब्याज मोडेलहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web|title=Discover Black Badge|url=https://www.rolls-roycemotorcars.com/en_US/showroom/black-badge.html|access-date=2021-08-14|website=www.rolls-roycemotorcars.com|language=en-US}}</ref> ===चित्रावली=== '''सिरिज I''' <gallery widths="200"> File:Rolls-Royce Ghost - Flickr - Alexandre Prévot (3) (cropped).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost (16534986827) (cropped).jpg|पछाडिको दृश्य </gallery> '''सिरिज II''' <gallery widths="200"> File:Rolls Royce Ghost 2015 (23124366942).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls Royce Ghost 2015 rear.jpg|पछाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5694.jpg|ब्ल्याक ब्याज, अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5696.jpg|ब्ल्याक ब्याज, पछाडिको दृश्य Rolls-Royce Ghost, GIMS 2019, Le Grand-Saconnex (GIMS1246).jpg|ब्ल्याक ब्याज, आन्तरिक भाग File:2019 Rolls-Royce Ghost Zenith (1).jpg|रोल्स-रोयस घोस्ट जेनिथ संस्करण (५० इकाइमा सीमित) </gallery> == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Rolls-Royce Ghost}} *{{official website}} cjw9ey9ow9ffoapqzcuocqyhvdbbfr4 0 150544 1362031 1362027 2026-06-16T12:49:04Z Bishaldev100 28807 /* जर्मन साम्राज्य */ 1362031 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। [[चित्र:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|अङ्गुठाकार|शिलालेख सहितको लगभग ८१२-८१४ को चार्लेमेनको एक दिनारस ]] दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) [[जर्मनी]]मा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ मा हिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * [[चित्र:Vienna_Congress.jpg|अङ्गुठाकार|भियना कांग्रेस]]१८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै [[जर्मनीको एकीकरण|जर्मन राज्यहरूलाई संघटित]] गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === [[चित्र:Bundesarchiv_Bild_183-C06886,_Paul_v._Hindenburg.jpg|अङ्गुठाकार|पल भोन हिन्डेनबर्ग, जर्मन राष्ट्रपति १९२५-१९३४]] * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * [[चित्र:Bundesarchiv_B_145_Bild-P017073,_Berlin,_Olympische_Spiele_im_Olympiastadion.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|बर्लिनमा १९३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक - नाजी शासनको लागि एक ठूलो प्रचार सफलता]] * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।'''{{Sfn|Evans|2005|pp=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}{{Sfn|Beevor|2012|pp=22, 27–28}} * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * [[चित्र:West_and_East_Germans_at_the_Brandenburg_Gate_in_1989.jpg|अङ्गुठाकार|बर्लिन पर्खालको पतन, नोभेम्बर १९८९]]'''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]]<ref>For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)</ref> === एकीकृत जर्मनी === [[चित्र:Angela_Merkel_und_José_Barroso_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|अङ्गुठाकार|German chancellor Angela Merkel with José Barroso in 2007 promoting the Treaty of Lisbon to reform the EU]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]] lo6waba5cxzp87c904cknjfpjw2hx4t 1362032 1362031 2026-06-16T12:50:50Z Bishaldev100 28807 /* जर्मन साम्राज्य */ 1362032 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। [[चित्र:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|अङ्गुठाकार|शिलालेख सहितको लगभग ८१२-८१४ को चार्लेमेनको एक दिनारस ]] दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) [[जर्मनी]]मा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ मा हिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * [[चित्र:Vienna_Congress.jpg|अङ्गुठाकार|भियना कांग्रेस]]१८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === [[चित्र:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|अङ्गुठाकार|१८ जनवरी १८७१ मा जर्मन साम्राज्य की स्थापना]] * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै [[जर्मनीको एकीकरण|जर्मन राज्यहरूलाई संघटित]] गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === [[चित्र:Bundesarchiv_Bild_183-C06886,_Paul_v._Hindenburg.jpg|अङ्गुठाकार|पल भोन हिन्डेनबर्ग, जर्मन राष्ट्रपति १९२५-१९३४]] * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * [[चित्र:Bundesarchiv_B_145_Bild-P017073,_Berlin,_Olympische_Spiele_im_Olympiastadion.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|बर्लिनमा १९३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक - नाजी शासनको लागि एक ठूलो प्रचार सफलता]] * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।'''{{Sfn|Evans|2005|pp=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}{{Sfn|Beevor|2012|pp=22, 27–28}} * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * [[चित्र:West_and_East_Germans_at_the_Brandenburg_Gate_in_1989.jpg|अङ्गुठाकार|बर्लिन पर्खालको पतन, नोभेम्बर १९८९]]'''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]]<ref>For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)</ref> === एकीकृत जर्मनी === [[चित्र:Angela_Merkel_und_José_Barroso_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|अङ्गुठाकार|German chancellor Angela Merkel with José Barroso in 2007 promoting the Treaty of Lisbon to reform the EU]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]] 56h8gp5vkinjct14tp9k0ujh9gzihxa 1362118 1362032 2026-06-17T09:04:15Z Bishaldev100 28807 /* जर्मन साम्राज्य */ 1362118 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। [[चित्र:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|अङ्गुठाकार|शिलालेख सहितको लगभग ८१२-८१४ को चार्लेमेनको एक दिनारस ]] दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) [[जर्मनी]]मा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ मा हिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * [[चित्र:Vienna_Congress.jpg|अङ्गुठाकार|भियना कांग्रेस]]१८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === [[चित्र:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|अङ्गुठाकार|१८ जनवरी १८७१ मा [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]को स्थापनाको घोषणा]] * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै [[जर्मनीको एकीकरण|जर्मन राज्यहरूलाई संघटित]] गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === [[चित्र:Bundesarchiv_Bild_183-C06886,_Paul_v._Hindenburg.jpg|अङ्गुठाकार|पल भोन हिन्डेनबर्ग, जर्मन राष्ट्रपति १९२५-१९३४]] * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * [[चित्र:Bundesarchiv_B_145_Bild-P017073,_Berlin,_Olympische_Spiele_im_Olympiastadion.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|बर्लिनमा १९३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक - नाजी शासनको लागि एक ठूलो प्रचार सफलता]] * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।'''