विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 826 1362528 1361161 2026-06-20T09:41:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362528 wikitext text/x-wiki {{हिन्दु धर्म बाकस}} '''हिन्दु धर्म''' एक [[धर्म]] हो, जसलाई प्रायः धार्मिक परम्पराहरू र [[दार्शनिक विद्यालय]]हरूको सङ्ग्रहको रूपमा वर्णन गरिएको छ जुन [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा उत्पत्ति भएको हो। [[संस्कृत]]मा हिन्दु धर्मको ऐतिहासिक नाम '''सनातन धर्म''' हो जसको अर्थ "शाश्वत धर्म", "अनन्त मार्ग" वा "अनन्त कानून" हो। हिन्दु धर्मको जरा [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]], [[सिन्धु घाटीको सभ्यता|सिन्धु घाटी]] र [[द्रविड]] सभ्यताहरूमा छ, त्यसैले हिन्दु धर्मलाई [[पृथ्वी|संसार]]को सबैभन्दा पुरानो धर्म भनिन्छ। [[धर्मशास्त्र|धर्म]], [[कर्म]], [[संसार (बौद्ध)|संसार]], [[माया (हिन्दु धर्म)|माया]], [[मोक्ष]] र [[योग]] जस्ता धार्मिक पदहरूले गर्दा हिन्दु धर्मलाई विशिष्ट मानिन्छ। हिन्दु धर्ममा ठुलो सङ्ख्यामा [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू छन्, जुन दुई मुख्य कोटीहरूमा पर्छन्: [[श्रुति]] र [[स्मृति]]। महत्वपूर्ण हिन्दु ग्रन्थहरू [[वेद]], [[उपनिषद्]], [[पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]], [[श्रीमद्भगवद गीता]] र [[आगम]]हरू हुन्। हिन्दु धर्म १ अर्ब ५० करोड भन्दा बढी मानिसहरू द्वारा अभ्यास गरिएको छ - हिन्दु धर्म संसारमा तेस्रो ठुलो धर्म हो। [[भारत]] र [[नेपाल]]को [[जनसङ्ख्या]]को अधिकांश हिस्सा हिन्दुहरू छन्। जस मध्ये ९६% [[दक्षिण एसिया]]मा छन्। [[बङ्गलादेश]], [[श्रीलङ्का]], [[पाकिस्तान]], [[इन्डोनेसिया]], [[मलेसिया]], [[सिङ्गापुर]], [[मौरिसस]], [[फिजी]], [[सुरिनाम]], [[गयाना]], [[ट्रिनिडाड र टोबागो]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] जस्ता देशहरूमा हिन्दु धर्मका अनुयायीहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्या पाइन्छ। == नाम == {{Further|हिन्दुहरू}} हिन्दु शब्द [[हिन्द-आर्य भाषाहरू|हिन्द-आर्य]]/[[संस्कृत]] मूल सिन्धुबाट आएको हो, जसलाई [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को [[उत्तर-पश्चिम प्रदेश|उत्तरपश्चिमी]] भागमा रहेको [[सिन्धु नदी]]को नाम मानिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-6839.html|title=हिन्दु कि सनातन वैदिक धर्म?|last=जोशी|first=सत्यराज|date=३१ साउन २०७२|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/114394-1483935480.html|title=‘हिन्दु’को परिचय|last=शर्मा|first=डा तारानाथ|date=२५ पुस २०७३|website=नागरीक|language=ne|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[संस्कृत]]मा, सनातन धर्मले लगभग "अनन्त [[कानून]]" वा कम शाब्दिक रूपमा, "अनन्त मार्ग" लाई अनुवाद गरिन्छ। [[पाली भाषा]]मा, समकक्ष शब्द ''धम्मो सनातनो'' हो।<ref name="harvey20012">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> [[नेपाली भाषा]]मा, संस्कृत [[तत्सम]] ''धर्म'' शब्द लाई (यसको संस्कृत अर्थ "कानून" वा अधिक शाब्दिक रूपमा "जुन समर्थन गर्दछ; के दृढतापूर्वक स्थापित छ") "[[धर्म]]" (निष्ठा) को रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="harvey2001">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> == परिभाषा == [[चित्र:Aum Om navy blue circle coral.svg|thumb|हिन्दु धर्ममा [[ૐ]] लाई धार्मिक प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ]] हिन्दु धर्म शब्दले ढाकेको परम्परा र विचारहरूको व्यापक दायराको कारण, एक व्यापक परिभाषामा पुग्न गाह्रो छ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nepalpatra.com/religion-culture/90312/|title=हिन्दु कसलाई भन्ने?|website=नेपालपत्र|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिन्दु धर्मले [[अध्यात्म]] र [[परम्परा]]हरूमा विचारहरूको विविधता समावेश गर्दछ, तर कुनै चर्चको आदेश छैन, कुनै निर्विवाद धार्मिक अधिकारीहरू छैनन्, कुनै शासक निकाय छैन, कुनै अगमवक्ता(हरू) वा कुनै एक पवित्र पुस्तकहरू छैनन्; हिन्दुहरूले बहुदेववादी, सर्वधर्मवादी, सर्वधर्मवादी, पाण्डेइस्टिक, हेनोथेस्टिक, एकेश्वरवादी, अद्वैतवादी, [[अज्ञेयवाद|अज्ञेयवादी]], [[नास्तिक]] वा [[मानवता|मानवतावादी]] हुन रोज्न सक्छन्।<ref>MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf|date=24 July 2015}}'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing"</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict|publisher=Academic Press|year=2008|isbn=978-0-12-369503-1|editor-last=Kurtz|editor-first=Lester}}</ref> हिन्दु धर्मलाई धर्म, धार्मिक परम्परा, धार्मिक विश्वासको एक सेट, र "जीवन पद्धति" को रूपमा विभिन्न रूपमा परिभाषित गरिएको छ।<ref name=":0" /> === प्रकारहरू === * हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो रूप लोक विश्वास हो, जुन स्थानीय [[देवता]]हरूको [[पूजा]] र देवता रूपहरू द्वारा विशेषता हो। * [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]]: वैदिक शास्त्रहरूमा आधारित, जसमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र प्राचीन [[ऋग्वेद]] मानिन्छ। * [[वेदान्त|वेदान्तिक]]: [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरूमा आधारित छ - चार [[वेद]]हरूसँगै धार्मिक र दार्शनिक ग्रंथहरू। * [[योग]]: योगको दिशालाई [[पतञ्जलि]]को योग सूत्रमा प्रस्तुत * [[भक्ति]] ([[भगवान]]को मायालु भक्ति सेवा): हिन्दु धर्ममा भक्तिको मुख्य [[वैष्णव]] परम्परा हो यस अवधारणाको ढाँचा भित्र पहिचान गरिएका अन्य समूहहरूमा एकदम अन्तर्निहित छ। === सम्प्रदाय === {{Further|सम्प्रदाय}} हिन्दु धर्ममा कुनै पनि सामान्य, केन्द्रीय सिद्धान्त छैन जुन सबै हिन्दु परम्पराहरूको लागि आधिकारिक हो, र धेरै हिन्दुहरूले आफूलाई कुनै पनि विशेष परम्परासँग सम्बन्धित ठान्दैनन्। तथापि, विद्वानहरूले आधुनिक हिन्दु धर्ममा चार मुख्य दिशाहरू छुट्याएका छन्:<ref name="junemcdaniel6">June McDaniel "Hinduism", in {{Cite book|last=Corrigan|first=John|title=The Oxford Handbook of Religion and Emotion|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517021-4|pages=52–53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%82-%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae-%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0/|title=हिन्दु धर्म र यसका सम्प्रदायहरू|last=|first=|website=आदर्श समाज|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[शैव|शैव (]][[शिव]]) * [[वैष्णव|वैष्णव (]][[विष्णु]]) * शाक्त ([[देवी]]) * [[स्मार्त]] (पाँच देवतालाई समान) हिन्दु धर्मले असंख्य दिव्य प्राणीहरूलाई पनि स्वीकार गर्दछ, धेरै हिन्दुहरूले [[देवता]]हरूलाई एकल अवैयक्तिक निरपेक्ष वा परम वास्तविकता वा [[ईश्वर]]को रूप वा रूपहरू मान्छन, जबकि केही [[हिन्दुहरू]]ले एक विशिष्ट देवताले सर्वोच्चलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ र विभिन्न देवताहरू यस सर्वोच्चको निम्न अभिव्यक्तिहरू हुन् भनी विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsofnepal.com/2020/06/15/326065/|title=के हो धार्मिक सम्प्रदाय ?|website=नेपाल समाचारपत्र|language=|accessdate=2022-12-01}}</ref> == विश्वासहरू == हिन्दु विश्वासका प्रमुख विषयवस्तुहरूमा धर्म (नैतिकता/कर्तव्यहरू), संसार (आकांक्षाहरू र परिणामस्वरूप जन्म, जीवन, मृत्यु र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]), [[कर्म]] (कार्य, अभिप्राय, र परिणामहरू) समावेश छन् (तर यसमा सीमित छैनन्), [[मोक्ष]] (लग्न र संसारबाट मुक्ति), र विभिन्न योगहरू (मार्ग वा अभ्यासहरू)। === पुरुषार्थ === {{Further|पुरुषार्थ}} [[चित्र:Reincarnation AS.jpg|thumb|पुनर्जन्मको प्रतिनिधित्व]] * '''[[धर्म]]''': हिन्दु धर्ममा [[धर्म]]लाई मानवको प्रमुख लक्ष्य मानिन्छ। धर्मको अवधारणाले [[जीवन]] र [[ब्रह्माण्ड]]लाई सम्भव बनाउने क्रम, र कर्तव्य, [[अधिकार]], [[कानून]], आचरण, सद्गुण र "जीवनको सही तरिका" समावेश गर्ने व्यवहारहरू समावेश गर्दछ। * [[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|'''अर्थ''']]: अर्थ भनेको जीविकोपार्जन, दायित्व र आर्थिक समृद्धिका लागि धनको वस्तुगत र सद्गुणको खोज हो। यो [[राजनीति|राजनीतिक]] जीवन, [[कूटनीति]], र भौतिक कल्याण समावेशी छ। अर्थ अवधारणामा सबै "जीवनका साधनहरू", गतिविधिहरू र स्रोतहरू समावेश छन् जसले व्यक्तिलाई राज्यमा हुन सक्षम बनाउँछ, [[धन]], क्यारियर र वित्तीय सुरक्षा। * [[कामसूत्र|'''काम''']]: काम भनेको चाहना, इच्छा, जोश, लालसा, इन्द्रियको आनन्द, जीवनको सौन्दर्यपूर्ण आनन्द, स्नेह, वा [[प्रेम]], [[यौन]] अर्थ सहित वा बिना। * '''[[मोक्ष]]''': मोक्ष हिन्दु धर्ममा परम, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण लक्ष्य हो। एक अर्थमा, मोक्ष [[दुख|दुःख]], कष्ट र संसार (जन्म-पुनर्जन्म चक्र) बाट मुक्तिसँग सम्बन्धित अवधारणा हो। यस एस्केटोलोजिकल चक्रबाट मुक्ति, जीवन पछि, विशेष गरी हिन्दु धर्मका [[ईश्वर]]वादी विद्यालयहरूमा मोक्ष भनिन्छ। * '''[[कर्म]]''': कर्मले शाब्दिक रूपमा कार्य, काम, वा कर्मको रूपमा अनुवाद गर्दछ, र "कारण र प्रभावको नैतिक कानून" को [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] सिद्धान्तलाई पनि जनाउँछ। यो [[जन्म]], [[जीवन]], [[अन्तिम संस्कार|मृत्यु]] र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]को चक्रलाई [[संसार (बौद्ध)|संसार]] भनिन्छ। मोक्षको माध्यमबाट संसारबाट [[मुक्ति]]ले दिगो सुख र [[शान्ति]] सुनिश्चित गर्ने विश्वास गरिन्छ। === योग === {{Further|योग|राजयोग|श्रीमद्भगवद गीता|पतञ्जलि योगसूत्र}} [[चित्र:Shiva Bangalore.jpg|thumb|योग [[ध्यान]]मा भगवान [[शिव]]को मूर्ति]] हिन्दुका लागि जीवनको अन्तिम लक्ष्य जेसुकै होस्, यो लक्ष्य प्राप्त गर्नका लागि [[ऋषि]]हरूले दिएका धेरै [[योग]] विधिहरू छन्। विभिन्न प्रकारका योगको वर्णन गर्ने आधारभूत ग्रन्थहरूमा [[श्रीमद्भगवद गीता]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], हठयोग प्रदीपिका र [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरू समावेश छन्। योगका मुख्य प्रकारहरू, जसलाई अनुसरण गरेर उच्चतम आध्यात्मिक पूर्णता (मोक्ष वा समाधि) प्राप्त गर्न सम्भव छ: * [[भक्ति योग|'''भक्ति योग''']]: प्रेम र भक्ति मार्ग * '''[[कर्म योग]]''': सही कार्यको बाटो * '''[[राज योग]]''': ध्यान को मार्ग * '''[[ज्ञान योग]]''': ज्ञान वा बुद्धिको मार्ग === ईश्वरको अवधारणा === {{Further|हिन्दु धर्ममा ईश्वर|अवतार|देवी-देवता}} धेरै हिन्दुहरूले [[ब्रह्माण्ड]]को सृष्टि गर्ने, कायम राख्ने र नष्ट गर्ने ईश्वरीय वास्तविकतालाई स्वीकार गर्छन्, तर केही हिन्दु सम्प्रदायहरूले यो विचारलाई अस्वीकार गर्छन्। धेरैजसो हिन्दुहरू एक विश्वव्यापी [[ईश्वर]]मा विश्वास गर्छन् जो एकै साथ प्रत्येक जीवित [[प्राणी]] भित्र छ र जसलाई विभिन्न तरिकामा सम्पर्क गर्न सकिन्छ। [[पुराण]] र हिन्दु महाकाव्यहरू "[[महाभारत]]" र "[[रामायण]]"ले [[समाज]]मा धर्मको पुनर्स्थापना गर्न र मानवतालाई [[मोक्ष]] (जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्ति) तर्फ लैजानको लागि कसरी देवताहरू मानव रूपमा [[पृथ्वी]]मा अवतरण गर्छन् भन्ने बारे धेरै कथाहरू वर्णन गर्दछ। यस्ता [[देवता]]का अवतारहरूलाई "[[अवतार]]" भनिन्छ। [[विष्णु]]का सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अवतारहरू (जसलाई [[वैष्णव]] अधिकांश अनुयायीहरूले ईश्वरको मूल रूप मान्छन्) [[कृष्ण]] र [[श्रीराम अवतार|राम]] हुन्। हिन्दु धर्मको अधिकांश वैष्णव परम्पराहरूमा, कृष्णलाई विष्णुको सबैभन्दा पूर्ण अवतार मानिन्छ, जसमा व्यक्तिगत निरपेक्षताका सबै दिव्य गुणहरू प्रकट हुन्छन्। [[गौडिय वैष्णव सम्प्रदाय|गौडिया वैष्णववाद]], पुष्टिमार्ग र निम्बार्क सम्प्रदाय जस्ता वैष्णववादका प्रवाहहरूमा, कृष्णलाई स्वयं-भगवानको रूपमा [[पूजा]] गरिन्छ। === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्य === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्यलाई "[[मोक्ष]]", "[[निर्वाण]]" वा "[[समाधि|समाधी]]" जस्ता शब्दहरूद्वारा जनाइएको छ, र हिन्दु धर्मका विभिन्न दिशाहरूलाई विभिन्न तरिकाले बुझिन्छ: * भगवान संग एकता को जागरूकता * [[ईश्वर|परमेश्वर]]सँगको अनन्त सम्बन्धको जागरूकता र उहाँको [[वैकुण्ठ|निवासमा]] फर्कन * परमेश्वरको शुद्ध प्रेमको उपलब्धिहरू * सबैको एकताको चेतना * आफ्नो साँचो आत्म महसुस गर्दै * पूर्ण शान्ति प्राप्त गर्दै * भौतिक इच्छाहरूबाट पूर्ण स्वतन्त्रता === स्वर्ग र नरकको अवधारणा === {{Further|लोक|त्रैलोक्य}} हिन्दु धर्मको [[पुराण]] साहित्यमा [[नरक]] र [[स्वर्ग]]को अवधारणा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले अनगिन्ती स्वर्गीय र नरकीय लोकहरू ([[ग्रह]] वा अस्तित्वको विमानहरू) को [[वर्ण|वर्णन]] गर्दछ, जहाँ मृतकहरूलाई उनीहरूले गरेका राम्रो वा पापपूर्ण कामहरूको आधारमा पुरस्कृत वा सजाय दिइन्छ। आत्माको नरकीय सूक्ष्म क्षेत्रहरूमा झरेको [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]]लाई खाना र पानीको बलिदानद्वारा त्यहाँबाट उद्धार गर्न सकिन्छ, जुन अन्तिम [[अवतार]]मा यसका छोराछोरी र नातिनातिनाहरूले गर्नु पर्छ। स्वर्गीय वा नरकीय ग्रहहरूमा निश्चित समय बिताएपछि, आत्मा विभिन्न भौतिक तत्वहरू ([[पृथ्वी]], [[पानी|जल]], [[हावा|वायु]], [[आगो|अग्नि]], ईथर र अन्य सूक्ष्म तत्वहरू) मार्फत जान्छ र अन्तमा, ८,४००,००० प्रकारका [[शरीर]]हरू मध्ये एकमा [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]] हुन्छ। == इतिहास == {{Main page|हिन्दु धर्मको इतिहास}}हिन्दु धर्मको इतिहास [[फलाम युग]] देखि [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा धर्मको विकाससँग मेल खान्छ, यसका केही परम्पराहरू कांस्य युग [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]] जस्ता प्रागैतिहासिक धर्महरूमा फर्किएका छन्। यसरी यसलाई संसारको "सबैभन्दा पुरानो धर्म" भनिन्छ। यसमा एक अज्ञात मातृदेवीको मूर्ति, [[शिव]] [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] आदी जस्तो देवताहरूको मुद्राहरू, लिंग, पीपलको पूजा, इत्यादि प्रमुख छन्।विद्वानहरूले हिन्दु धर्मलाई विभिन्न [[भारतीय संस्कृति]] र परम्पराहरूको संश्लेषणको रूपमा मान्दछन्, जसमा विभिन्न जराहरू छन् र कुनै एकल संस्थापक छैन।[[चित्र:Kailash Tibet edited.jpg|thumb|[[तिब्बत]]को पवित्र [[कैलाश पर्वत]]लाई [[शिव]]को आध्यात्मिक निवास मानिन्छ]] == पवित्र ग्रन्थहरू == {{Main article|हिन्दु धर्मग्रन्थ|हिन्दु दर्शन}} शताब्दीयौंदेखि, हिन्दु धर्मका पवित्र शास्त्रहरू पद्य रूपमा मौखिक रूपमा प्रसारित गरिएको थियो, जुन स्मरणको सुविधाको लागि प्रयोग गरिएको थियो। [[ऋषि]]हरूले [[शिक्षा]]हरूलाई सिद्ध गरेका छन् र [[धर्मशास्त्र]]को क्यानन विस्तार गरेका छन्। उत्तर-[[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] र आधुनिक हिन्दु धर्मका केही परम्पराहरूमा, शास्त्रहरूलाई शाब्दिक रूपमा व्याख्या गरिएको छैन - तिनीहरूमा निहित नैतिक र रूपक अर्थलाई बढी महत्त्व दिइन्छ। अधिकांश पवित्र ग्रन्थहरू संस्कृतमा लेखिएका छन्। उनीहरूलाई [[श्रुति]] र [[स्मृति]] गरी दुई वर्गमा विभाजन गरिएको छ। === श्रुति === {{Main article|श्रुति}} [[चित्र:Rigveda MS2097.jpg|200px|thumb|[[ऋग्वेद]], संसारको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक ग्रन्थहरू मध्ये एक।]] "श्रुति" चार [[वेद]]हरूको सम्बन्धमा प्रयोग गरिन्छ, जुन हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो पवित्र ग्रन्थ मानिन्छ। धेरैजसो हिन्दुहरूले वेदहरूलाई मानिसद्वारा सृष्टि नगरिएको, अनन्त ईश्वरीय रूपमा प्रकट गरिएका शास्त्रहरू जुन पवित्र ऋषिहरूको मध्यस्थता मार्फत मानवजातिलाई दिइएको थियो भनेर सम्मान गर्छन्। धेरै हिन्दुहरूले विश्वास गर्छन् कि वेदहरूमा उल्लिखित आध्यात्मिक सत्यहरू अनन्त छन्, [[इतिहास]]भरि उनीहरूलाई नयाँ रूपहरूमा व्यक्त गरिएको छ र विभिन्न तरिकामा व्याख्या गरिएको छ। श्रुतिमा चार वेदहरू छन्: [[ऋग्वेद]], [[सामवेद]], [[यजुर्वेद]], [[अथर्ववेद]]। प्रत्येक वेद चार भागमा विभाजित छ: [[संहितापाठ|संहिता]], [[ब्राह्मणम्]], [[आरण्यक]] र [[उपनिषद्]]। === स्मृति === {{Main article|स्मृति}} [[चित्र:Krishna Arjuna Gita.jpg|thumb|left|भगवान [[कृष्ण]]ले [[अर्जुन]]लाई [[श्रीमद्भगवद गीता]] भन्नुहुन्छ]] स्मृतिहरूमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण महाकाव्य [[महाभारत]] र [[रामायण]] हुन्। [[श्रीमद्भगवद गीता]] महाभारतको अंश हो र हिन्दु धर्मका सबै पवित्र ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा ज्ञात र अध्ययन गरिएको मानिन्छ। यसमा [[कुरुक्षेत्र युद्ध|कुरुक्षेत्रको महान युद्ध]] सुरु हुनु अघि योद्धा राजकुमार [[अर्जुन]]लाई [[कृष्ण]]को दार्शनिक निर्देशनहरू छन्। दुबै हिन्दुहरू र धेरै पश्चिमी [[वैज्ञानिक]]हरू र दार्शनिकहरूले श्रीमद्भगवद गीतामा सबै वेदहरूको मुख्य सार समावेश गर्दछ भन्ने विश्वास गर्छन्। स्मृति वर्गमा [[पुराण]]हरू पनि समावेश छन्, जसले हिन्दु विश्वास र [[दर्शन]]लाई सजिलो र पहुँचयोग्य रूपमा प्रस्तुत गर्दछ, र धेरै फरक कथाहरू समावेश गर्दछ। त्यहाँ छुट्टै [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू पनि छन् जुन हिन्दु धर्ममा केही निर्देशनहरू मात्र पछ्याइएको छ, जसमा [[देवीमाहात्म्य]], [[तन्त्र]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], [[शिवसूत्र]]हरू र [[आगम]]हरू समावेश छन्। साथै एक महत्त्वपूर्ण पाठ [[मनुस्मृति]] हो, जसले वर्णाश्रमका कानून र सामाजिक मान्यताहरू वर्णन गर्दछ। == अभ्यासहरू == === मन्दिर र मूर्ति === {{मुख्य|मन्दिर|मूर्ति}}हिन्दु धर्ममा [[देवता]]हरूको [[मूर्ति]]द्वारा पूजा गरिन्छ। मूर्तिको मुख्य भूमिका देवतासँग गहिरो व्यक्तिगत सम्बन्ध बनाउनु हो। मूर्तिलाई देवताको रूप मानिन्छ, उहाँभन्दा भिन्न छैन। देवताको एक गुण सर्वव्यापी भएकोले मानिसलाई आफ्नो आराधना गर्न सजिलो होस् भनेर देवता पनि मूर्तिको माध्यमबाट प्रकट हुन्छन्। [[पद्म पुराण]]मा, विशेष गरी, यो भनिएको छ कि मूर्तिलाई साधारण ढुङ्गा वा काठको टुक्रा सम्झनु हुँदैन - मूर्ति [[भगवान]]को प्रत्यक्ष रूप हो। === शुभ प्रतिक === {{मुख्य|ओम|स्वस्तिक|टीका}} [[चित्र:Three basic Hindu symbols.jpg|thumb|हिन्दु प्रतीकहरू]] हिन्दु धर्ममा प्रत्येक प्रतीकको यसको पवित्र अर्थ हुन्छ। अक्षर "[[ૐ]] (ओम)" (जसले [[ब्रह्म|परब्रह्म]]को प्रतीक हो) र [[स्वस्तिक]]को चिह्न (कल्याणको प्रतिनिधित्व गर्ने) सबै हिन्दु धर्मको पवित्र प्रतीक मान्न सकिन्छ। जबकि, उदाहरणका लागि, [[टीका|तिलक]]का विभिन्न रूपहरूले विभिन्न हिन्दु सम्प्रदायका अनुयायीहरूलाई पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ। त्यहाँ धेरै प्रतीकहरू छन् जुन निश्चित देवताहरूसँग चिनिन्छन्; यसमा [[कमल]], [[चक्र]] र [[वीणा]] समावेश छन्। === संस्कार === धेरै हिन्दुहरू दैनिक आधारमा धार्मिक समारोहहरूमा भाग लिन्छन्, धेरै हिन्दुहरूले आफ्नो घरमा धार्मिक समारोहहरू पनि राख्छन्। हिन्दुहरूले निम्न दैनिक अनुष्ठानहरू गर्छन्: * [[पूजा]] * विभिन्न शास्त्रहरूको संयुक्त पठन। * [[कीर्तन]] र [[भजन]]: प्रार्थना, मन्त्र र धार्मिक गीत गाउने अनुष्ठान हो। * विभिन्न प्रकारका [[ध्यान]], जस्तै [[जप]]-[[माला]] मालामा [[मन्त्र]] पठन, जाप भनिने अनुष्ठान === चाडपर्वहरू === {{मुख्य|हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची}} [[चित्र:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|thumb|[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को उटाहस्थित श्री श्री राधाकृष्ण मन्दिरमा [[होली]] मनाइँदै।]] [[हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची|हिन्दु चाडपर्वहरू]] ([[संस्कृत]]: उत्सव) व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनलाई धर्ममा जोड्ने समारोहहरू हुन्। केही प्रमुख क्षेत्रीय वा अखिल हिन्दु चाडपर्वहरू समावेश छन्: {{div col|colwidth=18em}} * [[माघे सङ्क्रान्ति]] * [[वसन्त पञ्चमी]] * [[महाशिवरात्रि]] * [[होली]] * [[राम नवमी]] * [[कात्तिक पूर्णिमा]] * [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|रक्षा बन्धन]] * [[कृष्ण जन्माष्टमी]] * [[गणेश चतुर्थी]] * [[नौरथा|नवरात्रि]] * [[विजयादसमी]] * [[दसैँ]] * [[दुर्गा पूजा]] * [[लक्ष्मी पूजा]] * [[दीपावली]] * [[तिहार]] * [[भाइटीका]] * [[छठ]] {{div col end}} == तीर्थयात्रा == {{मुख्य|तीर्थ|परिक्रम}} [[चित्र:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|[[बनारस]] हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पवित्र शहरहरू मध्ये एक हो।]] तीर्थयात्रा हिन्दु धर्मको विशेषता मध्ये एक धार्मिक अभ्यास हो। तीर्थस्थललाई "तीर्थ" वा "धाम" भनिन्छ। हिन्दु धर्ममा सबैभन्दा लोकप्रिय तीर्थहरू [[इलाहाबाद]], [[हरिद्वार]] र [[बनारस]] हुन्, र वैष्णव धर्ममा पनि [[वृन्दावन]] हुन्। अन्य महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरू तिनीहरूका प्राचीन मन्दिरहरूको लागि प्रसिद्ध: * [[पुरी]] * [[बद्रीनाथ मन्दिर]] * [[केदारनाथ मन्दिर]] * [[गङ्गोत्री]] * [[यमुनोत्री]] == हिन्दु समाज == === आश्रमहरू === {{मुख्य|आश्रम}}परम्परागत रूपमा हिन्दु धर्ममा, जीवनलाई चार आश्रम (अवधि वा चरणहरू) मा विभाजित गरिएको छ। * [[ब्रह्मचर्य]] जीवनको पहिलो अवधि हो, प्रशिक्षणको चरण जुन विद्यार्थीले भिक्षुको रूपमा बिताउँछ, यौन परित्याग गर्ने र गुरुको सेवामा संलग्न हुने, उहाँबाट आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त गर्ने। * [[आश्रम व्यवस्था|गृहस्थ]] पारिवारिक जीवन, काम। यस आश्रममा काम र अर्थको पुरुषार्थ गरिन्छ। हिन्दु परिवारको पुरुषको कर्तव्य भनेको आफ्ना आमाबाबु, बच्चाहरू, पाहुनाहरू र सन्त व्यक्तिहरूलाई समर्थन गर्नु हो। * [[वानप्रस्थ]] भनेको संन्यास र भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको तयारी हो। यस चरणमा, सबै भौतिक जिम्मेवारीहरू क्रमशः वयस्क बच्चाहरूलाई हस्तान्तरण गरिन्छ र अधिक समय आध्यात्मिक अभ्यासहरू र पवित्र स्थानहरूमा तीर्थयात्राहरूमा समर्पित हुन्छ। * [[सन्न्यास]] जीवनको अन्तिम चरण हो, भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको चरण, जसको विशेषता तपस्या र आत्म-चेतना र आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा पूर्ण समर्पण हुन्छ। यस आश्रममा मृत्युको क्षण र मोक्ष प्राप्तिको लागि आवश्यक तयारी गरिन्छ। === भिक्षुवाद === {{मुख्य|सन्न्यास|साधु}} [[चित्र:Baba in Kathmandu.jpg|thumb|[[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा [[साधु]]]] केही हिन्दुहरूले मुक्ति वा आध्यात्मिक पूर्णताको कुनै अन्य रूप प्राप्त गर्नमा ध्यान केन्द्रित गर्ने लक्ष्यका साथ "संन्यास" को भिक्षु जीवन शैली रोज्छन्। भिक्षुहरूले आफूलाई सरल र तपस्वी जीवनमा समर्पित गर्छन्, ब्रह्मचर्यको व्रत लिन्छन् र सबै भौतिक गतिविधिहरू रोक्छन्, पूर्णतया आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्छन्, जसको उद्देश्य ईश्वरको प्राप्ति हो। === वर्ण र जाति व्यवस्था === {{मुख्य|हिन्दु वर्ण व्यवस्था}}हिन्दु धर्ममा, समाजलाई परम्परागत रूपमा चार वर्गमा विभाजन गरिएको छ, जसलाई वर्ण भनिन्छ, जसको अर्थ संस्कृतमा "रङ, आकार, रूप" हो। * [[ब्राह्मण]] - शिक्षक र पुजारी * [[क्षत्रिय]] - योद्धा, शासक, कुलीन * [[वैश्य]] - किसान, व्यापारी र उद्यमी * [[शूद्र]] - सेवक र कामदार == जनसङ्ख्या == {{मुख्य|हिन्दु बसोबास भएका देशहरू}} [[चित्र:Countries by percentage of adherents to Hinduism.svg|thumb|देश अनुसार हिन्दुहरूको प्रतिशत|center|700px]] [[नेपाल]], [[भारत]], र [[मौरिसस|मौरिसस्]] का राज्यहरू लगायत [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]को बाली टापुमा मुख्य जनसङ्ख्या हिन्दु छन्। केही मात्रामा यी देशहरूमा पनि हिन्दुहरू छन्: सबैभन्दा धेरै हिन्दुहरूको अनुपात भएका देशहरू: # {{flag|नेपाल}}{{Spaced en dash}}८१.३%<ref>{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|title=2011 Nepal Census Report|year=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525062716/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|archive-date=25 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=18 April 2013 }}</ref> # {{flag|भारत}}{{Spaced en dash}}७९.८%<ref>{{Cite web|url=https://www.livepopulation.com/country/india.html|title=Population of India Today|website=livepopulation.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403015935/https://www.livepopulation.com/country/india.html|archive-date=3 April 2019|access-date=5 August 2018|url-status=live}}</ref> # {{flag|मौरिसस}}{{Spaced en dash}}४८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|title=Resident population by religion and sex|publisher=[[Statistics Mauritius]]|page=68|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016141533/http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|archive-date=16 October 2013|access-date=1 November 2012}}</ref> # {{flag|गयाना}}{{Spaced en dash}}२८.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=7 January 2021 }}</ref> # {{flag|फिजी}}{{Spaced en dash}}२७.९%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the |date=27 August 2021 }}</ref> # {{flag|भुटान}}{{Spaced en dash}}२२.६%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|title=Bhutan|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031858/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|सुरिनाम}}{{Spaced en dash}}२२.३%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|title=Suriname|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031911/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|ट्रिनिडाड र टोबागो}}{{Spaced en dash}}१८.२%<ref>{{Cite web|url=https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title=2011 Demographic Report|page=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date=19 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf |date=19 October 2017 }}</ref> # {{flag|कतार}}{{Spaced en dash}}१३.८%<ref>{{Cite journal|last1=Robin|first1=Christian Julien|last2=Gorea|first2=Maria|date=2002|title=Les vestiges antiques de la grotte de Hôq (Suqutra, Yémen) (note d'information)|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_2002_num_146_2_22441|journal=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|volume=146|issue=2|pages=409–445|doi=10.3406/crai.2002.22441 | issn = 0065-0536 }}</ref> # {{flag|श्रीलङ्का}}{{Spaced en dash}}१२.६%<ref>{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|title=The Census of Population and Housing of Sri Lanka-2011|year=2011|website=Department of Census and Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211239/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|archive-date=24 December 2018|access-date=29 July 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |date=7 January 2019 }}</ref> # {{flag|बहराइन}}{{Spaced en dash}}९.८% # {{flag|बङ्गलादेश}}{{Spaced en dash}}८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|title=SVRS 2010|publisher=Bangladesh Bureau of Statistics|page=176 (Table P–14)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|archive-date=13 November 2012|access-date=2 September 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf |date=13 November 2012 }}</ref> # [[रियुनियन]] {{spaced en dash}}६.८% # {{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स| the}}{{Spaced en dash}}६.६%<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm|title=United Arab Emirates|website=U.S. Department of State}}</ref> # {{flag|मलेसिया}}{{Spaced en dash}}६.३%.<ref name="cia.gov">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144030/http://www.statistics.gov.my/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=50:population&catid=38:kaystats&Itemid=11 |date=18 November 2008 }}</ref> # {{flag|कुवेत}}{{Spaced en dash}}६%<ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/|title=Pew-Templeton: Global Religious Futures Project|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=18 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503083508/http://www.globalreligiousfutures.org/ |date=3 May 2013 }}</ref> # {{flag|ओमान}}{{Spaced en dash}}५.५%<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|title=Middle East OMAN|date=22 September 2021|publisher=CIA The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/ |date=13 March 2021 }}</ref> # {{flag|सिङ्गापुर}}{{Spaced en dash}}५%<ref name="2010 census Full report">{{Cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|last=Singapore Department of Statistics|date=12 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|archive-date=3 March 2011|access-date=16 January 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf |date=3 March 2011 }}</ref> # {{flag|इन्डोनेसिया}}{{Spaced en dash}}३.८६%<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168356.htm|title=Indonesia: Religious Freedoms Report 2010|date=2011|publisher=[[US State Department]]|access-date=4 March 2021}}</ref> # {{flag|न्युजिल्यान्ड}}{{Spaced en dash}}२.६२%<ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|title=Table 26, 2018 Census Data – Tables|format=xlsx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413185957/https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|archive-date=13 April 2020|access-date=29 December 2020|url-status=live}}</ref> # {{flag|सेसेल्स}}{{Spaced en dash}}२.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128072600/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ |date=28 January 2021 }}</ref> # {{flag|पाकिस्तान}}{{Spaced en dash}}२.१४%<ref>{{Cite web|url=http://www.census.gov.pk/Religion.htm|title=Population by religion in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm|archive-date=2 April 2014|access-date=3 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm |date=2 April 2014 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto;" |+महाद्वीप अनुसार हिन्दु धर्म (२०१७-१८) !महादेशहरू ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्या ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |महाद्वीप जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |अनुयायी गतिशीलता ! scope="col" |विश्व गतिशीलता |- | align="center" |[[एसिया]] | align="center" |१,०७४,७२८,९०१ | align="center" |९९.२६६ | align="center" |२६.०१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[युरोप]] | align="center" |२,०३०,९०४ | align="center" |०.२१४ | align="center" |०.२७८ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[महाअमेरिका]] | align="center" |२,८०६,३४४ | align="center" |०.२६३ | align="center" |०.२८१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[अफ्रिका]] | align="center" |२,०१३,७०५ | align="center" |०.२१३ | align="center" |०.२२५ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[ओसिनिया]] | align="center" |७९१,६१५ | align="center" |०.०७१ | align="center" |२.०५३ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- !सञ्चित !१,०८२,३७१ ,४६९ !१०० !१५.०३ !{{increase}} बढ्दै !{{increase}} बढ्दै |} प्रबल हिन्दु समुदाय पूर्व-सोभियत सङ्घका राष्ट्रहरू, विषेशगरि [[रुस]], र [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]]मा पनि छन्। [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]का टापुहरू जाभा, सुलावेसी, सुमात्रा र बोर्निओमा पनि प्रसस्त रैथाने हिन्दुहरू छन्। हिन्दुत्व [[योग]]को रूपमा त झनै विश्वब्यापि रूपमा फैलिएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा मात्रै ३ करोड [[योग]]का अनुयायीहरू छन्। == सतावट == हिन्दुहरूले ऐतिहासिक धार्मिक सतावट, निरन्तर धार्मिक उत्पीडन र व्यवस्थित हिंसा दुवैको अनुभव गरेका छन्। यी जबरजस्ती धर्म परिवर्तन, दस्तावेजी [[नरसंहार]], [[मन्दिर]] भत्काउने र अपवित्रको रूपमा हुन्छन्। हिन्दुहरूको ऐतिहासिक सतावट [[मुसलमान|मुस्लिम]] शासकहरू र [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] मिसनरीहरूद्वारा पनि भयो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल काल]]मा हिन्दुहरूलाई जिज्या तिर्न बाध्य पारिएको थियो। [[भारतको विभाजन]]को समयमा मुस्लिम र हिन्दुहरू सहित २००,००० देखि दस लाख मानिसहरू मारिएका थिए। आधुनिक समयमा, हिन्दुहरूले भेदभावको सामना गर्नुपरेको थियो। विश्वका धेरै भागहरूमा र धेरै देशहरूमा विशेष गरी [[पाकिस्तान]], [[बङ्गलादेश]], [[फिजी]] र अन्यमा उत्पीडन र जबरजस्ती धर्म परिवर्तनको सामना गर्नुपरेको छ।<ref>{{Cite book|last=Brass|first=Paul R.|url=https://books.google.com/books?id=9XGZ0kKmJx0C&q=persecution+of+hindus+by+muslims|title=The Production of Hindu-Muslim Violence in Contemporary India|date=1 May 2011|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-80060-8|language=en|author-link=Paul R. Brass}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Jain|first=Meenakshi|title=Flight of deities and rebirth of temples: espisodes from Indian history|date=2019|isbn=978-81-7305-619-2|location=New Delhi|oclc=1091630081}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Portal bar|हिन्दु धर्म|}} {{हिन्दु धर्म}} mii76shklrf7vz2ovw0xy32hezktlvd 0 1112 1362368 1321663 2026-06-19T20:32:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362368 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{infobox planet | bgcolour=#AAAFFF | name = पृथ्वी | symbol = [[चित्र:Earth symbol (fixed width).svg|24px|🜨]] | image = [[चित्र:The Earth seen from Apollo 17.jpg|frameless|center|A color image of Earth as seen from Apollo १७.]] | caption = विश्व प्रसिद्ध पृथ्वीको "नीलो मार्बल" चित्र<ref>{{cite news|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21554751/|title=The blue marble|last=Petsko|first=Gregory A.|date=2011|newspaper=Genome Biology|pages=112|doi=10.1186/gb-2011-12-4-112|issn=1474-760X|pmc=3218853|pmid=21554751}}</ref> सन् १९७२ मा चन्द्र अभियान अन्तर्गत अपोलो १७ बाट लिइएको तस्वीर | epoch = जे २००० | aphelion = १५२,१००,००० [[किलोमिटर|किमी]]<br /> <small>(९४,५००,००० [[माइल]]; १.०१६७३ खगोलीय इकाई)</small> | perihelion = १४७,०९५,००० किमी <br /> <small>(९१,४०१,००० माइल; ०.९८३ २७ ख.ई) </small> | semimajor = १४९,५९८,०२३ किमी<ref name="Numerical expressions">{{cite web|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994A&A...282..663S|title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and the planets.|last=Simon|first=J. L.|last2=Bretagnon|first2=P.|last3=Chapront|first3=J.|last4=Chapront-Touze|first4=M.|last5=Francou|first5=G.|last6=Laskar|first6=J.|date=1994-02-01|newspaper=Astronomy and Astrophysics|pages=663|issn=0004-6361}}</ref> <br /> <small>(९२,९५५,९०२ माइल; १.००० ००१ ०२ ख.ई) </small> | semiminor = १४९,५७५,९९९.८२५ किमी<ref name="Numerical expressions" /> <br /> <small>(९२,९४३,०५२ माइल; ०.९९९ ८५० ४८५ ९ ख.ई)</small> | eccentricity = ०.०१६ ७०८६<ref name="Numerical expressions" /> | period = ३६५.२५६ ३६३ ००४ दिन<ref name="IERS">{{cite web|url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|title=USEFUL CONSTANTS|website=hpiers.obspm.fr|accessdate=2022-01-12}}</ref><br />(१.००० ०१७ ४२० ९६ [[वर्ष]]) | avg_speed = २९.७८ [[किलोमिटर प्रति सेकेन्ड|किमी/से]]<br /> (१०७,२०० [[किलोमिटर प्रति घण्टा|किमी/घ]]) | mean_anomaly = ३५८.६१७° | inclination = ७.२५° सौर्य भूमध्यरेखासँग <br /> १.५७८६९°<ref>{{cite web|url=https://books.google.com.bd/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q&f=false|title=Allen's Astrophysical Quantities|last=Allen|first=Clabon Walter|last2=Cox|first2=Arthur N.|last3=|first3=|publisher=Springer|year=2000|isbn=0-387-98746-0|pages=294}}</ref> स्थिर तल्लाको साथमा <br /> ०.००००५° जे२००० सौर्य कक्षसँग | asc_node = -११.२६० ६४° | arg_peri = ११४.२०७ ८३° | orbital_circ = ९२४,३७५,७०० किमी <br /> <small>(५.१७९ ०५९ ९०० ७ ख.ई)</small> | max_speed = ३०.२८७ किमी/से <br /> <small>(१०९,०३३ किमी/घ)</small> | min_speed = २९.२९१ किमी/से <br /> <small>(१०५,४४८ किमी/घ)</small> | satellites = १ वटा प्राकृतिक उपग्रह ([[चन्द्रमा]]); <br /> ५ वटा भूउपग्रह <br /> >१,८०० वटा कार्यरत कृतिम उपग्रह<ref>{{cite web|url=http://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database#.WUNzsulxXIU|title=UCS Satellite Database|last=|first=Nuclear Weapons & Global Security|date=11 August, 2016|website=|publisher=Union of Concerned Scientists|accessdate=10 October, 2016}}</ref> <br /> | physical_characteristics = छ | aspect_ratio = ०.९९५ ५४७ १ | ellipticity = ०.००३ ३५२ ९ | mean_radius = ६३७१.० किमी <small>(३९५८.८ माइल)</small><ref>{{cite web|title=Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.)|last=|first=David R. Lide|publisher=CRC|year=2000|isbn=0-8493-0481-4.|pages=}}</ref> | equatorial_radius = ६,३७८.१ किमी<small> (३९६३.२ माइल) </small><ref>{{cite web|url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt|title=Selected Astronomical Constants, 2011|last=|first=|date=02 February, 2010|website=|publisher=The Astronomical Almanac|accessdate=25 February, 2011|archivedate=२६ अगस्ट २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |date=2013-08-26 }}</ref><ref>World Geodetic System (WGS-84). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{web archive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=११ मार्च २०२० }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref> | polar_radius = ६,३५६.८ किमी<small> (३९४९.९ माइल) </small><ref>Cazenave, Anny (1995). "Geoid, Topography and Distribution of Landforms" (PDF). In Ahrens, Thomas J. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington, DC: American Geophysical Union. {{isbn|0-87590-851-9}}.</ref> | flattening = ०.००३३५२८ <ref>International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) Working Group (2004). [https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32_009.pdf?__blob=publicationFile&v=1 "General Definitions and Numerical Standards"] (PDF). In McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard. [https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32.pdf?__blob=publicationFile&v=1 IERS Conventions (2003)] (PDF). IERS Technical Note No. 32. Frankfurt am Main: Verlag des Bundesamts für Kartographie und Geodäsie. p. 12. [[आइएसबिएन]] [[wikipedia:Special:BookSources/3-89888-884-3|3-89888-884-3]] पहुँचमिति: २९ अप्रिल २०१६</ref> <br /> १/२९८.२५७२२२१०१, युरोपेली पार्थिव सन्दर्भ प्रणाली, सन् १९८९ | circumference = ४००७५.०१७ किमी <small>निरक्ष रेखा बराबर (२४९०१.४६१ माइल)</small> <br /> ४०००७.८६ किमी <small>पृथ्वीको भूमध्यरेखा बराबर (२४८५९.७३ माइल)</small><ref>{{cite web|url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html|title=How WGS 84 defines Earth|last=Humerfelt|first=Sigurd|date=26 October, 2010|website=|publisher=|accessdate=29 April, 2011|archivedate=३० अक्टोबर २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030125821/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html}}</ref><ref>Earth's circumference is almost exactly 40,000&nbsp;km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref> | surface_area = ५१०,०७२,००० [[वर्ग किलोमिटर|किमी^२]] <br /><small>(१९६ ९४० ००० [[वर्गमाइल|माइल^२]])</small><ref name=":13">{{cite web|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|title=Surface area of our planet covered by oceans and continents. (Table 8o-1)|last=Pidwirny|first=Michael|date=2 February, 2006|website=http://www.physicalgeography.net|publisher=|accessdate=26 November, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|archivedate=९ डिसेम्बर २००६}}</ref><br /> १४८ ९४० ००० किमी^२ भूमि <br /><small>(५७५ १०० ०० वर्गमाइल; २९.२%)</small> <br /> ३६१ १३२ ००० किमी^२ [[पानी]] <br /><small>(१३९ ४३४ ००० वर्ग माइल; ७०.८%) </small> | volume = १.०८३ २०७ ३{{e|१२}} [[घन किलोमिटर|किमी^३]] <br /><small>(२.५९८ ७६ × १०^११ क्युबिक माइल)</small> | mass = ५.९७ २३७{{e|२४}} [[किलोग्राम]] <br /><small>१.३१ ६६८ × १०^२५ पाउन्ड)<ref>{{cite web|title=The IAU 2009 system of astronomical constants: The report of the IAU working group on numerical standards for Fundamental Astronomy|last=Luzum|first=Brian|last2=Capitaine|first2=Nicole|last3=Fienga|first3=Agnès|last4=Folkner|first4=William|last5=Fukushima|first5=Toshio|last6=et al.|publisher=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 110 (4):|year=August 2011|isbn=|pages=293–304|doi=10.1007/s10569-011-9352-4}}</ref></small> <br /><small>(३.०×१०^−६ ''M''_☉) सौर्य पिण्ड</small> | density = ५.५१४ ग्राम/सेमी^३ <br /><small>(०.१९९२ पाउन्ड/क्युबिक इन्च)</small> | surface_grav = ९.८०७ मि/से^२ <small>(३२.१८ फिट/से^२)</small><ref>{{cite web |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf|title=The international system of units (SI)|last=|first=|publisher=NIST Special Publication 330|year=2008 ed|isbn=|publisher=United States Department of Commerce|pages=52}}</ref> | moment_of_inertia_factor = ०.३३०७ <ref>{{cite web|title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation|last=Williams|first=James G.|publisher=The Astronomical Journal. 108:|yeat=1994|isbn=0004-6256|pages=711|doi=10.1086/117108}}</ref> | escape_velocity = ११.१८६ किमी/से <br /><small>(४० २७० किमी/घण्टा; २५ ०२० माइल/घण्टा)</small> | sidereal_day = ०.९९७ २६९ ६८ दिन;<ref>Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. {{isbn|0-387-98746-0}}.</ref> <br /> <small>(२३ घण्टा ५६ मिनेट ४.१०० सेकेन्ड)</small> | rot_velocity = ०.४६५१ किमी/से<ref>Arthur N. Cox, ed. (2000). Allen's Astrophysical Quantities (4th ed.). New York: AIP Press. p. 244. {{isbn|0-387-98746-0}}.</ref> <br /><small>(१६७४.४ किमी/घण्टा; १०४०.४ माइल/घण्टा)</small> | axial_tilt = २३.४३९ २८११° <ref name=IERS /> | right_asc_north_pole = असङ्ज्ञायित° | declination = +९०° | albedo = ०.३६७ ज्यामितिक प्रतिफलन अनुपात<br />०.३०६ बन्ड प्रतिफलन अनुपात | adjectives = पार्थिव | atmosphere = छ | temperatures = छ | temp_name1 = केलभिन | min_temp_1 = १८४ के<ref>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature|title=World: Lowest Temperature|last=|first=World Meteorological Organization|date=16 June, 2010|website=Arizona State University|publisher=Weather and Climate Extremes Archive|accessdate=7 August, 2010|archivedate=१६ जुन २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819191659/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |date=2016-08-19 }}</ref> | mean_temp_1 = २८८ के<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm|title=Global average temperature may hit record level in 2010|last=Kinver|first=Mark|date=10 December, 2009|website=|publisher=BBC|accessdate=22 April, 2010}}</ref> | max_temp_1 = ३३० के<ref>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|title=World: Highest Temperature|last=|first=|date=4 January, 2013|website=Arizona State University.|publisher=Weather and Climate Extremes Archive.|accessdate=7 August, 2010|archivedate=४ जनवरी २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |date=2013-01-04 }}</ref> | temp_name2 = सेल्सियस | min_temp_2 = -८९.२ °से | mean_temp_2 = १५ °से | max_temp_2 = ५६.७ °से | temp_name3 = फरेनहाइट | min_temp_3 = -१२८.५ °फहा | mean_temp_3 = ५९ °फहा | max_temp_3 = १३४ °फहा | surface_pressure = १०१.३२५ किलो पास्कल (समुद्री समतलको क्षेत्र) | atmosphere_composition = ७८.०८% [[नाइट्रोजन]] (N₂; शुष्क वायुको क्षेत्र)<br /> २०.९५% [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (O₂)<br /> ०.९३% [[आर्गन]]<br /> ०.०४०२% [[कार्बनडाइअक्साइड]]<ref>{{cite web|url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/#mlo|title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide|last=|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|date=8 November, 2016|website=|publisher=Earth System Research Laboratory|accessdate=3 December, 2016}}</ref><br /> ~१% जलीय वाष्प <br /><small>(जलवायु परिवर्तनशील)</small> }} '''पृथ्वी''' [[सूर्य]]को दूरी अनुसार सौर्यमण्डलमा रहेका आठ ग्रहमध्ये पृथ्वी तेस्रो, सबैभन्दा घना र पाँचौँ ठूलो [[ग्रह]] हो। सूर्यबाट यसको दूरी लगभग १५ करोड किलोमिटर छ। यो [[सौर्यमण्डल]]का चारवटा अत्यन्तै कठिन ग्रहहरूमध्ये एक हो। पृथ्वीको अर्को नाम "संसार" वा "नीलो ग्रह" हो। यसलाई [[विश्व]] पनि भनिन्छ। यो सौर्य परिवारका ग्रहहरू मध्ये जिवावाशेष भेटिएको एक मात्र ग्रह हो। यो ग्रह करिव ४.५७ अर्ब (४.५७×१०^९) [[वर्ष]] अगाडि उत्पन्न भएको हो। त्यसको केही पछि यसले एकमात्र प्राकृतिक उपग्रह, [[चन्द्रमा]], प्राप्त गरेको थियो। पृथ्वीले सुर्यको वरीपरी ३६५.२५ दिनमा १ फन्को घुम्दछ। [[युनानी भाषा]]मा यसलाई ''गाया'' र ल्याटिनमा यस ग्रहको नाम ''तेरा'' हो। पृथ्वीमा मानिसलगायत अन्य अरबौँ प्रजातिका जीव तथा बनस्पतिको उपस्थिति रहेको छ। आजसम्म जीवन अस्तित्वमा रहेको एक मात्र ब्रह्माण्डीय पिण्ड पृथ्वी हो। पृथ्वी ४५४ करोड वर्षअघि बनेको थियो। एक अरब वर्षभित्रै पृथ्वीमा जीवन देखा परेको थियो।<ref name="age_earth1">"Age of the Earth". U.S. Geological Survey. 1997.</ref> पृथ्वीको जीवमण्डलले यस ग्रहको [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] र अन्य अजैविक अवस्थाहरूमा उल्लेखनीय परिवर्तनहरू ल्याएको छ। फलस्वरुप एकातिर जीवित जीवहरू अस्तित्वमा आएका थिए भने भने अर्कोतिर पृथ्वीमा ओजन तहको पनि निर्माण भइसकेको थियो।<ref>Dalrymple, G. Brent (2001). "The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved". Special Publications, Geological Society of London. 190 (1): 205–221. Bibcode:2001GSLSP.190..205D. doi:10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14.</ref> पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रसँगसँगै यसको ओजन तहले हानिकारक सौर्य विकिरणलाई अवरुद्ध गरी ग्रहमा जीवन विकासका लागि बाटो खोलिदिएको थियो। यस अवधिमा पृथ्वीको प्राकृतिक स्रोत र यसको भौगर्भिक इतिहास र अक्षले जीवनको अस्तित्वलाई जोगाउन महत्त्वपूर्ण काम गरेको थियो।<ref>Burton, Kathleen (2002-11-29). "Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land"</ref> अर्को ५० करोड वर्षसम्म पृथ्वी प्राणीका लागि उपयुक्त हुने आशा गरिएको थियो।<ref>Kunin, W.E.; Gaston, Kevin, eds. (31 December 1996). The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences.</ref> पृथ्वीको सतहलाई थुप्रै कडा पत्रहरूमा विभाजन गरिएको छ जसलाई रिकापी भनिन्छ। अरबौँ वर्षदेखि यस्ता पत्रहरू पृथ्वीको सतहमा जम्मा भएका थिए। पृथ्वीको लगभग ७१ प्रतिशत भाग नुनको पानीले ढाकेको हुन्छ भने बाँकी भाग [[महादेश]] र थुप्रै टापुहरू मिलेर बनेको छ।<ref>National Oceanic and Atmospheric Administration. "Ocean". NOAA.gov.</ref> जमिनमा थुप्रै ताल र पानीका अन्य स्रोतहरू पनि उल्लेखनीय मात्रामा रहेका छन् जुन पृथ्वीकै [[पानी]]ले बनेका हुन्। जीवनको लागि अत्यावश्यक तरल पदार्थ, पानी यस ग्रहको रिकापीहरूमा पाइँदैनन्। पृथ्वीका ध्रुवहरू सधैँ [[अन्टार्क्टिका]]को [[हिम|बरफ]]को ठोस पत्र वा आर्कटिक बरफको समुद्री हिउँका ढिस्कोहरूले ढाकिन्छन्। पृथ्वीको भित्री भाग सधैँ क्रियाशील हुन्छ। यस भागमा तुलनात्मक रूपमा ठोस मन्टल तह, तरल बाहिरी केन्द्र (जसले चुम्बकीय क्षेत्रको निर्माण गर्दछ) र ठोस फलाम अन्तरकेन्द्रिय हुन्छ। ब्रह्माण्डका अन्य वस्तुहरूसँग पृथ्वीको निकट सम्बन्ध रहेको छ। विशेष गरी यस ग्रहको [[सूर्य]] र [[चन्द्रमा]]सँग विशेष सम्बन्ध रहेको छ। हाल पृथ्वीले सूर्यलाई लगभग ३६५.२६ सौर्य दिनमा वा एक नक्षत्र वर्षमा परिक्रमा गर्छ। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६६.१/२ डिग्रीको कोणमा झुकेको छ। फलस्वरूप भूमध्यरेखा वर्षको अवधिको (३६५.२४ सौर्य दिन) समयमा विश्वमा [[मौसम]] परिवर्तन हुन्छ। पृथ्वीको एक मात्र ज्ञात प्राकृतिक उपग्रह चन्द्रमा हो। चन्द्रमाले ४.३५ अरब [[वर्ष]]अघि पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्न थालेको अनुमान गरिन्छ।<ref>Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens, ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. 8.</ref> चन्द्रमाको गतिले गर्दा पृथ्वीको समुद्री ज्वारभाटा फुट्नेे गर्दछ र पृथ्वीको कक्षको ढाल स्थिर छ। चन्द्रमाको गति गर्दा बिस्तारै बिस्तारै पृथ्वीको गतिमा पनि कम हुँदै जान्छ। [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]]को अर्को दुर्घटना हुँदा ३.८ अरबदेखि ३.८ देखि ४.१ अरब वर्षको मध्यवर्ती समयमा थुप्रै क्षुद्रग्रहहरूसँँग पृथ्वीको टक्करले गर्दा पृथ्वीको सतहमा उल्लेखनीय परिवर्तनहरू आएका थिए। मानवजातिको जीविकाको लागि यस ग्रहका [[खनिज|खनिज स्रोत]] तथा जैविक स्रोत दुवै अत्यावश्यक छन्। यस ग्रहका बासिन्दाहरू लगभग २०० स्वतन्त्र [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|सार्वभौम राष्ट्र]]मा सम्पूर्ण ग्रहलाई विभाजित गरी बसोबास गर्दै आएका छन्। यी राज्यहरुबीच आपसी [[कूटनीति|कुटनैतिक]], [[पर्यटन]], व्यापारिक र सैन्य सम्बन्ध रहेका छन्। मानव संस्कृति यस [[ग्रह]]बारे विभिन्न विचारहरूको सुरुवातकर्ता हो। यी धारणाहरूमा पृथ्वीलाई [[देवता]]को रूपमा कल्पना गर्नु, समतल संसारको कल्पना गर्नु र [[ब्रह्माण्ड]]को केन्द्रको रूपमा पृथ्वीलाई कल्पना गर्नु समावेश छ। संसारलाई एकीकृत वातावरणको रूपमा कल्पना गर्ने आधुनिक प्रवृत्ति पनि रहेको छ। हलल यस धारणाले प्रमुखता पाइरहेको देखिन्छ। == नाम तथा व्युतपत्ति == [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|center]] "पृथ्वी" शब्द संस्कृत हो। यो शब्द [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]बाट आएको हो। यसको अर्को नाम "विश्व" हो। पृथ्वीमा पौराणिक ''पृथुर''को शासन थियो। पृथ्वीको पर्यायवाची शब्द वसुधा, बसुन्धरा, धरा, धरनी, पृथ्वी, धरताल, भूमी, क्षिती, माही, दुनिया आदि छन्।कहिलेकाहीँ ''तेर्रा'' भन्ने नाम वैज्ञानिक लेखनमा र विशेषगरी विज्ञानका कथाहरूमा मानवताको वासग्रहलाई अरूबाट छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ जबकि कवितामा ''तेलस'' पृथ्वीको व्यक्तित्वलाई जनाउन प्रयोग गरिएको छ। तेरा केही रोमानी भाषाहरू (ल्याटिनबाट विकसित भाषाहरू) जस्तै [[इटालेली भाषा|इटालेली]] र [[पोर्तगाली भाषा|पोर्चुगाली]]मा पनि यस ग्रहको नाम हो भने अन्य रोमानी भाषाहरूमा यस शब्दले अलिक परिवर्तन गरिएको (जस्तै [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]मा ''तियरा'' र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]मा तेरे) नामहरू जन्माएको थियो। [[युनानी भाषा]]मा यसलाई ''गाया'' भनिन्छ।<ref name="SIMEK179">Simek, Rudolf. Trans. Angela Hall as ''Dictionary of Northern Mythology'', {{nowrap|p. 179.}} Boydell & Brewer, 2007. {{ISBN|978-0-85991-513-7}}.</ref> == पृथ्वीको कालक्रमिक इतिहास == === निर्माण === [[चित्र:TW Hydrae protoplanetary disc horizontal.jpg|thumb|upright=1.35|]] सौर्यमण्डलमा पाइने सबैभन्दा पुरानो पदार्थ ४.५६८२ अर्ब वर्ष पहिलेको मानिएको छ। ४.५४ अर्बवर्ष पहिले आदिम पृथ्वीको निर्माण भइसकेको थियो। सौर्यमण्डलका पिण्डहरू सूर्यसँगैसँगै निर्माण र विकास भएका थिए। एक सिद्धान्तमा आधारित मान्यताका अनुसार सौर्य निहारिकाले गुरुत्वाकर्षण पतनद्वारा एक आणविक बादलबाट एक भागलाई विभाजित गरि एक परिस्थितिजन्य चक्रमा घुम्न र चेप्टो हुन सुरु गर्दछ भने ग्रह सूर्यको साथ उक्त चक्रबाट बाहिर निस्किन्छ। एक निहारिका वायव्य पदर्थ, बरफको टुक्रा र धुलकणहरू मिलेर बनेका हुन्छन्। निहारिका सिद्धान्तका अनुसार अभिवृद्धिद्वारा गठित ग्रहहहरूको निर्माण हुन्छ जसमा आदिम पृथ्वीको निर्माणका लागि ७ १० करोड वर्ष लाग्ने सम्भावना हुन्छ।<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal-Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020}}</ref> [[चित्र:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|left|प्रारम्भिक चरणको सौर्यमण्डल]] सौर्यमण्डलको निर्माण भएको लगभग १० करोड वर्षपछि पृथ्वी एकपछि अर्को टक्करको परिणाम स्वरूप निर्माण भएको थियो। लगभग ४.५४ अर्ब वर्ष पहिले पृथ्वीले आकार लिन सुरु गरेको थियो भने यसको केन्द्रले फलाम र वायुमण्डल प्राप्त गरेको थियो। यी दुई ग्रहहरू बीच ४.५ अरब वर्ष पहिले भयङ्कर टकराव भएको थियो। टक्करको तीव्रता निकै भयङ्कर भएको अनुमान गरिन्छ। थिया नामक ग्रह पृथ्वीसँग चरम टक्कर भएको थियो। टक्करको समयमा पृथ्वी १० करोड वर्ष पुरानो थियो। <ref>{{cite web |url=http://www.priyo.com/2014/07/02/82211.html#sthash.vCgNT5YH.dpuf |title=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |accessdate=४ फेब्रुअरी २०१६ |archivedate=२६ डिसेम्बर २०१५ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151228103453/http://www.priyo.com/2014/07/02/82211.html#sthash.vCgNT5YH.dpuf }}</ref> टक्करको परिणामस्वरूप नयाँ ग्रह सिर्जना हुन्छ। तीन वटा चन्द्र अभियानमा फेला परेको चन्द्रमाको माटो र हवाई एरिजोनामा भेटिएका ज्वालामुखीय चट्टानको संयोजनले अनुसन्धानकर्ताहरू आश्चर्यचकित भएका थिए। दुई पत्थरको अक्सिजन आइसोटोपमा कुनै भिन्नता पाइएको थिएन। अनुसन्धान टोलीको नेतृत्व गरेका प्राध्यापक एडवर्ड यङले चन्द्रमाको माटो र पृथ्वीको माटोको अक्सिजन आइसोटोपमा कुनै भिन्नता नभएको बताएका थिए। थिया ग्रह एउटा ग्रहमा परिणत हुँदै भने सोही समय ठूलो टक्करपछि पृथ्वीको सृष्टि भएको मानिन्छ। चन्द्रमाको आयु लगभग ४.५ अर्बवर्ष देखि निकै कम समयको बीच अनुमान गरिएको छ।<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> पृथ्वीको १० प्रतिशत पिण्ड भएको मङ्गल ग्रहको आकारको वस्तु पृथ्वीसँग ठोक्किएपछि पृथ्वीबाट निस्केको पदार्थबाट प्राप्त हुने वृद्धिबाट यसको निर्माण भएको भन्ने मान्यता एक प्रमुख परिकल्पना हो। यसले पृथ्वीमा एक चम्किलो प्रहार गर्छ र यसको केही द्रव्यमान पृथ्वीमा विलीन हुन्छ।<ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112 | issn=0019-1035}}</ref> लगभग ४.१ र ३.८ अर्ब वर्षको बीचमा भीषण बमबारीको समयमा धेरै क्षुद्रग्रहप्रभावहरूले चन्द्रमाको ठूलो सतह वातावरणमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनहरू निम्त्याएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=909–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> === जीवनको उत्पत्ति र विकास === रासायनिक प्रतिक्रियाहरूको परिणामस्वरूप लगभग ४ अरब वर्षपहिले पहिलो अणु अस्तित्वमा आएको थियो भने अर्को ५० करोड वर्षपछि सबै जीवित [[प्राणी]]हरूको विश्वव्यापी समान पूर्वजहरू पत्ता लागेको थियो।<ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=Earth's Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted |url=https://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003121909/http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-date=3 October 2013 |url-access=limited |date=3 October 2013 |work=The New York Times |access-date=3 October 2013}}</ref> [[प्रकाश संश्लेषण]]को विकासको कारण सौर्य ऊर्जाले जीवहरूको अस्तित्व र प्रजननमा प्रत्यक्ष रूपमा मद्दत गरेकाले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा एकीकृत हुन्छ र सूर्यको पराबैजनी किरणहरूसँगको अन्तरक्रियाको कारण ओजोन तहले पृथ्वीलाई हानिकारक किरणहरूबाट बचाउँछ।<ref name="AST-20131108">{{cite journal |last1=Noffke |first1=Nora |last2=Christian |first2=Daniel |last3=Wacey |first3=David |last4=Hazen |first4=Robert M. |title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia |date=8 November 2013 |journal=Astrobiology (journal) |doi=10.1089/ast.2013.1030 |bibcode=2013AsBio..13.1103N |pmid=24205812 |pmc=3870916 |volume=13 |issue=12 |pages=1103–24}}</ref> ठूला कोषहरूसँग साना कोषहरूको संलयनले जटिल कोषहरूको निर्माण गर्दछ जसलाई सुकेन्द्रिक कोशिका भनिन्छ।<ref name="NG-20131208">{{cite journal |last1=Ohtomo |first1=Yoko |last2=Kakegawa |first2=Takeshi |last3=Ishida |first3=Akizumi |last4=Nagase |first4=Toshiro |last5=Rosing |first5=Minik T. |s2cid=54767854 |display-authors=3 |date=January 2014 |title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks |journal=Nature Geoscience |volume=7 |issue=1 |pages=25–28 |bibcode=2014NatGe...7...25O |doi=10.1038/ngeo2025 |issn=1752-0894}}</ref> यस वंशभित्रमा कोषहरू अझ विशिष्ट हुँदा बहुकोशिकीय जीवहरूको जन्म भएको थियो। ओजोन तहमा हानिकारक पराबैजनी किरणहरूको विकिरण अवशोषणको परिणामस्वरूप जीवहरू पृथ्वीको सतहमा एकीकृत हुन सुरु गरेका थिए।<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite (web portal) |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |access-date=20 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818063111/https://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |archive-date=18 August 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=23 October 2015 }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |author-link3=T. Mark Harrison |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B |doi-access=free }} Early edition, published online before print.</ref> हालसम्म फेला परेको सबैभन्दा पुरानो जीवको जीवाश्महरू पश्चिमी [[अस्ट्रेलिया]]मा ३.४८ अर्ब वर्ष पुरानो बलौटे पत्थरमा भेटिएका थिए। पश्चिमी ग्रिनल्यान्डमा फेला परेको ३.७ अर्ब वर्ष पहिलेको परावर्तित जैविक पत्थर पश्चिमी अस्ट्रेलियामा पाइने जैविक चट्टानका केही भागहरू हुन्।<ref name="WU-20171218">{{cite web |last=Tyrell |first=Kelly April |title=Oldest fossils ever found show life on Earth began before 3.5 billion years ago |url=https://news.wisc.edu/oldest-fossils-ever-found-show-life-on-earth-began-before-3-5-billion-years-ago/ |date=18 December 2017 |publisher=University of Wisconsin–Madison |access-date=18 December 2017}}</ref><ref name="PNAS-2017">{{cite journal |last1=Schopf |first1=J. William |last2=Kitajima |first2=Kouki |last3=Spicuzza |first3=Michael J. |last4=Kudryavtsev |first4=Anatolly B. |last5=Valley |first5=John W. |title=SIMS analyses of the oldest known assemblage of microfossils document their taxon-correlated carbon isotope compositions |year=2017 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115 |issue=1 |pages=53–58 |doi=10.1073/pnas.1718063115 |pmid=29255053 |pmc=5776830 |bibcode=2018PNAS..115...53S|doi-access=free }}</ref> ७५ देखि ५८ करोडवर्ष पहिले नियोप्रोटेरोजोइकको समयमा पृथ्वीको अधिकांश भाग हिउँले ढाकेको मानिन्छ। यस अवधारणालाई "स्नोबल अर्थ" भनिन्छ। जटिल बहुकोशिकीय जीवहरू गठन हुन थालेपछि क्याम्ब्रियन विस्फोट भएकाले यस समयको विषय महत्त्व रहेको छ। क्याम्ब्रियन विस्फोटपछि ५३ करोड ५० लाख वर्ष पहिले पाँच वटा ठूला विस्फोट भएका थिए। सबैभन्दा पछिल्लो विस्फोट क्रेटेसियस-टर्सियरी विलुप्त हुनु हो जुन ६६ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यस अवधिमा क्षुद्रग्रह र अन्य ठूला सरीसृपको प्रभावमा उड्न नसक्ने [[डायनोसर]] लोप हुँदै पनि स्तनधारी जस्ता जीवजन्तुका स–साना प्रजातिहरू बाँच्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite book|page=42|title=Climate Change and the Course of Global History|last1=Brooke|first1=John L.|year= 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87164-8}}</ref><ref>{{cite book|page=56|title=Epigenetic Mechanisms of the Cambrian Explosion|last1=Cabej|first1=Nelson R.|year=2019|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-12-814312-4}}</ref> ६ करोड ६० लाख वर्षअघिसम्म स्तनधारीहरूको जीवन फरकफरक थियो र केही लाख वर्ष पहिले प्राचीन अफ्रिकी बाँदरजस्ता जनावरहरूले सीधा उभिने क्षमता हासिल गरेका थिए। कृषिको विकास र पछि सभ्यताको विकाससँगै वातावरण र प्रकृतिमा मानवीय प्रभाव बढ्दै जाँदा हालसम्मको स्थिति प्राप्त गरिएको हो। == संरचनात्मक गुण == पृथ्वी पूरै गोलाकार देखिए जस्तो लागेपनि यो [[सुन्तला]]जस्तै माथि र तल अलिकति थेप्चिएको र बीचको भाग (भूमध्यरेखाको नजिक) अलि फैलिएको छ। यसको आफ्नै अक्ष वरिपरि यसको परिक्रमणले गर्दा यस्तो प्रकारको फैलावट देखिएको हो।<ref name=milbert_smith96>{{cite web |last=Milbert |first=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |accessdate=7 March 2007}}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last=Sandwell |first=D. T. |last2=Smith |first2=W. H. F. |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |accessdate=21 April 2007}}</ref> सोही कारण ध्रुवीय क्षेत्रको व्यासको तुलनामा समान क्षेत्रको व्यास करिब ४३ किमी बढी रहेको छ। पृथ्वीको आकार एक सुन्तला जस्तो छ। परिभ्रमणको फलस्वरूप पृथ्वीको भौगोलिक अक्ष समतल र भूमध्यरेखामा केही मात्रामा फैलिएको हुन्छ। भूमध्यरेखाका साथ पृथ्वीको व्यास ध्रुवको व्यासबाट ४३ किलोमिटर (२७ माइल) बढी छ। यसकारण पृथ्वीको सतहमा पृथ्वीको द्रव्यमान केन्द्रबाट अधिकतम दूरी भूमध्यरेखामा स्थित चिम्बराजो ज्वालामुखी सबैभन्दा उच्च शिखर हो। <ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1086384.htm|title=Tall Tales about Highest Peaks|date=2004-04-16|language=en|accessdate=2017-06-07}}</ref><ref name="The 'Highest' Spot on Earth">{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163 |title=The 'Highest' Spot on Earth |publisher=Npr.org |date=7 April 2007 |accessdate=31 July 2012}}</ref>हालसम्मको अध्ययनमा पृथ्वीको सबैभन्दा तल रहेको भाग मारियाना ट्रेन्ज हो जुन [[प्रशान्त महासागर]]मा अवस्थित छ। यसको कुल गहिराइ ११,०३४ मिटर रहेको छ भने पृथ्वीमा अवस्थित सर्वोच्च शिखर [[सगरमाथा]] हो जुन दक्षिण एसियाको [[नेपाल]]मा अवस्थित छ। सगरमाथाको कुल उचाइ ८,८४८ मिटर रहेको छ। === रासायनिक गठन === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ पृथ्वीको गर्भको रासायनिक गठन <ref name=":0">Brown, Geoff C.; Mussett, Alan E. (1981). The Inaccessible Earth (2nd ed.). Taylor & Francis. p. 166. [[आइएसबिएन]] [[wikipedia:Special:BookSources/0-04-550028-2|0-04-550028-2]]. Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969)</ref> !rowspan="2"|यौग समूह !rowspan="2"|रासायनिक सङ्केत !colspan="2"|गठन |- !style="font-size: smaller;"|महादेशीय !style="font-size: smaller;"|महासागरीय |- |सिलिकनडाई अक्साइड |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|६०.२% |style="text-align: right;"|४५.६% |- |अल्मुलियम अक्साइड |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|१५.२% |style="text-align: right;"|१६.५% |- |क्यालसिमय अक्साइड |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|५.५% |style="text-align: right;"|१२.३% |- |म्याग्नेसियम अक्साइड |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|३.१% |style="text-align: right;"|६.८% |- |फेरस अक्साइड |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|३.८% |style="text-align: right;"|६.२% |- |सोडियम अक्साइड |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|३.०% |style="text-align: right;"|२.६% |- |पोटासियम अक्साइड |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|२.८% |style="text-align: right;"|०.४% |- |फेरिक अक्साइड |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|२.५% |style="text-align: right;"|२.३% |- |[[पानी]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|१.४% |style="text-align: right;"|१.१% |- |[[कार्बनडाइअक्साइड]] |style="text-align: center;"|CO₂ |style="text-align: right;"|१.२% |style="text-align: right;"|१.४% |- |टाइटेनियमडाई अक्साइस |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|०.७% |style="text-align: right;"|१.४% |- |फसफोरस पेन्टा अक्साइड |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|०.२% |style="text-align: right;"|०.३% |- !colspan="2"|जम्मा !style="text-align: right;"|९९.६% !style="text-align: right;"|९९.९% |} पृथ्वीको पिण्ड लगभग ५.९७ x १०२४ किलोग्राम (५,९७० याटोग्राम) रहेको छ। यसमा भएका सबै तत्वहरूमध्ये सबैभन्दा बढी फलाम (३२.१%), अक्सिजन (३०.१%), सिलिकन (१५.१%), म्याग्नेसियम (१३.९%), सल्फर (२.९%), निकल (१.८%), क्याल्सियम (१.५%), र एल्युमिनियम (१.४%) र बाँकी १.२% विभिन्न अन्य तत्वहरूको उपस्थिति रहेको छ। पिण्डको विभाजनको परिणामस्वरूप पृथ्वीको केन्द्र क्षेत्र मुख्य रूपमा फलाम (८८.८%) मिलेर बनेको अनुमान गरिएको छ। यसमा थोरै मात्रामा निकल (५.८%), सल्फर (४.५%) र अन्य तत्वहरूको १% भन्दा कम उपस्थिति पनि रहेको छ।<ref name=":1">Morgan, J. W.; Anders, E. (1980). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC350422 <u>''"Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury"''</u>]. Proceedings of the National Academy of Sciences. '''77''' (12): 6973–77. [[Bibcode:1980PNAS...77.6973M]]. doi:[https://doi.org/10.1073%2Fpnas.77.12.6973 10.1073/pnas.77.12.6973]. [[wikipedia:PubMed Central|<u>PMC</u>]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC350422 <u>350422</u>] . [[wikipedia:PubMed Identifier|<u>PMID</u>]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16592930 <u>16592930</u>].</ref> सामान्यतया पृथ्वीको गर्भमा रहेका चट्टानका सबै तत्व अक्साइड प्रकारका रहेका छन् तर महत्वपूर्ण अपवाद भनेको क्लोरिन, सुफर र फ्लोरिनको उपस्थिति हो जुन चट्टानमा रहेको कुल राशिको १% भन्दा कम हुन्छ। ९९% गर्भ ११ प्रकारका अक्साइडबाट बनेको छ। यसको मुख्य अवयव सिलिका, एल्युमिना, आइरन अक्साइड, चुना, म्याग्नेसिया अक्साइड, पोटास र सोडा हुन्। === घनत्व === पृथ्वीको उत्पत्तिसम्बन्धी अधिकांश सिद्वान्तहरू पृथ्वीको उत्पत्ति [[ग्यास|वायव्य]] अवस्थामा भएको हो भन्ने कुरामा आधारित छन्। यसै आधारमा पृथ्वी ग्यासबाट तरल र तरलबाट ठोस अवस्थामा परिवर्तन भएको हो। तरल पदार्थमा हल्का र गह्रौ खालका विभिन्न [[घनत्व]] भएका पदार्थहरू डुबाउँदा बढी घनत्व भएका [[पदार्थ]]हरू पिँधमा र कम घनत्व भएका पदार्थहरू माथिल्लो सतहमा तैरिन्छ भन्ने सिद्धान्तका आधारमा पृथ्वी तरल अवस्थामा हुँदा यसका गह्रौ पदार्थहरू पिँधमा र हलुका पदार्थहरू माथिल्लो तहमा वितरण भएको हुनुपर्दछ। यस तथ्यका आधारमा पृथ्वीमा गहिराइ अनुसार विभिन्न घनत्व भएका पदार्थहरू वितरण भएका छन् र यी पदार्थहरूको घनत्व पृथ्वीको बाहिरी तहबाट गर्भतर्फ बढ्दै जान्छ। पृथ्वीको अधिकांश बाहिरी सतह कम घनत्व भएका पत्रे चट्टानद्वारा निर्माण भएको छ। [[पत्रे चट्टान]] पृथ्वीको सतहदेखि भित्रतर्फ १/२ माइल (०.८०४५ किमी) देखि १ माइल (१.६०९ किमी) सम्मको गहिराइमा फैलिएको छ। पत्रे चट्टानहरूको बाहिरी सतहभन्दा मित्री भागमा ३ देखि ३.५ घनत्व भएका ग्रेनाइट चट्टानहरूको प्रधानता छ। तर सम्पूर्ण पृथ्वीको औसत [[घनत्व]] भने ५.५ छ। यस कुराले पृथ्वीको ग्रेनाइट चट्टानको तहभन्दा भित्री भाग ५.५ भन्दा बढी घनत्व भएका चट्टानहरूद्वारा निर्माण भएको छ भनेर प्रमाणित हुन्छ। समय-समयमा विभिन्न नक्षत्रहरू चोइटिएर पृथ्वीमा खसेका चोइटाहरूको अध्ययनको आधारमा पनि यदि पृथ्वी र विभिन्न नक्षत्रहरूको उद्गमको स्रोत एउटै हो भने चोइटाहरूमा [[निकेल]] तथा [[फलाम]] आदि धातुहरूको प्रधानता भएकाले पृथ्वीको गर्भमा पनि यस्तै किसिमका [[धातु]]हरूको प्रधानता हुनुपर्दछ भनेर तर्क गर्न सकिन्छ। === दबाब === पृथ्वीको सतहबाट भित्री भागतर्फ वितरण भएका चट्टानहरूको [[घनत्व]] बढ्दै जाने हुँँदा क्रमश: भार पनि बढ्दै जान्छ। यस सम्बन्धमा वैज्ञानिकहरूको दुई बेग्लाबेग्लै धारणा रहेको जसमा केही वैज्ञानिकहरू भूगर्भका पदार्थहरू बाहिरी सतहबाट परेको दबाबको फलस्वरूप निकै खाँधिएर गह्रौ भएका हुन् भन्ने कुरामा विश्वास गर्दछन् भने अन्य केही [[वैज्ञानिक]]हरू यस कुरालाई अस्वीकार गर्दै पृथ्वीको गर्भका पदार्थहरू उत्पत्तिदेखि नै धरातलका पदार्थहरूभन्दा फरक र गह्रौ भएको कुरामा विश्वास राख्दछन् जसमध्ये पहिलो विचारको समर्थन वैज्ञानिक लाप्लसले गरेका थिए। यस विचार अनुसार यदि पृथ्वीको माथिल्लो भागको दबाबको कारणले गर्भका पदार्थहरू गह्रौ भएका हुन् भने पृथ्वीको गर्भका पदार्यहरू [[पानी]]भन्दा पौने एघार (१०३/४) गुणा गह्रौ हुनुपर्दछ। यस आधारमा पृथ्वीको गर्भका पदार्थहरूमा प्रतिवर्गफुट ९ करोड मन भार पर्दछ। आजसम्म कुनै पनि प्रयोगशालामा चट्टानलाई ९ करोड मन वजनले थिच्न नसकिएको हुँदा लाप्लसको भनाइलाई पूर्णत: सत्य मान्न सकिँदैन। किनकि दबाबको कुन मात्रासम्म चट्टान सङ्कुचित हुन्छ र यसको घनत्व कुन मात्रासम्म बढ्दछ भन्ने कुरा थाहा हुन सकेको छैन। दोस्रो विचारधारा अनुसार पृथ्वी विभिन्न तहरूद्वारा निर्माण भएको छ र माथिल्लो तहभन्दा भित्रका तहको निर्माण गर्ने पदार्थहरू रचनामै गह्रौ र फरक छन्। धरातलको सतहदेखिका पदार्थहरूको भित्री तहका [[चट्टान]]हरूमा कुनै प्रभाव पाइदैन किनकि कुनै निश्चित दबाबपछि मात्र पदार्थ सङ्कुचन हुन्छ। त्यो निश्चित दबाब ९ करोड मनभन्दा निकै कम हुन सक्दछ। पृथ्वीको गर्भमा अन्दाज गरिएको [[निकेल]] र [[फलाम]]जस्ता चुम्बकीय गुण भएका [[धातु]]हरू र पृथ्वीमा विद्यमान चुम्बकीय गुणले यस विचारधारामा केही सहमति देखाउँदछ। === तापक्रम === [[चित्र:Earth heat flow.jpg|left|thumb|पृथ्वीको भित्री भागबाट सतहमा ताप प्रवाहको विश्वव्यापी नक्सा]] [[तापक्रम]]को सामान्य वितरणका आधारमा पृथ्वीको सतहदेखि प्रत्येक ३२ [[मिटर]]को गहिराइमा १० सेल्सियस तापक्रम बढ्दै जान्छ। यस आधारमा पृथ्वीको भित्री भाग ज्यादै तातो छ र पृथ्वीको भित्री भागमा रहेका चट्टानहरू धेरै तापकमले गर्दा पग्लेको अवस्थामा छन्। [[केल्भिन थमसन|केल्भिन]]को भनाइअनुसार पृथ्वीको गर्भमा ७००० फरेनहाइट तापक्रम छ। दबाबले [[चट्टान]]को द्रवणाङ्क बिन्दुलाई बढाउने हुँदा पृथ्वीको भित्री भागमा सतहको यति धेरै दबाब पर्दछ कि चट्टानहरू दबाबको त्यस स्थितिमा पग्लन सक्दैनन्। केही विद्वान्हरू यस विचारसँग सहमति राख्दैनन्। उनीहरूको विचारअनुसार प्रशस्त दबाब र तापक्रमको अवस्थामा पदार्थहरू [[ठोस]] वा [[तरल]] अवस्थामा नरहेर वायव्य अवस्थामा परिणत हुन्छन्। यस आधारमा पृथ्वीको गर्भमा प्रशस्त दबाब तथा तापक्रम दुवै विद्यमान भएकाले पृथ्वीको गर्भ वायव्य पदार्थहरूबाट बनेको हुनुपर्दछ। यस कुरालाई मान्ने हो भने पृथ्वीको गर्भको वायव्य पदार्थहरू धरातलभन्दा बाहिरको [[ग्यास|वायव्य पदार्थ]]भन्दा बेग्लै किसिमको हुनुपर्दछ र भित्री वायव्य पदार्थको असर बाह्य सतहमा पनि पर्नुपर्दछ।<ref>{{cite web |title=The Earth's Centre is 1000 Degrees Hotter than Previously Thought |url=http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter |website=The European Synchrotron (ESRF) |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628075455/http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter/Earth-Centre-Hotter/ |archive-date=28 June 2013 |date=25 April 2013 |url-status=dead }}</ref> कुनै कारण पृथ्वीको गर्भको ग्यास बाहिर निस्केपछि पृथ्वी त हावा नभएको [[भकुन्डो|भकुण्डो]]जस्तो हुनुपर्दछ। यस कारण पृथ्वीको गर्भको जति तापक्रम र चट्टान घनत्वको कुन हदसम्म पुग्न सक्दछ र कुन स्थितिमा परिणत हुन्छ त्यसबारे वैज्ञानिक परीक्षण नभएसम्म पृथ्वीको भित्री बनावटका बारेमा वास्तविक ज्ञान प्राप्त हुन सक्दैन। == परिक्रमण तथा परिभ्रमण गति == === परिभ्रमण गति === [[चित्र:Rotating earth (Very small).gif]] [[चित्र:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right| सन् २०१६ मे २९ का दिन स्पेस क्लाइमेट अब्जर्भेटरीद्वारा पृथ्वीको बिन्दुसम्म पुग्नु भन्दा केही हप्ता अगाडि लिइएको पृथ्वीको गतिको तस्वीर]] पृथ्वी स्थिर रहेको भान भए तापनि पृथ्वी आफ्नो अक्षमा सधैँ पश्चिमबाट पूर्वतर्फ घुमिरहेको हुन्छ। यो गति [[हातेघडी|घडी]]को दिशाको विपरीत हुन्छ जस कारण पृथ्वीको पूर्वी भागमा पश्चिमको भागमा भन्दा पहिले सूर्योदय हुन्छ। पृथ्वीको अक्ष [[उत्तरी ध्रुव]]देखि [[दक्षिणी ध्रुव|दक्षिण ध्रुव]]सम्म फैलिएको काल्पनिक रेखा हो। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६५°५' को कोणमा ढल्किएर पश्चिमबाट पूर्वतर्फ २३ घण्टा ५६ मिनेट ४.०९ [[सेकेन्ड]]मा अर्थात् दिनको एकपटक घुम्दछ। दिनको एकपटक घुम्ने हुँदा पृथ्वीको यस गतिलाई दैनिक गति वा परिभ्रमण भनिएको हो। सूर्यको सम्बन्धमा पृथ्वीको परिक्रमण अवधिलाई औसत सौर्य दिन भनिन्छ।<ref name="aj136_5_1906">{{cite web |last=McCarthy |first=Dennis D. |last2=Hackman |first2=Christine |last3=Nelson |first3=Robert A. |title=The Physical Basis of the Leap Second |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-11_136_5/page/1906 |newspaper=The Astronomical Journal |pages=1906–08 |date=November 2008 |doi=10.1088/0004-6256/136/5/1906 |bibcode=2008AJ....136.1906M}}</ref> यो एक सौर्य दिन ८६,४०० सेकन्डको (८६,४००.