{{Sfn|Evans|2005|pp=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}{{Sfn|Beevor|2012|pp=22, 27–28}} * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * [[चित्र:West_and_East_Germans_at_the_Brandenburg_Gate_in_1989.jpg|अङ्गुठाकार|बर्लिन पर्खालको पतन, नोभेम्बर १९८९]]'''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]]<ref>For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)</ref> === एकीकृत जर्मनी === [[चित्र:Angela_Merkel_und_José_Barroso_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|अङ्गुठाकार|German chancellor Angela Merkel with José Barroso in 2007 promoting the Treaty of Lisbon to reform the EU]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]] b329u5uqe0ztj47duskh39z224u9jhp 1362119 1362118 2026-06-17T09:05:03Z Bishaldev100 28807 /* शीतयुद्ध */ 1362119 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। [[चित्र:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|अङ्गुठाकार|शिलालेख सहितको लगभग ८१२-८१४ को चार्लेमेनको एक दिनारस ]] दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) [[जर्मनी]]मा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ मा हिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * [[चित्र:Vienna_Congress.jpg|अङ्गुठाकार|भियना कांग्रेस]]१८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === [[चित्र:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|अङ्गुठाकार|१८ जनवरी १८७१ मा [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]को स्थापनाको घोषणा]] * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै [[जर्मनीको एकीकरण|जर्मन राज्यहरूलाई संघटित]] गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === [[चित्र:Bundesarchiv_Bild_183-C06886,_Paul_v._Hindenburg.jpg|अङ्गुठाकार|पल भोन हिन्डेनबर्ग, जर्मन राष्ट्रपति १९२५-१९३४]] * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * [[चित्र:Bundesarchiv_B_145_Bild-P017073,_Berlin,_Olympische_Spiele_im_Olympiastadion.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|बर्लिनमा १९३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक - नाजी शासनको लागि एक ठूलो प्रचार सफलता]] * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।'''{{Sfn|Evans|2005|pp=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}{{Sfn|Beevor|2012|pp=22, 27–28}} * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * [[चित्र:West_and_East_Germans_at_the_Brandenburg_Gate_in_1989.jpg|अङ्गुठाकार|बर्लिन पर्खालको पतन, नोभेम्बर १९८९]]'''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी [[जर्मनीको चान्सलर]] भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]]<ref>For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)</ref> === एकीकृत जर्मनी === [[चित्र:Angela_Merkel_und_José_Barroso_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|अङ्गुठाकार|German chancellor Angela Merkel with José Barroso in 2007 promoting the Treaty of Lisbon to reform the EU]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]] 7yu38sks2ob7i6pxroy4w3c2f6plhcm 0 150564 1362129 1361921 2026-06-17T11:47:06Z ~2026-31719-93 78934 शिवराज जोशी 1362129 wikitext text/x-wiki वि.सं. २०४८ देखि २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनसम्म सुर्खेत जिल्लामा क्षेत्र नम्बर ३ अस्तित्वमा थियो। पुरानो क्षेत्र नम्बर ३ मुख्यतया पश्चिमी सुर्खेत (जस्तै: बड्डीचौर, सालकोट, बाबियाचौर, लगाम, गुटु, विजौरा, बेतान आदि) समेटेको क्षेत्र थियो, जुन भू-भाग अहिले पूर्ण रूपमा सुर्खेत क्षेत्र नम्बर २ मा पर्दछ। तत्कालीन समयमा यस क्षेत्रबाट नेपाली कांग्रेसका [[शिवराज जोशी]] र नेकपा एमाले, नेकपा माओवादीका नेताहरू निर्वाचित हुने गर्दथे। यहाँका प्रमुख नेताका रुपमा शिवराज जोशी मानिन्छन् भने नरबहादुर विष्ट र तप्तबहादुर विष्ट यहाँ निर्वाचित भएका थिए । वि.सं. २०७४ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले देशभरका निर्वाचन क्षेत्रहरू पुनर्गठन गरेपछि सुर्खेतमा पहिले रहेका ३ वटा क्षेत्रहरूलाई घटाएर २ वटा मात्र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र कायम गरिएको छ। त्यसैले पुरानो सुर्खेत क्षेत्र नम्बर ३ का भू-भागहरू अहिले क्षेत्र नम्बर २ बनेका छन् ।<ref>{{Cite web |title=Surkhet – 3 {{!}} 1994 House of Representatives Election Results – Nepal Archives |url=https://www.nepalarchives.com/content/surkhet-3-1994-house-of-representatives-election-results/ |access-date=2026-06-15 |language=en-US}}</ref> an71y6d6tj0qenbyzfytd022mmn3mbo 0 150565 1362126 1361941 2026-06-17T10:42:27Z Bishaldev100 28807 1362126 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=1962 FIFA World Cup<br />Group 2|image=Batalla de Santiago.jpg|caption=Italy's [[Giorgio Ferrini]] being removed from the pitch by [[Carabineros de Chile]] policemen|event=|team1=[[Chile national football team|Chile]]|team1association={{flagicon|CHI|size=30px}}|team1score=2|team2=[[Italy national football team|Italy]]|team2association={{flagicon|ITA|1946|size=30px}}|team2score=0|details=|date=2 June 1962|stadium=[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]]|city=[[Santiago|Santiago de Chile]]|referee=[[Ken Aston]] ([[The Football Association|England]])|attendance=66,057|weather=|image_size=250px}}'''सान्टियागो युद्ध''' ({{langx|it|Battaglia di Santiago}}, {{langx|es|Batalla de Santiago}})) [[१९६२ फिफा विश्वकप]]को समयमा भएको फुटबल खेल थियो, जुन २ जुन १९६२ मा स्यान्टियागोमा आयोजक [[चिली राष्ट्रिय फुटबल टोली|चिली]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]बीच खेलिएको थियो।<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref> यस खेलमा देखिएको हिंसाको स्तरबाट "सान्टियागोको लडाइँ" उपनाम प्रायो, जसमा दुई खेलाडीहरूलाई निकालियो, धेरै मुक्का प्रहार भए र चार पटक पुलिसको हस्तक्षेप आवश्यक थियो। खेलको रेफ्री केन एस्टोन थिए, जसले पछि [[पेनाल्टी कार्ड|पहेंलो]] र [[पेनाल्टी कार्ड|रातो कार्ड]] को आविष्कार गरे।<ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Ken Aston – the inventor of yellow and red cards |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606022246/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-date=6 June 2008 |access-date=21 October 2017 |website=FIFA.com}}</ref> == म्याच == पहिलो फाउल खेल सुरु भएको ३५ सेकेन्ड भित्र भयो।<ref name="YouTube2">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> इटालीका जर्जियो फेरिनीलाई आठौं मिनेटमा होनोरिनो लान्डामा फाउल गरेपछि मैदानबाट बाहिर पठाइएको थियो, तर उनले मैदान छोड्न अस्वीकार गरे र प्रहरीले उनलाई घिसार्दै बाहिर निकाल्नु पर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Azzurri Almanac: Battle Scars |url=https://www.football-italia.net/node/48169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423215119/https://www.football-italia.net/node/48169 |archive-date=23 April 2019 |access-date=23 April 2019}}</ref> त्यसपछिको भिडन्तमा, चिलीका लियोनेल सान्चेजले मुक्का हानी हम्बर्टो मास्चियोको नाक भाँचिदिए, तर फेरिनीलाई मैदान छोड्न भन्न व्यस्त रहेकाले इंलिस रेफ्री केन एस्टनले फाउललाई देखेनन्।<ref name="YouTube3">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> पहिलो हाफको ३८ औं मिनेटमा, सान्चेजले इटालियन मारियो डेभिडको अनुहारमा थप्पड हाने। लाइनम्यान केही मिटर मात्र टाढा भए पनि, सान्चेज फेरि सजायबाट बचे। केही मिनेट पछि जब डेभिडले सान्चेजको टाउकोमा लात हान्न खोजे, उनलाई मैदानबाट निकालियो।