००२५ एसआई सेकन्ड) औसत सौर्य समय हो। ज्वारभाटाको कारण १९ औँ शताब्दीको तुलनामा आज पृथ्वीको सौर्य दिन अलि बढी र प्रत्येक दिन ० देखि २ एसआई मिलिसेकेन्डसम्म फरक पर्न जान्छ। यदि पृथ्वी दैनिक गतिअनुसार नघुमेर स्थिर रहने हो भने यसको आधा भाग सधैँ सूर्यको सम्मुख पर्दछ र सम्मुख परेको आधा भाग सधै उज्यालो र विमुख परेको आधा भाग सधै अँध्यारो हुने थियो जसकारण दिनरात सम्भव हुने थिएन। पृथ्वीको उज्यालो हुने भाग र अँध्यारो हुने भागलाई छुट्याउने रेखालाई प्रकाश चक्र भनिन्छ। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६६.५° को कोणमा ढल्कनु र [[भूमध्यरेखा]] र दुवै धुवतर्फबाट सूर्यको दूरी समान नभएकाले पृथ्वीको सबै ठाउँमा सूर्यको किरण बराबर मात्रामा पर्दैन। तसर्थ पृथ्वीको सबै ठाउँहरूबाट १२ घण्टाको दिन र १२ घण्टाको रात हुँदैन। पृथ्वीले करिब २४ घण्टाको एकपटक अक्षमा घुमेर सक्ने हुँदा र भूमध्य रेखा र ध्रुवतर्फ पृथ्वीको दूरी फरक हुन्छ र भूमध्यरेखाबाट उत्तर र दक्षिण धुवतर्फ दिनरातका बीचमा फरक बढ्दै जान्छ।<ref name="USNO_TSD">{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961126204059/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |date=26 November 1996 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |newspaper=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |archivedate=१४ मार्च २०१५ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |date=14 March 2015 }}</ref> पृथ्वीको परिभ्रमण गतिको अवधि स्थिर [[तारा]]हरूको सम्बन्धमा गणना गरिन्छ जसलाई ''इन्टरनेसनल अर्थ रोटेसन एन्ड रिफरेन्स सिस्टम सर्भिस''ले (आइइआरएस) ले यसलाई नाक्षत्रिय दिन भन्दछ।<ref name="seidelmann1992">{{cite web |last=Seidelmann |first=P. Kenneth |date=1992 |title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac |pages=48 |publisher=University Science Books |isbn=0-935702-68-7}}</ref> यो ८६,१६४.०९८९ सेकेन्डको औसत सौर्य दिन (युटी१) वा २३ घण्टा ५६ मिनेट ४.०९८९ सेकेन्डको हुन्छ। परिक्रमण काल वा औसत [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]]को सम्बन्धमा पृथ्वीको परिक्रमण अवधिलाई पहिला गलत तरिकाले कालो दिनको रूपमा चिनिन्थ्यो जसको मान ८६,१६४.०९०५ सेकन्डको औसत सौर्य समय बराबरको (२३ घण्टा ५६ मिनट ४.०९०५ सेकेन्ड) थियो।<ref name="iers1623">{{cite web |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |title=IERS Excess of the duration of the day to 86400s&nbsp;... since 1623 |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) |accessdate=23 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |archivedate=३ अक्टोबर २००८ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |date=3 October 2008 }}</ref> फलस्वरूप नक्षत्रको दिनभन्दा करिब ८.४ मिलिसेकेन्ड छोटो हुन्छ। आइइआरद्वारा औसत सौर्य दिनको लम्बाइ मूल्य अनुमान [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एसआई एकाई]]हरूमा सन् १६२३ देखि २००५ र सन् १९६२ देखि २००५ सम्म उपलब्ध छ।<ref name="iers1962">{{cite web |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813203913/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |archivedate=13 August 2007 |title=IERS Variations in the duration of the day 1962–2005 |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) |accessdate=23 September 2008}}</ref> [[पृथ्वीको वायुमण्डल]]मा [[उल्का पिण्ड|उल्कापिण्ड]] र कम परिक्रमण गति भएका उपग्रहहरू बाहेक खगोलीय पिण्डको स्पष्ट मूल गति पृथ्वीको आकाशको पश्चिममा १५ डिग्री/घण्टा = १५'/मिनटको गति दरका साथ देख्न सकिन्छ। जुन वस्तु आकाशीय भूमध्य रेखाको नजिक छ त्यस्तो वस्तु प्रत्येक दुुई मिनेटमा सूर्य वा चन्द्रमाको स्पष्ट परिधिको बराबर हुन्छ। पृथ्वीको सतहबाट सूर्य र चन्द्रमाको स्पष्ट आकार लगभग रूपमा देखिन्छ।<ref name="zeilik1998">{{cite web |last1=Zeilik |first1=M. |last2=Gregory |first2=S. A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil |pages=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/56 56] |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-006228-4 |date=1998}}</ref> === परिक्रमण तथा पृथ्वीको कक्ष === पृथ्वीले आफ्नो अक्षमा घुम्नुका साथै सूर्यलाई चारैतर्फबाट परिक्रमा गर्दछ। सूर्यलाई पृथ्वीले चारैतर्फबाट परिक्रमा गर्ने निश्चित अण्डाकार मार्गलाई कक्ष भनिन्छ। पृथ्वीले कक्षबाट सूर्यको परिक्रमा गर्ने गतिलाई परिक्रमण भनिन्छ। पृथ्वीले यो परिक्रमण करिब एक वर्ष अर्थात् ३६५ दिन ५ घण्टा ४८ मिनेट ४५.६८ सेकेन्डमा पूरा गर्ने हुँदा यस गतिलाई वार्षिक गति पनि भनिने गरिन्छ। यो गति ६६,००० माइल (७०६१९४ किमी) प्रतिघण्टाको हुन्छ। उपर्युक्त तरिकाले एक वर्ष ३६५ दिनभन्दा बढी भएको वार्षिक गतिको समयलाई जोड्दै लग्दा प्रत्येक ४ वर्षमा एक दिन (२४ घण्टा) पूरा हुन्छ। यसरी एक दिन बढी भएको प्रत्येक चौथो वर्षलाई अधिक वर्ष भनिन्छ। यस वर्षमा ३६६ दिन हुन्छ। पृथ्वी र सूर्यको औसत दूरी लगभग १४,९६३,७००,००० किमी (९३,०००,००० माइल) छ तर पृथ्वी आफ्नो अण्डाकार मार्गमा सूर्यलाई परिक्रमा गर्दा सूर्य दक्षिणायन भएको स्थितिमा सूर्य र पृथ्वी सबभन्दा नजिक हुन्छन्। यो बेला सूर्य र पृथ्वीको बीचको दूरी १४, ७२,३५०,००० किमी (९१,५००,००० माइल) हुन्छ। यसको ठीक विपरीत सूर्य उत्तरायणको समयमा सूर्य र पृथ्वी सबैभन्दा टाढा पुग्दछन्। यसबेला सूर्य र पृथ्वीको दूरी १५,२०५,०५०,००० किमी (९४,५००,००० माइल) हुन जान्छ। पृथ्वीबाट सूर्य सबैभन्दा नजिक जनवरी ३ र सबैभन्दा टाढा जुलाई ४ का दिन हुन्छ। सबैभन्दा नजिक हुँदा पृथ्वी र सूर्यको दूरी उत्तर गोलार्धमा ३.३ प्रतिशत नजिक हुन्छ। वर्षभरिमा सूर्य करिब १८७ दिन उत्तरायण र १७८ दिन दक्षिणायन हुन्छ। पृथ्वीको परिक्रमण गति प्रतिसेकेन्ड २९.७७ किमी हुन्छ। पृथ्वीको वार्षिक गतिका कारण दिन र रातको समय र ऋतुहरूमा परिवर्तन आउँदछ। पृथ्वीले सूर्यलाई १५० किलोमिटर (९६×१०६ माइल) प्रति ३६५.२५६४ को औसत सौर्य दिन वा एक सौर्य वर्षमा परिक्रमा गर्ने गर्दछ। पृथ्वीको औसत कक्षीय गति २९.७८ किमी/सेकन्ड (१,०७,२०० किमी/घण्टा; ६६,६०० माइल/घण्टा) छ। यस गतिले पृथ्वीको परिधिको समान दूरी लगभग १२,७४२ किमी (७,९१८ माइल) मात्र सात मिनेटमा तय गर्न सकिन्छ र पृथ्वीबाट चन्द्रमाको दूरी ३,४८,००० किमी (२,३९,००० माइल) छ जसलाई लगभग ३ घण्टमा पुरा गर्न सकिन्छ। चन्द्रमा र पृथ्वीले पृष्ठभूमिका ताराहरूको तुलनामा हरेक २७.३२ दिनमा एउटा सामान्य भरकेन्द्रको परिक्रमा गर्दछन्। सूर्यको वरिपरि पृथ्वी-चन्द्र प्रणालीको सामान्य अक्षसँग संयोजन गर्दा, पूर्णा चन्द्रमादेखि अर्को पूर्ण चन्द्रमासम्म चन्द्रमासको अवधि २९.५३ दिनको हुन्छ। आकाशीय उत्तर ध्रुवबाट हेर्दा पृथ्वीको गति चन्द्रमा र तिनीहरूको अक्षीय परिक्रमा घडीको विपरीत दिशातर्फ हुन्छ। सूर्य र पृथ्वीको उत्तर ध्रुवहरू माथिको दृश्यबाट हेर्दा पृथ्वीले सूर्यको विपरीत दिशामा परिक्रमा गर्छ। कक्षीय र अक्षीय तलहरू ठ्याक्कै पङ्क्तिबद्ध हुँदैनन्। पृथ्वीको अक्ष पृथ्वी-सूर्य तलको समानन्तरबाट लगभग २३.४४ डिग्री झुकेको भने पृथ्वी-चन्द्रमा तल पृथ्वी-सूर्य तलको विपरीत ±५.१ डिग्रीसम्म झुकेेेेको छ। यस झुकावको बिनत प्रत्येक दुई हप्तामा एक ग्रहण लाग्ने गर्दथ्यो र चन्द्र ग्रहण र सूर्य ग्रहण बीच तालमेल हुने थियो। पृथ्वीको [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण शक्ति]]को क्षेत्र अर्धव्यासमा लगभग १५ लाख किलोमिटर (९,३०,००० माइल) छ। यो पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षण प्रभाव धेरै टाढा सूर्य र ग्रहहरू भन्दा बलियो हुने अधिकतम दूरी हो। वस्तुहरूले यस अर्धव्यासभित्र पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्नुपर्छ वा सूर्यको गुरुत्वाकर्षण छिद्रद्वारा असीमित हुन सक्छ। पृथ्वी, सौर्यमण्डलको साथसाथै [[आकाशगङ्गा]]मा अवस्थित छ र यसको केन्द्रबाट लगभग २८,००० प्रकाश-वर्ष टाढा परिक्रमा गर्ने गर्दछ। === ऋतु परिवर्तन === [[चित्र:AxialTiltObliquity.png|thumb|left|पृथ्वीको अक्षीय ढाल र परिक्रमाको अक्ष पनि कक्षको सतहसँग सम्बन्धित छ।]] पृथ्वीले [[सूर्य]]लाई आफ्नो कक्षीय मार्गमा परिक्रमा गर्ने हुँदा सूर्य पृथ्वीबाट कहिले नजिक र कहिले टाढा पुग्दछ। पृथ्वीले सूर्यको नजिक हुँदा बढी तापक्रम र टाढा हुँदा कम तापक्रम प्राप्त गर्दछ। सूर्यबाट पृथ्वी नजिक र टाढा हुँदा फरक पर्ने तापक्रमको अवस्थाले पृथ्वीमा एक वर्षभरिमा विभिन्न [[हावा|वायु]]का अवस्थाहरूमा आउँछन्। यसरी हुने [[तापक्रम]] र हावाको परिवर्तनको अवस्थाबाट प्राप्त हुने प्रकृया ऋतुपरिवर्तन हो। पृथ्वीले सूर्यलाई कक्षबाट परिभ्रमण गर्ने अवस्थामा सूर्यबाट पाउने तापको मात्रालाई सामान्यत: चार अवस्थामा बाँड्दा करिब असार ८ असोज ७, पौष ७ र चैत्र ७ गते यिनै चार अवस्थाहरू नै [[ग्रीष्म ऋतु|ग्रीष्म]], [[शरद ऋतु|शरद]], [[शिशिर ऋतु|शिशिर]] र [[वसन्त]] ऋतुहरू हुन्।<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|pages=291–92}}</ref> असार ८ मा सूर्यको स्थिति उत्तरायण हुन्छ त्यसबेला उत्तरी गोलार्धको धेरैजसो भाग सूर्यतर्फ ढल्केको र थोरै भागमात्र सूर्यको विमुख दिशामा पर्दछ भने त्यस समय कर्कटरेखामाथि सूर्यको किरण लम्बरूपले पर्ने हुनाले उत्तरी गोलार्धको आधाभन्दा बढी भागले सूर्यको ताप प्राप्त गर्दछ। यसैले त्यस क्षेत्रमा दिन लामो र रात छोटो हुन्छ। जबकि [[दक्षिणी गोलार्ध]]मा दिन छोटो र रात लामो हुन्छ। उत्तरी गोलार्धमा २१ जुनको समयमा दिन लामो र रात छोटो हुने हुँदा पृथ्वीले दिनभर प्राप्त गरेको तापक्रम रातमा नष्ट हुन सक्दैन। त्यसकारण तापक्रम सञ्चित भैराख्दछ र उत्तरी गोलार्धमा [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]] चल्दछ।<ref>{{cite book|last=Burn|first=Chris|title=The Polar Night|url=http://nwtresearch.com/sites/default/files/the-polar-night.pdf|work=The Aurora Research Institute|date=March 1996|access-date=28 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/weather-and-climate/weather/sunlight-hours/|title=Sunlight Hours|work=Australian Antarctic Programme|date=24 June 2020|access-date=13 October 2020}}</ref> तर दक्षिणी गोलार्धमा दिन छिटो र रात लामो हुने हुँदा प्राप्त गर्नेभन्दा तापक्रम नष्ट गर्ने अवधि धेरै हुन्छ यसर्थ यहाँ त्यससमय शिशिर ऋतु चल्दछ। पृथ्वी र सूर्यको यस स्थितिलाई कर्कट सङ्क्रान्ति भनिन्छ। २१ जुनपछि सूर्यको स्थिति दक्षिणायन हुन लाग्ने हुँदा २२ डिसेम्बरमा सूर्यको किरण [[भूमध्यरेखा]]माथि लम्बरूपले पर्दछ र अन्य भागतर्फ सूर्यको किरण तेर्सो पर्दै जान्छ। यस समय पृथ्वीको उत्तर र दक्षिण दुवै गोलार्धको ठीक आधा भाग सूर्यको सम्मुख र ठीक आधा भाग विमुख दिशामा पर्ने हुँदा पृथ्वीको सबै ठाउँमा दिन र रातको लम्बाइ बराबर (१२ घण्टाको दिन र १२ घण्टाको रात) हुन्छ । यस प्रकार दिन र रात बराबर हुने हुँदा सूर्यको ताप पाउने र नष्ट हुने मात्रा पनि बराबर हुन्छ। यसर्थ यस समय पृथ्वीमा न धेरै जाडो न धेरै गर्मी हुन्छ। उत्तरी गोर्धमा ग्रीष्मपछिको शरद् र दक्षिणी गोलार्धमा शिशिरपछिको बसन्त ऋतु चल्लछ।<ref>{{cite web|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%9B%E0%A4%A8%E0%A5%8D-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%A2%E0%A5%8D%E0%A4%A6/|title=दिन छोटिँदै छन्, जाडो बढ्दै छ|publisher=इ आदर्श|access-date=२०१६ जुलाई २०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802173101/https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%9B%E0%A4%A8%E0%A5%8D-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%A2%E0%A5%8D%E0%A4%A6/ |date=2022-08-02 }}</ref> यस्तो बखतमा सूर्य ठीक पूर्वमा उदाउँछ र ठीक पश्चिममा अस्ताउँदछ। सूर्य र पृथ्वीको यस किसिमको स्थितिलाई शरद् सम्पात भनिन्छ। शरद् ऋतुको समाप्तिपछि सूर्य दक्षिणायन हुन्छ र किरण मकररेखामा लम्बरूपले पर्दछ। यसर्थ २२ [[डिसेम्बर]]मा (लगभग पौष ७) दक्षिणी गोलार्धको धेरै भाग सूर्यतर्फ ढल्केको तथा सूर्यको सम्मुख परेका हुन्छन् जब कि उत्तरी गोलार्ध सूर्यको विमुख दिशामा पर्दछ र [[दिन]] छोटो र रात लामो हुन्छ। यस समय पृथ्वीको दक्षिणी गोलार्धले सूर्यबाट ताप प्राप्त गर्ने अवधि बढी र उत्तरी गोलार्धले ताप प्राप्त गर्ने अवधि कम हुने भएकाले दक्षिणी गोलार्धमा ग्रीष्म ऋतु र उत्तरी गोलार्धमा शिशिर ऋतु हुन्छ। यो दिन सूर्य पृथ्वीबाट १५५,१५७,२०० [[किलोमिटर]] टाढा रहन्छ। पृथ्वी र सूर्यको यस स्थितिलाई मकर सङ्क्रान्ति भनिन्छ। २१ मार्चमा (करिब चैत्र ७) सूर्यको स्थिति भूमध्यरेखा क्षेत्रमा लम्बरूपले पर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://mysansar.com/2014/09/15018/|title=ऋतु परिवर्तन हुने कारणहरू|publisher=माई संसार|access-date=२०१४ अक्टोबर १८}}</ref> यस समय दुवै गोलार्धका आधा-आधा भागले बराबर सूर्यताप प्राप्त गर्दछन्। यस कारण सेप्टेम्बर २२ को दिनमा दिन र रातको लम्बाइ बराबर हुन्छ। यो ताप प्राप्ति र नाशको बराबर अवधि हुने हुँदा दुवै गोलार्धमा न धेरै गर्मी न धेरै जाडो हुन्छ। त्यसैले उत्तरी गोलार्धमा शिशिर पछिको बसन्त ऋतु र दक्षिणी गोलार्धमा ग्रीष्मपछिको शरद् ऋतु चल्दछ। सूर्य र पृथ्वीको यस किसिमको स्थितिलाई वसन्त सम्पात भनिन्छ। २१ [[मार्च]]पछि पृथ्वी र सूर्यको स्थिति माथि उल्लेख गरेजस्तै पुनः २१ जुनको स्थिति आउँदछ र सोही क्रम दोहोरिन्छ। भूमध्यरेखा क्षेत्रमा सधैँ दिन र रात बराबर र ध्रुवीय क्षेत्रहरूमा ६ महिनाको दिन र ६ महिनाको रात हुन्छ। यसर्थ यी ठाउँहरूमा ऋतुपरिवर्तनको खास प्रभाव पर्दैन। जब कि कर्कट र मकर रेखातर्फ [[ऋतु परिवर्तन]]को विशेष प्रभाव पर्दछ। वर्तमान समयमा पृथ्वी ३ [[जनवरी]]को र ४ [[जुलाई]]को आसपास सबैभन्दा माथिको बिन्दुमा पुग्दछ। एनागनल चाल र विभिन्न अक्षीय घटनाहरूका कारण समय बित्दै जाँदा यी दिनहरू परिवर्तन हुन्छन् जसले मिलानकोभिच चक्र भनेर चिनिने चक्रीय ढाँचा पछ्याउँदछ।<ref>{{cite web|url=https://climate.nasa.gov/news/2948/milankovitch-orbital-cycles-and-their-role-in-earths-climate/|title=Milankovitch (Orbital) Cycles and Their Role in Earth's Climate|work=NASA|last1=Buis|first1=Alan|date=27 February 2020|access-date=27 October 2020}}</ref> पृथ्वी र सूर्यबीचको यो बदलिँदो दूरीका कारण पृथ्वीको सतहमा पुग्ने सौर्य ऊर्जा [[परमाणु]] ऊर्जाको तुलनामा करिब ६.९% ले वृद्धि हुन्छ। यसो हुनुको कारण प्रमुख कारण दक्षिणी गोलार्द्ध पृथ्वी र सूर्यको सबैभन्दा नजिकको बिन्दुमा पुग्दा मात्र सूर्यतिर ढल्किन्छ। वर्षभरि नै पृथ्वीको दक्षिणी गोलार्द्धले उत्तरी गोलार्द्धको तुलनामा सूर्यबाट अलि बढी ताप पाउँछ। पृथ्वीको अक्षीय ढालका कारण [[ऊर्जा]]को कुल मात्राको वृद्धिको तुलनामा यस घटनाको महत्व निकै सानो छ। अधिकांस अतिरिक्त ऊर्जा दक्षिणी गोलार्द्धमा [[महासागर]]को [[पानी]]ले खपत गर्दछ।<ref>{{cite web|url=http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/pub/seager/Kang_Seager_subm.pdf|title=Croll Revisited: Why is the Northern Hemisphere Warmer than the Southern Hemisphere?|work=Columbia University|last1=Kang|first1=Sarah M.|last2=Seager|first2=Richard|location=New York|access-date=27 October 2020}}</ref> == वासयोग्यता == [[चित्र:Moraine Lake 17092005.jpg|thumb|[[क्यानडा]]को रकी पर्वतमाला अगाडि माइरेन तालको एक सामुद्रीक दृश्य]] कुनै पनि ग्रहमा [[जीवन]]का लागि उपयुक्त नभए पनि कुनैपनि प्रकारका जीवहरू जीवित रहन सक्छन् भने त्यस [[ग्रह]]लाई बस्न सकिने बताइएको छ। पृथ्वीमा प्रशस्त मात्रामा पानी छ जसले एक अर्कामा जटिल जैविक यौगिकहरूको संलग्नता र संयोजनका लागि उचित वातावरण सृजना गर्दछ। साथै यसले उपापचयन प्रक्रियाका लागि आवश्यक [[ऊर्जा]] प्रदान गर्दछ।<ref name="ab20032">{{cite web|date=September 2003|url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html|archiveurl=https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html|archivedate=११ मार्च २०१२|title=Astrobiology Roadmap|publisher=NASA, Lockheed Martin|accessdate=10 March 2007|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410163451/http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html |date=10 April 2007 }}</ref> पृथ्वीबाट सूर्यको दूरीका साथै यसको अक्षीय उपकेन्द्रता, अक्षीय परिक्रमणको गति, अक्षीय ढाल, भू-प्राकृतिक इतिहास, उपयुुक्त [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] र चुम्बकीय क्षेत्र सबै मिलेर पृथ्वीको सतहको वर्तमान हावापानी र वातावरणलाई कायम राख्ने काम गरिरहेका छन्।<ref name="dole19702">{{cite web|first=Stephen H.|last=Dole|date=1970|title=Habitable Planets for Man|publisher=American Elsevier Publishing Co|url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/|accessdate=11 March 2007|isbn=0-444-00092-5}}</ref> === जीवमण्डल === पृथ्वीको सम्पूर्ण पारिस्थितिक योग नै जीवमण्डल हो। यसलाई पृथ्वीमा जीवनको क्षेत्र पनि भन्न सकिन्छ। यो संयुक्त प्रक्रिया (पृथ्वीभित्रको सौर्य र ब्रह्माण्डीय विकिरण र तापबाट विच्छेदन) हो र यो धेरै हदसम्म स्व-नियमित छ। अर्को शब्दमा भन्ने हो भने जीवमण्डलले पृथ्वीको बाहिरी तहमा भएका [[हावा|वायु]], जमिन, [[पानी]] र जीवित वस्तुहरूको योगलाई बुझाउँछ। जीवनको अस्तित्व जीवमण्डलसित सम्बन्धित छ। जीवमण्डलको सीमा करिब २० किलोमिटर माथि र तलसम्म रहेको अनुमान गरिएको भए पनि अधिकांश जीवन मुख्यतः [[हिमालय]]को उचाइभन्दा ५०० [[मिटर]] तल रहेको समुद्रको गहिराइमा पाइन्छन्। लगभग ४.१ अरब वर्षअघि यहाँ जीवहरू अस्तित्वमा आएका थिए। यस ग्रहको [[प्राणी]] जगत् बस्न योग्य [[पारिस्थितिक प्रणाली|पारिस्थितिकी]]को सृजना गर्दछ। कहिलेकाहीँ यी सबैलाई "जीवमण्डल" भनिन्छ। लगभग ३.५ अरब वर्षअघि पृथ्वीको जीवमण्डलको उत्पत्ति सुरु भएको अनुमान गरिएको छ। यो जीवमण्डललाई प्रमुख वासस्थान ओगटेको [[वनस्पति]] तथा वन्यजन्तुको ठूलो प्राकृतिक रूपमा देखा पर्ने समुदायमा विभाजन गर्न सकिन्छ। त्यस्तै धेरै जीवजन्तु र जनावर एउटै परिस्थितिमा बस्ने गरेका छन्। जमिनमा बसोबास गर्ने जीवहरूलाई मुख्यतया अक्षांशको भिन्नता, समुद्री सतह, उचाई र आर्द्रताबाट विभाजन गर्न सकिन्छ। सुमेरु क्षेत्र वा कुमेरू वृत्तको स्थलीय पारिस्थितिकीको सन्दर्भमा उच्च अक्षांश वा अत्यन्त सुख्खा क्षेत्रहरूमा तुलनात्मक रूपमा कुनै जनावर र वनस्पतिहरू पाइदैनन्। यस्ता क्षेत्रहरूमा [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]] क्षेत्रको आर्द्र तराईमा प्रजातिहरूको विविधता सबैभन्दा बढी पाइन्छ।<ref name="amnat163_2_1922">{{cite web|last=Hillebrand|first=Helmut|title=On the Generality of the Latitudinal Gradient|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_2004-02_163_2/page/192|newspaper=American Naturalist|date=2004|pages=192–211|doi=10.1086/381004|pmid=14970922}}</ref> सन् २०१६ जुलाईमा वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीका सबै जीवित जीवहरूमा एउटा परीक्षण गर्दै ३५५ जिनको समूहलाई अन्तिम विश्वव्यापी समान पूर्वजको रूपमा चिनाएका थिए।<ref name="NYT-20160725">{{cite web |last=Wade |first=Nicholas |title=Meet Luca, the Ancestor of All Living Things |url=https://www.nytimes.com/2016/07/26/science/last-universal-ancestor.html |date=25 July 2016 |work=New York Times |accessdate=25 July 2016}}</ref> === प्राकृतिक स्रोत र जमिनको प्रयोग === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em;" |+ मानिसहरूद्वारा प्रयोग गरिएको अनुमानित भूमि, सन् २०००<ref name="Lambin2011">{{cite web |first=Eric F. |last=Lambin |first2=Patrick |last2=Meyfroidt |title=Global land use change, economic globalization, and the looming land scarcity |work=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |publisher=National Academy of Sciences |pages=3465–72 |date=1 March 2011 |url=http://www.pnas.org/content/108/9/3465.full.pdf |accessdate=30 August 2014 |bibcode=2011PNAS..108.3465L |doi=10.1073/pnas.1100480108 |pmid=21321211 |pmc=3048112 |newspaper= |archivedate=३ सेप्टेम्बर २०१३ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130903005101/http://www.pnas.org/content/108/9/3465.full.pdf }}</ref> |- !भूमि प्रयोग !मेगाहक्टर |- | बालीको भूमि |style="text-align:center"| १,३१०–१,६११ |- | चरनभूमि |style="text-align:center"| २,५००–३,४१० |- | प्राकृतिक वनभूमि |style="text-align:center"| ३,१४३–३,८७१ |- | रोपनकृत वनभूमि |style="text-align:center"| १२६–२१५ |- | सहरी क्षेत्र |style="text-align:center"| ६६–३५१ |- | प्रयोग नभएको भूमि |style="text-align:center"| ३५६–४४५ |} मानिसहरूले पृथ्वीका प्राकृतिक स्रोतसाधनहरू विभिन्न उद्देश्यका लागि प्रयोग गरेका छन्। यस मध्ये केही गैर-नवीकरणीय संसाधन मानिन्छन्। जीवाश्म इन्धन भौगर्भिक समयको सन्दर्भमा मात्र नवीकृत हुन्छ। पृथ्वीमा ठूलो मात्रामा जीवाश्म इन्धनको भण्डार रहेको छ। तीमध्ये [[कोइला]], पेट्रोलियम र [[प्राकृतिक ग्याँस]] पनि छन्। यी भण्डारहरूलाई मानिसले ऊर्जा उत्पादन गर्न मात्र नभएर [[रासायनिक पदार्थ]]हरू उत्पादन गर्ने कच्चा पदार्थको रूपमा पनि प्रयोग गर्दछन्। यसबाहेक [[काँचो पदार्थ|कच्चा पदार्थ]] बनाउने प्रक्रियाद्वारा पनि [[खनिज]] पदार्थहरूको प्रयोग हुन्छ।<ref name="Ramdohr">{{cite web |last=Ramdohr |first=Paul |url=http://www.sciencedirect.com/science/book/9780080116358 |title=The Ore Minerals and their Intergrowths |work=AKADEMIE-VERLAG GmbH |publisher=Elsevier Ltd. |year=1969 |isbn=978-0-08-011635-8 |doi=10.1016/B978-0-08-011635-8.50004-8 |accessdate=29 April 2016}}</ref> [[लाभा]], माटोको भूक्षय र प्लेटमा आधारित भौगर्भिक संरचनाले गर्दा यस्ता पदार्थहरू बनेका हुन्। यी भण्डारहरूलाई थुप्रै [[धातु]] तथा अन्य लाभदायी आधारभूत तत्त्वहरूको एकाग्र स्रोतको रूपमा लिइन्छ। पृथ्वीको जीवमण्डलले मानिसका लागि थुप्रै जैविक सामग्रीहरूको उत्पादन गर्ने गर्दछ जसमा [[खाद्यपदार्थ|खाना]], काठ, औषधि, [[प्राणवायु|अक्सिजन]] समावेछ छ भने यस बाहेक विभिन्न जैविक फोहोरहरूको पनि पुनः प्रयोग हुन्छ।<ref name=science299_5607_673>{{cite web |last=Rona |first=Peter A. |title=Resources of the Sea Floor |newspaper=Science |year=2003 |pages=673–74 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci |accessdate=4 February 2007 |doi=10.1126/science.1080679 |pmid=12560541}}</ref> जमिनमा आधारित पारिस्थितिकी जमिनको माथिल्लो भाग र सफा पानीमा निर्भर हुन्छ भने समुद्री [[पारिस्थितिक प्रणाली|पारिस्थितिकी]] जमिनबाट धोएर समुद्री [[पानी]]मा पुग्ने पोषक तत्त्वहरूमा निर्भर हुन्छ। सन् १९८० सम्म पृथ्वीको सतही क्षेत्रको ५,०५३ मेगा हक्टर (५०.५३ मिलियन वर्ग किलोमिटर) क्षेत्रफलमा वनहरू फैलिएका थिए भने ६,७८८ मेेेगाहक्टर (६७.८८ मिलियन वर्ग किलोमिटर) [[क्षेत्रफल]]मा घाँसे मैदान र चरनभूमि तथन १,५०१ मेगाहेक्टर (१५.०१ मिलियन [[वर्ग किलोमिटर]]) [[कृषि]] क्षेत्रले ढाकेको थियो।<ref name="Turner1990">{{cite web |first=B. L., II |last=Turner |title=The Earth As Transformed by Human Action: Global And Regional Changes in the Biosphere Over the Past 300 Years |publisher=CUP Archive |pages=164 |year=1990 |isbn=0521363578 |url=https://books.google.com/books?id=7GI0AAAAIAAJ&pg=PA164 }}</ref> सन् १९९३ मा अनुमानित सिँचाइ क्षेत्र २,४८१,२५० वर्ग किलोमिटर (९,५८,०२० वर्ग माइल) थियो। === प्राकृतिक तथा वातावरणीय समस्या === [[चित्र:Pavlof2014iss.jpg|thumb|left|ज्वालामुखी विस्फोटन हुँदा तातो खरानी वायुमण्डलमा फैलिरहेको छ।]] पृथ्वीको तटीय क्षेत्र र वरिपरिको क्षेत्रमा उष्णकटिबन्धीय चक्रवात, तुफान वा तुफानजस्ता अत्यन्तै खतरनाक मौसमी परिवर्तनहरूले गर्दा यस्ता क्षेत्रहरूमा जनजीवनमा गहिरो प्रभाव पार्दछ। सन् १९८० देखि २००० सम्म यस्ता घटनाहरूमा वर्षेनी औसत ११,८०० जनाको मृत्यु भएको थियो। [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[पहिरो]], [[सुनामी]], विष्फोट, भुमरी, [[पहिरो]], हिमपात, [[बाढी]], डुबान, डढेलो तथा अन्य [[जलवायु परिवर्तन]] तथा प्राकृतिक प्रकोप प्राय: देखिने ठाउँहरू धेरै छन्। विभिन्न स्थानमा वायु र जल [[प्रदूषण]] मानव निर्मित प्रदूषणको कारणले गर्दा हुने हुन्छ। फलस्वरुप [[अम्ल वर्षा|अम्लीय वर्षा]] हुने गरेको पाइन्छ।<ref name=walsh2008>{{cite web |first=Patrick J. |last=Walsh |title=Oceans and human health: risks and remedies from the seas |pages=212 |editor1=Sharon L. Smith |editor2=Lora E. Fleming |publisher=Academic Press, 2008 |isbn=0-12-372584-4 |url=https://books.google.com/books?id=c6J5hlcjFaAC&pg=PA212 |date=16 May 1997}}</ref> वनको जमिनको विनाश, अधिक चरन भूमि, वन फँडानी, वन्यजन्तुको विनाश, प्रजातिलोपन, माटोको भूक्षयको कारणले गर्दा प्रकृतिमा नकारात्मक असर पारिरहेको हुन्छ। मानव जातिको औद्योगीकरणका क्रममा [[उत्सर्जन]] हुने [[कार्बनडाइअक्साइड]]को कारण विश्वव्यापी रूपमा विश्वको तापक्रम बढ्दै गएकोमा वैज्ञानिकहरू सहमति छन्। [[हिमनदी]] र [[हिम|बरफ]]का तहहरू पग्लने जस्ता जलवायु परिवर्तनले गर्दा विश्वको तापक्रम बढ्न गएको हो। अझ बढी अत्यधिक [[तापक्रम]] सीमाहरू अवलोकन भइरहेका छन्। एकै समयमा [[मौसम]] पनि उल्लेखनीय परिवर्तन भइरहेको र विश्वव्यापी रूपमा औसत समुद्री सतह पनि बढिरहेको छ।<ref name="un200702022">{{cite web|date=2 February 2007|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change|title=Evidence is now 'unequivocal' that humans are causing global warming&nbsp;– UN report|publisher=United Nations|accessdate=7 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081221031717/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change|archivedate=21 December 2008}}</ref> == मानवीय भूगोल == [[File:Continents vide couleurs-automatedvector.svg|thumb|right|upright=1.5|पृथ्वीको सातवटा [[महादेश]]<ref name="NatlGeo">[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=world&Mode=d&SubMode=w World] at the [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/ Xpeditions Atlas]'', नेसनल जियोग्राफिक सोसाइटी, वासिङ्टन डिसी, सन् २००६</ref> {{col-begin}} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#0c0|[[उत्तर अमेरिका]]}} |{{legend2|green|[[दक्षिण अमेरिका]]}} |{{legend2|#0040ff|[[अन्टार्क्टिका]]}} }} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#c10000|[[युरोप]]}} |{{legend2|#fed52e|[[अफ्रिका]]}} }} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#f33e01|[[एसिया]]}} |{{legend2|#c04080|[[अस्ट्रेलिया (महादेश)|अस्ट्रेलिया]]}} }} {{col-end}} ]] मानचित्राङ्कन विज्ञान नक्सा बनाउने अध्ययन तथा अभ्यासको विज्ञान हो। भूगोल भन्नाले भूमि, विशेषता, बासस्थान र पृथ्वीको घटनाको अध्ययनलाई बुझ्न सकिन्छ। यसै गरी मानचित्राङ्कन विज्ञान ऐतिहासिक रूपमा विश्वलाई चित्रण गर्ने नियम बनेको छ। सर्वेक्षण स्थिति तथा दूरीको मापन प्रणाली हो। नेभिगेसन एक राम्रो मापन प्रणाली हो। यस प्रणालीद्वारा स्थिति र दिशा मापन गर्न सकिन्छ। मानचित्राङ्कन र भूगोलको साथसाथै यसलाई आवश्यक जानकारी प्रदान गर्न र सही निदान गर्न विकसित गरिएको छ। सन् २०११ को अक्टोबर ३१ सम्म पृथ्वीमा मानिसको जनसङ्ख्या सात अर्ब पुगेको थियो। पूर्वानुमानअनुसार सन् २०५० सम्ममा विश्वको [[जनसङ्ख्या]] ९.२ अरब हुनेछ। सबैभन्दा धेरै [[जनसङ्ख्या वृद्धि]] विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा हुने आशा गरिएको छ।<ref>{{cite web |url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html |title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide |accessdate=31 October 2011 |archivedate=३१ अक्टोबर २०११ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html }}</ref> मानव जनसङ्ख्याको घनत्व संसारको सबै ठाउँमा समान छैन तर अधिकांश जनसङ्ख्या [[एसिया]] महादेशमा बसोबास गर्दछन्। सन् २०२० सम्ममा विश्वको ६० प्रतिशत जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा नभई सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने अनुमान गरिएको छ। पृथ्वीको सतहको ८ भागको १ भाग मानव बसोबासका लागि उपयुक्त हुन्छ भन्ने हिसाब गर्न सकिन्छ।<ref name="un20062">{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090905200753/http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archivedate=5 September 2009|title=World Population Prospects: The 2006 Revision|publisher=United Nations|accessdate=7 March 2007}}</ref> पृथ्वीको सतहको तीन चौथाई भाग समुद्रले घेरिएको हुनाले यसको एक तिहाइ भाग मात्र जमिन अवस्थित छ। यस भूमिको केही भागमा [[मरुभूमि]] १४%,<ref name="hessd4_4392">{{cite news|last1=Peel|first1=M. C.|last2=Finlayson|first2=B. L.|last3=McMahon|first3=T. A.|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|publisher=Hydrology and Earth System Sciences Discussions|date=2007|pages=439–73|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/4/439/2007/hessd-4-439-2007.html|accessdate=31 March 2007|doi=10.5194/hessd-4-439-2007}}</ref> अग्ला [[पहाड]]हरू २७% र अन्य अनुपयुक्त भू-भागले रहेका छन्।<ref name="biodiv2">{{cite web|url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml|title=Themes & Issues|publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity|accessdate=29 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml|archivedate=7 April 2007|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |date=7 April 2007 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा उच्च उत्तरी स्थायी संरचना द अलर्टमा अवस्थित छ।<ref name="prb20072">{{cite web|date=2007|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|archivedate=१० फेब्रुअरी २०१३|title=Human Population: Fundamentals of Growth: Growth|publisher=Population Reference Bureau|accessdate=31 March 2007|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426050056/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx |date=26 April 2013 }}</ref> यो द्वीप [[क्यानडा]]को नुनाभुट (८२°२८′उत्तर) को एलेस्मेरे टापुमा अवस्थित छ। विश्वको सबैभन्दा उच्च दक्षिण-पक्षीय स्थायी संरचना एमुन्डसेन स्कट दक्षिण द्रुव स्टेसन हो। यो अन्टार्क्टिकामा लगभग दक्षिण ध्रुवको (९०°दक्षिण) नजिक।<ref name="cfsa20062">{{cite web|date=15 August 2006|url=http://www.tscm.com/alert.html|title=Canadian Forces Station (CFS) Alert|publisher=Information Management Group|accessdate=31 March 2007}}</ref> [[चित्र:67%C2%BA Per%C3%ADodo de Sesiones de la Asamblea General de Naciones Unidas (8020913157).jpg|thumb|left|न्युयोर्क सहर स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रधान कार्यालय]] स्वतन्त्र [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|सार्वभौम राष्ट्रहरू]]ले यस ग्रहको लगभग सबै भूमिको दावा गर्छन्।<ref name=cia>{{cite web |date=24 July 2008 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=5 August 2008 |archivedate=५ जनवरी २०१० |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=5 January 2010 }}</ref> [[अन्टार्क्टिका]]का केही भागहरू बाहेक, डेन्युब नदीको पश्चिम किनाराका केही टुक्राहरू, [[इजिप्ट|मिस्र]] र [[सुडान]]बीचको सीमानामा रहेको बिर टाउइल दाबी नगरिएको क्षेत्रहरू हुन्।<ref name="kennedy19892">{{cite book|first=Paul|last=Kennedy|date=1989|title=The Rise and Fall of the Great Powers|publisher=Vintage|isbn=0-679-72019-7}}</ref> सन् २०१५ सम्म विश्वमा १९३ सार्वभौम राज्यहरू रहेका छन् जसलाई सदस्य राष्ट्रको रूपमा समावेश गरिएको छ। साथै दुई पर्यवेक्षक राज्यहरू र ७२ आश्रित प्रदेशहरू र सीमित मान्यता प्राप्त राज्यहरू पनि रहेका छन्। सारा विश्वमाथि अधिकार जमाउने तरिकाले पृथ्वीमा कुनै पनि सार्वभौमसत्ता सम्पन्न सरकारको कहिल्यै निर्माण भएको छैन।<ref name="uncharter2">{{cite web|url=https://www.un.org/aboutun/charter/|title=U.N. Charter Index|publisher=United Nations|accessdate=23 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220011242/http://www.un.org/aboutun/charter/|archivedate=20 February 2009}}</ref> यद्यपि, केही राष्ट्र-राज्यहरूले विश्व प्रभुत्वको लागि लडेतापनि असफल भएका थिए। संयुक्त राष्ट्र सङ्घले एक विश्वव्यापी अन्तर राज्य सङ्गठनको रूपमा कार्य गर्दछ। यो सङ्गठन राष्ट्रहरूबीचको विवादमा हस्तक्षेप गर्ने उद्देश्यले स्थापित भएको छ। यसको उद्देश सशस्त्र द्वन्द्व नहोस् भन्ने हो। [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] मुख्यतया अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको मञ्चको रूपमा कार्यरत छ।<ref name="un_int_law2">{{cite web|url=https://www.un.org/law/|title=International Law|publisher=United Nations|accessdate=27 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081231055149/http://www.un.org/law/|archivedate=31 December 2008}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू|सदस्य राष्ट्रहरू]]को सहमति भएमा सशस्त्र हस्तक्षेपका लागि पनि उपायहरू अपनाइन्छ। सन् १९६१ अप्रिल १२ मा पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्ने पहिलो व्यक्ति [[युरी गागरिन]] थिए।<ref name="kuhn20062">{{cite web|first=Betsy|last=Kuhn|date=2006|title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier|url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn|pages=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34]|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=0-8225-5984-6}}</ref> सन् २०१० को जुलाई ३० सम्म करिब ४८७ जनाले अन्तरिक्ष र पृथ्वीको कक्षमा यात्रा गरेका थिए भने यीमध्ये १२ जना चन्द्रमामा सतहमा हिँडेका छन्।<ref name="ellis20042">{{cite web|first1=Lee|last1=Ellis|date=2004|title=Who's who of NASA Astronauts|url=https://archive.org/details/whoswhoofnasaast0000elli|publisher=Americana Group Publishing|isbn=0-9667961-4-4}}</ref><ref name="shayler_vis2005">{{cite web|first1=David|last1=Shayler|first2=Bert|last2=Vis|date=2005|title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center|publisher=Birkhäuser|isbn=0-387-21894-7}}</ref> साधारणतया हाल [[अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन]]मा रहेका मानिसहरू मात्र अन्तरिक्षमा छन्। यस स्टेसनमा कार्यरत कर्मचारीहरूको सङ्ख्या ६ रहेको छ।<ref name="nasa_rg_iss20072">{{cite web|date=16 January 2007|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html|title=Reference Guide to the International Space Station|publisher=NASA|accessdate=23 December 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |date=19 January 2009 }}</ref> उनीहरू हरेक ६ महिनामा परिवर्तन हुने गरेका छन्। पृथ्वीबाट मानिसहरूले यात्रा गरेको सबैभन्दा टाढाको दूरी ४,००,१७१ किलोमिटर हो जुन १९७० को अपोलो १३ अभियानमा प्राप्त भएको थियो।<ref name="Apollo13History2">{{cite web|url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm|title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970|publisher=NASA|accessdate=7 November 2015}}</ref> == चन्द्रमा == {{प्रमुख|चन्द्रमा}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ गुण |- | colspan=2 | [[चित्र:FullMoon2010.jpg|center|पृथ्वीको उत्तरी भागमा पूर्ण चन्द्रमाको दृश्य]] |- | '''ब्यास''' || ३,४७४.८&nbsp;किलोमिटर |- | '''तौल''' || ६{{e|२४}}&nbsp;[[किलोग्राम]] |- | '''अर्धमुख्य अक्ष''' || ३,८४,४००&nbsp;किलोमिटर |- | '''आवर्तनकाल''' || {{nowrap|२७ दिन ७ घण्टा ४३.७ मिनेट}} |} पृथ्वीको अर्धव्यासको एक चौथाइ भाग जत्रो चन्द्रमा तुलनात्मक रूपमा ठूलो प्राकृतिक उपग्रह हो। ग्रहको आकारलाई ध्यानमा राख्दै यो सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो उपग्रह हो। क्षुद्रग्रह [[यमग्रह|यम]]बाट तुलनात्मक रूपमा ठूलो भए तापनि पृथ्वीजस्ता अन्य ग्रहहरूमा भएका प्राकृतिक उपग्रहहरूलाई पनि "चन्द्रमा" भनिनेे गरिन्छ। चन्द्रमा पृथ्वीको एकमात्र प्राकृतिक उपग्रह र [[सौर्यमण्डल]]को पाँचौँ सबैभन्दा ठूलो उपग्रह हो। पृथ्वीको केन्द्रदेखि चन्द्रमाको केन्द्रसम्मको औसत दूरी ३,८४,४०३ किलोमिटर (२३८,८५७ माइल) छ जुन पृथ्वीको व्यासभन्दा ३० गुणा बढी हो। चन्द्रमाको व्यास ३,४७४ किलोमिटर (२,१५९ माइल) छ जुन पृथ्वीको व्यासको एक चौथाई भन्दा अलिक बढी छ। यसको अर्थ चन्द्रमा पृथ्वीको आकारको ५० भागको १ भाग हो। यसको सतहमा गुरुत्वाकर्षण शक्ति पृथ्वीको सतहमा [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]] शक्तिको ६ भागको १ भाग छ। यदि कुनै व्यक्तिको तौल पृथ्वीको सतहमा १२० पाउण्ड छ भने चन्द्रमाको सतहमा उसको तौल २० पाउण्ड मात्र हुनेछ। यसले हरेक २७.३ दिनमा पृथ्वी वरिपरि पूर्ण परिक्रमा पूरा गर्दछ। चन्द्रकाल हरेक २९.५ दिनमा पुनः यथास्थिति फर्किन्छ अर्थात् फेरि त्यही गतिविधि निरन्तर चलिरहन्छ। पृथ्वी-चन्द्र-सूर्य प्रणालीको ज्यामितिमा आवधिक परिवर्तनका कारण चन्द्र चक्रको यो अलौकिक परिक्रमा हुन्छ। पृथ्वी र चन्द्रमाको परिक्रमाद्वारा उत्पन्न गुरुत्वाकर्षण बल र केन्द्रोन्मुखी शक्तिले मुख्यतया पृथ्वीमा ज्वारभाटाको निर्माण गराउँदछ। [[चित्र:Earth-Moon.svg|thumb|left|पृथ्वी र चन्द्रमा प्रणालीको विस्तृत तस्वीर]] पृथ्वी र चन्द्रमाको आकर्षणका कारण हुने ज्वारभाटाका कारण चन्द्रमा पृथ्वीबाट प्रतिवर्ष करिब ३८ मिमिमिटरको दरले टाढा सर्ने गर्दछ।<ref name=espenak_meeus20070207>{{cite web |last1=Espenak |first1=F. |last2=Meeus |first2=J. |date=7 February 2007 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EmcCjR?url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archivedate=२२ अगस्ट २०११ |title=Secular acceleration of the Moon |publisher=NASA |accessdate=20 April 2007 |df=dmy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503104958/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |date=3 May 2007 }}</ref> लाखौँ वर्षहरूमा यी साना परिवर्तनहरूले गर्दा पृथ्वीको दिन बढेर २३ माइक्रोसेकेन्ड प्रति वर्षमा वृद्धि हुँदा अन्ततः अझ धेरै परिवर्तनहरू भएका छन्। उदाहरणका लागि, डेभोनियन समयकालमा (लगभग ४१ करोड वर्षअघि) एक वर्ष पूरा गर्न ४०० दिन लामो हुन्थ्यो भने प्रत्येक दिन २१.८ घण्टाको हुने गर्दथ्यो।<ref>{{cite book |last=Lambeck |first=Kurt |title=The Earth's Variable Rotation: Geophysical Causes and Consequences |publisher=Cambridge University Press |year=1980 |pages=367 |url=https://books.google.com/books?id=-kiG3uYkoUEC&pg=PA62&dq=%22the+earth's+variable+rotation%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjZ0r_0x4fPAhUDGx4KHS2kCJsQ6AEIHDAA#v=onepage&q&f=false}}</ref> चन्द्रमाले पृथ्वीको हावापानी परिवर्तन गर्न सहयोग पुर्‍याएर जीवन विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ। जीवावशेष तथा कम्प्युटर सिमुलेशनबाट प्राप्त तथ्याङ्कले चन्द्रमा ज्वारभाटाले गर्दा पृथ्वीको अक्षीय ढाल स्थिर रहेको सङ्केत गर्दछ।<ref name=aaa428_261>{{cite news |last1=Laskar |first1=J. |last2=Robutel |first2=P. |last3=Joutel |first3=F. |last4=Gastineau |first4=M. |last5=Correia |first5=A.C.M. |last6=Levrard |first6=B. |title=A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth |newspaper=Astronomy and Astrophysics |date=2004 |pages=261–85 |bibcode=2004A&A...428..261L |doi=10.1051/0004-6361:20041335}}</ref> केही किंवदन्तीहरूले अनुमान लगाएअनुसार पृथ्वीको भूमध्यरेखाको छेउछाउमा अन्य ग्रह तथा सूर्यद्वारा एकनासको बलाधूर्ण बल बिना पृथ्वीको परिक्रमाको अक्ष अनियमित र अस्थिर हुने थियो र [[मङ्गल ग्रह]]को सन्दर्भमा प्रत्येक लाख वर्षमा पृथ्वीमा पनि भयानक परिवर्तनहरू देख्न सकिन्थ्यो।<ref name=nature410_6830_773>{{cite news |last=Murray |first=N. |last2=Holman |first2=M. |title=The role of chaotic resonances in the solar system |newspaper=Nature |date=2001 |pages=773–79 |arxiv=astro-ph/0111602 |doi=10.1038/35071000 |pmid=11298438}}</ref> पृथ्वीको सतहबाट हेर्दा चन्द्रमा र सूर्य लगभग बराबर दूरीमा एउटै आकारका गोलाकार आकाशिय पिण्ड जस्तो देखिन्छन्। यी दुई वस्तुहरूको कोणीय आकार (वा घन कोण) मेल खान्छ किनभने सूर्य चन्द्रमाभन्दा लगभग ४०० गुणा ठूलो भए तापनि एकै समयमा चन्द्रमाको तुलनामा सूर्य पृथ्वीबाट ४०० गुणा टाढा छ।<ref name=angular /><ref name=angular>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |date=25 September 2008 }}</ref> चन्द्रमाको संरचनाको बारेमा सबैभन्दा बढी स्वीकार गरिने सिद्धान्त ''बृहत् प्रभाव सिद्धान्त'' हो। यसले मङ्गल ग्रहजस्तै आकारमा बराबर 'थिया' नामक ब्रह्माण्डीय कणसँग टक्कर खाँदा यसको निर्माण भएको भनेर उल्लेख गरेको छ। यस सिद्धान्तले (अन्य कुराहरूका साथै) चन्द्रमामा फलाम र अस्थिर तत्त्वहरूको सापेक्षिक कमी र यसको संरचनाको प्रकृति पृथ्वीको भित्री भाग जस्तै छ भनी बताउँछ।<ref name=nature412_708>{{cite news |last=Canup |first=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |newspaper=Nature |pages=708–12 |date=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> == क्षुद्रग्रह तथा कृतिम उपग्रहहरू == क्षुद्रग्रह मुख्यतया ताराहरूको वरिपरि घुम्ने चट्टानहरू मिलेर बनेको एक आकाशिय पिण्ड हो। सौर्यमण्डलमा क्षुद्रग्रहहरू साना ग्रहहरूको श्रेणीमा सबैभन्दा प्रसिद्ध पिण्डहरू हुन्। यस्ता ग्रहहरू [[बुधग्रह|बुध]] जस्ता ग्रहहरूभन्दा पनि साना हुन्छन्। अधिकांश क्षुद्रग्रहहरूले [[मङ्गल ग्रह|मङ्गल]] र [[बृहस्पति ग्रह|बृहस्पति]] ग्राह बीचमा रहेको क्षुद्रग्रह पेटीमा विशिष्ट दीर्घवृत्ताकार अक्षमा सूर्यको परिक्रमा गर्छन्। क्षुद्रग्रह पेटीको क्षेत्रमा सौर्यमण्डलको निर्माणका क्रममा प्रारम्भमा बनेका भ्रुणग्रहहरूको अवशेषले बृहस्पतिको कारण हुने गुरुत्वाकर्षण अक्षांस गतिशीलताका कारण ग्रहसँग ठक्कर हुन पाएन जसकारण क्षुद्रग्रह पेटीको उत्पत्ति हुनुको कारण यही अवशेष हो। पृथ्वीमा कम्तीमा पनि पाँचवटा सह कक्षीय क्षुद्रग्रहहरू छन् जसमा "३७५३ क्रुइथन" र "२००२ एए२९" क्षुद्रग्रहहरू पर्दछन्।<ref name=whitehouse20021021>{{cite web |first=David |last=Whitehouse |title=Earth's little brother found |publisher=BBC News |date=21 October 2002 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2347663.stm |accessdate=31 March 2007}}</ref><ref name=christou_asher2011>{{cite arXiv | last1=Christou|first1=Apostolos A.|last2=Asher|first2=David J. | date=31 March 2011 | title=A long-lived horseshoe companion to the Earth | eprint=1104.0036 | class=astro-ph.EP}} See table 2, p. 5.</ref> "२०१० टिके७" भएको ट्रोजन क्षुद्रग्रहले "एल४" मार्गमा एक स्वतन्त्र कक्षीय मार्गमा सूर्य वरिपरि पृथ्वीको अक्षको परिक्रमा गरिरहेको छ।<ref name=Connors>{{cite news |last=Connors |first=Martin |last2=Wiegert |first2=Paul |last3=Veillet |first3=Christian |title=Earth's Trojan asteroid |date=27 July 2011 |newspaper =Nature (journal) |pages=481–83 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v475/n7357/full/nature10233.html |doi=10.1038/nature10233 |accessdate=27 July 2011 |bibcode=2011Natur.475..481C |pmid=21796207}}</ref><ref name=Choi>{{cite web |last=Choi |first=Charles Q. |title=First Asteroid Companion of Earth Discovered at Last |url=http://www.space.com/12443-earth-asteroid-companion-discovered-2010-tk7.html |date=27 July 2011 |publisher=Space.com |accessdate=27 July 2011}}</ref> पृथ्वीभन्दा सानो क्षुद्रग्रह "२००६ आरएच १२०" प्रत्येक बीस वर्षमा पृथ्वी र चन्द्र प्रणाली परिक्रमा प्रणालीलाई जटिल बनाउने गर्दछ। यस प्रक्रियामा यसले पृथ्वीलाई लाग्ने समयभन्दा छोटो समयमा घुमाउन सक्ने क्षमता राख्दछ।<ref>{{cite web |title=2006 RH120 ( = 6R10DB9) (A second moon for the Earth?) |url=http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |website=Great Shefford Observatory |publisher=Great Shefford Observatory |accessdate=17 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206154817/http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |archivedate=6 February 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206154817/http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |date=6 February 2015 }}</ref> कृत्रिम उपग्रह अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरिएको वैज्ञानिक प्रक्रियामा विकसित उपग्रह हो। यी उपग्रहहरू चन्द्रमाजस्तै हुन्छन् तर चन्द्रमा प्रकृतिबाट प्राप्त भएको हो भने कृत्रिम उपग्रह मानिसद्वारा सिर्जना गरिएको हो। सन् २०१६ जनु सम्म पृथ्वीको अक्षमा मानव निर्मित १,४१९ वटा कृत्रिम उपग्रहहरू थिए।<ref name=ucs>{{cite web |title=UCS Satellite Database |date=11 August 2016 |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |url=http://www.ucsusa.org/nuclear_weapons_and_global_security/space_weapons/technical_issues/ucs-satellite-database.html |accessdate=10 October 2016}}</ref> सबैभन्दा पुरानो कृत्रिम उपग्रह भ्यानगार्ड-१ हो। विश्वको सबैभन्दा ठूलो कृत्रिम उपग्रह अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन हो। == संस्कृति तथा ऐतिहासिक दृष्टिकोण == [[चित्र:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|अपोलो-८ बाट खिचिएको ''पृथ्वीको उदय''।]] [[चित्र:Earth symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.35|left|🜨]]<ref name=liungman2004>{{cite web |first=Carl G. |last=Liungman |date=2004 |title=Group 29: Multi-axes symmetric, both soft and straight-lined, closed signs with crossing lines |pages=281–82 |publisher=Ionfox AB |place=New York |isbn=91-972705-0-4}}</ref> मानव संस्कृतिमा यस ग्रहबारे विभिन्न सिद्धान्तहरू रहेका छन्। संसारलाई कहिलेकाहीँ [[भगवान]]को रुपमा व्यक्त गरिन्छ। धेरै संस्कृतिमा पृथ्वी भनेको देवता भनेर उल्लेख गरिएको छ।<ref name="Thematic Guide">{{cite web |title=Thematic Guide to World Mythology |url=https://archive.org/details/thematicguidetow00lore |last=Stookey |first=Lorena Laura |publisher=Greenwood Press |year=2004 |isbn=978-0-313-31505-3 |pages=[https://archive.org/details/thematicguidetow00lore/page/114 114]–115}}</ref> यसलाई सन्तान जन्माउने प्रमुख देवता रूपमा लिइन्स। २०औँ शताब्दीको मध्यमा ''गाया'' सिद्धान्तले पृथ्वीको वातावरण र जीवनलाई एउटा स्वनियमन गर्ने जीवसँग तुलना गरेको थियो जसले गर्दा बासस्थानको स्थायित्व कायम हुन्छ।<ref name="vanishing255">Lovelock, James. ''The Vanishing Face of Gaia''. Basic Books, 2009, p. 255. {{isbn|978-0-465-01549-8}}</ref><ref name="J1972">{{cite web |last=Lovelock |first=J.E. |title=Gaia as seen through the atmosphere |publisher=Atmospheric Environment |date=1972 |pages=579–580 |doi=10.1016/0004-6981(72)90076-5 |publisher=Elsevier |issn=1352-2310 }}</ref><ref name="lovelock1974">{{cite web |last=Lovelock |first=J.E. |last2=Margulis |first2=L. |title=Atmospheric homeostasis by and for the biosphere: the Gaia hypothesis |newspaper=Tellus |date=1974 |pages=2–10 |doi=10.1111/j.2153-3490.1974.tb01946.x |url=http://tellusa.net/index.php/tellusa/article/view/9731 |accessdate=20 October 2012 |publisher=International Meteorological Institute |issn=1600-0870}}</ref> थुप्रै धर्मले सृष्टि गरेका मिथ्याहरूमा अलौकिक [[देवता|देव]] वा देवीहरूले संसार सृष्टि गरेको भन्ने गरिन्छ। वैज्ञानिक अनुसन्धानले गर्दा यस ग्रहबारे मानव धारणामा केही परिवर्तन आएको छ। पश्चिममा समतल पृथ्वीको अवधारणा परिवर्तन भएको छ र गोलाकार पृथ्वीको अवधारणा सृजना गरिएको छ जुन [[पाइथागोरस]]को छैठौँ शताब्दी ईसा पूर्वमा सुरु गरेको थियो।<ref>Russell, Jeffrey B. "The Myth of the Flat Earth". American Scientific Affiliation; but see also Cosmas Indicopleustes.</ref> सोह्रौँ शताब्दीभन्दा अघि भूकेन्द्रीत नमुनामा पृथ्वीलाई [[ब्रह्माण्ड]]को केन्द्र मानिएको थियो तर पछि वैज्ञानिकहरूले पहिलो सैद्धान्तिक विश्लेषणद्वारा यो परिक्रमण गर्ने वस्तु र [[सौर्यमण्डल]]का अन्य [[ग्रह]]हरूजस्तै हो भनेर देखाएका थिए। उन्नाइसौँ शताब्दीसम्म पश्चिमी मुलुकका मानिसहरूले पृथ्वी हजारौँ वर्ष पुरानो हो भनेेर विश्वास गर्थे। पृथ्वीको आयु पत्ता लगाउन जेम्स उसरले बाइबलको वंशावली र अन्य थुप्रै मसीह शास्त्रविद् तथा पादरीहरूको विश्लेषण गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/livesnecromance04godwgoog |title=Lives of the Necromancers |first=William |last=Godwin |date=1876 |pages=49}}</ref> उन्नाइसौँ शताब्दीमा वैज्ञानिकहरूले पृथ्वी कम्तीमा पनि केही लाख वर्ष पुरानो रहेको छ भनेर बुझेका थिए।<ref name=arnett20060716>{{cite web |first=Bill |last=Arnett |date=16 July 2006 |title=Earth |work=The Nine Planets, A Multimedia Tour of the Solar System: one star, eight planets, and more |url=http://nineplanets.org/earth.html |accessdate=9 March 2010}}</ref> सन् १८६४ मा लर्ड केल्भिनले थर्मोडायनामिक्सको प्रयोग गरेर पृथ्वी २ करोडदेखि ४० करोड वर्ष पुरानो थियो भन्ने अनुमान लगाए जसले गर्दा विवाद उत्पन्न भएको थियो तर पछि, १९औँ शताब्दीको अन्ततिर र २०औँ शताब्दीको सुरुतिर रेडियोएक्टिभिटी र रेडियोमेट्रिक डेटिङ पत्ता लागेपछि पृथ्वीको युग निर्धारण गर्ने भरपर्दो तरिका रेडियोमेट्रिक डेटिङ बनेको थियो।<ref>{{cite web |title=Physical Geology: Exploring the Earth |last=Monroe |first=James |publisher=Thomson Brooks/Cole |year=2007 |isbn=978-0-495-01148-4 |pages=263–265 |last2=Wicander |first2=Reed |last3=Hazlett |first3=Richard}}</ref> यसले पृथ्वी एक अरब वर्षभन्दा पुरानो थियो भन्ने प्रमाण दिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=An Equation for Every Occasion: Fifty-Two Formulas and Why They Matter |युआरएल=https://archive.org/details/equationforevery0000hens |अन्तिम=Henshaw |प्रथम=John M. |प्रकाशक=Johns Hopkins University Press |आइएसबिएन=978-1-421-41491-1 |पृष्ठ=[https://archive.org/details/equationforevery0000hens/page/117 117]–118}}</ref><ref>{{cite web |title=Lord Kelvin and the Age of the Earth |url=https://archive.org/details/lordkelvinageofe0000burc_d4q5 |last=Burchfield |first=Joe D. |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=978-0-226-08043-7 |pages=[https://archive.org/details/lordkelvinageofe0000burc_d4q5/page/13 13]–18}}</ref> २०औँ शताब्दीमा मानिसहरूले पहिलोपटक पृथ्वीलाई अक्षबाट र विशेषगरी अपोलो अन्तरिक्ष अभियानद्वारा खिचिएका तस्वीरहरू देखेपछि पृथ्वीबारे मानिसहरूको धारणामा परिवर्तन आएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://alcalde.texasexes.org/2012/06/neil-degrasse-tyson-on-why-space-matters-watch/ |title=Neil deGrasse Tyson: Why Space Matters |work=The Alcalde |first=Rose |last=Cahalan |date=5 June 2012 |accessdate=21 January 2016}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sisterlinks|पृथ्वी}} * [http://www.wikimapia.org/ विकिम्यापिया माध्यमबाट कृत्रिम उपग्रहबाट प्राप्त पृथ्वीका तस्वीहरू] * [http://geomag.usgs.gov/ युएसजिएसको पृथ्वीको चुम्बकवादी घटनाहरू] * {{PDFlink|[http://www.geo.cornell.edu/geology/classes/isacks/velstruct.pdf पृथ्वीको भूकम्पीय संरचना]}} * {{cite web|title= नासा अर्थ अब्जर्वेट्री|url=https://web.archive.org/web/20081017211906/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/BlueMarble/ |date=१७ अक्टोबर २००८ }} * [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html अन्य ग्रह/ताराहरूको तुलनामा पृथ्वीको आकार] * [https://web.archive.org/web/20160305050400/http://www.funonthenet.in/content/view/%E0%A7%A8%E0%A7%AE%E0%A7%A8/%E0%A7%A9%E0%A7%A7/ पृथ्वीको सुन्दर दृश्य] अन्तरिक्षबाट लिइएको पृथ्वीको तस्वीर * [https://web.archive.org/web/20070225223230/http://www.flashearth.com/ फ्ल्यास अर्थ] पृथ्वीका तस्वीरहरू * [http://www.professores.uff.br/hjbortol/arquivo/2005.1/applets/earth_en.html पृथ्वीको जानकारी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.projectshum.org/Planets/earth.html पृथ्वीको तथ्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130218015318/http://www.projectshum.org/Planets/earth.html |date=2013-02-18 }} * [http://www.geody.com/?world=terra जियोडी पृथ्वी] गुगल अर्थ, नासा वर्ल्ड विन्ड, सेलेस्टिया, जिपिएस र अन्य अनुप्रयोगहरूलाई समर्थन गर्ने विश्वको खोज संयन्त्र * [http://reference.aol.com/earth पृथ्वी ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space |date=2008-07-24 }} * [http://reference.aol.com/earth/earth-from-space अन्तरिक्षबाट लिइएको पृथ्वीको तस्वीर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space |date=2008-07-24 }} [[श्रेणी:पृथ्वी|*]] [[श्रेणी:प्रकृति]] [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] [[श्रेणी:सौर्यमण्डल]] f852seh7mowipj5ab684zcf3kchmm0k 0 1955 1362393 1331700 2026-06-19T22:32:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362393 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{lang|be|Рэспубліка Беларусь}}<br />{{lang|ru|Республика Беларусь}} |conventional_long_name = गणतन्त्र बेलारुस |common_name =बेलारुस |image_flag = Flag of Belarus.svg |image_coat = Coat of arms of Belarus.svg |symbol_type = निसाना छाप |image_map = Europe-Belarus.svg |map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=dark grey |legend=Location Belarus Europe.png}} |national_anthem = <br />{{nowrap|Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь&nbsp;<small>([[Belarusian language|बेलारूसी]])</small><br />''[[My Belarusy|Dziaržaŭny himn Respubliki Biełarus]]''<br /><small>''गणतन्त्र बेलारुसको राष्ट्रगान''</small>}}<br /><center>[[चित्र:My Belarusy vocal.ogg]]</center> |official_languages = [[बेलारूसी]]<br /> [[रुसी भाषा|रूसी]]<ref>{{Belarus Constitution|short=|sec=1|art=17}}</ref> |ethnic_groups = {{nowrap|83.7% [[बेलारूसी]]<br />8.3% [[Russians in Belarus|रूसी]]<br />3.1% [[Poles in Belarus|पोलान्डी]]<br />1.7% [[यूक्रेनी]]<br />4.2% अरु}} |ethnic_groups_year = २००९ |demonym = [[Belarusians|बेलारूसी]] |capital = [[मिन्स्क]] |latd=५३ |latm=५५ |latNS=N |longd=२७ |longm=३३ |longEW=E |largest_city = राजधानी सहर |government_type = [[Presidential republic]] |leader_title1 = [[बेलारुसका राष्ट्रपतिहरू|राष्ट्रपति]] |leader_name1 = [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को|एलेक्जेण्डर लुकासेन्को]] |leader_title2 = <!--[[List of Belarusian Prime Ministers|प्रधान मान्त्र]]--> |leader_name2 = |legislature = [[National Assembly of Belarus|National Assembly]] |upper_house = [[Council of the Republic of Belarus|Council of the Republic]] |lower_house = [[House of Representatives of Belarus|House of Representatives]] |sovereignty_type = {{nobold|[[सोभियत सङ्घ]]बाट}} [[फुक्का]] |established_event1 = Declared |established_date1 = २७ जुलाई १९९० |established_event2 = Established |established_date2 = २५ अगस्ट १९९१ |established_event3 = Completed |established_date3 = २५ डिसेम्बर १९९१ |area_km2 = २०७५९५ |area_sq_mi = ८०१५५ <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ८५ औँ |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = negligible (2.830&nbsp;km²)^a |population_estimate = |population_estimate_year = |population_census_rank = ८७ औँ |population_census = 9,457,500<ref>{{cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php |title=Press Release |publisher=Belstat.gov.by |date=1 September 2012 |accessdate=4 October 2012 |archiveurl=https://archive.is/ZYq0 |archivedate=28 November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022184751/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php |date=22 October 2012 }}</ref> |population_census_year = २०१२ |population_density_km2 = ४५.८ |population_density_sq_mi = १२०.८ <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = १४२ औँ |GDP_PPP = $141.771&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=913&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=103&pr.y=5 |title=Belarus |publisher=International Monetary Fund |accessdate=17 April 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = २०११ |GDP_PPP_per_capita = $१५,०२८<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_year = २०११ |GDP_nominal = $५५,४८३&nbsp;billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $५,८८१<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 25.2 <!--number only--> | Gini_year = २०१८ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BY |title=GINI index (World Bank estimate) – Belarus |publisher=World Bank |access-date=22 March 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127204140/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BY |date=27 January 2018 }}</ref> | Gini_rank = |Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | HDI = 0.823 <!--number only--> | HDI_year = २०१९<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ५३औ |HDI_category = <span style="color:#090;white-space:nowrap;">high</span> |currency = [[रुबल|बेलारूसी रुबल]] |currency_code = BYR |time_zone = [[Further-eastern European Time|FET]]<ref>{{cite web |url=http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html |title=Eternal Daylight Saving Time (DST) in Belarus |date=19 September 2011 |accessdate=26 November 2011 |work=timeanddate.com}}</ref> |utc_offset = +३ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = दायाँ |cctld = [[.by]] |calling_code = [[+375|३७५]] |footnotes = a. {{cite web |url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/belarus/index.stm |publisher=FAO |title=FAO's Information System on Water and Agriculture |accessdate=4 April 2008}} }} '''बेलारुस''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Belarus.ogg|b|ɛ|l|ə|ˈ|r|uː|s}} {{respell|bel-ə|ROOSS|'}}; {{lang-be|Белару́сь}} ({{IPA-ru|bʲɛlaˈrusʲ}}); {{lang-ru|link=no|Беларусь, Белоруссия}}, ''Belarus', Belorussiya''), आधिकारिक नाम '''गणतन्त्र बेलारुस''',पूर्वी [[युरोप]]मा अवस्थित भूपेरिवेष्ठित राष्ट्र हो ।<ref name="unee">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|title=Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|accessdate=22 April 2010|publisher=United Nations Organization|date=1 April 2010|author=UN Statistics Division| archiveurl= http://web.archive.org/web/20100417070721/http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm| archivedate= 17 April 2010 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> यो उत्तरपूर्वमा [[रुस|रसिया]], दक्षिणमा [[युक्रेन]], पश्चिममा [[पोल्यान्ड]] र उत्तरपूर्वमा [[लिथुआनिया]] र [[लात्भिया]]ले घेरिएको छ । यहाँको जनसङ्ख्या करिव १ करोड १० लाख छ । यस देशको राजधानी [[मिन्स्क]] हो। यो देश शन् १९९१ सम्म [[सोभियत सङ्घ]]को भाग थियो । आधिकारिक भाषाहरू [[बेलारूसी]] र [[रुसी भाषा|रूसी]] हुन । यसका राष्ट्राध्यक्ष एलेकज्याण्डर लुकासेन्को हुन । == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commonscat|Belarus}} * [http://www.minsk.gov.by/index_a.shtml Official Minsk website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020827115040/http://www.minsk.gov.by/index_a.shtml |date=2002-08-27 }} * {{CIA World Factbook link|bo|बेलारुस}} {{Europe}} [[श्रेणी:युरोप| ]] [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] kx9hep3xzh3k7gatrarpgxi67kua3xg 0 2829 1362551 1323793 2026-06-20T11:00:40Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1362551 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | conventional_long_name = संयुक्त राज्य अमेरिका <br /> United States of America <br /> Estados Unidos de América | common_name = अमेरिका | image_flag = Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg | image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg | length = सन् १७७६ देखि अहिलेसम्म | symbol_type = निसाना छाप | national_motto = <!--यो राष्ट्र वाणीलाई सच्याउनुअघि कृपया वार्तालाप पृष्ठ पढ्नुहोस्:-->हामी प्रभुमा विश्वास गर्छौं <br />[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: [[In God We Trust]]{{spaces|2}}<small>(आधिकारिक)</small><br />{{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}}{{spaces|2}}<small>(परम्परागत)</small><br />([[रोमन भाषा|ल्याटिन]]: धेरैमध्येको, एउटा) | image_map = United States (orthographic projection).svg | map_width = 220px | national_anthem = "द स्टार–स्प्याङ्गल्ड ब्यानर"<br />[[चित्र:Star Spangled Banner instrumental.ogg]] | official_languages = सङ्घीय स्तरमा कुनै पनि छैन{{Ref label|engoffbox|a|}} | languages_type = [[राष्ट्रभाषा|राष्ट्रिय भाषा]] | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] (''[[de facto]]''){{Ref label|engfactobox|b|}} | capital = [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] | largest_city = [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] | latd = 38 | latm = 53 | latNS = N | longd = 77 | longm = 01 | longEW = W | government_type = सङ्घीय राष्ट्रपतिय प्रणालीसहितको संवैधानिक गणतन्त्र | leader_title1 = [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[जो बाइडेन]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title2 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] | leader_name2 = [[कमला ह्यारिस]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title3 = {{nowrap|[[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभाका सभामुख|सभामुख]]}} | leader_name3 = [[न्यान्सी पेलोसी]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title4 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका प्रधान न्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] | leader_name4 = [[जोन रोबर्ट्स]] | legislature = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको कङ्ग्रेस|कङ्ग्रेस]] | upper_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभा]] | sovereignty_type = [[अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|स्वतन्त्रता]] | sovereignty_note = [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट | established_event1 = [[स्वतन्त्रताको घोषणापत्र|घोषणा मिति]] | established_date1 = सन् १७७६ जुलाई ४ | established_event2 = [[पेरिसको सन्धि (१७८३)|मान्यता पाएको मिति]] | established_date2 = सन् १७८३ सेप्टेम्बर ३ | established_event3 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|वर्तमान संविधान]] | established_date3 = सन् १७८८ जुन २१ | currency = अमेरिकी [[डलर]] | utc_offset_DST = +५:४५ | cctld = [[डटयूएस]] [[डटगव]] [[डटमिल]] [[डटइडीयू]] | calling_code = +१ | date_format = m/d/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = right | official_website = {{URL|https://www.usa.gov|यूएसए.गव}} }} '''संयुक्त राज्य अमेरिका''', (सामान्यत: '''अमेरिका''', '''यु.एस्.ए.''' वा '''यु.एस्.''') संवैधानिक सङ्घीय गणतन्त्रमा आधारित [[उत्तर अमेरिका]] [[महादेश]]मा रहेको विश्वको चौथो ठुलो राष्ट्र हो। ५० वटा संवैधानिक राज्यमा बाँडिएको अमेरिकाको राजधानी [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] हो। यहाँका अठ्चालीस राज्य [[प्रशान्त महासागर|प्रशान्त]] र [[आन्ध्र महासागर|आन्ध्र]] [[महासागर]]हरूको बीचमा मध्य उत्तर अमेरिकामा पर्दछन् जसको उत्तरमा [[क्यानडा|क्यानाडा]] र दक्षिणमा [[मेक्सिको]] छ। बाँकी दुई मध्ये [[अलास्का]] सोही महादेशको उत्तरपश्चिममा पर्दछ जसको पूर्वमा क्यानाडा र पश्चिममा [[रुस]] रहेको छ। त्यसैगरी हवाइ राज्य भने मध्य प्रशान्त महासागरमा अवस्थित द्वीपमा पर्दछ। ९८ लाख वर्ग कि. मि.मा फैलिएको र ३१,७७,१२,००० जनसङ्ख्या भएको, संयुक्त राज्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], विश्वका बहुसांस्कृतिक देशहरूमध्ये एक हो। पालेओ-आदिवासीहरू कम्तिमा १२,००० वर्ष पहिले उत्तर अमेरिकी मुख्य भूमिमा साइबेरियाबाट बसाइँ सरेका थिए, र उन्नत संस्कृतिहरू पछि देखा पर्न थाले। १६औँ शताब्दीको दौडान [[अमेरिका को युरोपीय उपनिवेशीकरण|युरोपेली उपनिवेशवादी]]हरू आइपुग्दा यी उन्नत संस्कृतिहरू लगभग पूर्ण रूपमा घटिसकेका थिए। संयुक्त राज्य द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहित तीन फरक सरकारी अङ्ग भएको सङ्घीय गणतन्त्र हो। अमेरिका [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]], [[विश्व बैङ्क]], [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष|अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोष]], अर्गनाइजेसन अफ अमेरिकन स्टेट्स, [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन|नेटो]], र अन्य अन्तराष्ट्रिय सङ्गठन हरूको संस्थापक सदस्य हो। यो [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]को [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|स्थायी सदस्य]] पनि हो। == इतिहास == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास}} संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापनाको आधिकारिक मिति ४ जुलाई १७७६ हो, जब द्वितीय महाद्विपीय काङ्ग्रेसले १३ पृथकतावदी उपनिवेशिक राज्यहरूको प्रतिनिधि स्वरूप स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरे। यद्यपि सन् १७८८ मा जब लेख सङ्घ (आर्टिकल्स अफ कन्फिडिरेसन)को स्थानमा अमेरिकी संविधान ल्याइयो, सरकारको मूलभूत ढाँचामा धेरै परिवर्तन गरियो। सरकारी राजधानी फिलाडेल्फियामा स्थानान्तरित हुनु भन्दा अगाडि , न्युयोर्क सहर एक वर्ष सम्म सङ्घीय राजधानी थियो। [[१७९१]] मा, राज्यहरूले व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र कानुनी सुरक्षाको सीमाको सङ्घीय प्रतिबन्धलाई निषिद्ध गर्न अधिकार विधेयक लाई पारित गरे, संविधानमा दस संशोधन गरे। उत्तरी राज्यहरूले [[१७८०]] देखि [[१८०४]] को बीचमा दास प्रथालाई प्रतिबन्ध लगाइयो तर दक्षिणी राज्यहरूमा यो प्रथा कायमै रह्यो। सन् [[सन् १८००|१८००]] मा नयाँ स्थापित सहर नया बसा [[वाशिंगटन डीसी]] सङ्घीय सरकार र राष्ट्रको नयाँ राजधानी बन्यो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, संयुक्त राज्यले युरोपको पुनर्निर्माणमा सहयोग गर्न [[मार्शल प्लान]] सुरु गर्यो।<ref>See {{cite journal |last=Frankenfeld |first=Peter |date=2012 |title=A Marshall Plan for Greece? The European Union and the Financial Crisis in Greece. A Theoretical and Political Analysis in the Global World Against a Background of Regional Integration: Table 1. European Recovery Programme – Marshall Plan ($ million) |url=http://bazekon.icm.edu.pl/bazekon/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171238489 |journal=Prace i Materiały Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdańskiego |language=EN |issue=31/1 |pages=69 |issn=2300-6153}}</ref> यस अवधिमा [[शीतयुद्ध]]को सुरुवात पनि भयो, जहाँ अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]बीचको भूराजनीतिक तनावले वैचारिक मतभेद र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावको प्रतिस्पर्धाले दुई देशहरूलाई युरोपको मामिलामा प्रभुत्व जमाउन नेतृत्व गर्‍यो,<ref>{{Cite book|last=Sempa|first=Francis|url=https://books.google.com/books?id=Px4uDwAAQBAJ|title=Geopolitics: From the Cold War to the 21st Century|date=12 July 2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-51768-3}}</ref> जसमा अमेरिकी नेतृत्वको [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी ब्लक र सोभियत नेतृत्वको कम्युनिस्ट पूर्वी ब्लक आमने सामने थिए। संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोभियत सङ्घसँग गठबन्धन मानिने सरकारहरू विरुद्ध शासन परिवर्तनमा संलग्न भएको, [[कोरियाली युद्ध|कोरियाली]] र [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्धहरू]] जस्ता द्वन्द्वहरूमा भाग लियो, र [[अन्तरिक्ष दौड]]मा प्रतिस्पर्धा गर्‍यो, १९६९ मा पहिलो चालक दल चन्द्रमा अवतरणमा परिणत भयो।<ref name="Blakemore-2019">{{cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=March 22, 2019 |title=What was the Cold War? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/cold-war/ |access-date=August 28, 2020 |website=National Geographic |language=en}}</ref><ref>Mark Kramer, "The Soviet Bloc and the Cold War in Europe," in {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=EyNcCwAAQBAJ&pg=PT174 |title=A Companion to Europe Since 1945 |publisher=Wiley |year=2014 |isbn=978-1-118-89024-0 |editor-last=Larresm |editor-first=Klaus |page=79}}</ref><ref>[[#Blakeley|Blakeley, 2009]], [https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&pg=PA92 p. 92]</ref><ref name="Proxy">{{cite book |last=Collins |first=Michael |url=https://archive.org/details/liftoff00coll |title=Liftoff: The Story of America's Adventure in Space |publisher=Grove Press |year=1988 |isbn=978-0-8021-1011-4 |location=New York |author-link=Michael Collins (astronaut) |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Origins of the Vietnam War |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of American History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/americanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-353 |access-date=August 28, 2020 |last=Chapman |first=Jessica M. |date=August 5, 2016 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780199329175.013.353 |isbn=978-0-19-932917-5}}</ref> आन्तरिक रूपमा, संयुक्त राज्यले दोस्रो विश्वयुद्ध पछि ठुलो आर्थिक वृद्धि, सहरीकरण, र जनसङ्ख्या वृद्धि अनुभव गर्यो{{sfn|Winchester|2013|pp=305–308}}, र [[अलास्का]] र [[हवाई]]लाई राज्यको रूपमा स्वीकार गर्यो।<ref name="Lightner2004">{{cite book |last=Lightner |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=Yei4fDrecWsC&pg=PA141 |title=Hawaiian History: An Annotated Bibliography |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2004 |isbn=978-0-313-28233-1 |page=141}}</ref>[[चित्र:Martin Luther King - March on Washington (cropped).jpg|thumb|[[मार्टिन लुथर किंग जुनियर]]ले २८ अगस्ट, १९६३ मा [[काम र स्वतन्त्रताको लागि वाशिंगटनमा मार्च|वाशिंगटनमा मार्च]]को समयमा [[लिंकन मेमोरियल]]मा आफ्नो "आई हेभ ए ड्रीम" भाषण दिन्छन्।]] [[मार्टिन लुथर किङ, जुनियर|मार्टिन लुथर किंग जुनियर]] १९६० को दशक को प्रारम्भमा एक प्रमुख नेता बनेर नागरिक अधिकार आन्दोलनको उदय भयो।<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/johngardner/chapters/4b.html|title=The Civil Rights Movement|website=PBS.org|access-date=January 5, 2019}}</ref> राष्ट्रपति [[लिन्डन बेन्स जोन्सन|लिन्डन बी. जोन्सन]]ले [[गरिबी]] र जातीय असमानतालाई सम्बोधन गर्न मतदान अधिकार ऐन र नागरिक अधिकार ऐन सहितका व्यापक कानून र नीतिहरू प्रस्तुत गर्दै "महान समाज" को पहल गरे।<ref>{{cite web|url=https://www.ssa.gov/history/lbjsm.html|title=Social Security|website=ssa.gov|access-date=October 25, 2015}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रति संस्कृति आन्दोलनले मनोरञ्जनात्मक लागुपदार्थको प्रयोग, कामुकताका लागि कुन पदार्थहरू स्वीकार्य छन् भनेर मनोवृत्तिको उदारीकरण सहित महत्त्वपूर्ण सामाजिक परिवर्तनहरू ल्यायो।<ref>{{cite web |author=Svetlana Ter-Grigoryan |date=February 12, 2022 |title=The Sexual Revolution Origins and Impact |url=https://study.com/learn/lesson/sexual-liberation-movement-origin-timeline-impact-revolution.html |access-date=April 27, 2023 |website=study.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 25, 2022 |title=Playboy: American Magazine |url=https://www.britannica.com/topic/Playboy |access-date=February 2, 2023 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |quote=...the so-called sexual revolution in the United States in the 1960s, marked by greatly more permissive attitudes toward sexual interest and activity than had been prevalent in earlier generations.}}</ref>  र आधुनिक समलिङ्गी अधिकार आन्दोलनको सुरुवात साथै सैन्य मस्यौदाको खुला अवज्ञा र [[भियतनाम]]मा हस्तक्षेपको विरोध सुरुवात पनि भयो।<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true|title=Behind the Protests Against the Vietnam War in 1968|last=Levy|first=Daniel|date=January 19, 2018|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 5, 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211014120640/https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true |date=October 14, 2021 }}</ref> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]को राष्ट्रपतिको कार्यकालले भियतनामबाट अमेरिकी फिर्ता भयो तर वाटरगेट काण्ड पनि देखियो, जसले उनको राजीनामा र दशकौंसम्म विस्तार भएको सरकारको जनताको विश्वासमा गिरावट ल्यायो।<ref>{{cite report|author-link1=United States Senate Watergate Committee|title=The Final Report of the Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities (The Ervin Committee Report, The Watergate Report)|date=1973-02-07|editor=Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities|publisher=U.S. Government Printing Office|url=https://archive.org/details/WatergateErvinCommitteeReport/S.