<ref name="guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref><ref name="US Soccer Players">{{cite web |last=Pendleton |first=Ken |date=16 March 2007 |title=The Battle of Santiago |url=http://www.ussoccerplayers.com/the-battle-of-santiago |accessdate=21 October 2017 |website=US Soccer Players}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दुई टोली झगडा गरे र थुक्ने काम गरे, र प्रहरीले थप तीन पटक हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो।<ref name="YouTube">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> अन्तिम १६ मिनेटमा २ गोल गर्दै चिलीले २-० ले जित हासिल गर्‍यो, जसमा जैमे रामिरेजको हेडिङ गोल र जोर्ज टोरोको लामो दूरीको प्रहारले खेल जित्यो।।<ref name="YouTube">{{Cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFootball_Museum_TV2024">Football Museum TV (3 April 2024) [First published 2 June 1962]. [https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c "Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match"]. ''[[युट्युब|YouTube]]''. Archived from [https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c the original] on 9 September 2024.</cite></ref> चिलीका दुवै खेलमा रेफ्रीको भूमिका निर्वाह गरिसकेका एस्टनले फेरि कहिल्यै विश्वकप खेलमा रेफ्री गरेनन्। === विवरण === {{Football box | date = {{Start date|1962|6|2|df=y}} | time = 15:00 [[Time in Chile|CLT]] ([[UTC-04]]) | team1 = {{fb-rt|CHI}} | score = {{score link|1962 FIFA World Cup Group 2#Chile vs Italy|2–0|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)}} | team2 = {{fb|ITA|1946}} | goals1 = *[[Jaime Ramírez (footballer, born 1931)|Ramírez]] {{goal|73}} *[[Jorge Toro|Toro]] {{goal|87}} | goals2 = | stadium = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]], [[Santiago]] | attendance = 66,057 | referee = [[Ken Aston|Kenneth Aston]] ([[The Football Association|England]]) | report = <ref group="Report">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/21/231/1472 |title=Chile vs Italy {{!}} Group Matches {{!}} 1962 FIFA World Cup Chile |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |title=1962 FIFA World Cup Chile – Matches – Chile v Italy |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201100528/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |archive-date=1 December 2017}} }}</ref> }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * बर्नको युद्ध * बोर्डोको युद्ध * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|न्युरेमबर्गको युद्ध]] * [[फुटबल युद्ध]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 7h6cadb7oabxocxqv8945odgr8qslb5 1362127 1362126 2026-06-17T10:43:11Z Bishaldev100 28807 /* विवरण */ 1362127 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=1962 FIFA World Cup<br />Group 2|image=Batalla de Santiago.jpg|caption=Italy's [[Giorgio Ferrini]] being removed from the pitch by [[Carabineros de Chile]] policemen|event=|team1=[[Chile national football team|Chile]]|team1association={{flagicon|CHI|size=30px}}|team1score=2|team2=[[Italy national football team|Italy]]|team2association={{flagicon|ITA|1946|size=30px}}|team2score=0|details=|date=2 June 1962|stadium=[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]]|city=[[Santiago|Santiago de Chile]]|referee=[[Ken Aston]] ([[The Football Association|England]])|attendance=66,057|weather=|image_size=250px}}'''सान्टियागो युद्ध''' ({{langx|it|Battaglia di Santiago}}, {{langx|es|Batalla de Santiago}})) [[१९६२ फिफा विश्वकप]]को समयमा भएको फुटबल खेल थियो, जुन २ जुन १९६२ मा स्यान्टियागोमा आयोजक [[चिली राष्ट्रिय फुटबल टोली|चिली]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]बीच खेलिएको थियो।<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref> यस खेलमा देखिएको हिंसाको स्तरबाट "सान्टियागोको लडाइँ" उपनाम प्रायो, जसमा दुई खेलाडीहरूलाई निकालियो, धेरै मुक्का प्रहार भए र चार पटक पुलिसको हस्तक्षेप आवश्यक थियो। खेलको रेफ्री केन एस्टोन थिए, जसले पछि [[पेनाल्टी कार्ड|पहेंलो]] र [[पेनाल्टी कार्ड|रातो कार्ड]] को आविष्कार गरे।<ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Ken Aston – the inventor of yellow and red cards |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606022246/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-date=6 June 2008 |access-date=21 October 2017 |website=FIFA.com}}</ref> == म्याच == पहिलो फाउल खेल सुरु भएको ३५ सेकेन्ड भित्र भयो।<ref name="YouTube2">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> इटालीका जर्जियो फेरिनीलाई आठौं मिनेटमा होनोरिनो लान्डामा फाउल गरेपछि मैदानबाट बाहिर पठाइएको थियो, तर उनले मैदान छोड्न अस्वीकार गरे र प्रहरीले उनलाई घिसार्दै बाहिर निकाल्नु पर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Azzurri Almanac: Battle Scars |url=https://www.football-italia.net/node/48169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423215119/https://www.football-italia.net/node/48169 |archive-date=23 April 2019 |access-date=23 April 2019}}</ref> त्यसपछिको भिडन्तमा, चिलीका लियोनेल सान्चेजले मुक्का हानी हम्बर्टो मास्चियोको नाक भाँचिदिए, तर फेरिनीलाई मैदान छोड्न भन्न व्यस्त रहेकाले इंलिस रेफ्री केन एस्टनले फाउललाई देखेनन्।<ref name="YouTube3">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> पहिलो हाफको ३८ औं मिनेटमा, सान्चेजले इटालियन मारियो डेभिडको अनुहारमा थप्पड हाने। लाइनम्यान केही मिटर मात्र टाढा भए पनि, सान्चेज फेरि सजायबाट बचे। केही मिनेट पछि जब डेभिडले सान्चेजको टाउकोमा लात हान्न खोजे, उनलाई मैदानबाट निकालियो।<ref name="guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref><ref name="US Soccer Players">{{cite web |last=Pendleton |first=Ken |date=16 March 2007 |title=The Battle of Santiago |url=http://www.ussoccerplayers.com/the-battle-of-santiago |accessdate=21 October 2017 |website=US Soccer Players}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दुई टोली झगडा गरे र थुक्ने काम गरे, र प्रहरीले थप तीन पटक हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो।<ref name="YouTube">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> अन्तिम १६ मिनेटमा २ गोल गर्दै चिलीले २-० ले जित हासिल गर्‍यो, जसमा जैमे रामिरेजको हेडिङ गोल र जोर्ज टोरोको लामो दूरीको प्रहारले खेल जित्यो।।<ref name="YouTube">{{Cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFootball_Museum_TV2024">Football Museum TV (3 April 2024) [First published 2 June 1962]. [https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c "Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match"]. ''[[युट्युब|YouTube]]''. Archived from [https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c the original] on 9 September 2024.</cite></ref> चिलीका दुवै खेलमा रेफ्रीको भूमिका निर्वाह गरिसकेका एस्टनले फेरि कहिल्यै विश्वकप खेलमा रेफ्री गरेनन्। === विवरण === {{Football box | date = {{Start date|1962|6|2|df=y}} | time = 15:00 [[Time in Chile|CLT]] ([[UTC-04]]) | team1 = {{fb-rt|CHI}} | score = {{score link|1962 FIFA World Cup Group 2#Chile vs Italy|2–0|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)}} | team2 = {{fb|ITA}} | goals1 = *[[Jaime Ramírez (footballer, born 1931)|Ramírez]] {{goal|73}} *[[Jorge Toro|Toro]] {{goal|87}} | goals2 = | stadium = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]], [[Santiago]] | attendance = 66,057 | referee = [[Ken Aston|Kenneth Aston]] ([[The Football Association|England]]) | report = <ref group="Report">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/21/231/1472 |title=Chile vs Italy {{!}} Group Matches {{!}} 1962 FIFA World Cup Chile |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |title=1962 FIFA World Cup Chile – Matches – Chile v Italy |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201100528/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |archive-date=1 December 2017}} }}</ref> }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * बर्नको युद्ध * बोर्डोको युद्ध * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|न्युरेमबर्गको युद्ध]] * [[फुटबल युद्ध]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 02cgefpinboysawyinpvauqriylenss 0 150570 1362047 1362015 2026-06-16T16:04:20Z Bishaldev100 28807 /* मर्यादाक्रम (२०७६ देखि) */ 1362047 wikitext text/x-wiki [[नेपालको मर्यादाक्रम]] प्रोटोकल सूची (पदाधिकार) हो जसमा नेपाल सरकारमा पदाधिकारी र अधिकारीहरूलाई उनीहरूको पद र पद अनुसार सूचीबद्ध गरिन्छ। देशले संघीयता अँगालेको बेला, सरकारले २०७६ वैशाख मा प्राथमिकताको नयाँ क्रमलाई अन्तिम रूप दियो। == मर्यादाक्रम (२०७६ देखि) == {| class="wikitable" |+स्रोतः नेपाल राजपत्र (२०७६ वैशाख १६ मा प्रकाशित) <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> !क्रम !मर्यादा ! व्यक्तित्व |- |१ |[[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |रामचन्द्र पौडेल |- |२ |[[नेपालको उपराष्ट्रपति]] |[[राम सहाय यादव]] |- |३ |[[प्रधानमन्त्री]] |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |- |४ |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |- |५ | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष |डोल प्रसाद आर्यल [[नारायणप्रसाद दाहाल]] |- |६ | * पूर्व [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] * उपप्रधान मन्त्री * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|पूर्व उपराष्ट्रपति]] * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] * पूर्व मन्त्रीपरिषद्का अध्यक्ष * पूर्व प्रधानन्यायाधीश | * [[रामवरण यादव|डा. रामवरण यादव]] र बिद्या देवी भण्डारी * - * [[परमानन्द झा]] र नन्द किशोर पुन * [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]], [[शेरबहादुर देउवा]] , [[पुष्पकमल दाहाल]], [[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]], बाबुराम भट्टाराई, [[झलनाथ खनाल]], [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] र [[सुशीला कार्की]] * [[खिलराज रेग्मी]] * [[सुरेन्द्रप्रसाद सिंह|सुरेन्द्र प्रसाद सिंह]], [[त्रिलोक प्रताप राणा]], ओम भक्त श्रेष्ठ, [[मीनबहादुर रायमाझी|मिन बहादुर रायमाझी]], [[अनुप राज शर्मा]], राम प्रसाद श्रेष्ठ, [[खिलराज रेग्मी]], [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदर प्रसाद शर्मा]], राम कुमार शाह, [[कल्याण श्रेष्ठ]], [[सुशीला कार्की]], [[गोपाल प्रसाद पराजुली]], [[ओम प्रकाश मिश्र|ओम प्रकाश मिश्रा]], [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|चोलेन्द्र समसेर]], [[हरिकृष्ण कार्की|हरि कृष्ण कारकी]], [[विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ|विश्वम्भर प्रसाद श्रेष्ठ]], र [[प्रकाशमान सिंह राउत|प्रकाश मान सिंह राउत]]) |- |७ |[[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख हरू]] (आ-आफ्नो [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]भित्र) | |- |८ | * [[नेपाल सरकार]] मन्त्रीहरू * प्रदेश सरकारका [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|मुख्यमन्त्रीहरू]] * प्रदेश प्रमुख (आफ्नो प्रदेश बाहिर) * प्रतिनिधि सभामा [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * [[नेपाल रत्न मान पदवी|नेपाल रत्न]] पाउने महानुभावहरु * पूर्व प्रधानन्यायाधीश * संविधान सभाका अध्यक्ष * प्रतिनिधि सभाका उपसभामुख * राष्ट्रियसभाका उपाध्यक्ष, सत्तापक्षको संसदीय दलका उपनेता * व्यवस्थापिका-संसदका पूर्व सभामुख * प्रतिनिधिसभाका पूर्व सभामुख * राष्ट्रियसभाका पूर्व अध्यक्ष * नेपाल सरकारका पूर्व उपप्रधानमन्त्री | |- |९ | * नेपाल सरकारका राज्यमन्त्रीहरू * प्रतिनिधिसभामा सत्ता पक्षको मुख्य [[सचेतक]] * प्रतिनिधिसभामा विपक्षीदलको प्रमुख सचेतक * प्रतिनिधि सभाका विभिन्न समितिका सभापति * राष्ट्रिय सभाका विभिन्न समितिका सभापति * उपाध्यक्ष, [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]] * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीशहरू * संवैधानिक निकायका प्रमुख * न्यायिक परिषद्का सदस्यहरू * महान्यायाधिवक्ता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको नेता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको मुख्य सचेतक * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको नेता * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको प्रमुख सचेतक * [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]का सभामुख | |- |10 | * नेपाल सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू * राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू * पूर्व मन्त्रीहरू * उच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीशहरू * [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|प्रदेश सरकार]]का मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका उपसभामुख * प्रदेश सरकारका राज्य मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका विभिन्न समितिका सभापति * [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगर]] [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|मेयर]] * पूर्व सदस्य, संविधान सभा * पूर्व सांसद * [[नेपालको मुख्य सचिव|नेपाल सरकारका मुख्य सचिव]] * [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधानसेनापति]] (अशोक राज सिगदेल) | |- |11 | * प्रदेश सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाहरूमा सचेतक * प्रदेश सभाका सदस्यहरू * महानगरका मेयरहरू (काठमाडौँ बाहेक) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] का प्रमुख | |- |12 | * संवैधानिक निकायका सदस्य तथा आयुक्तहरू * राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य * महासचिव, सङ्घीय संसद * मुख्य रजिष्ट्रार, सर्वोच्च अदालत * गभर्नर, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] * [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल एकेडेमी]] कुलपति * विश्वविद्यालयका उपकुलपति | |- |१३ | * नेपाल सरकारका सचिव एवं राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीका अधिकृत * राष्ट्र गौरव पाउने महानुभावहरु * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * नेपालस्थित विदेशी राजदूत * [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको महासचिव|महासचिव]], [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन]] * [[नेपाली सेना]] रथी (लेफ्टिनेन्ट जनरल) * [[नेपाल प्रहरी]] [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक]] * महानिरीक्षक, [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|सशस्त्र पुलिस बल]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] , मुख्य अनुसन्धान निर्देशक * नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति * विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरू * उपमहानगरपालिकाका प्रमुख * काठमाडौँ महानगरपालिकाकी उपमेयर * नगरपालिकाका मेयर |[[सुनिता डङ्गोल|सुनीता डाङ्गोल]] |- |१४ | * उच्च अदालतका न्यायाधीश * मुख्य न्यायाधिवक्ता, * नेपालस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्गीय आवासीय संयोजक | |- |१५ | * प्रदेश लोकसेवा आयोगका अध्यक्ष, * नगरपालिकाका प्रमुख, * नेपाली सेनाका [[उप रथी|मेजर जनरल]] (उपरथी) * प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अतिरिक्त मुख्य अनुसन्धान निर्देशक, * प्रदेश लोक सेवा सदस्यहरू | |- |१६ | * महानगरपालिकाका उपप्रमुख (काठमाडौं महानगरपालिका बाहेक) * जिल्ला समन्वय समितिका उपप्रमुख * [[गाउँपालिका]]का अध्यक्ष * उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख * नगरपालिकाका उपप्रमुख * नेपाल सरकारका सहसचिव एवं राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत * जिल्ला न्यायाधीश * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी) * विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक | |- |१७ | * नेपाली सेनाका [[सहायक रथी|ब्रिगेडियर जनरल]] (सहायकरथी) * प्रहरी नायब महानिरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब महानिरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अनुसन्धान निर्देशक * नेपालस्थित विदेशी कन्सुल जनरल * नेपाली सेनाका कर्नल महासेनानी * प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका सह अनुसन्धान निर्देशक * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित प्रथम श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणी) * सार्वजनिक संस्थानका प्रमुख एवं कार्यकारी * गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष | |- |१८ | * नेपाल सरकारका उपसचिव एवं राजपत्राति द्वितीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्रमुख सेनानी, * प्रहरी उपरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका उपअनुसन्धान निर्देशक, * विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक | |- |१९ | * नेपाली सेनाका मेजर (सेनानी) * प्रहरी नायब उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रमुख अनुसन्धान अधिकृत * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित द्वितीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत | |- |२० | * नेपाली सेनाका क्याप्टेन (सहसेनानी) * नेपाल सरकारका शाखा अधिकृत एवं राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक | |- |२१ | * नेपाली सेनाका [[लेफ्टिनेन्ट]] (उपसेनानी) * नेपाल प्रहरी निरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी बलका निरीक्षक * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]]का अनुसन्धान अधिकृत | |- |२२ | * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * नेपाली सेनाका [[सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट]] (सहायक सेनानी) | |} == पूर्ववर्ती मर्यादाक्रम == === मर्यादाक्रम (२०४७-२०६५ ) === {| class="wikitable" !क्रम !मर्यादा |- |1 |[[नेपालका राजा|राजा]] र रानी |- |2 | * मुमा महारानी * युवराज र युवराज्ञी |- |3 |राजाका भाइबहिनी |- |4 | * राजाका सन्तान * युवराजका सन्तान |- |5 |राजाका भाइबहिनीका सन्तान |- |6 | * रानी आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * युवराज्ञीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |7 | * राजाका भाइबहिनीका पति/पत्नीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * मुमा महारानीको आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |8 |राजाका सन्तानका पति/पत्नी |- |9 |युवराजका सन्तानका तथा राजाका भाइबहिनी पति /पत्नी |- |10 | * प्रधानमन्त्री * उपप्रधानमन्त्री * प्रधानन्यायाधीश |- |11 | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * सरकारका मन्त्रीहरू |- |12 | * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू * महान्यायाधिवक्ता * नेपाली सेनाका प्रधानसेनापती * सरकारको मुख्यसचिव * संसदका उप[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] |- |13 | * महामहिमको सरकारका उप तथा सहायक मन्त्रीहरू * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका मुख्य न्यायाधीशहरू * नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका गभर्नर * शाही नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट जनरल/जनरल कमान्डिंग अफिसरहरू * अतिरिक्त क्याबिनेट सचिव/मन्त्रालय प्रमुखहरू * नेपाल पुलिसका महानिर्देशक * नेपाल सशस्त्र प्रहरी बलका महानिर्देशक |- |14 | * संसद सदस्य * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका न्यायाधीशहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनका राजदूतहरू * महान्यायाधिवक्ता * शाही नेपाली सेनाका मेजर जनरलहरू * अतिरिक्त/सरकारी विभागहरूका प्रमुख सचिवहरू/मुख्य क्षेत्रीय अधिकारीहरू * अतिरिक्त महानिर्देशक-रोयल नेपाल पुलिस तथा सशस्त्र पुलिस |- |15 | * नेपालका लागि अन्य विदेशी राजदूतहरू * दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनको महासचिव * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश |- |16 | * संयुक्त सचिव नागरिक सेवा/मुख्य जोनल अफिसरहरू * शाही नेपाली सेनाका ब्रिगेडियर जनरलहरू * शाही नेपाल प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक/जोनल प्रहरी अधिकारीहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनको रक्षा संलग्न |- |17 | * नेपाली सेनाका कर्नल * उपसचिव, सिभिल सर्भिस/मुख्य जिल्ला अधिकारीहरू * रोयल नेपाल पुलिस र सशस्त्र पुलिस बलका वरिष्ठ पुलिस अधीक्षक/बटालियन कमान्डर/प्रमुख जिल्ला पुलिस अधिकारीहरू * नगरपालिका तथा गाँउ बिकास समिती अध्यक्ष |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] fw6pzwz9ki9ynq68z1aytizmjzcegm5 1362048 1362047 2026-06-16T16:05:09Z Bishaldev100 28807 /* मर्यादाक्रम (२०७६ देखि) */ 1362048 wikitext text/x-wiki [[नेपालको मर्यादाक्रम]] प्रोटोकल सूची (पदाधिकार) हो जसमा नेपाल सरकारमा पदाधिकारी र अधिकारीहरूलाई उनीहरूको पद र पद अनुसार सूचीबद्ध गरिन्छ। देशले संघीयता अँगालेको बेला, सरकारले २०७६ वैशाख मा प्राथमिकताको नयाँ क्रमलाई अन्तिम रूप दियो। == मर्यादाक्रम (२०७६ देखि) == {| class="wikitable" |+स्रोतः नेपाल राजपत्र (२०७६ वैशाख १६ मा प्रकाशित) <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> !क्रम !मर्यादा ! पदाधिकारी |- |१ |[[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |रामचन्द्र पौडेल |- |२ |[[नेपालको उपराष्ट्रपति]] |[[राम सहाय यादव]] |- |३ |[[प्रधानमन्त्री]] |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |- |४ |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |- |५ | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष |डोल प्रसाद आर्यल [[नारायणप्रसाद दाहाल]] |- |६ | * पूर्व [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] * उपप्रधान मन्त्री * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|पूर्व उपराष्ट्रपति]] * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] * पूर्व मन्त्रीपरिषद्का अध्यक्ष * पूर्व प्रधानन्यायाधीश | * [[रामवरण यादव|डा. रामवरण यादव]] र बिद्या देवी भण्डारी * - * [[परमानन्द झा]] र नन्द किशोर पुन * [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]], [[शेरबहादुर देउवा]] , [[पुष्पकमल दाहाल]], [[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]], बाबुराम भट्टाराई, [[झलनाथ खनाल]], [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] र [[सुशीला कार्की]] * [[खिलराज रेग्मी]] * [[सुरेन्द्रप्रसाद सिंह|सुरेन्द्र प्रसाद सिंह]], [[त्रिलोक प्रताप राणा]], ओम भक्त