%20Rep.%2093-981/?sort=title_desc|number=S. Rep. 93-981}}</ref> सन् १९७० को दशकमा महिला श्रम सहभागितामा वृद्धि भएपछि, सन् १९८५ सम्ममा १६ वर्ष र सोभन्दा माथिका अधिकांश महिलाहरूले रोजगारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |year=2013 |title=Women in the Labor Force: A Databook |url=https://www.bls.gov/cps/wlf-databook-2012.pdf |access-date=March 21, 2014 |publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics |page=11}}</ref> १९७० र १९८० को प्रारम्भमा [[आर्थिक मन्दी]] देखियो र राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]ले [[नवउदारवाद|नवउदारवादी]] सुधार र सोभियत सङ्घ तर्फ रोलब्याक रणनीतिको साथ प्रतिक्रिया दिए।<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=Robert C. |date=November 2001 |title=The rise and decline of the Soviet economy |journal=Canadian Journal of Economics |volume=34 |issue=4 |pages=859–881 |doi=10.1111/0008-4085.00103 |issn=0008-4085}}</ref>{{sfn|Gerstle|2022|pp=106–108, 121-128}}<ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Soss|Soss, 2010]], p. 277</ref><ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Fraser|Fraser, 1989]]</ref> १९८० को दशकको अन्त र १९९० को प्रारम्भमा [[वार्सा सम्झौता]]को पतन र सोभियत सङ्घको विघटन देखियो, जसले [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]को अन्त्य भयो र अमेरिकालाई विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]]को रूपमा बलियो बनायो।<ref name="Gaidar">{{cite book|last=Gaĭdar|first=E.T.|year=2007|title=Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia|url={{GBUrl|bDSfnxYjVwAC|pg=PA102}}|pages=190–205|location=Washington, D.C.|publisher=[[Brookings Institution#Publications|Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-3114-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Howell|first=Buddy Wayne|title=The Rhetoric of Presidential Summit Diplomacy: Ronald Reagan and the U.S.-Soviet Summits, 1985–1988|year=2006|publisher=Texas A&M University|isbn=978-0-549-41658-6|page=352 }}</ref><ref>{{cite book|last=Kissinger|first=Henry|author-link=Henry Kissinger|title=Diplomacy|url=https://books.google.com/books?id=0IZboamhb5EC&pg=PA731|year=2011|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4391-2631-8|pages=781–784|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite book|last=Mann|first=James|title=The Rebellion of Ronald Reagan: A History of the End of the Cold War|url=https://books.google.com/books?id=BgZyXNIrvB4C&pg=PT12|year=2009|publisher=Penguin|isbn=978-1-4406-8639-9|page=432}}<br /></ref><ref>[[#Hayes|Hayes, 2009]]</ref> [[२१औँ शताब्दी|२१औँ शताब्दी]]को पहिलो दशकहरूमा, अमेरिकाले [[आतंकवाद]]बाट चुनौतीहरूको सामना गर्यो, २००१ सेप्टेम्बर ११ मा [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]को कारणले [[अफगानिस्तान]] र [[इराक]]मा आतंकवाद र सैन्य हस्तक्षेपहरू विरुद्धको युद्धको नेतृत्व गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/articles/2008/12/09/the-war-on-terror-is-critical-to-president-george-w-bushs-legacy|title=The 'War on Terror' Is Critical to President George W. Bush's Legacy|author=Walsh, Kenneth T.|date=December 9, 2008|newspaper=U.S. News & World Report|access-date=March 6, 2013}}<br />{{cite book|last=Atkins|first=Stephen E.|title=The 9/11 Encyclopedia: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=PDDIgWRN_HQC&pg=PA210|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-921-9|page=872|access-date=October 25, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/ref/timestopics/topics_iraq.html|title=Overview: The Iraq War|last=Wong|first=Edward|date=February 15, 2008|newspaper=The New York Times|access-date=March 7, 2013}}<br />{{cite book|last=Johnson|first=James Turner|title=The War to Oust Saddam Hussein: Just War and the New Face of Conflict|url=https://books.google.com/books?id=SF7U27JsLC4C&q=iraq+invasion+removes+hussein|year=2005|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-4956-2|page=159|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite news|url=https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|title=Timeline: Key moments in the Iraq War|author=Durando, Jessica|date=December 21, 2011|newspaper=USA Today|access-date=March 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904084312/https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|archive-date=September 4, 2020|agency=Associated Press|author2=Green, Shannon Rae|url-status=dead}}</ref> सन् २००६ मा अमेरिकी आवास बबल [[२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७-२००८ वित्तीय सङ्कट]] र ठुलो मन्दीमा परिणत भयो, जुन [[महामन्दी]] पछिको सबैभन्दा ठुलो आर्थिक संकुचन हो।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|title=Worst Crisis Since '30s, With No End Yet in Sight|last1=Hilsenrath|first1=Jon|date=September 18, 2008|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225040616/https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|archive-date=December 25, 2014|last2=Ng|first2=Serena|issn=1042-9840|oclc=781541372|last3=Paletta|first3=Damian|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> आर्थिक सङ्कटको बीचमा, [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]], पहिलो बहुजातीय राष्ट्रपति, २००८ मा निर्वाचित भए।<ref name="multiracial">{{cite news |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=November 12, 2008 |title=Barack Obama: Face Of New Multiracial Movement? |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96916824}}</ref><ref name="Washington-2011">{{cite news |last1=Washington |first1=Jesse |last2=Rugaber |first2=Chris |date=July 10, 2011 |title=African-American Economic Gains Reversed By Great Recession |agency=[[Associated Press]] |url=https://www.oklahoman.com/article/3584442/economic-gains-for-blacks-reversed-in-great-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |archive-date=June 16, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |date=June 16, 2013 }}</ref> [[अमेरिकामा राजनीतिक ध्रुवीकरण|राजनीतिक ध्रुवीकरण]] बढ्यो किनकि सांस्कृतिक मुद्दाहरूमा सामाजिक-राजनीतिक बहसहरू राजनीतिक छलफलमा हावी भयो।<ref>{{Cite web |last=Hamid |first=Shadi |date=2022-01-08 |title=The Forever Culture War |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/01/republicans-democrats-forever-culture-war/621184/ |access-date=2023-10-01 |website=[[The Atlantic]] |language=en}}</ref> [[अमेरिकामी कोभिड-१९ महामारी|कोभिड-१९ महामारी]] को परिणामस्वरूप १०० मिलियन भन्दा बढी घटनाहरू पुष्टि भएका र १ मिलियनको मृत्यु भएको छ,<ref>{{cite journal | title = Coronavirus Pandemic (COVID-19) | url = https://ourworldindata.org/coronavirus | journal = [[Our World in Data]] | language = en | first1 = Hannah | last1 = Ritchie | author1-link=Hannah Ritchie | first2 = Edouard | last2 = Mathieu | first3 = Lucas | last3 = Rodés-Guirao | first4 = Cameron | last4 = Appel | first5 = Charlie | last5 = Giattino | first6 = Esteban | last6 = Ortiz-Ospina | first7 = Joe | last7 = Hasell | first8 = Bobbie | last8 = Macdonald | first9 = Diana | last9 = Beltekian | first10 = Saloni | last10 = Dattani | first11 = Max | last11 = Roser | author11-link = Max Roser | date = 2020–2022 | access-date = {{COVID-19 data/Date}}}}</ref> यसलाई अमेरिकी इतिहासमा सबैभन्दा घातक महामारी बनाउँदै।<ref>{{#invoke:Cite web||title=COVID-19 surpasses 1918 flu as deadliest pandemic in U.S. history |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/covid-19-is-now-the-deadliest-pandemic-in-us-history |website=[[National Geographic]] |date=September 21, 2021}}</ref>[[२०२० को अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनावलाई उल्टाउने प्रयासहरू]] ६, २०२१ मा संयुक्त राज्यको क्यापिटलमा आक्रमणमा परिणत भयो जसले राष्ट्रपति-निर्वाचित जो बिडेनलाई [[शक्तिको शान्तिपूर्ण हस्तान्तरण]] रोक्न प्रयास गर्यो।<ref>{{cite report|author=Select Committee to Investigate the January 6th Attack on the United States Capitol|title=FINAL REPORT|date=December 22, 2022|publisher=117th Congress Second Session|docket=117-663|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-J6-REPORT/pdf/GPO-J6-REPORT.pdf}}</ref> == राजनीतिक तथा प्रशाशनिक संरचना == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्य र क्षेत्रहरूको सूची}} संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५० वटा राज्य रहेका छन्। [[चित्र:US States in Nepali language.png|300x300px]] {{col-begin|width=100%}} {{col-1-of-2}} * [[आलास्का]] * [[अलाबामा]] * [[आर्कान्स|आर्कन्सा]] * [[आयडाहो]] * [[आयोवा]] * [[इन्डियाना]] * [[इलिनोइ|इलिनाय]] * [[एरिजोना]] * [[ओहायो]] * [[ओरेगन]] * [[ओक्लाहोमा]] * [[कन्सास]] * [[केन्टकी]] * [[क्यालिफोर्निया]] * [[कोलोराडो]] * [[कनेक्टिकट]] * [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]] * [[टेनेसी]] * [[टेक्सस]] * [[डेलावेयर]] * [[न्यु जर्सी]] * [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] * [[नेब्रास्का]] * [[न्यू मेक्सिको]] * [[निभाडा|नेवाडा]] {{col-2-of-2}} * [[नर्थ डेकोटा]] * [[न्यु ह्याम्पशायर]] * [[नर्थ क्यारोलाईना]] * [[पेन्सिलभेनिया]] * [[फ्लोरिडा]] * [[मेन]] * [[मेरिल्यान्ड|मेरिल्यान्ड]] * [[मिचिगन]] * [[मिनिसोटा]] * [[मिसिसिपी]] * [[म्यासेचुसेट्स]] * [[मोन्टाना]] * [[मिसौरी]] * [[रोड आइल्यान्ड|रोड आइल्यान्ड]] * [[विस्कान्सिन]] * [[भर्जिनिया]] * [[भर्मोन्ट|भर्मांट]] * [[वायोमिङ]] * [[साउथ क्यारोलाईना]] * [[साउथ डेकोटा]] * [[वेस्ट भर्जिनिया]] * [[युटा]] * [[लुइजियाना|लुजियाना]] * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] * [[हवाई]] {{col-end}} राजधानी * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] kawahb8mo2k6kix1br9k5b72utvwbhh 1362552 1362551 2026-06-20T11:01:34Z Bishaldev100 28807 1362552 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | conventional_long_name = संयुक्त राज्य अमेरिका <br /> United States of America <br /> Estados Unidos de América | common_name = अमेरिका | image_flag = Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg | image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg | length = सन् १७७६ देखि अहिलेसम्म | symbol_type = निसाना छाप | national_motto = <!--यो राष्ट्र वाणीलाई सच्याउनुअघि कृपया वार्तालाप पृष्ठ पढ्नुहोस्:-->हामी प्रभुमा विश्वास गर्छौं <br />[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: [[In God We Trust]]{{spaces|2}}<small>(आधिकारिक)</small><br />{{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}}{{spaces|2}}<small>(परम्परागत)</small><br />([[रोमन भाषा|ल्याटिन]]: धेरैमध्येको, एउटा) | image_map = United States (orthographic projection).svg | map_width = 220px | national_anthem = "द स्टार–स्प्याङ्गल्ड ब्यानर"<br />[[चित्र:Star Spangled Banner instrumental.ogg]] | official_languages = सङ्घीय स्तरमा कुनै पनि छैन{{Ref label|engoffbox|a|}} | languages_type = [[राष्ट्रभाषा|राष्ट्रिय भाषा]] | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] (''[[de facto]]''){{Ref label|engfactobox|b|}} | capital = [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] | largest_city = [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] | latd = 38 | latm = 53 | latNS = N | longd = 77 | longm = 01 | longEW = W | government_type = सङ्घीय राष्ट्रपतिय प्रणालीसहितको संवैधानिक गणतन्त्र | leader_title1 = [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[जो बाइडेन]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title2 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] | leader_name2 = [[कमला ह्यारिस]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title3 = {{nowrap|[[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभाका सभामुख|सभामुख]]}} | leader_name3 = [[न्यान्सी पेलोसी]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title4 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका प्रधान न्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] | leader_name4 = [[जोन रोबर्ट्स]] | legislature = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको कङ्ग्रेस|कङ्ग्रेस]] | upper_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभा]] | sovereignty_type = [[अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|स्वतन्त्रता]] | sovereignty_note = [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट | established_event1 = [[स्वतन्त्रताको घोषणापत्र|घोषणा मिति]] | established_date1 = सन् १७७६ जुलाई ४ | established_event2 = [[पेरिसको सन्धि (१७८३)|मान्यता पाएको मिति]] | established_date2 = सन् १७८३ सेप्टेम्बर ३ | established_event3 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|वर्तमान संविधान]] | established_date3 = सन् १७८८ जुन २१ | currency = अमेरिकी [[डलर]] | utc_offset_DST = +५:४५ | cctld = [[डटयूएस]] [[डटगव]] [[डटमिल]] [[डटइडीयू]] | calling_code = +१ | date_format = m/d/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = right | official_website = {{URL|https://www.usa.gov|यूएसए.गव}} }} '''संयुक्त राज्य अमेरिका''', (सामान्यत: '''अमेरिका''', '''यु.एस्.ए.''' वा '''यु.एस्.''') संवैधानिक सङ्घीय गणतन्त्रमा आधारित [[उत्तर अमेरिका]] [[महादेश]]मा रहेको विश्वको चौथो ठुलो राष्ट्र हो। ५० वटा संवैधानिक राज्यमा बाँडिएको अमेरिकाको राजधानी [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] हो। यहाँका अठ्चालीस राज्य [[प्रशान्त महासागर|प्रशान्त]] र [[आन्ध्र महासागर|आन्ध्र]] [[महासागर]]हरूको बीचमा मध्य उत्तर अमेरिकामा पर्दछन् जसको उत्तरमा [[क्यानडा|क्यानाडा]] र दक्षिणमा [[मेक्सिको]] छ। बाँकी दुई मध्ये [[अलास्का]] सोही महादेशको उत्तरपश्चिममा पर्दछ जसको पूर्वमा क्यानाडा र पश्चिममा [[रुस]] रहेको छ। त्यसैगरी हवाइ राज्य भने मध्य प्रशान्त महासागरमा अवस्थित द्वीपमा पर्दछ। ९८ लाख वर्ग कि. मि.मा फैलिएको र ३१,७७,१२,००० जनसङ्ख्या भएको, संयुक्त राज्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], विश्वका बहुसांस्कृतिक देशहरूमध्ये एक हो। पालेओ-आदिवासीहरू कम्तिमा १२,००० वर्ष पहिले उत्तर अमेरिकी मुख्य भूमिमा साइबेरियाबाट बसाइँ सरेका थिए, र उन्नत संस्कृतिहरू पछि देखा पर्न थाले। १६औँ शताब्दीको दौडान [[अमेरिका को युरोपीय उपनिवेशीकरण|युरोपेली उपनिवेशवादी]]हरू आइपुग्दा यी उन्नत संस्कृतिहरू लगभग पूर्ण रूपमा घटिसकेका थिए। संयुक्त राज्य द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहित तीन फरक सरकारी अङ्ग भएको सङ्घीय गणतन्त्र हो। अमेरिका [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]], [[विश्व बैङ्क]], [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष|अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोष]], अर्गनाइजेसन अफ अमेरिकन स्टेट्स, [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन|नेटो]], र अन्य अन्तराष्ट्रिय सङ्गठन हरूको संस्थापक सदस्य हो। यो [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]को [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|स्थायी सदस्य]] पनि हो। == इतिहास == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास}} संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापनाको आधिकारिक मिति ४ जुलाई १७७६ हो, जब द्वितीय महाद्विपीय काङ्ग्रेसले १३ पृथकतावदी उपनिवेशिक राज्यहरूको प्रतिनिधि स्वरूप स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरे। यद्यपि सन् १७८८ मा जब लेख सङ्घ (आर्टिकल्स अफ कन्फिडिरेसन)को स्थानमा अमेरिकी संविधान ल्याइयो, सरकारको मूलभूत ढाँचामा धेरै परिवर्तन गरियो। सरकारी राजधानी फिलाडेल्फियामा स्थानान्तरित हुनु भन्दा अगाडि , न्युयोर्क सहर एक वर्ष सम्म सङ्घीय राजधानी थियो। [[१७९१]] मा, राज्यहरूले व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र कानुनी सुरक्षाको सीमाको सङ्घीय प्रतिबन्धलाई निषिद्ध गर्न अधिकार विधेयक लाई पारित गरे, संविधानमा दस संशोधन गरे। उत्तरी राज्यहरूले [[१७८०]] देखि [[१८०४]] को बीचमा दास प्रथालाई प्रतिबन्ध लगाइयो तर दक्षिणी राज्यहरूमा यो प्रथा कायमै रह्यो। सन् [[सन् १८००|१८००]] मा नयाँ स्थापित सहर नया बसा [[वाशिंगटन डीसी]] सङ्घीय सरकार र राष्ट्रको नयाँ राजधानी बन्यो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, संयुक्त राज्यले युरोपको पुनर्निर्माणमा सहयोग गर्न [[मार्शल प्लान]] सुरु गर्यो।<ref>See {{cite journal |last=Frankenfeld |first=Peter |date=2012 |title=A Marshall Plan for Greece? The European Union and the Financial Crisis in Greece. A Theoretical and Political Analysis in the Global World Against a Background of Regional Integration: Table 1. European Recovery Programme – Marshall Plan ($ million) |url=http://bazekon.icm.edu.pl/bazekon/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171238489 |journal=Prace i Materiały Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdańskiego |language=EN |issue=31/1 |pages=69 |issn=2300-6153}}</ref> यस अवधिमा [[शीतयुद्ध]]को सुरुवात पनि भयो, जहाँ अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]बीचको भूराजनीतिक तनावले वैचारिक मतभेद र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावको प्रतिस्पर्धाले दुई देशहरूलाई युरोपको मामिलामा प्रभुत्व जमाउन नेतृत्व गर्‍यो,<ref>{{Cite book|last=Sempa|first=Francis|url=https://books.google.com/books?id=Px4uDwAAQBAJ|title=Geopolitics: From the Cold War to the 21st Century|date=12 July 2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-51768-3}}</ref> जसमा अमेरिकी नेतृत्वको [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी ब्लक र सोभियत नेतृत्वको कम्युनिस्ट पूर्वी ब्लक आमने सामने थिए। संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोभियत सङ्घसँग गठबन्धन मानिने सरकारहरू विरुद्ध शासन परिवर्तनमा संलग्न भएको, [[कोरियाली युद्ध|कोरियाली]] र [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्धहरू]] जस्ता द्वन्द्वहरूमा भाग लियो, र [[अन्तरिक्ष दौड]]मा प्रतिस्पर्धा गर्‍यो, १९६९ मा पहिलो चालक दल चन्द्रमा अवतरणमा परिणत भयो।<ref name="Blakemore-2019">{{cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=March 22, 2019 |title=What was the Cold War? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/cold-war/ |access-date=August 28, 2020 |website=National Geographic |language=en}}</ref><ref>Mark Kramer, "The Soviet Bloc and the Cold War in Europe," in {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=EyNcCwAAQBAJ&pg=PT174 |title=A Companion to Europe Since 1945 |publisher=Wiley |year=2014 |isbn=978-1-118-89024-0 |editor-last=Larresm |editor-first=Klaus |page=79}}</ref><ref>[[#Blakeley|Blakeley, 2009]], [https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&pg=PA92 p. 92]</ref><ref name="Proxy">{{cite book |last=Collins |first=Michael |url=https://archive.org/details/liftoff00coll |title=Liftoff: The Story of America's Adventure in Space |publisher=Grove Press |year=1988 |isbn=978-0-8021-1011-4 |location=New York |author-link=Michael Collins (astronaut) |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Origins of the Vietnam War |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of American History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/americanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-353 |access-date=August 28, 2020 |last=Chapman |first=Jessica M. |date=August 5, 2016 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780199329175.013.353 |isbn=978-0-19-932917-5}}</ref> आन्तरिक रूपमा, संयुक्त राज्यले दोस्रो विश्वयुद्ध पछि ठुलो आर्थिक वृद्धि, सहरीकरण, र जनसङ्ख्या वृद्धि अनुभव गर्यो{{sfn|Winchester|2013|pp=305–308}}, र [[अलास्का]] र [[हवाई]]लाई राज्यको रूपमा स्वीकार गर्यो।<ref name="Lightner2004">{{cite book |last=Lightner |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=Yei4fDrecWsC&pg=PA141 |title=Hawaiian History: An Annotated Bibliography |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2004 |isbn=978-0-313-28233-1 |page=141}}</ref>[[चित्र:Martin Luther King - March on Washington (cropped).jpg|thumb|[[मार्टिन लुथर किंग जुनियर]]ले २८ अगस्ट, १९६३ मा [[काम र स्वतन्त्रताको लागि वाशिंगटनमा मार्च|वाशिंगटनमा मार्च]]को समयमा [[लिंकन मेमोरियल]]मा आफ्नो "आई हेभ ए ड्रीम" भाषण दिन्छन्।]] [[मार्टिन लुथर किङ, जुनियर|मार्टिन लुथर किंग जुनियर]] १९६० को दशक को प्रारम्भमा एक प्रमुख नेता बनेर नागरिक अधिकार आन्दोलनको उदय भयो।<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/johngardner/chapters/4b.html|title=The Civil Rights Movement|website=PBS.org|access-date=January 5, 2019}}</ref> राष्ट्रपति [[लिन्डन बेन्स जोन्सन|लिन्डन बी. जोन्सन]]ले [[गरिबी]] र जातीय असमानतालाई सम्बोधन गर्न मतदान अधिकार ऐन र नागरिक अधिकार ऐन सहितका व्यापक कानून र नीतिहरू प्रस्तुत गर्दै "महान समाज" को पहल गरे।<ref>{{cite web|url=https://www.ssa.gov/history/lbjsm.html|title=Social Security|website=ssa.gov|access-date=October 25, 2015}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रति संस्कृति आन्दोलनले मनोरञ्जनात्मक लागुपदार्थको प्रयोग, कामुकताका लागि कुन पदार्थहरू स्वीकार्य छन् भनेर मनोवृत्तिको उदारीकरण सहित महत्त्वपूर्ण सामाजिक परिवर्तनहरू ल्यायो।<ref>{{cite web |author=Svetlana Ter-Grigoryan |date=February 12, 2022 |title=The Sexual Revolution Origins and Impact |url=https://study.com/learn/lesson/sexual-liberation-movement-origin-timeline-impact-revolution.html |access-date=April 27, 2023 |website=study.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 25, 2022 |title=Playboy: American Magazine |url=https://www.britannica.com/topic/Playboy |access-date=February 2, 2023 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |quote=...the so-called sexual revolution in the United States in the 1960s, marked by greatly more permissive attitudes toward sexual interest and activity than had been prevalent in earlier generations.}}</ref> र आधुनिक समलिङ्गी अधिकार आन्दोलनको सुरुवात साथै सैन्य मस्यौदाको खुला अवज्ञा र [[भियतनाम]]मा हस्तक्षेपको विरोध सुरुवात पनि भयो।<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true|title=Behind the Protests Against the Vietnam War in 1968|last=Levy|first=Daniel|date=January 19, 2018|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 5, 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211014120640/https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true |date=October 14, 2021 }}</ref> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]को राष्ट्रपतिको कार्यकालले भियतनामबाट अमेरिकी फिर्ता भयो तर वाटरगेट काण्ड पनि देखियो, जसले उनको राजीनामा र दशकौंसम्म विस्तार भएको सरकारको जनताको विश्वासमा गिरावट ल्यायो।<ref>{{cite report|author-link1=United States Senate Watergate Committee|title=The Final Report of the Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities (The Ervin Committee Report, The Watergate Report)|date=1973-02-07|editor=Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities|publisher=U.S. Government Printing Office|url=https://archive.org/details/WatergateErvinCommitteeReport/S.%20Rep.%2093-981/?sort=title_desc|number=S. Rep. 93-981}}</ref> सन् १९७० को दशकमा महिला श्रम सहभागितामा वृद्धि भएपछि, सन् १९८५ सम्ममा १६ वर्ष र सोभन्दा माथिका अधिकांश महिलाहरूले रोजगारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |year=2013 |title=Women in the Labor Force: A Databook |url=https://www.bls.gov/cps/wlf-databook-2012.pdf |access-date=March 21, 2014 |publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics |page=11}}</ref> १९७० र १९८० को प्रारम्भमा [[आर्थिक मन्दी]] देखियो र राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]ले [[नवउदारवाद|नवउदारवादी]] सुधार र सोभियत सङ्घ तर्फ रोलब्याक रणनीतिको साथ प्रतिक्रिया दिए।<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=Robert C. |date=November 2001 |title=The rise and decline of the Soviet economy |journal=Canadian Journal of Economics |volume=34 |issue=4 |pages=859–881 |doi=10.1111/0008-4085.00103 |issn=0008-4085}}</ref>{{sfn|Gerstle|2022|pp=106–108, 121-128}}<ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Soss|Soss, 2010]], p. 277</ref><ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Fraser|Fraser, 1989]]</ref> १९८० को दशकको अन्त र १९९० को प्रारम्भमा [[वार्सा सम्झौता]]को पतन र सोभियत सङ्घको विघटन देखियो, जसले [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]को अन्त्य भयो र अमेरिकालाई विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]]को रूपमा बलियो बनायो।<ref name="Gaidar">{{cite book|last=Gaĭdar|first=E.T.|year=2007|title=Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia|url={{GBUrl|bDSfnxYjVwAC|pg=PA102}}|pages=190–205|location=Washington, D.C.|publisher=[[Brookings Institution#Publications|Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-3114-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Howell|first=Buddy Wayne|title=The Rhetoric of Presidential Summit Diplomacy: Ronald Reagan and the U.S.-Soviet Summits, 1985–1988|year=2006|publisher=Texas A&M University|isbn=978-0-549-41658-6|page=352 }}</ref><ref>{{cite book|last=Kissinger|first=Henry|author-link=Henry Kissinger|title=Diplomacy|url=https://books.google.com/books?id=0IZboamhb5EC&pg=PA731|year=2011|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4391-2631-8|pages=781–784|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite book|last=Mann|first=James|title=The Rebellion of Ronald Reagan: A History of the End of the Cold War|url=https://books.google.com/books?id=BgZyXNIrvB4C&pg=PT12|year=2009|publisher=Penguin|isbn=978-1-4406-8639-9|page=432}}<br /></ref><ref>[[#Hayes|Hayes, 2009]]</ref> [[२१औँ शताब्दी|२१औँ शताब्दी]]को पहिलो दशकहरूमा, अमेरिकाले [[आतंकवाद]]बाट चुनौतीहरूको सामना गर्यो, २००१ सेप्टेम्बर ११ मा [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]को कारणले [[अफगानिस्तान]] र [[इराक]]मा आतंकवाद र सैन्य हस्तक्षेपहरू विरुद्धको युद्धको नेतृत्व गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/articles/2008/12/09/the-war-on-terror-is-critical-to-president-george-w-bushs-legacy|title=The 'War on Terror' Is Critical to President George W. Bush's Legacy|author=Walsh, Kenneth T.|date=December 9, 2008|newspaper=U.S. News & World Report|access-date=March 6, 2013}}<br />{{cite book|last=Atkins|first=Stephen E.|title=The 9/11 Encyclopedia: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=PDDIgWRN_HQC&pg=PA210|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-921-9|page=872|access-date=October 25, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/ref/timestopics/topics_iraq.html|title=Overview: The Iraq War|last=Wong|first=Edward|date=February 15, 2008|newspaper=The New York Times|access-date=March 7, 2013}}<br />{{cite book|last=Johnson|first=James Turner|title=The War to Oust Saddam Hussein: Just War and the New Face of Conflict|url=https://books.google.com/books?id=SF7U27JsLC4C&q=iraq+invasion+removes+hussein|year=2005|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-4956-2|page=159|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite news|url=https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|title=Timeline: Key moments in the Iraq War|author=Durando, Jessica|date=December 21, 2011|newspaper=USA Today|access-date=March 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904084312/https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|archive-date=September 4, 2020|agency=Associated Press|author2=Green, Shannon Rae|url-status=dead}}</ref> सन् २००६ मा अमेरिकी आवास बबल [[२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७-२००८ वित्तीय सङ्कट]] र ठुलो मन्दीमा परिणत भयो, जुन [[महामन्दी]] पछिको सबैभन्दा ठुलो आर्थिक संकुचन हो।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|title=Worst Crisis Since '30s, With No End Yet in Sight|last1=Hilsenrath|first1=Jon|date=September 18, 2008|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225040616/https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|archive-date=December 25, 2014|last2=Ng|first2=Serena|issn=1042-9840|oclc=781541372|last3=Paletta|first3=Damian|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> आर्थिक सङ्कटको बीचमा, [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]], पहिलो बहुजातीय राष्ट्रपति, २००८ मा निर्वाचित भए।<ref name="multiracial">{{cite news |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=November 12, 2008 |title=Barack Obama: Face Of New Multiracial Movement? |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96916824}}</ref><ref name="Washington-2011">{{cite news |last1=Washington |first1=Jesse |last2=Rugaber |first2=Chris |date=July 10, 2011 |title=African-American Economic Gains Reversed By Great Recession |agency=[[Associated Press]] |url=https://www.oklahoman.com/article/3584442/economic-gains-for-blacks-reversed-in-great-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |archive-date=June 16, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |date=June 16, 2013 }}</ref> [[अमेरिकामा राजनीतिक ध्रुवीकरण|राजनीतिक ध्रुवीकरण]] बढ्यो किनकि सांस्कृतिक मुद्दाहरूमा सामाजिक-राजनीतिक बहसहरू राजनीतिक छलफलमा हावी भयो।<ref>{{Cite web |last=Hamid |first=Shadi |date=2022-01-08 |title=The Forever Culture War |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/01/republicans-democrats-forever-culture-war/621184/ |access-date=2023-10-01 |website=[[The Atlantic]] |language=en}}</ref> [[अमेरिकामी कोभिड-१९ महामारी|कोभिड-१९ महामारी]] को परिणामस्वरूप १०० मिलियन भन्दा बढी घटनाहरू पुष्टि भएका र १ मिलियनको मृत्यु भएको छ,<ref>{{cite journal | title = Coronavirus Pandemic (COVID-19) | url = https://ourworldindata.org/coronavirus | journal = [[Our World in Data]] | language = en | first1 = Hannah | last1 = Ritchie | author1-link=Hannah Ritchie | first2 = Edouard | last2 = Mathieu | first3 = Lucas | last3 = Rodés-Guirao | first4 = Cameron | last4 = Appel | first5 = Charlie | last5 = Giattino | first6 = Esteban | last6 = Ortiz-Ospina | first7 = Joe | last7 = Hasell | first8 = Bobbie | last8 = Macdonald | first9 = Diana | last9 = Beltekian | first10 = Saloni | last10 = Dattani | first11 = Max | last11 = Roser | author11-link = Max Roser | date = 2020–2022 | access-date = {{COVID-19 data/Date}}}}</ref> यसलाई अमेरिकी इतिहासमा सबैभन्दा घातक महामारी बनाउँदै।<ref>{{#invoke:Cite web||title=COVID-19 surpasses 1918 flu as deadliest pandemic in U.S. history |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/covid-19-is-now-the-deadliest-pandemic-in-us-history |website=[[National Geographic]] |date=September 21, 2021}}</ref>[[२०२० को अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनावलाई उल्टाउने प्रयासहरू]] ६, २०२१ मा संयुक्त राज्यको क्यापिटलमा आक्रमणमा परिणत भयो जसले राष्ट्रपति-निर्वाचित जो बिडेनलाई [[शक्तिको शान्तिपूर्ण हस्तान्तरण]] रोक्न प्रयास गर्यो।<ref>{{cite report|author=Select Committee to Investigate the January 6th Attack on the United States Capitol|title=FINAL REPORT|date=December 22, 2022|publisher=117th Congress Second Session|docket=117-663|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-J6-REPORT/pdf/GPO-J6-REPORT.pdf}}</ref> == राजनीतिक तथा प्रशाशनिक संरचना == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्य र क्षेत्रहरूको सूची}} संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५० वटा राज्य रहेका छन्। [[चित्र:US States in Nepali language.png|300x300px]] {{col-begin|width=100%}} {{col-1-of-2}} * [[आलास्का]] * [[अलाबामा]] * [[आर्कान्स|आर्कन्सा]] * [[आयडाहो]] * [[आयोवा]] * [[इन्डियाना]] * [[इलिनोइ|इलिनाय]] * [[एरिजोना]] * [[ओहायो]] * [[ओरेगन]] * [[ओक्लाहोमा]] * [[कन्सास]] * [[केन्टकी]] * [[क्यालिफोर्निया]] * [[कोलोराडो]] * [[कनेक्टिकट]] * [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]] * [[टेनेसी]] * [[टेक्सस]] * [[डेलावेयर]] * [[न्यु जर्सी]] * [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] * [[नेब्रास्का]] * [[न्यू मेक्सिको]] * [[निभाडा|नेवाडा]] {{col-2-of-2}} * [[नर्थ डेकोटा]] * [[न्यु ह्याम्पशायर]] * [[नर्थ क्यारोलाईना]] * [[पेन्सिलभेनिया]] * [[फ्लोरिडा]] * [[मेन]] * [[मेरिल्यान्ड|मेरिल्यान्ड]] * [[मिचिगन]] * [[मिनिसोटा]] * [[मिसिसिपी]] * [[म्यासेचुसेट्स]] * [[मोन्टाना]] * [[मिसौरी]] * [[रोड आइल्यान्ड|रोड आइल्यान्ड]] * [[विस्कान्सिन]] * [[भर्जिनिया]] * [[भर्मोन्ट|भर्मांट]] * [[वायोमिङ]] * [[साउथ क्यारोलाईना]] * [[साउथ डेकोटा]] * [[वेस्ट भर्जिनिया]] * [[युटा]] * [[लुइजियाना|लुजियाना]] * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] * [[हवाई]] {{col-end}} राजधानी * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] mgxgwbj7528ebotp8jacj93nd3zxtw1 1362553 1362552 2026-06-20T11:05:51Z Bishaldev100 28807 /* राजनीतिक तथा प्रशाशनिक संरचना */ 1362553 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | conventional_long_name = संयुक्त राज्य अमेरिका <br /> United States of America <br /> Estados Unidos de América | common_name = अमेरिका | image_flag = Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg | image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg | length = सन् १७७६ देखि अहिलेसम्म | symbol_type = निसाना छाप | national_motto = <!--यो राष्ट्र वाणीलाई सच्याउनुअघि कृपया वार्तालाप पृष्ठ पढ्नुहोस्:-->हामी प्रभुमा विश्वास गर्छौं <br />[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: [[In God We Trust]]{{spaces|2}}<small>(आधिकारिक)</small><br />{{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}}{{spaces|2}}<small>(परम्परागत)</small><br />([[रोमन भाषा|ल्याटिन]]: धेरैमध्येको, एउटा) | image_map = United States (orthographic projection).svg | map_width = 220px | national_anthem = "द स्टार–स्प्याङ्गल्ड ब्यानर"<br />[[चित्र:Star Spangled Banner instrumental.ogg]] | official_languages = सङ्घीय स्तरमा कुनै पनि छैन{{Ref label|engoffbox|a|}} | languages_type = [[राष्ट्रभाषा|राष्ट्रिय भाषा]] | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] (''[[de facto]]''){{Ref label|engfactobox|b|}} | capital = [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] | largest_city = [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] | latd = 38 | latm = 53 | latNS = N | longd = 77 | longm = 01 | longEW = W | government_type = सङ्घीय राष्ट्रपतिय प्रणालीसहितको संवैधानिक गणतन्त्र | leader_title1 = [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[जो बाइडेन]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title2 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] | leader_name2 = [[कमला ह्यारिस]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title3 = {{nowrap|[[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभाका सभामुख|सभामुख]]}} | leader_name3 = [[न्यान्सी पेलोसी]] ([[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डे]]) | leader_title4 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका प्रधान न्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] | leader_name4 = [[जोन रोबर्ट्स]] | legislature = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको कङ्ग्रेस|कङ्ग्रेस]] | upper_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभा]] | sovereignty_type = [[अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|स्वतन्त्रता]] | sovereignty_note = [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट | established_event1 = [[स्वतन्त्रताको घोषणापत्र|घोषणा मिति]] | established_date1 = सन् १७७६ जुलाई ४ | established_event2 = [[पेरिसको सन्धि (१७८३)|मान्यता पाएको मिति]] | established_date2 = सन् १७८३ सेप्टेम्बर ३ | established_event3 = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|वर्तमान संविधान]] | established_date3 = सन् १७८८ जुन २१ | currency = अमेरिकी [[डलर]] | utc_offset_DST = +५:४५ | cctld = [[डटयूएस]] [[डटगव]] [[डटमिल]] [[डटइडीयू]] | calling_code = +१ | date_format = m/d/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = right | official_website = {{URL|https://www.usa.gov|यूएसए.गव}} }} '''संयुक्त राज्य अमेरिका''', (सामान्यत: '''अमेरिका''', '''यु.एस्.ए.''' वा '''यु.एस्.''') संवैधानिक सङ्घीय गणतन्त्रमा आधारित [[उत्तर अमेरिका]] [[महादेश]]मा रहेको विश्वको चौथो ठुलो राष्ट्र हो। ५० वटा संवैधानिक राज्यमा बाँडिएको अमेरिकाको राजधानी [[वासिङ्टन, डी.सी.|वाशिङ्टन, डी.सी.]] हो। यहाँका अठ्चालीस राज्य [[प्रशान्त महासागर|प्रशान्त]] र [[आन्ध्र महासागर|आन्ध्र]] [[महासागर]]हरूको बीचमा मध्य उत्तर अमेरिकामा पर्दछन् जसको उत्तरमा [[क्यानडा|क्यानाडा]] र दक्षिणमा [[मेक्सिको]] छ। बाँकी दुई मध्ये [[अलास्का]] सोही महादेशको उत्तरपश्चिममा पर्दछ जसको पूर्वमा क्यानाडा र पश्चिममा [[रुस]] रहेको छ। त्यसैगरी हवाइ राज्य भने मध्य प्रशान्त महासागरमा अवस्थित द्वीपमा पर्दछ। ९८ लाख वर्ग कि. मि.मा फैलिएको र ३१,७७,१२,००० जनसङ्ख्या भएको, संयुक्त राज्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], विश्वका बहुसांस्कृतिक देशहरूमध्ये एक हो। पालेओ-आदिवासीहरू कम्तिमा १२,००० वर्ष पहिले उत्तर अमेरिकी मुख्य भूमिमा साइबेरियाबाट बसाइँ सरेका थिए, र उन्नत संस्कृतिहरू पछि देखा पर्न थाले। १६औँ शताब्दीको दौडान [[अमेरिका को युरोपीय उपनिवेशीकरण|युरोपेली उपनिवेशवादी]]हरू आइपुग्दा यी उन्नत संस्कृतिहरू लगभग पूर्ण रूपमा घटिसकेका थिए। संयुक्त राज्य द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहित तीन फरक सरकारी अङ्ग भएको सङ्घीय गणतन्त्र हो। अमेरिका [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]], [[विश्व बैङ्क]], [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष|अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोष]], अर्गनाइजेसन अफ अमेरिकन स्टेट्स, [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन|नेटो]], र अन्य अन्तराष्ट्रिय सङ्गठन हरूको संस्थापक सदस्य हो। यो [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]को [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|स्थायी सदस्य]] पनि हो। == इतिहास == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास}} संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापनाको आधिकारिक मिति ४ जुलाई १७७६ हो, जब द्वितीय महाद्विपीय काङ्ग्रेसले १३ पृथकतावदी उपनिवेशिक राज्यहरूको प्रतिनिधि स्वरूप स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरे। यद्यपि सन् १७८८ मा जब लेख सङ्घ (आर्टिकल्स अफ कन्फिडिरेसन)को स्थानमा अमेरिकी संविधान ल्याइयो, सरकारको मूलभूत ढाँचामा धेरै परिवर्तन गरियो। सरकारी राजधानी फिलाडेल्फियामा स्थानान्तरित हुनु भन्दा अगाडि , न्युयोर्क सहर एक वर्ष सम्म सङ्घीय राजधानी थियो। [[१७९१]] मा, राज्यहरूले व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र कानुनी सुरक्षाको सीमाको सङ्घीय प्रतिबन्धलाई निषिद्ध गर्न अधिकार विधेयक लाई पारित गरे, संविधानमा दस संशोधन गरे। उत्तरी राज्यहरूले [[१७८०]] देखि [[१८०४]] को बीचमा दास प्रथालाई प्रतिबन्ध लगाइयो तर दक्षिणी राज्यहरूमा यो प्रथा कायमै रह्यो। सन् [[सन् १८००|१८००]] मा नयाँ स्थापित सहर नया बसा [[वाशिंगटन डीसी]] सङ्घीय सरकार र राष्ट्रको नयाँ राजधानी बन्यो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, संयुक्त राज्यले युरोपको पुनर्निर्माणमा सहयोग गर्न [[मार्शल प्लान]] सुरु गर्यो।<ref>See {{cite journal |last=Frankenfeld |first=Peter |date=2012 |title=A Marshall Plan for Greece? The European Union and the Financial Crisis in Greece. A Theoretical and Political Analysis in the Global World Against a Background of Regional Integration: Table 1. European Recovery Programme – Marshall Plan ($ million) |url=http://bazekon.icm.edu.pl/bazekon/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171238489 |journal=Prace i Materiały Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdańskiego |language=EN |issue=31/1 |pages=69 |issn=2300-6153}}</ref> यस अवधिमा [[शीतयुद्ध]]को सुरुवात पनि भयो, जहाँ अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]बीचको भूराजनीतिक तनावले वैचारिक मतभेद र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावको प्रतिस्पर्धाले दुई देशहरूलाई युरोपको मामिलामा प्रभुत्व जमाउन नेतृत्व गर्‍यो,<ref>{{Cite book|last=Sempa|first=Francis|url=https://books.google.com/books?id=Px4uDwAAQBAJ|title=Geopolitics: From the Cold War to the 21st Century|date=12 July 2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-51768-3}}</ref> जसमा अमेरिकी नेतृत्वको [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी ब्लक र सोभियत नेतृत्वको कम्युनिस्ट पूर्वी ब्लक आमने सामने थिए। संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोभियत सङ्घसँग गठबन्धन मानिने सरकारहरू विरुद्ध शासन परिवर्तनमा संलग्न भएको, [[कोरियाली युद्ध|कोरियाली]] र [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्धहरू]] जस्ता द्वन्द्वहरूमा भाग लियो, र [[अन्तरिक्ष दौड]]मा प्रतिस्पर्धा गर्‍यो, १९६९ मा पहिलो चालक दल चन्द्रमा अवतरणमा परिणत भयो।<ref name="Blakemore-2019">{{cite web |last=Blakemore |first=Erin |date=March 22, 2019 |title=What was the Cold War? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/cold-war/ |access-date=August 28, 2020 |website=National Geographic |language=en}}</ref><ref>Mark Kramer, "The Soviet Bloc and the Cold War in Europe," in {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=EyNcCwAAQBAJ&pg=PT174 |title=A Companion to Europe Since 1945 |publisher=Wiley |year=2014 |isbn=978-1-118-89024-0 |editor-last=Larresm |editor-first=Klaus |page=79}}</ref><ref>[[#Blakeley|Blakeley, 2009]], [https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&pg=PA92 p. 92]</ref><ref name="Proxy">{{cite book |last=Collins |first=Michael |url=https://archive.org/details/liftoff00coll |title=Liftoff: The Story of America's Adventure in Space |publisher=Grove Press |year=1988 |isbn=978-0-8021-1011-4 |location=New York |author-link=Michael Collins (astronaut) |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |title=Origins of the Vietnam War |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of American History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/americanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-353 |access-date=August 28, 2020 |last=Chapman |first=Jessica M. |date=August 5, 2016 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780199329175.013.353 |isbn=978-0-19-932917-5}}</ref> आन्तरिक रूपमा, संयुक्त राज्यले दोस्रो विश्वयुद्ध पछि ठुलो आर्थिक वृद्धि, सहरीकरण, र जनसङ्ख्या वृद्धि अनुभव गर्यो{{sfn|Winchester|2013|pp=305–308}}, र [[अलास्का]] र [[हवाई]]लाई राज्यको रूपमा स्वीकार गर्यो।<ref name="Lightner2004">{{cite book |last=Lightner |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=Yei4fDrecWsC&pg=PA141 |title=Hawaiian History: An Annotated Bibliography |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2004 |isbn=978-0-313-28233-1 |page=141}}</ref>[[चित्र:Martin Luther King - March on Washington (cropped).jpg|thumb|[[मार्टिन लुथर किंग जुनियर]]ले २८ अगस्ट, १९६३ मा [[काम र स्वतन्त्रताको लागि वाशिंगटनमा मार्च|वाशिंगटनमा मार्च]]को समयमा [[लिंकन मेमोरियल]]मा आफ्नो "आई हेभ ए ड्रीम" भाषण दिन्छन्।]] [[मार्टिन लुथर किङ, जुनियर|मार्टिन लुथर किंग जुनियर]] १९६० को दशक को प्रारम्भमा एक प्रमुख नेता बनेर नागरिक अधिकार आन्दोलनको उदय भयो।<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/johngardner/chapters/4b.html|title=The Civil Rights Movement|website=PBS.org|access-date=January 5, 2019}}</ref> राष्ट्रपति [[लिन्डन बेन्स जोन्सन|लिन्डन बी. जोन्सन]]ले [[गरिबी]] र जातीय असमानतालाई सम्बोधन गर्न मतदान अधिकार ऐन र नागरिक अधिकार ऐन सहितका व्यापक कानून र नीतिहरू प्रस्तुत गर्दै "महान समाज" को पहल गरे।<ref>{{cite web|url=https://www.ssa.gov/history/lbjsm.html|title=Social Security|website=ssa.gov|access-date=October 25, 2015}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रति संस्कृति आन्दोलनले मनोरञ्जनात्मक लागुपदार्थको प्रयोग, कामुकताका लागि कुन पदार्थहरू स्वीकार्य छन् भनेर मनोवृत्तिको उदारीकरण सहित महत्त्वपूर्ण सामाजिक परिवर्तनहरू ल्यायो।<ref>{{cite web |author=Svetlana Ter-Grigoryan |date=February 12, 2022 |title=The Sexual Revolution Origins and Impact |url=https://study.com/learn/lesson/sexual-liberation-movement-origin-timeline-impact-revolution.html |access-date=April 27, 2023 |website=study.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 25, 2022 |title=Playboy: American Magazine |url=https://www.britannica.com/topic/Playboy |access-date=February 2, 2023 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |quote=...the so-called sexual revolution in the United States in the 1960s, marked by greatly more permissive attitudes toward sexual interest and activity than had been prevalent in earlier generations.}}</ref> र आधुनिक समलिङ्गी अधिकार आन्दोलनको सुरुवात साथै सैन्य मस्यौदाको खुला अवज्ञा र [[भियतनाम]]मा हस्तक्षेपको विरोध सुरुवात पनि भयो।<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true|title=Behind the Protests Against the Vietnam War in 1968|last=Levy|first=Daniel|date=January 19, 2018|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 5, 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211014120640/https://time.com/5106608/protest-1968/?amp=true |date=October 14, 2021 }}</ref> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]को राष्ट्रपतिको कार्यकालले भियतनामबाट अमेरिकी फिर्ता भयो तर वाटरगेट काण्ड पनि देखियो, जसले उनको राजीनामा र दशकौंसम्म विस्तार भएको सरकारको जनताको विश्वासमा गिरावट ल्यायो।<ref>{{cite report|author-link1=United States Senate Watergate Committee|title=The Final Report of the Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities (The Ervin Committee Report, The Watergate Report)|date=1973-02-07|editor=Senate Select Committee on Presidential Campaign Activities|publisher=U.S. Government Printing Office|url=https://archive.org/details/WatergateErvinCommitteeReport/S.%20Rep.%2093-981/?sort=title_desc|number=S. Rep. 93-981}}</ref> सन् १९७० को दशकमा महिला श्रम सहभागितामा वृद्धि भएपछि, सन् १९८५ सम्ममा १६ वर्ष र सोभन्दा माथिका अधिकांश महिलाहरूले रोजगारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |year=2013 |title=Women in the Labor Force: A Databook |url=https://www.bls.gov/cps/wlf-databook-2012.pdf |access-date=March 21, 2014 |publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics |page=11}}</ref> १९७० र १९८० को प्रारम्भमा [[आर्थिक मन्दी]] देखियो र राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]ले [[नवउदारवाद|नवउदारवादी]] सुधार र सोभियत सङ्घ तर्फ रोलब्याक रणनीतिको साथ प्रतिक्रिया दिए।<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=Robert C. |date=November 2001 |title=The rise and decline of the Soviet economy |journal=Canadian Journal of Economics |volume=34 |issue=4 |pages=859–881 |doi=10.1111/0008-4085.00103 |issn=0008-4085}}</ref>{{sfn|Gerstle|2022|pp=106–108, 121-128}}<ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Soss|Soss, 2010]], p. 277</ref><ref>[[संयुक्त राज्य अमेरिका#Fraser|Fraser, 1989]]</ref> १९८० को दशकको अन्त र १९९० को प्रारम्भमा [[वार्सा सम्झौता]]को पतन र सोभियत सङ्घको विघटन देखियो, जसले [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]को अन्त्य भयो र अमेरिकालाई विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]]को रूपमा बलियो बनायो।<ref name="Gaidar">{{cite book|last=Gaĭdar|first=E.T.|year=2007|title=Collapse of an Empire: Lessons for Modern Russia|url={{GBUrl|bDSfnxYjVwAC|pg=PA102}}|pages=190–205|location=Washington, D.C.|publisher=[[Brookings Institution#Publications|Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-3114-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Howell|first=Buddy Wayne|title=The Rhetoric of Presidential Summit Diplomacy: Ronald Reagan and the U.S.-Soviet Summits, 1985–1988|year=2006|publisher=Texas A&M University|isbn=978-0-549-41658-6|page=352 }}</ref><ref>{{cite book|last=Kissinger|first=Henry|author-link=Henry Kissinger|title=Diplomacy|url=https://books.google.com/books?id=0IZboamhb5EC&pg=PA731|year=2011|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4391-2631-8|pages=781–784|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite book|last=Mann|first=James|title=The Rebellion of Ronald Reagan: A History of the End of the Cold War|url=https://books.google.com/books?id=BgZyXNIrvB4C&pg=PT12|year=2009|publisher=Penguin|isbn=978-1-4406-8639-9|page=432}}<br /></ref><ref>[[#Hayes|Hayes, 2009]]</ref> [[२१औँ शताब्दी|२१औँ शताब्दी]]को पहिलो दशकहरूमा, अमेरिकाले [[आतंकवाद]]बाट चुनौतीहरूको सामना गर्यो, २००१ सेप्टेम्बर ११ मा [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]को कारणले [[अफगानिस्तान]] र [[इराक]]मा आतंकवाद र सैन्य हस्तक्षेपहरू विरुद्धको युद्धको नेतृत्व गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/articles/2008/12/09/the-war-on-terror-is-critical-to-president-george-w-bushs-legacy|title=The 'War on Terror' Is Critical to President George W. Bush's Legacy|author=Walsh, Kenneth T.|date=December 9, 2008|newspaper=U.S. News & World Report|access-date=March 6, 2013}}<br />{{cite book|last=Atkins|first=Stephen E.|title=The 9/11 Encyclopedia: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=PDDIgWRN_HQC&pg=PA210|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-921-9|page=872|access-date=October 25, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/ref/timestopics/topics_iraq.html|title=Overview: The Iraq War|last=Wong|first=Edward|date=February 15, 2008|newspaper=The New York Times|access-date=March 7, 2013}}<br />{{cite book|last=Johnson|first=James Turner|title=The War to Oust Saddam Hussein: Just War and the New Face of Conflict|url=https://books.google.com/books?id=SF7U27JsLC4C&q=iraq+invasion+removes+hussein|year=2005|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-4956-2|page=159|access-date=October 25, 2015}}<br />{{cite news|url=https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|title=Timeline: Key moments in the Iraq War|author=Durando, Jessica|date=December 21, 2011|newspaper=USA Today|access-date=March 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904084312/https://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/story/2011-12-21/iraq-war-timeline/52147680/1|archive-date=September 4, 2020|agency=Associated Press|author2=Green, Shannon Rae|url-status=dead}}</ref> सन् २००६ मा अमेरिकी आवास बबल [[२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७-२००८ वित्तीय सङ्कट]] र ठुलो मन्दीमा परिणत भयो, जुन [[महामन्दी]] पछिको सबैभन्दा ठुलो आर्थिक संकुचन हो।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|title=Worst Crisis Since '30s, With No End Yet in Sight|last1=Hilsenrath|first1=Jon|date=September 18, 2008|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225040616/https://www.wsj.com/articles/SB122169431617549947|archive-date=December 25, 2014|last2=Ng|first2=Serena|issn=1042-9840|oclc=781541372|last3=Paletta|first3=Damian|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> आर्थिक सङ्कटको बीचमा, [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]], पहिलो बहुजातीय राष्ट्रपति, २००८ मा निर्वाचित भए।<ref name="multiracial">{{cite news |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=November 12, 2008 |title=Barack Obama: Face Of New Multiracial Movement? |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96916824}}</ref><ref name="Washington-2011">{{cite news |last1=Washington |first1=Jesse |last2=Rugaber |first2=Chris |date=July 10, 2011 |title=African-American Economic Gains Reversed By Great Recession |agency=[[Associated Press]] |url=https://www.oklahoman.com/article/3584442/economic-gains-for-blacks-reversed-in-great-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |archive-date=June 16, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616183529/https://www.huffingtonpost.com/2011/07/10/black-recession-economy-african-americans_n_894046.html |date=June 16, 2013 }}</ref> [[अमेरिकामा राजनीतिक ध्रुवीकरण|राजनीतिक ध्रुवीकरण]] बढ्यो किनकि सांस्कृतिक मुद्दाहरूमा सामाजिक-राजनीतिक बहसहरू राजनीतिक छलफलमा हावी भयो।<ref>{{Cite web |last=Hamid |first=Shadi |date=2022-01-08 |title=The Forever Culture War |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/01/republicans-democrats-forever-culture-war/621184/ |access-date=2023-10-01 |website=[[The Atlantic]] |language=en}}</ref> [[अमेरिकामी कोभिड-१९ महामारी|कोभिड-१९ महामारी]] को परिणामस्वरूप १०० मिलियन भन्दा बढी घटनाहरू पुष्टि भएका र १ मिलियनको मृत्यु भएको छ,<ref>{{cite journal | title = Coronavirus Pandemic (COVID-19) | url = https://ourworldindata.org/coronavirus | journal = [[Our World in Data]] | language = en | first1 = Hannah | last1 = Ritchie | author1-link=Hannah Ritchie | first2 = Edouard | last2 = Mathieu | first3 = Lucas | last3 = Rodés-Guirao | first4 = Cameron | last4 = Appel | first5 = Charlie | last5 = Giattino | first6 = Esteban | last6 = Ortiz-Ospina | first7 = Joe | last7 = Hasell | first8 = Bobbie | last8 = Macdonald | first9 = Diana | last9 = Beltekian | first10 = Saloni | last10 = Dattani | first11 = Max | last11 = Roser | author11-link = Max Roser | date = 2020–2022 | access-date = {{COVID-19 data/Date}}}}</ref> यसलाई अमेरिकी इतिहासमा सबैभन्दा घातक महामारी बनाउँदै।<ref>{{#invoke:Cite web||title=COVID-19 surpasses 1918 flu as deadliest pandemic in U.S. history |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/covid-19-is-now-the-deadliest-pandemic-in-us-history |website=[[National Geographic]] |date=September 21, 2021}}</ref>[[२०२० को अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनावलाई उल्टाउने प्रयासहरू]] ६, २०२१ मा संयुक्त राज्यको क्यापिटलमा आक्रमणमा परिणत भयो जसले राष्ट्रपति-निर्वाचित जो बिडेनलाई [[शक्तिको शान्तिपूर्ण हस्तान्तरण]] रोक्न प्रयास गर्यो।<ref>{{cite report|author=Select Committee to Investigate the January 6th Attack on the United States Capitol|title=FINAL REPORT|date=December 22, 2022|publisher=117th Congress Second Session|docket=117-663|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-J6-REPORT/pdf/GPO-J6-REPORT.pdf}}</ref> == राजनीतिक तथा प्रशाशनिक संरचना == {{मुख्य|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्य र क्षेत्रहरूको सूची}} संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५० वटा राज्य रहेका छन्। संयुक्त राज्य अमेरिका ५० राज्यहरू र एक संघीय राजधानी जिल्ला, वाशिंगटन, डी.सी. मिलेर बनेको संघीय गणतन्त्र हो। अमेरिकाले पाँच असंगठित क्षेत्रहरू र धेरै बसोबास नभएका टापुहरूको स्वामित्व राख्छ। यो विश्वको सबैभन्दा पुरानो संघ हो, र यसको संघीय सरकारको राष्ट्रपतिय प्रणालीलाई विश्वभरका धेरै नयाँ स्वतन्त्र राज्यहरूले उपनिवेशीकरणको अन्त्य पछि पूर्ण वा आंशिक रूपमा अपनाएका छन्। [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान]]ले देशको सर्वोच्च कानुनी दस्तावेजको रूपमा काम गर्दछ। [[चित्र:US States in Nepali language.png|300x300px]] {{col-begin|width=100%}} {{col-1-of-2}} * [[आलास्का]] * [[अलाबामा]] * [[आर्कान्स|आर्कन्सा]] * [[आयडाहो]] * [[आयोवा]] * [[इन्डियाना]] * [[इलिनोइ|इलिनाय]] * [[एरिजोना]] * [[ओहायो]] * [[ओरेगन]] * [[ओक्लाहोमा]] * [[कन्सास]] * [[केन्टकी]] * [[क्यालिफोर्निया]] * [[कोलोराडो]] * [[कनेक्टिकट]] * [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]] * [[टेनेसी]] * [[टेक्सस]] * [[डेलावेयर]] * [[न्यु जर्सी]] * [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]] * [[नेब्रास्का]] * [[न्यू मेक्सिको]] * [[निभाडा|नेवाडा]] {{col-2-of-2}} * [[नर्थ डेकोटा]] * [[न्यु ह्याम्पशायर]] * [[नर्थ क्यारोलाईना]] * [[पेन्सिलभेनिया]] * [[फ्लोरिडा]] * [[मेन]] * [[मेरिल्यान्ड|मेरिल्यान्ड]] * [[मिचिगन]] * [[मिनिसोटा]] * [[मिसिसिपी]] * [[म्यासेचुसेट्स]] * [[मोन्टाना]] * [[मिसौरी]] * [[रोड आइल्यान्ड|रोड आइल्यान्ड]] * [[विस्कान्सिन]] * [[भर्जिनिया]] * [[भर्मोन्ट|भर्मांट]] * [[वायोमिङ]] * [[साउथ क्यारोलाईना]] * [[साउथ डेकोटा]] * [[वेस्ट भर्जिनिया]] * [[युटा]] * [[लुइजियाना|लुजियाना]] * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] * [[हवाई]] {{col-end}} राजधानी * [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन डि.सि.]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:उत्तर अमेरिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] mg0hjy8yrmsk790g4ur5rqrk2iq3g3q 0 4824 1362436 1275616 2026-06-20T02:33:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362436 wikitext text/x-wiki {{Short description|नेपालको एक प्रमुख आदिवासी जातिय समूह}} {{Infobox ethnic group | group = राई जाति | native_name = | native_name_lang = |image =Rai_mans_and_womens_in_traditional_dress.jpg |image_caption = राई समुदायका महिला अनि पुरुषहरु जातिय भेषभुषामा | poptime = | population = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} ६,९०,९८९ (वि.सं २०६८)<ref>{{cite web|url=https://revistas.unilasalle.edu.br/index.php/redes/article/download/2318-8081.16.35/pdf|title=Socio system of Kirat of Nepal an empirical mini study with special reference to Kirat-Limbu}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Population Monograph of Nepal Volume II}}</ref> | pop3 = {{झण्डा चिन्ह|भारत}} ३,२७,९५४ | region4 = [[पश्चिम बङ्गाल]] [[दार्जिलिङ]] र [[कालिम्पोङ जिल्ला|कालिम्पोङ]] जिल्ला | pop4 = २,५०,००० (वि.सं २०६८)<ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Worrel-Kumar-Bain/publication/342411957_An_Anthropological_Venture_into_the_Rai_Community_of_Darjeeling_Hills_West_Bengal_India/links/5ef32a6e92851cba7a463372/An-Anthropological-Venture-into-the-Rai-Community-of-Darjeeling-Hills-West-Bengal-India.pdf?origin=publication_detail|title=An Anthropological Venture into the Rai Community of Darjeeling Hills West Bengal India|accessdate=24 June 2020}}</ref><br /> | region5 = [[सिक्किम]] | pop5 = ७७,९५४ (वि.सं २०५८)<ref>{{cite web|url=http://14.139.211.59/bitstream/123456789/1543/9/09_chapter_03.pdf|title=LINGUISTIC AND RELIGIOUS MINORITIES UNDER SSP LED GOVERNMENT}}</ref> | languages = [[राई भाषा]] [[किराँती भाषा परिवार|किराँत भाषा]] र <br /> [[नेपाली भाषा]] | religions = [[किराँत धर्म]] <br /> [[हिन्दु धर्म]] <br /> [[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]] }} [[चित्र:Rai Womens In Sakela Ubhauli 2014 United Kingdom.jpg|thumb|[[साकेला]]मा परम्परागत पोशाकको साथ राई महिलाहरु]] ''' राई जाति''' पुर्वी नेपालको मुलबासी धेरै पुरानो एक [[किराँत जाति|किराँत]] समुदाय भित्र पर्ने जाति हो। यिनिहरूको पुर्खालाई परुहाङ र सुम्निमा भनिन्छ। राई जाति [[नेपाल]] को एक भुमिपुत्र मुलबासी प्रमुख समुदाय हो। राई जातिलाई "खम्बु","जिमिदार" वा "जिमी" पनि भनिन्छ । राई जाति विभिन्न थर/उपथर र पाछाहरुमा विभाजन छन् राई जातिको मुख्य थरहरुमा आठपहरिया,बान्तवा,बाहिङ,बायुङ, चाम्लिङ,छिलिङ,जेरुङ,कुलुङ,खालिङ,थुलुङ,लोहोरुङ, याम्फु, मेवाहाङ,नेवाहाङ, नाछिरिङ,वाम्बुले,दुमी,साम्पाङ,कोयु,पुमा,तिलुङ,लुङखिम,फाङदुवाली,दुङमाली,[[देवास|देवास]],मुगाली आदि हुन्। ==बसोबास== खासगरी राईहरूको मूलथलो पूर्वी नेपालको पूर्वी भुभाग, [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], [[भोजपुर]], [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]], [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] जिल्लाहरु इनीहरुको मूलथलो हो भन्न सकिन्छ। <ref>{{cite web|title=Short Introduction of Rai lingustic group of Nepal|url=https://m.facebook.com/kiratraicommunityorg/videos/48518240216886/}}</ref> यसका साथै खम्बु/राईहरू [[पाँचथर जिल्ला]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[मोरङ जिल्ला]], [[झापा जिल्ला|झापा]], [[इलाम जिल्ला]], [[इलाम जिल्ला|सप्तरी जिल्ला]], [[इलाम जिल्ला|मकवानपुर जिल्ला]] लगायतका जिल्लाहरूमा छरिएर ठूलो संख्यामा बस्दै आएका छन्। त्यसैगरी [[भारत]]को [[सिक्किम]] राज्य र [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[दार्जिलिङ]],[[कालिम्पोङ जिल्ला]]मा पनि राई जातिको बाक्लो बसोबास पाइन्छ। वि.सं. २०४८ सालको जनगणनाअनुसार २ लाख ५८ हजार ९ सय २२ पुरुष र २ लाख ६६ हजार ६ सय २९ गरी ५ लाख २५ हजार ५ सय ५१ उल्लेख रहेको छ। त्यसैगरी वि.सं. २०५८ सालको जनगणना अनुसार ६ लाख ५२ हजार १ सय ५४ रहेको उल्लेख छ। ==रहन सहन == पहाडी क्षेत्रमा खम्बु/राईहरू घर ढुङ्गा र माटोले बनाउने गर्दछन् र तराई क्षेत्रमा आफुलाई इच्छा लागे अनुसार घर बनाउने गर्दछन्। यिनीहरू घरमा पूर्व तर्फ एउटा र दक्षिण तर्फ एउटा ढोका राखिएको हुन्छ। घरहरू अधिकांस दुई तले हुन्छन्। घरको छानो खर चित्राले छाइएको हुन्छ। गेरु र कमेरो माटोले घर लिपेका हुन्छन्। खम्बु/राईहरू प्राईः गरी [[सुँगुर]] तथा [[बङ्गुर|बंगुर]] पाल्ने गर्दछन्। यिनीहरू सुँगरका मासु अत्याधिक मात्रामा रुचाउछन। यिनीहरू आफ्नो खेतबारीमा मकै, कोदो, गहुँ लगायतका बालीहरू लगाउँछन्। साम्पाङ,बान्तवा र केही थरका खम्बु/राईहरूमा खसी बोका बाख्राको मासु खान हुन्न भन्ने मान्यता रहेको पाइन्छ। यिनीहरूका पुर्खाहरूले जंगलमा पाइने अल्लो-पाटबाट झिकेको खस्रो धागोको भांग्रा बुनेर लगाउने गर्दथे। यो जातिमा महिलाहरूले घाँटीमा मुगाको माला, चाँदीका मोहरका माला र प्रशस्त सुन लगाउने गर्दथे। अहिले यो जती हरेक क्ष्रेत्रमा अगडि देखिन्छन्। राई जातिका मनिसहरू इमानदार र शाहसि पनि मानिन्छ । खम्बु/राई जाती भित्र करिब ३६ भषा छन् तर अहिले बोलचालमा २९ भाषा मात्रै देखिन्छ अन्य भाषा लोप हुदै गएको देखिन्छ । खम्बु/राई समुदाय मनोरञ्जन गर्ने खालका हुन्छन्। यिनीहरू गीत, नाच र वाद्यवादन असाध्यै रुचाउँछन्। विशेष खम्बुराई हरूको महान चाड साकेला हो उधौली उभौलिमा यिनीहरू १०/१५ दिन सम्म सामुहिक साकेला शिली नाच्छ्न साथै ओमाडाक, बिसू तथा धुले पूजाका समयमा खम्बु/ राईहरूले सात दिनसम्म समूह समूहमा बिभाजित भई धनुकाँडबाट तीर हान्ने गर्दछन्। यसमा बाजीसमेत राखिएको हुन्छ। तीर हान्ने बेलामा राम्रा र सफा कपडाहरूमा सजिएर तारो हान्ने काममा सहभागी हुन्छन्। कुनै कुनै वयस्क तरुनीहरूले त आफ्नो घाँटीमा लगाइराखेको हार झिकेर आफूले मन पराएको समूह वा व्यक्तिलाई तारोका रूपमा थापिदिने पनि गर्छन्। जित्नेहरू गौरवान्वित हुन्छन् र उक्त हार लाने गर्दछन्। त्यतिबेला सम्बन्धित युवतिले त्यो उकास्न एक मुरी दुई पाथी चामल, गाग्री भरि [[जाँड]], [[रक्सी]], एउटा [[सँगुर]], ७ रूपैयाँ दाम चढाएर मामामार्फ फिर्ता लिने प्रचलन छ। हरेक खम्बु/राईहरूले कम्मरमा [[खुकुरी]] भिरेकै हुन्छन्।सहरमा बस्ने राईहरूमा भने यो प्रथा भेटिदैन। खम्बु/राई जातिका केटाकेटीहरूले एक अर्कामा मायाप्रीति गाँसी प्रेमबिवाह पनि गर्ने गर्दछन्। माया प्रेम कै सिलसिलामा केही गरी केटी गर्भवती भएमा भने पनि त्यसै केटाले नै बिवाह गर्नुपर्छ । खम्बु/राईहरू भूतप्रेतमा विश्वास गर्छन्। खम्बु/राई जातिमा 'सिये' भन्ने भूतमाथि विश्वास गर्ने गर्दछन्। यो भूत चूल्हो, अगेँनो र खम्बु/राईका शव गाडिने ठाउँमा बस्छ भन्ने गर्दछन्। सियेको प्रभाव पर्नासाथ मानिसको कपाल दुख्न थाल्दछ र वान्ता पनि हुन्छ भन्दछन्। त्यसैले कपाल दुख्न थाल्यो भने खम्बु/राईहरू कपाल मुठ्ठीभरि समाएर झड्का दिएर तान्ने गर्दछन्। यस्तो कार्यलाई खम्बु/राई भाषामा 'टाङ ची' भनिन्छ। वान्ता भयो भने यसले हैजाको रूप पनि लिनसक्ने विश्वास गर्दछन्। खम्बु/राईहरूमा खटिरा नआओस् र अंगभंग भएको केटाकेटी नजन्मून् भनेर 'नागी' भन्ने पूजा समेत गर्दछन्। ==राई जातिका केही प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू== * [[सन्त बहादुर राई]] - पूर्व अध्यक्ष [[लोक सेवा आयोग (नेपाल)|लोक सेवा आयोग]] * [[अगनसिंह राई]] - १३ [[भिक्टोरिया क्रस]] विजेता * [[लैनसिंह बाङ्देल]] - [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]का पूर्व उपकूलपति * [[इन्द्रबहादुर राई]] - लेखक र साहित्यिक आलोचक * [[व्याकुल माइला|प्रदीपकुमार राई]] ( [[व्याकुल माइला]]) - लेखक (नेपालको राष्ट्रिय गान " [[राष्ट्रिय गान]] [[सयौँ थुङ्गा फूलका हामी|सयौं थुंगा फूलका हामी]]" का रचनाकार * [[गणेश रसिक]] लेखक तथा कलाकार। * [[बलबहादुर राई]] - [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] पार्टीको वरिष्ठ नेता, वरिष्ठ कैबिनेट मन्त्री, प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरे - * [[नारदमुनि थुलुङ]] - मन्त्री * [[शम्भू राई]] कलाकार (गायक संगीतकार) * धीरज राई कलाकार (गायक) * [[सविन राई|सबिन राई]] - कलाकार (गायक) * [[राजेश पायल राई]] कलाकार (गायक) - * [[विल्सन विक्रम राई|विल्सन बिक्रम राई]] कलाकार * [[दयाहाङ राई]] अहिलेको (नायक) * [[सत्यकला राई]] कलाकार (गायिका) * [[समृद्धी राई]] मिस नेपाल/गीत रचनाकार/गायिका * [[मेलिना राई]] कलाकार (गायिका ) * [[बिना राई]] कलाकार (गायिका) * [[चक्र भुषन राई]] कलाकार (गायकार) * [[पार्बती राई]] कलाकार (गायिका) * [[विष्णु मुकारुङ]] कलाकार (गायक) * [[आभा मुकारुङ]] कलाकार (गयिका) * [[उदय सोताङ]] कलाकार (गायक) * [[मनिला सोताङ]] कलाकार (गायिक) * [[दुर्जकुमार राई|दुर्ज कुमार राई]] - * गणेश राज राई - DIGP * सुमन बाङ्देल, सम्पादक, मुन्धुमस्टार डटकम र चलचित्र निर्देशक * [[शेरधन राई ]] -सुचना तथा संचारमन्त्री हाल १ न. प्रदेश मुख्यमन्त्री * [[मीरा राई ]] - ट्रयाल रेसिङ चेम्पीयन * प्रमिला राई नेपाल आइडल ५ गायिका * सरला राई गायिका * मेनुका राई गायिका * [[हर्क साम्पाङ|हर्कराज राई]] - मेयर [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान उप-महानगरपालिका]] * सुदन किराँती-माननीय संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री * जीवनजित राई लेखक/डारेक्टर हौवा मिडिया प्रा.लि‍. * ईन्द्र जिजीबिषा - सिलिचुङ्ग मिडिया हाउस प्रा.लि‍.संचालक, कार्यक्रम प्रस्तोता, लेखक, म्युजिक भिडियो निर्देशक ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [[किराँत जाति|किराँत]] * [[यलम्बर]] [[किराँत राजवंश]]को प्रथम राजा - * [[नाछिरिङ]] * [[साकेला]] * [[किराँत राई यायोँख्खा]] {{नेपालका जनजातीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य सूत्र == * [https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/census/documents/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf Demography Population Nepal Census 2011] * [https://www.researchgate.net/profile/Worrel-Kumar-Bain/publication/342411957_An_Anthropological_Venture_into_the_Rai_Community_of_Darjeeling_Hills_West_Bengal_India/links/5ef32a6e92851cba7a463372/An-Anthropological-Venture-into-the-Rai-Community-of-Darjeeling-Hills-West-Bengal-India.pdf?origin=publication_detail|Anthropological Venture into the Rai Community of Darjeeling Hills West Bengal India] * [http://www.opgenort.nl/wamras.php/ वाम्बुले राइ समाज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927025933/http://www.opgenort.nl/wamras.php/ |date=2007-09-27 }} * [http://www.wambulerai.org/ राई समाज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009203646/http://www.wambulerai.org/ |date=2007-10-09 }} * [http://www.kiratworld.com Related Indigenous nepali people (नेपालको जनजाति सम्बन्धित)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524133736/http://kiratworld.com/ |date=2013-05-24 }} * [http://www.kiratraiyayokkha.com Kirat Rai Yayokkha Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522023538/http://kiratraiyayokkha.com/ |date=2019-05-22 }} * [https://www.kryjapan.com/ किरात राई यायोक्खा जापान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230616004649/https://www.kryjapan.com/ |date=2023-06-16 }} * [https://appgallery.huawei.com/app/C108516713 किरात राई यायोक्खा जापान ऐप] * [http://www.unitedkiratrai.org United Kirat Rai Organization of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809182202/http://unitedkiratrai.org/ |date=2018-08-09 }} * [http://krsa.info/ Kirat Rai Society of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202025638/http://krsa.info/ |date=2013-02-02 }} * [http://www.kiratisaathi.com Portal of the Kirati community] * [http://www.nefin.org.np Nepal Federation of Indigenous Nationalities (NEFIN)] * [http://stb.univie.ac.at/das-istb-verstehen/forschungsprojekte/ritual-raum-mimesis-bei-den-rai-in-ostnepal/ Academic Research Project on Rai Culture by the University of Vienna, Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512053815/http://stb.univie.ac.at/das-istb-verstehen/forschungsprojekte/ritual-raum-mimesis-bei-den-rai-in-ostnepal/ |date=2013-05-12 }} * A Study of the Rai Folk Narratives from Sikkim[http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/6144/1/Bonita%20Rai.pdf * [https://www.amazon.com/gp/product/B0C7PDWZLD कि रा या जापान ऐप] [[श्रेणी:जाति]] [[श्रेणी:सिक्किम]] s3o24y0z00977ciowxymjmjzs3ycx7y 0 6365 1362489 1350982 2026-06-20T07:41:46Z Saddam19 69664 /* साँस्कृतिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरू */ 1362489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Hetauda 001.JPG | image_caption = पहाडबाट हेटौँडा उपमहानगरपालिकाको दृश्य | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-makwanpur/hetauda?