श्रेष्ठ, [[मीनबहादुर रायमाझी|मिन बहादुर रायमाझी]], [[अनुप राज शर्मा]], राम प्रसाद श्रेष्ठ, [[खिलराज रेग्मी]], [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदर प्रसाद शर्मा]], राम कुमार शाह, [[कल्याण श्रेष्ठ]], [[सुशीला कार्की]], [[गोपाल प्रसाद पराजुली]], [[ओम प्रकाश मिश्र|ओम प्रकाश मिश्रा]], [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|चोलेन्द्र समसेर]], [[हरिकृष्ण कार्की|हरि कृष्ण कारकी]], [[विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ|विश्वम्भर प्रसाद श्रेष्ठ]], र [[प्रकाशमान सिंह राउत|प्रकाश मान सिंह राउत]]) |- |७ |[[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख हरू]] (आ-आफ्नो [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]भित्र) | |- |८ | * [[नेपाल सरकार]] मन्त्रीहरू * प्रदेश सरकारका [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|मुख्यमन्त्रीहरू]] * प्रदेश प्रमुख (आफ्नो प्रदेश बाहिर) * प्रतिनिधि सभामा [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * [[नेपाल रत्न मान पदवी|नेपाल रत्न]] पाउने महानुभावहरु * पूर्व प्रधानन्यायाधीश * संविधान सभाका अध्यक्ष * प्रतिनिधि सभाका उपसभामुख * राष्ट्रियसभाका उपाध्यक्ष, सत्तापक्षको संसदीय दलका उपनेता * व्यवस्थापिका-संसदका पूर्व सभामुख * प्रतिनिधिसभाका पूर्व सभामुख * राष्ट्रियसभाका पूर्व अध्यक्ष * नेपाल सरकारका पूर्व उपप्रधानमन्त्री | |- |९ | * नेपाल सरकारका राज्यमन्त्रीहरू * प्रतिनिधिसभामा सत्ता पक्षको मुख्य [[सचेतक]] * प्रतिनिधिसभामा विपक्षीदलको प्रमुख सचेतक * प्रतिनिधि सभाका विभिन्न समितिका सभापति * राष्ट्रिय सभाका विभिन्न समितिका सभापति * उपाध्यक्ष, [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]] * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीशहरू * संवैधानिक निकायका प्रमुख * न्यायिक परिषद्का सदस्यहरू * महान्यायाधिवक्ता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको नेता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको मुख्य सचेतक * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको नेता * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको प्रमुख सचेतक * [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]का सभामुख | |- |10 | * नेपाल सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू * राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू * पूर्व मन्त्रीहरू * उच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीशहरू * [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|प्रदेश सरकार]]का मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका उपसभामुख * प्रदेश सरकारका राज्य मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका विभिन्न समितिका सभापति * [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगर]] [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|मेयर]] * पूर्व सदस्य, संविधान सभा * पूर्व सांसद * [[नेपालको मुख्य सचिव|नेपाल सरकारका मुख्य सचिव]] * [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधानसेनापति]] (अशोक राज सिगदेल) | |- |11 | * प्रदेश सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाहरूमा सचेतक * प्रदेश सभाका सदस्यहरू * महानगरका मेयरहरू (काठमाडौँ बाहेक) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] का प्रमुख | |- |12 | * संवैधानिक निकायका सदस्य तथा आयुक्तहरू * राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य * महासचिव, सङ्घीय संसद * मुख्य रजिष्ट्रार, सर्वोच्च अदालत * गभर्नर, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] * [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल एकेडेमी]] कुलपति * विश्वविद्यालयका उपकुलपति | |- |१३ | * नेपाल सरकारका सचिव एवं राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीका अधिकृत * राष्ट्र गौरव पाउने महानुभावहरु * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * नेपालस्थित विदेशी राजदूत * [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको महासचिव|महासचिव]], [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन]] * [[नेपाली सेना]] रथी (लेफ्टिनेन्ट जनरल) * [[नेपाल प्रहरी]] [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक]] * महानिरीक्षक, [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|सशस्त्र पुलिस बल]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] , मुख्य अनुसन्धान निर्देशक * नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति * विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरू * उपमहानगरपालिकाका प्रमुख * काठमाडौँ महानगरपालिकाकी उपमेयर * नगरपालिकाका मेयर |[[सुनिता डङ्गोल|सुनीता डाङ्गोल]] |- |१४ | * उच्च अदालतका न्यायाधीश * मुख्य न्यायाधिवक्ता, * नेपालस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्गीय आवासीय संयोजक | |- |१५ | * प्रदेश लोकसेवा आयोगका अध्यक्ष, * नगरपालिकाका प्रमुख, * नेपाली सेनाका [[उप रथी|मेजर जनरल]] (उपरथी) * प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अतिरिक्त मुख्य अनुसन्धान निर्देशक, * प्रदेश लोक सेवा सदस्यहरू | |- |१६ | * महानगरपालिकाका उपप्रमुख (काठमाडौं महानगरपालिका बाहेक) * जिल्ला समन्वय समितिका उपप्रमुख * [[गाउँपालिका]]का अध्यक्ष * उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख * नगरपालिकाका उपप्रमुख * नेपाल सरकारका सहसचिव एवं राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत * जिल्ला न्यायाधीश * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी) * विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक | |- |१७ | * नेपाली सेनाका [[सहायक रथी|ब्रिगेडियर जनरल]] (सहायकरथी) * प्रहरी नायब महानिरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब महानिरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अनुसन्धान निर्देशक * नेपालस्थित विदेशी कन्सुल जनरल * नेपाली सेनाका कर्नल महासेनानी * प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका सह अनुसन्धान निर्देशक * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित प्रथम श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणी) * सार्वजनिक संस्थानका प्रमुख एवं कार्यकारी * गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष | |- |१८ | * नेपाल सरकारका उपसचिव एवं राजपत्राति द्वितीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्रमुख सेनानी, * प्रहरी उपरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका उपअनुसन्धान निर्देशक, * विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक | |- |१९ | * नेपाली सेनाका मेजर (सेनानी) * प्रहरी नायब उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रमुख अनुसन्धान अधिकृत * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित द्वितीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत | |- |२० | * नेपाली सेनाका क्याप्टेन (सहसेनानी) * नेपाल सरकारका शाखा अधिकृत एवं राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक | |- |२१ | * नेपाली सेनाका [[लेफ्टिनेन्ट]] (उपसेनानी) * नेपाल प्रहरी निरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी बलका निरीक्षक * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]]का अनुसन्धान अधिकृत | |- |२२ | * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * नेपाली सेनाका [[सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट]] (सहायक सेनानी) | |} == पूर्ववर्ती मर्यादाक्रम == === मर्यादाक्रम (२०४७-२०६५ ) === {| class="wikitable" !क्रम !मर्यादा |- |1 |[[नेपालका राजा|राजा]] र रानी |- |2 | * मुमा महारानी * युवराज र युवराज्ञी |- |3 |राजाका भाइबहिनी |- |4 | * राजाका सन्तान * युवराजका सन्तान |- |5 |राजाका भाइबहिनीका सन्तान |- |6 | * रानी आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * युवराज्ञीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |7 | * राजाका भाइबहिनीका पति/पत्नीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * मुमा महारानीको आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |8 |राजाका सन्तानका पति/पत्नी |- |9 |युवराजका सन्तानका तथा राजाका भाइबहिनी पति /पत्नी |- |10 | * प्रधानमन्त्री * उपप्रधानमन्त्री * प्रधानन्यायाधीश |- |11 | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * सरकारका मन्त्रीहरू |- |12 | * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू * महान्यायाधिवक्ता * नेपाली सेनाका प्रधानसेनापती * सरकारको मुख्यसचिव * संसदका उप[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] |- |13 | * महामहिमको सरकारका उप तथा सहायक मन्त्रीहरू * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका मुख्य न्यायाधीशहरू * नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका गभर्नर * शाही नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट जनरल/जनरल कमान्डिंग अफिसरहरू * अतिरिक्त क्याबिनेट सचिव/मन्त्रालय प्रमुखहरू * नेपाल पुलिसका महानिर्देशक * नेपाल सशस्त्र प्रहरी बलका महानिर्देशक |- |14 | * संसद सदस्य * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका न्यायाधीशहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनका राजदूतहरू * महान्यायाधिवक्ता * शाही नेपाली सेनाका मेजर जनरलहरू * अतिरिक्त/सरकारी विभागहरूका प्रमुख सचिवहरू/मुख्य क्षेत्रीय अधिकारीहरू * अतिरिक्त महानिर्देशक-रोयल नेपाल पुलिस तथा सशस्त्र पुलिस |- |15 | * नेपालका लागि अन्य विदेशी राजदूतहरू * दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनको महासचिव * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश |- |16 | * संयुक्त सचिव नागरिक सेवा/मुख्य जोनल अफिसरहरू * शाही नेपाली सेनाका ब्रिगेडियर जनरलहरू * शाही नेपाल प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक/जोनल प्रहरी अधिकारीहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनको रक्षा संलग्न |- |17 | * नेपाली सेनाका कर्नल * उपसचिव, सिभिल सर्भिस/मुख्य जिल्ला अधिकारीहरू * रोयल नेपाल पुलिस र सशस्त्र पुलिस बलका वरिष्ठ पुलिस अधीक्षक/बटालियन कमान्डर/प्रमुख जिल्ला पुलिस अधिकारीहरू * नगरपालिका तथा गाँउ बिकास समिती अध्यक्ष |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] csof7prqjot19qzocr7qr1u5in5gd98 1362049 1362048 2026-06-16T16:09:40Z Bishaldev100 28807 /* मर्यादाक्रम (२०४७-२०६५ ) */ 1362049 wikitext text/x-wiki [[नेपालको मर्यादाक्रम]] प्रोटोकल सूची (पदाधिकार) हो जसमा नेपाल सरकारमा पदाधिकारी र अधिकारीहरूलाई उनीहरूको पद र पद अनुसार सूचीबद्ध गरिन्छ। देशले संघीयता अँगालेको बेला, सरकारले २०७६ वैशाख मा प्राथमिकताको नयाँ क्रमलाई अन्तिम रूप दियो। == मर्यादाक्रम (२०७६ देखि) == {| class="wikitable" |+स्रोतः नेपाल राजपत्र (२०७६ वैशाख १६ मा प्रकाशित) <ref>{{Cite web |title=मर्यादाक्रम – राष्ट्रिय – जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका महानुभावहरुको मर्यादाक्रम|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23656 |access-date=2021-04-23 |website=rajpatra.dop.gov.np |language=ne}}</ref> !क्रम !मर्यादा ! पदाधिकारी |- |१ |[[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |रामचन्द्र पौडेल |- |२ |[[नेपालको उपराष्ट्रपति]] |[[राम सहाय यादव]] |- |३ |[[प्रधानमन्त्री]] |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |- |४ |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |- |५ | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष |डोल प्रसाद आर्यल [[नारायणप्रसाद दाहाल]] |- |६ | * पूर्व [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] * उपप्रधान मन्त्री * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|पूर्व उपराष्ट्रपति]] * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] * पूर्व मन्त्रीपरिषद्का अध्यक्ष * पूर्व प्रधानन्यायाधीश | * [[रामवरण यादव|डा. रामवरण यादव]] र बिद्या देवी भण्डारी * - * [[परमानन्द झा]] र नन्द किशोर पुन * [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]], [[शेरबहादुर देउवा]] , [[पुष्पकमल दाहाल]], [[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]], बाबुराम भट्टाराई, [[झलनाथ खनाल]], [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] र [[सुशीला कार्की]] * [[खिलराज रेग्मी]] * [[सुरेन्द्रप्रसाद सिंह|सुरेन्द्र प्रसाद सिंह]], [[त्रिलोक प्रताप राणा]], ओम भक्त श्रेष्ठ, [[मीनबहादुर रायमाझी|मिन बहादुर रायमाझी]], [[अनुप राज शर्मा]], राम प्रसाद श्रेष्ठ, [[खिलराज रेग्मी]], [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदर प्रसाद शर्मा]], राम कुमार शाह, [[कल्याण श्रेष्ठ]], [[सुशीला कार्की]], [[गोपाल प्रसाद पराजुली]], [[ओम प्रकाश मिश्र|ओम प्रकाश मिश्रा]], [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|चोलेन्द्र समसेर]], [[हरिकृष्ण कार्की|हरि कृष्ण कारकी]], [[विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ|विश्वम्भर प्रसाद श्रेष्ठ]], र [[प्रकाशमान सिंह राउत|प्रकाश मान सिंह राउत]]) |- |७ |[[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख हरू]] (आ-आफ्नो [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]भित्र) | |- |८ | * [[नेपाल सरकार]] मन्त्रीहरू * प्रदेश सरकारका [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|मुख्यमन्त्रीहरू]] * प्रदेश प्रमुख (आफ्नो प्रदेश बाहिर) * प्रतिनिधि सभामा [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * [[नेपाल रत्न मान पदवी|नेपाल रत्न]] पाउने महानुभावहरु * पूर्व प्रधानन्यायाधीश * संविधान सभाका अध्यक्ष * प्रतिनिधि सभाका उपसभामुख * राष्ट्रियसभाका उपाध्यक्ष, सत्तापक्षको संसदीय दलका उपनेता * व्यवस्थापिका-संसदका पूर्व सभामुख * प्रतिनिधिसभाका पूर्व सभामुख * राष्ट्रियसभाका पूर्व अध्यक्ष * नेपाल सरकारका पूर्व उपप्रधानमन्त्री | |- |९ | * नेपाल सरकारका राज्यमन्त्रीहरू * प्रतिनिधिसभामा सत्ता पक्षको मुख्य [[सचेतक]] * प्रतिनिधिसभामा विपक्षीदलको प्रमुख सचेतक * प्रतिनिधि सभाका विभिन्न समितिका सभापति * राष्ट्रिय सभाका विभिन्न समितिका सभापति * उपाध्यक्ष, [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]] * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीशहरू * संवैधानिक निकायका प्रमुख * न्यायिक परिषद्का सदस्यहरू * महान्यायाधिवक्ता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको नेता * राष्ट्रियसभामा सत्तापक्षको मुख्य सचेतक * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको नेता * राष्ट्रियसभामा विपक्षी दलको प्रमुख सचेतक * [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]का सभामुख | |- |10 | * नेपाल सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू * राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू * पूर्व मन्त्रीहरू * उच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीशहरू * [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|प्रदेश सरकार]]का मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका उपसभामुख * प्रदेश सरकारका राज्य मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाका विभिन्न समितिका सभापति * [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगर]] [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|मेयर]] * पूर्व