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = मीनाकुमारी लामा <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = राजेश बानिया <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 261.59<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=34&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 193576 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|35|16|N|84|55|15|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५७ | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.hetaudamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''हेटौँडा उपमहानगरपालिका''' [[मकवानपुर जिल्ला]]को सदरमुकाम तथा [[बागमती प्रदेश]]को राजधानी हो।<ref name="थप नगरपालिका">{{cite web | url=http://ujyaaloonline.com/news/38556/Nagarpalika/ | title=६१ वटा नगरपालिका र ७ वटा उपमहानगरपालिका थप (सूचीसहित) | accessdate=मङ्सिर १६,२०७१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213045921/http://ujyaaloonline.com/news/38556/Nagarpalika/ |date=2014-12-13 }}</ref> <ref name="नेपालमा थप नगरपालिका ">{{Cite web|url= http://www.nagariknews.com/main-story/story/28789.html|title=६१ नगरपालिका र ७ उपमहानगरपालिका घोषणा (नाम र गाभिएका गाविससहित|accessdate=२०७१ मङ्सिर १६}}</ref> यो नगर भौगोलिक रूपमा भित्री मधेस भनिने [[चितवन जिल्ला|चितवन उपत्यका]] (नारायणी पूर्वी राप्ती उपत्यका पनि भनिने)को पूर्वी छेउ चुरे पहाडी श्रृङखलासँग जोडएर रहेको छ। यो मध्य नेपालको प्रमुख वाणिज्य तथा यातायात केन्द्र हो। यो महेन्द्र राजमार्ग तथा त्रिभुवन राजपथको मिलन विन्दुमा अवस्थित छ। यहाँ [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[मुसलमान]], [[इसाई धर्म|इसाई]] धर्मावलम्बीको बसोवास रहेको छ। नेपालको मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गतको सामाजिक समितिले ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने निर्णय गरेकोमा हेटौँडालाई पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार गरेको थियो। २०७१ वैशाख १५ मा, साविकका [[पदमपोखरी]], [[चुरियामाई]], [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] र [[हर्नामाडी]] [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन हेटौँडा नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गरिएको थियो। हेटौँडालाई उपमहानगरपालिका घोषणा गर्दा यसमा [[वसामाडी]] गाविसलाई समावेश गरिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,९३,५७६ रहेको छ भने यहाँ ४६,५६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार हेटौँडा उपमहानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,९३,५७६ रहेको छ। यस उपमहानगरपालिकालाई १९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। उपमहानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ हेटौँडा उपमहानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || हेटौँडा (१), [[वसामाडी]] (८-९)|| ८,२६६ || १४.८६ || ५५६.२६ |- | २ || हेटौँडा (२, ३) || ८,९२५ || २.३३ || ३,८३०.४७ |- | ३ || [[वसामाडी]] (३,५) || ८,३६७ || १५.५६ || ५३७.७२ |- | ४ || हेटौँडा (४) || १८,०३५ || १.६८ || १०,७३५.१२ |- | ५ || हेटौँडा (५) || १७,३४९ || ६.०७ || २,८५८.१५ |- | ६ || हेटौँडा (६) || ७,०३४ || ८.५४ || ८२३.६५ |- | ७ || हेटौँडा (७) || ६,०३२ || ३.८५ || १,५६६.७५ |- | ८ || हेटौँडा (८) || १३,००८ || ५.७६ || २,२५८.३३ |- | ९ || हेटौँडा (९) || ११,३४६ || ३.८६ || २,९३९.३८ |- | १० || हेटौँडा (१०) || ६,९९७ || २.४ || २,९१५.४२ |- | ११ || हेटौँडा (११) || १४,०९४ || ९.६६ || १,४५९.०१ |- | १२ || [[पदमपोखरी]] (४-५,७-९) || १३,०२८ || १६.१४ || ८०७.१८ |- | १३ || [[पदमपोखरी]] (१-३,६) || ७,९४९ || २१.४१ || ३७१.२८ |- | १४ || [[चुरियामाई]] (१-२) || ७,९५६ || १६.३२ || ४८७.५० |- | १५ || [[चुरियामाई]] (३-९) || १०,६२३ || १८.७७ || ५६५.९६ |- | १६ || [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] (५,७,८-९) || ७,१४५ || १८.९५ || ३७७.०४ |- | १७ || [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] (१-४,६) || ८,३८६ || १५.०२ || ५५८.३२ |- | १८ || [[हर्नामाडी]] || ७,८३६ || ३३.३६ || २३४.८९ |- | १९ || [[वसामाडी]] (१-२, ४,६-७) || ११,२०० || ४७.०४ || २३८.०९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,९३,५७६ !! २६१.५८ !! ७३९.९९ |} ==इतिहास== [[महाभारत]]मा आधारित किंवदन्ती अनुसार [[पाँच पाण्डव]] वनबासको क्रममा यस स्थानमा आइपुगेका र [[हेडम्बा राक्षस]]सँग युद्ध हुँदा भीमसेनले हेडम्बालाई तत्कालै मारेकाले हेडम्बाबाट अपभ्रंस भई हेटौँडा भएको हो। हेडम्बाकी बहिनी भूटनदेवीको नामबाट स्थापित देवास राई जातिको पुजारी रहने [[भूटनदेवी मन्दिर]] यस नगरपालिकाको वडा नं. १० मा अस्थित छ, जहाँ दैनिक पूजाआजा गरिनुका साथै यससँग सम्बन्धित पर्व पनि मनाइन्छ। नेपाल सरकारले [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०२६ वैशाखमा हेटौँडालाई तत्कालीन नगरपञ्चायतका रूपमा घोषणा गरेको थियो। ==सिमाना== पूर्व: बकैया गाउँपालिका पश्चिमः मनहरी र राक्सिराङ्ग गाउँपालिका उत्तरः मकवानपुर गढी, भिमफेदी र कैलाश गाउँपालिका दक्षिणः पर्सा जिल्ला र बारा जिल्ला ==साँस्कृतिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरू== हेटौँडा नगरपालिकामा शहीद स्मारक, [[मकवानपुरगढी]], पशुपति मन्दिर, ऐतिहासिक भूटनदेवी मन्दिर, मनकामना मन्दिर, गोरक्षेश्वर मन्दिर, कुसमाण्ड सरोवर, गुम्बा डाँडा, भैरव डाँडा र पुण्यक्षेत्रका साथै पुष्पलाल पार्क विशेषताका रूपमा छन्। {{wide image|Hetauda, Nepal1 (cropped).jpg|1200px|हेटौंडा शहरको हवाई दृश्य}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मकवानपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==यो पनि हेर्नुहोस== * [[बागमती प्रदेश]] * [[भरतपुर]] * [[निजगढ]] {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] 028awbyvgd79c2qxwt1qv2j4g4re0af 0 6510 1362520 1210683 2026-06-20T09:07:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362520 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = स्पेनी भाषा | nativename = {{lang|es|español}}, {{lang|es|castellano}} | pronunciation = /espa'ɲol/, /kaste'ʎano/ अथवा /kaste'ʝano/ | familycolor = भारोपेली | script = [[रोमन भाषा|ल्याटिन]] ([[स्पेनी लिपी शैली]]) | region = [[अर्जेन्टिना]], [[बोलिभिया]], चिली, [[कोलम्बिया|कोलोम्बिया]], [[कोस्टारिका|कोस्ता रिका]], [[क्युबा]], [[डोमिनिकन गणतन्त्र]], [[इक्वेडर]], [[भूमध्यरेखीय गिनी]], [[एल साल्भादोर]], [[ग्वाटेमाला|ग्वातेमाला]], [[होन्डुरस]], [[मेक्सिको]], [[निकाराग्वा]], [[पानामा]], [[पाराग्वे|पाराग्वाइ]], [[पेरू]], [[पोर्तो रिको|पोर्टो रिको]], [[स्पेन]], [[उरुग्वे]], [[भेनेजुएला|भेनेस्वेला]] तथा उल्लेखनिय रूपमा [[एन्डोरा|एण्डोरा]], [[बेलिज]], [[जिब्राल्टार|गिब्राल्टार]], तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]। | speakers = प्रथम भाषा^a: ३२ करोड<ref name="ethnologue">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=spa|title=Spanish|publisher=ethnologue}}</ref><ref>[http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html Encarta-Most Spoken languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304221102/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html |date=2007-03-04 }}</ref>– ४० करोड<ref>[http://www.ciberamerica.org/Ciberamerica/Castellano/General/Noticias/detalle?id=8832 Ciberamerica-Castellano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104031535/http://www.ciberamerica.org/Ciberamerica/Castellano/General/Noticias/detalle?id=8832 |date=2008-01-04 }}</ref><ref>[http://archivo.elnuevodiario.com.ni/2004/febrero/15-febrero-2004/especiales/especiales2.html El Nuevo Diario]</ref><ref>[http://www.terra.com/noticias/articulo/html/act821930.htm Terra Noticias]</ref> <br />कुल^a: ४०–५० करोड<ref name="universidad de Mexico">[https://web.archive.org/web/20120308205628/http://www.lllf.uam.es/~fmarcos/coloquio/Ponencias/MMelgar.doc Universidad de México]</ref><ref name="instituto cervantes">Instituto Cervantes ([https://web.archive.org/web/20121002222036/http://www.elmundo.es/elmundo/2007/04/26/cultura/1177610767.html "El Mundo" news])</ref><ref>[http://yhoo.client.shareholder.com/press/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=173481 Yahoo Press Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126182431/http://yhoo.client.shareholder.com/press/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=173481 |date=2009-01-26 }}</ref> <br />^a<small>सबै अनुमानित संख्याहरू हुन्।</small> | rank = २-४ (native)<ref>[http://www.ethnologue.com/ Languages of the world by Ethnologue]</ref><ref>[http://www.nationsonline.org/oneworld/most_spoken_languages.htm Most widely spoken languages by Nations Online]</ref><ref>[http://www.askmen.com/toys/top_10/45b_top_10_list.html Most spoken languages by Ask Men]</ref><ref>[http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html Encarta Languages Spoken by More Than 10 Million People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304221102/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html |date=2007-03-04 }}</ref><br />कुल: ३ | fam1 = [[भारोपेली भाषा परिवार]] | fam2 = [[Italic languages|Italic]] | fam3 = [[रोमान्स भाषा|रोमान्स]] | fam4 = [[Italo-Western languages|Italo-Western]] | fam5 = [[Gallo-Iberian]] | fam6 = [[Ibero-Romance languages|Ibero-Romance]] | fam7 = [[West Iberian languages|West Iberian]] | nation = २१ राष्ट्र | iso1 = es | iso2 = spa | iso3 = spa | mapsize = upright }} '''स्पेनी''' वा '''क्यास्टिलियन''' (स्पेनी: {{ध्वनी|español.ogg|español एस्पान्योल}} व castellano कास्तेयानो ) [[स्पेन]]मा उत्तपत्ती भएर संसारका धेरै देशहरूमा बोलिने भाषा हो। स्पेनमा उत्पन्न तथा विकास भएर यो भाषा हाल स्पेन लगायत [[अफ्रिका]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] लगायत [[पूर्व एसिया]]मा समेत प्रयोग गरिन्छ। यो भाषा [[भारोपेली भाषा परिवार]] अन्तरगत पर्दछ। यो स्पेन र धेरै जसो [[दक्षिण अमेरिका|दक्षिण अमेरिकी]] देशहरू सहित २१ देशहरूको राष्ट्रिय भाषा हो। यो [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसंघ]]का ६ वटा आधिकारीक भाषाहरू मध्येको एक हो। यो भाषा ३२ देखि ४० करोड मानिसहरूले आफ्नो प्रथम भाषाको रूपमा बोल्ने गर्दछन्। <ref name="universidad de Mexico"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307124031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html |date=2014-03-07 }}, Field Listing - Languages (World).</ref> यो भाषा बोल्ने सबैभन्दा धेरै मानिसहरू [[मेक्सिको]]मा बस्दछन्। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा अङ्ग्रेजी पछिको दोस्रो सबैभन्दा व्यापक भाषा हो। <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html CIA The World Factbook United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612213256/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html |date=2007-06-12 }}</ref> अङ्ग्रेजी र [[फ्रान्सेली भाषा]] पछिको संसारको सबैभन्दा तेस्रो प्रभावशाली भाषा हो। <ref name="TOP LANGUAGES: The world's 10 most influential languages">[http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507110651/http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm |date=2013-05-07 }}</ref> ==स्पेनीको नामहरु== स्पेनी भाषाको आधिकारिक दुई नाम : [[स्पेन]]मा castalleno(क्यास्टिलियन) र संसारको अरू भागहरूमा यो Español (एस्पान्योल) भनिन्छ। १९७८ को स्पेनी संविधान आधिकारिक भाषा परिभाषित गर्न अवधि castellano प्रयोग गर्दछ। लेख 3 भन्छ: '''स्पेनी'''मा: El castellano es la lengua española oficial del Estado. ... Las demás lenguas españolas serán también oficiales en las respectivas Comunidades Autónomas... [[ध्वन्यात्मक लिप्यन्तरण]]: एल कास्तेयानो एस ला लेंग्वा एस्पान्योला ओफिसियाल डेल एस्तादो। ... लास डेमास लेंग्वास एस्पान्योलास सेरान ताम्बीएन ओफिसियालेस एन लास रेस्पेक्तीभास् कोमूनीदादेस आऊतोनोमास... [[नेपाली भाषा|नेपाली]]मा: क्यास्टिलियन राज्य को आधिकारिक स्पेनी भाषा हो। ... अरू स्पेनी भाषा साथै उनको सम्बन्धित स्वायत्त समुदाय मा आधिकारिक हुनेछ ... तर, यो स्पेनिश शाही अकादमी, हाल यसको प्रकाशनहरू मा अवधि español प्रयोग गर्दछ। यस बावजुद तिनीहरूले १७१३ देखि १९२३ को castellano प्रयोग। Español को उपयोग बाबजुद ''डिक्सिोनारीयो पानीस्पानिछो डे डुडास'' (स्पेनीमा:Diccionario panhispánico de dudas) (स्पेनी शाही अकादमी को एक [[पुस्तक|किताब]]), तिनीहरू दुवै सर्तहरू पर्याय हुन् भन्छन्। <ref>Diccionario Panhispánico de Dudas, 2005, pg. 271-272.</ref> == इतिहास== स्पेनी [[रोमन भाषा|ल्याटिन]]बाट विकसित। रोमी द्वारा औबेरियन प्रायद्वीप ल्याए। ==व्याकरण== स्पेनी क्षेत्र मा निर्भर क्रिया लागि ८९-१०७ महिलासँगविभिन्नसंयोजनहरूहुन्छन्। यो नाऊनहारु, विशेषण र केही सर्वनाम लागि एक लिङ्ग र अङ्क सिस्टम भएको पनि धेरै विभक्ति छ। सामान्य वाक्य संरचना विषय-क्रिया-वस्तु हो। यो पनि आवश्यक जब विषय मेट्नका लागि अनुमति दिन्छ। उदाहरणका लागि, वाक्य "Yo soy grande"(यो सोइ ग्रान्दे) मा, विषय "yo"(म) हो। "म ठूलो हुँ" मतलब छ। "Yo" हटाइएको छ भने वाक्य "Soy Grande" हुन र एउटै कुरा अर्थ राख्छ। ===व्यक्तिवाचक सर्वनामहरू=== स्पेनी भाषाका व्यक्तिवाचक सर्वनामहरू यसप्रकार छन्ः {| class="wikitable" |- ! [[नेपाली भाषा|नेपाली]] !! स्पेनी !! [[ध्वन्यात्मक लिप्यन्तरण|लिप्यन्तरण (स्पेन)]] |- | म || Yo || ज्यो / यो |- | तिमी, तँ || Tú || तु |- | उ, उहाँ (पुलिङ्ग) || El || एल् |- | उनी, उहाँ (स्त्रीलिङ्ग) || Ella || एज्या |- | तपाईँ, हजुर || Usted || उस्तेद् |- | हामी (पुलिङ्ग) || Nosotros || नोसोत्रोस् |- | हामी (स्त्रीलिङ्ग) || Nosotras || नोसोत्रास् |- | तिमीहरू (अनौपचारिक) (पुलिङ्ग) ([[स्पेन]]मा मात्र) || Vosotros || भोसोत्रोस् |- | तिमीहरू (अनौपचारिक) (स्त्रीलिङ्ग) ([[स्पेन]]मा मात्र) || Vosotras || भोसोत्रास् |- | तिनीहरू (पुलिङ्ग) || Ellos || एज्योस् |- | तिनीहरू (स्त्रीलिङ्ग) || Ellas || एज्यास् |- | तपाईँहरू || Ustedes || उस्तेदेस् |} ==वर्णमाला== {| class="wikitable" |- ! अक्षर !! स्पेनी नाम !! नेपाली उच्चारण |- | a || a || आ |- | b || b || बे |- | c || ce || थे ([[स्पेन]]), से ([[दक्षिण अमेरिका]]) |- | ch || che || चे |- | d || de || दे |- | e || e || ए |- | f || efe || एफे |- | g || ge || खे ([[स्पेन]]), हे ([[दक्षिण अमेरिका]]) |- | h || hache || आचे |- | i || i || इ |- | j || jota || खोता ([[स्पेन]]), होता ([[दक्षिण अमेरिका]]) |- | k || ka || का |- | l || ele || एले |- | ll || elle || एज्ये ([[स्पेन]]), एये ([[दक्षिण अमेरिका]]) |- | m || eme || एमे |- | n || ene || एने |- | ñ || eñe || एन्ये |- | o || o || ओ |- | p || pe || पे |- | q || cu || कु |- | r || ere || एरे |- | s || ese || एसे |- | t || te || ते |- | u || u || उ |- | v || uve || उबे |- | w || uve doble || उबे दोब्ले |- | x || equis || एकीस |- | y || i griega || इ ग्रिएगा |- | z || zeta || थेता ([[स्पेन]]), सेता ([[दक्षिण अमेरिका]]) |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Spanish pronunciation}} [[श्रेणी:स्पेनी भाषा| ]] [[श्रेणी:सम्पर्क भाषाहरू]] [[श्रेणी:मिश्रण भाषाहरू]] d27whmsaae73rhlyl7hl2b8bp4zupl7 0 7030 1362408 1352302 2026-06-20T00:34:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362408 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको प्रमुख राजमार्ग}} {{Infobox road | name = | country = NPL | type = NH | route = 01 | length_km = 1027.67 | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q3595565|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = महेन्द्र राजमार्ग (रातो रङमा) | terminus_a = [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]] <br>{{jct|country=IND|NH|327B}} | terminus_b = [[महेन्द्रनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]]<Br>{{jct|country=IND|NH|9}} | junction = {{jct|country=NPL|NH|02}} [[मेची राजमार्ग]] (चारआली) <br> {{jct|country=NPL|NH|04}} ([[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|73}} (सुरुङ्गा) <br> {{jct|country=NPL|NH|78}} (दमक, उर्लाबारी)<br> {{jct|country=NPL|NH|76}} (दमक)<br> {{jct|country=NPL|NH|08}} [[कोशी राजमार्ग]] ([[इटहरी]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|05}} [[हुलाकी राजमार्ग]] (लौकाही, कञ्चनपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|14}} (बरियार) <br> {{jct|country=NPL|NH|16}} [[सगरमाथा राजमार्ग]] (कदमहा) <br> {{jct|country=NPL|NH|20}} [[सिद्धिचरण राजमार्ग]] (चौंल, मिर्चैया)<br> {{jct|country=NPL|NH|13}} [[बिपी राजमार्ग]] ([[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|32}} (नवलपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|36}} (चन्द्रनिगाहपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|35}} (मान) <br> {{jct|country=NPL|NH|41}} [[त्रिभुवन राजमार्ग]] (पथलैया, हेटौंडा) <br> {{jct|country=NPL|NH|09}} ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|42}} ([[भण्डारा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|44}} [[मदन आश्रित राजमार्ग]] (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|77}} (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|45}} (दलदले)<br> {{jct|country=NPL|NH|72}} ([[दुम्किबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|46}} (भुमही)<br> {{jct|country=NPL|NH|47}} [[सिद्धार्थ राजमार्ग]] ([[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]])<br> {{jct|country=NPL|NH|52}} ([[सालझण्डी]])<br> {{jct|country=NPL|NH|50}} (जीतपुर)<br> {{jct|country=NPL|NH|55}} [[राप्ती राजमार्ग]] ([[सतबरिया]])<br> {{jct|country=NPL|NH|58}} [[रत्न राजमार्ग]] ([[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]])<br> {{jct|country=NPL|NH|66}} [[महाकाली राजमार्ग]] ([[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]])<br> | ahn = {{Jct|country=ASIA|AH|2}} | alternate_name = | next_type = NH | next_route = 02 | previous_type = NH | previous_route = 80 | established= १९६७ }} '''महेन्द्र राजमार्ग''' वा '''राष्ट्रिय राजमार्ग ०१''' जसलाई '''पूर्व–पश्चिम राजमार्ग''' पनि भनिन्छ, नेपालको [[मधेश प्रदेश|तराई]] भौगोलिक क्षेत्र भएर जाने प्रमुख राजमार्ग हो। यो पूर्वमा [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] देखि पश्चिममा [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म फैलिएको छ र देशको सम्पूर्ण चौडाइलाई जोड्दछ। यो नेपालको सबैभन्दा लामो राजमार्ग हो र विभिन्न देशहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएको हो।<ref name="Highways in Nepal">{{cite web| url=http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| title=Highways in Nepal| publisher=Adarsha Nepal Adventure| access-date=2010-05-18| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| archive-date=2013-07-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php |date=2013-07-03 }}</ref> यस राजमार्गको नाम राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]को नामबाट राखिएको हो। == विवरण == महेन्द्र राजमार्ग प्रायः दुबैतर्फ एक-एक लेनको सडक हो। यो नेपालको पूर्वाधारको एक प्रमुख आधार हो किनभने यो बन्नुअघि पूर्व-पश्चिम यात्राका लागि [[राणा शासन]] कालमा बनेको [[हुलाकी राजमार्ग]], महँगो र सीमित हवाई यात्रा वा भारतीय रेल र बसको प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता थियो। यो राजमार्गले [[तराई]] क्षेत्रलाई पूर्वदेखि पश्चिमसम्म {{convert|1030|km}} भन्दा बढी दूरीमा पार गर्दछ।<ref name=woodhatch>{{cite book|url = https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |url-access = registration |page = [https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/450 450] |quote = Mahendra Highway. | title =Nepal handbook |year = 1999 |via = Internet Archive | work =Western Nepal p. 29, Junctions p. 44, Length p. 238, Overview p. 373, Nepalganj p. 394 -398, Terai east of Sapt Kosi p. 401, Janakpur p. 436, Eastern Nepal p. 450 | first=Tom | last=Woodhatch | publisher = Footprint Handbooks |access-date = 2010-05-18}}</ref> यसले नेपाललाई पूर्वमा [[काँकडभिट्टा]] ([[मेचीनगर नगरपालिका]]) देखि पश्चिममा महेन्द्रनगर (भीमदत्त) सम्म जोड्दछ। [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] र [[चितवन उपत्यका]] यस राजमार्गको मध्य भागमा अवस्थित छन्। यस राजमार्गमा र यसको आसपास रहेका प्रमुख गन्तव्यहरू [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]], [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[वीरगञ्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]], [[नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], र [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हुन्।<ref name="Highways in Nepal"/> महेन्द्र राजमार्गमा पर्ने अन्य सहरहरूमा [[बिर्तामोड]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[लहान नगरपालिका|लहान]], [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]], [[नारायणगढ]] र [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] पर्दछन्। यस राजमार्गको दक्षिणमा नेपाल र भारतबीचका पाँचवटा आधिकारिक सीमा नाकाहरू रहेका छन्।<ref name=woodhatch/> यस राजमार्गमा ५०० भन्दा बढी पुलहरू रहेका छन्।<ref name=":0" /> नेपालका सीमित "राजमार्गहरू" मध्ये धेरैजसोको अवस्था उपेक्षित छ। [[पृथ्वी राजमार्ग]] लगायत सबैभन्दा व्यस्त राजमार्गहरूले अत्यधिक ट्राफिक चापको समस्या झेल्नु परिरहेको छ। यो राजमार्गले [[कर्णाली प्रदेश]] बाहेक नेपालका सबै [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] भएर जान्छ। महेन्द्र राजमार्गले तराईका २० जिल्लाहरूमध्ये [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] बाहेक सबै जिल्लाहरूलाई छुन्छ। यसले दुईवटा पहाडी जिल्लाहरू [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]लाई पनि छुन्छ। यो राजमार्ग हाल संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एसियाली राजमार्ग परियोजनाको एक भाग हो।<ref name="Kamat">Kamat, Rahul [http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609 The Great Asian Highway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117233246/http://projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609|date=2010-01-17}}, Project Monitor website, 31 January 2005. Retrieved 2009-05-05</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Highway Network {{!}} goTaiping |url=https://www.gotaiping.com/asian-highway-network/ |access-date=2022-08-02 |language=en}}</ref> == इतिहास == राणा कालमा पूर्व-पश्चिम क्षेत्र जोड्ने राजमार्ग मुख्य रूपमा हुलाकी राजमार्गमा मात्र सीमित थियो। तर यो राजमार्ग पूर्ण रूपमा पक्की वा कालोपत्रे सडक थिएन। यो पश्चिममा [[राप्ती नदी]] सम्म मात्र सीमित थियो र [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] चार जिल्लालाई समावेश गरेको थिएन जुन [[नयाँ मुलुक]]को नामले प्रसिद्ध थियो।<ref name=":0" /> घना जङ्गल र उत्तर-दक्षिणतिर पुलहरू नभएका कारण नेपालीहरूलाई [[चितवन जिल्ला|चितवन]] वा नयाँ मुलुकका जिल्लाहरूमा एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जाँदा भारतीय क्षेत्र हुँदै यात्रा गर्न बाध्यता थियो।<ref name=":0" /> यो भारतमाथिको निर्भरता अन्त्य गर्नका लागि [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] ले पूर्व-पश्चिम राजमार्गको अवधारणा ल्याउएका थिए, जसको नाम उनकै नाममा राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=RAI |first=HEMLATA |date=2000-09-06 |title=The east is east, and west is west- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=10942#.Ytnu6UxBzDc |access-date=2022-07-22 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> पर्याप्त बजेटको अभावमा यो विभिन्न देशहरूको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":14">{{Cite web |last=गौतम |first=युवराज |title=राजा महेन्द्रको सपना |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html |access-date=2022-06-30 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=नेपाली}}</ref> राजा महेन्द्रले सुरुमा भारतलाई यो राजमार्ग बनाउन अनुरोध गरेका थिए। तर भारतले अस्वीकार गरेपछि [[सोभियत सङ्घ]] को सहयोग खोजिएको थियो। भारतले पनि [[ढल्केबर]] देखि बाराको पथलैया सम्मको सडक सोभियत सङ्घले बनाएको देखेर आकर्षित भएको थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title='Promising new beginning in Russia-Nepal relations' |url=https://kathmandupost.com/interviews/2015/09/30/promising-new-beginning-in-russia-nepal-relations |access-date=2022-06-30 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यसैगरी मेची–ढल्केबर (झापा देखि जनकपुर) खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो,<ref>{{Cite web |title=Agreement on Construction of East West Highway |url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6127/Agreement+on+Construction+of+East+West+Highway |access-date=2022-06-30 |website=mea.gov.in |language=english}}</ref> जबकि हेटौँडा–नारायणगढ खण्ड अमेरिकी सहयोग मार्फत [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बनाएको थियो र नारायणगढ–बुटवल खण्ड बेलायतले बनाएको थियो।<ref name=":2">{{Cite book |url=https://searchworks.stanford.edu/view/12333270 |title=UK aid for road-building in Nepal: East-West Highway |date=2012 |publisher=Adam Matthew Digital |editor-last=Adam Matthew Digital (Firm) |location=Marlborough, Wiltshire}}</ref> अन्तमा बुटवल–कोहलपुर खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":0">Pulipaka, S., NR, A. S., Harshini, M., Deepalakshmi, V. R., & Korrapati, K. (2018). India’s development assistance and connectivity projects in Nepal.</ref> वि.सं २०१९ वैशाख १ मा राजा महेन्द्रले [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] मा राजमार्गको शिलान्यास गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै |url=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns= |access-date=2022-06-30 |website=[[हाम्रो पात्रो]]}}</ref> यो राजमार्गलाई पछि राजा महेन्द्रको सम्मानमा महेन्द्र राजमार्ग नाम दिइएको थियो। यो राजमार्गले देशको समग्र सामाजिक-आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान दिएको छ।<ref>Rankin, K., Sigdel, T., Rai, L., Kunwar, S., & Hamal, P. (2017). Political economies and political rationalities of road building in Nepal. ''Studies in Nepali History and Society'', ''22''(1), 43-84.</ref><ref>Hörmann, André (2021). Mahendra highway. Salzgeber, Deutschland .</ref><ref name=":0" /> यो राजमार्गको निर्माण परियोजना २०१९ मा सुरु भएको थियो र २०५६ मा पश्चिमी खण्ड पूरा भएसँगै पूरै राजमार्ग सम्पन्न भएको थियो। हाल यो राजमार्गलाई चार लेनमा विस्तार गर्ने काम भइरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=महेन्द्र राजमार्ग चार लेन बनाइने |url=https://annapurnapost.com/news/mhendr-raajmaarg-caar-len-bnaaine-105076 |access-date=2022-07-21 |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == खण्डहरू (पूर्व देखि पश्चिम) == === मेचीनगर (काँकडभिट्टा) देखि ढल्केबर === [[File:D9rZY4FU4AAyVYl.jpg|alt=Jhapa portion of EW Highway (h01)|thumb|महेन्द्र राजमार्गको झापा खण्ड]] यो राजमार्गको खण्ड भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो। निर्माण कार्य सन् १९६६ मा सुरु भई सन् १९७१ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":0" /> [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] दक्षिण-पूर्वी नेपालमा अवस्थित छ र यो नेपाल-भारत सीमामा पर्छ। [[मेची नदी]] (महानन्दा नदीको सहायक नदी) ले सीमा बनाएको छ।<ref name="reed">{{cite book|url =https://books.google.com/books?id=lcbUIOTcE18C&q=Mahendra+Highway+Nepalganj&pg=PA361 | title = The rough guide to Nepal | work = Nepalganj p. 361, Mahendranagar p. 374, Janakpur p. 388, Kankarbhitta p. 400, Itahar p. 442 | last=David Reed, James McConnachie | year = 2002 | publisher = Rough Guides | isbn = 9781858288994 |access-date = 2010-05-18}}</ref> भारतीय खण्डमा यो सडक [[पानीट्याङ्की]], [[बागडोग्रा]] र [[सिलगढी]] हुँदै अघि बढ्छ। [[File:Koshi Barrage -00003921.jpg|alt=Koshi Barrage|left|thumb|कोशी ब्यारेज]] मेचीनगर (काँकडभिट्टा) बाट राजमार्ग {{convert|108|km}} सम्म अपेक्षाकृत सहज रूपमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] सम्म पुग्छ। मेचीनगरबाट {{convert|20|km}} पश्चिममा चारआलीमा [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जाने र बिर्तामोडमा [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] जाने सडक चोक छन्। बाटोमा खादम नदी (इटहरीबाट {{convert|10|km}} पूर्व), रातुवा नदी (दमक नजिक) लगायत थुप्रै खोलाहरू पार गर्नुपर्छ।<ref name="woodhatch" /> इटहरी सडक मिलन बिन्दु हो, जहाँबाट दक्षिणमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] (नेपाल-भारत सीमातर्फ) र उत्तरमा [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] तथा [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] जाने बाटोहरू छन्।<ref name="woodhatch" /> [[कोशी ब्यारेज]] इटहरीबाट {{convert|42.2|km}} दूरीमा छ। महेन्द्र राजमार्गले भारदह र भन्ताबारीबीच कोशी ब्यारेजमाथि पार गर्छ।<ref name="reed" /> [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] महेन्द्र राजमार्गबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ। आरक्षणको कार्यालय कुसाहमा छ, जुन राजमार्गबाट {{convert|3|km}} भित्र पर्छ।<ref name="reed" /> [[File:Under Construction Mahendra Highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग सरलाहीमा (६ लेन निर्माणाधीन)]] [[File:National highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग चन्द्रपुर, रौतहट]] === ढल्केबरदेखि हेटौँडा === महेन्द्र राजमार्ग तराईको भू–भाग हुँदै पश्चिमतर्फ अघि बढ्छ। यो राजमार्गले [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] जङ्सनभन्दा {{convert|43|km}} पूर्व [[बलान नदी]] र त्यसको {{convert|14|km}} पछि [[कमला नदी]] पार गर्दछ।<ref name=reed/> सयभन्दा बढी मन्दिरहरू भएको सहर जनकपुर, [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]]बाट {{convert|169|km}} र [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट {{convert|106|km}} को दूरीमा रहेको छ।<ref name=woodhatch/> जनकपुर महेन्द्र राजमार्गको ढल्केबर जङ्सनबाट {{convert|25|km}} दक्षिणमा पर्दछ। हिन्दु इतिहासले जनकपुरलाई प्राचीन [[मिथिला राज्य|मिथिला]]को राजधानीको रूपमा पहिचान गर्दछ।<ref name=reed/> [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]मा यो राजमार्ग [[विपी राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जुन हाल काठमाडौँलाई तराई क्षेत्रसँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हो। पथलैयामा महेन्द्र राजमार्गले [[त्रिभुवन राजपथ]]लाई भेट्छ, जुन भारतीय सीमानाका [[रक्सौल]]/[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट ३० किलोमिटर उत्तरमा पर्दछ। यस जङ्सनबाट काठमाडौँ राजमार्ग भएर {{convert|253|km}} उत्तरमा रहेको छ। यी दुई राजमार्गहरू मिलेर [[चुरे]] पार गर्दै [[चितवन उपत्यका]]को [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] पुग्छन्। यस राजमार्गको १०९ किलोमिटर लामो ढल्केबर–पथलैया खण्ड [[सोभियत सङ्घ]]ले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":1" /> यस्तै, त्रिभुवन राजपथको भाग रहेको पथलैया–हेटौँडा खण्ड भारतले सन् १९५६ मा निर्माण सम्पन्न गरेको थियो, तर यसलाई सन् १९६५ मा मात्र नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref name="woodhatch2">{{cite book |last=Woodhatch |first=Tom |url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |title=Nepal handbook |work=p. 431 |publisher=Footprint Handbooks |year=1999 |isbn=9781900949446 |page=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/431 431] |quote=Tribhuvan Highway. |access-date=18 May 2010 |url-access=registration}}</ref><ref name=":0" /> === हेटौँडादेखि नारायणगढ === हेटौँडाको बुद्ध चोकमा महेन्द्र राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ छुट्टिन्छन् र महेन्द्र राजमार्ग पश्चिमतर्फ [[नारायणगढ]] तर्फ लाग्दछ। सडकको यो खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]]को सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यो राजमार्गले टिकौली जङ्गल पार गर्दै [[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]लाई [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]सँग जोड्दछ। नारायणगढ चोकमा यो खण्ड [[मुग्लिन]] जोड्ने [[मदन आश्रित राजमार्ग]]सँग भेटिन्छ। यो खण्ड नारायणगढ स्थित [[नारायणी नदी]]को पुलमा गएर टुङ्गिन्छ। [[File:Mahendra Rajmarg0471 Butwal.JPG|thumb|बुटवलमा महेन्द्र राजमार्ग]] [[File:Pathlaiya, Nepal.jpg|thumb|[[बारा जिल्ला]]को पथलैयामा महेन्द्र राजमार्ग]] === नारायणगढदेखि बुटवल === राजमार्गको यो खण्ड [[संयुक्त अधिराज्य]] (बेलायत) को आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":2" /> [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[चुरे]]को फेदीमा [[तिनाउ नदी]]को पश्चिमी किनारमा अवस्थित छ।<ref name="woodhatch" /> बुटवलमा यो राजमार्ग [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जसले दक्षिणमा नेपाल–भारत सीमामा पर्ने [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]], [[सुनौली]], र [[महाराजगञ्ज, उत्तर प्रदेश|महाराजगञ्ज]] तथा उत्तरमा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्दछ। यो खण्ड [[नवलपरासी जिल्ला]] (पूर्व र पश्चिम) भएर जान्छ, जहाँ यस राजमार्गको मध्यविन्दु पर्दछ। यो खण्ड बुटवलको लखन थापा चोकमा गएर टुङ्गिन्छ। यसको निर्माण कार्य संयुक्त अधिराज्यको सार्वजनिक भवन र निर्माण मन्त्रालयद्वारा गरिएको थियो। ५ वर्षको अवधिमा यसको अनुमानित लागत करिब ४२.५ लाख पाउन्ड स्टर्लिङ रहेको थियो, जसमध्ये आधा अनुदान र आधा २५ वर्षमा फिर्ता गर्ने गरी ब्याजमुक्त ऋणका रूपमा उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings. |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1968/jun/20/nepal-east-west-highway}}</ref> यसको निर्माणलाई दुई खण्डमा विभाजन गरिएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |title=Film 8487 : Highway construction in Nepal during 1970s. |url=https://www.youtube.com/watch?v=p3umg6J1ibQ}}</ref> सन् १९७० मार्च १० सम्ममा निर्माण गर्नुपर्ने ७५ माइलमध्ये ३० माइल जङ्गल फँडानी र सर्भेक्षण भइसकेको थियो भने करिब १२ माइल सडक निर्माणाधीन अवस्थामा थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings1970 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1970/mar/10/nepal-east-west-highway#column_1106}}</ref> सन् १९७२ सम्ममा पश्चिमी खण्डको निर्माण सम्पन्न भई उद्घाटन गरिएको थियो भने त्यसको तीन वर्षपछि पूर्वी खण्डको काम पनि सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":3" /> === बुटवलदेखि कोहलपुर === मेची–ढल्केबर खण्ड जस्तै यो खण्ड पनि भारतको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यद्यपि, पूर्वी खण्डको काम सम्पन्न भएपछि मात्र यो खण्ड निर्माण गर्ने सम्झौता भएको थियो। यसको निर्माण सन् १९७२ मा सुरु भई सन् १९७६ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=1972-06-15 |title=Agreement Between The Government Of India And His Majesty's Government Of Nepal For The Construction of Butwal- Nepalganj Sector Of Mahendra Rajmarg |url=http://mea.gov.in/Portal/LegalTreatiesDoc/NP72B1577.pdf |website=नेपालका परराष्ट्र मन्त्रालय (भारत)}}</ref> यो खण्ड बुटवलको महेन्द्र चोकबाट पश्चिमतर्फ सुरु हुन्छ। राजमार्ग बुटवलबाट उत्तरतर्फ मोडिएर ३५० मिटरको उकालो पार गर्दै दुधवा पहाड छिचोलेर [[भित्री मधेश]]मा पर्ने देउखुरी उपत्यका प्रवेश गर्दछ। त्यसपछि यसले [[राप्ती नदी|पश्चिम राप्ती नदी]] पार गर्दछ। नदी पार गर्ने बित्तिकै (हेटौँडाबाट २९१ किमीको दूरीमा) राजमार्ग [[भालुवाङ]] पुग्छ, जहाँबाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] र [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] जिल्लाहरूका लागि छुट्छ। महेन्द्र राजमार्ग पुनः पश्चिमतर्फ मोडिएर देउखुरी उपत्यका हुँदै राप्ती नदीको तल्लो तटीय क्षेत्र पछ्याउँदै अघि बढ्छ। भालुवाङबाट २७ किमी पश्चिममा रहेको [[लमही नगरपालिका|लमही]]बाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[दाङ उपत्यका]], [[दाङ विमानस्थल]] र [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] सहरका लागि जान्छ। लमहीबाट ३५ किमी अगाडि बढेपछि [[राप्ती राजमार्ग]] सुरु हुन्छ, जसले उत्तरतर्फ [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] जिल्लाहरूलाई जोड्दछ। === कोहलपुरदेखि महेन्द्रनगर === हेटौँडाबाट ४२८ किलोमिटर पश्चिममा रहेको [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]], एउटा महत्त्वपूर्ण विन्दु हो। यहाँबाट दक्षिणतर्फ {{convert|13|km}} को दूरीमा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] र भारतीय सीमा पर्दछ भने उत्तरतर्फ [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] जाने सडक रहेको छ। कोहलपुरबाट राजमार्ग कुसुम–इलाका जङ्गल भएर अघि बढ्छ, जसलाई [[बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को सम्भावित विस्तार क्षेत्रको रूपमा हेरिएको छ।<ref name="reed" /> [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]]मा [[कर्णाली नदी]] पार गरेपछि राजमार्ग पश्चिमतर्फ भारतको सिमानामा रहेको [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म पुग्छ र [[महाकाली नदी]]को ब्यारेज पार गर्दछ। चिसापानी र भीमदत्तबीचको सडक खण्डको अवस्था केही कमजोर रहेको छ। भीमदत्तबाट भारतको [[उत्तराखण्ड]]को पहिलो सहर [[बनबसा]]सम्म {{convert|4|km}} को विस्तार सडक रहेको छ।<ref name="reed" /> साथै, महेन्द्रनगर–टनकपुर लिङ्क रोडले यस राजमार्गलाई टनकपुर ब्यारेजसँग जोड्दछ। यस खण्डमा जम्मा २२ वटा पुलहरू रहेका छन्, जसको निर्माण कार्य सन् १९९६ मा सुरु भई सन् २००० मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>Jayanta Kumar Ray, India’s Foreign Relations, 1947–2007 (New Delhi: Routledge, 2011), p. 451.</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=onyAfyzvuXYC&dq=kohalpur+mahakali+section+mahendra+highway+india&pg=PA214 |title=Relations of NDA and UPA with Neighbours |date=2010 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-212-1060-7 |pages=214 |language=en}}</ref> == प्रमुख विन्दुहरू == {| class="wikitable" |+ {{Jct|country=NPL|NH|01}} (महेन्द्र राजमार्ग) |- ! प्रदेश !! जिल्ला !! मिलन–स्थान !! किमी (माइल) |- |rowspan="3"|[[कोशी प्रदेश]] ||[[झापा जिल्ला|झापा]]|| ⬇ [[मेची पुल]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|02}}–चारआली<br>{{Jct|country=NPL|NH|04}}–[[बिर्तामोड]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|07}}–[[सुरुङ्गा]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|09}}–दोमुखा<br>{{Jct|country=NPL|NH|76}}–[[दमक]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|78}}–[[उर्लाबारी]]||{{convert|0|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|12|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|21|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|29|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|32|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|53|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|56|km|mi|2|abbr=on}} |- | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|08}}–[[इटहरी]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|07}}–झुम्का </span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[लौकही]]|| {{convert|93|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|101|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|119|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|16}}–कदमहा चोक||{{convert|151|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|152|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|193|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="5"|[[मधेश प्रदेश]]|| [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[लहान नगरपालिका|लहान]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–चोहर्वा <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|80}}–बस्तीपुर चोक</span> ||{{convert|197|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|219|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|225|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|234|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] ||<span style="background-color:#ffdead"> {{Jct|country=NPL|NH|79}}–गोदार</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|30}}–धारापानी <br>{{Jct|country=NPL|NH|22}}–[[ढल्केबर]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|26}}–जमुनीबास <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|24}}–लालगढ</span> ||{{convert|241|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|249|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|258|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|261|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|266|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|13}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] <br> {{Jct|country=NPL|NH|28}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|32}}–नवलपुर||{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|301|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]|| {{Jct|country=NPL|NH|36}}–[[चन्द्रनिगाहपुर]] ||{{convert|328|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[बारा जिल्ला|बारा]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|33}}–[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] </span><br>{{Jct|country=NPL|NH|35}}–मनमत <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–पथलैया||{{convert|350|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|359|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|369|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="2"| [[बागमती प्रदेश]]||[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|09}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]||{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[चितवन जिल्ला|चितवन]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|42}}–[[भण्डारा]]</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–गोन्द्राङ <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–हाकिम चोक, पुलचोक <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–[[नारायणगढ]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–नारायणगढ||{{convert|453|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|474|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|476|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[नवलपुर जिल्ला|नवलपरासी पूर्व]]|| {{Jct|country=NPL|NH|45}}–डण्डा <br>{{Jct|country=NPL|NH|72}}–[[दुम्किबास]]|| {{convert|503|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|539|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="7"|[[लुम्बिनी प्रदेश]]||[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी पश्चिम]]||{{Jct|country=NPL|NH|46}}–भुमही||{{convert|565|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]]|| {{Jct|country=NPL|NH|47}}–[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|52}}–[[सालझण्डी]]||{{convert|593|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|619|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]]|| {{Jct|country=NPL|NH|50}}–जितपुर <br>{{Jct|country=NPL|NH|51}}–गोरुसिङ्गे||{{convert|625|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|639|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]]||{{Jct|country=NPL|NH|71}}–[[भालुवाङ]]|| |- |[[दाङ जिल्ला|दाङ]]||{{Jct|country=NPL|NH|53}}–[[भालुवाङ]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|54}}–[[लमही नगरपालिका|लमही]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|55}}–अमेलिया|| |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]]||{{Jct|country=NPL|NH|58}}–[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]|| |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]]|| {{Jct|country=NPL|NH|59}}–भुरीगाउँ|| |- |rowspan="2"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]||[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]|| {{Jct|country=NPL|NH|62}}–[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|65}}–स्याउली बजार <br>{{Jct|country=NPL|NH|66}}–[[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[दैजी]]|| |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|67}}–गड्डाचौकी <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–गड्डाचौकी || |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 9pteujf6ozknw2vpnvi1yoz17hvapz1 0 7111 1362347 1322423 2026-06-19T13:09:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362347 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक अर्धसैनिक बल}} {{Infobox law enforcement agency |agencyname = सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल |commonname = |patch = |patchcaption = |logo = चित्र:Armed Police Force logo.png |alt = |logocaption = |abbreviation = एपिएफ |badge = |badgecaption = |flag = |flagcaption = |motto = ''शान्ति, सुरक्षा, प्रतिबद्धता'' |mottotranslated = |mission = |formedyear = वि.सं २०५८ |legalpersonality = |formedmonthday = |preceding1 = |employees = |volunteers = |budget = |nongovernment = |country = नेपाल |countryabbr = |federal = हो |map = |mapcaption = |sizearea = |sizepopulation = |legaljuris = |governingbody = [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]] |governingbodyscnd = |constitution1 = सशस्त्र प्रहरी बल ऐन, २०५८ |speciality1 = |speciality2 = सीमा |overviewtype = |overviewbody = |headquarters = [[काठमाडौँ]], नेपाल |hqlocmap = |hqlocleft = |hqloctop = |hqlocmappoptitle = |sworntype = |sworn = |unsworntype = |unsworn = |electeetype = मन्त्री |minister1name = |minister1pfo = [[गृहमन्त्री (नेपाल)|गृह]] |chief1name = [[राजु अर्याल]] |chief1position = [[महानिरिक्षक]], एपिएफ |parentagency = |child1agency = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |unittype = |unitname = |officetype = |officename = |provideragency = |uniformedas = |stationtype = |stations = |airbases = |lockuptype = |lockups = |vehicle1type = |vehicles1 = |boat1type = |boats1 = |aircraft1type = |aircraft1 = |animal1type = |animals1 = |person1name = |person1reason = |person1type = |programme1 = |activity1name = |activitytype = |anniversary1 = |award1 = |website = {{URL| https://www.apf.gov.np}} |footnotes = |reference = }} [[File:Armed Police Force of Nepal.jpg|thumb|नेपालको सशस्त्र प्रहरी बलले बिहानको तालिम गर्दै।]] [[File:An Armed Police Force of Nepal personnel in Kathmandu.jpg|thumb|नेपाल सशस्त्र प्रहरी बलका कर्मचारी]] '''सशस्त्र प्रहरी बल''' [[नेपाल]]को एक अर्धसैनिक सुरक्षा निकाय हो। यो नेपालमा विद्रोह विरोधी कारबाहीको जिम्मेवारी पाएको एक स्थल सेना समेत हो। यसले सैन्य र कानुन प्रवर्तन दुवैको रूपमा एक प्रकारको दोहोरो भूमिका ओगटेको छ। यसको सेवा स्वैच्छिक छ र भर्नाको लागि न्यूनतम उमेर १८ वर्ष उमेर पार गरेको हुनुपर्दछ। [[माओवादी जनयुद्ध]] (वि.सं २०५२-२०६२) चर्किदै गएपछी [[नेपाल सरकार]]ले [[नेपाली सेना]] र [[नेपाल प्रहरी]]का विचमा एक अर्को शक्ति खाँचो महसुस गरी केही जनशक्ति [[नेपाली सेना]]बाट र केही जनशक्ति [[नेपाल प्रहरी]]बाट ल्याइ नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल २०५८ कार्तिक ८ मा [[गोविन्दराज जोशी]] गृहमन्त्री हुँदा उनकै पहलमा गठन गरिएको थियो। यसका प्रथम महानिरीक्षक [[कृष्णमोहन श्रेष्ठ]] थिए।<ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=2003-01-26 |title=Nepal's Police Chief Killed |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/01/26/world/nepal-s-police-chief-killed.html |access-date=2022-09-16 |issn=0362-4331}}</ref> नेपालको सेनाको वर्तमान कमन्ड र नियन्त्रण सङ्गठन [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] र यसको अन्तरिम संविधानको प्रोटोकल अनुसार रेखाङ्कित गरिएको छ। यसको स्थायी महानिरीक्षक सशस्त्र प्रहरी बलको प्रमुख हुन्, जुन नेपाली सेनाको तीन-तारे लेफ्टिनेन्ट जनरलको दर्जा बराबरको हुन्छ। सशस्त्र प्रहरी बलको आधारभूत सिद्धान्त शान्ति, सुरक्षा, प्रतिबद्धता हो। २०७९ वैशाख १८ देखि [[राजु अर्याल]] सशस्त्र प्रहरी बलका महानिरीक्षकको रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite news |date=२०७९ वैशाख १८ |title=सशस्त्र प्रहरी प्रमुखमा राजु अर्याल नियुक्त |language=नेपाली|work=अनलाइन खबर |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/05/1118806/%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b0%e0%a5%80%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%96%e0%a4%ae|access-date=१२ असोज २०८२}}</ref> == इतिहास == सशस्त्र प्रहरी बल, नेपालको स्थापना २०५८ कार्तिक ८ मा नेपालमा बढ्दो [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी विद्रोह]]को सामना गर्न नेपालको सेना र नागरिक प्रहरी बललाई मद्दत गर्न गरिएको थियो। यो मौलिक रूपमा एक अर्धसैनिक सङ्गठन थियो र प्रायः प्रतिविद्रोह कार्यहरूमा संलग्न थियो। २०६० साउन ३१ मा, नेपालको [[रामेछाप जिल्ला]]मा भएको सैन्य कारबाहीमा सशस्त्र प्रहरी बलका पाँच हवल्दार मारिएका थिए जसमा ३९ माओवादी विद्रोही मारिएका थिए। २०५९ माघ ११ मा, सशस्त्र प्रहरी बलका प्रमुख महानिरीक्षक [[कृष्णमोहन श्रेष्ठ]]लाई माओवादी विद्रोहीहरूले आफ्ना अङ्गरक्षक र श्रीमतीसँगै बिहानको पैदल यात्रा गर्ने क्रममा गोली हानी हत्या गरेका थिए।<ref name="प्रथम">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1063521-1674608091.html|title=कृष्णमोहन श्रेष्ठ हत्याको २० वर्ष: प्रायश्चितबिनाको सलामी ! |publisher=|work=नागरिक दैनिक|date=१० माघ २०७९|accessdate=१२ असोज २०८२|language=नेपाली}}</ref> == भूमिका == *नेपालको कुनै भागमा भएको वा हुन सक्ने सशस्त्र सङ्घर्ष नियन्त्रण गर्नु *नेपालको कुनै भागमा भएको वा हुन सक्ने सशस्त्र विद्रोह वा पृथकतावादी गतिविधि नियन्त्रण गर्नु *नेपालको कुनै भागमा भएको वा हुन सक्ने आतङ्ककारी गतिविधि नियन्त्रण गर्नु *नेपालको कुनै भागमा भएको वा हुन सक्ने दङ्गा नियन्त्रण गर्नु *नेपालको कुनै भागमा भएको वा हुन सक्ने दैवी प्रकोप र महामारीबाट पीडितको उद्धारमा सहयोग पुर्‍याउनु *नेपालको कुनै नागरिक वा अरु कसैलाई अपहरण गरिएमा अपहरित व्यक्तिको उद्धार गर्न वा अन्य कुनै किसिमको जघन्य तथा गम्भिर अपराध घटेमा वा गम्भिर प्रकृतिको अशान्ति भएमा वा हुने आशंका भएमा त्यसलाई नियन्त्रण गर्नु *नेपालको सीमा सुरक्षा गर्नु *वाह्य आक्रमणको अवस्थामा नेपाली सेनाको मातहतमा रही सहयोग गर्नु *नेपाल सरकारले तोकेको सार्वजनिक महत्वका भवन, संरचना र अन्य स्थल आदिको सुरक्षा गर्नु *नेपाल सरकारले सुरक्षा दिनु पर्ने ठहर्‍याएका व्यक्ति र तोकेको संस्था आदिको सुरक्षा गर्नु *यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा उल्लेख भएका वा अन्य प्रचलित कानून बमोजिम तोकिएका कार्यहरु गर्नु *नेपाल सरकारले समय समयमा तोके बमोजिमका अन्य कार्यहरु गर्नु * राजश्व, भन्सार तथा औद्योगिक सुरक्षा गर्न, *रेलवे सुरक्षा गर्नु। == सशस्त्र प्रहरी महानिरिक्षकहरू == {|class="wikitable" |- ! क्रम<ref>{{cite web | url=https://www.surakshyanews.com/detail/385| title=सशस्त्र प्रहरी बलका हालसम्मका महानिरीक्षकहरु (नामसहित) |publisher=सुरक्षा न्युज| accessdate=१२ असोज २०८२|language=नेपाली}}</ref> ! नाम ! कार्यकाल |- | १ | [[कृष्णमोहन श्रेष्ठ]] | align="center" | २०५७ माघ १९- २०५९ माघ १२ |- | २ | [[सहवीर थापा]] | align="center" | २०५९ माघ १३&ndash; २०६३ वैशाख २८ |- | ३ | [[वासुदेव ओली]] | align="center" | २०६३ वैशाख २९ &ndash; २०६६ वैशाख २ |- | ४ | [[सनतकुमार बस्नेत]] | align="center" | २०६६ वैशाख २ &ndash; २०६८ असार ३१ |- | ५ | [[किशोरकुमार लामा]] | align="center" | २०६८ साउन १ &ndash; २०६८ साउन १४ |- | ६ | [[शैलेन्द्रकुमार श्रेष्ठ]] | align="center" | २०६८ साउन १५ &ndash; २०६८ चैत २८ |- | ७ | [[कोशराज वन्त]] | align="center" | २०६८ चैत २९ &ndash; २०७२ पुस २ |- | ८ | [[दुर्जाकुमार राई]] | align="center" | २०७२ पुस ३ &ndash; २०७३ फागुन २ |- | ९ | [[सिंहबहादुर श्रेष्ठ]] | align="center" | २०७३ फागुन ३ &ndash; २०७४ चैत २८ |- | १० | [[शैलेन्द्र खनाल]] | align="center" | २०७४ चैत २९ &ndash; २०७८ चैत २८ |- | ११ | [[पुष्पराम केसी]] | align="center" | २०७८ चैत ३० &ndash; २०७९ वैशाख १८ |- | १२ | [[राजु अर्याल]] | align="center" | २०७९ वैशाख १९ &ndash; बहालवाला |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाली सेना]] * [[नेपाली सैनिक विमान सेवा]] * [[नेपाल प्रहरी]] * [[नेपाल सशस्त्र वनरक्षक]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/3_32.htm नेपाल] * [https://www.apf.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128131836/https://www.apf.gov.np/ |date=2020-11-28 }} {{नेपालका सरकारी निकायहरू}} [[श्रेणी:नेपालका सुरक्षा निकायहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सुरक्षा बल]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्ध]] melt6fgtx0svshghtoy4otmp06tgr0n 0 9176 1362442 1195793 2026-06-20T03:20:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362442 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = राष्ट्रिय समाचार समिति | image = National news agency Nepal 2.jpg | type = [[समाचार समिति]] | foundation = {{start date and age|1962|December|4|p=y|df=y}} | location = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | owner = | website = {{URL|http://www.rss.com.np}} | footnotes = }} '''राष्ट्रिय समाचार समिति''' ('''रासस''') [[नेपाल]]को सबैभन्दा पुरानो र देशव्यापी रूपमा रहेको समाचार समिति हो। समाचारपत्र प्रेषण र समाचार प्रसारण गर्न दुई वटा निजी समाचार समिति गाभिएर वि. सं. २०१८ मा राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९ बमोजिम यसको स्थापना गरिएको थियो। ==इतिहास== नेपालमा वि.सं. २०१६ भन्दा पूर्व कुनै संवाद समितिहरू थिएनन्। २०१६ साल पुस १ गते 'निष्पक्ष तवरमा समाचारको सङ्कलन र वितरण गर्ने' उद्देश्यले 'नेपाल संवाद समिति'को स्थापना भएको थियो। यो संवाद समिति २०१७ साल फागुन ६ सम्म चालू रह्यो। निष्पक्ष तवरमा समाचारको सङ्कलन र वितरण गर्ने उद्देश्यले पुनः २०१७ साल वैशाख ३० गते 'सगरमाथा संवाद समिति'को स्थापना भएको थियो। यो संवाद समिति पनि २०१७ साल फागुन ६ सम्म चालू रह्यो। २०१८ साल फागुन ७ गते राष्ट्रिय संवाद समितिका नामले हालको राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस)को स्थापना भएको हो<ref>http://www.rss.com.np/login/auth?format=#{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। तर राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९ भने २०१९ साल मंसिर १९ गते मात्र लागू भएको हो। राष्ट्रिय समाचार समिति ऐन, २०१९मा राष्ट्रिय समाचार समितिको उद्देश्य यसरी व्याख्या गरिएको छ- 'नेपाल अधिराज्य भित्रका र विदेशका समेत निष्पक्ष एवं आधिकारिक समाचार तथा सूचना देशबासी तथा विदेशीले पनि जानकारी पाउन र अधिराज्यमा एकताको भावनाको वृद्धिको साथै ठोस जनमतको सृजनामा मद्दत होस् भन्ने हेतुले देश तथा विदेशमा पूर्ण तथा वास्तविक समाचार एवं सूचनाको खोजी गरी प्राप्त भएका समाचार र सूचना प्रयोगकर्ताहरूमा वितरण गर्नुका साथै समाचारहरूको समुचित आदान-प्रदानसमेत गर्न एक राष्ट्रव्यापी राष्ट्रिय समाचार समितिको गठन र त्यसको स्वस्थ एवं मजबूत जग बसाल्न व्यवस्था गर्ने। ==स्वर्ण महोत्सव== [[File:National news agency Nepal.jpg|thumb|राष्ट्रिय समाचार समिति स्वर्ण महोत्सव स्मारक]] वि.सं. २०१८ मा स्थापना भएको राष्ट्रिय समाचार समितिले वि.सं. २०६८ मा ५० वर्ष पुरा गरेको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://rssnepal.org.np/ आधिकारिक वेबसाइट] * [http://bossnepal.com/national-news-agency-nepal/ राष्ट्रिय समाचार समिति]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170112112720/http://bossnepal.com/national-news-agency-nepal/ |date=2017-01-12 }} [[श्रेणी:आम सञ्चार]] 3wmg6qgk0n6qtu19aeephzyanmwv17n 0 9768 1362367 1235756 2026-06-19T20:30:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362367 wikitext text/x-wiki {{India Districts |Name = पूर्वी चम्पारण |Local = |State = बिहार |Division = [[तिरहुत प्रमण्डल|तिरहुत]] |HQ = मोतिहारी |Map = Bihar district location map East Champaran.svg |Area = 3968 |Rain = १२४१ |Population = 5,082,868 |Urban = |Year = २०११ |Density = १२८१ |Literacy = ५८.२६ % |SexRatio = ९०१ |Tehsils = |LokSabha = [[Purvi Champaran (Lok Sabha constituency)|Purvi Champaran]], [[Paschim Champaran (Lok Sabha constituency)|Paschim Champaran]], [[Sheohar (Lok Sabha constituency)|Sheohar]] |Assembly = [[Raxaul (Vidhan Sabha constituency)|Raxaul]], [[Sugauli (Vidhan Sabha constituency)|Sugauli]], [[Narkatiya (Vidhan Sabha constituency)|Narkatiya]], [[Harsidhi (Vidhan Sabha constituency)|Harsidhi]], [[Govindganj (Vidhan Sabha constituency)|Govindganj]], [[Kesaria (Vidhan Sabha constituency)|Kesaria]], [[Kalyanpur, Purvi Champaran (Vidhan Sabha constituency)|Kalyanpur]], [[Pipra, Purvi Champaran (Vidhan Sabha constituency)|Pipra]], [[Madhuban (Vidhan Sabha constituency)|Madhuban]], [[Motihari (Vidhan Sabha constituency)|Motihari]], [[Chiraia (Vidhan Sabha constituency)|Chiraia]], [[Dhaka (Vidhan Sabha constituency)|Dhaka]] |Rivers = [[Gandak]], [[Burhi Gandak]], [[Baghmati]] |Highways = [[National Highway 28A (India)|NH 28A]], [[National Highway 104 (India)|NH 104]] |Website = http://eastchamparan.bih.nic.in/ }} '''पूर्वी चम्पारण''' ( {{lang-hi|पूर्वी चंपारण जिला}} , {{lang-ur|{{nastaliq|مشرقی چمپارن ضلع}}}} ''Mašriqī Čaṃpāraṇ जिल्ला)'' [[बिहार]] राज्य मा[[भारत]]मा एक प्रशासनिक जिल्ला हो। जिल्लाको सदरमुकाम मोतिहारीमा स्थित छ। ''' पूर्वी चम्पारण ''' [[बिहार]]को [[तिरहुत]] [[प्रमण्डल]]को एक [[जिल्ला]] हो। [[चम्पारण जिल्ला|चम्पारण]]लाई विभाजित गरी सन १९७१ मा बनाएको पूर्वी चम्पारणको सदरमुकाम [[मोतिहारी]] हो। '''चम्पारण'''को नाम चम्पा+ अरण्यबाट बनेको छ जसको अर्थ हुन्छ- चम्‍पाको वृक्षहरूबाट आच्‍छादित जंगल। पूर्वी चम्‍पारणको उत्तरमा एक तर्फ जहाँ [[नेपाल]] तथा दक्षिणमा [[मुजफ्फरपुर जिल्ला|मुजफ्फरपुर]] स्थित छ, त्यहीँ दोस्रो तर्फ यसको पूर्वमा [[शिवहर]] र [[सीतामढी]] तथा पश्चिममा [[पश्चिम चम्पारण जिल्ला|पश्चिम चंपारण जिल्ला]] जिलाहरू छन्। जिल्लामा ३९६९ मी ^२को एक क्षेत्रमा रह रहेको छ र ३,९३३,६३६ (को आबादि छ। {{As of|2001|lc=on}} )। पूर्वी चम्पारण तिरहुत डिभीजनको एक भाग हो। यो वर्तमानमा रेड करिडोर को एक भाग हो। २०११ को अनुसार यो [[पटना जिल्ला|पटना]] पछि बिहारको दोश्रो सबै भन्दा जन घनत्व आबादी भएको जिल्ला (३९ को) हो।<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ==भूगोल== पूर्वी चम्पारण जिल्लाले {{convert|3968|km2|sqmi}} को क्षेत्र ओगटेको छ,<ref name="Reference Annual">{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Bihar: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1118–1119 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> अपेक्षाकृत 'वानुअतु एस्पिरिटू सैंटोको बराबर छ। <ref name="Islands">{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | accessdate = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Espiritu Santo 3,956km2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |date=2018-02-20 }}</ref> गण्डक, बुढी गण्डक र [[बागमती नदी|बागमती]] यस क्षेत्रमा बग्ने महत्त्वपूर्ण नदिहरू हुन। ==जनसङ्ख्या तथ्याङ्क== २०११ को जनगणना अनुसार पूर्वी चम्पारण जिल्लाको जनसङ्ख्या ५,०८२,८६८ छ,<ref name="districtcensus" /> लगभग [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरव इमिरेट्स]]<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = United Arab Emirates 5,148,664 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> या कोलोराडो, संयुक्त राज्य अमेरिका। <ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=2011-09-30|quote=Colorado 5,029,196}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref>को बराबर। यो भारतमा २१ को बारीयता क्रम मा (६४०को कुलको बाहिर) छ।<ref name=districtcensus/>जिल्लाको जनसंख्या घनत्व १,२८१ बासिन्दा प्रति वर्ग किलोमिटर (३,३२०/sq mi) छ।<ref name=districtcensus/>२००१-२०११ दशकले अधिक जनसङ्ख्या वृद्धि दर २९.०१% थियो। <ref name=districtcensus/>पूर्बी चम्पारण प्रत्येक १००० पुरुषहरूको लागि ९०१ महिलाहरूको लिंग अनुपात छ,<ref name="districtcensus" /> र ५८.२६ को साक्षरता दर छ। <ref name="districtcensus" /> ==उप प्रभागहरू== *मोतिहारी सदर *Areraj *Raxual *Shikarahna *Pakridayal ==भाषाहरू== भाषाहरू [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] बोल्न वालहरूको संख्या लगभग ४० ००० ०००सँग बिहारी भाषा समूहमा एक जीब्रो, दुवै [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] र कैथी लिपिहरूमा लेखयो शामिल हैं। <ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bhojpuri: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | accessdate = 2011-09-30 | edition = 16th edition | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas}}</ref> स्वर्गीय गुप्तेश्वर प्रसाद उर्फ ​​Bhulan जी उप - Pakdidayal प्रभागमा एक नै कैथी लेखक थियो। त्यो Devkulia गाँउको एक निवासी थियो। अभी केवल असगर अली अंसारी काठी लेखक हो। उनको निवास (chaklaloo) motijheel, Mehsiमा छ। ==संस्कृति== ===पर्यटन=== Mehsi पूर्वी चंपारणको एक प्रवेश बिंदु यदि तपाईंँ पटना, मुजफ्फरपुर देखि रक्सौलको लागि यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने, रेलवे र सडकको दुवै द्वारा जोडिएको छ। यस सानो समुदायमा धेरै महत्त्वपुर्ण ठाउ छ रेलवे स्टेशनको पूर्वी भागमा। गाँईघाट गाँउ धेरै राम्रो कृषि क्षेत्रको लागि प्रसिद्ध छ र यहाँ पनि जोडने वाला सडक हरिसिद्दी छ र बेतियाको बाईपास छ। गाँईघाट जिल्ला सदरमुकाम (मोतिहारी) देखि १५ किमी पश्चिममा स्थित छ। तपाईंँ यस गाँउमा श्री अरविंद कुमार घर (पञ्जाबी डेरा) पाउन सक्नु हुन्छ। यो मिर्जा हलीम शाह मस्जिद, दरगाह, एक धेरै पुराना पुस्तकालय 'नागरिक पुस्तकालय', अङ्ग्रेजी कालको पुरानो हाई स्कूल (तिरहुत विद्यालय), लिचि र आँपको बगैचा र अरु महत्त्वपुर्ण ठाउ शामिल छन। यहाँ धेरै बटन कारखाना छन, एक लघु उद्योग, यध्यपी धेरै मानिसहरू कृषि र वाणिज्यमा निर्भर छन। Mehsi लेखक र बौद्धिक, राजकमल चौधरीको जन्मस्थान थियो। राजकमल चौधरीको जन्मस्थानको बारेमा अन्तिम वाक्य पूर्वी चम्पारण जिल्लाको Mehsi मा हैन, तर यो बिहारको सहरसा जिल्लामा छ। हजरत मौलाना मोहम्मद अब्दुल अजीजको मजार Kodaria गाँउमा छ, पोस्ट Kodaria Phenhara भएर। उनी Awaisiya सिलसिलाको एक धेरै शक्तिशाली संत हुन। उनको पुण्य तिथी प्रतेक वर्ष ११ औँ र १२ औँ Fasli बैशाख (हिंदू क्यालण्डर अनुसार)मा मनाइन्छ। ११ Fasli बैशाखको शाम को, वहाँ Magrib nimaz पछि एक ''Miladun नबी,'' त ''सलत - ओ - सलाम'' र ''दुआ'' छ। १०:३० बजे १२ औँ Fasli बैशाख ''chaders'' आफ्नो कोठा मा, जहां त्यो मर्यो देखि लिया जान्छ, उनको मजार शरीफ. त फेरि वहाँ ''Chader Poshi'' र ''Milad - ए - नबी'' छ। ''Milad'' पछि वहाँ ''सलत - ओ - सलाम'' र ''दुआ'' हुन्छ। दुआ पछि सबै भक्तहरूको लागि दिउसोको भोजन। Phenhara यस जिल्लामा एक सानो सहर हो। यो एक धेरै पुरानो मिडिल स्कूल हो, जो १९३० भन्दा पहिले स्थापित भएको थियो। '''महात्मा गान्धी ने''' एक पल्ट यस ठाँउको भ्रमण गरे। Phenhara हिंदू र मुस्लिम एकताको एक उदाहरण प्रदान गर्दछ। Phenhara एक सहर राम्रो तरिकाले शिक्षित र राजनीतिक रूप बारेमा ठेगाना हो। यो सहरको मध्य विद्यालय, HF हाई स्कूल र मदरसा इस्लामियाको एक संगम छ। अबेर से, राजनीतिमा सीटोंको आरक्षणको माध्यम से, Phenharaको महिलाहरू लाई अगाडि आ गए ब्लकको विकासमा हात मिलानको लागि। यस चिंता मा, '''ड. अनीता शाह,''' जिल्ला पार्षदको Phenhara, सक्रिय रूपले गरिएको छ विभिन्न विकासात्मक गतिविधिहरू बढी सबै वर्गहरूको प्रगतिमा शामिल छ। त्यो एक Phenhara ब्लकमा सबै भन्दा लोकप्रिय नेताको छ र महान बहुमतसँग चुनाव जीतयो। Kesariya जिल्लाको दक्षिण पूर्वी भागमा छ। यो Kesariya स्तूपको स्थान, स्थानीय Deura, एक पुरानो स्तूपको रूपमा जानिन्छ। ढाका जिल्लामा सहरहरू मध्ये एक हो। महात्मा गान्धी प्रसिद्ध पूर्वी चम्पारण देखि सत्याग्रह आन्दोलन शुरू गरे। Barharwa Lakhansen ढाका ब्लकमा एक सानो गाँउ हो। त्यो आफ्नो पत्नीसँग कस्तूरबा गान्धी वहाँ एक स्कूल १९१७ मा शुरू गरेको छ, जो यस क्षेत्रमा सबै भन्दा पुरानो स्कूल हो। पूर्वी चम्पारणको एक गाँउ Siraunais. कस्तूरबा गान्धी एक पल्ट यहाँको दौरा गर्नको लागि मान्छेको महात्मा गान्धीको बुनियादी शिक्षा अवधारणाहरू सिखाने। [[चित्र:Raxaul Junction.jpg|thumb|रक्सौल जंक्शन]] रक्सौल पूर्वी चम्पारण जिल्लामा एक प्रमुख सहर हो। यो नेपालसंग भारतको सीमावर्ती सहर हो। यस सहर '''नेपाल जाने प्रबेशद्वार''' रूपमा जानिन्छ। यो '''NH२८A'''बाट र Chhapawa (NH२८A मा) देखि ३२ किमी टाढा जोडिएको छ , मोतिहारी (जिल्ला टाउन) देखि ५२ किमी र बेतिया (पश्चिमी चंपारणको जिल्ला सहर) देखि ६० किमीको दूरीमा जोडिएको छ। अहिले यो सहरलाई पूर्व चम्पारणको जिल्ला अन्तरगत छ उप प्रभागीय सहर बनाईएको छ। Manjur आलम मद्रास उच्च न्यायालयको प्रसिद्ध वकील, जसले ईटन कलेज इङ्गल्याण्डमा अध्ययन गरे, रक्सौल सहरका हुन। [[वीरगन्ज महानगरपालिका|बीरगंज]] - नेपालको दोश्रो ठूलो सहर यस सहरबाट मात्र ३ किमी टाढा छ। [[चित्र:Adapur Railway Station.jpg|thumb|आदापुर रेलवे स्टेशन]] आदापुर एउटै नामको पुलिस स्टेशन, ब्लक, प्रखण्ड र रेलवे स्टेशनसँग एक प्रसिद्ध सहर हो। यो नेपालको सीमाको पूर्वी चम्पारण जिल्लाको उत्तरी सिरेमा स्थित छ र रक्सौल देखि रेल द्वारा १३ किलोमीटरको दूरीमा स्थित छ। Lauria Nandangarh एक प्रसिद्द् ऐतिहासिक ठाँउ, एक महान सम्राट अशोक स्तंभको साइट हो। यो विश्वको पहिलो लोकतंत्रको ठाँउको रूपमा एक प्रतिष्ठा छ {{Who|date=April 2010}} , छ जो हामी Luchhawi गणराज्यको रूपमा जान्दछन्। <ref>[http://www.khwab.yolasite.com मोतिहारी ख्वाब "फाउंडेशन"मा गैर सरकारी सङ्गठन]</ref> Jihuli उत्तर बिहारमा सबै भन्दा प्रसिद्ध भूमिहार समुदाय गाँउ हो। '''katnautia''' गाँउ ब्लक chauradano प्राचीन समय देखि शिव मन्दिरको लागि प्रसिद्ध छ। ===उल्लेखनीय व्यक्तित्व=== केसरिया स्तूप केसरियाको विश्वमा सबै भन्दा अग्लो र ठुलो बौद्ध स्तूपको दावा छ। १९९८ मा भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (एएसआई) द्वारा एक उत्खननको समयमा स्तूपको खोज गरेको थियो। स्तूप २०० ई. र ७५० ई.को बीचको भएको र चौथो सताब्दीका शासक राजा चक्रवर्तीसँग जुडिएको हुन सक्छ। [२] ऊंचाई १०४ फुटको ऊंचाई मा, केसरिया स्तूप जाभाको Borobodur स्तूप भन्दा एक फुट आग्लो छ। यो पनि नालंदा जिल्लाको Ghorakatora मा भएको दोश्रो सबै भन्दा ठुलो स्तूप भन्दा अग्लो छ [३]। पूर्वी चम्पारणको राष्ट्रिय सूचना विज्ञान केन्द्र (मोतिहारी)ले उल्लेख गरेको छ की बिहारमा १९३४ मा आए भूकम्प आएको भूकम्प भन्दा अगाडि १२३ फुट अग्लो थियो। एएसआईको एक प्रतिबेदन अनुसार, केसरिया स्तूप मूलरूपमा ऊंचाईमा १५० फीट थियो। सांची स्तूप- एक विश्व पुरातात्विक स्थलको ऊंचाई ७७.५० फीट छ। [प्रशस्ति पत्रको जरूरत] '''ARERAJ:''' Areraj एक ऐतिहासिक ठाँउ हो, एक प्रसिद्ध शिव मन्दिरको लागि राम्रो तरिकाले जानिन्छ। लाखों शिव भक्तको महाशिवरात्रीको अवसरमा प्रत्येक वर्ष आउने गर्छन। पाँच किलोमिटर पूर्व तिर एक सानो '''Fatuha''' गाँउ प्रेरणाको एक ठाँउ हो, '''श्री Bhabhikshan शाह,''' स्वतन्त्रता सेनानी थिए र महात्मा गान्धीको इंडिगो आन्दोलनको समयमा जेल पठाईएका थिए। उनको साने छोरा '''श्री राम रातो शाह''' एक सामाजिक कार्यकर्ता छ र अल्पसंख्यकहरूको विकासको लागि काम गर्दैछन्। उनको नाति '''ड. एस.एन. प्रसाद (M.Sc, पीएच.डी.)''' पनि समाजको लागि काम गरी रहेकोका छन। ==अरु पनि हेर्नुहोस== * रक्सौल * मोतिहारी निरंजन * जर्ज ओरवेल * बिहारको जिल्ला ==सन्दर्भ== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://eastchamparan.bih.nic.in/ पूर्वी चंपारण जिल्लाको वेबसाइट] * [http://www.allaboutbihar.com/districts/purba_champaran/index.php पूर्वी चंपारण सूचना पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323000445/http://www.allaboutbihar.com/districts/purba_champaran/index.php |date=2012-03-23 }} {{Geographic location |Centre = पूर्वी चम्पारण जिल्ला |North = ''[[नेपाल]]'' |Northeast = |East = [[सीतामढी जिल्ला]] |Southeast = [[शिवहर जिल्ला]] |South = [[मुजफ्फरपुर जिल्ला]] |Southwest = [[सारण जिल्ला|सारन जिल्ला]] |West = [[गोपालगन्ज जिल्ला|गोपालगञ्ज जिल्ला]] |Northwest = [[पश्चिम चम्पारण जिल्ला]] }} {{टेम्पलेट बिहारका जिल्ला तथा प्रमण्डलहरू}} [[श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल]] lq7m17nfptgbydb3mxvwhszh8zoviwb 0 9844 1362382 1353602 2026-06-19T21:34:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362382 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|हिन्द महासागरको उत्तरपूर्वी भाग}} {{Infobox body of water | name = बङ्गालको खाडी | image = Bay of Bengal map.png | caption = बङ्गालको खाडीको नक्सा | alt = Map of the Bay of Bengal | image_bathymetry = | caption_bathymetry = TSM | location = दक्षिण एसिया र दक्षिणपूर्वी एसिया | coords = {{coord|15|N|88|E|type:waterbody_scale:10000000|display=inline,title}} | type = खाडी | inflow = हिन्द महासागर | outflow = | catchment = | basin_countries = बङ्गलादेश<br />भारत<br />इन्डोनेसिया<br />म्यानमार<br />श्रीलङ्का<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/baybengal.htm|title=Map of Bay of Benglal- World Seas, Bay of Bengal Map Location – World Atlas|date=4 February 2021}}</ref><ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Bay of Bengal |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bay_of_Bengal |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref> | length = {{convert|2090|km|mi|abbr=on}} | width = {{convert|1610|km|mi|abbr=on}} | area = {{convert|26,00,000|km2|sqmi|abbr=on}} | depth = {{convert|2600|m|ft|abbr=on}} | max-depth = {{convert|4694|m|ft|abbr=on}} }} '''बङ्गालको खाडी''' ({{भाषा-बङ्गाली|বঙ্গোপসাগর}}) [[हिन्द महासागर]]को उत्तरपूर्वी भाग हो।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Bay of Bengal|युआरएल=http://www.wcs.org/where-we-work/oceans/bay-of-bengal.aspx|प्रकाशक=Wildlife Conservation Society|पहुँचमिति=1 December 2012|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref>यसको सीमाको पश्चिम र उत्तर-पश्चिममा [[भारत]], उत्तरमा [[बङ्गलादेश]] र पूर्वमा [[म्यानमार]] र भारतको [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान निकोबार द्वीप समूह]] पर्दछन्। यसको दक्षिणी सीमा सङ्गमान कान्डा, श्रीलङ्का र सुमात्राको उत्तर पश्चिमी बिन्दु ([[इन्डोनेसिया]]) बीचको रेखा हो। यो संसारकै सबैभन्दा ठूलो जल क्षेत्र हो त्यसैले यसलाई खाडी भनिन्छ। [[दक्षिण एसिया]] र दक्षिणपूर्वी एसियामा बङ्गालको खाडीमा निर्भर विभिन्न देशहरू छन्। बेलायती भारतको अस्तित्वकालमा यसलाई ऐतिहासिक बङ्गाल क्षेत्र र पछि बङ्गालको खाडीको नाम दिइएको थियो। त्यतिबेला कोलकाता बन्दरगाहले [[भारत]]मा बेलायती शासनको प्रवेशद्वारको रूपमा काम गर्दथ्यो। कोक्सको बजार, संसारको सबैभन्दा लामो समुद्री किनार र [[सुन्दरवन]], सबैभन्दा ठूलो म्याङ्ग्रोभ वन हो। यो [[पाटे बाघ]]को प्राकृतिक वासस्थान समेत हो। बङ्गालको खाडीले २,६०,००० वर्ग किलोमिटर (१,००,००० वर्ग किलोमिटर) क्षेत्रफल ओगटेको छ। बङ्गालको खाडीमा थुप्रै ठूला नदीहरू बग्छन् जसमा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]–[[हुगली नदी|हुगली]], पद्म, ब्रह्मपुत्र–जमुना, बराक–सूरमा–[[मेघना नदी|मेघना]], इरावती, [[गोदावरी नदी|गोदावरी]], महानदी, ब्रह्मणी, बैतराणी, [[कृष्णा नदी|कृष्णा]] र [[कावेरी नदी|कावेरी]] पर्दछन्। महत्वपूर्ण बन्दरगाहमा [[चेन्नई]], एन्नोरे, [[चट्टोग्राम]], कोलम्बो, कोलकाता–हल्दिया, मोङ्ला, पारादिप, पोर्ट ब्लेयर, मटरबाडी, विशाखापट्टनम् आदी पर्दछन्। साना बन्दरगाहमध्ये गोपालपुर बन्दरगाह, काकीनाडा र पयारा रहेका छन्। == शाब्दिक अर्थ == यस खाडीको नाम ऐतिहासिक बङ्गाल क्षेत्र (आधुनिक [[बङ्गलादेश]] र भारतीय राज्य [[पश्चिम बङ्गाल]]) बाट प्राप्त भएको थियो।<ref name="Kuttan">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=nERVRxj22W0C&pg=PA243 | title=The Great Philosophers of India | publisher=AuthorHouse | author=Kuttan | year=2009 | isbn=978-1434377807}}</ref><ref name="indiatourism4u">{{cite web | url=http://www.indiatourism4u.in/tourism/960/Tamil-Nadu/Dhanushkodi/ | title=Dhanushkodi | publisher=indiatourism4u.in | access-date=21 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140308014348/http://www.indiatourism4u.in/tourism/960/Tamil-Nadu/Dhanushkodi | archive-date=8 March 2014 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308014348/http://www.indiatourism4u.in/tourism/960/Tamil-Nadu/Dhanushkodi |date=8 March 2014 }}</ref> प्राचीन शास्त्रहरूमा यस जल निकायलाई 'महोदधि' भनी उल्लेख गरिएको थियो। बङ्गालको खाडीको लागि अर्को [[संस्कृत]] नाम पूर्वपयोधि अर्थात् पूर्वीय सागर हो। <ref>[[commons:चित्र:1794 Anville Map of the Ancient World - Geographicus - AncientWorld-anville-1794.jpg|1794, Orbis Veteribus Notus by Jean Baptiste Bourguignon d'Anville]]</ref> == इतिहास == [[चित्र:Andaman ross is.jpg|thumb|अण्डमानमा रहेको रोस टापु]] प्राचीन शास्त्रीय भारतमा बङ्गालको खाडीलाई कलिङ्ग सागर भनेर चिनिन्थ्यो। बङ्गालको खाडीको पश्चिमी तटमा उत्तरी क्षेत्रलाई हाल [[भारत]]को मद्रास राज्य मानिन्छ। <ref name="reemerge">{{citation|title=The Re-Emergence of the Bay of Bengal |url=https://www.jstor.org/stable/jtms.7.2.49?read-now=1&refreqid=excelsior%3A2142cf46cb5e2191d80a2a87b629b6ad&seq=4#page_scan_tab_contents |publisher=McFarland & Company |page=52 |last=Agarwala |first=Nitin |journal = The Journal of Territorial and Maritime Studies|date=2020 |volume = 7|issue = 2}}</ref><ref>{{citation |title=Maritime Trade of Ancient Kalinga |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2011/Nov/engpdf/39-41.pdf |publisher=Orissa Review |page=41 |last=Mohanty |first=PC |date=November 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205043038/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2011/Nov/engpdf/39-41.pdf |date=2021-12-05 }}</ref> चोल वंश (९औँ शताब्दी देखि १२औँ शताब्दीसम्म) अन्तर्गतका राजेन्द्र प्रथमले यस क्षेत्रमा शासन गरेका थियो। बङ्गालको खाडीलाई चोल सागर पनि भनिन्थ्यो। पछि, काकतीय राजवंश गोदावरी र कृष्णा नदीहरूको बीच बङ्गालको खाडीको पश्चिमी तटरेखासम्म पुगेको थियो। ईसापूर्व प्रथम शताब्दीको बीचतिर [[कुषाण साम्राज्य|कुशान]]ले उत्तरी भारतमा आक्रमण गरि बङ्गालको खाडीसम्म फैलिएको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। <ref name="reemerge" /> पछि, चन्द्रगुप्त मौर्यले उत्तरी भारतभरि मौर्य वंशलाई बङ्गालको खाडीसम्म फैलाएका थिए। हाजीपुर पोर्तुगाली समुद्री डाँकु लागि बलियो किल्ला थियो। सोह्रौँ शताब्दीमा पोर्तुगालीहरूले बङ्गालको खाडीको उत्तरतिर हालको [[चट्टोग्राम]] (पोर्तो ग्रान्दे) र सप्तग्राममा (पोर्तो पेक्वेनो) व्यापारिक चौकीहरू बनाएका थिए।<ref>[http://www.colonialvoyage.com/bengal.html The Portuguese in Bengal. History of Ugolim (Hoogli), Meliapore ...] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203140122/http://www.colonialvoyage.com/bengal.html |date=3 February 2007 }} URL accessed 21 January 2007</ref> == महत्त्व == === आर्थिक महत्त्व === बङ्गालको खाडीसँगैको पहिलो व्यापारिक उद्यमहरू मध्ये ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] रहेको थियो। गोपालपुर उनीहरूको मुख्य व्यापारिक केन्द्रहरू मध्ये एक थियो। बङ्गालको खाडी किनारका अन्य व्यापारिक कम्पनीहरू अङ्ग्रेजी इस्ट इन्डिया कम्पनी र [[फ्रान्सेली इस्ट इन्डिया कम्पनी]] थिए।<ref>{{cite web |url = http://dspace.jdvu.ac.in/bitstream/123456789/20383/1/Acc.%20No.%20DC%20129.pdf |title = Environmental assessment of coastal water at Bakkhali |archive-url = https://web.archive.org/web/20150226082556/http://dspace.jdvu.ac.in/bitstream/123456789/20383/1/Acc.%20No.%20DC%20129.pdf |archive-date = 26 February 2015 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226082556/http://dspace.jdvu.ac.in/bitstream/123456789/20383/1/Acc.%20No.%20DC%20129.pdf |date=26 February 2015 }}</ref> [[बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास]] वा बिम्स्टेकले बङ्गलादेश, भुटान, भारत, म्यानमार, नेपाल, श्रीलङ्का र थाइल्यान्ड बीच बङ्गालको खाडीको वरिपरि अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा स्वतन्त्र व्यापारलाई सहयोग गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://na.nefsc.noaa.gov/lme/text/lme34.htm |title=LME 34 Bay of Bengal |website=NOAA |access-date=21 January 2007 |archive-url=https://archive.today/20030418122740/http://na.nefsc.noaa.gov/lme/text/lme34.htm |archive-date=18 April 2003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030418122740/http://na.nefsc.noaa.gov/lme/text/lme34.htm |date=18 April 2003 }}</ref> सेतुसमुद्रम जहाजरानी नहर परियोजना एउटा नयाँ उद्यम हो जसले मन्नारको खाडीलाई बङ्गालको खाडीसँग जोड्ने मार्गको रूपमा काम गर्दछ। बङ्गालको खाडी माछाको लागि पनि लोकप्रिय छ। एक वर्षमा बङ्गालको खाडीबाट मात्रै विश्वको औसत माछाको २० लाख टन माछा पाइन्छ। <ref>{{cite magazine |title=The Bay of Bengal: New bay dawning |url=https://www.economist.com/news/asia/21576721-harbours-eastern-lobe-indian-ocean-could-transform-economic-geography-asia-new |magazine=The Economist |date=27 April 2013}}</ref> === भौगर्भिक महत्व === बङ्गालको खाडी दक्षिण र दक्षिणपूर्वी एसियामा मध्यमा अवस्थित छ। यो दुई ठूला आर्थिक क्षेत्र [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|सार्क]] र आसियाको केन्द्रमा रहेको छ। यसले उत्तरमा चीनको दक्षिणी भू-भाग र [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]का प्रमुख समुद्री बन्दरगाहहरूलाई प्रभाव पार्छ। चीन, भारत र बङ्गलादेशले उच्च समुद्रमा आतङ्कवादको जाँच गर्न सहयोग बढाउन [[मलेसिया]], [[थाइल्यान्ड]] र [[इन्डोनेसिया]]सँग नौसैनिक सहयोग सम्झौता गरेका छन्।<ref name="atimes.com">{{cite news |last=Berlin |first=Donald L. |date=25 January 2005 |title=The emerging Bay of Bengal |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GA25Df05.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050129213059/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GA25Df05.html |url-status=unfit |archive-date=29 January 2005 |newspaper=Asia Times Online }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131129113037/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GA25Df05.html |date=29 November 2013 }}</ref> [[चित्र:Malabar 07-2 exercise.jpg|250px|right|thumb|बङ्गालको खाडीमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको पानीजहाज]] यसको बाहिरी टापुहरू (अण्डमान र निकोबार द्वीप) र र महत्त्वपूर्ण बन्दरगाहहरूमा [[चेन्नई]], एन्नोरे, [[चट्टोग्राम]], कोलम्बो, कोलकाता–हल्दिया, मोङ्ला, पारादिप, पोर्ट ब्लेयर, मटरबाडी, विशाखापट्टनम् आदी पर्दछन् जसले बङ्गालको खाडी र यसको तटसँगै यसको महत्वलाई अझ जोड दिन्छ।<ref>{{cite news |last=Arpi |first=Claude |date=26 December 2006 |title=1971 War: How the US tried to corner India |url=http://www.rediff.com/news/2006/dec/26claude.htm |work=Rediff.com}}</ref> [[चीन]]ले [[म्यानमार]] र [[बङ्गलादेश]]सँग यस क्षेत्रमा प्रभाव प्रक्षेपण गर्ने प्रयास गरेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले बङ्गलादेश, [[मलेसिया]], सिङ्गापुर, [[थाइल्यान्ड]] र हालै भारतसँग ठूलो अभ्यास गरेको छ। बङ्गालको खाडीमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो सैनिक अभ्यास, जसलाई मालाबार २००७ को नामले चिनिन्छ, जुन सन् २००७ मा सम्पन्न भएको थियो। [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], बङ्गलादेश, [[थाइल्यान्ड]], सिङ्गापुर, जापान र अस्ट्रेलियाका नौसेनाहरूले यसमा भाग लिएका थिए जसमा [[भारत]] सहभागी थियो।<ref name="globalpolitician.com">{{cite web |url=http://www.globalpolitician.com/23382-india |title=India's Largest Naval War Game in Bay of Bengal |website=Global Politician |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015000845/http://www.globalpolitician.com/23382-india |archive-date=15 October 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015000845/http://www.globalpolitician.com/23382-india |date=15 October 2012 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Parameswaran |first=Prashanth |date=7 May 2015 |title=US Eyes Expanded Military Exercises with ASEAN Navies |url=https://thediplomat.com/2015/05/us-eyes-expanded-military-exercises-with-asean-navies/ |journal=The Diplomat |access-date=11 November 2015}}</ref><ref>{{cite news |last=Miglani |first=Sanjeev |date=22 July 2015 |title=India, Japan, U.S. plan naval exercises in tightening of ties in Indian Ocean |url=https://www.reuters.com/article/us-india-military-exercises-idUSKCN0PW1EB20150722 |work=Reuters |access-date=11 November 2015 |archive-date=4 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151204083652/http://www.reuters.com/article/2015/07/22/us-india-military-exercises-idUSKCN0PW1EB20150722 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Gady |first=Franz-Stefan |date=13 October 2015 |title=Confirmed: Japan Will Permanently Join US-India Naval Exercises |url=https://thediplomat.com/2015/10/confirmed-japan-will-permanently-join-us-india-naval-exercises/ |journal=The Diplomat |access-date=11 November 2015}}</ref> बङ्गलादेशको समुद्री क्षेत्र भित्रका क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक ग्यासको ठूलो भण्डारले भारत र [[म्यानमार]] बीच क्षेत्रीय विवादमा गम्भीर अविलम्बीभाव उत्पन्न गरेको छ। प्राकृतिक तेल र ग्याँस अधिकारको विवादले म्यानमार र भारतबीच [[बङ्गलादेश]]सँग छोटो कूटनीतिक सङ्कट उत्पन्न गरेको थियो।<ref name="atimes.com" /> [[बङ्गलादेश]] र [[म्यानमार]] बीचको विवादित समुद्री सीमाको परिणामस्वरूप सन् २००८ र २००९ मा सैन्य तनाव बढेको थियो। बङ्गलादेशले म्यानमार र [[भारत]]सँग सीमा विवादको लागि समुद्रको कानूनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अधिकरण मार्फत समाधान गरिरहेको छ।<ref name="The Maritime Boundary Dispute Between Bangladesh and her neighbors: Motivations, Potential Solutions, and Implications">{{cite web|url=http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=449|title=The Maritime Boundary Dispute Between Bangladesh and Myanmar: Motivations, Potential Solutions, and Implications}}</ref> == नदीहरू == [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का धेरै प्रसिद्ध र ठूला नदीहरू पश्चिमबाट पूर्वतिर बग्छन् र बङ्गालको खाडीमा आफ्नो सङ्गम पाउँछन्। यी मध्ये गङ्गा नदी सबैभन्दा उत्तरी नदी हो। यसको मुख्य धारा भारतबाट [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ भने पद्मा नदीको नामबाट निस्कन्छ र त्यहाँको मेघना नदीमा गएर मिसिन्छ। यसबाहेक [[ब्रह्मपुत्र नदी]] पूर्वबाट पश्चिमतर्फ बग्दै भारतको आसामबाट [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ र दक्षिणतिर जाने नदीलाई जमुना नदी भनिन्छ। जमुनाले पद्मा र पद्मा मेघना नदीसँग गएर मिसिन्छ। यसपछि अन्ततः बङ्गालको खाडीमा प्रवेश गर्छन्। त्यहाँ गङ्गा, ब्रह्मपुत्र र मेघनाले विश्वको सबैभन्दा ठूलो सङ्गमहरू अर्थात् त्रिकोणात्मक द्वीप बनाउँदछ जुन [[सुन्दरवन]]को इलाकामा पर्दछ। सुन्दरवन आंशिक रूपमा भारतको पश्चिम बङ्गाल र बङ्गलादेशको भाग हो। यस मुहानमा म्यान्ग्रोभका घना जङ्गलहरू रहेका छन्। ब्रह्मपुत्र २,९३८ किलोमिटर (१,८३२ माइल) लम्बाइमा संसारको २८औँ सबैभन्दा ठूलो नदी हो। यसको उत्पत्ति [[तिब्बत]]मा भएको हो। [[गङ्गा नदी]]को अर्को धारा भारतको पश्चिम बङ्गालमा छुट्टिन्छ र हुग्लीबाट कोलकाता सहर हुँदै बङ्गालको खाडीको भारतीय भागमा गएर मिसिन्छ। बङ्गालको दक्षिणमा महानदी, [[गोदावरी नदी|गोदावरी]], [[कृष्णा नदी]] र कावेरी नदी भारतीय उपमहाद्वीपमा पश्चिमबाट पूर्वतिर बग्ने र बङ्गालको खाडीमा बग्ने प्रमुख नदीहरू हुन्। यी बाहेक, धेरै साना नदीहरू पनि सिधै यस खाडीमा प्रवेश गर्दछन्, जसमध्ये सबैभन्दा छोटो ६४ किमी (४० माइल) लामो कोउम नदी हो। [[म्यानमार]]को इरावती नदी पनि अण्डमान सागरमा पर्दछ जुन खाडीको एक भाग हो। == द्वीप == यस खाडी क्षेत्रमा धेरै टापुहरू र द्वीपसमूहहरू छन्, जसमा मुख्य अण्डमान टापु, निकोबार टापु र [[भारत]]को मेरगुई द्वीप पर्दछन्। [[म्यानमार]]को तटको उत्तरपूर्वमा, चेदुबा र अन्य द्वीपसमूहहरू दलदल ज्वालामुखीको श्रेणीमा पर्छन्, जुन कहिलेकाहीँ सक्रिय हुन्छन्। अण्डमान द्वीपसमूहमा, विशाल अण्डमान शृङ्खला मुख्य हो। [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार टापु]]मा ५७२ ज्ञात टापुहरू रहेका छन् भने यसमा ३७ वटा साना टापुहरू रहेका छन् जसमा केवल ६.५% जनसङ्ख्या रहेको छ।<ref>[http://www.and.nic.in/port-blair.htm Nature's Aquarium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930024520/http://www.and.nic.in/port-blair.htm |date=३० सेप्टेम्बर २००७ }}।''The long stretch of sand glistening like silver dust''। पहुँचमिति: २३ जनवरी, २००७</ref> == बन्दरगाह == [[चित्र:VizagPort.jpg|thumb|250px| [[विशाखापट्टनम]] सहर, बङ्गालको खाडी स्थित प्रमुख बन्दरगाहहरू मध्ये एक हो]] विश्वका केही ठूला बन्दरगाहहरू मध्येका बङ्गलादेशको [[चट्टोग्राम]], र भारतको चेन्नई बन्दरगाह यस खाडीमा अवस्थित छन्। यी बाहेक, अन्य प्रमुख बन्दरगाह सहरहरूमा पश्चिम बङ्गाल र भारतको पूर्व राजधानी तथा सबैभन्दा ठूलो सहर मोगला, कलकत्ता र [[म्यानमार|बर्मा]]को पूर्व राजधानी रङुन समावेश छन्। अन्य भारतीय बन्दरगाहहरू काकीनाडा, [[पुदुच्चेरी|पोन्डिचेरी]], पारादीप र [[विशाखापट्टनम]] हुन्। साना बन्दरगाहमध्ये गोपालपुर बन्दरगाह, काकीनाडा र पयारा रहेका छन्। == उष्ण कटिबन्धीय आँधी र चक्रवात == [[चित्र:Amphan_2020-05-18_0745Z.jpg|thumb|right|आम्पान बङ्गालको खाडी भन्दा माथि चरम तीव्रताको नजिक, १८ मे २०२०]] ११९ किलोमिटर प्रति घण्टा (७४ माइल प्रति घण्टा) को गतिमा घुमाउरो बतास चलेको उष्ण कटिबन्धीय आँधीलाई बङ्गालको खाडीबाट उत्पत्ति हुँदा यसलाई चक्रवात भनिन्छ जसलाई [[आन्ध्र महासागर]]मा तुफान भनिन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.nationalgeographic.com/features/04/forcesofnature/resources/ |title=Forces of Nature—Natural Disaster Fast Facts |website=National Geographic |access-date=30 August 2016}}</ref> बङ्गालको खाडीमा सबैभन्दा शक्तिशाली सन् १९७० को भोला चक्रवातका कारण [[बङ्गलादेश]]का १,००,००० देखि ५,००,००० बासिन्दाहरूको मृत्यु भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category-inline|Bay of Bengal|बङ्गालको खाडी}} [[श्रेणी:सागर]] [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:हिन्द महासागरको खाडीहरू]] [[श्रेणी:बङ्गालको खाडी| ]] l9hwegln21i8z8iwgcwhb359zr3tox8 0 10080 1362362 1333383 2026-06-19T19:46:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362362 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|बिहार राज्यको एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | name = {{पृष्ठको नाम}} | settlement_type = [[बिहारका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | translit_lang1 = | total_type = जम्मा | native_name = | native_name_lang = | image_skyline = The Gandak River from Indian side.jpg | image_caption = वाल्मिकीनगर नजिक रहेको [[गण्डकी नदी]] | image_map = Bihar district location map West Champaran.svg | map_caption = पश्चिम चम्पारण जिल्लाको बिहारमा अवस्थिति | coordinates = {{coord|26|48|N|84|30|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = बेतिया | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झन्डा|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|प्रमण्डल]] | subdivision_name2 = [[तिरहुत प्रमण्डल|तिरहुत]] | established_title = स्थापना | established_date = | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[बेतिया]] | parts_type = [[तहसिल]] | parts_style = para | p1 = १८ | area_total_km2 = 5228 | area_rank = बिहारमा प्रथम | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = 3,935,042 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ५८.०६ प्रतिशत | demographics1_title2 = लिङ्ग अनुपात | demographics1_info2 = ९०६ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[लोक सभा|लोक सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name1 = [[पश्चिम चम्पारण लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|पश्चिम चम्पारण]], [[वाल्मिकीनगर लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|वाल्मिकीनगर]] | leader_title2 = [[विधान सभा|विधान सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = [[वाल्मिकीनगर विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|वाल्मिकीनगर]], [[रामनगर, बिहार विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|रामनगर]], [[नरकटियागन्ज विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|नरकटियागन्ज]], [[बगाह विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|बगाह]], [[लउरिया विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|लउरिया]], [[नौतन विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|नौतन]], [[चनपटिया विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|चनपटिया]], [[बेतिया विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|बेतिया]], [[सिक्टा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|सिक्टा]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | registration_plate = | blank_name_sec1 = [[भारतमा सडक|मुख्य राजमार्ग]] | blank_info_sec1 = [[राष्ट्रिय राजमार्ग ७२७]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | postal_code_type = [[डाँक सूचक सङ्ख्या|पिन कोड]] | postal_code = [https://indiapincodes.net/Bihar/Pashchim-champaran/ ८४५४एक्सएक्स] | website = http://westchamparan.bih.nic.in/ | official_name = | image_seal = Bihar Government Banner.png }} '''पश्चिम चम्पारण जिल्ला''' [[भारत]]को [[बिहार]] राज्यमा रहेको एउटा प्रशासनिक [[जिल्ला]] हो, जुन [[नेपाल]]को [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] भन्दा ६० किमि (३७ माइल) पश्चिममा अवस्थित छ। यो बिहारको सबैभन्दा ठुलो जिल्ला हो, जसको क्षेत्रफल ५,२२८ वर्ग किलोमिटर (२,०१९ वर्ग माइल) रहेको छ। यो [[तिरहुत प्रमण्डल]]को भाग हो।<ref>http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316011819/http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in/ |date=16 March 2015 }}</ref> जिल्लाको सदरमुकाम [[बेतिया]] हो। यो जिल्ला नेपालसँगको खुला सिमानाका लागि चिनिन्छ। यहाँबाट [[महात्मा गान्धी]]ले सत्याग्रह आन्दोलन सुरु गरेका थिए। यस जिल्लाले सन् २०२२ मा बिहार राज्यभरि सबैभन्दा धेरै उखु उत्पादन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Bihar Economic Survey 2022-23 |url=https://state.bihar.gov.in/finance/CitizenHome.html |access-date=7 May 2023 |website=state.bihar.gov.in}}</ref> == इतिहास == [[महात्मा गान्धी]]ले सन् १९१७ मा यहाँबाट [[राजेन्द्र प्रसाद]], अनुग्रह नारायण सिन्हा र ब्रजकिशोर प्रसादको साथमा चम्पारण सत्याग्रह आन्दोलन सुरु गरेका थिए।<ref>{{cite web |last1=Prasad |first1=Rajendra |author-link=Rajendra Prasad |title=Satyagraha in Champaran |url=https://vvgnli.gov.in/sites/default/files/Satyagraha%20in%20Champaran.pdf |website=vvgnli.gov.in |access-date=3 March 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250315174956/https://vvgnli.gov.in/sites/default/files/Satyagraha%20in%20Champaran.pdf |date=15 March 2025 }}</ref> == भूगोल == यो जिल्लाले ५,२२८ वर्ग किलोमिटर (२,०१९ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ।<ref name="Reference Annual">{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Bihar: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[भारत सरकार]] | year = २०१०| location = New Delhi, India | pages = 1118–1119 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> === वनस्पति र जीवजन्तु === सन् १९८९ मा पश्चिम चम्पारण जिल्लामा वाल्मीकि राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना भएको थियो, जसको क्षेत्रफल ३३६ वर्ग किलोमिटर (१२९.७ वर्ग माइल) रहेको छ। वाल्मीकि र उदयपुर वन्यजन्तु अभयारण्य सहित यहाँ दुईवटा वन्यजन्तु अभयारण्यहरूको पनि रहेका छन्।<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Bihar|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|access-date=25 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archive-date=23 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm |date=23 August 2011 }}</ref> यहाँ [[पाटे बाघ]] पाइन्छ।<ref name="Jhalaetal2008">{{citation |title=Status of the Tigers, Co-predators, and Prey in India |editor1=[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y. V.]] |editor2=Gopal, R. |editor3=Qureshi, Q. |publisher=National Tiger Conservation Authority, Govt. of India, New Delhi; Wildlife Institute of India, Dehradun |year=2008 |series=TR 08/001 |url=http://projecttiger.nic.in/whtsnew/status_of_tigers_in_india_2008.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602124630/http://projecttiger.nic.in/whtsnew/status_of_tigers_in_india_2008.pdf |archive-date=2 June 2013 }}</ref><ref name="Jhaletal2011">[[Yadvendradev Vikramsinh Jhala|Jhala, Y. V.]], Qureshi, Q., Sinha, P. R. (Eds.) (2011). [https://web.archive.org/web/20120120232451/http://www.projecttiger.nic.in/whtsnew/Tiger_Status_oct_2010.pdf ''Status of tigers, co-predators and prey in India, 2010.''] National Tiger Conservation Authority, Govt. of India, New Delhi, and Wildlife Institute of India, Dehradun. TR 2011/003 pp-302</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == {{historical populations|align=left |11=१९०१|12=7,62,628|13=१९११|14=8,12,855|15=१९२१|16=8,26,679|17=१९३१|18=9,13,931|19=१९४१|20=10,21,217|21=१९५१|22=10,71,382|23=१०६१|24=13,25,122|25=१९७१|26=15,87,019|27=१९८१|28=19,72,610|29=१९९१|30=23,33,666|31=२००१|32=30,43,466|33=२०११|34=39,35,042|percentages=pagr |footnote=स्रोत:<ref>{{cite web |title=Table A-02 Decadal Variation in Population Since 1901: Bihar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43343/download/47022/10%20A-2%20Bihar.pdf |website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>}}{{clear left}} {{bar box |title=पश्चिम चम्पारण जिल्लाको धर्मगत विवरण (सन् २०११)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Bihar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11366/download/14479/DDW10C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्म |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|darkorange|77.44}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|green|21.98}} {{bar percent|अन्य वा उल्लेख नभएका|black|0.58}} }} सन् २०११ को भारतीय जनगणना अनुसार, पश्चिम चम्पारण जिल्लाको जनसङ्खया ३९,३५,०४२ रहेको थियो।<ref name=districtcensus>{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: West Champaran |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/296/download/834/DH_2011_1001_PART_A_DCHB_PASHCHIM_CHAMPARAN.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> जुन लगभग [[लाइबेरिया]] देश<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 1 October 2011 | quote = Liberia 3,786,764 July 2011 est. | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-date = 27 September 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225001058/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html%20 |date=25 December 2018 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य ओरेगनको बराबर हो।<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=30 September 2011|quote=Oregon 3,831,074|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archive-date=19 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref> जिल्ला जनसङ्ख्याको हिसाबले भारतमा (कुल ६४० मध्ये) ६३औँ स्थानमा पर्दछ।<ref name=districtcensus/> जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ७५० मानिसहरू रहेको छ।<ref name=districtcensus/> सन् २००१-२०११ को दशकमा जिल्लाको जनसङ्ख्या वृद्धि दर २८.८९% रहेको थियो।<ref name=districtcensus/> पश्चिम चम्पारणमा प्रति १००० पुरुषको लागि ९०६ महिलाको लिङ्ग अनुपात रहेको छ, र [[साक्षरता|साक्षरता दर]] ५८.०६% रहेको थियो।<ref name=districtcensus/> जनसङ्ख्याको ९.९९% सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। अनुसूचित जाति र जनजातिले क्रमशः जनसङ्ख्याको १४.०८% र ६.३५% ओगटेका छन्।<ref name=districtcensus/> === भाषाहरू === {{Pie chart |thumb = right |caption = पश्चिम चम्पारण जिल्लाको भाषागत विवरण (सन् २०११)<ref name="languages"/> |label1 = [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |value1 = 91.86 |color1 = gold |label2 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] |value2 = 3.32 |color2 = orange |label3 = [[उर्दु भाषा|उर्दु]] |value3 = 2.97 |color3 = green |label4 = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] |value4 = 0.99 |color4 = orchid |label5 = अन्य|value5 = 0.86 |color5 = grey }} भारतको सन् २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९१.८६% जनसङ्ख्याले भोजपुरी, ३.३२% ले हिन्दी र २.९७% ले उर्दुलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दथे।<ref name="languages">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Bihar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10196/download/13308/DDW-C16-STMT-MDDS-1000.XLSX|website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> भाषाहरूमा भोजपुरी समावेश छ, जुन [[बिहारी भाषाहरू|बिहारी भाषा समूह]]को भाषा हो जसमा लगभग ५ करोड १० लाख वक्ताहरू छन्, जुन [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] र [[कैथी लिपि|कैथी]] दुवै लिपिहरूमा लेखिन्छन्। <ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bhojpuri: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | access-date = 30 September 2011 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006002323/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | archive-date = 6 October 2011}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[पूर्वी चम्पारण जिल्ला]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{EB1911 poster|Champaran|चम्पारण}} * [https://westchamparan.nic.in/ पश्चिम चम्पारण जिल्लाको आधिकारिक वेबसाइट] {{Geographic location |Centre = पश्चिम चम्पारण जिल्ला |North = {{NEP|नेपाल}} |Northeast = |East = |Southeast = [[पूर्वी चम्पारण जिल्ला]] |South = [[गोपालगन्ज जिल्ला]] |Southwest = |West = [[कुशीनगर जिल्ला]], [[उत्तर प्रदेश]] |Northwest = [[महाराजगन्ज जिल्ला]], [[उत्तर प्रदेश]] }} {{बिहारका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:पश्चिम चम्पारण जिल्ला| ]] [[श्रेणी:तिरहुत प्रमण्डल]] [[श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू]] o5ugi113f5oaemnbf4ssdwa0ehzlim9 0 10336 1362401 1205818 2026-06-19T22:57:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362401 wikitext text/x-wiki {{India Districts | Name = भागलपुर | Local = | State = बिहार | Division = [[भागलपुर]] | HQ = भागलपुर | Map = Bihar district location map Bhagalpur.svg | Area = 2569 | Rain = 1166 | Population = 30,37,766 | Urban = 602,532 (19.83 प्रतिशत) | Official Language: अंगिका | Silk = it is also known as silk city | Year = २०११ | Density = 1182 | Density_footnotes = <ref name="Census India Bhagalpur District">http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1022_PART_B_DCHB_BHAGALPUR.pdf</ref> | Literacy = ७३.१४% | SexRatio = ८८०/१००० | Tehsils = | LokSabha = लोक सभा संविधान | Assembly = | Highways = [[NH 33]],[NH 31],[NH 80] | Website = http://bhagalpur.bih.nic.in/ }} '''भागलपुर जिल्ला''' भारतको बिहार राज्यको ३८ जिल्ला मध्ये एक हो र भागलपुर सहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। भागलपुर जिल्लाको अधिकांश भाग दक्षिण बिहारमा पर्छ। ==भूगोल== भागलपुर जिल्ला २,५६९ वर्ग किलोमीटर (९९२ वर्ग मील) को एक क्षेत्र ओगटेको छ।<ref name="Reference Annual">{{cite book|title=India 2010: A Reference Annual|last1=Srivastava, Dayawanti et al. (ed.)|publisher=Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]]|year=2010|isbn=978-81-230-1617-7|edition=54th|location=New Delhi, India|pages=1118–1119|chapter=States and Union Territories: Bihar: Government}}<!--| access-date = 11 October 2011 --></ref><ref name="Islands">{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | access-date = 11 October 2011 | date = 18 February 1998 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Obira 2,542km2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |date=20 February 2018 }}</ref>भागलपुर जिल्ला भागलपुर डिभिजनको एक भाग हो। [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]] जिल्ला भएर बग्छ। ===राष्ट्रिय संरक्षित क्षेत्र=== *[[विक्रमशिला गंगा डल्फिन अभयारण्य]] ==अर्थतन्त्र== 2006 मा भारत सरकारले भागलपुरलाई देशको 250 श्रेणी 3 पिछडिएको जिल्ला (कुल 640 मध्ये) नामकरण गर्यो। यो हाल पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (BRGF) बाट कोष प्राप्त बिहार मा 38 जिल्ला मध्ये एक हो।<ref name=brgf>{{cite web |author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |access-date=27 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archive-date=5 April 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |date=5 April 2012 }}</ref> 1320MW थर्मल पावर प्लान्ट NHPC, बिहार राज्य पावर उत्पादन कम्पनी (BSPGCL) र नालंदा पावर कम्पनी, RPG समूह को एक सहायक कम्पनी को J.V संग Pirapinti मा स्थापना गर्न गइरहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.millenniumpost.in/nhpc-inks-pact-for-1320-mw-thermal-plant-in-bihar-197640|title=NHPC inks pact for 1,320-mw thermal plant in Bihar|last=PTI|date=26 February 2014|website=www.millenniumpost.in|language=en|access-date=16 January 2020}}</ref> भारतीय भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार भागलपुर जिल्लाको श्रीनगर, लक्ष्मीपुर, मन्डर र पिरपेन्टी ब्लकमा १३६६ दशमलव ७५ मेट्रिक टन कोइलाको भण्डार फेला परेको छ । भारत कोकिंग कोल लिमिटेडले सेप्टेम्बर 2019 को रूपमा खानी सञ्चालन सुरु गर्ने छ।<ref>{{cite news |title=पटना : नौ जिलों में खनिज के संकेत, भागलपुर में शुरू होगी कोयले की खुदाई |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/patna/bihar-patna-nine-districts-mineral-bhagalpur-start-up-excavation-of-coal/amplite/1189172.html |access-date=15 February 2020 |work=Prabhat Khabar}}</ref><ref>{{cite news |title=BCCL to start mining operations in Bhagalpur district soon, says minister - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/city/patna/bccl-to-start-mining-ops-in-bhagalpur-dist-soon-says-minister/amp_articleshow/71300041.cms |access-date=15 February 2020 |work=The Times of India |date=26 September 2019 |language=en}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{bar box |title=भागलपुर जिल्लामा धर्महरु (२०११)<ref name="religion">{{cite web|title=Population by Religious Community – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1= धर्म |right1= प्रतिशत |float=left |bars= {{bar percent|[[Hindus]]|darkorange|81.90}} {{bar percent|[[Bihari Muslims|Muslims]]|green|17.68}} {{bar percent|Other or not stated|black}} }} २०११ को जनगणना अनुसार भागलपुर जिल्लाको जनसंख्या ३,०३७,७६६ छ। यसले यसलाई भारतमा १२० औं स्थान दिन्छ (कुल ६४० मध्ये)।<ref name="districtcensus"/> जिल्लाको जनसंख्या घनत्व १,१८२ बासिन्दा प्रति वर्ग किलोमिटर (३,०६०/वर्ग मील) छ।<ref name="districtcensus"/> २००१-२०११ दशकमा यसको जनसंख्या वृद्धि दर २५.३६% थियो।<ref name="districtcensus">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1022_PART_B_DCHB_BHAGALPUR.pdf|title=Census India Bhagalpur District|year=2011|publisher=Census2011.co.in|access-date=30 September 2011}}</ref> भागलपुरमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ८८० महिलाको लिङ्ग अनुपात छ,<ref name="districtcensus"/> र ६३.१४% साक्षरता दर छ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिले क्रमशः जनसंख्याको १०.४९% र २.२१% बनायो। ===भाषाहरु=== {{Pie chart |caption = भागलपुर जिल्लाका भाषाहरू (2011)<ref name="Language"/> |label1 = [[अङ्गिका भाषा|अंगिका]] |value1 = 62.94 |color1 = hotpink |label2 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] |value2 = 23.40 |color2 = orange |label3 = [[उर्दु भाषा|उर्दु]] |value3 = 10.29 |color3 = green |label4 = [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |value4 = 2.09 |color4 = yellow |label5 = अन्य|value5 = 1.28 |color5 = grey }} भारतको २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लामा २३.४०% जनसंख्याले हिन्दी, १०.२९% उर्दू र २.०% भोजपुरी आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे। जनसंख्या को ६२.९४% जनगणना मा अंगिका को रूप मा वर्गीकृत भाषा बोल्ने।<ref name="Language">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> जिल्लामा प्रयोग हुने प्राथमिक भाषा अंगिका हो। अन्य मुख्य भाषाहरूमा हिन्दी, उर्दू र बंगाली भाषा समावेश छ। <ref name="ethnoangika">{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Angika: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=anp | access-date = 28 September 2011 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas}}</ref> ==References== {{Reflist}} {{टेम्पलेट बिहारका जिल्ला तथा प्रमण्डलहरू}} [[श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:भागलपुर प्रमण्डल]] ==सन्दर्भ सामाग्री== {{stub}} a9rdqx59y9f1hy9fv58c2cgf0nxhjyx 0 10347 1362504 1298666 2026-06-20T08:27:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362504 wikitext text/x-wiki {{India Districts |Name = सुपौल |Local = |State = बिहार |Division = कोसी |HQ = सुपौल |Map = Bihar district location map Supaul.svg |Area = २,४२५ |Rain = |Population = 2,229,076 |Urban = |Year = २०११ |Density = ९२० |Literacy = ७२.८६% |SexRatio = 921 |Tehsils = |LokSabha = [[कटिहार (लोक सभा संविधान)|सुपौल]] |Assembly = निर्मली, पिपरा, सुपौल, त्रिवेणीगञ्ज, छतपुर |Highways = |Website = https://supaul.nic.in/ }} '''सुपौल जिल्ला''' (हिन्दी: जिला सुपौल) बिहार राज्य, भारतको अड्तीस जिल्लाहरू मध्ये एक हो, र सुपौल शहरमा यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। यस जिल्ला km२ (९३१ वर्ग मील) २४१० को एक क्षेत्रमा रहेको छ। जिल्लाको तत्कालीन [[सहरसा जिल्ला]]बाट १४ मार्च १९९१ मा छुट्याईएको थियो। ==भूगोल== सुपौल जिल्लामा २४२५ वर्ग किलोमीटर (९३६ वर्ग मील) को एक क्षेत्रमा रहेको छ,<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Bihar: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1118–1119 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> अपेक्षाकृत अन्टार्क्टिका Anvers द्वीपको बराबर छ।<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | accessdate = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Anvers Island 2,432km2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225075252/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm%20 |date=2018-12-25 }}</ref> सुपौल जिल्लामा नेपालले उत्तर, अररिया जिल्लाले पूर्व र मधुबनी जिल्लाले पश्चिम, मधेपुरा र सहरसा जिल्लाले दक्षिणबाट घेरीएको छ। सुपौल जिल्लामा कोसी विभाजनको एक हिस्सा छ। कोशी नदी यस जिल्लाको माध्यमबाट बग्दछ, जो नियमित रूपबाट यस नदीको कारण बाढीबाट प्रभावित छ । यो अंतरराष्ट्रीय स्तरमा प्रसिद्ध डिजाइनर गोविन्दकुमार सिंहको गृह जिल्ला हो।[३] ==प्रगतिशील गाँऊहरु== जिल्लामा धेरै प्रगतिशील गाँऊहरु जसमा प्रमुख Andauli, वीणा, Barail, Baruari, Parsarma, Sukhpur, Karnpur, Ratauli 'Solhani Ratuli र Barail हुन, यिनीहरु ऐतिहासिक गाँऊहरु हुन किनकी यो सुपौल जिल्लामा स्वतंत्रता संग्रामको केंद्र थियो। गान्धी जी ले पनि १९३४ मा Barail को भ्रमण गरेका थिए। सडक है जसद्वारा महात्मा गांधी गुजर्नु भएको थियो अहिले पनि सामान्य अध्ययनमा गान्धी रोडको रूपमा जानिन्छ। Barail का श्री Satrughan बाबू सुपौल जिल्लामाएक सबभन्दा महत्त्वपूर्ण स्वतन्त्रता सेनानी थिए। कांग्रेस कार्यालयको लागि आफ्नो परिवार द्वारा भूमि दान गरेका थिए जो त्यस Jhumku बाबू को परिवारको समयको बिन्दु रूपमा जानिन्थ्यो। श्री Satrughan बाबू ले पूर्व विधायक श्री Lahtan चौधरी र पूर्व विधायक प्रमोद कुमार सिंह जस्ता युवा नेताहरूलाई प्रोत्साहित गरेका थिए जो उनले आफ्नो आत्मकथामा स्वीकार गरेका थिए। श्री Rajedra प्रसाद र कांग्रेसको अन्य वरिष्ठ नेताले स्वतंत्रता संघर्षको समयमा Barail त धेरै पटक भ्रमण गरेका थिए। श्री [[विनोबा भावे]]ले Barail मा आफ्नो भूदान आंदोलनको लागि प्रमुख परिवारहरूबाट जमिनको ठुलो हिस्सा प्राप्त गरे। श्री Satrughan babun लाई पहिलो विधानसभा चुनावमा कांग्रेसको टिकट दिईएको थियो, तर उनी चुनाव भन्दा पहिले ट्रैक्टर दुर्घटनामा मरे। पछि उनको भतीजाले श्री Umasankar सिंहले सुपौल विधानसभा क्षेत्रमा ४ पटक प्रयिनिधित्व गरे। पूर्व विधायक प्रमोद कुमार सिंहले सुपौल assembely निर्वाचन क्षेत्रमा १९८५ मा एक पटक प्रतिनिधित्व गरे। Barail लाई सुपौल विधानसभा क्षेत्रको दुई दुई विधायकको गौरव पनि प्राप्त भएको छ। पहिले एक थिए श्री Umasanker सिंह र अर्का एक श्री Amrendra सिंह जसले १९७७ को चुनावमा श्री Umasanker सिंहलाई हराएका थिए। सुपौल प्रसिद्ध लकडी व्यापारी श्री अभय प्रसाद सिंह उर्फ ​​ललन जेईई पनि Ratuliबाट छन।<ref>http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S04/partycomp112.htm Interview with Dr. Birendra Narayan Singh, Retd Professor and HOD of Political Science, Saharsa College Saharsa, Resident of Barail, Phone No. 06473272083, Interview with Sri Dhirendra Kumar Singh, Associate Professor,Saharsa College Saharsa Political Science, Phone No.09430612404.</ref> Karnpur ९०% पक्का घरको साथ एक आदर्श गाँऊ हो। जनसङ्ख्याको ९५% ले शौचालय र पिउने पानीमा पहुच पुर्याएका छ्न। Karnpur को Janmastmi चाडँ आफ्नो आकर्षण र चमकको लागि प्रसिध्द छ। सुपौल जिल्लाको Solhani - Sukhpur पंचायत को Solhani सबभन्दा प्रगतिशील गाँऊ हो। सरस्वती पूजा (बसंत पंचमी), छठ, होली र दीवाली त्योहारों महान उत्साहको साथ मनाईन्छ। वहाँ एक ठुलो बरगद ट्री "बरगद"बिध्यालय छेउ सडकको किनारामा छ जो धेरै पुराना हो र Solhani मा पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। ग्राम Pnachyat मा दुई गाँऊ छन जो Solhani - Sukhpur ग्राम पंचायतको रूपमा जानिन्छ । Maithil Panchakaar (रिकार्ड कीपर) को अनुसार यस गाँऊको मौलिक देशी ब्राह्मणको रूपमा "में Tanah Puriye, Solhani" को रूपमा जानिन्छ, यही कारण हो कि गाँऊको नाम रूपमा "Solhani" मा जानिन्छ। यो पनि भनिन्छ कि सोलह मूल निवासीको मानिसहरु यहाँ बस्छन, यही कारण हो कि यो नाम Solhani थियो। मैथिली यस गाँऊको मुख्य भाषा हो। स्वर्गीय रामेश्वर खान उर्फ ​​Batuk खान सुपौल जिलाको एक ठुलो स्वतन्त्रता सेनानी थिए, महात्मा गान्धीको साथ जडिएका यिनी यसै गाँऊमा नै पैदा भएका थिए। स्वर्गीय पंडित चंद्रशेखर खान प्रसिद्ध ठुमरी गायक जो "स्वर सम्राट" शीर्षकबाट भारतको तत्कालीन राष्ट्रपति डा. राजेन्द्र प्रसादद्वारा सम्मानित गरिएको थियो पनि यस गाँऊको एक निवासी थिए। उनी आफ्नो महान गायन को लागि एक अर्को पुरस्कारबाट पनि सम्मानित गरिएको थियो। डा. राजेन्द्र झा बीएसएस कलेज सुपौलमा एसोसिएट प्रोफेसर र राजनीति शास्त्रका विभागाध्यक्ष डा. राजेन्द्र झा पनि यस गाँऊको एक गौरव हुन। Solhani गाँऊ Sukhpurबाट उत्तर, Dudhaबाट दक्षिण, Balh, र Parsarmaबाट पूर्व र Dhorey Kataiyya पश्चिम घेरिएको छ। Baruari जिल्लाको अर्को एक प्रगतिशील गाँऊ है. Barail जिला मुख्यालयसंग राम्ररी जोडिएको छ। Barail सरह, Baruari पनि एक आदर्श गाँऊको रूपमा की यसले पक्की र हाईस्कुल आदि प्राप्त गरेको छ। Barail र Baruari को दुर्गा पूजा चाडँ आफ्नो मेलाको लागि प्रसिद्ध छ र यि दुबै गाँऊमा ठुलो उत्साहको साथ मनाईन्छ। Rajpoots दुबै गाऊको मुख्य बासिन्दा हुन। Parsarma गाँऊ पनि कोशी क्षेत्रको एक प्रसिद्ध गाँऊ हो। यस गाँऊको निवासी मुख्य रूपमा GANWARIYA राजपूत हुन। यसको अलावा अन्य जाति र समुदाय पनि सद्भावको साथ यहाँ रहेका छन। Parsarma महान संत श्री LAKHAMINATH GOSAI.There को जन्मस्थान हो। त्यहा संत को एक kuti छ । सुपौल जिल्लाको पाँच गाँऊलाई Panchmahala(पाँच तले भवन) को रूपमा जानिन्छ, यिनीहरूमा Barail, Baruari, Parsarma, Sukhpur र Manganj हुन (केही मानिसहरु Sahrsa जिल्ला को Manganj को सट्टा Panchgachhia लाई मान्छन)। लोकप्रिय संस्कृतिमा यि गाँऊहरूको को अन्य गाँऊहरूमा बढत हासिल भएको मानिन्छ। बीना BABHANGAM सुपौल जिल्लाको एक प्रसिद्ध र धेरै नै विकासशील गाँऊ हो यो वीणा इक्मा स्टेशनको तर्फ सुपौलबाट ६ किमी टाढा स्थित छ। KOZAGARA BABHANGAMA -(दीपू, दिल्ली) को प्रसिद्ध र भिन्न किसिमको चाडँ हो। एकमा सुपौलबाट ८ किमी टाढा स्थित भएको अर्को गाँऊ हो। Basbitty गाँऊ पनि सुपौल टाउनबाट ६ किमी टाढा छ। यो बहुत अच्छा village.Durga पूजा है र जन्माष्टमी गाँऊ मा धेरै प्रसिध्द छ। --सुपौल जिलामा स्वतन्त्रता सँग्राम- सुपौल जिल्लाको महत्त्वपूर्ण स्वतंत्रता सेनानीहरु हुन: - १. श्री Satrughan बाबू २. श्री Lahtan चौधरी सुपौल स्वतंत्रता संग्राममा धेरै सक्रिय थियो। १९४२ मा कांग्रेसको सबै महत्त्वपूर्ण नेताहरूलाई गिरफ्तार गरियो र उनीहरूको परिवारलाई धम्क्याईएको थियो। ==अर्थव्यवस्था== यस जिल्ला कृषि प्रमुख व्यवसाय हो र धान मुख्य फसल हो। २००६ मा पंचायती राज मन्त्रालयले देशको २५० सबभन्दा पिछडिएको जिल्लाहरू मध्ये एकमा सुपौल ( एक कुल ६४० मध्येको) पनि उल्लेख गर्यो।<ref name=brgf/> यो एक बिहारको 36 जिल्लाहरू मध्येको हो जसले वर्तमानमा पिछडा क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम(बीआरजीएफ)बाट कोष प्राप्त गरिरहेको छ।<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=September 8, 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|accessdate=September 27, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |date=April 5, 2012 }}</ref> ==प्रभागहरु== : जिल्लामा ४ उप प्रभागहरु सुपौल, Birpur, त्रिवेणीगञ्ज, र निर्मली शामिल छ। : सुपौल उप - विभाजन ४ ब्लक सुपौल, Kishanpur, Saraigadh Bhaptiyahi र Pipra छन। Birpur उप - विभाजन आगाडि ३ ब्लक Basantpur, Raghopur र Pratapganj मा बाडिएको छ। त्रिवेणीगञ्ज उप - विभाजन २ ब्लक छ, त्रिवेणीगञ्ज र Chhatapur:। निर्मली उप - विभाजन २ ब्लक शामिल छ- निर्मली र Maruna:। ==जनसाङ्ख्यिकी== २०११ को जनगणनाको अनुसार सुपौल जिल्लाको आबादी २,२२८,३९७ है,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> लगभग लातविया राष्ट्रको बराबर<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Latvia 2,204,708 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> वा न्यू मैक्सिको, संयुक्त राज्य अमेरिका<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=2011-09-30|quote=New Mexico - 2,059,179}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> यसले भारतमा २०४ को रैंकिंग दिन्छ ( जम्मा ६४० मध्येको)<ref name=districtcensus/> जिल्लामा प्रति वर्ग किलोमीटर ९१९ निवासीहरूको (२३८० / वर्ग मील) को एक जन घनत्व छ।<ref name=districtcensus/> २००१-२०११ दशकबाट अधिक जनसङ्ख्या वृद्धि दर २८.६२% थियो। <ref name=districtcensus/> सुपौल हर एक १००० पुरुषहरूको लागि ९२५ महिलाको लिंग अनुपात,<ref name=districtcensus/> र ५९.६५% को साक्षरता दर छ।<ref name=districtcensus/> ==संस्कृति== प्रसिद्ध ऐतिहासिक र धार्मिक जगह - दुर्गा sthan सुपौल जिल्लामा स्थित छ र यो केवल १० किमी (६ मील) जिला मुख्यालयबाट टाढा छ। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{टेम्पलेट बिहारका जिल्ला तथा प्रमण्डलहरू}} [[श्रेणी:बिहारका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कोसी प्रमण्डल]] {{stub}} sxuu2d8jm8zlm2g4ww9kkjzk0qvd8if 0 10938 1362358 1352014 2026-06-19T15:21:16Z ~2026-35836-85 79453 /* */ सच्च्याईएको 1362358 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल सरकार | type = | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = 120 | seal_caption = नेपालको प्रतीक चिह्न | picture = Flag of Nepal.svg | picture_width = 120 | picture_caption = नेपालको झण्डा | formed = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} OR {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | preceding1 = | preceding2 = <!-- (etc.) --> | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | headquarters = [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[बालेन शाह]] | minister1_pfo = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- (etc.) --> | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> | chief1_name = [[सुमनराज अर्याल] | chief1_position = [[नेपालको सरकारका मुख्य सचिव| मुख्यसचिव, नेपाल सरकार ]] | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | agency_type = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- (etc.) --> | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|nepal.gov.np|नेपाल.गव.एनपी}} | footnotes = | map = | map_width = | map_caption = }} {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : शंकरदास बैरागी == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : [[अग्नीप्रसाद सापकोटा|अग्निप्रसाद सापकोटा]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : गणेशप्रसाद तिमिल्सिना <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-03-14/timilsina-officially-elected-as-na-chairperson.html|title=Timilsina officially elected as NA chairperson|accessdate=9 September 2018}}</ref> == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[बालेन शाह]] |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्या]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी तथा सरसफाई]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक योजना तथा निर्माण]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |१२ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१५ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७ | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२९ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२० | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] c8erbp4h2w7z2j7mwjuwtzvo6htnutz 1362359 1362358 2026-06-19T15:41:17Z ~2026-35641-08 79454 /* */ पुन: सचाउन कोशिस 1362359 wikitext text/x-wiki प्रधानमन्त्री - बालेन्द्र शाह (बालेन), मुख्य सचिव - सुमनराज अर्याल {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : शंकरदास बैरागी == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : [[अग्नीप्रसाद सापकोटा|अग्निप्रसाद सापकोटा]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : गणेशप्रसाद तिमिल्सिना <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-03-14/timilsina-officially-elected-as-na-chairperson.html|title=Timilsina officially elected as NA chairperson|accessdate=9 September 2018}}</ref> == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[बालेन शाह]] |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्या]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी तथा सरसफाई]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक योजना तथा निर्माण]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |१२ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१५ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७ | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२९ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२० | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] 4631ttlgwodr4kmlq34tgejgauvu1f6 1362360 1362359 2026-06-19T15:41:30Z Quinlan83 53250 [[Special:Contributions/~2026-35641-08|~2026-35641-08]] ([[User talk:~2026-35641-08|वार्तालाप]])द्वारा [[User:~2026-35836-85|~2026-35836-85]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1362358 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल सरकार | type = | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = 120 | seal_caption = नेपालको प्रतीक चिह्न | picture = Flag of Nepal.svg | picture_width = 120 | picture_caption = नेपालको झण्डा | formed = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} OR {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | preceding1 = | preceding2 = <!-- (etc.) --> | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | headquarters = [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[बालेन शाह]] | minister1_pfo = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- (etc.) --> | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> | chief1_name = [[सुमनराज अर्याल] | chief1_position = [[नेपालको सरकारका मुख्य सचिव| मुख्यसचिव, नेपाल सरकार ]] | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | agency_type = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- (etc.) --> | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|nepal.gov.np|नेपाल.गव.एनपी}} | footnotes = | map = | map_width = | map_caption = }} {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : शंकरदास बैरागी == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : [[अग्नीप्रसाद सापकोटा|अग्निप्रसाद सापकोटा]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : गणेशप्रसाद तिमिल्सिना <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-03-14/timilsina-officially-elected-as-na-chairperson.html|title=Timilsina officially elected as NA chairperson|accessdate=9 September 2018}}</ref> == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[बालेन शाह]] |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्या]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी तथा सरसफाई]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक योजना तथा निर्माण]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |१२ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१५ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७ | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२९ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२० | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] c8erbp4h2w7z2j7mwjuwtzvo6htnutz 1362425 1362360 2026-06-20T01:37:42Z ~2026-35629-90 79445 1362425 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल सरकार | type = | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = 120 | seal_caption = नेपालको प्रतीक चिह्न | picture = Flag of Nepal.svg | picture_width = 120 | picture_caption = नेपालको झण्डा | formed = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} OR {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | preceding1 = | preceding2 = <!-- (etc.) --> | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | headquarters = [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[बालेन शाह]] | minister1_pfo = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- (etc.) --> | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> | chief1_name = [[शङ्करदास बैरागी|शंकरदास बैरागी]] | chief1_position = [[नेपालको मुख्य सचिव|नेपालको मुख्यसचिव]] | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | agency_type = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- (etc.) --> | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|nepal.gov.np|नेपाल.गव.एनपी}} | footnotes = | map = | map_width = | map_caption = }} {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : शंकरदास बैरागी == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : [[अग्नीप्रसाद सापकोटा|अग्निप्रसाद सापकोटा]] * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : गणेशप्रसाद तिमिल्सिना <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-03-14/timilsina-officially-elected-as-na-chairperson.html|title=Timilsina officially elected as NA chairperson|accessdate=9 September 2018}}</ref> == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[बालेन शाह]] |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्या]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी तथा सरसफाई]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक योजना तथा निर्माण]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |१२ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१५ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७ | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२९ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२० | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] 2t1prqfew7esu9js0ul372f5zefyug1 0 12227 1362511 1282913 2026-06-20T08:48:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362511 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सोनभद्र | image_skyline = View from the top of Vijay Garh Fort.jpg | settlement_type = [[उत्तर प्रदेश]]को [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | total_type = जम्मा | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Sonbhadra.svg | map_caption = उत्तर प्रदेशमा सोनभद्र जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = रोबर्ट्सगन्ज | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्यहरू र केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक प्रभागहरू|प्रभाग]] | subdivision_name2 = [[मीर्जापुर मण्डल|मीर्जापुर]] | established_title = स्थापना | established_date = मार्च ४, १९८९ | seat_type = सदर मुकाम | seat = [[रोबर्ट्सगन्ज]] | named_for = [[सोन नदी]] | area_total_km2 = ६,७८८ | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = १,८६२,५५९ | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = जनसांख्यिकी | demographics2_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics2_info1 = ६४% | demographics2_title2 = [[लिङ्ग अनुपात]] | demographics2_info2 = ९१८/१००० | demographics2_title3 = [[अनुसूचित जातिहरू]] | demographics2_info3 = {{percent and number|421661|1862559|2}} | demographics2_title4 = [[अनुसूचित जनजातिहरू]] | demographics2_info4 = {{percent and number|385018|1862559|2}} | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | website = {{URL|https://sonbhadra.nic.in/}} }} '''सोनभद्र''' ('''सोनेभद्र''' भनेर पनि चिनिन्छ) वा '''सोनाञ्चल''' [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशको]] [[लखिमपुर खेरी जिल्ला|लखिमपुर खेरी]] पछिको दोस्रो ठुलो जिल्ला हो। जिल्ला सदरमुकाम रोबर्ट्सगन्ज सहरमा छ। सोनभद्रलाई धेरै विद्युत केन्द्रहरू आयोजना गर्ने भएकोले "भारतको ऊर्जा राजधानी" पनि भनिन्छ।<ref name="India's energy capital">{{Cite web |last=Catch News |title=Sonbhadra Singrauli has all the ingredients Energy capital of India |url=http://www.catchnews.com/india-news/sonbhadra-singrauli-belt-is-called-india-s-power-capital-but-may-be-headed-for-a-disaster-1465284694.html |access-date=7 June 2016}}</ref> सोनभद्र [[विन्ध्याचल]] र कैमुर पाहाडको बिचमा अवस्थित छ, र यसको स्थलविज्ञान र प्राकृतिक वातावरणले भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] सोनभद्रलाई "भारतको [[स्विट्जरल्यान्ड]]" भनेर उल्लेख गर्न प्रेरित गरिएको थियो।<ref name="Switzerland of India">{{Cite web |last=Sudhir Kumar |date=7 July 2018 |title=Once hailed by PM Nehru for its beauty, 'India's Switzerland' lacks access to power, water, healthcare |url=https://m.hindustantimes.com/lucknow/once-hailed-by-pm-nehru-for-its-beauty-india-s-switzerland-lacks-access-to-power-water-healthcare/story-ezbhu8K8Dyt2ZDlHyjAVUL.html |access-date=7 July 2018 |website=Hindustan Times |quote=Country's first Prime Minister Jawaharlal Nehru was so taken up by the natural beauty of the region that he once described Sonbhadra as the "Switzerland of India." }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २०१८ मा उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री [[योगी आदित्यनाथ]] सोनभद्रलाई पूर्वांचल क्षेत्रको पर्यटकीय केन्द्रको रूपमा मान्यता दिए र उत्तर प्रदेश पर्यटन विभागले थप प्रवर्द्धन गर्यो।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/develop-sonbhadra-as-a-tourism-hub-yogi/story-gHNwDMRu2Gpk57NYbJfVwM.html|title=Develop Sonbhadra as a tourism hub: Yogi|date=13 September 2018|work=Hindustan Times|access-date=14 April 2021}}</ref> == इतिहास == सोन उपत्यका र बेलान नदीहरूमा प्रशस्त गुफाहरू छन् जुन आदिम बासिन्दाहरूको प्रारम्भिक बासस्थान थिए। यो क्षेत्र प्रागैतिहासिक मानव गतिविधिहरूको केन्द्र थियो जुन यस क्षेत्रमा प्रचुर मात्रामा पाइने चट्टान चित्रहरू (प्रागैतिहासिक गुफा कला) बाट स्पष्ट हुन्छ। यी चित्रहरू [[मध्यपाषाण काल|मध्यपाषाण]] युगदेखि [[पुरापाषाण काल|पाषाण]] युगसम्मका हुन्।<ref name="Sonbhadra: Of Cave Paintings And Fossil Parks">{{Cite web |last=Charu Chaudhary |title=Sonbhadra: Of Cave Paintings And Fossil Parks |url=https://www.india.com/travel/articles/sonbhadra-of-cave-paintings-and-fossil-parks-3671776/ |access-date=3 July 2020}}</ref> सोनभद्र, जसको प्राचीन नाम ग्रामपुत्र वा गुप्त काशी थियो, प्राचीन राजा पुत्रकले आफ्नी रानी पातालीको लागि बनाएका थिए।<ref name="Foundation day of Sonbhadra">{{Cite web |last=Patrika |title=Foundation day of Sonbhadra History |url=https://m.patrika.com/sonbhadra-news/foundation-day-of-sonbhadra-1523331/ |access-date=4 March 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016164930/https://m.patrika.com/sonbhadra-news/foundation-day-of-sonbhadra-1523331/ |date=16 October 2018 }}</ref> भनिन्छ कि जिल्लामा चेरो, सियरी र खरवार समुदायसँगै 'भार' समुदायको बस्ती थियो। पाँचौँ शताब्दीसम्म विजयगढ किल्लामा <nowiki>'चण्डेल राजपूत'</nowiki> राजाहरूको शासन थियो। यो जिल्ला ११औँ देखि १३औँ शताब्दीमा दोस्रो [[बनारस|काशीको]] रूपमा प्रसिद्ध थियो। ७औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा [[हर्षवर्धन|हर्षवर्धनको]] मृत्यु पछि, यो १०२५ सम्म [[गुर्जर प्रतिहार वंश|गुर्जर प्रतिहार वंशको]] नियन्त्रणमा रह्यो। यो क्षेत्र मुगल सम्राटहरूका विभिन्न राज्यपालहरूको प्रशासनमा थियो। अगोरी किल्ला जस्ता केही किल्लाहरू मदन शाहको नियन्त्रणमा थिए। == भूगोल == यो जिल्ला राज्यको अति दक्षिण-पूर्वमा अवस्थित छ र उत्तरपश्चिममा [[मीर्जापुर जिल्ला|मिर्जापुर जिल्ला]], उत्तरमा [[चन्दौली जिल्ला]], उत्तर-पूर्वमा बिहार राज्यको [[कैमुर जिल्ला|कैमुर]] र [[रोहतास जिल्ला|रोहतास]] जिल्ला, पूर्वमा [[झारखण्ड]] राज्यको [[गढवा जिल्ला]], दक्षिणमा [[छत्तीसगढ]] राज्यको बलरामपुर जिल्ला र पश्चिममा [[मध्य प्रदेश]] राज्यको [[सिंगरौली जिल्ला|सिंगरौली जिल्लाले]] घेरिएको छ। जिल्लाको उत्तरी भाग [[विन्ध्याचल|विन्ध्य पर्वतशृङ्खलाको]] पठारमा अवस्थित छ र गङ्गाका सहायक नदीहरू बेलन र कर्मनाशा नदीहरूले बग्दछ। कैमुर पर्वतशृङ्खलाको भिरालो ढलानको दक्षिणमा सोन नदीको उपत्यका छ, जुन जिल्ला हुँदै पश्चिमबाट पूर्वतिर बग्छ। जिल्लाको दक्षिणी भाग पहाडी छ, जुन उर्वर खोला उपत्यकाहरूले घेरिएको छ। === जलवायु === सोनभद्रमा तुलनात्मक रूपमा उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी छ जहाँ गर्मी र जाडोको तापक्रम बीच उच्च भिन्नता छ। औसत तापक्रम {{Cvt|30 to 46|°C}} छ गर्मीमा र {{Cvt|2 to 15|°C}} जाडोमा। जुलाई देखि अक्टोबर सम्म वर्षाको मौसममा मौसम रमाइलो हुन्छ। == जनसाङ्ख्यिकी == [[भारतको जनगणना, सन् २०११]] अनुसार सोनभद्र जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८६२,५५९ छ, जसमध्ये पुरुष र महिला क्रमशः ९७१,३४४ र ८९१,२१५ थिए।<ref name="districtcensus">{{Cite web |year=2011 |title=District Census Handbook: Sonbhadra |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1294/download/4190/DH_2011_0969_PART_A_DCHB_SONBHADRA.pdf |access-date= |website=censusindia.gov.in |publisher=[[भारतको रजिष्ट्रार जनरल तथा जनगणना आयुक्त]]}}</ref> लगभग [[कोसोभो]] राष्ट्र वा अमेरिकी राज्य [[वेस्ट भर्जिनिया|पश्चिम भर्जिनिया]] बराबर।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=30 September 2011 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=West Virginia 1,852,994 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये) २५४औँ स्थानमा राख्छ।<ref name="districtcensus" /> यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|270|PD/sqkm|PD/sqmi}}।<ref name="districtcensus" /> २००१-२०११ को दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर २७.२७% थियो। १६.८८% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बस्छन्। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको २२.६४% र २०.६७% छन्।<ref name="districtcensus" /> [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ६४%। पुरुष र महिला साक्षरता क्रमशः ७४.९२% र ५२.१४% थियो। सोनभद्र जिल्लामा कुल साक्षरता ९८५,७०८ थियो जसमध्ये पुरुष र महिला क्रमशः ६०१,९८८ र ३८३,७२० थिए।<ref name="districtcensus" /> [[भारतको जनगणना, सन् २०११|भारतको २०११ को जनगणनाको]] समयमा, जिल्लाको ८३.९१% जनसङ्ख्याले [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] बोल्थे र १४.५७% ले [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरीलाई]] आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे। जिल्लामा लगभग ५,००० मानिसहरूले [[गोन्डी भाषा|गोन्डी]] र १,८०० [[उराँव भाषा]] बोल्छन्, दुवै आदिवासी भाषाहरू।<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10224/download/13336/DDW-C16-STMT-MDDS-0900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[भारतको रजिष्ट्रार जनरल तथा जनगणना आयुक्त]]}}</ref> जिल्लाको दक्षिणी भागमा [[बघेली भाषा|बघेली]] प्रमुख भाषा हो भने उत्तरी भागमा [[अवधी भाषा|अवधी]] र [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरीको]] मिश्रण बोलिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] 327kti8jx8gahpvxidw6lx2y6gdzwz1 0 12261 1362385 1323305 2026-06-19T21:55:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362385 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बागपत जिल्ला | settlement_type = [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = जम्मा | native_name = | image_skyline = | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Baghpat.svg | map_caption = उत्तर प्रदेशको बागपत जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = बागपत | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झन्डा|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|विभाग]] | subdivision_name2 = [[मेरठ मण्डल]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[बागपत]] | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = १३२१ | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = १,३०३,०४८ | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics2_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics2_info1 = ७२.०१%<ref>{{cite web | url =http://www.educationforallinindia.com/page157.html | title =District-specific Literates and Literacy Rates, 2001 | access-date =10 October 2010 | publisher =Registrar General, India, Ministry of Home Affairs }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414170051/http://www.educationforallinindia.com/page157.html |date=14 April 2010 }}</ref> | demographics2_title2 = लिङ्ग अनुपात | demographics2_info2 = ८६१ | leader_title = | leader_name = | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | registration_plate = | website = {{URL|https://bagpat.nic.in/}} }} '''बागपत जिल्ला''', जसलाई '''व्याघ्रप्रस्थ जिल्ला''' पनि भनिन्छ, <ref name="AhmedNauriyal2023">{{Cite book|title=Occupational Mobility in Contemporary India: Beyond One Generation Into the Future|date=23 June 2023|page=103}}</ref> [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|भारतीय राज्य]] [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशको]] ७५ [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] मध्ये एक हो, जसको मुख्यालय [[बागपत]] सहरमा छ। यो राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र भित्र पर्छ। १९९७ मा सिर्जना गरिएको, जिल्लाको क्षेत्रफल {{Convert|1321|sqkm|sqmi}} छ।। सन् २०११ को जनगणना अनुसार बागपतको जनसङ्ख्या १,३०३,०४८छ। == इतिहास == बागपत सहर, जसको पछि जिल्लाले यसको नाम लिन्छ, यसको नाम या त '''व्याघ्रप्रस्थ''' ("बाघहरूको भूमि") बाट आएको हो। यस सहरको अन्ततः नाम बागपत [[मुगल साम्राज्य|मुगल युगमा]] राखिएको थियो। बागपत जिल्ला १७ सेप्टेम्बर १९९७ मा सिर्जना गरिएको थियो र [[मेरठ जिल्ला|मेरठ जिल्लाको]] पूर्व बागपत तहसीलको नामबाट नामकरण गरिएको थियो।<ref name="districtcensus">{{Cite web |date=2011 |title=Census of India 2011 – Uttar Pradesh – District Census Handbook – Baghpat |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0908_PART_B_DCHB_BAGHPAT.pdf |access-date=7 July 2016 |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |page=9}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/baghpat/steps-towards-development-wings-set-to-become-a-district-baghpat-news-mrt515143376|title=विकास की ओर बढ़े कदम, जिला बनने से लगे पंख|work=[[Amar Ujala]]|access-date=20 September 2022|language=hi}}</ref><ref name="BagpatAboutDistrict">{{Cite web |title=About District |url=https://bagpat.nic.in/about-district/ |access-date=2 February 2019 |website=Government of Uttar Pradesh: Bagpat district}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == २०११ को जनगणना अनुसार, बागपत जिल्लाको जनसङ्ख्या १,३०३,०४८ छ, <ref name="districtcensus" /> जुन लगभग अफ्रिकी राष्ट्र [[मौरिसस]] <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=27 September 2011 |access-date=1 October 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 September 2011 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[न्यू ह्याम्प्सर|न्यू ह्याम्प्सरको]] बराबर छ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121220045933/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=20 December 2012 |access-date=24 October 2016 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=New Hampshire 1,316,470 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref> यसले यसलाई भारतको ३७६औँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको जिल्लाहरूको श्रेणी दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus" /> यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|986|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।।<ref name="districtcensus" /> २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर ११.८७% थियो।<ref name="districtcensus" /> बागपतमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ८५८ [[भारतमा महिला|महिलाको]] लिङ्ग अनुपात छ, <ref name="districtcensus" /> र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ७३.५४% छ। २१.११% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। अनुसूचित जातिले जनसङ्ख्याको ११.४४% ओगटेको छ।<ref name="districtcensus" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Official website|http://bagpat.nic.in/}} {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:मेरठ मण्डल]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] 3fqbus0brv0zm13ysdjttrtkjewalw6 0 13686 1362392 1298208 2026-06-19T22:30:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362392 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बेइजिङ | native_name = {{native name|zh-cn|paren=no|北京}} | native_name_lang = zh | official_name = बेइजिङ नगरपालिका | other_name = पेकिङ | settlement_type = [[राजधानी]] | image_flag = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Skyline of Beijing CBD from the southeast (20210907094201).jpg | caption1 = [[बेइजिङ केन्द्रीय व्यापार जिल्ला]] | image2 = 20200110 Hall of Supreme Harmony courtyard-1.jpg | caption2 = [[निषिद्ध सहर]] | image3 = 11 Temple of Heaven.jpg | caption3 = [[स्वर्गको मन्दिर]] | image4 = 2014.08.19.110005 Great Wall Badaling.jpg | caption4 = [[बादलिङ|बडालिङको महान् पर्खाल]] | image5 = Tiananmen Gate.jpg | caption5 = [[तियानमेन]] | image6 = National Centre for the Performing Arts and Great Hall of the People.jpg | caption6 = [[जनताको महान हल]] (बायाँ) र<br /> [[प्रदर्शन कलाका लागि राष्ट्रिय केन्द्र (चीन)|प्रदर्शन कलाका लागि राष्ट्रिय केन्द्र]] (दायाँ) }} | image_map = {{Infobox mapframe|wikidata=yes|stroke-width=1 |shape-fill-opacity=0|geomask=Q956|zoom=7|frame-lat=40.26|frame-long=116.39|marker=city}} | image_map1 = Beijing in China (+all claims hatched).svg | map_caption1 = चीन भित्र बेइजिङ नगरपालिकाको स्थान | coordinates = {{Coord|39|54|24|N|116|23|51|E|type:adm1st_region:CN-11|display=it}} | coor_pinpoint = [[तियानमेन चोक]] | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[चीन]] | established_title = स्थापना | established_date = १०४५ ईपूर्व | founder = [[झोउ राजवंश]] ([[पश्चिमी झोउ]]) | parts_type = विभागहरू<br />&nbsp;- काउन्टी-स्तरको विभाजन<br />&nbsp;- टाउनशिप-स्तरीय<br />विभाजन | parts = <br />१६ जिल्लाहरू<br />३४३ नगर र उपजिल्लाहरू | government_type = [[नगरपालिका]] | governing_body = बेइजिङ नगरपालिका जन काङ्ग्रेस | seat_type = नगरपालिकाको आसन | seat = [[टोङ्झाउ जिल्ला, बेइजिङ|टोङ्झाउ जिल्ला]] | total_type = नगरपालिका | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=[[Ministry of Commerce of the People's Republic of China]] |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=26 May 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = १६४१०.५४ | area_land_km2 = १६४१०.५४ | area_water_km2 = | area_urban_km2 = १६४१०.५४ | area_metro_km2 = १२७९६.५ | elevation_footnotes = | elevation_m = ४३.