सदस्य, संविधान सभा * पूर्व सांसद * [[नेपालको मुख्य सचिव|नेपाल सरकारका मुख्य सचिव]] * [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधानसेनापति]] (अशोक राज सिगदेल) | |- |11 | * प्रदेश सरकारका सहायक मन्त्रीहरू * प्रदेश सभाहरूमा सचेतक * प्रदेश सभाका सदस्यहरू * महानगरका मेयरहरू (काठमाडौँ बाहेक) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] का प्रमुख | |- |12 | * संवैधानिक निकायका सदस्य तथा आयुक्तहरू * राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य * महासचिव, सङ्घीय संसद * मुख्य रजिष्ट्रार, सर्वोच्च अदालत * गभर्नर, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] * [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल एकेडेमी]] कुलपति * विश्वविद्यालयका उपकुलपति | |- |१३ | * नेपाल सरकारका सचिव एवं राजपत्राङ्कित विशिष्ट श्रेणीका अधिकृत * राष्ट्र गौरव पाउने महानुभावहरु * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * नेपालस्थित विदेशी राजदूत * [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको महासचिव|महासचिव]], [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन]] * [[नेपाली सेना]] रथी (लेफ्टिनेन्ट जनरल) * [[नेपाल प्रहरी]] [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक]] * महानिरीक्षक, [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|सशस्त्र पुलिस बल]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] , मुख्य अनुसन्धान निर्देशक * नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति * विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरू * उपमहानगरपालिकाका प्रमुख * काठमाडौँ महानगरपालिकाकी उपमेयर * नगरपालिकाका मेयर |[[सुनिता डङ्गोल|सुनीता डाङ्गोल]] |- |१४ | * उच्च अदालतका न्यायाधीश * मुख्य न्यायाधिवक्ता, * नेपालस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्गीय आवासीय संयोजक | |- |१५ | * प्रदेश लोकसेवा आयोगका अध्यक्ष, * नगरपालिकाका प्रमुख, * नेपाली सेनाका [[उप रथी|मेजर जनरल]] (उपरथी) * प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अतिरिक्त मुख्य अनुसन्धान निर्देशक, * प्रदेश लोक सेवा सदस्यहरू | |- |१६ | * महानगरपालिकाका उपप्रमुख (काठमाडौं महानगरपालिका बाहेक) * जिल्ला समन्वय समितिका उपप्रमुख * [[गाउँपालिका]]का अध्यक्ष * उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख * नगरपालिकाका उपप्रमुख * नेपाल सरकारका सहसचिव एवं राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत * जिल्ला न्यायाधीश * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणी) * विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक | |- |१७ | * नेपाली सेनाका [[सहायक रथी|ब्रिगेडियर जनरल]] (सहायकरथी) * प्रहरी नायब महानिरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब महानिरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अनुसन्धान निर्देशक * नेपालस्थित विदेशी कन्सुल जनरल * नेपाली सेनाका कर्नल महासेनानी * प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका सह अनुसन्धान निर्देशक * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित प्रथम श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * प्रमुख जिल्ला अधिकारी (राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणी) * सार्वजनिक संस्थानका प्रमुख एवं कार्यकारी * गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष | |- |१८ | * नेपाल सरकारका उपसचिव एवं राजपत्राति द्वितीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्रमुख सेनानी, * प्रहरी उपरीक्षक, * सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक, * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका उपअनुसन्धान निर्देशक, * विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक | |- |१९ | * नेपाली सेनाका मेजर (सेनानी) * प्रहरी नायब उपरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक * राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रमुख अनुसन्धान अधिकृत * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राजित द्वितीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत | |- |२० | * नेपाली सेनाका क्याप्टेन (सहसेनानी) * नेपाल सरकारका शाखा अधिकृत एवं राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहका अधिकृत, * विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक | |- |२१ | * नेपाली सेनाका [[लेफ्टिनेन्ट]] (उपसेनानी) * नेपाल प्रहरी निरीक्षक * सशस्त्र प्रहरी बलका निरीक्षक * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]]का अनुसन्धान अधिकृत | |- |२२ | * प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले नियुक्त गरेका राजपत्राङ्कित तृतीय श्रेणी वा सोसरहको तहमा कार्यरत अधिकृत * नेपाली सेनाका [[सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट]] (सहायक सेनानी) | |} == पूर्ववर्ती मर्यादाक्रम == === मर्यादाक्रम (२०४७-२०६५ ) === {| class="wikitable" !क्रम !मर्यादा |- |१ |[[नेपालका राजा|राजा]] र रानी |- |२ | * मुमा महारानी * युवराज र युवराज्ञी |- |३ |राजाका भाइबहिनी |- |४ | * राजाका सन्तान * युवराजका सन्तान |- |५ |राजाका भाइबहिनीका सन्तान |- |६ | * रानी आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * युवराज्ञीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |७ | * राजाका भाइबहिनीका पति/पत्नीका आमाबाबु र भाइबहिनीहरू * मुमा महारानीको आमाबाबु र भाइबहिनीहरू |- |८ |राजाका सन्तानका पति/पत्नी |- |९ |युवराजका सन्तानका तथा राजाका भाइबहिनी पति /पत्नी |- |१० | * प्रधानमन्त्री * उपप्रधानमन्त्री * प्रधानन्यायाधीश |- |११ | * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|सभामुख]] * सरकारका मन्त्रीहरू |- |१२ | * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू * महान्यायाधिवक्ता * नेपाली सेनाका प्रधानसेनापती * श्री ५ को सरकारको मुख्यसचिव * संसदका उपसभामुख |- |१३ | * महामहिमको सरकारका उप तथा सहायक मन्त्रीहरू * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका मुख्य न्यायाधीशहरू * नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कका गभर्नर * शाही नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट जनरल/जनरल कमान्डिङ अफिसर * अतिरिक्त क्याबिनेट सचिव/मन्त्रालय प्रमुखहरू * नेपाल पुलिसका महानिर्देशक * नेपाल सशस्त्र प्रहरी बलका महानिर्देशक |- |१४ | * संसद सदस्य * क्षेत्रीय अपीलीय अदालतहरूका न्यायाधीशहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनका राजदूतहरू * महान्यायाधिवक्ता * शाही नेपाली सेनाका मेजर जनरलहरू * अतिरिक्त/सरकारी विभागहरूका प्रमुख सचिवहरू/मुख्य क्षेत्रीय अधिकारीहरू * अतिरिक्त महानिर्देशक-रोयल नेपाल पुलिस तथा सशस्त्र पुलिस |- |१५ | * नेपालका लागि अन्य विदेशी राजदूतहरू * दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनको महासचिव * विदेशका लागि नेपाली राजदूत * सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश |- |१६ | * संयुक्त सचिव नागरिक सेवा/मुख्य अञ्चल अधिकारी * शाही नेपाली सेनाका ब्रिगेडियर जनरलहरू * नेपाल प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक/अञ्चल प्रहरी अधिकारीहरू * भारत र जनवादी गणतन्त्र चिनको रक्षा संलग्न |- |१७ | * नेपाली सेनाका कर्नल * उपसचिव, सिभिल सर्भिस/प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरू * नेपाल पुलिस र सशस्त्र पुलिस बलका वरिष्ठ पुलिस अधीक्षक/बटालियन कमान्डर/प्रमुख जिल्ला पुलिस अधिकारीहरू * नगरपालिका मेयर तथा गाँउ बिकास समिती अध्यक्ष |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] t5vru98zhzxw12ms04rac2polzpv1dl