५ | elevation_max_ft = ७५५६ | population_total = २१,८९३,०९५ | population_density_km2 = auto | population_as_of = २०२० को जनगणना | population_footnotes = <ref>{{cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104847/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live}}</ref> | population_urban = २१,८९३,०९५ | population_density_urban_km2 = auto | population_metro = २२,३६६,५४७ | population_density_metro_km2 = auto | website = {{URL|https://www.beijing.gov.cn|beijing.gov.cn}}<br />{{URL|https://english.beijing.gov.cn}} | footnotes = | timezone = [[चिनियाँ मानक समय|चीन मानक समय]] | utc_offset = +०८:०० }} '''बेइजिङ''' ({{lang-zh|北京}}) (जसलाई '''पेकिङ''' पनि भनिन्छ) [[चीन]]को [[राजधानी]] हो। दुई करोड २० लाखभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राष्ट्रिय राजधानी र [[साङ्घाई]]पछि चीनको दोस्रो ठुलो सहर हो। यो उत्तरी चीनमा अवस्थित छ, र १६ सहरी, उपनगरीय र ग्रामीण जिल्लाहरूको साथ राज्य परिषदको प्रत्यक्ष प्रशासन अन्तर्गत एक नगरपालिकाको रूपमा शासित छ। बेइजिङ मुख्यतया [[हेबेई|हेबेई प्रदेश]]ले घेरिएको छ र दक्षिण-पूर्वमा छिमेकी [[तियानजिन]]को अपवाद हो; सँगै, तीन विभाजनहरू जिङजिन्जी मेगालोपोलिस र चीनको राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र बनाउँदछन्।<ref name="basic">{{cite web |title=Basic Information |url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/jbqk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313225759/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/jbqk/ |archive-date=13 March 2012 |access-date=9 February 2008 |publisher=Beijing Municipal Bureau of Statistics }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313225759/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/jbqk/ |date=13 March 2012 }}</ref> बेइजिङ [[संस्कृति]], [[कूटनीति]], [[राजनीति]], [[वित्तीय केन्द्र|वित्त]], [[व्यापार]] र [[अर्थशास्त्र]], [[शिक्षा]], [[अनुसन्धान]], [[भाषा]], [[पर्यटन]], [[सञ्चार]], [[खेल]], [[विज्ञान]] र [[प्रविधि]] र [[यातायात]] र [[कला]]को लागि विश्वको अग्रणी केन्द्रहरू मध्ये एक हो। यो राष्ट्रिय राजमार्ग, द्रुतमार्ग, रेलवे र उच्च गतिको रेल नेटवर्कको लागि एक प्रमुख केन्द्र पनि हो। [[बेइजिङ ड्याक्सिङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]], बेइजिङको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, विश्वको सबैभन्दा ठुलो एकल-संरचना विमानस्थल टर्मिनल हो।<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Alan |title=Photos: The World's Largest Airport-Terminal Building – The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/photo/2019/01/photos-the-worlds-largest-airport-terminal-building/580954/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925225834/https://www.theatlantic.com/photo/2019/01/photos-the-worlds-largest-airport-terminal-building/580954/ |archive-date=25 September 2019 |access-date=25 September 2019 |website=The Atlantic |language=en}}</ref> दुवै आधुनिक र परम्परागत शैली वास्तुकलाको संयोजन, बेइजिङ विश्वको सबैभन्दा पुरानो सहरहरू मध्ये एक हो, तीन सहस्राब्दी भन्दा बढी को एक समृद्ध इतिहास संग। चीनको चार महान् प्राचीन राजधानीहरूमध्ये अन्तिमको रूपमा, बेइजिङ विगत आठ शताब्दीको अधिकांश समय देशको राजनीतिक केन्द्र रहेको छ, र दोस्रो सहस्राब्दी ईस्वीको अधिकांश समय जनसङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो सहर थियो। पुरानो भित्री र बाहिरी सहरको पर्खालका अतिरिक्त तीन तिरबाट अन्तर्देशीय सहरवरिपरिका पहाडहरूको साथ, बेइजिङ रणनीतिक रूपमा तयार थियो र सम्राटको निवासको रूपमा विकसित भएको थियो र यसैले शाही राजधानीको लागि उत्तम स्थान थियो। यो सहर यसको भव्य महलहरू, मन्दिरहरू, सार्वजनिक उद्यानहरू, बगैँचाहरू, चिहानहरू, पर्खालहरू र ढोकाहरूको लागि प्रसिद्ध छ।<ref name="world book">{{Cite encyclopedia|url=http://worldbookonline.com/wb/Login?ed=wb|title=Beijing|encyclopedia=[[World Book Encyclopedia]]|year=2008|access-date=7 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519232539/http://worldbookonline.com/wb/Login?ed=wb|archive-date=19 May 2008|url-status=live}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चीनका प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} [[श्रेणी:चीनका सहरहरू]] 2mfe3ulk1xy85kiaylq4mv0yqkitb4o 0 13688 1362485 1298210 2026-06-20T07:28:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = साङ्घाई | native_name = 上海市 <!-- | other_name = हुआङपु (वाङपु) -->| native_name_lang = zh | settlement_type = [[नगरपालिका]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Huangpu Park 20124-Shanghai (32208802494).jpg | caption1 = ओरिएन्टल पर्ल टावर (बायाँ) र साङ्घाई टावर (दायाँ) सहित झापुलु पुलबाट लुजियाजुई | image2 = 2024-Apr Shanghai Yu Yuan Garden 豫园 - img 20.jpg | caption2 = [[यु बगैचा]] | image3 = 2024-Apr Shanghai East Nanjing Road morning 01.jpg | caption3 = [[नान्जिङ सडक]] | image4 = 上海展览中心·上海.jpg | caption4 = [[साङ्घाई प्रदर्शनी केन्द्र]] | image5 = Old City of Shanghai, China (December 2015) - 13.JPG | caption5 = [[साङ्घाईको पुरानो सहर]] | image6 = 上海外滩汇丰银行大楼2021.jpg | caption6 = एचएसबीसी भवन | image7 = Jing'an Temple Shanghai 6.jpg | caption7 = [[जिङआन मन्दिर]] }} | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=7|frame-lat=31.22|frame-long=122.1}} | image_map1 = Shanghai in China (+all claims hatched).svg | map_caption1 = चीनमा साङ्घाई नगरपालिकाको स्थान | coordinates = {{coord|31|13|43|N|121|28|29|E|type:adm1st_region:CN-31|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | subdivision_type2 = [[चीनको क्षेत्र|क्षेत्र]] | subdivision_name2 = [[पूर्वी चीन]] | seat_type = नगरपालिका आसन | seat = ह्वाङ्पु जिल्ला | government_type = [[नगरपालिका]] | governing_body = [[साङ्घाई नगर जन काङ्ग्रेस]] | leader_title4 = [[राष्ट्रिय जन काङ्ग्रेस]] प्रतिनिधित्व | leader_name4 = ५७ जना प्रतिनिधिहरू | total_type = नगरपालिका | area_footnotes = <ref name="mofcom">{{cite web |title = Doing Business in China – Survey |url = http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher = [[Ministry of Commerce of the People's Republic of China]] |access-date = 5 August 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date = 26 May 2014 |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref><ref name="landarea">{{cite web |url = http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36484.html |title = 地域 (in Chinese) |publisher = Government of Shanghai |access-date = 4 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240508135319/https://www.shtong.gov.cn/difangzhi-front/book/detailNew?oneId=2&bookId=344775&parentNodeId=344806&nodeId=641940&type=-1 |archive-date = 8 May 2024 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.shtong.gov.cn/difangzhi-front/book/detailNew?oneId=2&bookId=344775&parentNodeId=344806&nodeId=641942&type=-1 |publisher = Government of Shanghai |title = 水文 (in Chinese) |access-date = 4 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240508141431/https://www.shtong.gov.cn/difangzhi-front/book/detailNew?oneId=2&bookId=344775&parentNodeId=344806&nodeId=641942&type=-1 |archive-date = 8 May 2024 |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = ६३४१ | area_water_km2 = ६५३ | area_metro_km2 = १४९२२.७ | area_urban_footnotes = &nbsp;(2018)<ref name="demog14">{{cite book |url = http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |title = Demographia World Urban Areas. 14th Annual Edition |last = Cox |first = W. |publisher = Demographia |year = 2018 |location = St. Louis |page = 22 |access-date = 15 June 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date = 3 May 2018 |url-status = live}}</ref> | elevation_m = ४ | elevation_max_m = ११८ | elevation_max_point = [[शेषन पहाड]] | population_total = २४८७४५०० | population_as_of = सन् २०२३ | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=21 March 2024|title=2023年上海市国民经济和社会发展统计公报|url=https://tjj.sh.gov.cn/tjgb/20240321/f66c5b25ce604a1f9af755941d5f454a.html|access-date=14 July 2024|publisher=[[Shanghai Statistics Bureau]]|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530163249/https://tjj.sh.gov.cn/tjgb/20240321/f66c5b25ce604a1f9af755941d5f454a.html|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = [[चीनका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_demonym = साङ्घाईनी | website = {{ubl|{{URL|https://www.shanghai.gov.cn|shanghai.gov.cn}}|{{URL|https://english.shanghai.gov.cn|en.shanghai.gov.cn}}}} | timezone = [[चीन मानक समय]] | utc_offset = +०८:०० | official_name = साङ्घाई नगरपालिका | image_seal = Shanghai Municipal seal.png | seal_link = | flag_size = 150px }} '''साङ्घाई''' ({{lang-zh|上海市}}) [[चीन]]को [[चीनका सहरहरूको सूची|सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहरी]] क्षेत्र हो। यो सहर [[याङ्त्से नदी|याङ्त्से नदी]]को दक्षिणी मुहानमा चिनियाँ तटमा अवस्थित छ, जहाँ हुआङपु नदी बग्छ। २०२३ मा लगभग २ करोड ४८ लाख ७० हजार बासिन्दा भएको यस सहरको जनसङ्ख्या [[चोङकिङ]] पछि विश्वको दोस्रो ठुलो हो, जबकि सहरी क्षेत्र चीनको सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको क्षेत्र हो, जसमा २ करोड ९८ लाख ७० हजार बासिन्दा छन्। २०२२ सम्म, अधिक साङ्घाईमहानगरीय क्षेत्रले लगभग १३ खर्ब आरएमबी ($१.९ खर्ब) को कुल महानगरीय उत्पादन (नाममात्र) उत्पादन गर्ने अनुमान गरिएको थियो। साङ्घाईवित्त, व्यवसाय र अर्थशास्त्र, अनुसन्धान, विज्ञान र प्रविधि, निर्माण, यातायात, पर्यटन र संस्कृतिको लागि विश्वको प्रमुख केन्द्रहरू मध्ये एक हो। साङ्घाईबन्दरगाह विश्वको सबैभन्दा व्यस्त बन्दरगाह हो। मूल रूपमा माछा मार्ने गाउँ र [[बजार अर्थव्यवस्था|बजार]] सहरको रूपमा रहेको साङ्घाई १९औँ शताब्दीमा घरेलु र विदेशी व्यापार र यसको अनुकूल बन्दरगाह स्थानको कारण विश्वव्यापी रूपमा प्रसिद्ध भयो। यो सहर [[पहिलो अफिम युद्ध]] पछि युरोपेलीहरूसँग व्यापार गर्न खोल्न बाध्य भएका पाँच सन्धि बन्दरगाहहरू मध्ये एक थियो। साङ्घाईअन्तर्राष्ट्रिय बस्ती र फ्रान्सेली छुट पछि स्थापित भयो। त्यसपछि यो सहर फस्टाउँदै गयो, १९३० को दशकमा एसियाको प्राथमिक व्यावसायिक र वित्तीय केन्द्र बन्यो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, यो सहर साङ्घाईको प्रमुख युद्धको स्थल थियो। युद्ध पछि, कम्युनिस्टहरूले सहर र मुख्य भूमिको अधिकांश भाग कब्जा गरेपछि कम्युनिस्ट क्रान्ति चाँडै नै पुनः सुरु भयो। १९५० देखि १९७० को दशकसम्म, व्यापार प्रायः पूर्वी ब्लकका अन्य समाजवादी देसहरूमा सीमित थियो, जसले गर्दा शीतयुद्धको समयमा सहरको विश्वव्यापी प्रभाव घट्यो। यो सहरले चार फरक ऋतुहरूको अनुभव गर्छ। जाडोयाम समशीतोष्णदेखि चिसो र ओसिलो हुन्छ—[[साइबेरिया]]बाट आउने उत्तरपश्चिमी हावाले रातको तापक्रम शून्यभन्दा तल झर्छ। प्रत्येक वर्ष, औसत ४.७ दिन हिउँ पर्ने र १.६ दिन हिउँले ढाकिएको हुन्छ। गर्मी ऋतु तातो र आर्द्र हुन्छ, र कहिलेकाहीँ मुसलधारे वर्षा वा मेघगर्जन हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। औसतमा, १४.५ दिन वार्षिक तापक्रम ३५ से (९५ °फा) भन्दा बढी हुन्छ। गर्मी र शरद ऋतुको सुरुवातमा, सहर आँधीबेहरीको जोखिममा हुन्छ।<ref name="wiphatelegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/19/wtyphoon119.xml|title=1.6m flee Shanghai typhoon|last=Spencer|first=Richard|date=19 September 2008|work=The Daily Telegraph|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013183032/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F19%2Fwtyphoon119.xml|archive-date=13 October 2007|location=UK|url-status=dead}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} {{चीनका प्रादेशिक राजधानीहरू}} [[श्रेणी:पूर्वी चीन]] [[श्रेणी:चीनका नगरपालिकाहरू]] entovh1a2yy4vhhncvn2szfy1sxiezt 0 14114 1362423 1308214 2026-06-20T01:30:03Z CommonsDelinker 144 Replacing The_Love_Potion.jpg with [[File:Evelyn_De_Morgan_-_The_Love_Potion_(1903)_-_Google_Cultural_Institute.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambigu 1362423 wikitext text/x-wiki {{अप्रमाणित|date=मार्च २०२१}} [[File:Evelyn De Morgan - The Love Potion (1903) - Google Cultural Institute.jpg|thumb|right|250px|बोक्सीको एक काल्पनिक चित्र]] सामान्यतया बोक्सी भन्नाले एकल तथा बृध्दा महिला जसले टुना-मुना, तथा तन्त्र विद्धा जानेकि हुन्छिन् । यो एक सामाजिक कुरिति तथा अन्धविश्वास हो ।जसको आडमा आजको दिनमा पनि नेपालि नारिहरू पिडित हुदै आएकाछन् तर तन्त्रशास्त्र तथा शिवपुराणमा भने पहिचान सहित <nowiki>''</nowiki> छुट्टै पहीरन अनी शिवजीका बाजा गाजा ढोल ढ्याङग्रो बजाउदै विभीन्न देवीदेउताको एउटा छुट्टै लय भाषा र शैलीमा सृष्टी उतपती देखीको कथा र गाथालाई भन्दै तन्त्र मन्त्रको जप संगै ढ्याङग्रोको तलमा नाच्दै लौकीक र अलौकीक शक्तीको माध्यम द्वारा विभीन्न रोगको उपचार गर्दै हीड्ने अनी देवी देउता भुत प्रेत पिचास डंकीनी अदी भेद बुझन सक्ने साधारण भाषामा भन्नु पर्दा आफ्नो शरीरमा विभीन्न देवी देउताको आह्वान गरी ति बाट विशेष कार्य लीन सक्ने स्त्री लाई बोक्सी भनिन्छ<nowiki>''</nowiki> भनि अर्थ्यायिएको पाईन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[धामी]] *[[बोक्सी विद्या]] *[[बोक्सीको छौडां]] ==स्रोत== {{reflist}} {{काल्पनिक अन्धविश्वासका पात्रहरू}} [[श्रेणी:अन्धविश्वास]] [[श्रेणी:काल्पनिक अन्धविश्वासका पात्रहरू]] rn0svsuafi435shq47k4dj8e8uujg14 0 14193 1362452 1310074 2026-06-20T04:14:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362452 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = लालू प्रसाद यादव | image = Lalu Prasad Yadav.jpg | imagesize= | caption = लालू प्रसाद यादव एक राजनितिक सभामा | office = रेलवे मन्त्री | constituency = सारण लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र | term_start = २४ मे २००४ | term_end = २२ मे २००९ | predecessor = [[नीतिश कुमार]] | successor = [[ममता बनर्जी]] | constituency_MP2= [[सारण लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|सारण]] | parliament2 = भारतीय | term_start2 = १६ मे २००९ | term_end2 = २२ अक्टोबर २०१३ | successor3 = राष्ट्रपति शासन | term_start4 = ४ अप्रिल १९९५ | term_end4 = २५ जुलाई १९९७ | predecessor4 = राष्ट्रपति शासन | successor4 = [[राबडी देवी]] | constituency_MP5= छपरा लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र | parliament5 = भारतीय | term_start5 = २४ मे २००४ | term_end5 = २२ मे २००९ | predecessor5 = राजीव प्रताप रुडी | successor5 = निर्वाचन क्षेत्र परिसीमित | term_start6 = २३ मार्च १९७७ | term_end6 = २२ अगस्ट १९७९ | predecessor6 = रामशेखर प्रसाद सिंह | successor6 = सत्य देव सिंह | term_start7 =२ डिसेम्बर १९८९ | term_end7 = १३ मार्च १९९१ | predecessor7 = रामबहादुर सिंह | successor7 = लाल बाबू राय | party = राष्ट्रिय जनता दल | birth_date ={{Birth date and age|1948|6|11|df=y}} | birth_place = गोपालगंज, [[बिहार]] | death_date = | death_place = | religion =[[हिन्दू]] | spouse = [[राबडी देवी]] | alma_mater = [[पटना विश्वविद्यालय]] | Profession = [[वकालत]] | website = {{URL|rashtriyajanatadal.com}} | source = |Official website = }} '''लालु प्रसाद यादव''' (जन्म ११ जुन १९४८) एक भारतीय राजनीतिज्ञ र राष्ट्रिय जनता दल (RJD) का अध्यक्ष हुन्।<ref name="myneta">{{cite web|title=Scanned Copy of 2009 Lok Sabha election affidavit|url=http://docs.myneta.info/affidavits/ls2009db/965/LaluPrasad_CR1.jpg|publisher=Association of Democratic Reforms|access-date=4 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011121/http://docs.myneta.info/affidavits/ls2009db/965/LaluPrasad_CR1.jpg|archive-date=5 October 2013}}</ref><ref name=RediffDOB>{{cite news | url=https://www.rediff.com/news/report/slide-show-1-lalu-prasad-yadav-the-shrewd-politicians-highs-and-lows/20130930.htm | title=Lalu Prasad Yadav: The shrewd politician's highs and lows | date=30 September 2013 | publisher=Rediff | access-date=16 July 2018 | archive-date=17 July 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180717041633/http://www.rediff.com/news/report/slide-show-1-lalu-prasad-yadav-the-shrewd-politicians-highs-and-lows/20130930.htm | url-status=live }}</ref><ref>While the Indian media was unsure as to the spelling of his name, in June 2004, he issued a clarification to the media to endure his name was spelt as ''Lalu'' and not ''Laloo''.{{cite web| url=https://us.rediff.com/news/2004/jun/24lalu.htm| title=It's Lalu not Laloo and it's official (24 June 2004)| work=Rediff.com| access-date=8 May 2006| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20050913014530/http://us.rediff.com/news/2004/jun/24lalu.htm| archive-date=13 September 2005}}</ref> उहाँ बिहारका पूर्व मुख्यमन्त्री (1990-1997), भारतका पूर्व रेल मन्त्री (2004-2009), र लोकसभा र <ref>{{Cite news |title=Latest News of Lalu Prasad Yadav |url=https://www.prabhatkhabar.com/topic/lalu-prasad-yadav }}</ref> राज्य सभाका पूर्व सांसद (MP) हुनुहुन्छ। उनी एक विद्यार्थी नेताको रूपमा पटना विश्वविद्यालयमा राजनीतिमा प्रवेश गरे र १९७७ मा २९ वर्षको उमेरमा जनता पार्टीबाट लोकसभाको सबैभन्दा कान्छो सदस्यको रूपमा निर्वाचित भए। उनी सन् १९९० मा बिहारको मुख्यमन्त्री बने । उनको पार्टी २०१५ बिहार विधान सभा चुनावमा जेडीयूका [[नीतिश कुमार]]सँग साझेदारीमा सत्तामा आएको थियो। यो गठबन्धन समाप्त भयो जब नितिशले राजीनामा दिए र आरजेडी विपक्षी दल बन्यो। २०२० बिहार विधान सभा चुनावमा, RJD बिहारमा एकल सबैभन्दा ठूलो पार्टी रह्यो, र JD(U) को साथमा सत्तामा JD(U) 2022 मा MGB मा पुन: सम्मिलित भएपछि, JD(U) NDA मा फर्किए सम्म सरकारको नेतृत्व गर्यो। लालु यादव विवादास्पद चारा घोटालामा दोषी ठहरिएका थिए, र उच्च अदालतबाट जमानत पाएको बेला 17 अप्रिल 2021 सम्मको अवधिमा सजाय भोगिरहेका थिए।<ref name="Lalu Yadav granted bail: HC">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/lalu-yadav-granted-bail-in-fodder-scam-case-by-jharkhand-high-court-101618643713744-amp.html|title=Lalu Yadav granted bail: HC|website=Hindustan Times|date=17 April 2021|access-date=19 April 2021|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418200327/https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/lalu-yadav-granted-bail-in-fodder-scam-case-by-jharkhand-high-court-101618643713744-amp.html|url-status=live}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== आफ्ना बाबुआमा छ छोरामध्ये दोस्रो, लालु प्रसाद, बिहारको गोपालगञ्ज जिल्लाको फुलवारिया गाउँ (गोपालगञ्ज-कुशीनगर राजमार्ग NH-27) मा कुन्दन राय र मराछिया देवीको घरमा जन्मेका थिए र आफ्नो जेठो दाजुसँग पटना सर्नु अघि स्थानीय माध्यमिक विद्यालयमा पढेका थिए।<ref name="teh">{{cite news|title=The Promise And Betrayal Of Lalu Prasad Yadav|url=http://www.tehelka.com/the-promise-and-betrayal-of-lalu-prasad-yadav/|access-date=4 October 2013|newspaper=Tehlka.com|date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013071638/http://www.tehelka.com/the-promise-and-betrayal-of-lalu-prasad-yadav/|archive-date=13 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013071638/http://www.tehelka.com/the-promise-and-betrayal-of-lalu-prasad-yadav/ |date=13 October 2013 }}</ref> पटना विश्वविद्यालयको बीएन कलेजबाट कानूनमा स्नातक र राजनीतिशास्त्रमा एमए गरेपछि, उनले पटनाको बिहार भेटेरिनरी कलेजमा क्लर्कको रूपमा काम गरे जहाँ उनका जेठा दाजु पनि चपरासी थिए। लालुप्रसाद यादव कृषि जातिका हुन्।<ref name="toi">{{cite news|title=Lalu, the milkman's son who rose from clerk to CM|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Lalu-the-milkmans-son-who-rose-from-clerk-to-CM/articleshow/23325515.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003101948/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-01/india/42573630_1_lalu-prasad-fodder-scam-rjd|archive-date=3 October 2013|access-date=4 October 2013|newspaper=[[The Times of India]]|url-status=live|date=1 October 2013}}</ref> उनले 2004 मा पटना विश्वविद्यालयको मानार्थ डाक्टरेट अस्वीकार गरे।<ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Laloo-says-no-to-PU-doctorate/articleshow/416244.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921061120/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-11/patna/28331561_1_doctorate-pu-syndicate-patna-university-syndicate | archive-date=21 September 2013 | work=[[The Times of India]] | title=Laloo says 'no' to PU doctorate | url-status=live | date=11 January 2004}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन र परिवार== लालुप्रसाद यादवले सन् १९७३ जुन १ मा राबडी देवीसँग मागी विवाह गरेका थिए र उनीहरूका सात छोरी र दुई छोरा थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-lalu-paid-off-a-debt-to-his-wife-handsomely-1093659 |title=Lalu paid off a debt to his wife handsomely |work=DNA |date=19 November 2013 |access-date=29 September 2022 |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929223853/https://www.dnaindia.com/india/report-lalu-paid-off-a-debt-to-his-wife-handsomely-1093659 |url-status=live }}</ref><ref name=FamilyUnplanning>{{cite news | url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/05/08/stories/2004050800031000.htm | title=The durability of Laloo Prasad Yadav | work=[[Business Line]] | date=8 May 2004 | access-date=24 February 2012 | author=Thakurta, Paranjoy Guha | archive-url=https://web.archive.org/web/20121008033632/http://www.thehindubusinessline.in/2004/05/08/stories/2004050800031000.htm | archive-date=8 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=https://theprint.in/politics/sons-in-bihar-cabinet-daughters-wed-to-mulayam-kin-sprawling-lalu-family-tree-spans-party-lines/1095654/ |title=Sons in Bihar cabinet, daughters wed to Mulayam kin - sprawling Lalu family tree spans party lines |work=The Print |date=24 August 2022 |access-date=19 September 2022 |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173013/https://theprint.in/politics/sons-in-bihar-cabinet-daughters-wed-to-mulayam-kin-sprawling-lalu-family-tree-spans-party-lines/1095654/ |url-status=live }}</ref> * जेठी छोरी: [[मिसा भारती]] * दोस्रो छोरी: रोहिणी आचार्य यादव * तेस्रो छोरी: चन्दा यादव * चौथो छोरी: रागिनी यादव - समाजवादी पार्टीका नेता राहुल यादवसँग विवाह गरिन्<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/swiss-educated-lalu-s-son-in-law-talks-growth/story-eCdvMxa1WoUYLc9s9BQ6pO.html |title=Lalu's Swiss-educated son-in-law hops on Samajwadi cycle, chants growth mantra |work=Hindustan Times |date=7 February 2017 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914205011/https://www.hindustantimes.com/lucknow/swiss-educated-lalu-s-son-in-law-talks-growth/story-eCdvMxa1WoUYLc9s9BQ6pO.html |url-status=live }}</ref> * पाँचौं छोरी: हेमा यादव * छैटौं छोरी: अनुष्का यादव (धनु) - चिरञ्जीव रावसँग विवाह गरिन् * जेठा छोरा: तेज प्रताप यादव * कान्छी छोरी: राज लक्ष्मी यादव - तेज प्रताप सिंह यादव संग विवाह<ref>{{cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/younger-sister-touched-feet-tej-pratap-yadav-users-trolls-rjd-leader-respond-by-touching-feet-elder-sister-misa-bharti/articleshow/85553362.cms|title=Tej Pratap Yadav News: छोटी बहन ने पैर छुए तो ट्रोलर्स ने तेज प्रताप यादव को घेरा, फिर मीसा के पांव छूकर आरजेडी नेता ने दिया तगड़ा जवाब}}</ref> * कान्छो छोरा: तेजस्वी यादव '''नोट:'''राहुल यादव समाजवादी पार्टीका पूर्व एमएलसी जितेन्द्र यादवका छोरा हुन् । जितेन्द्र पूर्व सांसद डीपी यादवका भतिजा हुन् । ==राजनीतिक करियर== ===१९७०-१९९०: विद्यार्थी नेता र कान्छो सांसद=== [[File:Lalu prasad 1988 nayagaon sonpur.jpg|thumb|right|Lalu Prasad Yadav addressing [[Yuva Janata Dal]] in [[Nayagaon, Bihar|Nayagaon]], Sonpur in 1988]] 1970 मा, लालु पटना विश्वविद्यालय विद्यार्थी संघ (PUSU) को महासचिवको रूपमा विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गरे, 1973,<ref name=teh /> मा यसको अध्यक्ष भए, 1974<ref name=bs>{{Cite book|last=Dhar|first=P. N.|title=Excerpted from 'Indira Gandhi, the "emergency", and Indian democracy' published in ''Business Standard''|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564899-7|url=http://business-standard.com/india/news/the-nav-nirman-movement/80363/|access-date=23 November 2012|year=2000|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809043300/https://www.business-standard.com/article/specials/the-nav-nirman-movement-100021901024_1.html|url-status=live}}</ref> मा जय प्रकाश नारायणको बिहार आन्दोलनमा सामेल भए जहाँ उनी जनता पार्टी (जेपी) नेताहरूसँग पर्याप्त नजिक भए। १९ वर्षको उमेरमा छपराबाट १९७७ को लोकसभा चुनावमा जनता गठबन्धनको विजयी उम्मेदवार बन्न।<ref name=teh /><ref name="UK">{{cite news|title=Obituary: Morarji Desai|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-morarji-desai-1615165.html|newspaper=The Independent|first=Kuldip|last=Singh|date=11 April 1995|access-date=27 June 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103104550/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-morarji-desai-1615165.html|archive-date=3 November 2012}}</ref> द्वन्द्वका कारण १९७९ मा जनता पार्टीको सरकार ढल्यो । 1980 मा भएको नयाँ चुनाव संग संसद भंग भयो। लालुले जनता पार्टी छाडेर राज नारायणको नेतृत्वमा रहेको जनता पार्टी-एसमा सामेल हुन जनता पार्टी छोडे र सन् १९८० मा पुनः चुनाव हारे। उनले पछि 1980 मा बिहार विधान सभाको चुनाव जित्न सफल भए र 1985 मा फेरि 1989 मा बिहार विधानसभामा विपक्षी नेता बने। पछि 1989 मा, उनी [[वी.पी सिंह]] सरकारको अधीनमा लोकसभाका लागि पनि निर्वाचित भए। 1990 सम्म, उनले आफूलाई यादव (बिहारको 11.7%) र तल्लो जातको नेताको रूपमा स्थापित गरे।<ref name="fp">{{cite news|title=Lalu Prasad Yadav: The man whose luck finally ran out|url=http://www.firstpost.com/politics/lalu-prasad-yadav-the-man-whose-luck-finally-ran-out-1152563.html|access-date=5 October 2013|newspaper=FirstPost|date=4 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007082329/http://www.firstpost.com/politics/lalu-prasad-yadav-the-man-whose-luck-finally-ran-out-1152563.html|archive-date=7 October 2013}}</ref> परम्परागत रूपमा कांग्रेस (आई) को भोट बैंकको रूपमा सेवा गर्ने मुस्लिमहरूले 1989 भागलपुर हिंसा पछि प्रसादलाई समर्थन गरे।<ref name="India Today">{{cite book | title=India Today | url=https://books.google.com/books?id=gP4vAQAAIAAJ | access-date=8 February 2013 | year=1995 | publisher=Aroon Purie for Living Media India Limited | page=156 | archive-date=13 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131013020647/http://books.google.com/books?id=gP4vAQAAIAAJ | url-status=live }}</ref> उनी बिहारका युवा मतदाताहरूमाझ लोकप्रिय भए।<ref>{{cite news | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-01-26/news/27487141_1_castes-bihar-nitish-kumar | title = Vox Populi: Laloo 'castes' his spell on Bihar | date = 26 January 2005 | access-date = 8 February 2013 | newspaper = The Economic Times | author = Girish Kuber | archive-date = 16 June 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130616051328/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-01-26/news/27487141_1_castes-bihar-nitish-kumar | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616051328/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-01-26/news/27487141_1_castes-bihar-nitish-kumar |date=16 June 2013 }}</ref> ==भ्रष्टाचार अभियोग र सजाय== === भ्रष्टाचार मुद्दा=== लालुप्रसाद यादव दुई घोटालामा दोषी ठहर भई जेलमा परेका छन् । जनवरी २०१८ सम्म, उनी, उनकी श्रीमती राबडी देवी, उनका छोराहरू तेजस्वी यादव र तेज प्रताप यादव, र उनकी जेठी छोरी मीसा भारती सबै भ्रष्टाचारका अन्य धेरै मुद्दाहरूमा आरोपहरू सामना गरिरहेका थिए।<ref name=ChorFamily1>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/railways-tender-case-ed-attaches-land-owned-by-lalus-family-in-patna/articleshow/61980877.cms Railways tender case: ED attaches land owned by Lalu's family in Patna] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216201352/https://timesofindia.indiatimes.com/india/railways-tender-case-ed-attaches-land-owned-by-lalus-family-in-patna/articleshow/61980877.cms |date=16 December 2017 }}, [[Times of India]], 8 Dec 2017.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/701186.stm Laloo Prasad taken into custody] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208234714/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/701186.stm |date=8 February 2016 }}, BBC News, 5 April 2000</ref> ==== १९९६ चारा घोटाला – पहिलो मामला ==== यादव एक आरोपी पक्ष थिए र पछि 1996 को पहिलो चारा घोटाला मामिलामा दोषी ठहरियो। मुद्दामा पशुपालन विभागबाट करिब ₹ 4.50 बिलियन ($ 111.85 मिलियन) लुटिएको थियो।<ref name=lal2>{{cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050518/main1.htm |title=More charges framed against Lalu Yadav |newspaper=The Tribune |access-date=8 May 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060507174653/http://www.tribuneindia.com/2005/20050518/main1.htm |archive-date=7 May 2006}}</ref> सन् १९९० देखि १९९५ सम्म पशुपालन विभागबाट हिनामिनाका धेरै उजुरी परेका थिए । जनवरी 1996 मा, चाइबासा ट्रेजरीमा गरिएको छापाले अस्तित्वमा नभएका कम्पनीहरूले कोष लुट्ने संकेत गरेको थियो। यादवले अनियमितताको छानबिन गर्न निर्देशन दिएका थिए ।यद्यपि, जनहित याचिका पछि, बिहार उच्च अदालतले मार्च 1996 मा मुद्दा सीबीआईलाई सुम्पने आदेश दियो।<ref name="indiatoday2001">{{Citation |title=NDA Ministers Want Rabri Out |newspaper=India Today Magazine |date=21 May 2001 |access-date=7 October 2013 |url=http://www.india-today.com/itoday/20010521/state2.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034543/http://www.india-today.com/itoday/20010521/state2.shtml |archive-date=24 September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034543/http://www.india-today.com/itoday/20010521/state2.shtml |date=24 September 2015 }}</ref> सन् १९९७ जुनमा सीबीआईले उक्त मुद्दामा आरोपपत्र दायर गरी यादवलाई अभियुक्त बनाएको थियो । उक्त आरोपले यादवलाई मुख्यमन्त्री पदबाट राजीनामा दिन बाध्य तुल्यायो, त्यही समयमा उनले श्रीमती राबडी देवीलाई पदमा नियुक्त गरे।<ref name=profile>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3514292.stm|title=Profile: Lalu Prasad Yadav|work=BBC News|access-date=8 May 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222090325/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3514292.stm|archive-date=22 February 2007}}</ref> 2001 मा, भारतको सर्वोच्च अदालतले घोटाला मुद्दाहरू रांची, झारखण्डमा नवगठित अदालतमा स्थानान्तरण गर्यो। अगस्ट २०१३ मा, यादवले ट्रायल अदालतका न्यायाधीशलाई सरुवा गराउने प्रयास गरे तर उनको निवेदन भारतको सर्वोच्च अदालतले खारेज गरिदियो। ५३ वटा मुद्दामा यादव अभियुक्त हुन् । मुद्दा दायर भएका कारण उनी पटकपटक हिरासतमा रहेका छन् । उक्त मुद्दामा ६४ जनाभन्दा बढीलाई दोषी ठहर गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=294484|title=Lalu accused in six fodder scam cases|publisher=Outlook|date=25 April 2005|access-date=29 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220155644/http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=294484|archive-date=20 February 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1825/18250430.htm|title=The ride to Ranchi|publisher=Frontline|date=December 2001|access-date=29 May 2006|url-status=usurped|archive-url=https://archive.today/20011229234112/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1825/18250430.htm|archive-date=29 December 2001}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050327050819/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1825/18250430.htm |date=27 March 2005 }}</ref> ==== १९९६ चारा घोटाला - दोस्रो मामला ==== 23 डिसेम्बर 2017 मा यादवलाई ₹8.927 मिलियनको दोस्रो चारा घोटाला<ref name=lal1>[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62447068.cms "Judgement in third fodder scam case against Lalu Yadav on January 24"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330081815/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62447068.cms |date=30 March 2018 }}, [[The Economic Times]], 11 January 2018.</ref> मा दोषी ठहर गरी जेल चलान गरिएको थियो जब उनकी छोरी मीसा भारतीलाई पनि प्रवर्तन निर्देशनालयले असम्पन्न सम्पत्तिको आरोप लगाएको थियो।<ref name="chor1">[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62220882.cms Lalu Prasad Yadav convicted in second fodder scam case] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107062521/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62220882.cms |date=7 January 2018 }}, [[The Economic Times|Economic Times]], 23 Dec 2017.</ref><ref name=misha4 /><ref name=misha2 /> यादवलाई 23 डिसेम्बर 2017 मा दोषी ठहरियो र 6 जनवरी 2018 मा 3​1⁄2 वर्ष कैद र ₹1,000,000 जरिवाना 1990 र 1941 को बीचमा देवघर जिल्ला कोषबाट ₹8,900,000 रुपैयाँ ठगी गरेको आरोपमा सजाय सुनाइएको थियो। ==== १९९६ चारा घोटाला - तेस्रो मामला ==== पश्चिम सिंहभूम जिल्लाको चाइबासा कोषबाट ₹356.2 मिलियन रुपैयाँ ठगी गरेको मुद्दामा<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/lalu-prasad-yadav-sentenced-to-five-years-in-jail-in-third-fodder-scam-case/articleshow/62633292.cms |title=Lalu Yadav news: Lalu Prasad Yadav sentenced to five years in jail in third fodder scam case |website=[[The Times of India]] |date=24 January 2018 |access-date=2018-01-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124150003/https://timesofindia.indiatimes.com/india/lalu-prasad-yadav-sentenced-to-five-years-in-jail-in-third-fodder-scam-case/articleshow/62633292.cms |archive-date=24 January 2018}}</ref> ==== १९९६ चारा घोटाला - चौथो मामला ==== यादवलाई विशेष सीबीआई अदालतले चौथो चारा घोटाला मुद्दामा दुई दशकअघि दुम्का जिल्ला कोषबाट ₹3.13 करोड रुपैयाँ निकालेको आरोपमा दोषी ठहर गरेको हो ।<ref name="Fourth fodder scam case">{{cite web |title=Fourth fodder scam case: Lalu Prasad convicted, Jagannath Mishra acquitted |date=19 March 2018|work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/fourth-fodder-scam-case-lalu-yadav-convicted-jagannath-mishra-acquitted/articleshow/63363630.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319213744/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/fourth-fodder-scam-case-lalu-yadav-convicted-jagannath-mishra-acquitted/articleshow/63363630.cms |archive-date=19 March 2018}}</ref>सीबीआई न्यायाधीशले उनलाई भारतीय दण्ड संहिता (आईपीसी) र भ्रष्टाचार निवारण ऐन अन्तर्गत सात-सात वर्षको दुई छुट्टाछुट्टै सजाय सुनाए।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/fodder-scam-case-lalu-prasad-sentenced-to-14-yrs-in-prison/articleshow/63440143.cms |title=Lalu Yadav news: Lalu Prasad sentenced under 2 provisions, gets 7 years in jail in each |website=[[The Times of India]] |date=24 March 2018 |access-date=2018-03-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324223809/https://timesofindia.indiatimes.com/india/fodder-scam-case-lalu-prasad-sentenced-to-14-yrs-in-prison/articleshow/63440143.cms |archive-date=24 March 2018}}</ref> ==== १९९६ चारा घोटाला - पाँचौं मामला ==== यो मुद्दा, घोटाला गर्ने यादवलाई 15 फेब्रुअरी 2022 मा झारखण्डको राँचीमा रहेको विशेष सीबीआई अदालतले डोरान्डा ट्रेजरीबाट ₹ 139.35 करोडको अवैध निकासी गरेकोमा दोषी ठहर गरेको छ। फेब्रुअरी २०२२ मा सीबीआई अदालतले पाँचौं मुद्दामा पाँच वर्षको जेल सजाय र ₹६० लाख रुपैयाँ जरिवाना तोकेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/fodder-scam-lalu-prasad-yadav-sentenced-to-five-years-jail-term-in-fifth-case-rs-60-lakh-fine/articleshow/89715865.cms |title=Lalu Prasad Yadav News: Fodder scam case; Lalu Prasad Yadav sentenced to five years jail term in fifth case, Rs 60 lakh fine |newspaper=Times of India |date=February 21, 2022 |access-date=2022-02-27 |archive-date=21 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221103948/https://timesofindia.indiatimes.com/india/fodder-scam-lalu-prasad-yadav-sentenced-to-five-years-jail-term-in-fifth-case-rs-60-lakh-fine/articleshow/89715865.cms |url-status=live }}</ref> [https://www.ndtv.com/india-news/fodder-scam-lalu-prasad-yadav-former-bihar-chief-minister-convicted-in-doranda-treasury-case-fifth-fodder-scam-case-2769107] ==== २००५ भारतीय रेलवे टेन्डर घोटाला==== <!-- Please update this section as case progresses and update the "(last updated: MMM YYYY)" time stamp at the end --> 2005 भारतीय रेलवे टेन्डर घोटाला, CBI द्वारा अनुसन्धान, घूसखोरी र भ्रष्टाचार मुद्दा हो जहाँ लालु प्रसाद यादव र उनको परिवारले रेल मन्त्रीको कार्यकालमा भ्रष्ट रूपमा रेल टेन्डर प्रदान गर्न घुसको रूपमा बोलपत्रदाताबाट प्रमुख सम्पत्ति अवैध रूपमा प्राप्त गरेको आरोप लगाइएको छ।<ref name=ChorFamily1 /> === जमानत=== यादवलाई विवादास्पद चारा घोटालामा दोषी ठहर गरिएको थियो, र भ्रष्टाचार काण्डमा झारखण्ड उच्च अदालतबाट जमानत पाएपछि १७ अप्रिल २०२१ सम्मको सजाय भोग्दै थिए।<ref name="Lalu Yadav granted bail: HC"/><ref>{{cite web|title=Lalu Yadav Gets Bail In Case Linked To Fodder Scam|url=https://www.ndtv.com/india-news/bihar-politician-lalu-yadav-gets-bail-in-case-linked-to-fodder-scam-2415694|access-date=2021-04-17|website=NDTV.com|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417081636/https://www.ndtv.com/india-news/bihar-politician-lalu-yadav-gets-bail-in-case-linked-to-fodder-scam-2415694|url-status=live}}</ref> == लेखन == लालुप्रसादले आफ्नो आत्मकथा ''गोपालगञ्ज टु रायसिना रोड'' लेखेका छन् ।<ref>{{Cite news|title=How I arrested Advani: Lalu Prasad Yadav|work=The Telegraph|url=https://www.telegraphindia.com/amp/culture/books/how-i-arrested-advani-lalu-prasad-yadav/cid/1690038|access-date=1 June 2020|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809043300/https://www.telegraphindia.com/amp/culture/books/how-i-arrested-advani-lalu-prasad-yadav/cid/1690038|url-status=live}}</ref> == फिल्मोग्राफी == * पद्मश्री लालु प्रसाद यादव (बलिउड), आफैं (विशेष उपस्थिति) * महुआ (भोजीवुड) * गुद्री के लाल (भोजीवुड)<ref>{{Cite news|title=Did you know Lalu Yadav and these 6 other politicians have acted in films?|work=INUTH|url=https://www.inuth.com/news/did-you-know-lalu-yadav-and-these-6-other-politicians-have-acted-in-films/lite/|access-date=1 June 2020|archive-date=19 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619115830/https://www.inuth.com/news/did-you-know-lalu-yadav-and-these-6-other-politicians-have-acted-in-films/lite/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619115830/https://www.inuth.com/news/did-you-know-lalu-yadav-and-these-6-other-politicians-have-acted-in-films/lite/ |date=19 June 2021 }}</ref> ==सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons category}} * {{Official website|http://rjd.co.in/shri-lalu-prasad-yadav.html}} [[श्रेणी:भारतीय नेता]] [[श्रेणी:सन् १९४७ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] 81xislpe9ofpqtwlqkpuwlm18f2meq9 0 16635 1362467 1254636 2026-06-20T05:28:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362467 wikitext text/x-wiki {{Infobox United Nations | image = Emblem of the United Nations.svg | image_size = 120px | name = विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन | map = World Health Organization Logo.svg | map_size = | map_caption = | type = [[संयुक्त राष्ट्रका विशिष्टीकृत संस्थाहरू]] | abbreviation = डब्ल्युएचओ | pronounce = {{IPAc-en|ˌ|d|ʌ|b|əl|juː|ˌ|eɪ|tʃ|ˈ|oʊ}} by WHO itself and the governments that work with it; {{IPAc-en|h|uː}} is an often-heard [[spelling pronunciation]] | leader_title = शीर्ष | leader_name = [[टेड्रोस एड्हानोम]]<br>(महा निर्देशक)<br/>[[सौम्या स्वामिनाथन (वैज्ञानिक)|सौम्या स्वामिनाथन]]<br>(उप महानिदेशक)<br/>[[जेन एलिसन]]<br>(उप महानिदेशक) | status = सक्रिय | formation = {{start date and age|df=y|1948|04|07}} | headquarters = [[जेनेभा]], स्विट्जरल्यान्ड | website = [https://www.who.int/ www.who.int] | parent_organization = [[संयुक्त राष्ट्र आर्थिक र सामाजिक परिषद]] | subsidiaries = | footnotes = {{portal-inline|Medicine|size=tiny}}<br />{{portal-inline|Politics|size=tiny}} | Budget = $४.४२२ बिलियन (सन् २०१८–२०१९)}} '''विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन''' ('''डब्ल्युएचओ''') विश्वका देशहरू [[स्वास्थ्य]] सम्बन्धी समस्याहरूमाथि आपसी सहयोग एवं मानक विकसित गर्ने संस्था हो। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका १९३ सदस्य [[देश]] तथा दुइ संबद्ध सदस्य छन्। यो [[संयुक्त राष्ट्र]]को एउटा अनुषांगिक एकाई हो। यस संस्थाको स्थापना ७ [[अप्रैल]] [[१९४८]]मा गरिएको थियो। यस कारण प्रत्येक साल ७ अप्रैल का दिन विश्व स्वास्थ्य दिवसको रूपमा मनाइन्छ।<ref>https://web.archive.org/web/20120604010231/http://www.who.int/mediacentre/events/2006/dgelection/en/index.html</ref> [[नेपाल]] पनि विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको एक सदस्य देश हो र यसको नेपाली [[मुख्यालय]] नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]]मा स्थित छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website}} {{Commonscat|United Nations World Health Organization|संयुक्त राष्ट्र विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन}} [[श्रेणी:जनस्वास्थ्य]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका विशेषज्ञ समितिहरू]] pl849tk6j103ad2lh8es8ac1c665zqz 0 17246 1362400 1250313 2026-06-19T22:55:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362400 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = भरुच जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Narmada River near Bharuch.jpg |photo2a = Kadia Dungar Caves 1.jpg }} | image_alt = | image_caption = शीर्ष: [[भरुच]]मा [[नर्मदा नदी|नर्मदा]] मा सुनौलो र चाँदीको पुलहरू <br>तल: [[काडिया डुङ्गर गुफा]] | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q854900|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=भरुच जिल्ला}} | coordinates = {{Wikidatacoord|Q854900|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[भरुच]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ६,५०९ | population_total = १,५५१,०१९ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], अङ्ग्रेजी | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://bharuch.nic.in/}} | image_map1 = Bharuch in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा भरुच जिल्लाको स्थान }} '''भरुच''' [[भारत]]को [[गुजरात|गुजरात राज्य]]को पश्चिमी तटमा [[काठियावाड प्रायद्वीप]]को दक्षिणी भागमा रहेको एउटा जिल्ला हो जसको आकार र जनसङ्ख्या [[बोस्टन]]सँग तुलना गर्न सकिन्छ। भरुचको नाम प्रसिद्ध हिन्दु ऋषि [[महर्षि भृगु|भृगु]]बाट आएको हो। भरुचको ऐतिहासिक नाम 'भृगुकच्छ' हो। पौराणिक भृगु ऋषिलाई [[ब्रह्मा]]का दश पुत्रमध्ये एक भनिन्छ।<ref>{{cite web |title=Tribhuvandas Luhar (Sundaram) |url=http://www.indianautographs.com/productdetail-111091.html |access-date=20 May 2011 |publisher=Thakkar Numismatic and Art Foundation. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621031032/http://www.indianautographs.com/productdetail-111091.html |date=21 June 2023 }}</ref> त्यहाँ एक कथा पनि छ जसले सङ्केत गर्दछ कि भृगुले आफ्ना नातेदारहरूसँग भरुचमा अस्थायी पहुँच मागेको थियो जुन लक्ष्मीको हो भनिन्छ, भरुच नर्मदा नदीको किनारमा अवस्थित भएकोले रुद्रदेह पनि भनिन्छ। चन्रा माउली महादेव भरुचका भार्गवहरूको हिन्दु कुल देवता हुन्। [[नर्मदा नदी]]ले आफ्नो भूमिबाट खम्बातको खाडीमा पुग्छ र त्यो ढुवानी धमनीले भारतको उपमहाद्वीपको मध्य र उत्तरी भागहरूमा अवस्थित राज्यहरू र साम्राज्यहरूमा आन्तरिक पहुँच प्रदान गर्‍यो।<ref>{{cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=19 October 2013 |access-date=30 September 2011 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Hawaii 1,360,301 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://bharuch.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] essb03n7h8n67p19mz45cu52zjb1t9o 0 17255 1362409 1270599 2026-06-20T00:36:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362409 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = महेसाणा जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = N-GJ-158.jpg |photo1b = Kirti Toran.JPG |photo2a = Shitala Mata Temple, Buttapaldi, Mehsana - East view from distance 03.jpg |photo2b = Unjha umiya mandir.jpg |photo3a = Mehsana 01.jpg }} | image_alt = | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: [[सूर्य मन्दिर, मोढेरा|मोढेरा सूर्य मन्दिर]], कीर्ति तोरण, [[वडनगर]], उमिया मन्दिर [[उन्झा]], महेसाणा सहर, शीतला माता मन्दिर, बुट्टापल्दी | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q2019694|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=महेसाणा जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q2019694|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ४४०१ | population_total = २,०३५,०६४ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://mehsanadp.gujarat.gov.in/Mehasana/}} | seat_type = मुख्यालय | seat = [[महेसाणा]] | image_map1 = Mehsana in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''महेसाणा जिल्ला''' (वैकल्पिक हिज्जे "मेहसाना") पश्चिमी [[भारत]] [[गुजरात]] राज्यको ३३ जिल्लाहरू मध्ये एक हो। महेसाणा सहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। जिल्लाको जनसङ्ख्या १८ लाखभन्दा बढी छ र यसको क्षेत्रफल ४,५०० वर्ग किलोमिटरभन्दा बढी छ। &nbsp;यस जिल्लामा २०,३५,०६४ जनसङ्ख्या भएका ६०० भन्दा बढी गाउँहरू छन् जसमध्ये २२.४०% २०११ को अनुसार सहरी थिए।<ref>{{Cite web |title=Census GIS India |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2010-01-11 |access-date=2010-11-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |date=2015-04-25 }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार, महेसाणा जिल्लाको जनसङ्ख्या २०,३५,०६४ छ, <ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Mehsana |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/376/download/1152/DH_2011_2404_PART_A_DCHB_MAHESANA.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> लगभग [[स्लोभेनिया]] राष्ट्र <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison: Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Slovenia 2,000,092 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[नयाँ मेक्सिको|न्यू मेक्सिकोको]] बराबर छ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=New Mexico – 2,059,179 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा २२९औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)। यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|462|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।। २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर ९.९१% थियो। महेसाणामा प्रत्येक १,००० पुरुषहरूको लागि ९२५ [[भारतमा महिलाहरू|महिलाहरूको]] लिंग अनुपात छ, र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ८४.२६% छ। जनसङ्ख्याको २५.२७% सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको ७.९७% र ०.४६% थिए।<ref name="districtcensus" /> भारतको सन् २०११ जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९७.५८% जनसङ्ख्याले [[गुजराती भाषा|गुजराती]] र १.७६% [[हिन्दी भाषा|हिन्दीलाई]] उनीहरूको पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://mahesana.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{Osmrelation|1950800}} {{गुजरात}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] i5vb921ynalsn50671ml262fgw67hpi 0 17261 1362438 1270649 2026-06-20T02:38:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362438 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = राजकोट जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Naulakha Palace 12.jpg |photo1b = Khodaldham, kagvad.jpg |photo2a = Khambhalida Buddhist caves Gujarat.jpg |photo2b = Danidhar5.JPG |photo3a = Thorala , Gujarat , India - panoramio (1).jpg }} | image_alt = | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: [[नौलखा दरबार]] [[गोन्डल, भारत|गोन्डल]], कागवाडको खोडलधाम, दानिधरको मन्दिर, थोरला गाउँको दृश्य, [[खम्बलिडा गुफाहरू| खम्बलिडा]] बौद्ध गुफाहरू | nickname = | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1815245|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=राजकोट जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1815245|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | subdivision_type2 = क्षेत्र | subdivision_name2 = [[सौराष्ट्र (क्षेत्र)|सौराष्ट्र]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[राजकोट]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ११२०३ | population_total = ३,८०४,५५८ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://rajkot.nic.in}} | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | image_map1 = Rajkot in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''राजकोट जिल्ला''' [[भारत|भारतको]] [[गुजरात]] राज्यको ३३ जिल्लाहरू मध्ये एक हो। [[सौराष्ट्र|सौराष्ट्र प्रायद्वीपमा]] अवस्थित, [[राजकोट]] सहर जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। यो गुजरातको तेस्रो-सबैभन्दा उन्नत जिल्ला र चौथो सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको जिल्ला हो। यस जिल्लाको उत्तरमा मोरबी जिल्ला, पूर्वमा [[सुरेन्द्रनगर जिल्ला|सुरेन्द्रनगर]] र बोटाड जिल्ला, दक्षिणमा [[अमरेली जिल्ला|अमरेली]] र [[जुनागढ जिल्ला|जुनागढ]] जिल्ला र पश्चिममा [[पोरबन्दर जिल्ला|पोरबन्दर]] [[जामनगर जिल्ला|जामनगर जिल्लाले]] घेरिएको छ। जिल्लाले ११२०३ किमी२को क्षेत्र ओगटेको छ। == नामको उत्पत्ति == जिल्लाको नाम यसको मुख्यालय, राजकोट सहरको नामबाट राखिएको हो। राजकोट सहरको नाम (शाब्दिक अर्थ राजकुमारहरूको सहर हो) सायद सन् १६२० मा राजकोटको पूर्व रियासतका सह-संस्थापक [http://library.rotaryrajkotmidtown.org/heritage.asp राजु सन्धिबाट] आएको हो। == भूगोल == यो सहर २३°०८' उत्तरी अक्षांश र २०°५८' उत्तरी अक्षांश र ७१°४०' पूर्वी देशान्तर र ७०°२०' पूर्वी देशान्तरको बीचमा अवस्थित छ। राजकोटमा तुलनात्मक रुपमा सुहाउँदो हावापानी छ। जलवायुले धेरै हातहरू प्रदर्शन गर्दैन। ग्रीष्मऋतु मार्च देखि जून सम्म हुन्छ। यस समयमा तापमान २० डिग्री सेल्सियस र ४० डिग्री सेल्सियस को बीच भिन्न हुन्छ।  वर्षायाम जुलाईदेखि सेप्टेम्बरसम्म हुन्छ। यस स्थानमा औसत ५५० मिलिमिटर वर्षा भएको छ। जाडो याम अक्टोबरदेखि फेब्रुअरीसम्म हुन्छ। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार राजकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या ३८,०४,५५८ छ, <ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Rajkot |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/408/download/1280/DH_2011_2409_PART_A_DCHB_RAJKOT.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> लगभग [[लाइबेरिया]] राष्ट्र <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Liberia 3,786,764 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[ओरेगन]] बराबर छ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Oregon 3,831,074 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा ६८औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus" /> यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|339|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।।<ref name="districtcensus" /> २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १९.८७% थियो।<ref name="districtcensus" /> राजकोटमा प्रत्येक १००० पुरुषहरूको लागि ९२४ [[भारतमा महिलाहरू|महिलाहरूको]] लिंग अनुपात छ, र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ८२.२% छ।<ref name="districtcensus" /> विभाजन पछि जनसङ्ख्या ३,०१५,२२९ थियो, जसमध्ये १,८८७,६५४ (६२.६०%) सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। विभाजित जिल्लामा प्रति १००० पुरुषमा ९२३ महिलाको लिङ्ग अनुपात थियो। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको २३५,७४९ (७.८२%) र १९,१६० (०.६४%) थिए।<ref name="districtcensus" /> विभाजित जिल्लामा हिन्दुहरू २,७५३,७१२ (९१.३३%) थिए भने मुस्लिमहरू २,२२,६४९ (७.३८%) र जैनहरू २८,२९७ (०.९४%) थिए।<ref name="Religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> भारतको २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९६.३१% जनसङ्ख्याले [[गुजराती भाषा|गुजराती]] र १.९५% [[हिन्दी भाषा|हिन्दीलाई]] आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://rajkot.gujarat.gov.in/ राजकोट जिल्ला वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101124450/http://rajkot.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }} * {{Osmrelation|1953567}} {{गुजरात}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] ht8q5we59zyqqqf63l8gm4amrajgky6 0 17262 1362482 1270673 2026-06-20T06:56:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362482 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सबरकन्ठा जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Roda Temples-17.jpg |photo1b = Shrimad Rajchandra Vihar Idar12.jpg |photo2a = Tower Chok Himmatnagar.jpg |photo2b = Brahmaji Temple of Khedbrahma5.jpg |photo3a = Mysterious lost temple of polo forest.jpg }} | image_alt = | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: रोडा मन्दिर, राजचन्द्र विहार, [[इदार, गुजरात|इदार]], [[ब्रह्मा मन्दिर, खेदब्रह्मा|ब्रह्मा मन्दिर]], [[खेदब्रह्मा]], [[पोलो वन]] मा अभापुर मन्दिरहरू, टावर चोक, [[हिमतनगर]] | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1772856|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=सबरकन्ठा जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1772856|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य र क्षेत्रहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[हिमतनगर]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ५३९० | population_total = १,३८८,६७१ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://sabarkantha.nic.in/}} | image_map1 = Sabarkantha in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''सबरकन्ठा जिल्ला''' [[भारत|भारतको]] [[गुजरात]] राज्यको ३३ जिल्लाहरू मध्ये एक हो, यो राज्यको [[उत्तरपूर्वी भारत|उत्तरपूर्वी]] भागमा अवस्थित छ।<ref name="Districts_of_India_NIC">{{Cite web |title=Districts of Gujarat |url=http://districts.nic.in/districts.php?sid=GJ |access-date=8 April 2019 |website=Districts of India |publisher=National Informatics Centre}}</ref> जिल्लाको प्रशासनिक सदरमुकाम हिमतनगरमा रहेको छ।<ref name="Districts_of_India_NIC" /> == भूगोल == सबरकन्ठा जिल्लालाई उत्तर र उत्तरपूर्वमा [[राजस्थान]], पश्चिममा [[बनासकाण्ठा जिल्ला]] र [[मेहसाना जिल्ला]], दक्षिणमा [[गान्धीनगर जिल्ला]] र दक्षिणपूर्वमा अरावली जिल्लाले घेरिएको छ।<ref name="CensusHandbookSabarKantha">{{Cite book|title=District Census Handbook Sabar Kantha Part XII-B|date=2011|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2405_PART_B_DCHB_SABAR%20KANTHA.pdf|access-date=8 April 2019}}</ref> यो ५३९० किमी२ को क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। == अर्थतन्त्र == सन् २००६ मा, पञ्चायती राज मन्त्रालयले सबरकन्ठालाई देशको २५० सबैभन्दा पिछडिएको जिल्ला (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये) नाम गरेको थियो।<ref name="brgf" /> यो वर्तमान पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रमबाट रकम प्राप्त गर्ने गुजरातको छ जिल्लाहरू मध्ये एक हो।<ref name="brgf">{{Cite web |last=Ministry of Panchayati Raj |date=September 8, 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archive-date=April 5, 2012 |access-date=September 27, 2011 |publisher=National Institute of Rural Development }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |date=April 5, 2012 }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार, सबरकन्ठा जिल्लाको जनसङ्ख्या २,४२८,५८९ छ, <ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Sabarkantha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/380/download/1168/DH_2011_2405_PART_A_DCHB_SABAR_KANTHA.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> लगभग [[कुवेत]] राष्ट्र <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Kuwait 2,595,62 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[नयाँ मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]] बराबर छ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=New Mexico - 2,059,179 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा १८३औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)। यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|328|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।। २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १६.५६% थियो। सबरकन्ठामा प्रति १००० पुरुषमा ९५० महिलाको लिङ्ग अनुपात र ७६.६% [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] छ। अवशिष्ट जिल्लाको १,३८८,६७१ जनसङ्ख्या थियो, जसमध्ये २३७,१५८ (१७.०८%) सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको १२५,४६२ (९.०३%) र ३२८,२४३ (२३.६४%) छन्।<ref name="districtcensus" /> कुल जनसङ्ख्यामा १,२८५,२१८ [[हिन्दु]], ९०,०२७ मुस्लिम र ९,९९० जैन छन्।<ref name="Religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> भारतको २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९७.८५% जनसङ्ख्याले [[गुजराती भाषा|गुजराती]] र १.६३%ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} * [https://sabarkantha.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://web.archive.org/web/20091027040547/http://www.bhiloda.org/ भिलोडा साइट] * {{Osmrelation|1950802}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] e7j1w2rx5rf87oaw3hhw23nmwagjt13 0 17263 1362508 1270680 2026-06-20T08:31:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362508 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सुरेन्द्रनगर जिल्ला | native_name = | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Chotila - Chamunda Devi Temple, Gujarat - India (3417734864).jpg |photo2a = Temple near Shakti Mata temple at the bank of Patdi Talao DSCN3867 1.jpg }} | image_alt = | image_caption = शीर्ष: चामुण्डा देवी मन्दिर, [[चोटिला]]<br>तल: पोखरीको किनारमा मन्दिर, [[पाटदी]] | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q237535|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=सुरेन्द्रनगर जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q237535|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | subdivision_type2 = क्षेत्र | subdivision_name2 = [[सौराष्ट्र (क्षेत्र)|सौराष्ट्र]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = १०४८९ | elevation_m = ५४७ | population_total = १,५८५,२६८ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | seat_type = मुख्यालय | seat = [[सुरेन्द्रनगर]] | website = {{URL|https://surendranagar.nic.in/}} | footnotes = | image_map1 = Surendranagar in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''सुरेन्द्रनगर''' भारतको [[गुजरात राज्य]]को सौराष्ट्र क्षेत्रको एक प्रशासनिक जिल्ला हो। यसको जनसङ्ख्या लगभग १७ लाख छ। सुरेन्द्रनगर, जुम्ल्याहा सहर वाधवानसँगै, कुल ४,००,००० बासिन्दाहरू छन्। == अर्थतन्त्र == विगतमा, सुरेन्द्रनगरलाई औपनिवेशिकहरूले पहाडी नगरको रूपमा प्रयोग गर्थे, किनभने यसको सुख्खा वातावरणले समकालीन चिकित्सामा केही शारीरिक र मानसिक रोगहरूको लागि फाइदाजनक मानिन्छ। सुरेन्द्रनगरको सुख्खा हावा अझै पनि [[क्षयरोग|क्षयरोगका]] बिरामीहरूको उपचारका लागि गुजरातको उत्तम ठाउँ मानिन्छ। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार सुरेन्द्रनगर जिल्लाको जनसङ्ख्या १,७५६,२६८ छ, जसमा ९०९,९१७ पुरुष र ८४६,३५१ महिलाहरू <ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Surendranagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/406/download/1272/DH_2011_2408_PART_A_DCHB_SURENDRANAGAR.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> लगभग [[गाम्बिया]] राष्ट्र <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=1 October 2011 |quote=Gambia, The 1,797,860 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 September 2011 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[नेब्रास्का]] बराबर छन्।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=30 September 2011 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Nebraska 1,826,341 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा २७४औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus" /> २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १५.८९% थियो।<ref name="districtcensus" /> सुरेन्द्रनगरमा प्रति १००० पुरुषमा ९२९ [[भारतमा महिलाहरू|महिलाको]] लिङ्ग अनुपात छ, <ref name="districtcensus" /> र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ७३.१९% छ।<ref name="districtcensus" /> विभाजित जिल्लाको जनसङ्ख्या १,५८५,२६८ थियो, जसमध्ये ४६४,८९२ (२९.३३%) सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। विभाजित जिल्लामा प्रति १००० पुरुषमा ९२९ महिलाको लिङ्ग अनुपात थियो। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको १६८,१८३ (१०.६१%) र २१,१५१ (१.३३%) थिए।<ref name="districtcensus" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} * [https://surendranagar.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{Osmrelation|1953043}} {{गुजरात}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] khwnbvudtkg0ri1i787il6w9ejco5p2 0 17264 1362507 1270679 2026-06-20T08:31:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362507 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सुरत जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = University Road.jpg |photo1b = Dutch And Armenian Cemetery.jpg |photo2a = Vesu area Surat.jpg |photo2b = BKedar Guj11.JPG |photo3a = Dumas Beach.JPG }} | image_alt = | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: विश्वविद्यालय रोड, डच र आर्मेनियन कब्रिस्तान, केदारेश्वर मन्दिर, [[बरदोली]], डुमस बीच र [[हजिरा पोर्ट]], [[वेसु]]मा अपार्टमेन्ट | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1797317|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=सुरत जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1797317|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य र क्षेत्रहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[सुरत]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ४,४१८ | population_total = ९,७५८,२६३ | population_as_of = सन् २०२३ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://surat.gujarat.gov.in}} | image_map1 = Surat in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''सुरत''' [[गुजरात]] राज्यको एउटा जिल्ला हो, यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालयको रूपमा सहर। यो [[भरुच]], [[नर्मदा जिल्ला|नर्मदा]] (उत्तर), नवसारी (दक्षिण) जिल्लाहरू र पूर्व [[तापी जिल्ला|तापी जिल्लाले]] पश्चिममा क्याम्बेको खाडीले घेरिएको छ। यो गुजरातको दोस्रो सबैभन्दा उन्नत जिल्ला हो। यसको जनसङ्ख्या ६,०८१,३२२ थियो जसमध्ये सन् २०११ को रूपमा ७९.६८% सहरी थिए। २ अक्टोबर २००७ मा सुरत जिल्ला पुनर्गठन ऐन २००७ अन्तर्गत नयाँ तापी जिल्ला बनाएर सुरत जिल्लालाई दुई भागमा विभाजन गरियो। सन् २०११ को अनुसार यो भारतको १२औँ सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको जिल्ला हो (६४० मध्ये), र गुजरातको दोस्रो सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको जिल्ला ([[गुजरातका जिल्लाहरू|३३]] मध्ये) [[अहमदाबाद जिल्ला|अहमदाबाद]] पछि।<ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Surat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/422/download/1336/DH_2011_2425_PART_A_DCHB_SURAT.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == भूगोल == सुरत जिल्लाको कुल क्षेत्रफल ४४,४१८ किमी २, र सुरत जिल्लाको घनत्व २०११ जनगणनामा १,३७६ प्रति किमी २ थियो। यस क्षेत्रमा राज्यमा सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या घनत्व छ, त्यसपछि अहमदाबाद क्षेत्र छ। सुरत जिल्लामा १० उप-जिल्लाहरू छन्। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार सुरत जिल्लाको जनसङ्ख्या ६,०८१,३२२छ, <ref name="districtcensus" /> लगभग [[एल साल्भादोर|एल साल्भाडोर]] राष्ट्र <ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=El Salvador 6,071,774 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> वा अमेरिकी राज्य [[मिसौरी|मिसौरीको]] बराबर छ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Missouri 5,988,927 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> यसले यसलाई भारतमा १२औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus" /> यस जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|1376|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।।<ref name="districtcensus" /> यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर २००१-२०११ दशकमा ४२.२४% र १९९१-२००१ दशकमा ५४.३०% थियो।<ref>{{Cite web |title=Surat District : Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/district/206-surat.html |publisher=Census 2011}}</ref> सुरतमा प्रति १००० पुरुषको लागि ७८८ [[भारतमा महिलाहरू|महिलाको]] लिङ्ग अनुपात छ, <ref name="districtcensus" /> र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ८६.५% छ। जनसङ्ख्याको ७९.७४% सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्दछ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको २.६०% र १४.०९% छन्।<ref name="districtcensus" /> हिन्दु धर्म मुख्य धर्म हो। इस्लाम र जैन धर्म पनि उपस्थित छन्।<ref name="Religion">{{Cite web |date=2011 |title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> २०११ को जनगणनाको समयमा, जनसङ्ख्याको ६०.०६%ले [[गुजराती भाषा|गुजराती]], १९.६२% [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], ८.०३% [[मराठी भाषा|मराठी]], २.६०% [[ओडिया भाषा|ओडिया]], २.४७% [[उर्दु भाषा|उर्दु]], १.४४% [[मारवाडी भाषा|मारवाडी]], १.३०% [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] र १.०१% आफ्नो पहिलो भाषा चोद्री बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://surat.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{Osmrelation|1952514}} {{गुजरात}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] 8uiz3rh2dfz7xzd3ebpq3ddtmpi3w4f 0 17267 1362461 1331753 2026-06-20T04:46:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362461 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = वलसाड जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Panchlai Check Dam, Panchlai, Pardi - panoramio.jpg |photo2a = The sands of Tithal.jpg }} | image_alt = | image_caption = शीर्ष: पाँचलाई, [[पर्दी]]<br>तल: [[तिथल समुद्र तट]]मा चेक बाँध | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1946743|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=वलसाड जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1946743|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[वलसाड]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = २९४७.४९ | population_total = १,७०५,६७८ | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|https://valsad.nic.in/}} | image_map1 = Valsad in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा वलसाड जिल्लाको स्थान }} '''वलसाड जिल्ला''' (पहिले '''बुलसार जिल्ला''' ) [[पश्चिमी भारत|पश्चिमी भारतीय]] राज्य [[गुजरात|गुजरातको]] ३३ [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] मध्ये एक हो। यो उत्तरमा [[नवसारी जिल्ला]], पूर्वमा [[महाराष्ट्र]] राज्यको [[नासिक जिल्ला]], र [[दादरा र नगर हवेली|दादरा र नगर हवेलीको]] [[दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव|दादरा र नगर हवेली जिल्ला र दमन र दीव]] केन्द्र शासित प्रदेश र दक्षिणमा महाराष्ट्रको पालघर जिल्लाले घेरिएको छ। जिल्लाको पश्चिममा [[अरब सागर]] छ।<ref name="indiaonapage.com">{{Cite web |date=2010-01-23 |title=General Information for Valsad, Tourist Place in Valsad, Tourism in Valsad |url=http://www.indiaonapage.com/india/Gujarat/Valsad/general-info.htm |access-date=2010-09-14 |publisher=Indiaonapage.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103023550/http://www.indiaonapage.com/india/Gujarat/Valsad/general-info.htm |date=2010-11-03 }}</ref> जिल्लाको प्रशासनिक राजधानी [[वलसाड]] हो। जिल्लाको सबैभन्दा ठुलो सहर वापी हो।<ref>{{Cite web |title=Valsad District Population Census 2011-2020, Gujarat literacy sex ratio and density |url=https://www.census2011.co.in/census/district/205-valsad.html |website=www.census2011.co.in}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार वलसाड जिल्लाको जनसङ्ख्या १,७०५,६७८ छ।<ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Valsad |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/418/download/1320/DH_2011_2424_PART_A_DCHB_VALSAD.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref><ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Gambia, The 1,797,860 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref><ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Nebraska 1,826,341 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref> जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व {{Convert|580|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।। २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर २०.९२% थियो। वलसाडमा प्रत्येक १००० पुरुषमा ९२२ [[भारतमा महिलाहरू|महिलाको]] लिंग अनुपात छ। जनसङ्ख्याको ३७.२६% सहरी क्षेत्रमा बस्छन्। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको २.२४% र ५२.९३% छन्।<ref name="districtcensus" /> भारतको २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ७०.८३% जनसङ्ख्याले [[गुजराती भाषा|गुजराती]], ११.६२% [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], ५.७५% वर्ली, ५.१९% कुकना, २.३६% [[मराठी भाषा|मराठी]] र १.०८% [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://valsad.nic.in/ आधिकारिक वेबसाइट] * जिल्लाका [http://sycd.gov.in/phototvalsad_index.htm तस्विरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614234222/http://sycd.gov.in/phototvalsad_index.htm |date=2006-06-14 }} * {{Osmrelation|1952532}} {{गुजरात}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] ecx8eonazmp0nqv5adrk9ugg1jvpq2f 0 17391 1362399 1220923 2026-06-19T22:51:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362399 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = भटिण्डा | native_name = ਬਠਿੰਡਾ | other_name = | settlement_type = महानगरीय क्षेत्र | image_skyline = Bathinda fort view.jpg | image_alt = | image_caption = भटिण्डा किला | nickname = | image_map = Bathinda in Punjab (India).svg | map_alt = | map_caption = पन्जाब, भारत मा अवस्थिती | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = | latm = | lats = | latNS = N | longd = | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates = {{coord|30|12|36|N|74|56|24|E|region:IN-PB_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[भारत]] | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[पन्जाब, भारत|पन्जाब]] | subdivision_type2 = जिला | subdivision_name2 = भटिण्डा | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1388525 | population_as_of = २०११ | leader_title1 = जिल्ला प्रबन्धक | leader_name2 = | leader_title2 = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = 1183705 | population_metro_footnotes =<ref name=2011UA>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> | population_demonym = भटिण्डा | population_footnotes =<ref name=2011Cities>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = सरकारी | demographics1_info1 = [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|भारतीय समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = पोस्टल नम्बर | postal_code = १४३-००१ | area_code_type = फोन | area_code = 91 164 XXX XXXX | registration_plate = '''PB-03''' | website = {{URL|www.bathinda.nic.in}} | footnotes = }} '''भटिण्डा जिल्ला''' भारतको पन्जाबको मालवा क्षेत्रमा छ। यो जिल्ला ३,३८५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा पर्दछ। क्षेत्र द्वारा, भटिण्डा जिल्ला पन्जाब मा दोस्रो सबैभन्दा ठूलो हो, लुधियाना जिल्ला पछि। यो उत्तर मा फरीदकोट जिल्ला र मोगा जिल्ला, पश्चिम मा मुक्तसर जिल्ला, पूर्व मा बरनाला र मनसा जिल्लाहरू, र दक्षिण मा हरियाणा राज्य द्वारा घेरिएको छ। भटिण्डा पन्जाब को कपास उत्पादन बेल्ट हो। ==इतिहास== भटिंडा जिल्ला १९४८ मा पेप्सु (PEPSU) को गठन संगै अस्तित्वमा आयो। यसको सदरमुकाम फरीदकोट मा थियो, जुन १९५२ मा भटिंडामा सारियो।{{historical populations|21=1951|22=377757|23=1961|24=509031|25=1971|26=623172|27=1981|28=817764|29=1991|30=985301|31=2001|32=1183295|33=2011|34=1388525|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==जनसाङ्ख्यिकी== {{bar box|width = 300px | barwidth = 250px |cellpadding="0" | title = भटिंडा जिल्लामा धर्म<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/599-bathinda.html Bathinda District Population Census 2011, Punjab literacy sex ratio and density]. Census2011.co.in. Retrieved on 18 October 2015.</ref> | titlebar = #Fcd116 | left1 = धर्म | right1 = प्रतिशत | float = left | bars = {{bar percent|[[सिख धर्म]]|#FFFF00|70.89}} {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|27.41}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|#009000|1.17}} {{bar percent|[[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]]|#9955BB|0.18}} {{bar percent|अरु|#9955BB|0.53}}}} २०११ को जनगणना अनुसार भटिंडा जिल्लाको जनसङ्ख्या १,३८८,५२५ छ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref>लगभग स्वाजील्याण्ड <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 1 October 2011 | quote = Swaziland 1,370,424 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 September 2011 }}</ref>वा अमेरिकी राज्य हवाई।<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=30 September 2011 |quote=Hawaii 1,360,301 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=19 October 2013 |df=dmy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=27 September 2011 }}</ref>यो भारत मा ३५२ औं (६४० को कुल) को एक रैंकिंग दिन्छ।<ref name=districtcensus/>जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व {{convert| 414 |PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।<ref name=districtcensus/> २००१ देखि २०११ को दशक मा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १७.३७ थियो।<ref name=districtcensus/> भटिंडामा प्रत्येक १००० पुरुषमा ८६५ महिलाहरूको लिंग अनुपात छ,<ref name=districtcensus/>र ६९.६ को साक्षरता दर।<ref name=districtcensus/> ==प्रशासन== {{climate chart |Bathinda |7|20|10.1 |10|24|19.2 |15|30|7.9 |21|37|9.8 |26|41|19.9 |28|41|38.2 |28|37|90.3 |27|36|83.8 |25|36|51.8 |19|34|9.4 |13|29|1.4 |8|23|3.6 | source = [http://weather.in.msn.com/local.aspx?&wealocations=wc%3a3821&q=Bhatinda%2c+Punjab&setunit=C MSN World Weather ] | float = right | clear = }} भटिंडा भटिंडा, रामपुरा फुल, मौर र तलवंडी साबो को ४ तहसीलहरूमा विभाजित छ। यी तहसीलहरू भटिंडा, संगत, नाथाना, रामपुरा, फुल, मौर, बालियांवाली, भगता भाइ का र तलवंडी साबो को नौ ब्लकहरूमा विभाजित छन्।<ref>[http://bathinda.nic.in/html/district_at_a_glance.html#N1009C District at A glance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110050936/http://bathinda.nic.in/html/district_at_a_glance.html#N1009C |date=10 January 2011 }}. Bathinda.nic.in. Retrieved on 18 October 2015.</ref> {| class="wikitable" style="font-size:85%; border:#fff solid 1px; text-align:lcenter; margin-bottom:0; margin:1em auto 1em auto;" |- ! colspan=5 style="text-align:center; background:#ddd;"| Administrative Structure |- ! style="text-align:center; background:#ddd;"| No of Blocks ! style="text-align:center; background:#ddd;"| No of Villages ! style="text-align:center; background:#ddd;"| No of Census town ! style="text-align:center; background:#ddd;"| No of M.Corporation ! style="text-align:center; background:#ddd;"| No of M. Councils |- | align=center | 9 (Bathinda, Sangat, Nathana, Rampura, Phul, Maur, Balianwali, Bhagta Bhaika and Talwandisabo) ||align=left | 272 ||align=left | 2 (Bhisiana, Mehna) || 1 (Bathinda)||align=left | 20 (Sangat, Raman Mandi, Maur, Kotfatta, Rampura, Bhuchomandi, Goniana, Talwandi sabo, Bhagta, Kotshamir, Lehra Mohabbat, Nathana, [[Chauke]], Rampura, Balianwali, Mandi Kalan, Maluka, Kothaguru, Bhairupa, Mehraj ) |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{पन्जाबका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:पन्जाबका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:पन्जाब]] [[श्रेणी:भारतका जिल्लाहरू]] b16dzembq2oc53tfdz3tlizwawiq6ye 0 17917 1362494 1279970 2026-06-20T08:00:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362494 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = मुख्यमन्त्री | body = सिक्किम | insignia = Flag of India.svg | insigniasize = 30px | flag = Flag of the Government of Sikkim.svg | flagborder = yes | image = Prem Singh Tamang.jpg | incumbent = [[प्रेमसिंह तामाङ]] | acting = | incumbentsince = २७ मे २०१९ | department = | style = [[माननीय]] | type = [[सरकार प्रमुख]] | member_of = [[सिक्किम विधान सभा]] | reports_to = [[सिक्किमका राज्यपालहरूको सूची|सिक्किमका राज्यपाल]] | formation = {{Start date and age|1974|05|16|df=y|p=y|br=y}} | first = [[काजी ल्हेन्डुप दोर्जी]] }} '''सिक्किमका मुख्यमन्त्री''' [[सिक्किम सरकार]]को कार्यकारी शाखाका प्रमुख हुन्। मुख्यमन्त्रीले राज्यमा सरकारको प्रमुखको रूपमा काम गर्दछ, मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षता गर्दछ र निर्वाचित सिक्किम विधान सभामा बहुमतको विश्वासको साथ शासन गर्दछ। == सूची == {| class="wikitable" !नम्बर !चित्र !नाम !अवधि !टिप्पणीहरू |- ! colspan="5" align="center" |राज्य परिषदको अध्यक्ष |- |१ |[[चित्र:Palden_Thondup_Namgyal.jpg|100x100px]] |[[पाल्देन थोन्डुप नामग्याल|पाल्देन थन्डुप नामग्याल]] |सन् १९४४–१९४९ |पछि बाह्रौं र अन्तिम [[छोग्याल|चोग्याल]]को रूपमा सन् १९६३-१९७५ मा शासन गरे। |- ! colspan="5" align="center" |मुख्यमन्त्री |- |२ | |[[टाशी छिरिङ]] |९ मे १९४९ – ६ जुन १९४९ | |- |३ | |[[हरिश्वर दयाल]] |६ जुन १९४९ – ११ अगस्ट १९४९ |अन्तरिम |- ! colspan="5" align="center" |देवान |- |४ | |[[जोन एस लाल]] |११ अगस्ट १९४९–१९५४ | |- |५ | |[[नारी कैखोस्रु रुस्तोमजी]] |सन् १९५४–१९५९ | |- |६ | |[[बालेश्वर प्रसाद]] |२२ अगस्ट १९५९ – १९६३ | |- ! colspan="5" align="center" |प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत |- |७ | |[[रामदास नारायण हल्दिपुर]] |१९६३–१९६९ | |- ! colspan="5" align="center" |सिडलोन |- |८ | |[[इन्दर सेन चोपडा]] |सन् १९६९ – जुलाई १९७२ | |- ! colspan="5" align="center" |प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत |- |९ | |[[ब्रजवीर शरण दास]] |९ अप्रिल १९७३ - २३ जुलाई १९७४ | |- ! colspan="5" align="center" |प्रधानमन्त्री |- |१० |[[चित्र:Kazi_Lhendup_Dorjee_.jpg|83x83px]] |[[काजी ल्हेन्डुप दोर्जी]] |२३ जुलाई १९७४ – १६ मे १९७५ |त्यसपछि सन् १९७५-१९७९ मा [[सिक्किमका मुख्यमन्त्रीहरूको सूची|सिक्किमको पहिलो मुख्यमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरे।<ref name="times">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-07-30/india/27970975_1_minister-pawan-kumar-chamling-kalimpong-in-north-bengal-heart-attack|title=Sikkim's first Chief Minister Kazi Lhendup Dorjee dies|date=2007-07-30|work=[[The Times of India]]|access-date=2007-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017232614/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-07-30/india/27970975_1_minister-pawan-kumar-chamling-kalimpong-in-north-bengal-heart-attack|archive-date=2012-10-17|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017232614/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-07-30/india/27970975_1_minister-pawan-kumar-chamling-kalimpong-in-north-bengal-heart-attack |date=2012-10-17 }}</ref> |} ===सिक्किमका मुख्यमन्त्रीहरू=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2| {{Abbr|न.|नम्बर}} ! rowspan=2| तस्बिर ! rowspan=2| मुख्यमन्त्री ! rowspan=2| निर्वाचन क्षेत्र ! colspan=3| पदावधि ! colspan=2 rowspan=2| दल |- ! पदभार ! सेवानिवृत्ति ! समय |- |- align=center style="height: 60px;" | rowspan="2" |१ | rowspan="2" |[[चित्र:Kazi Lhendup Dorjee .jpg|100x100px]] | rowspan="2" |[[काजी ल्हेन्डुप दोर्जी]] | rowspan="2" |[[टशिदिङ्ग]] | rowspan="2" |१६ मे १९७४ | rowspan="2" |१७ अगस्ट १९७९ | rowspan="2" |{{Ayd|16 may 1974|17 august 1979}} | width="4px" style="background-color: {{party color|Sikkim National Congress}}" | |[[सिक्किम राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] |- align="center" style="height: 60px;" | width="4px" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | | [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] |- align=center style="height: 60px;" | – |[[चित्र:Emblem of India.svg|frameless|100x100px]] | ''खाली''<br />([[राष्ट्रपतिको शासन]]) | ''उपलब्ध छैन'' | १८ अगस्ट १९७९ | १७ अक्टोबर १९७९ |{{Ayd|18 august 1979|17 october 1979}} | | ''उपलब्ध छैन'' |- align=center style="height: 60px;" | २ |[[चित्र:No image available (ne).svg|75x75px]] | [[नरबहादुर भण्डारी]] | [[सोरेङ]] | १८ अक्टोबर १९७९ | ११ मे १९८४ |{{Ayd|18 october 1979|11 may 1984}} | width="4px" style="background-color: green" | | [[सिक्किम जनता परिषद]] |- align=center style="height: 60px;" | ३ |[[चित्र:No image available (ne).svg|75x75px]] | [[भीमबहादुर गुरुङ]] | [[जोरेथाङ]]-नयाँबजार | ११ मे १९८४ | २५ मे १९८४ |{{Ayd|11 may 1984|25 may 1984}} | width="4px" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | | [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] |- align=center style="height: 60px;" | – |[[चित्र:Emblem of India.svg|frameless|100x100px]] | ''खाली''<br />([[राष्ट्रपतिको शासन]]) | ''उपलब्ध छैन'' | २५ मे १९८४ | ८ मार्च १९८५ |{{Ayd|25 may 1984|8 march 1985}} | | ''उपलब्ध छैन'' |- align=center style="height: 60px;" | rowspan=2|(२) | rowspan="2" |[[चित्र:No image available (ne).svg|75x75px]] | rowspan=2|[[नरबहादुर भण्डारी]] | rowspan=2|[[सोरेङ]] | ८ मार्च १९८५ | २५ नोभेम्बर १९८९ | rowspan="2" |{{Ayd|8 march 1985|17 may 1994}} |rowspan=3 width="4px" style="background-color: {{party color|Sikkim Sangram Parishad}}" | | rowspan=3|[[सिक्किम संग्राम परिषद]] |- align=center style="height: 60px;" |२६ नोभेम्बर १९८९ |१७ मे १९९४ |- |- align=center style="height: 60px;" | ४ |[[चित्र:No image available (ne).svg|75x75px]] | [[सन्चमान लिम्बू]] | | १८ मे १९९४ | १२ डिसेम्बर १९९४ |{{Ayd|18 may 1994|12 december 1994}} |- align=center style="height: 60px;" | rowspan=5|५ | rowspan="5" |[[चित्र:PawanKumarChamling.jpg|100x100px]] | rowspan=5|[[पवनकुमार चाम्लिङ|पवन कुमार चाम्लिङ]] | rowspan=3|[[दमथाङ]] | १३ डिसेम्बर १९९४ | १० अक्टोबर १९९९ | rowspan="5" |{{Ayd|13 december 1994|27 may 2019}} |rowspan=5 width="4px" style="background-color: {{party color|Sikkim Democratic Front}}" | | rowspan=5|[[सिक्किम प्रजातान्त्रिक मोर्चा]] |- align=center style="height: 60px;" |११ अक्टोबर १९९९ |२१ मे २००४ |- align=center style="height: 60px;" |२१ मे २००४ |२० मे २००९ |- align=center style="height: 60px;" |[[पोकलोक]]-[[कामराङ]] |२० मे २००९ |२१ मे २०१४ |- align=center style="height: 60px;" |[[नाम्ची]]-[[सिंहिथाङ]] |२१ मे २०१४ |२७ मे २०१९ |- align=center style="height: 60px;" | ६ |[[चित्र:Prem Singh Tamang.jpg|100x100px]] |[[प्रेमसिंह तामाङ]] | [[पोकलोक]]-[[कामराङ]] | २७ मे २०१९ | ''पदाधिकारी'' |{{Ayd|27 may 2019|}} |width="4px" style="background-color: {{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}" | | [[सिक्किम क्रान्तिकारी मोर्चा]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सिक्किम]] * [[भारतका मुख्यमन्त्रीहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाहिरका सूत्र== * [http://www.sikkiminfo.net/cm.htm Chief Ministers of Sikkim]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031115747/http://www.sikkiminfo.net/cm.htm |date=2011-10-31 }} {{सिक्किमका मुख्यमन्त्रीहरू}} {{सिक्किम}} [[श्रेणी:सिक्किम]] [[श्रेणी:भारतका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमका मुख्यमन्त्रीहरू| ]] [[श्रेणी:सिक्किम सम्बन्धित सूचीहरू|मुख्यमन्त्री]] ovqee3vp6ja5z31a3akem1bu3se88m5 0 23884 1362356 1349983 2026-06-19T14:43:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362356 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = नेवार मानिस | native_name = | native_name_lang = | image = A Newar Woman LACMA M.91.134.jpg | image_caption = एक नेवार महिला | pop = '''१६,२२,०००'''<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3LffAAAAMAAJ |title=Census of Nepal, x l[XX[axk XMMx 2011|last1=Sharma|first1=Man Mohan|year=1978}}</ref><br />{{small|(नेपालको जनसङ्ख्याको ५%)}} | popplace = | region1 = {{flagcountry|Nepal}} | pop1 = १,३४१,३६३ (२०२१ जनगणना)<ref>{{cite report |date=2021 |title=National Population and Housing Census 2021, Caste/Ethnicity Report |author=National Statistics Office |work=Government of Nepal |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity}}</ref> | region2 = {{flagcountry|India}} | pop2 = १६६,००० (२००६)<ref name="New">{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/25/language/new/|title=Newar| publisher=Ethnologue|access-date=28 September 2023}}</ref> | languages = [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religions = {{hlist|'''बहुसङ्ख्यक'''<br/>[[File:Om.svg|19px]] [[हिन्दु]] (८४.३५%)<br/>'''अल्पसङ्ख्यक'''<br/> [[File:Dharma Wheel (2).svg|18px]] [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] (१०.७४%)<br/>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[इसाई धर्म|इसाई]] (१.७%)<br/>[[File:Star and Crescent.svg|15px]] [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]}}<ref>{{cite report |date=2014 |title=Population monograph of Nepal |volume=II |author=Central Bureau of Statistics |publisher=Government of Nepal |url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf}}</ref> | related = तिब्बती-बर्मी र इन्डो-आर्यन मानिसहरू }} '''नेवार''' वा '''नेवाः''' वा '''नेपामी''' नेपालमा काठमाडौं उपत्यका र यसको वरपरका क्षेत्रका ऐतिहासिक बासिन्दा र यसको ऐतिहासिक सम्पदा र सभ्यताका निर्माताहरू हुन्। नेवारहरू मुख्यतया इन्डो-आर्यन र तिब्बती-बर्मन आदि विभिन्न वर्ण हुनुमा आप्रवासनको कारण देखिन्छ । नेवारको भाषिक र सांस्कृतिक समुदायको रूपमा नेपालभाषा हो । नेवारहरूले श्रम विभाजन र हिमालयको फेदमा कतै नदेखिएको परिष्कृत सहरी सभ्यताको विकास गरेका छन्।<ref name="von Furer-Haimendorf 1956">{{cite journal | last =von Fürer-Haimendorf| first =Christoph| jstor = 2843991| title =Elements of Newar Social Structure| journal = Journal of the Royal Anthropological Institute| publisher =Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland| year=1956| volume=86| issue =2| pages=15–38| doi=10.2307/2843991| issn=0307-3114}} Page 15.</ref><ref>{{Cite journal |last1=Basnet |first1=Rajdip |last2=Rai |first2=Niraj |last3=Tamang |first3=Rakesh |last4=Awasthi |first4=Nagendra Prasad |last5=Pradhan |first5=Isha |last6=Parajuli |first6=Pawan |last7=Kashyap |first7=Deepak |last8=Reddy |first8=Alla Govardhan |last9=Chaubey |first9=Gyaneshwer |last10=Das Manandhar |first10=Krishna |last11=Shrestha |first11=Tilak Ram |last12=Thangaraj |first12=Kumarasamy |date=2022-10-15 |title=The matrilineal ancestry of Nepali populations |url=https://link.springer.com/10.1007/s00439-022-02488-z |journal=Human Genetics |language=en |volume=142 |issue=2 |pages=167–180 |doi=10.1007/s00439-022-02488-z |issn=0340-6717 |pmid=36242641 |s2cid=252904281}}</ref> <ref>{{cite news|last=Gellner|first=David N.|title=Language, Caste, Religion and Territory: Newar Identity Ancient and Modern|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=5461620|access-date=2 May 2011|newspaper=European Journal of Sociology|year=1986}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111054149/https://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=5461620 |date=11 November 2022 }}</ref> नेवारहरूले आफ्नो पुरानो परम्परा र प्रचलनलाई निरन्तरता दिँदै नेपालको धर्म, संस्कृति र सभ्यताको सच्चा संरक्षकको रूपमा आफूलाई गर्व गर्छन्। नेवारहरू संस्कृति, कला र साहित्य, व्यापार, कृषि र खानामा आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्।<ref>{{cite web|last1=Tree|first1=Isabella|title=Living Goddesses of Nepal|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2015/06/nepal-kumaris/tree-text|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510004936/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/06/nepal-kumaris/tree-text|url-status=dead|archive-date=10 May 2015|website=nationalgeographic.com|publisher=National Geographic}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510004936/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/06/nepal-kumaris/tree-text |date=10 May 2015 }}</ref> आज, UNDP द्वारा प्रकाशित वार्षिक मानव विकास सूचकांक अनुसार, तिनीहरू नेपालको सबैभन्दा आर्थिक र सामाजिक रूपमा उन्नत समुदायको रूपमा क्रमबद्ध छन्। नेपालको 2011 को जनगणनाले तिनीहरूलाई देशको छैठौं ठूलो जाति/समुदायको रूपमा स्थान दिन्छ, जसमा देशभर 1,321,933 नेवारहरू छन्।<ref>{{cite report |date=2021 |title=National Population and Housing Census 2021, Caste/Ethnicity Report |author=National Statistics Office |work=Government of Nepal |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity}}</ref> ==मुल,व्युत्पति== "नेपाल", "नेवार", "नेपाल" र "नेपार" शब्दहरू ध्वन्यात्मक रूपमा एउटै शब्दका फरक-फरक रूपहरू हुन्, र इतिहासमा विभिन्न समयमा विभिन्न ग्रन्थहरूमा विभिन्न रूपहरू देखापर्छन्। नेपाल साहित्यिक [[संस्कृत]] रूप हो र नेवार बोलचाल [[प्राकृत]] रूप हो।<ref>{{cite web| last =Malla| first =Kamal P| url =http://www.kpmalla.com/?attachment_id=285| title =Nepala: Archaeology of the Word| access-date =5 May 2011| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20120322214352/http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2011/03/Nepala.pdf| archive-date =22 March 2012| df =dmy-all}} Page 7.</ref> "नेपालका बासिन्दा" लाई जनाउने शब्द "नेवार" वा "नेवा:" पहिलो पटक काठमाडौंको १६५४ को शिलालेखमा देखा पर्‍यो।<ref>{{cite web|url=http://web.comhem.se/~u18515267/CHAPTERII.htm#_ftn2|title=The Newars|access-date=5 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417031649/http://web.comhem.se/~u18515267/CHAPTERII.htm#_ftn2|archive-date=17 April 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417031649/http://web.comhem.se/~u18515267/CHAPTERII.htm#_ftn2 |date=17 April 2015 }}</ref> सन् १७२१ मा नेपाल भ्रमण गरेका इटालियन जेसुइट पादरी इप्पोलिटो देसिडेरी (१६८४–१७३३) ले नेपालका निवासीहरूलाई नेवार भनिने लेखेका छन् ।<ref>Desideri, Ippolito and Sweet, Michael Jay (2010). ''Mission to Tibet: The Extraordinary Eighteenth-Century Account of Father Ippolito Desideri, S.J..'' Wisdom Publications. {{ISBN|978-0861716760}}. Page 463.</ref> यो संभावना गरिएको छ कि "नेपाल" "नेवार" को हुन सक्छ, वा "नेवार" "नेपाल" को पछिको रूप हुन सक्छ।<ref>{{cite web | last = Turner | first = Ralph L. | url = https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.1.turner.1333792 | title = A Comparative and Etymological Dictionary of the Nepali Language | publisher = London: Routledge and Kegan Paul | year = 1931 | access-date = 8 May 2011 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20120714053644/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.1.turner.1333792 | archive-date = 14 July 2012 | df = dmy-all }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714053644/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.1.turner.1333792 |date=14 July 2012 }} Page 353.</ref> अर्को व्याख्या अनुसार, "नेवार" र "नेवारी" शब्दहरूमा पा बाट वा र ल बाट र को उत्परिवर्तनबाट उत्पन्न हुने बोलचाल रूपहरू हुन्।<ref>{{cite web | last = Hodgson| first = Brian H.| url = https://archive.org/details/essaysonlanguage00hodg| title = Essays on the Languages, Literature and Religion of Nepal and Tibet | publisher = London: Trübner & Co| year=1874| access-date =8 May 2011}} Page 51.</ref> अन्तिम व्यञ्जनलाई छोड्ने र स्वरलाई लम्ब्याउने ध्वनी प्रक्रियाको परिणाम स्वरूप, नेवार वा नेवालको लागि "नेवा" र नेपालका लागि "नेपा" सामान्य बोलीमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite journal |last=Shakya |first=Daya R. |year=1998–1999 |title=In Naming a Language |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/jns/pdf/JNS_02.pdf |journal=Newāh Vijñāna |location=Portland, Oregon |publisher=International Newah Bhasha Sevā Samiti |issue=2 |page=40 |access-date=2 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006143551/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/jns/pdf/JNS_02.pdf |date=6 October 2024 }}</ref><ref>{{cite book |last=Joshi |first=Sundar Krishna |year=2003 |title= Nepal Bhasa Vyakarana |trans-title=Nepal Bhasa Grammar |language=ne |location=Kathmandu |publisher=Royal Nepal Academy |page=26}}</ref> ==इतिहास== दुई सहस्राब्दी भन्दा बढीको लागि, [[मध्यकालिन नेपाल]] मा नेवा सभ्यताले शास्त्रीय उत्तर भारतीय संस्कृतिको सूक्ष्म जगतलाई जोगाएको थियो जसमा ब्राह्मण र बौद्ध तत्वहरूले समान स्थिति पाएका थिए।<ref>George Campbell,'''Compendium of the World's Languages: Ladakhi to Zuni, Volume 2'''</ref> मध्यकालमा मैथिल ब्राह्मण पुजारीहरूलाई काठमाडौंमा निमन्त्रणा गरिएको थियो र धेरै मैथिल परिवारहरू मल्ल शासनकालमा काठमाडौंमा बसोबास गरे। उत्तर (तिब्बत) र दक्षिण (तिरहुत) दुबैबाट मानिसको आगमनले नेपालको आनुवंशिक र जातीय विविधता मात्र बढाएको छैन, तर नेवारहरूको प्रमुख संस्कृति र परम्परालाई पनि ठूलो मात्रामा आकार दिएको छ।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&q=malla+dynasty+maithili&pg=PA243 | title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of ... | access-date=19 February 2017 | pages=243| isbn=9781136649561 | last1=Gellner | first1=D. | last2=Pfaff-Czarnecka | first2=J. | last3=Whelpton | first3=J. | date=6 December 2012 | publisher=Routledge }}</ref> काठमाडौं उपत्यका र वरपरका क्षेत्रहरूले नेपाल मण्डलाको पूर्व नेवार राज्य गठन गर्यो। नेपालका अन्य आम-मूल जातीय वा जातीय समूहहरूको विपरीत, नेवारहरूलाई एक अवशेष पहिचान भएको राष्ट्र समुदायको उदाहरणको रूपमा मानिन्छ, जुन जातीय रूपमा विविध, पहिले अवस्थित राजनीतिबाट व्युत्पन्न भएको थियो। प्रागैतिहासिक कालदेखि नै नेपाल मण्डलामा बसोबास गर्दै आएका विविध समूहका सन्तान भएकाले यस भित्रका नेवार समुदायमा विभिन्न जातजाति, जातीय, जातीय र धार्मिक भिन्नता छन्। विभिन्न कालखण्डमा आएका सम्बन्धित भारतीय महाजनपद (अर्थात् वज्जी, कोसल र मल्लका लिच्छवि) बाट लिच्छवि, कोसल, र मल्ल जस्ता इन्डो-आर्य जनजातिहरू अन्ततः आफ्नो भाषा अपनाएर स्थानीय जातिमा विलय भएका थिए। यद्यपि यी जातजातिहरूले आफ्नो वैदिक संस्कृतिलाई कायम राखे र तिनीहरूको संस्कृत भाषा, सामाजिक संरचना र हिन्दू धर्म ल्याए, जुन स्थानीय संस्कृतिहरूसँग आत्मसात गरिएको थियो र वर्तमान नेवार सभ्यताको जन्म भयो। नेवारहरूको विभाजन विभिन्न ऐतिहासिक विकासहरू थिए। नेवारको साझा पहिचान काठमाडौं उपत्यकामा बनेको थियो। सन् १७६९ मा गोर्खा साम्राज्यले उपत्यकामाथि विजय हासिल नगरेसम्म कुनै पनि समयमा उपत्यकामा बस्ने सबै मानिसहरू या त नेवार थिए वा उनीहरूका पुर्खाहरू थिए। तसर्थ, नेवारको इतिहास नेपालको आधुनिक राज्यको स्थापना हुनुअघिको काठमाडौं उपत्यकाको इतिहाससँग सम्बन्धित छ।<ref name="FG">{{cite web | last = Giuseppe| first = Father| url = https://books.google.com/books?id=vSsoAAAAYAAJ&pg=PA322| title = Account of the Kingdom of Nepal| work = Asiatick Researches| publisher = London: Vernor and Hood| year=1799| access-date =29 May 2011}} Pages 320–322.</ref> उपत्यकामा नेवारहरूको शासन र छिमेकी इलाकाहरूमा उनीहरूको सार्वभौमिकता र प्रभाव [[पृथ्वीनारायण शाह]] द्वारा स्थापना गरिएको [[गोरखा राज्य]]ले १७६९ मा काठमाडौं उपत्यकाको विजयसँगै समाप्त भयो।<ref name="FG"/><ref>{{cite web | last = Vergati| first = Anne| url = http://cis.sagepub.com/content/16/2/271.extract| title = Social Consequences of Marrying Visnu Nārāyana: Primary Marriage among the Newars of Kathmandu Valley| work = Contributions to Indian Sociology| date=July 1982| access-date =2 June 2011}} Page 271.</ref>सन् १७६७ मा कीर्तिपुरको युद्ध बाट सुरु भएको गोर्खा विजय हुनुअघि नेपाल मण्डलको सिमाना दक्षिणमा मकवानपुर राज्य, उत्तरमा तिब्बत, पूर्वमा किरात राज्यसम्म फैलिएको थियो भने पश्चिममा त्रिशूली नदी जसले यसलाई गोरखा राज्यबाट अलग गरेको थियो।।<ref>{{cite web | last = Giuseppe| first = Father| url = https://books.google.com/books?id=vSsoAAAAYAAJ&pg=PA307| title = Account of the Kingdom of Nepal| work = Asiatick Researches| publisher = London: Vernor and Hood| year=1799| access-date =29 May 2011}} Page 308.</ref> <ref>{{cite book | last = Kirkpatrick| first = Colonel| url = https://archive.org/details/bub_gb_ijxAAAAAYAAJ| title = An Account of the Kingdom of Nepaul| publisher = London: William Miller| year=1811| access-date =29 May 2011}} Page 123.</ref> == जात (caste) वर्गीकरण== नेवारहरू नेपालका अन्य सबै जातीय समूहहरू भन्दा फरक जातीय भाषिक समुदाय हो। नेवाः समुदायमा पेशाका आधारमा वर्ण, जात र थरहरु छुट्याईएका छन्। नेवारहरूलाई तिनीहरूको पुरातन वंशानुगत पेशाको आधारमा विभिन्न अन्तरविवाहित कुल वा समूहहरूमा विभाजन गरिएको छ, जसको वैदिक वर्ण व्यवस्थामा आधारित रहेको छ। लिच्छविको समयमा सुरु भएको भएतापनि वर्तमान नेवार जाति व्यवस्थाले मध्ययुगीन मल्लकालमा आफ्नो वर्तमान स्वरूप धारण गरेको थियो। १.'''द्यः ब्राह्मण''' वा '''राजोपाध्याय''' - हिन्दू वैदिक ब्राह्मण वर्ग, कान्यकुब्ज ब्राह्मणका वंशज, यस अनतर्गत थर - '''राजोपाध्याय, शर्मा, आचार्य, शुक्ला, सुवेदी''' २. '''तिर्हुतबाजे''' वा '''झाबाजे''' - हिन्दू मन्दिर पुजारी वर्ग, मैथिल ब्राह्मण का वंशज, यस अनतर्गत थर - '''मिश्र''' र '''झा''' ''(अरु नेवारले नेवार नमान्ने)'' ३. '''छथरी/क्षत्रिय/क्षत्रि श्रेष्ठ''' - मल्लकाल का हिन्दू क्षत्रिय शाही र भारदारी समुह, सरकारी/प्रशासनिक र जमिनदारी व्यवसायलाई आफ्नो पेशा मान्दै आएका, यस अनतर्गत थरहरु - '''मल्ल''' (राजा वा राजखलक)''', प्रधान/प्रधानांग''' (प्रधानमन्त्री/मुख्य काजी) ''', मास्के''' (मन्त्री/काजी)''', अमात्य''' (मन्त्री/काजी), '''राजभण्डारी''' (राजाको भण्डारक), '''राजवैद्य''' (राजाको वैद्य), '''कायस्थ''' (लेखक), '''हाडा''' (चौहान कूल)''', राठौर, नेमकुल, मुनंकमी, जोछेँ, मुलेपती, रघुवंशी, राजवंशी, पात्रवंशी,''' छथरी-तह का '''श्रेष्ठ''' र अरु कयौं थरहरु, '''जोशी''' - ज्योतिशी गर्ने, साईत कुण्डली बनाउने, छथरी अनतर्गत बिहे-बारी चल्ने, '''आचाजु''' वा '''कर्माचार्य/गुरुवाचार्य''' - हिन्दू तान्त्रिक मन्दिर पूजारी, छथरी अनतर्गत बिहे-बारी चल्ने ४. '''पाँचथरी श्रेष्ठ''' - छथरी/क्षत्रि नभै वैश्य-वर्ण तह का श्रेष्ठ, व्यापार र प्रशासन आफ्नो पेशा मान्दै आएका, कयौं थर तर प्राय '''श्रेष्ठ''' लेख्ने, ठिमी, भक्तपुर, बनेपा, धुलिखेल, दोलखा, नुवाकोट, आदी का श्रेष्ठ ५. '''गुभाजु''' वा '''बज्राचार्य''' वा '''बुद्धाचार्य''' - बौध पुरोहित र मन्दिर पुजारी वर्ग ६. '''वरेजु''' वा '''शाक्य''' - बौध मन्दिर पुजारी र सुन-चाँदिका गहना बनाउने काम गर्ने, कपिलवस्तु का शाक्यका वंशज ७. '''उदाय/उदास''' - वैश्य-ब्यापार तथा व्यवसायलाई आफ्नो पेशा मान्दै आएका काठमाडौं का बौध धर्मावलम्बी, यस अनतर्गत पेशागत उप-कूल - '''तुलाधर''' (व्यापारी), '''बनिया''' (व्यापारी), '''कंसकार''' (काँस धातु), '''ताम्राकार''' (तामा धातु), '''सिख्रकार''' (छाना बनाउने), '''शिलकार''', '''सेलालिक''' (हलवाई), '''स्थापित''' (काष्ठकार) ८. '''ताम्राकार''' - वैश्य-ब्यापार तथा तामाको काम गर्ने पाटन र भक्तपुर का हिन्दू ९. '''बाराही, शिल्पकार''' - वैश्य-ब्यापार तथा काष्ठकार गर्ने पाटन र भक्तपुर का हिन्दू १०. '''हलवाई''' - मिठाईजन्य पदार्थ बनाउनेलाई, यस अनतर्गत थर - '''मधिकर्मी''', '''राजकर्णिकार''' ११. '''ज्यापु''' - प्रायः खेतिपातीको काम गर्ने, यस अनतर्गत पेशागत उप-कूल - '''महर्जन, डंगोल, सुवाल, सिं , दुवाल, तण्डुकार, बलामी,''' अरु कयौं थरहरु १२. '''कुमाह''', '''प्रजापति''' - माटाका साधन भाडाकुडाँहरू बनाउने १३. '''अवाले''', '''अवा''' - इट्टा, झिंगटी, टायल पोल्ने १४. '''चित्रकार''' वा '''पुँ''' - चित्र लेख्ने र कोठा रंगाउने १५. '''रंजितकार''' वा '''छिपा''' - लुगामा रङ्ग लगाउने १६. '''दली''' वा '''पतवार''' - पालकी बोक्ने १७. '''माली''' वा '''गाथु '''- फूलबारीमा काम गर्ने, '''मालाकार''' १८. '''नकर्मी''' - फलामजन्य कार्य गर्ने १९. '''नापित''' वा '''नाउ''' - कपाल अथवा केश काट्ने २०. '''सायमी''' वा '''मानन्धर''' - तोरीको तेल पेल्ने, तेल व्यवसाय गर्ने २१. '''भा''' वा '''कारंजीत''' - हिन्दू नेवा: को मृत्यु संस्कार का विषेश पुजारी, महा-ब्राह्मण भनिने, पहिले पानी-नचल्ने मानिएको वर्ग २२. '''कुस्ले''' वा '''जुगी''' - हिन्दू नेवा: को मृत्यु संस्कार का विषेश शैव कन्फत्ता जोगी का वंशज्, म्वाली बाजा बजाउने, '''कपाली''' २३. '''नाय''' - मासुका कारोबार र नाय बाजा बजाउने पहिले पानी-नचल्ने मानिएको वर्ग, यस अनतर्गत थर - '''खड्गी, शाही, कसाईं''' २४. '''धोबी''' वा '''राजक''' - लुगा धुने, सफा गर्ने २५. '''कुलु''' - छाला संबन्धी काम गर्ने पहिले अछुत मानिएको वर्ग २६. '''पोडे''' - सर-सफाई गर्ने, पहिले अछुत मानिएको वर्ग, यस अनतर्गत थर - '''सुवर्णकार''', '''द्योला''' २७. '''च्यामे''' - सर-सफाई गर्ने, पहिले अछुत मानिएको वर्ग ==जनसङ्ख्या== विं. सं २०४८ सालको जनगणना अनुसार ५ लाख १९ हजार १ सय १५ पुरुष र ५ लाख २१ हजार ९ सय ७५ महिला गरी १० लाख ४१ हजार ९० नेवाः जनसङ्ख्या रहेको छ । त्यसैगरि वि. सं. २०५८ सालको जनगणनाअनुसार १२ लाख ४५ हजार २ सय ३२ जनसङ्ख्या उल्लेख छ । नेवाः समुदायको आफ्नै भाषा र लिपि रहेको छ । नेपालभर नेपालभाषा बोल्नेहरूको संख्या ६ लाख ९० हजार ८ रहेको आँकडाले देखाएको छ । शिक्षाको क्षेत्रमा नेवाः जाति अन्य जाति भन्दा निकै अगाडि छन् । नेवाः समुदाय शिक्षित र शहरिया समुदाय भएकै कारण यिनीहरु हरेक क्षेत्रमा अघि छन् । मुख्यतया जहाँनिया [[राणा वंश|राणा शासन]] देखि नेवाःहरूले मुख्य पेशाका रूपमा व्यापार र व्यवसायलाई अंगाल्दै आएका छन् । जहाँ शहरीकरणको प्रभाव परेको छ त्यहाँ नेवाःहरूको वर्चस्व कायम छ भन्दा अत्युक्ति हुँदैन; अर्थात नेपाल राष्ट्र भित्र जहांजहाँ नेवाःहरू पुगे त्यहाँ व्यापार -व्यवसाय सहित शहरबस्तीको स्थापना र विस्तार हुँदै गएको पाईन्छ । == संस्कृति == [[File:Bel Marriage02.jpg|thumb|250px|right|इही गर्दै बालिकाहरु]] विस्तृत समारोहहरू जन्म देखि मृत्यु तक नेवारको जीवन चक्र को वर्णन गर्दै नेवारहरूले जीवन-चक्र अनुष्ठानलाई मृत्यु र त्यसपछिको जीवनको तयारीका रूपमा लिने गर्छन्। हिन्दू र बौद्धहरूले समान रूपमा "षोडश संस्कार कर्म" वा हिन्दू व्यक्तिको जीवनमा अपरिहार्य मार्गको 16 पवित्र संस्कारहरू प्रदर्शन गर्छन्। १६ वटा संस्कारलाई १० मा छोटो पारेर "१० कर्म संस्कार" भनिन्छ। यसमा "जातकर्म", "नामकरण", "अन्नप्रासन" जस्ता व्यक्तिको जीवनका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू समावेश छन्। "व्रतबन्ध" वा "केता पूजा", "विवाह", जंक्व आदिहरूपनि छन।<ref>{{cite journal |last= Shrestha |first= Bal Gopal |date= July 2006 |title= The Svanti Festival: Victory over Death and the Renewal of the Ritual Cycle in Nepal |url= http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf |journal= Contributions to Nepalese Studies |publisher= CNAS/TU |volume= 33 |issue= 2 |pages= 206–221 |access-date= 8 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213034438/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf |date=13 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/147946199/A-Modern-Guide-for-Vajrayana-Life-Cycle-Rites-Todd-Lewis |title=A Modern Newar Guide for Vajrayana Life-Cycle Rites |last=Lewis |first=Todd T. |access-date=8 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212101021/http://www.scribd.com/doc/147946199/A-Modern-Guide-for-Vajrayana-Life-Cycle-Rites-Todd-Lewis |archive-date=12 December 2013 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212101021/http://www.scribd.com/doc/147946199/A-Modern-Guide-for-Vajrayana-Life-Cycle-Rites-Todd-Lewis |date=12 December 2013 }}</ref> '''अन्नप्राशन(मचा जंको)''' यो भात खुवाउने समारोह हो। यो केटाहरूको लागि छ वा आठ महिनाको उमेरमा र केटीहरूको लागि पाँच वा सात महिनाको उमेरमा गरिन्छ। '''व्रतबन्ध(कयेतापुजा)''' नेवारहरूले ब्रह्मचर्यको अनुष्ठान पालनको रूपमा कयेता पूजा भनिने उपनयन समारोह गर्छन् - यो जीवनको परम्परागत चार चरणहरूमा पहिलो चरण हो। अनुष्ठानको समयमा, जवान केटाले ब्रह्मचारी धार्मिक जीवनको लागि परिवार र वंश त्याग्छ। उसको टाउको माथिको टुप्पी बाहेक पूरै खौरिन्छ, उसले पहेँलो/सुन्तला रंगको लुगा लगाउनु पर्छ, उसले आफ्ना आफन्तहरूबाट चामल मागेर संसारमा घुम्न तयार हुनुपर्छ। यो तपस्वी आदर्शलाई प्रतीकात्मक रूपमा पूरा गरिसकेपछि, उसलाई आफ्नो परिवारले घरधनीको जीवन र पति र पिताको रूपमा अन्तिम कर्तव्य ग्रहण गर्न फिर्ता बोलाउन सक्छ। दुई पटक जन्मेका (ब्राह्मण र क्षत्रिय) नेवारहरू - राजोपाध्याय र छथरियहरले -थप रूपमा उपनयन दीक्षा गर्छन् जहाँ केटाले आफ्नो जनै (संस्कृत: यज्ञोपवीत) र गुप्त वैदिक मन्त्रहरू प्राप्त गर्दछन्। -ऋग्वेद.3.62.10 (ब्रम्ह गायत्री मन्त्र) नेवार ब्राह्मणहरूका लागि, -ऋग्वेद.1.35.2 (शिव गायत्री मन्त्र)छथरियहरुलाई दिइन्छ।<ref>{{cite journal|last1=ROSPATT|first1=ALEXANDER VON|title=The Transformation of the Monastic Ordination (pravrajyā)|date=2005}}</ref> त्यसपछि केटालाई पूर्ण रूपमा द्विजको रूपमा आफ्नो जातिय हैसियतमा सम्मिलित गरिन्छ र अबदेखि सबै सामान्य नियमहरू र अन्य जातीय दायित्वहरू पालन गर्ने दायित्व तथा कर्म चलेको भनिन्छ।<ref name="Mouton Publishers"/> '''इही(बेलविवाह)''' इही एउटा समारोह हो जसमा किशोरावस्थाका केटीहरूलाई भगवान विष्णुको प्रतीक सुवर्ण कुमारसँग "विवाह" गरिन्छ। । केटीको श्रीमान्को जीवनमा पछि मृत्यु भएमा विष्णु सँग विवाह गरिसकेकी हुनाले विधवा मानिँदैन र यसरी पहिलेदेखि नै पति जीवित रहेको विश्वास गरिन्छ।<ref>{{cite web|title=Little Newari girls attend Bel Marriage in Nepal|url=http://news.xinhuanet.com/english/photo/2014-02/21/c_133134233.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818205418/http://news.xinhuanet.com/english/photo/2014-02/21/c_133134233.htm|url-status=dead|archive-date=August 18, 2014|publisher=news.xinhuanet.com|access-date=9 May 2016}}</ref> '''बार्हा''' केटीहरूको अर्को औपचारिक अनुष्ठान छ जसलाई बार्हा तयेगु भनिन्छ, यो गरिसके पछि केटीहरुलाई किशोरावस्थामा पुगेको मानिन्छ। यो महिनावारी अघि ७,९ वा ११ जस्ता बिजोर संख्यामा गरिन्छ । उनलाई १२ दिनसम्म राखिन्छ कोठामा राखेर १२औ दिनमा सूर्यदेव सूर्यसँग विवाह गराइन्छ । '''विवाह''' पुरुष र महिला दुवैको साझा अर्को समारोह विवाह हो। नेवार चलन पनि कि बेहुलीले प्रायः विवाहमा घर छोडेर आफ्नो पतिको घरमा सर्छ र आफ्नो पतिको पारिवारिक नामलाई आफ्नै रूपमा धारण गर्छ। विवाह सामान्यतया आमाबाबुद्वारा व्यवस्थित गरिन्छ र यसमा लमी प्रयोग गरिन्छ। '''जंको''' बुढाबुढी भएपछि नेवाःहरूको जंको गर्ने चलन छ। सकेसम्म परिवार, समाज र देशको लागि धेरै काम गरिसकेको हुँदा त्यसै कार्यको उच्च मूल्यांकन गरी सम्मान गर्ने र उसको सुस्वास्थ्यको कामना गर्दै लामो आयु होस् भन्ने मनसाय राखी उनीहरूबाट आशिर्वाद थाप्ने हो। साँस्कृतिक मान्यता अनुसार मनुष्य यति लामो आयु बाँचेपछि देवता सरह भएको मानिन्छ र त्यसै अवसरमा यो कार्यक्रम गरिन्छ। त्यसैले जंको गरिसकेका बुढाबुढीहरूले भनेको मान्ने कोसिस गरिन्छ। उनीहरूलाई चित्त दुख्ने काम गरिंदैन। बुढा भएसम्म बुढाको उमेर अनुसार साइत हेरेर दुबैको जंको गर्छ। बुढी मात्र रहे उनकै उमेर अनुसार साइत हेरेर जंको गर्छ। तर पहिला बुढासँगै जंको गरिसकेको छ भने फेरि गर्नु पर्दैन। <ref name="Vergati 2009"/> थरीथरीको बुढाजंको हरू यसरी मानेर आएको देखिन्छ: *क) भीम रथारोहण (पहिलो जंको )- उमेर: ७७ साल, ७ महिना, ७ दिन, ७ घडी, ७ पला। *ख) चन्द्र रथारोहण (दोश्रो जंको )- जन्म भएर एक हजार पटक चन्द्रमा दर्शन हुने बेलाको साइतमा ८२ वर्षको उमेरमा लाख बत्ती बालेर गरिन्छ। *ग) देव रथारोहण (तेश्रो जंको )- उमेर: ८८ साल, ८ महिना, ८ दिन, ८ घडी, ८ पला। यस बेला जंको गरिएको बुढा वा बुढीलाई रथयात्रापछि झ्यालबाट भित्र्याइन्छ। *घ) दिव्य रथारोहण (चौथो जंको )- उमेर: ९९ साल, ९ महिना, ९ दिन, ९ घडी, ९ पला। यस बेला सम्म बाँचिरहने बुढाबुढीलाई नयाँ घ्याम्पोमा राखेर घ्याम्पो पूजा गरिन्छ। त्यसपछि फेरि बच्चा जन्मेको भावले घ्याम्पो फुटालेर निकाल्ने गरिन्छ । यसबेला पांग्रा भएको रथमा राखेर घुमाउन लैजान्छन् । नाति पतातिहरूले रथ तान्ने र छोरा छोरी ज्वाँईहरूले लावा अबिर छर्कने गर्छ । यस बेलाको रथलाई दिव्यरथ भन्दछन्। *ङ) महादिव्य रथारोहण (पाँचौं जंको )- उमेर: १०८ वर्ष, ८ महिना, ८ दिन, ८ घडी, ८ पला । अष्टमा टेकेको बेला केही अनिष्ट नहोस् भन्ने कामना गरेर यसबेलाको रथलाई महादिव्य रथ राखिएको छ। == नेवाः संगीत == [[File:Gunla bajan performance.jpg|thumb|250px|गुंलाबाजं बजाइदै]] परम्परागत नेवा संगीतमा देव सङ्गीत, भक्ति गीत, मौसमी गीत, भाकागीत र लोकगीतहरू समावेश हुन्छन्। सबैभन्दा चर्चित मौसमी गीतहरू मध्ये एक सीतला माजु हो। गीतले 19 औं शताब्दीको प्रारम्भमा काठमाडौंबाट बालबालिकालाई निष्कासन गरेको वर्णन गर्दछ। अर्को मौसमी गीत "सिलु" गोसाइकुण्डको तीर्थयात्राको बारेमा हो । "जि वया ला लछी मदुनी" एक नवविवाहित जोडीको बारेमा एउटा त्रासदी गीत हो। अभागी प्रेमीहरूको बारेमा लोकगीत राजामती व्यापक रूपमा लोकप्रिय छ। सन् १९०८ मा गुरु सेतुराम श्रेष्ठले कोलकातामा ग्रामोफोन डिस्कमा गीतको पहिलो रेकर्डिङ गरेका थिए ।<ref>Lienhard, Siegfried (1992). ''Songs of Nepal: An Anthology of Nevar Folksongs and Hymns.'' New Delhi: Motilal Banarsidas. {{ISBN|81-208-0963-7}}. Page 9.</ref> सांगीतिक शैली र वाद्ययंत्रहरू आज पनि प्रयोगमा छन्। सांगीतिक संघहरु धार्मिक जुलुसहरूको साथमा हुन्छन् जसमा देवताको मूर्ति रथ वा खटमा राखिन्छ र शहर वरिपरि लगिन्छ। भक्ति गीतहरू सामुदायिक घरहरूमा दिनहुँ गाइन्छ भजन भनेर चिनिन्छ। ज्ञानमाला भजन खल जस्ता भजन समाजले नियमित वाचन गर्दछ। मन्दिरको चोक र पवित्र चोकमा भजन गाउने मौसममा दाफा गीतहरू गाइन्छ। गुँला बाजं सांगीतिक संघहरु गुँलाको समयमा सडकमा मन्दिर तथा चैत्यमा, नेपाल संवत् पात्रोको १०औं महिना जुन नेवार बौद्धहरूका लागि एक पवित्र महिना हो। सांगीतिक प्रदर्शन एक पदयात्रा संग सुरु हुन्छ जुन देवताहरु लाई अभिवादनको प्रतिक हो।<ref>{{cite news|last= Vajracharya|first=Madansen|title=Lokabaja in Newar Buddhist Culture|url=http://www.aioiyama.net/lrc/papers/cbhnm-ppr-12.htm|access-date=9 February 2011|year=1998}}</ref> मौसमी गीत र गीतहरू विशेष ऋतु र चाडपर्वहरूसँग सम्बन्धित छन्। विवाह जन्ति, षोडश संस्कारादि तथा अन्त्येष्टिमा पनि संगीत बजाइन्छ।<ref>Grandin, Ingemar (1989). ''Music and Media in Local Life: Music Practice in a Newar Neighbourhood in Nepal.'' Linköping University. {{ISBN|978-91-7870-480-4}}. Page 67.</ref> नेवाः जातिको काहाँ, क्वताः, [[धिमे|धिमय्]], प्वङ्गा, [[डमरू|कान्तां दबदब]], पैताखिं, [[बाँसुरी|मुहालि]], [[कुकुवय्]], पछिमा, तिन्चु, भुस्याः, वयः, [[खिं]], कोंचा खिं , आदि प्रमुख बाजाहरू हुन्।<ref>Wegner, Gert-Matthias (1986). ''The Dhimaybaja of Bhaktapur: Studies in Newar Drumming I.'' Wiesbaden: Franz Steiner. Nepal Research Center Publications No. 12. {{ISBN|3-515-04623-2}}.</ref> '''लोकप्रिय परम्परागत गीतहरू''' *घाटु (गृष्म ऋतुको संगीत, यो मौसमी धुन पहां चर्हे पर्वमा बजाइन्छ) *जि वया ला लछि मदुनि (व्यापारीको त्रासदी) *मोहनी (यो मौसमी धुन मोहनी पर्वमा बजाइन्छ) *राजामती (युवा प्रेमीहरूको बारेमा) *सिलु (तीर्थयात्रामा छुट्टिने जोडीको बारेमा, यो मौसमी संगीत मनसुनमा बजाइन्छ) *सितला माजु (काठमाडौं उपत्यकाबाट निष्कासित बालबालिकाको लागि विलाप) *स्वे धका स्वैगु मखु (प्रेमको बारेमा गीत) *अबिरया होली (होली गित) *होलीया मेला (होली जित) *वाला वाला पुलु किशी (इन्द्र जात्रामा गाइन्छ) *योमरि चाकु उके दुने हाकु (योमरी पुर्णेमा गाइन्छ) *धङ्ग मरु नि भम्चा (बुहारीको अल्छीपनको गुनासो गर्ने बुहारीको गीत।) *सिरसाया हेगु '''धार्मिक संगीत''' *गुंला बाजं *मालश्री धुन *दाफा भजन == नेवाः वास्तुशास्त्र == [[File:basantapurpalace.JPG|150px|thumb|काठमाडौं दरबार सक्वायर]] [[File:Miaoyingsi baita.jpg|150px|thumb|मिओयिंग मन्दिर,चिनमा रहेको एउटा नेवारी वास्तुकला ]] काठमाडौं उपत्यकामा सातवटा युनेस्को विश्व सम्पदा स्थलहरू र २,५०० मन्दिर र तीर्थस्थलहरू छन् जसले नेवार कारीगरहरूको सीप र सौन्दर्य भावनालाई चित्रण गर्दछ। नेवार वास्तुकलाका राम्रा इट्टाका काम र काठको नक्काशी हुन्।<ref>{{cite news|title=Architectural jewels lost in haphazard urbanisation|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=%27Architectural+jewels+lost+in+haphazard+urbanisation%27+&NewsID=318332|access-date=30 January 2012|newspaper=The Himalayan Times|date=27 January 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627140913/https://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=%27Architectural+jewels+lost+in+haphazard+urbanisation%27+&NewsID=318332 |date=27 June 2022 }}</ref> आवासीय घर, बाह र बही भनेर चिनिने भिक्षु आंगन, विश्रामगृह, मन्दिर, स्तूप, पुजारी घर र दरबारहरू उपत्यकामा पाइने विभिन्न वास्तुकलाका संरचना हुन्। धेरै जसो प्रमुख स्मारकहरू काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरको दरबार स्क्वायरमा अवस्थित छन्, जुन १२औं र १८औं शताब्दीको बीचमा बनेको पुरानो शाही दरबार परिसरहरू हुन्।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/121|title= Kathmandu Valley: Long Description|publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|access-date=15 May 2011}}</ref> नेवा वास्तुकलामा प्यागोडा, स्तूप, शिखर, चैत्य र अन्य शैलीहरू समावेश छन्। उपत्यकाको ट्रेडमार्क बहु-छत प्यागोडा हो जुन यस क्षेत्रमा उत्पत्ति भएको हुन सक्छ र भारत, चीन, इन्डोचीन र जापानमा फैलिएको हुन सक्छ। <ref name="AH 104">{{cite web | last =American University| url = https://archive.org/stream/areahandbookforn00amer/areahandbookforn00amer_djvu.txt| title =Architecture| work = Area Handbook for Nepal (with Sikkim and Bhutan)| publisher =Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office| date=May 1964| access-date =28 April 2011}} Pages 105–106.</ref><ref>Hutt, Michael et al. (1994) ''Nepal: A Guide to the Art and Architecture of the Kathmandu Valley.'' Kiscadale Publications. {{ISBN|1-870838-76-9}}. Page 50.</ref> चीन र तिब्बतको शैलीगत विकासलाई प्रभावित गर्ने सबैभन्दा प्रसिद्ध कारीगर अर्निको थिए, एक नेवार युवा जसले १३औं शताब्दी ईस्वीमा कुबलाई खानको दरबारमा यात्रा गरेका थिए। उहाँ बेइजिङको मियाओइङ मन्दिरमा सेतो स्तूप निर्माण गर्नका लागि परिचित हुनुहुन्छ।<ref name="AH 104"/> == नेवाः ललितकला == [[File:Painting of goddess chandi.jpg|250px|thumb|चण्डिकाको चित्र, जुन दशैं अघि चित्रकारद्वारा बनाइन्छ ]] नेवाः समुदायमा ललितकलाको आफ्नै पहिचान रहेको पाइन्छ । नेवारहरू नेपालमा कला र वास्तुकलाका धेरै उदाहरणका निर्माता हुन्। <ref>{{cite book |last=Pal |first=Pratapaditya |date=1985 |title=Art of Nepal: A Catalogue of the Los Angeles County Museum of Art Collection |url=https://archive.org/details/artofnepalcatalo0000palp |url-access=registration |publisher=University of California Press |page=[https://archive.org/details/artofnepalcatalo0000palp/page/16 16] |isbn=978-0520054073 |access-date=28 March 2014}}</ref> परम्परागत नेवार कला मूलतः धार्मिक ललितकला हो। नेवार भक्तिपूर्ण पौभा चित्रकला, मूर्तिकला र धातु शिल्पकला आफ्नो उत्कृष्ट सौन्दर्य को लागी विश्व प्रसिद्ध छ।<ref>{{cite web | last =American University| url = https://archive.org/stream/areahandbookforn00amer/areahandbookforn00amer_djvu.txt| title =Sculpture, Painting and Handicrafts| work = Area Handbook for Nepal (with Sikkim and Bhutan)| publisher =Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office| date=May 1964| access-date =28 April 2011}} Page 105.</ref> अहिलेसम्म भेटिएको सबैभन्दा पुरानो मिति पौभा भनेको वसुंधरा मण्डल हो जुन १३६५ ईस्वी ([[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] ४८५) मा चित्रित गरिएको थियो।<ref>{{cite web| url = http://www.sothebys.com/en/auctions/2011/c-welch-part-ii-l11228/overview.html| title = The Stuart Cary Welch Collection| publisher = Sotheby's| access-date = 3 June 2011}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल हिमालयको पूर्व राज्य मुस्ताङमा रहेको १५औँ शताब्दीका दुईवटा गुम्बाका भित्तामा चित्रकलाले काठमाडौं उपत्यका बाहिरका नेवार कार्यहरूको चित्रण गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://library.brown.edu/cds/BuddhistTempleArt/history.html |title=History |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2003 |website=Tibetan Buddhist Wall Paintings|access-date=28 March 2014}}</ref> ढुंगाको मूर्तिकला, काठको नक्काशी, उत्कृष्ट ललितकला र बौद्ध र हिन्दू देवताहरूको धातु मूर्तिकलाहरु नेवार कला को उत्कृष्ट उदाहरण हुन्। <ref>{{cite web| url =http://kaladarshan.arts.ohio-state.edu/nepal/Cast/cast1.html| title =Newar Casters of Nepal| publisher =The Huntington Photographic Archive of Buddhist and Related Art at The Ohio State University| access-date =2 June 2011| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20110614102847/http://kaladarshan.arts.ohio-state.edu/nepal/Cast/cast1.html| archive-date =14 June 2011| df =dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614102847/http://kaladarshan.arts.ohio-state.edu/nepal/Cast/cast1.html |date=14 June 2011 }}</ref> <ref>Bangdel, Lain S. (1989) ''Stolen Images of Nepal.'' Kathmandu: Royal Nepal Academy. Page 22.</ref> भक्तपुरको म्हय्खा झ्याल र काठमाडौंको देसे मदु झ्याल काठको नक्काशीका लागि परिचित छन्। नक्काशी गरिएको नेवार झ्याल, मन्दिरको छाना र मन्दिरको टिम्पानम र तीर्थ घर जस्ता निर्माण तत्वहरूले परम्परागत रचनात्मकता प्रदर्शन गर्दछ। सातौं शताब्दीको सुरुदेखि नै, तिब्बत र चीनको कलामा आफ्नो प्रभाव छोड्ने नेवार कलाकार र शिल्पकारहरूको सीपलाई आगन्तुकहरूले याद गरेका छन्।चाडपर्व र मृत्यु संस्कारमा बनाइने मण्डलाको बालुवा चित्रकला नेवार कलाको अर्को विशेषता हो। तिब्बती चित्रकलाका रूपमा प्रख्यात थाङ्काको उत्पत्ति वास्तवमा नेवाः ललितकला अन्तर्गत विकास भएको पौभाः चित्रकला हो । सुरूमा यो पौभाःको सिर्जना काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै हुन्थ्यो र तिब्बती बौद्ध समुदाय काठमाडौंबाट नै आयात गर्दथे । तर कालान्तरमा नेवाः कलाकारहरूबाट तिब्बती कलाकारहरू प्रशिक्षित भए र पछि तिब्बतमा नै यसको सिर्जना हुन थाल्यो । नेवारहरूले हराएको मोम प्रविधिलाई भुटानमा ल्याए र उनीहरूलाई त्यहाँका मठका भित्ताहरूमा भित्ताहरू चित्रित गर्ने जिम्मा दिइयो।<ref>{{cite news|last=Lieberman|first=Marcia R.|title=The Artistry of the Newars|url=https://www.nytimes.com/1995/04/09/travel/the-artistry-of-the-newars.html|access-date=18 May 2011|newspaper=The New York Times|date=9 April 1995}}</ref> <ref>Pommaret, Françoise (1994) ''Bhutan.'' Hong Kong: Twin Age. {{ISBN|978-962-217-341-5}}. Page 80.</ref><ref>{{cite news|last=Alberge|first=Dalya|title=Bhutan's Endangered Temple Art Treasures|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/02/courtauld-bhutan-painting-temple-art|access-date=18 May 2011|newspaper=The Observer|date=2 January 2011}}</ref> परम्परागत धार्मिक कलामा उच्च स्तरको सीप प्रदर्शन गर्नुका साथै नेवार कलाकारहरू नेपालमा पश्चिमी कला शैलीहरू प्रस्तुत गर्न अग्रपंक्तिमा रहेका छन्। राजमान सिंह चित्रकार (१७९७–१८६५) लाई देशमा वाटर कलर चित्रकला सुरु गर्ने श्रेय दिइन्छ। भजुमान चित्रकार (१८१७-१८७४), तेज बहादुर चित्रकार (१९९८-१९७१) र चन्द्रमान सिंह मास्के अन्य अग्रगामी कलाकारहरू थिए जसले प्रकाश र परिप्रेक्ष्यको अवधारणाहरू समावेश गरी आधुनिक शैलीका चित्रहरू प्रस्तुत गरे।<ref>{{cite web |url=http://www.artsofnepal.com/nepali-art-news/12/traditional-art-in-upheaval-the-development-of-modern-contemporary-art-in-nepal.html |title=Traditional Art In Upheaval: The Development Of Modern Contemporary Art In Nepal |last=van der Heide |first=Susanne |website=Arts of Nepal |access-date=15 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205173904/http://www.artsofnepal.com/nepali-art-news/12/traditional-art-in-upheaval-the-development-of-modern-contemporary-art-in-nepal.html |date=5 December 2013 }}</ref> == नेवाः परिकार == [[चित्र:Yamari.jpg|thumb|200x200px|यःमरि]] नेवारहरू खानाको सन्दर्भमा धेरै प्रकार छन्। चाडपर्व अनुसार विभिन्न परिकार बनाउने चलन छ ।बजि (चिउरा),[[योमरी|यःमरि]], व: (बारा), खें (अण्डा), मुस्या (भटमास), छोयला, कचिला, त:कुला, डायकुला, चतांमरी, चाकु, अयला (रक्सी), थों (जाँड)आदी धेरै प्रकार छन्। नेपालमा सबभन्दा बढी खानाका प्रकार नेवाः समुदायमा नै छन्। नेवाःहरू जन्मदेखि मृत्यु पश्चातसम्म र पर्व अनुसारको खाना प्रकार अलग अलग तयार गर्दछन्। दैनिक खाना, दिउँसोको खाजा र चाडपर्वको खाना गरि खानालाई मुख्य तीन भागमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ। दैनिक भोजनमा उमालेको भात, दालको सुप, तरकारी, अचार र मासु दिइन्छ। खाजामा सामान्यतया चिउरा, भुटेको भटमास, आलु र मसला मिसाइएको भुटेको मासु हुन्छ।परम्परागत रूपमा, खाना, चाडपर्व र जमघटमा नेवारहरू सुकुलमा पङ्क्तिबद्ध भई बस्छन्। सामान्यतया, बस्ने व्यवस्था माथिल्लो भागमा सबैभन्दा ठूलो र अन्त्यमा सबैभन्दा कान्छा बस्ने गरी क्रमबद्ध हुन्छ। नेवारी खानामा तोरीको तेल र जीरा, तिल, बेसार, लसुन, अदुवा, पुदिना, ल्वांग, दालचीनी, खुर्सानी र तोरीको दाना जस्ता धेरै मसलाहरू प्रयोग गरिन्छ। खाना लप्तेमा दिइन्छ (विशेष पातले बनेको प्लेटहरू,)। त्यसैगरी, कुनै पनि सूपहरू बोटामा (पातले बनेको कचौरा) मा राखिन्छ। रक्सीलाई सलिचा (माटोले बनेको कचौरा) र खोल्चा (सानो धातुको कचौरा) मा दिइन्छ। खाना नेवारहरूको रीतिरिवाज र धार्मिक जीवनको एक महत्त्वपूर्ण भाग हो, र चाडपर्व र चाडहरूमा पकाउने परिकारको प्रतीकात्मक महत्त्व छ। त्यस्तै पर्व वा समारोहको आधारमा देवताहरूको विभिन्न रुपहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्न र सम्मान गर्न मुख्य चिउरा वरिपरि राखि विभिन्न व्यंजनहरु राखिन्छन्।<ref>{{cite news|last=Löwdin|first=Per|title=Food, Ritual and Society: A Study of Social Structure and Food Symbolism among the Newars|url=http://web.comhem.se/~u18515267/FRS.htm|access-date=1 May 2011|date=July 2002|archive-url=https://archive.today/20120630221041/http://web.comhem.se/~u18515267/FRS.htm|archive-date=30 June 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102124437/http://web.comhem.se/~u18515267/FRS.htm |date=2 November 2011 }} Doctoral dissertation, Department of Cultural Anthropology, University of Uppsala, Sweden.</ref> <ref>Tuladhar, Tara Devi (2011). ''Thaybhu: A Description of Feast Materials.'' Kathmandu: Chhusingsyar. {{ISBN|978-9937-2-3219-7}}.</ref> == नेवाः चाडपर्व र जात्राहरू == [[File:Bisket.jpg|thumb|250px|right|बिस्काः जात्रा]] नेवाः समुदायमा चाडपर्व गथामुग:बाट शुरु भई सिथी नख: पछि अन्त हुन्छ। गथामुग: पछि गुन्हुपुन्हि (गाइजात्राको ९ दिन), मोहनी (दशैं), स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार), माघे संक्रान्ती, श्रीपंचमी, सिलाचह्रे (शिवरात्री), चैत्रदशैं, पाँहाचह्रे (नेपालीमा घोडेजात्रा), भोटोजात्रा, बुद्धजयन्ती, आदी मुख्य पर्वहरू मनाउने गर्दछन्।नेवार धार्मिक संस्कृति समारोहमा धनी छ र वर्षभरि बारम्बार चाडपर्वहरू द्वारा मनाइन्छ। धेरै चाडपर्वहरू हिन्दू र बौद्ध सम्बन्धित पर्व र धानबालिको चक्रसँग जोडिएका छन्। अन्य चाडपर्वहरू पारिवारिक भोज र पूजाद्वारा मनाइन्छ। उत्सवहरू चन्द्र पात्रो अनुसार आयोजित हुन्छन्, त्यसैले मितिहरू परिवर्तन वर्षैपिच्छे फरक हुनसक्छ। मोहनी (दसैं) सबैभन्दा ठूलो वार्षिक उत्सवहरू मध्ये एक हो जुन भोज, धार्मिक कार्यहरु र पिठयात्राहरु सहित धेरै दिनसम्म मनाइन्छ। स्वन्ति (तिहार) को समयमा, नेवारहरूले म्हा पूजा गरेर नेपाल संवत्को नयाँ वर्ष मनाउँछन्, यो दिनमा म्हपुजा जुन तन्त्र परम्परा अनूसार एक अनुष्ठान हो जसमा हाम्रो आफ्नै शरीरको पूजा गरिन्छ, जसले आगामी वर्षको लागि आत्मिक रूपमा शुद्ध र बलियो बनाउँछ भन्ने विश्वास गरिन्छ। त्यस्तै भाइटीका पनि स्वन्तिको समयमा गरिन्छ । अर्को प्रमुख चाड सापारु हो जब गत वर्ष परिवारको सदस्य गुमाएका मानिसहरूले गाई र सन्तको रूपमा लुगा लगाउँछन्, र एक विशेष बाटो पछ्याउँदै शहरमा यात्रा गरिन्छ। केहि अवस्थामा, एक वास्तविक गाई पनि सायाः को एक हिस्सा हुन सक्छ। मानिसहरूले त्यस्ता सहभागीहरूलाई चन्दाको रूपमा पैसा, खाना र अन्य उपहार दिन्छन्। सामान्यतया, केटाकेटीहरू जात्रामा सहभागी हुन्छन्। <ref>Anderson, Mary M. (1971) ''The Festivals of Nepal.'' Allen and Unwin. {{ISBN|978-0-04-394001-3}}.</ref> जात्राहरू आफ्नो स्थानीय अनुसार अलग अलग मनाउने गर्दछन् । काठमाडौँमा इन्द्रजात्रा, सेतो मच्छेन्द्रनाथ जात्रा, पाटनमा रातो मच्छेन्द्रनाथ जात्रा, भक्तपुरमा [[बिस्केट जात्रा]], कीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्रा, हाँडीगाउँ जात्रा, खोकनामा सिकाली जात्रा, बनेपामा चण्डेश्वरी जात्रा, फर्पिङ्ग जात्रा, आदी जात्राहरू मनाउने गर्दछन् । काठमाडौंमा सबैभन्दा ठूलो जात्रा यंयाः (इन्द्रजात्रा) हो, जब जीवित देवी कुमारी र अन्य दुई देवता गणेश तथा भैरव बोकिएका तीनवटा रथलाई तानेर तथा मुखौटा लगाएर नृत्य प्रस्तुत गरिन्छ।<ref>{{cite news|last= Vajracharya|first=Munindraratna|title=Karunamaya Jatra in Newar Buddhist Culture|url=http://www.aioiyama.net/lrc/papers/cbhnm-ppr-14.htm|access-date=20 May 2011|year=1998}}</ref> ललितपुरमा बुङ्ग द्यः जात्रा भनेर चिनिने जात्रा एक महिनासम्म चल्छ र भोटो जात्राको दिन समाप्त हुन्छ। भक्तपुरमा सबैभन्दा ठूलो जात्रा र उत्सव बिस्का जात्रा हो जुन रथयात्रा गरिन्छ र नौ दिनसम्म चल्छ।अर्को प्रमुख उत्सव पाहां चर्हे हो जब पीठका देवी-अजिमाहरूकोहरू काठमाण्डौंमा जात्रा गरिन्छ। यो हिन्दु पात्रो अनुसार चैत्र महिनाको चतुर्दशी (पिशाच चतुर्दशी) को दिन मनाइन्छ। जनबहाद्यः जात्राको अवसरमा तीन दिनसम्म मध्यकाठमाडौं हुँदै करुणामायाको मूर्तिसहितको रथमा राखि जात्रा गरिन्छ ।<ref>{{cite web |url=http://www.ekantipur.com/photo-gallery/bhoto-jatra/362/4858/|title=Bhoto Jatra|access-date=22 May 2011}}</ref> सिथि नख अर्को ठूलो चाड हो यसदिन कुमारको पूजा गरिन्छ र प्राकृतिक पानीका स्रोतहरू सफा गरिन्छ। साथै, विभिन्न नेवार सहर र गाउँहरूमा स्थान-विशेष चाडहरू छन् जुन रथ वा खट राखि जात्रा गरेर मनाइन्छ।<ref>{{cite web | last =Levy| first =Robert I.| url = http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft6k4007rd&chunk.id=d0e17205&toc.depth=1&toc.id=d0e233&brand=ucpress| title =Biska: The Solar New Year Festival| work = Mesocosm: Hinduism and the Organization of a Traditional Newar City in Nepal| publisher =University of California Press| year=1991| access-date =22 May 2011}}</ref> <ref>{{cite news|last=Manandhar|first=Asmita|title=Sithi Nakha: The Newar Environment Festival|url=http://e.myrepublica.com/component/flippingbook/book/544-republica-03-june-2011/1-republica.html|access-date=3 June 2011|newspaper=Republica|date=3 June 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607015546/http://e.myrepublica.com/component/flippingbook/book/544-republica-03-june-2011/1-republica.html |date=7 June 2011 }} Page 14.</ref> == नेवाः नाच == {{Use dmy dates|date=December 2023}} [[File:Manual for Ritual Dances LACMA M.82.169.18.1-.18 (10 of 35).jpg|right|thumb|350px|अनुष्ठान नृत्यको पुस्तिका, लगभग १७३०]] [[File:Nyetamaru Ajima masked dance.jpg|thumb|281x281px|नरदेवी नाचमा इन्द्रायणी]] नेवाः समुदायमा विभिन्न प्रकारका नाचहरु नाचिन्छन् । प्राय नाच देवीदेवताका हुन्छन् । नेवा नृत्यमा ख्वापा लगाएको नृत्नेपाल रातो मच्छिन्द्रनाथ जानकाको सबैभन्दा लामो जात्रा पनि नेवारहरूले धेरैजसो पाटनमा मनाउँछन्। यो जात्रा एक महिना लामो छ र विभिन्न उत्सव समावेश गर्दछ। यलाई द्यः प्याखं भनेर चिनिन्छ भने ख्वापाको प्रयोग बिना धार्मिक नृत्यलाई चचा प्याखं (संस्कृतमा चर्या नृत्य) भनेर चिनिने अनुष्ठान र ध्यान अभ्यासको एक भागको रूपमा प्रस्तुत गरिएको हुन्छ। त्यहाँ दबु प्याखं भनेर चिनिने मुखौटे नृत्य नाटकहरू पनि छन् जसले संगीतको साथमा धार्मिक कथाहरू प्रस्तुत गर्दछ। यस मध्ये लाखे नाच धेरै रोचक हुन्छ । यो नाच गुँला पर्वमा उपत्यकाका विभिन्न ठाउँमा र इन्द्र जात्रामा काठ्माडौँमा देखाइन्छ । नवदुर्गा नाच भक्तपुर लगायत बनेपा, नाला, धुलिखेल, पनौती, साँगा, देवपत्तन आदि ठाउँमा देखाइन्छ । लोक नृत्यहरुमा धिमे नाच, फाकंदलि प्याखं, गाइचा प्याखं, तथा कलालि प्याखं आदि पर्छन। धिमेको धुनमा हुने नाच भनेको धिमे नाच हो ।<ref>Prajapati, Subhash Ram (ed.) (2006) ''The Masked Dances of Nepal Mandal.'' Thimi: Madhyapur Art Council. {{ISBN|99946-707-0-0}}.</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.dancemandal.com/|title=Charya Nritya and Charya Giti|publisher=Dance Mandal: Foundation for Sacred Buddhist Arts of Nepal|access-date=28 April 2011}}</ref> [[File:Mipwa Lakhey performing, Patan, Lalitpur, Nepal.jpg|thumb|मिप्वा लाखे नाच, पाटन, ललितपुर|350x350पिक्सेल]] == नेपालभाषा == [[नेवारी भाषा|नेपालभाषा]] नेवाःहरूको मातृभाषामात्र होइन यो भाषा उपत्यकाका राज्यहरूमा प्रचलनमा रहेको राष्ट्रिय भाषा हो यसलाई नेपालभाषा पनि भनिन्छ ।"नेपाल भासा" लाई चीनी-तिब्बती भाषाहरूमा वर्गीकृत गरिएको छ तर यसले संस्कृत, प्राकृत र मैथिली जस्ता दक्षिणी इन्डो-युरोपियन भाषाहरूको प्रभावबाट यसको व्याकरण, शब्दहरू र कोशको ठूलो मात्रा प्राप्त गरेको छ। <ref>{{cite web | last =Malla| first =Kamal P.| url = http://www.digitalhimalaya.com/collections/journals/kailash/nonjavascript.php| title =Linguistic Archaeology of the Nepal Valley: A Preliminary Report| work = Kailash – Journal of Himalayan Studies| publisher =Ratna Pustak Bhandar| year=1981| access-date =4 May 2011}} Volume 8, Number 1 and 2, Page 18.</ref> नेपाल भाषा लिच्छवी कालमा बोलिने भाषाको रूपमा पहिले नै अवस्थित थियो र किराँती कालमा नेपालमा बोलिने भाषाबाट यसको विकास भएको मानिन्छ।<ref>Tuladhar, Prem Shanti (2000). ''Nepal Bhasa Sahityaya Itihas: The History of Nepalbhasa Literature.'' Kathmandu: Nepal Bhasa Academy. {{ISBN|99933-56-00-X}}. Pages 19–20.</ref> नेपाल भाषामा शिलालेखहरू १२औं शताब्दीबाट देखा परेका थिए, जसको पहिलो उदाहरण उकु बहालको ताड-पत्रको पाण्डुलिपि हो।<ref>{{cite news|last=Malla|first=Kamal P|title=The Earliest Dated Document in Nepal Bhasa: The Palmleaf from Uku Bahah NS 234/AD 1114|url=http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2009/08/kailash_16_0102_02.pdf|access-date=9 February 2012|newspaper=Kailash|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108161716/http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2009/08/kailash_16_0102_02.pdf/|archive-date=8 January 2016|url-status=dead}} Pages 15–25.</ref> नेपाल भाषा 14 औं शताब्दीदेखि 18 औं शताब्दीको अन्तसम्म न्यायालय र राज्य भाषाको रूपमा विकसित भयो। <ref>[[Siegfried Lienhard|Lienhard, Siegfried]] (1992). ''Songs of Nepal: An Anthology of Nevar Folksongs and Hymns.'' New Delhi: Motilal Banarsidas. {{ISBN|81-208-0963-7}}. Page 3.</ref> यो ढुङ्गा र तामाको शिलालेख, पवित्र पाण्डुलिपिहरू, आधिकारिक कागजातहरू, जर्नलहरू, शीर्षक कार्यहरू, पत्राचार र रचनात्मक लेखनमा विश्वव्यापी रूपमा प्रयोग भएको थियो। 2011 मा, लगभग 846,000 नेपाली भाषा बोल्नेहरू थिए।<ref>{{cite web | url = http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001567/156786e.pdf| title =Population Classified by First Language Spoken| work = UNESCO Kathmandu Series of Monographs and Working Papers: No 14| publisher =UNESCO Kathmandu Office| year=2007| access-date =4 May 2011}} Page 48.</ref> नेपाल भाषा तिब्बती-बर्मन मूलको हो तर संस्कृत, पाली, बंगाली र मैथिली जस्ता इन्डो-आर्यन भाषाहरूबाट धेरै प्रभावित छ। नेपाल भित्रका धेरै नेवार समुदायहरूले गोपाली नेवारी, दोलखा नेवारी, पहारी नेवारी,प्यांगा नेवारी जस्ता नेपाल भाषाको आफ्नै बोली बोल्छन्।<ref>[[Genetti, Carol]] (2007). ''A Grammar or Dolakha Newar.'' Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co. {{ISBN|978-3-11-019303-9}}. Page 11.</ref> <ref>{{cite book |last1=Kapali |first1=Rukshana |title=नेपालभाषा लेखन सहयोगी |publisher=Self published |isbn=978-9937-0-9396-5 |pages=9–12}}</ref><ref>{{cite web |last1=Kapali |first1=Rukshana |title=नेपाल भाषा कार्यान्वयन कसरी गर्न सकिन्छ? |url=https://www.setopati.com/opinion/262746 |website=Setopati |access-date=1 April 2022 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401051657/https://www.setopati.com/opinion/262746 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401051657/https://www.setopati.com/opinion/262746 |date=1 April 2022 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[राजोपाध्याय]] * [[शाक्य|क्षत्रीय]] * [[श्रेष्ठ जाति|श्रेष्ठ]] * [[प्रधान]] * [[मल्ल वंश|मल्ल]] * [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]] {{नेवाः}} [[श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मूलबासीहरू]] [[श्रेणी:नेवाः]] ==सन्दर्भ सामग्री== <references/> {{Commonscat|Newa people}}2. बसन्त महर्जन । २०७३ । खादा बहिष्कारः यस्तो पनि राष्ट्रवाद ! । हिमाल साप्ताहिक खबरपत्रिकाः २-८ असोज , पृ. ३६ [[श्रेणी:नेपालका मूलबासीहरू]] [[श्रेणी:नेवाः]] [[श्रेणी:नेवाः राज्य]] cgr54mqxw6c535ou2a3x74xsxsdznf2 0 25708 1362456 1362063 2026-06-20T04:24:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362456 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | playername = लियोनेल मेसी | image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup (cropped).jpg|<nowiki>250px]]</nowiki> | caption = २०२२ फिफा विश्वकपमा | fullname = लियोनेल आन्द्रेस मेसी | dateofbirth = {{Birth date and age|1987|06|24}} | cityofbirth = [[रोसारियो, सान्टा फे|रोसारियो]] | countryofbirth = [[अर्जेन्टिना]] | height = ५ फिट ७ इन्च <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्ति]]/[[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९५–२००० | youthyears2 = २०००–२००४ | youthclubs1 = [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २००४–२००५ | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] ख | caps1 = २२<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals1 = ६<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = २००४–२०२१ | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = ५२०<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = ४७४<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = २००५ | nationalyears2 = २००८ | nationalyears3 = २००५– | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] यु-२० | nationalteam2 = [[अर्जेन्टिना ओलम्पिक फुटबल टोली|अर्जेन्टिना यु-२३]] | nationalteam3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = १८ | nationalgoals1 = १४ | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = २ | nationalcaps3 = १८७ | nationalgoals3 = १०९ | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}}{{MedalGold|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक#पुरुष फुटबल प्रतियोगिता|समूह प्रतियोगिता]]}} {{ARG}}{{Trophy}}|[[२०२१ कोपा अमेरिका]] | pcupdate = २२:४८, २२ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC)) | ntupdate = २२:४८, २२ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) | years3 = २०२१-२०२३ | clubs3 = पेरिस साइन्ट जर्मा | caps3 = ५८ | goals3 = २२ | years4 = २०२३- | clubs4 = इन्टर मायामी | caps4 = १८ | goals4 = १३ }} '''लियोनेल आन्द्रेस मेसी''' (जन्मः २४ जुन, १९८७) अर्जेन्टिनी [[फुटबल खेलाडी]] हुन्। वर्तमान उनी अमेरिकी [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]को लागि अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका छन्। यसअघि उनी फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट लिग वान (लिग १) र [[ला लिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को लागि खेल्नेेेे गरेका थिए। मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ [[फुटबल खेलाडी]]हरू मध्ये एक मानिन्छन्;<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 2006-02-24 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece |date=2011-07-27 }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 2008-07-28 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece |date=2008-12-04 }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 2008-04-24 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = ''The Guardian'' | accessdate = 2009-03-31}}</ref> उनले २१ वर्षको उमेरमानै [[फिफा बेलोन डी' ओर|बेलोन डी' ओर]] र [[फिफा]] सर्वश्रेष्ठ [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|वर्षको खेलाडी]]को उपाधि जितेका थिए।<ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 2009-07-07}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf |date=2019-05-15 }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07}}</ref> उनको खेल शैली र क्षमताको कारणले गर्दा उनलाई फुटबलको बादशाह भनेर चिनिने [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 2007-04-19 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece |date=2011-06-29 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher=''China Daily''|date=2006-02-25|accessdate=2006-10-08}}</ref> मेसीले कम उमेरमानै फुटबल खेल्न शुरू गरे र चाँडै नै [[बार्सिलोना]]ले उनको क्षमता पहिचान गर्‍यो। उनले सन् २००० मा [[रोसारियो]]मा अवस्थित [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] युवा टोली छोडेर आफ्नो परिवारसित युरोप आए, किनकि [[बार्सिलोना]]ले उनको विकास हार्मोनको कमीको लागि उपचार गरिदिने प्रस्ताव राखेको थियो। सन् २००४-०५ सिजनमा पहिलो पटक मैदानमा ओर्लेर उनले सबैभन्दा कम उमेरमा लिग खेल खेल्ने फुटबल खेलाडीको [[ला लिगा रेकर्ड]] तोडे र साथै सबैभन्दा कम उमेरमा लिग गोल स्कोर गर्ने खेलाडी बने। मेसीको प्रथम आगमनमै उनले [[बार्सिलोना]]लाई [[ला लिगा]] जिताउन सफल भए र सन् २००६ मा पुन: सो लिग र [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरोपियन च्याम्पियनशीप]] जिताएर चाँडै नै प्रमुख सम्मान प्राप्त गरे। सन् २००६-०७ उनको सफलताको सिजन थियो: [[एल क्लासिको]]मा एक ह्याट्रिक र २६ लिग म्याचहरूमा १४ गोल गर्दै, उनले नियमित रूपले खेल जित्ने पहिलो समूहमा ठाउँ बनाए। सम्भवतः सन् २००८-०९ को सिजन उनको सबैभन्दा सफल सिजन थियो, जसमा मेसी ३८ गोल गर्दै लगातार तेस्रो विजय अभियानको अभिन्न अङ्ग बने। मेसी, २००५ फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपमा अन्तिम खेलमा २ गोल सहित जम्मा ६ गोल गरी शीर्ष स्कोर गर्ने खेलाडी बने। त्यसको लगत्तै, उनी [[अर्जेन्टिना]]को अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको एक सदस्यको रूपमा स्थापित भए। सन् २००६ मा, उनी अर्जेन्टिनाबाट [[फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने र अर्को वर्ष उनले [[कोपा अमेरिका]] प्रतियोगितामा उप-विजेताको पदक जित्न सफल भए। सन् २००८ मा, उनले [[अर्जेन्टिना]] ओलम्पिक फुटबल टोलीसँग [[बेइजिङ]]मा भएको [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] खेलमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान, [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] स्वर्ण पदक जितेका थिए। २०२१ [[ब्राजिल]] मा भएको [[कोपा अमेरिका]] को उपाधि पनि मेसी कै कप्तानीमा अर्जेन्टिनाले जितेको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == मेसीको जन्म सन् २४ जुन, १९८७ मा [[रोसारियो]], [[अर्जेन्टिना]]मा जर्ज मेसी (एक [[कारखाना]] मजदुर) र सीलिया (उर्फ कुक्कीटिनी) (एक अंशकालिक क्लीनर) दम्पतीको घरमा भएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = ''Página/12'' | title = Los intereses de Messi | accessdate = 2009-05-31|language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = ''Times Online'' | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 2008-04-20 | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece |date=2008-08-30 }}</ref> उनको पुर्खाको उद्गम [[इटाली]]को सहर एङ्कोनाबाट भयो, जहाँबाट सन् १८८३ मा उनको पूर्वज, एञ्जलो मेसी अर्जेन्टिनामा प्रवेश गरेका थिए।<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate=2009-07-07 | date=2006-02-24 | publisher=''Al Día'' | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate=2009-07-07 |date = 2005-10-07 |publisher=''El Mundo Deportivo''| last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}</ref> उनको रडरिगो तथा मेशियस नाम गरेका दुई दाजुहरूका साथै मारिया सोल नाम गरेकी एक बहिनी पनि छन्।<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio |date=2017-05-13 }}</ref> मेसी पाँच वर्षको उमेरदेखि आफ्ना बुवा जर्ज मेसीले प्रशिक्षण गरिरहेको एक स्थानीय क्लब ग्रैन्डोलीको लागि फुटबल खेल्न आरम्भ गरे।<ref name="Williams"/> सन् १९९५ मा मेसी आफ्नो गृहनगर रोसारियोमा अवस्थित [[न्युवेल ओल्ड ब्वाइज]] क्लबको लागि खेल्न शुरू गरे।<ref name="Williams">{{cite web | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = ''The Guardian'' | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 2008-05-03 | date = 2006-02-26}}</ref> ११ वर्षको उमेरमा उनको प्रारम्भिक परीक्षणमा शारीरिक विकास हार्मोनको कमी पाइयो।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = ''Daily Telegraph'' | last = White | first = Duncan | date = 2009-04-04 | accessdate = 2009-07-07}}</ref> प्राथमिक डिभिजन क्लब रिभर प्लेटले मेसीको उपचार प्रति चासो देखायो तर क्लबसँग उनको उपचारको लागि पर्याप्त सम्पति थिएन किनभने उनको उपचारमा प्रति महिना ९०० अमेरिकी डलर लाग्थ्यो।<ref name="mission"/>[[लेइडा]], [[क्याटालोनिया]]मा रहेका मेसीका एकजना आफन्तले [[बार्सिलोना]]का खेल प्रबन्धक [[कार्ल्स रिक्सैक]]लाई मेसीको प्रतिभाको बारेमा बताए र मेसी र उनको बुवाको लागि परीक्षण दिने व्यवस्था मिलाए।<ref name="mission"/> उनको खेल परीक्षण गरे पछि बार्सिलोनाले उनलाई यदि उनी [[स्पेन]] स्थान्तरित हुन तयार छन् भने उनको उपचार खर्च ब्यहोर्ने शर्तमा अनुबन्धन गर्‍यो।<ref name="Williams"/><ref name="fifa.com"/> त्यसपछि मेसी सपरिवार [[युरोप]] स्थान्तरित भए र [[बार्सिलोना]]क्लबको युवा टोलीमा खेल्न शुरू गरे।<ref name="fifa.com">{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=2006-03-05 |accessdate=2006-07-25}}</ref> == क्लब जीवन == === बार्सिलोना === मेसीले सन् १६ नोभेम्बर, २००३ मा (१६ वर्ष र १४५ दिनको उमेरमा) [[पोर्टो]] बिरुद्ध एक [[मैत्रीपूर्ण खेल]]बाट आफ्नो पहिलो क्लबको लागि आफ्नो खेल जीवनको औपचारिक शुरूवात गरे।<ref name="footballdb"/><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=2009-05-22|accessdate=2009-05-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html |date=2019-04-11 }}</ref> त्यसको एक वर्षभन्दा पनि कम समयमा नै सन् २०१६ अक्टोबर, २००४ मा (१७ वर्ष र ११४ दिनको उमेरमा) [[फ्रान्क रिजकार्ड]]ले उनलाई [[इस्पेन्योल]] बिरुद्धको खेलबाट आफ्नो पहिलो लिग खेल शुरूवात गर्ने मौका दिए र उनी त्यस समयसम्ममा [[बार्सिलोना]]को लागि खेल्न तेस्रो सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी र [[ला लिगा]]मा गोल गर्ने सबैभन्दा युवा क्लब खेलाडी बने (जुन रेकर्ड सन् सेप्टेम्वर, २००७ उनकै सहकर्मी [[बोजन क्रिच]]ले तोडे)।<ref name="footballdb"/> जब उनले सन् १ मे, २००५ मा [[अल्बासेट बोलाम्पि]]को बिरुद्ध क्लबको लागि आफ्नो पहिलो सिनियर गोल गरे तब मेसी १७ वर्ष, १० महिना र ७ दिनको उमेरका थिए र उनी [[बार्सिलोना]]को लागि ला लिगा खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने,<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html |date=2011-09-06 }}</ref> जुन रेकर्ड २००७ मा मेसीकै सहयोगमा बोजन क्रिचले तोडे।)<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 2009-07-16 | date= 2007-10-21| publisher = fcbarcelona.cat|last = Nogueras | first = Sergi}}</ref> मेसीले आफ्नो पूर्व प्रशिक्षक [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बारेमा भनेका छन्: '''उनले मेरो खेल जीवनको शुरुवात गराएको तथ्य म कहिल्यै भुल्न सक्दिन, उनले म १६/१७ वर्षको मात्र हुँदा नै ममा विश्वास जगाए।''' <ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/nl/news/545/spanje/2009/12/10/1679579/messi-rijkaard-gaf-ons-meer-vrijheid | title = Messi: "Rijkaard gave us more freedom" | accessdate = 2009-12-10 | date= 2007-12-10| publisher = Goal.com}}</ref> ==== २००५-०६ सिजन ==== १६ सेप्टेम्बरमा तीन महिनामा नै दोस्रोपटक बार्सिलोनाले मेसीको अनुबन्धनको म्याद थप गरेको घोषणा गर्‍यो, यसपल्ट उनलाई पहिलो समूहको सदस्यको रूपमा भुक्तानी दिने र जुन २०१४ सम्म अनुबन्धन म्याद थप्ने कार्य भयो।<ref name="Williams"/> मेसीले २६ सेप्टेम्बर<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=''The Star Online''|date=2005-05-28 |accessdate=2009-05-29}}</ref> मा स्पेनी [[नागरिकता]] प्राप्त गरेर ग्रहण गरे र अन्ततः [[सिजन]]को [[स्पेनी फर्स्ट डिभिजन]]मा पहिलोपल्ट खेल्नमा सक्षम भए। मेसीले २७ सेप्टेम्बरमा पहिलोपटक गृहमैदान बाहिर [[युएएफए च्याम्पियनस लिग]]मा इटालियन क्लब [[उडिनीज]] बिरुद्ध खेले।<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi - FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीको आत्मसंयम र [[रोनाल्डिन्हो]]सँग संयोजनले बार्सिलोना राम्रो स्थितिमा पुगेकोले बार्सिलोना [[क्याम्प नउ]] स्टेडियममा प्रशंसकहरूले उभिएर ताली बजाएर सम्मान गरेका थिए।<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 2005-09-28 |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीले सत्र लिग खेलहरूमा ६ (छ) गोल गरे, सो छ मध्यमा एक [[च्याम्पियन्स लिग]] गोल स्कोर गरे। ७ मार्च, २००६मा [[च्याम्पियन्स लिग टाई]]को दोस्रो चरणको खेलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्धको खेलको क्रममा दायाँ तिग्राको मासु पल्टिएको कारण समय भन्दा पहिले उनको सिजन समाप्त भयो।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=2006-04-26 |accessdate=2006-07-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |date=2012-10-24 }}</ref> [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बार्सिलोनाले सो सिजन [[स्पेन]] र [[युरोप|यूरोप]]को विजेताको रूपमा समापन गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=''The Independent'' |date= 2006-05-18 |accessdate=2009-06-03 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 2006-05-03 |accessdate=2009-06-03 }}</ref> ==== २००६-०७ सिजन ==== [[चित्र:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|२००७मा रेन्जर्सको बिरुद्ध एक खेलमा मेसी]] [[२००६-०७ सिजन]]मा, २६ खेलहरूमा १४ गोल गर्दै मेसीले आफूलाई समूहको नियमित अग्रस्थानको खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=2009-07-17 }}</ref> १२ नोभेम्बरमा भएको [[रियल जारागोजा]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको [[खु्ट्टा]]को हड्डी भाँचियो, जसको कारणले उनी तीन महिनाको खेल खेल्नबाट वञ्चित भए।<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=2006-11-14 |accessdate=2006-11-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |date=2006-11-26 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=2006-11-13 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=2006-01-18 }}</ref> मेसी आफ्नो चोट निको नहुँदासम्म अर्जेन्टिनामा बसे र निको भएपछि ११ फेब्रुअरीमा [[रेसिङ्ग स्याट्यान्डर]] बिरुद्धको खेलमा मैदानमा उत्रिए।<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona - Racing Santander |publisher=The Offside |date=2008-01-19 |accessdate=2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012110422/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |date=2008-10-12 }}</ref> जसमा उनी दोस्रो-हाफमा स्थानापन्नको रूपमा संलग्न भए। ११ मार्चमा, रियल म्याड्रिड बिरुद्धको खेल ''([[एल क्लासिको]])''मा १० जना खेलाडी मात्र सीमित बार्सिलोनाबाट खेलेका मेसीले [[ह्याट-ट्रिक]] गर्दै ३-३ को बराबरीमा रोकेर आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे, जसमा उनले तेस्रो गोल इन्जुरी-समयमा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last = Hayward | first = Ben |publisher=''The Independent''|date=2007-03-11|accessdate=2009-05-30|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|archivedate=2011-09-06}}</ref> यस प्रदर्शनबाट उनी [[इवान जमोरानो]] (रियल मैड्रिडको १९९४-९५ सिजनमा) पछि ''एल क्लासिको''मा लगातार तीन गोल गर्ने पहिले खेलाडी बने,<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=2007-03-11 |publisher=FIFA |accessdate=2009-05-30 }}</ref> साथै मेसी यस खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी पनि बने। उनले यस सिजनमा गरेका १४ गोलहरू मध्य ११ गोल अन्तिम १३ खेलहरूमा गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=2009-06-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |date=2010-03-26 }}</ref> [[चित्र:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|मेसी, गेटाफे बिरुद्ध गोल गर्नु भन्दा ठीक पहिले]] मेसीले एकै सिजनको क्रममा म्याराडोनाको सबैभन्दा प्रसिद्ध गोलहरूलाई लगभग दोहोराउँदै आफूलाई "नयाँ म्याराडोना"को रूपमा साबित गरे।<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date=2007-04-20 |publisher=''Daily Telegraph'' | last = Lowe| first = Sid | accessdate=2009-07-07 }}</ref> १८ अप्रिल, २००७मा उनले [[कोपा डेल रे]]को सेमी-फाइनलमा [[गेटाफे]] बिरुद्धको खेलमा दुई गोल गरे, जुन मेक्सिकोमा सम्पन्न [[१९८६ FIFA विश्व कप]]मा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेका [[प्रसिद्ध गोल]]हरू सँग धेरै मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref>{{cite web| url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final| publisher=ESPN Soccernet| date=2007-04-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 |date=2012-10-24 }}</ref> विश्वका खेल पत्रकारहरूले उनलाई म्याराडोनासँग तुलना गरे र स्पेनिश पत्रिकाहरूले मेसीलाई "मेसीडोना" उपनाम दिए।<ref>{{cite web| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=''The Hindu''| date=2007-07-14}}</ref> उनले यस खेलमा उही ६२ मिटरको दुरी पार गर्दै, त्यति नै खेलाडीहरू (गोलकीपर सहित ६ जना)लाई छक्काउँदै, लगभग एउटै नै स्थानबाट गोल गरे र कुनाको झन्डातिर दौडिए, जुन २१ वर्ष पहिला म्याराडोनाले मेक्सिकोमा गरेका थिए।<ref name="maradonalike"/> खेलपछि एक पत्रकार सम्मेलनमा मेसीका समकक्षी खेलाडी [[डेको]]ले भने: "यो मैले आफ्नो जीवनमा देखेका गोल मध्य सर्वोत्कृष्ट गोल हो।"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=''Daily Telegraph'' |date=2007-04-20 |accessdate=2007-05-07 }}</ref> [[स्पेनियोल]] बिरुद्धको खेलमा पनि मेसीले एउटा यस्तो गोल गरे, जुन विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा इंग्ल्यान्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेको गोल]]सँग मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=''Times Online'' |date=2007-06-10 |accessdate=2008-01-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |date=2008-10-13 }}</ref> स्पेनियोलका खेलाडीहरूको विरोधको बावजूद र रिप्लेमा पनि त्यो स्पष्टतः [[ह्याण्डबल]] भन्ने देखिंदा देखिंदै पनि त्यो गोल बनिरह्यो.<ref name="Hand of Messi"/> ==== २००७-०८ सिजन ==== [[२००७-०८ सिजन]]को क्रममा, मेसीले एक हप्तामा पाँच गोल गर्दै बार्सिलोनालाई ला लिगाको शीर्ष चारमा पुर्याए। १९ सेप्टेबरमा च्याम्पियन्स लिग म्याचमा आफ्नो गृहमैदानमा बार्सिलोनाले [[ओलम्पिक लियोनयस|लियोन]]लाई ३-०को अन्तरले हराउँदा मेसीले एक गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3-0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=2007-09-19|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> उनले २२ सेप्टेबरमा [[सेभिला (फुटबल क्लब)]]को बिरुद्ध दुई गोल गरे<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=2007-09-22|accessdate=2009-05-29}}</ref> र फेरि २६ सेप्टेबरमा मेसीले [[रियल जारागोजा]] बिरुद्ध ४-१को जितमा दुई गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4-1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=2007-09-26|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html |date=2012-03-11 }}</ref> २७ फेब्रुअरीमा मेसीले [[भ्यालेन्शिया]] बिरुद्ध [[बार्सिलोना]]को लागि आफ्नो १००औँ आधिकारिक खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=2008-02-27|accessdate=2009-05-27}}</ref> मेसी अग्रपंक्तिको श्रेणीमा [[फिफाप्रो विश्वका दश खेलाडी अवार्ड]]को लागि मनोनित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=2009-05-30}}</ref> एक स्पेनिश पत्रिका ''[[मार्का]]''को अन-लाईन संस्करणमा गरिएको सर्वेक्षणमा उनलाई ७७ प्रतिशत मत सहित विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनियो।<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-04-10|accessdate=2009-07-07}}</ref> बार्सिलोना-आधारित अखबार ''[[एल मुन्डो डिपोर्टिवो]]'' र ''[[स्पोर्ट]]''को स्तम्भकारहरूले उल्लेख गरे कि मेसीलाई [[ब्यालन डी'ओर]] दिनु पर्छ र [[फ्रान्ज बेकेनबएर]]ले पनि यसको समर्थन गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107 |date=2008-05-24 }}</ref> [[फ्रान्सेस्को टोट्टी]] जस्ता फुटबलका महान हस्तिहरूले घोषणा गरे कि उनीहरू मेसीलाई अहिलेका विश्वका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू मध्य एक मान्छन्।<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-11-29|accessdate=2009-07-07}}</ref> ४ मार्चमा [[केल्टिक]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको बायाँ तिघ्राको मांसपेशी फाटेपछि उनी एक हफ्ता भरीको लागि खेलबाट बाहिरिए। मेसीको यस प्रकारको चोट लागेको यो तीन सिजनहरूमा चौथो पल्ट थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date=2008-03-05|accessdate=2009-06-14}}</ref> मेसी यो चोटबाट फिर्ता भएपछि ४ मे २००८मा भ्यालेन्सिया बिरुद्धक ६-०को जितमा उनको २००७-०८ सिजनको अन्तिम गोल गरे। यस सिजनका सबै खेलहरूमा मेसीले १६ गोल र १३मा सहायता प्दान गर्न सफल भए। ==== २००८-०९ सिजन : पहिले ट्रेबल ==== [[चित्र:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150px|thumb|left|मेस्सि, डेपोर्टिवोको बिरुद्धको एक खेलमा]] क्लबबाट [[रोनाल्डिन्हो]]को प्रस्थान सँगै उनको १० नम्बर जर्सी मेसीले प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १ अक्टोबर २००८ मा, सख्टार डोनेट्स्क बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिग म्याचको क्रममा मेसीले [[थियरी हेनरी]]को सट्टामा खेलमा प्रवेश गरेर अन्तिम सात मिनेटमा दुई गोल गरेर [[बार्सिलोना]]को लागि १-० को हारको अवस्थालाई १-२को जितमा परिणत गरी दिए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> यस पछिको [[एट्लेटिको म्याड्रिड]] बिरुद्धको लिग खेललाई मेसी र उनको राम्रा साथी [[सर्जियो अग्वेरो]]को बीच एक मैत्रिपूर्ण सङ्घर्षको रूपमा प्रचार गरियो।<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6-1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले फ्रि किकमा एक गोल गरे र बाँकीमा सहायता गरेर बार्सालाई ६-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739 |date=2014-08-10 }}</ref> मेसीले सेभिलाको बिरुद्ध २३ मिटर (२५ यार्ड) देखि बललाई उठाएर गोलरक्षकलाई छक्काउँदै टाइट एङ्गलबाट एक अर्को उत्कृष्ट गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title= Messi magical, Real miserable |publisher=FIFA|date=2008-11-29|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १३ डिसेम्बर २००८ मा, एल क्लासिकोको पहिलो सिजनको क्रममा मेसीले [[रियल म्याड्रिड]] बिरुद्धको बार्सिलोनाको २-० जितमा दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2-0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date=2008-12-13|accessdate=2009-05-29}}</ref> यसै वर्ष उनलाई २००८ फिफा वर्षको विश्वको खेलाडी अवार्डमा ६७८ अङ्क सहित दोस्रो स्थानमा मनोनित भए।<ref name="Gala 2008"/> मेसीले एटलेटिको म्याड्रिड विरुद्धको कोपा डेल रे टाईमा पहिलो पल्ट ह्याटट्रिक गर्दै बार्सिलोनालाई ३-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-01-07|accessdate=2009-05-29}}</ref> मेसीले सन् १ फेब्रुअरी २००९ मा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्धको खेलमा पहिलो हाफमा १-० ले तल इरेको अवस्थामा दोस्रो हाफमा सट्टामा प्रवेश गरी महत्त्वपूर्ण दुई गोल गर्दै बार्सिलोनालाई १-२ को जित दिलाउन मद्दत गरे। यस मध्ये दोस्रो गोल बार्सिलोनाको लागि ५०००औँ लिग गोल थियो।<ref>[https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory.] AFP (01-02-2009). 01-02-2009को पुनःप्राप्त</ref> ला लिगाको २८औँ चरणमा, मेसीले सबै प्रतियोगिताहरूमा सिजनको आफ्नो ३०औँ गोल गर्दै आफ्नो टोलीलाई [[मलागा सीएफ]] बिरुद्ध ६-० को जित हासिल गर्नमा सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date=2009-03-23|accessdate=2009-06-02}}</ref> ८ अप्रिल २००९मा उनले [[बायर्न म्यूनिख]] बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिगमा दुई पल्ट गोल गर्दै प्रतियोगितामा नौ गोलहरूको व्यक्तिगत रेकर्ड बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher=''USA Today''|date=2009-04-09|accessdate=2009-07-07|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> १८ अप्रिलमा मेसीले गेटाफमा प्राप्त १-०को जितमा सिजनको आफ्नो २०औँ लिग गोल गरे, जसको कारणले बार्सिलोना रियल म्याड्रिडलाई छ-अङ्कले तल पार्दै लिग तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1-0 win over Getafe|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-04-19|accessdate=2009-06-02}}</ref> [[चित्र:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|2009 UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा प्रहार गर्दै गरेका लियोनेल मेसीलाई हेर्दै माइकल क्यारिक (पृष्ठभूमिमा)]] बार्सिलोना सिजनको समापन तिर उन्मुख रहँदा मेसीले [[सान्टियागो बर्नब्यू]]मा [[रियल म्याड्रिड]] माथि ६-२को विजयमा दुई गोल (सबै प्रतियोगिताहरूमा उनको ३५औँ र ३६औँ गोल) गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-02|accessdate=2009-05-31}}</ref> यो हार रियल म्याड्रिडको लागि १९३० पछिको सबैभन्दा ठुलो हार थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले च्याम्पियन्स लिग सेमी-फाइनलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्ध [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई अतिरिक्त समयमा गोल बनाउन सहयोग गरेका थिए, जसबाट बार्सिलोनाले फाइनलमा [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]को सामना गर्न पायो। उनले [[एथलीटिक बिलबाओ]] बिरुद्ध ४-१को जितमा एक गोल तथा अन्य दुईमा सहयोग गर्दै १३ मेमा आफ्नो पहिलो कोपा डेल रे जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher=''Daily Telegraph''|date=2009-05-14|accessdate=2009-05-28}}</ref> उनले ला लिगा जितेर आफ्नो टोलीलाई दोहरो जित दिलाउँनमा सहयोग गरे। २७ मेमा उनले ७० मिनेटमा दोस्रो गोल गर्दै बार्सिलोनालाई [[२००९ UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] दुई गोलको अग्रताले जित्नमा मद्दत गरे, साथै नौ गोलको साथ उनी टुर्नामेन्टको इतिहासमा सबैभन्दा युवा तथा चैम्पियन्स लिगको सर्वाधिक गोलकर्ता बने।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date=2009-05-27|accessdate=2009-06-04}}</ref> यूरोपमा शानदार वर्ष संपन्न गर्दै मेसीले [[UEFA वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी]] र [[UEFA वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी]]को उपाधी पनि जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-30}}</ref> उनको यस जितको मतलब बार्सिलोनाले पहिलो पल्ट कुनै स्पेनिश क्लबले नसकेको एकै सिजनमा [[कोपा डेल रे]], [[ला लिगा]] र [[UEFA च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा विजय थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=''Gulf Daily News''|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667 |date=2015-07-03 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-03}}</ref> ==== २००९-१० सिजन: पहिलो बेलोन डी' ओर ==== [[चित्र:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|250px|thumb|left|बार्सिलोनाका लियोनेल मेस्सि, क्याम्प नउ रङ्गशालामा जोआन ग्याम्पर ट्रफी म्याचमा म्यानचेस्टर सिटी बिरुद्ध खेल्दै]] [[२००९ UEFA सुपर कप|२००९ युइएफए सुपर कप]] जिते पछि, बार्सिलोनाका प्रबन्धक [[जोसेप गार्डियोला]]ले जोड दिदै भने कि मेसी उनले अहिले सम्म देखेका खेलाडी मध्य सबैभन्दा राम्रो खेलाडी हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher=''El Mundo Deportivo''|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-29|language=Spanish}}</ref> १८ सेप्टेम्बरमा, मेसीले बार्सिलोनासँग जसमा €२.५ अरबको खरीद-नियन्त्रणको प्रावधान सहित २०१६ सम्मको लागि नयाँ अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरे, जसबाट मेसी लगभग € ९५ लाख वार्षिक आय सहित, [[जाल्टन इब्राहिमोभिच|जाल्टान इब्राहिमोभिच]] बराबर ला लिगाको उच्चतम पारिश्रमीक लिने खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html |date=2011-09-07 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}}</ref> चार दिन पछि २२ सेप्टेम्बरमा, मेसीले ला लिगामा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्ध दुई गोल र अर्को एक गोलमा सहयोग गर्दै बार्सालाई ४-१ जित दिलाए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-09-22|accessdate=2009-09-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> मेसीले २९ सेप्टेम्बरमा [[डाइनमो कीव]] माथिको २-० जितमा सिजनको पहिलो यूरोपीय गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2-0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-03|last=Leong|first=KS}}</ref> मेसीले [[क्याम्प नउ]]मा [[रियल जारागोजा]]को ६-१को ठुलो पराजयको क्रममा एक गोल गर्दै [[ला लिगा]]मा सात खेलमा छ गोलको अनुपात बनाए <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-10-26|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=2009-10-25|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/ |date=2009-12-31 }}</ref> र ७ नोभेम्बरमा क्याम्प नउमा [[मालर्का]] माथि बार्साको ४-२को जितमा पनि पेनाल्टोलीा गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|title=Guardiola expects more after win over Mallorca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-11-09|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203071732/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739 |date=2011-12-03 }}</ref> १ डिसेम्बर २००९ मा, मेसी उपविजेता [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई २३३को बिरुद्ध ४७३को ठुलो मतान्तरले पछाडी पार्दै [[२००९ ब्यालन डी'ओर]]को विजेताको रूपमा घोषित भए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=''The Independent''|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|last=Barnett|first=Phil}}</ref> यसपछि [[फ्रान्स फुटबल पत्रिका]]ले मेसीको भनाईलाई उद्धृत गर्दै लेख्यो: "म यसलाई आफ्नो परिवारलाई समर्पित गर्दछु। मलाई उनीहरूको आवश्यकता पर्दा उनीहरू संधै म सँगै हुन्थे र कहिलेकाँही उनीहरूले म भन्दा पनि ज्यादा गहराईबाट मेरा भावनाहरूलाई महसूस गरेका छन।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> १९ डिसेम्बरमा, [[अबूधाबी]]मा [[एस्टुडियान्टेस]] बिरुद्ध [[२००९ फिफा क्लब विश्वकप]]को फाइनलमा मेसीले गोल गर्दै क्लबलाई विजयि बनाए।<ref>{{citeweb|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=2009-12-19|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739 |date=2012-10-20 }}</ref> दुई दिन पछि, उनी क्रिस्टियानो रोनाल्डो, [[जावी हर्नान्डेज]], [[काका (फुटबल खेलाडी)|काका]] र [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई पछि पार्दै [[फिफा वर्षको खेलाडी]]को रूपमा घोषित भए। उनले यो पुरस्कार पहिलो पटक जितेका थिए र उनी यो सम्मान पाउने पहिलो अर्जेन्टिनी खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=2009-12-21|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> १० जनवरी २०१० मा, मेसीले [[सीडी टेनेरिफ]] बिरुद्धको ०-५को जितमा २०१०को आफ्नो पहिलो [[ह्याट-ट्रिक]] र सिजनको पहिलो ह्याट-ट्रिक गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0-5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date=2010-01-10|publisher=Goal.com|accessdate=2010-01-11}}</ref> १७ जनवरीमा, मेसीले [[सेविला]] माथि ४-०को जितमा क्लबको लागि आफ्नो १००औँ गोल गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date=2010-01-17|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=2010-01-17|language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> ==== २०१०-११ सिजन: पाँचौ ला लिगा उपाधि र तेस्रो च्याम्पियन्स लिग ==== मेसीले सेभिल्ला विरुद्ध [[ह्याट्रिक]] गर्दै २०१०-११ को सिजनको पहिलो उपाधी सुपरकोपा डे स्पाना सुनिश्चित गराए। पहिलो लेगमा पराजित भएपनि दोस्रो लेगमा ४-० ले जितेर यो उपाधी जितेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/816500/magic-lionel-messi-wins-supercopa-for-barca|title=Magic Messi Wins Supercopa for Barça|date=21 August 2010|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2010}}</ref> प्लेमेकरको भूमिकामा, २०१० नोभेम्बर २९ मा भएको खेल [[एल क्लासिको]] मा, जोसे मौरिन्होको रियल म्याड्रिड संगको पहिलो खेलमा बार्सिलोनाले रियल म्याड्रिडलाई ५-० ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/29/barcelona-real-madrid-la-liga|title=David Villa Strikes Twice as Slick Barcelona Thrash Real Madrid|last=Lowe|first=Sid|date=29 November 2010|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> मेसीले आफ्नो टोलीलाई १६ औ लगातार विजय हासिल गराए, जुन स्पेनिस फुटबलमा एक किर्तिमान बन्यो र उनले २०११ फेब्रुअरी ५ मा अथ्लेटिको म्याड्रिड विरुद्ध ह्याट्रिक गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9388847.stm|title=Lionel Messi Stars as Barcelona Seal Record League Win|date=6 February 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-consecutive-wins-in-the-top-division-of-spanish-football-(soccer)|title=Most Consecutive Wins in the Top Division of Spanish football (Soccer)|work=Guinness World Records|access-date=27 July 2015}}</ref> उनको २०१० को क्लब प्रदर्शनले उनलाई उनको [[२०१० फिफा बेलोन डी' ओर|पहिलो]] [[फिफा बेलोन डी' ओर]] दिलायो। यो बेलोन डी ओर र फिफा विश्व खेलाडीको एकै पुरस्कार थियो। यद्यपि उनले यो पुरस्कार दिइदा [[२०१० फिफा विश्वकप]] मा अर्जेन्टिनाको लागि केही गर्न नसकेकाले केही आलोचना पनि भयो।{{sfn|Balagué|2013|pp=519–524}}<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2011/jan/11/lionel-messi-xavi-ballon-dor|title=Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award|last=Lowe|first=Sid|date=11 January 2011|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> अवार्डको पुरानो ढाँचा अनुसार, उनी शीर्ष तीनबाट बाहिर हुन्थे, उनको जित अन्तराष्ट्रिय प्रशिक्षक र कप्तानहरूको मतबाट भयो।<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award" /> सिजनको अन्त्यतिर, बार्सिलोनाले १८ दिनको दौरानमा चार [[एल क्लासिको]] खेल खेल्यो। अप्रिल १६ मा भएको लिगको खेल बराबरीमा सकियो। यसमा मेसीले पेनाल्टीमा गोल गरेका थिए। चार दिन पछि भएको [[कोपा डेल रे]]को फाइनलमा बार्सिलोना पराजित भयो। च्याम्पियन्स लिग सेमीफाइनलको पहिलो लेगमा बार्सिलोनाको २-० को जितमा दुवै गोल मेसीले गरेका थिए। दोस्रो गोल उनले तीन रियल खेलाडीहरू बीच द्रिबल गरेर गरेका थिए-यो गोल प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट गोल ठहरियो।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=fmGdOYFwHsE|title=Ronaldo's overhead kick and five other classic UCL goals|publisher=UEFA.com.|access-date=23 June 2018}}</ref> दोस्रो लेगमा उनले गोल नगरे पनि बार्सिलोनालाई सेमीफैनलमा पुर्याउन निकै महत्वपूर्ण थिए,<ref>{{cite magazine|first=Sid|last=Lowe|title=The Good, the Bad and the Ugly in the Aftermath of the Clásico Series|magazine=Sports Illustrated|date=5 May 2011|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-date=8 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html |date=8 May 2011 }}</ref>{{sfn|Balagué|2013|pp=494–499}} जहाँ उनीहरूको भेट [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]संग भयो, यो खेल दुइ वर्ष अघिको पुनरावृति हुने भयो, १२ गोल सहित प्रतियोगिताको उच्च गोलकर्ताको रुपमा उनले २८ मे मा [[वेम्बली स्टेडियम]]मा भएको खेलमा उच्च प्रदर्शन गरे र बार्साको ३-१ को विजयमा विजयी गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1634951.html|title=Top Scorer Messi Matches Van Nistelrooy Mark|date=28 May 2011|publisher=UEFA|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/13576522|title=Barcelona 3–1 Man Utd|last=McNulty|first=Phil|date=28 May 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले लगातार तेस्रो ला लिगा उपाधी जित्यो। ३१ गोल सहित उनी उच्च गोलकर्ता र १८ एसिस्ट सहित उनी उनी उच्च एसिस्ट पनि दिएका थिए।<ref name="Matches 2010–11">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2010-11|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2010–11|publisher=BDFutbol|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/15/statistics/assists?season=2010|title=Spanish Primera División Statistics: Top Assists 2010–11|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2015}}</ref> उनले यो सिजन सबै खाले प्रतियोगितामा ५३ गोल र २४ एसिस्ट सहित पुरा गरे। यससंगै उनी बार्सिलोनाको लागि एउटी सिजन सर्वाधिक गोलकर्ता र स्पेनिस फुटबलमा ५० गोल पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी पनि भए।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Sublime">{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3041129.ece|title=Is Sublime Lionel Messi the Greatest Footballer Ever?|last1=Cascarino|first1=Tony|date=27 May 2011|newspaper=The Times|access-date=27 July 2015|last2=Barclay|first2=Patrick|url-access=subscription}}</ref> [[चित्र:FC_Barcelona_Team_2,_2011.jpg|right|thumb|२०११ डिसेम्बरमा मेसी (बीच) आफ्ना सहकर्मीहरू संग फिफा क्लब विश्वकप जितेपछि खुसीयाली मनाउदै ]] मेसी नम्बर ८ (क्रिएटर), ९ (गोलकर्ता) र १० (एसिस्टेन्ट) को समिश्रणको रुपमा उदाएपछि,<ref>{{Cite news|url=http://www.projectsportsmastery.com/lionel-messi-creator-scorer-assistant/|title=Professional Soccer Training Drills – Lionel Messi a Combination|date=11 January 2018|work=Project Sports Mastery|access-date=5 February 2018}}</ref> उनले २०११-१२ को सिजनमा अनपेक्षित ७३ गोल गरे र २९ एसिस्ट दिए। यसमा उनले १० मौका ह्याट्रिक वा बढी गोल गरे। {{sfn|Balagué|2013|p=512}}<ref name="Matches 2011–12">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2011-12|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2011–12|publisher=BDFutbol|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|title=Lionel Messi: The Best Goalscorer Ever but Is the Barcelona Player the Greatest-Ever Footballer?|last=Mohamed|first=Majid|date=10 December 2012|newspaper=The Independent|access-date=30 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925211000/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|archive-date=25 September 2015|url-status=dead}}</ref> उनले बार्सालाई स्पेनिस सुपर कप र युरोपियन सुपर कप दुवै जिताए, उनले रियल म्याड्रिड विरुद्धको समग्रको ५-४ को जितमा तीन पटक गोल गरे , र [[राऊल गोन्झालेझ]] लाई पछि पारे।<ref>{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/europe/2011-08-17-supercup-brawl-barcelona-real-madrid_n.htm|title=Tempers Flare into Brawl as Barcelona Beats Real Madrid|date=17 August 2011|newspaper=USA Today|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8726103/Barcelona-2-Porto-0-match-report.html|title=Barcelona 2 Porto 0: Match Report|last=Winter|first=Henry|date=26 August 2011|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=30 July 2015}}</ref> वर्षको अन्त्यमा, उनले फिफा क्लब विश्व कप को फाइनलमा [[सान्तोस फुटबल क्लब|सान्तोस]] विरुद्ध दुई गोल गरे , र प्रतियोगिताको गोल्डेन बल जिते, जुन दुई वर्ष अघि पनि उनले जितेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/16234168|title=Barcelona Win FIFA Club World Cup|date=18 December 2011|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> २०११ मा उनको यो प्रयासको लागि, उनले [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते। उनी [[जोहान क्राइफ]], [[मिसेल प्लातिनी]] र मार्को भान बास्तिन पछि बालों डी ओर तीन पटक जित्ने उनी चौथो खेलाडी बने।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1006543/2011-fifa-ballon-dor-lionel-messi-crowned-worlds-best|title=Messi Crowned World's Best|date=9 January 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> यसबाहेक , उनले पहिलो यूएफा बेस्ट प्लेयर इन युरोप जिते, जुन बेलों दिओर को पुरानो ढाँचा थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=1667736.html#messi+wins+uefa+best+player+europe+award|title=Messi Wins UEFA Best Player in Europe Award|date=25 August 2011|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> त्यसपछि , मेसीलाई व्यापक रुपमा इतिहासको [[डिएगो म्याराडोना]] र [[पेले]] जस्तै एक महान् खेलाडीको रुपमा हेर्न थालियो।<ref name="BoyGenius" /> ==== २०१२: कीर्तिमानी वर्ष ==== {{quote box|width=33%|align=right|quote="मलाई मेसीको सिंहासनको लागि प्रतिस्पर्धा गर्न चाहनेहरू प्रति दुख लाग्छ - यो असम्भव छ, यो फुच्चे अद्वितीय छ। "|source=– [[पेप ग्वार्दिओला]] २०१२ मार्च २४ मा २४ वर्षको उमेरमा मेसी बार्सिलोनाको सर्वोच्च गोलकर्ता बनेपछि <ref>{{cite news |first=Paul |last=Hayward |title=FIFA Ballon d'Or 2012: Lionel Messi Rewarded for Displays No Rival Could Ever Match |newspaper=The Daily Telegraph |date=7 January 2013 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9786403/Fifa-Ballon-dOr-2012-Lionel-Messi-rewarded-for-displays-no-rival-could-ever-match.html |access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="Dominant">{{cite news |title=Lionel Messi as Dominant as Michael Jordan, Claims Barcelona's Pep Guardiola, After He Breaks Goal Record |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 March 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157192/Lionel-Messi-as-dominant-as-Michael-Jordan-claims-Barcelonas-Pep-Guardiola-after-he-breaks-goal-record.html |access-date=30 July 2015}}</ref>}}मेसीले सिजनको दोस्रो खण्डमा पनि आफ्नो लय कायम राखे , र २०१२ को वर्षमा उनले लामो समय देखि कायम रहेका किर्तिमानहरू भंग गरे। मार्च ७ मा, [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] विरुद्ध चार गोल गरेको दुई साता पछि, उनले च्याम्पियन्स लिगमा अन्तिम १६ को खेलमा [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरे, च्याम्पियन्स लिगको इतिहासमा यो उपलब्धी यसअघि कसैले हासिल गरेका थिएनन्।<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/02/19/sport/football/football-barcelona-messi-milan/|title=Messi Scores Four as Barcelona Rout Valencia|date=20 February 2012|publisher=CNN|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17291685|title=Lionel Messi Scores Five in Barcelona Champions League Win|last=Rostance|first=Tom|date=7 March 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> यस अतिरिक्त उनले पाँच एसिस्ट दिएका थिए, यससंगै उनले जोसे अल्ताफिनीको किर्तिमान संग बराबरी गरे जुन १९६२-६३ को सिजनमा कायम भएको थियो, र उनी [[गर्ड मुलर]]पछि कै दोश्रो उच्च गोलकर्ता भए।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/statistics/index.html|title=UEFA Champions League 2011–12: Statistics|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1795767.html|title=Record-Breaking Messi Takes Top Scorer Honour|date=19 May 2012|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> दुई साता पछि , मार्च २० मा, मेसी २४ वर्षको उमेरमा बार्सिलोनाको उच्च गोलकर्ता भए, उनले ग्रानाडा एफ सी विरुद्ध ह्याट्रिक गर्दै ५७ वर्ष पहिलेको सिजर रोद्रिग्वेजको २३२ गोलको किर्तिमानलाई पछि पारे।<ref name="Dominant" /> [[चित्र:FC_Barcelona_-_Bayer_04_Leverkusen,_7_mar_2012_(07).jpg|left|thumb|२०१२ मार्चा मा यूएफा च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम १६ मा [[बायर ०४ लिभरकुसेन|बायर लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरेपछि आकास तिर औला देखाउँदै मेसी ]] मेसीको व्यक्तिगत लय बाहेक पनि, पप ग्वार्दिओलाको मातहतमा रहेको बार्सिलोनाको चार वर्ष -क्लबको इतिहासमा एक महान युग मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17867892|title=Pep Guardiola Leaves Lasting Legacy at Barcelona|last=Brassell|first=Andy|date=27 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले मे २५ मा एथ्लेतिको बिल्बाउ बिरुद्ध कोपा डेल रे जिते पनि टोलीले लिगमा रियल म्याड्रिड संग पछि रहनु पर्यो र च्याम्पियन्स लिगमा चेल्सी संग पराजित हुनु पर्यो। त्यसमा मेसीले पेनाल्टी मिस गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/18216611|title=Pep Guardiola's Final Game: Barcelona Win Copa del Rey|date=26 May 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17817584|title=Barcelona 2–2 Chelsea (agg 2–3)|last=Dawkes|first=Phil|date=24 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> मे ५ मा लिगमा बार्साको अन्तिम होम खेलमा, मेसीले सबै चार गोल गरे र ग्वार्दिओलालाई गला लगाए र उनले बार्सिलोनाको प्रशिक्षकबाट राजीनामाको घोषणा गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/05/lionel-messi-four-goals-guardiola|title=Four-Goal Lionel Messi Gives Pep Guardiola Perfect Barcelona Send-Off|date=5 May 2012|newspaper=The Guardian|access-date=30 July 2015}}</ref> यो सिजन उनले ५० गोल सहित दोस्रो पटक स्पेनी लिग र युरोपको सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनले सबै खाले प्रतियोगितामा ७३ गोल गर्दै गर्ड मुलर ले ६७ गोल सहित बुन्देस लिगा मा, एकै सिजनाको सर्वाधिक गोलकर्ताको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite magazine|title=Lionel Messi Receives Golden Boot Award as Europe's Top Scorer|magazine=Sports Illustrated|date=29 October 2012|url=https://www.si.com/soccer/2012/10/29/lionel-messi-golden-boot-barcelona-ap|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1258108/messi-breaks-40-year-record-with-86th-goal-of-2012|title=Messi Smashes Müller's 40-Year Record|date=9 December 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> टिटो भिलानोभा, जसले मेसीलाई १४ वर्षको उमेरमा प्रशिक्षण दिएका थिए, को प्रशिक्षकत्वमा मेसीले क्लबलाई उत्कृष्ट सुरुवात दिलाए , र कुल ५५ अङ्कको अग्रता हासिल गर्यो, जुन स्पेनिस फुटबलाको एक किर्तिमान हो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/sports/soccer/tito-vilanovas-death-cut-through-spanish-soccers-rivalries.html|title=To See Coach's Legacy at Barcelona, Just Look on Field|last=Hughes|first=Rob|date=29 April 2014|newspaper=The New York Times|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/01/19/sport/football/football-barcelona-defeat-sociedad/index.html|title=Ten-Man Barcelona Shocked by Sociedad|date=19 January 2013|publisher=CNN|access-date=9 August 2015}}</ref> [[रियल बेटिस]] विरुद्ध दुई गोल गरेर उनले लामो समय देखि कायम रहेको किर्तिमान भंग गरे , उनले बार्सिलोनाको लागि ला लिगामा सिजर रोड्रीग्वेजको १९० लिग गोलाको किर्तिमानलाई पछि पारे, उनी ला लिगामा बार्सीलोनाको लागि सबैभन्दा उच्च गोलकर्ता भए , र गर्ड मुलरले १९७२ मा मा बायर्न म्युनिख र [[पश्चिम जर्मनी]]को लागि एउतै क्यालेन्डर वर्षमा गरेको सर्वाधिक ८५ गोलको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210|title=Fatherhood Hasn't Slowed Record-Breaking Messi|last=Rogers|first=Iain|date=10 December 2012|work=Reuters|access-date=9 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408012732/https://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210 |date=8 April 2019 }}</ref> मेसीले मुलरको ४० वर्ष पुरानो किर्तिमान तोदेपछि मुलरलाई बार्सिलोनाको १० नम्बरको जर्सीमा "सम्मान र प्रशंशा सहित" भन्ने लेखेर जर्सी पठाए।<ref>{{cite magazine|title=Mueller Gets Messi's No. 10 Barcelona Shirt|magazine=Sports Illustrated|date=17 January 2013|url=https://www.si.com/soccer/2013/01/17/lionel-messi-gerd-mueller-jersey|access-date=9 August 2015}}</ref> त्यो वर्षको अन्त्यमा. मेसीले सबै खाले प्रतियोगितामा अर्जेन्टिना र बार्सिलोनाको लागि ९१ गोल गरे।<ref name="MostDecorated">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/barcelonas-lionel-messi-becomes-most-decorated-player-in-history-after-winning-unprecedented-fourth-8441605.html|title=Barcelona's Lionel Messi Becomes Most Decorated Player in History after Winning Unprecedented Fourth Straight Ballon d'Or|last=Mohamed|first=Majid|date=8 January 2013|newspaper=The Independent|access-date=9 August 2015}}</ref> यो उपलब्धीलाई प्रमाणिकताको विषयलाई लिएर [[फिफा]]ले स्वीकार नगरेपनि , उनले एउट क्यालेन्डर वर्षमा सर्वाधिक गोलको लागि [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स किर्तिमान]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20727929|title=FIFA Refuses to Back Lionel Messi or Godfrey Chitalu for Goal Record|date=14 December 2012|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2012/12/barcelona-star-lionel-messi-sets-new-goalscoring-record-46285/|title=Barcelona Star Lionel Messi Sets New Goal-Scoring Record|date=10 December 2012|work=Guinness World Records|access-date=9 August 2015}}</ref> निर्बिकल्प रुपमा, मेसीले पुन: [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते, फुटबल इतिहासमा चार पटक बेलों डी ओर जित्ने एक मात्र खेलाडी बने।<ref name="MostDecorated" /><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20910453|title=Ballon d'Or Contenders Messi, Ronaldo and Iniesta in Profile|last=Chowdhury|first=Saj|date=9 January 2013|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref> ==== २०१३-१४ :मेसीडेपेनडेनसिया ==== ==== २०१४-१५ :दोस्रो ट्रेबल ==== ==== २०१५-१६: घरेलु सफलता ==== ==== २०१६-१७: चौथो गोल्डेन बुट ==== ==== २०१७-१८: घरेलु डबल तथा कीर्तिमानी पाँचौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१८-१९: कप्तान, १०औँ ला लिगा उपाधी र कीर्तिमानी छैटौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१९-२०: कीर्तिमानी छैटौ बेलोन डी ओर ==== ==== २०२०-२१: बार्सीलोनामा आखिरी सिजन ==== === पेरिस सेन्ट जर्मेन === सन् २०२१ अगस्ट १० मा, मेसी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58163106|title=Lionel Messi signs two-year Paris St-Germain deal after leaving Barcelona|work=BBC|access-date=10 August 2021}}</ref> उनले थप एक वर्षको विकल्प सहित उनले फ्रेन्च क्लबमा दूई वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato|title=Leo Messi signs for Paris Saint-Germain|date=10 August 2021|website=PSG}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718074124/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato |date=18 July 2022 }}</ref> [[चित्र:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|left|thumb|198x198px|मसी (बिचमा ) र उनका सहकर्मी [[किलियन एम्बाप्पे]] र [[नेयमार]]]] मेस्सीले आफ्नो स्क्वाड नम्बरको रूपमा ३० चयन गरे, जुन उनले किशोरावस्थामा बार्सिलोनाका लागि सिनियर टोलीमा डेब्यू गर्दा लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|title=Lionel Messi shirt number revealed by PSG|work=The Independent|access-date=11 August 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220614/https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|archive-date=14 June 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> मेस्सीले २९ अगस्टमा क्लबका लागि डेब्यु गरे, [[लिग वान|लिग १]] मा रेम्समाथि २–० को जितको दोस्रो हाफमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा आए।<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/paris-saint-germain--frapsg/story/4465426/lionel-messis-psg-debut-becomes-most-watched-french-football-match-in-spain|title=Messi's PSG debut breaks Spain viewing records|date=30 August 2021|work=ESPN.com|access-date=30 August 2021}}</ref> उनले क्लबको लागि यूएफा च्याम्पियन्स लिगको पहिलो खेल १५ सेप्टेम्बरमा क्लब ब्रुगी बिरुद्धको १-१ अवे बराबरीमा खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485|title=Lionel Messi Makes First PSG Start But Club Brugge Hold On For A Draw|website=NDTVSports.com|access-date=19 September 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109020921/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485 |date=9 November 2021 }}</ref> चार दिन पछि, मसीले लियोन विरूद्ध २-१ को जितमा पहिलो पटक होम म्याच खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/icardi-strikes-late-give-psg-win-over-lyon-messis-home-debut-2021-09-19/|title=Icardi strikes late to give PSG win over Lyon on Messi's home debut|date=19 September 2021|website=Reuters|access-date=19 September 2021}}</ref> २८ सेप्टेम्बरमा, उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए। [[पेप ग्वार्दिओला|पेप ग्वर्दिओला]]को मेनचेस्टर सिटि बिरुद्ध को खेलमा उनले १८ यार्ड पर बाट गरेको प्रहार गोल भएको थियो। सो खेलमा पी एस जी २-० ले विजियी भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/09/29/football/lionel-messi-first-psg-goal-ucl-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi scores first PSG goal in Champions League win over Manchester City|last=Morse|first=Ben|date=29 September 2021|website=CNN|access-date=30 September 2021}}</ref> On 21 November (matchday 14), Messi scored his first Ligue 1 goal in a 3–1 home victory over [[FC Nantes|Nantes]].<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/ligue-1-lionel-messi-scores-first-league-goal-for-psg-rennes-beat-montpellier-10152801.html|title=Ligue 1: Lionel Messi scores first league goal for PSG, Rennes beat Montpellier-Sports News , Firstpost|date=21 November 2021|website=Firstpost|access-date=21 November 2021}}</ref> Later that month, he provided a hat-trick of assists for the fifth time in his career as PSG beat [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] 3–1 away from home.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102|title=Stats: Haaland beats Ronaldo record, Messi's fifth hattrick of assists, Bayern's historic 102|date=29 November 2021|website=ESPN|access-date=29 November 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201012357/https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102 |date=1 December 2021 }}</ref> Having scored 40 goals at club and international level for the calendar year and helped Argentina win the 2021 Copa América, Messi received a record [[2021 Ballon d'Or|seventh Ballon d'Or]] on 29 November.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59454640|title=Ballon d'Or: Lionel Messi wins award as best player in world football for seventh time|access-date=29 November 2021|agency=BBC}}</ref>{{quote box|width=33%|align=right|quote="I think about being able to reverse the situation, about not having the feeling of having changed clubs and that it didn’t go well for me. I’m already prepared for what’s to come, I know the club, I know the city, I’m a little more comfortable with the dressing room, with my teammates and I know it’s going to be different."|source=– Messi reflects on his difficult first season at PSG and how he wants to improve in his second season in an interview with [[TyC Sports]].<ref>{{Cite web|title=Messi talks leaving Barcelona, Real Madrid, Sergio Aguero and PSG|date=30 May 2022 |url=https://www.barcablaugranes.com/2022/5/30/23147668/messi-talks-leaving-barcelona-real-madrid-sergio-aguero-and-psg|access-date=7 August 2022|publisher=Barca Blaugranes}}</ref>}}On 2 January 2022, PSG announced that Messi had tested positive for [[COVID-19]], he later went on to miss two league games and one cup game.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4560395/covid-lionel-messithree-other-psg-players-positive|title=PSG's Messi tests positive for COVID-19|date=2022-01-02|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/05/30/football/lionel-messi-covid-struggles-psg-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi reveals his behind-the-scenes Covid-19 struggle|last=Foster|first=Matt|date=30 May 2022|website=CNN|access-date=2022-06-12}}</ref> He made his return against on 23 January in the league against [[Stade de Reims|Reims]] where he came on as a substitute in the second half and assisted PSG's third goal in a 4–0 home victory.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/messi-returns-ramos-scores-and-psg-cruise/articleshow/89084711.cms|title=Messi returns, Ramos scores and PSG cruise|date=January 24, 2022|website=The Times of India|access-date=2022-06-12}}</ref> On 13 March, following their Champions League elimination against Real Madrid in the [[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]], Messi and his team-mate Neymar were booed by some of the PSG fans at the [[Parc des Princes]] in the league match against Bordeaux.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4617314/why-psg-fans-booed-messimbappe-and-co-their-frustration-runs-much-deeper-than-the-champions-league|title=PSG fans' frustrations run a lot deeper than Messi and the Champions League|date=2022-03-16|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-fans-booing-messi-unbelievable-pochettino/bltd15fedeeb21fe971|title=PSG fans booing Messi 'unbelievable' - Pochettino|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> Then-PSG manager [[Mauricio Pochettino]] defended Messi by saying "To judge Messi in this way is unfair," adding "It was a year of learning, and not just on a professional level coming to Paris Saint-Germain, in a new league and with new teammates, but also on a family level."<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4655753/psgs-lionel-messi-has-been-judged-unfairly-mauricio-pochettino|title=Pochettino: Messi has been judged unfairly at PSG|date=2022-05-02|website=ESPN|language=en|access-date=2022-06-13}}</ref> On 23 April, he helped PSG clinch their 10th Ligue 1 title after scoring from a strike outside the 18-yard box in a 1–1 draw against [[RC Lens|Lens]] at home.<ref>{{Cite web|url=https://global.espn.com/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4646307/lionel-messi-scores-as-paris-saint-germain-win-ligue-1-to-equal-marseillesaint-etienne-title-record|title=Messi scores as PSG win title, equal Ligue 1 mark|date=23 April 2022|website=ESPN.com|access-date=24 April 2022}}</ref> Messi finished his debut season with 11 goals and 14 assists across all competitions.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-in/news/lionel-messi-psg-performance-2021-22-season/bltcd4c10b617272ed1|title=Worst season in Lionel Messi's career! How did the Argentine perform in the 2021-22 season for PSG?|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> He failed to reach double figure league goals for the first time since 2005–06, ending the campaign with 6.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished|title=Real Madrid v PSG: Messi is in Mbappe's shadow but do not buy the myth that he is finished|website=sportsmax.tv|access-date=2022-06-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170602/https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished |date=2022-09-20 }}</ref> === इन्टर मियामी === पेरिस सेन्ट जर्मेनबाट बिदाइको पुष्टि पछि, मेस्सी पूर्व क्लब बार्सिलोनामा फर्कने, साथै साउदी प्रोफेशनल लिग क्लब अल-हिलालमा ठुलो पैसा सार्नको साथ जोडिएको थियो, तर उनको अन्तिम निर्णय [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]]मा अनुबन्धित भएको थियो। ५ जून २०२३ द्वारा बार्सिलोना अध्यक्ष जोन लापोर्टालाई सूचित गरिएको थियो।<ref name="MessiMiamiBBC">{{#invoke:Cite web||url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658|title=Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain|last=Balague|first=Guillem|website=BBC Sport|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref><ref name="MessiBarcaReturn">{{#invoke:Cite web||url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3532021/fc-barcelona-wishes-lionel-messi-the-best-of-luck-in-his-new-professional-phase|title=FC Barcelona wishes Lionel Messi the best of luck in his new professional phase|website=fcbarcelona.com|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref>आर्थिक अभावका कारण बार्सिलोनाले उनलाई अनुबन्ध गर्न सकेन।<ref name=":0" /> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == जुन २००४ मा, [[पाराग्वे]] बिरुद्ध अन्डर-२० [[मैत्रीपूर्ण खेल]]मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/ |date=2008-08-02 }}</ref> सन् २००५ मा वहाँले नेदरल्यान्डमा [[२००५ फिफा वर्ल्ड युथ च्याम्पियनसिप]] जितने टोलीको खेलाडी थिए। यहाँ उनले अर्जेन्टिनाको लागि अन्तिम चार खेल खेलेर प्रतियोगिता अवधिमा सर्वाधिक ६ गोल गर्दै [[गोल्डन बल]] र [[गोल्डन बुट]] जिते।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले १७ अगस्ट २००५मा १८ वर्षको उमेरमा [[हङ्गेरी]] बिरुद्ध पहिलो पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेले। ६३औँ मिनेटमा उनले अर्को खेलाडीलाई प्रतिस्थापित गरे, तर ६५औँ मिनेटमा निष्कासित भए किन भने रेफ्री, [[मार्कस मर्क]]ले उनले आफ्नो सर्ट तान्दै गरेका रक्षापंक्ति [[विलमस भ्यानज्याक]]लाई टाउकाले हानेका देखेका थिए। यो निर्णय विवादास्पद थियो र [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]ले पनि निर्णय पूर्व-निर्धारित भएको दावा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport| date=2005-08-22| accessdate=2009-07-07| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=''People's Daily Online''| date=2005-08-20| accessdate=2009-07-07}}</ref> ३ सेप्टेम्बरमा [[विश्वकप छनौट]]मा [[पाराग्वे]]लाई १-०ले हराएको खेलबाट मेसी टोलीमा फिर्ता भए। म्याच अगावै उनले भने कि "यो मेरो पून:शुरूआत हो। पहिलो धेरै कम समयको लागि नै थियो।"<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-09-02|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739 |date=2011-06-28 }}</ref> यसपछि उनले अर्जेन्टिनाको लागि [[पेरू]] बिरुद्ध आफ्नो पहिलो खेल शुरू गरे; म्याच पछि पेकरम्यानले मेसीलाई एक "रत्न"को रूपमा वर्णन गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date=2005-10-10| accessdate=2009-07-07|last=Homewood|first=Brian}}</ref> २८ मार्च, २००९मा [[भेनेजुएला]] बिरुद्द विश्वकप छनौटमा मेसीले पहिलो पल्ट अर्जेन्टिनाको लागि १० नम्बरको जर्सी लगाए। यो म्याच डिएगो म्यारडोनाको लागि अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकको रूपमा पहिलो आधिकारिक म्याच थियो। लियोनेल मेसीको शुरुवाती गोलको मद्दतले अर्जेन्टिनाले खेल ४-० ले जित्यो।<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4-0 Venezuela: Messi the star turn| date = 2009-03-28| accessdate = 2009-07-07| publisher = Allaboutfcbarcelona.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> === २००६ फिफा विश्व कप === यस चोटले मेसीलाई २००५-०६ सिजनको अन्तमा दुई महिनाको लागि खेलबाट बाहिर राख्यो, यसको कारणले [[विश्वकप]]मा मेसीको उपस्थिति पनि आशङ्काको घेरामा पर्‍यो। तापनि, मेसीलाई १५ मे २००६मा हुने प्रतियोगिताको लागि अर्जेन्टिनी टोलीमा छानियो। उनले विश्वकप भन्दा पहिले, अर्जेन्टिना अन्डर-२० टोलीको बिरुद्ध फाइनल म्याचमा १५ मिनेट र [[अङ्गोला|एङ्गोला]] बिरुद्ध मैत्रिपूर्ण खेलमा ६४ मिनेट खेले।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport|date=2006-06-05|accessdate=2009-07-07| last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport|date=2006-05-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले [[आइभाेरी काेस्ट|आइभरी कोस्ट]] बिरुद्ध [[अर्जेन्टिना]]को शुरूवाती म्याच विजय प्रतिस्थापकहरूको बेञ्चबाट हेर्न मात्र पाए।<ref>{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date=2006-06-13|accessdate=2009-07-07|language=German}}</ref> [[सर्बिया]] बिरुद्ध अर्को म्याचमा मेसी ७४औँ मिनेटमा [[म्याक्सी रोड्रिग्वेज]]को स्थानमा मैदानमा छिरेर विश्वकपमा अर्जेन्टिनाबाट खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने। उनले खेलमा प्रवेश गरेको केही मिनेटमा नै [[हरनान क्रेस्पो]]लाई गोल गर्नमा सहयोग गरे र ६-० को जितमा अन्तिम गोल पनि गर्न सफल भए, यसबाट उनी प्रतियोगितामा सबैभन्दा कम उमेरको स्कोरर र [[विश्व कप]]को इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरको छैठौ गोल गर्ने स्कोरर बने।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6-0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-07}}</ref> मेसीले [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अर्जेन्टिना ०-० को बराबरीमा शुरूवात गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0-0 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-21|accessdate=2009-07-07}}</ref> [[मेक्सिको]] बिरुद्धको अर्को खेलमा १-१ गोलको बराबरी संगै, मेसी ८४औँ मिनेटमा स्थानापन्नको रूपमा मैदान प्रवेश गरे। अर्जेन्टिनालाई अगाडि बढनको लागि [[अतिरिक्त समय]]मा एक गोलको आवश्यकता रहेको अवस्थामा उनले गोल स्कोर गर्नै लागेका थिए, तर उनलाई [[अफसाइड]] घोषित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html|title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain|publisher=''The Guardian''|date=2006-06-26|accessdate=2009-07-07|last=Walker|first=Michael}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |date=2006-06-30 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2-1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport|date=2006-06-24|accessdate=2009-07-07}}</ref> प्रशिक्षक जोस पेकरम्यानले [[जर्मनी]] बिरुद्धको क्वार्टर-फाइनल खेलमा मेसीलाई मैदान प्रवेश गराएनन्, जुन खेल अर्जेन्टिनाले [[पेनाल्टी शूटआउट]]मा ४-२ले हार्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1-1 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> === २००७ कोपा अमेरिका कप === [[चित्र:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|220px|कोपा अमेरीका कप २००७मा मेस्सि]] मेस्सिले २९ जुन २००७ मा, [[कोपा अमेरिका कप]] २००७ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले, यस खेलमा [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]ले [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]]लाई ४-१को गोल अन्तरले हरायो। यस खेलमा, उनले एक प्लेमेकरको रूपमा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे। उनले आफ्नो सहकर्मी स्ट्राइकर [[हरनान क्रेस्पो]]को लागि गोल गर्नमा सहयोग गरे। ७९औँ मिनेटमा टेभेज मेसीको बदलामा मैदानमा आए र केही मिनेट पछि गोल स्कोर गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport|date=2007-06-29|accessdate=2008-10-11}}</ref> उनको दोस्रो म्याच [[कोलोम्बिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|कोलम्बिया]]को बिरुद्ध खेले, जसमा उनले एक पेनाल्टी पाए र यसलाई क्रेस्पोले सहि सदुपयोग गर्दै खेललाई १-१को बराबरीमा परिवर्तित गर्नमा सफल भए। उनी अर्जेन्टिनाको दोस्रो गोलको पनि भगिदार भए किन भनें उनीलाई बक्सको बाहिर फल भएको थियो, जसलाई [[जुआन रिकेल्मी]]ले फ्रिकिकबाट गोलमा परिणत गरिदिए र अर्जेन्टीनाले ३-१को अग्रता हासिल गर्‍यो। खेलको अन्तिम स्कोर ४-२ का साथ अर्जेन्टिना टूर्नामेन्टको क्वार्टर-फाइनलमा प्रवेस गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport|date=2007-07-03|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[पाराग्वे]]को बिरुद्ध तेस्रो खेलमा, मेसी क्वार्टर-फाइनलको लागि योग्य साबित भईसकेकाले प्रशिक्षकले उनलाई विश्राम दिए। उनलाई ६४औँ मिनेटमा ०-० स्कोरको अवस्थामा [[इस्टेबन क्याम्बियासो]]को बदलामा मैदानमा उत्रिने मौका मिल्यो। ७९औँ मिनेटमा उनले [[ज्यावियर म्यास्चरानो]]लाई गोल गर्न सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title= Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=2007-07-05|accessdate=2009-05-28}}</ref> क्वार्टर-फाइनलमा [[अर्जेन्टिना]]ले [[पेरू]]लाई ४-०को गोल अन्तरले हराउँदा मेसीले रिकेल्मीको पासमा भन्दा खेलको दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport|date=2007-07-09|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[मेक्सिको]]को बिरुद्ध सेमी-फाइनल म्याचमा मेसीले गोलरक्षक [[ओसवाल्डो स्यान्शेज]] भन्दा माथिबाट उफारेर गोल गरे, जसबाट अर्जेन्टिना ३-० जितका साथ फाइनलमा पुग्न सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport|date=2007-07-12|accessdate=2008-10-11}}</ref> तर फाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[ब्राजिल]] सँग ३-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport|date=2007-07-16|accessdate=2009-05-28}}</ref> [[चित्र:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|left|220px|२००८ ओलम्पिकमा ब्राजिल बिरुद्धको खेलमा मेसी]] === २००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक === [[२००८ ग्रीष्मकालीनओलम्पिक]]मा मेसीलाई [[अर्जेन्टिना]]को लागि खेल्नबाट निषेध गरिए पछि,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa|publisher=''Daily Telegraph''|date=2008-08-06|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले बार्सिलोनाका नयाँ प्रशिक्षक [[जोसेप गार्डियोला]] सँग वार्ता गरे र पछि मात्र उनलाई खेल्न दिने सहमति जनाए।<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|publisher=AFP|date=2008-08-07|accessdate=2009-05-27|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA |date=2011-07-11 }}</ref> उनी अर्जेन्टिनाको टोलीमा समावेस भएर [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] माथिको २-१ को जितमा पहिलो गोल स्कोर गरे।<ref name="Messi Olympics"/> यसपछि खेलमा उनले शुरूवाती गोल गरे र दोस्रो गोलको लागि [[एन्जल डी मारिया]]लाई सहयोग गर्दे अर्जेन्टिनालाई [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अतिरिक्त समयमा २-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=2008-08-16|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले प्रतिद्वन्द्वी [[ब्राजिल]] बिरुद्धको म्याचमा पनि भाग लिए, जसमा अर्जेन्टिनाले ३-०को जित हासिल गरी फाइनलमा प्रवेश गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|title=Argentina Takes Down Brazil 3-0| last = Baumgartner | first = Jesse |publisher=Examiner|date=2008-08-19|accessdate=2009-05-27}}</ref> फाइनल खेलमा मेसीले फेरी एकमात्र गोलको लागि डी मारियालाई सहयोग गरी [[नाइजेरिया]]लाई १-०ले पराजित गरी अर्जेन्टिनालाई विजयी बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1-0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |publisher=''USA Today''|date=2008-08-23|accessdate=2009-05-27}}</ref> === २००८-२०११: लगातार खराब प्रदर्शन === २००८ को उत्तरार्ध पछि, अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टोलीले तीन वर्ष लगातार खराब गर्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=384–387}} डिएगो म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा २०१० फिफा विश्वकपमा छनोट हुन निकै सङ्घर्ष गर्नु पर्यो। छनोट को अन्तिम खेलमा उरुग्वेलाई १-० ले पराजित गरेर मात्र उबीहरू आफ्नो विश्वकपमा प्रवेश पाए। म्याराडोनालाई उनको रणनीतिक निर्णय(मेसीलाई उनको स्थान भन्दा बाहिर राखिने निर्णय)को लागि आलोचना गरियो। म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा खेलेको छनोटको ८ खेलमा, मेसीले एक गोल गरे। उनले भेनेजुएला बिरुद्ध ४-० को जितमा सुरुवाती गोल गरेका थिए।<ref name="Century"/>{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} २००९ मार्च २९ मा भएको त्यो खेलमा उनले पहिलो पटक अर्जेन्टिनाको १० नम्बरको जर्सी लगाएका थिए। रिक्विलमेले अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास लिएपछि उनले त्यो मौका पाएका थिए।<ref>{{cite news |first=Ian |last=Chadband |title=Lionel Messi Can Achieve More at Barcelona than Diego Maradona |newspaper=The Daily Telegraph |date=28 April 2009 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/5231676/Lionel-Messi-can-achieve-more-at-Barcelona-than-Diego-Maradona.html |access-date=13 August 2015}}</ref> समग्रमा, छनोट चरणमा १८ खेलमा चार गोल गरे <ref name="Century"/> प्रतियोगिता भन्दा अगाडि, म्याराडोनाले बार्सीलोनामा मेसीलाई भेटे र रणनीतिको लागि आग्रह गरे; मेसीले ४-३-१-२ फर्मेसन उल्लेख गरे, जसमा उनी दुई स्ट्राइकरको बेचमा खेल्ने चाल थियो। यो फर्मेसनलाई अर्जेन्टिनी फुटबलमा ''एन्गाछे'' भनिन्थ्यो र यो मेसी बाल्यकाल देखि नै यसमा खेल्न रुचाउँथे। {{sfn|Balagué|2013|pp=155–156, 405–406}} [[चित्र:Messi Copa America 2011.jpg|thumb|upright|left|[[२०११ कोपा अमेरिका]]मा उद्घाटन खेलमा बोलिभिया विरुद्धको खेलमा मेसी ]] उनीहरूको खराब प्रदर्शनको बाबजुद, अर्जेन्टिनालाई दक्षिण अफ्रिकामा हुने विश्वकपको दाबेदार मानिन्थ्यो। प्रतियोगिताको सुरुवातमा, यो नयाँ फर्मेसन असरदार देखियो; उनीहरूको उद्घाटन खेलमा नाइजेरिया बिरुद्ध मेसीले गोलका चार अवसर सिर्जना गरे तर ती सबै प्रहारहरू नाइरेजेली गोलकिपरले रोके। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले १-० ले जित्यो। अर्को खेलमा, दक्षिण कोरिया विरुद्धको एकतर्फी जितमा, ४-१ को जितमा सबै गोलमा उनको योगदान रह्यो। यो जित पछि नक आउट चरणमा उनीहरूको स्थान सुरक्षित भयो। मेसी बाहेक मुख्य खेलाडीहरूलाई विश्राम दिइयो।{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} समूह चरणको अन्तिम खेलमा उनले पहिलो पटक खेलको कप्तानी गरे। ग्रीस विरुद्धको त्यो खेलमा २-० ले जित्यो र दोश्रो गोलमा उनको असिस्ट रह्यो र अर्जेन्टिनाले समूहको बिजेता बनेर समूह चरणको खेल सम्पन्न गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rory |last=Smith |title=Greece 0 Argentina 2: Match Report |newspaper=The Daily Telegraph |date=22 June 2010 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html |access-date=13 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ को खेलमा, अर्जेन्टिनाले मेक्सिकोलाई ३-१ ले परजित गर्यो। मेसीले असिस्ट गरेको पहिलो गोल अफसाइडको कारणले विवादमा रह्यो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} क्वाटरफाइनलमा उनीहरूको भेट जर्मनीसँग तय भयो। चार वर्ष अगाडि क्वाटरफाइनलमा नै जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई पराजित गरेको थियो। यसपाली जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई ४-० ले निरीह बनायो। यो हार १९७४ विश्वकप यताकै खराब नतिजा थियो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} फिफाले मेसीलाईउनको "उत्कृष्ट" गति र सिर्जना र "अनौठो र कुशल" ड्रिबलिङ, सुट र पास उल्लेख गर्दै प्रतियोगिताको उत्कृष्ट १० खेलाडीको सूचीमा राख्यो।<ref>{{cite web |title=Adidas Golden Ball Nominees Announced |publisher=FIFA |date=9 July 2010 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2010/m=7/news=adidas-golden-ball-nominees-announced-1270753.html |access-date=13 August 2015}}</ref> घर फर्कदा, मेसीले कठोर प्रतिक्रियाको सामना गर्नुपर्यो। विश्वको नै उत्कृष्ट खेलाडी मानिएको उनलाई १९८६ मा म्याराडोनाले झै उपाधी जिताउने अपेक्षा गैएको थियो, तर मेसीले बार्सिलोनामा जुन उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएका थिए, राष्ट्रिय टोलीबाट पनि त्यस्तै खालको प्रदर्शन गर्न सफल भएनन्। यसकारणले उनलाई क्लब भन्दा देशलाई कम ध्यान महत्व दिएको आरोप लाग्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} म्याराडोनाको स्थानमा सर्जियो बाटिस्टा आए। उनको प्रशिक्षणमा अर्जेन्टिनाले ओलम्पिक जितेको थियो। उनले सार्वजनिक रुपमा मेसीको छायाँको टोली बनाउने कुरा व्यक्त गरे। उनलाई फरवार्ड बनाएर ४-३-३ को फर्मेसनमा खेल्ने जुनमा बार्सीलोना अत्यधिक सफल रहेको थियो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="NewRole">{{cite web |first=Michael |last=Cox |title=Lionel Messi Showing Some Promising Signs in a New Argentina Role |publisher=ESPN FC |date=13 November 2014 |url=http://www.espnfc.com/blog/tactics-and-analysis/67/post/2144957/argentina-national-team-lionel-messi-showing-some-promising-signs-in-a-new-argentina-role |access-date=13 August 2015}}</ref> मेसीले २०१०-११ क्लब सिजनमा कीर्तिमानी ५३ गोल गरेपनि उनले अर्जेन्टिनाको लागि आधिकारिक खेलमा २००९ मार्च यता कुनै गोल गर्न सकेका थिएनन्।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Century"/> ट्याक्टिकल परिवर्तन गरेपनी [[२०११ कोपा अमेरिका]]मा गोलको खडेरी लागिरह्यो। यो कोपा प्रतियोगिता अर्जेन्टिनाले नै आयोजना गरेको थियो। उनीहरूको पहिलो दुई खेलमा, बोलिभिया र कोलम्बिया बिरुद्धको, बराबरीमा सकियो। मिडिया र फ्यानहरूले उनको र अर्का स्ट्राइकर [[कार्लोस टेभेज]]को तालमेल राम्रो नमिलेको कुरा याद गरे। कार्लोस टेभेजको अर्जेन्टिनी समुदाय माझ ठुलो लोकप्रियता थियो। मेसीलाई करिअरमा पहिलो पटक उनकै टोलीको समर्थकले नै निरन्तर दुर्ववहार गरिरहेका थिए। टेभेजलाई बेन्चमा राखेर खेलिएको अर्को महत्वपूर्ण खेलमा, मेसीले राम्रो प्रदर्शन गरे। कोस्टा रिका विरुद्धको यो खेलमा उनले २ गोल असिस्ट गरे। क्वाटरफाइनलमा उरुग्वे विरुद्धको खेलमा १-१ को बराबरी भएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना ४-५ ले पराजित हुँदै बाहिरियो। उरुग्वे यो प्रतियोगिताको च्याम्पियन बन्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} === २०११-१३: कम्तानी === [[चित्र:Suisse vs Argentine - Granit Xhaka & Lionel Messi crop.jpg|thumb|upright|मेसी आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय [[ह्याट्रिक]] स्विट्जरल्यान्ड विरुद्ध २०१२ फेब्रुअरी मा गरेका थिए।]] कोपा अमेरिकामा अर्जेन्टिनाको असफल प्रदर्शन रहेपछि, बटिस्टाको स्थानमा अलेजान्द्रो साबेला आए। २०११ अगस्टमा उनको नियुक्ति भएपछि उनले त्यतिबेलाका कप्तान जाभियर मास्चेरानोको सम्मतिमा २४- वर्षीय मेसीलाई कप्तानी दिए। पहिले रिजर्भमा अहेका मेसीले आफ्नो स्क्वाडको उत्कृष्ट खेलाडीको उदाहरण दिएर नेतृत्व गरे भने मास्चेरानोले टोलीको अन फिल्ड लिडर र अभिप्रेरकको भूमिका पूरा गरे। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}}<ref>{{cite news |first=Rob |last=Hughes |title=If Messi Is Argentina's Star, Then Mascherano Is the Glue |newspaper=The New York Times |date=10 July 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/07/11/sports/soccer/if-messi-is-argentinas-star-then-mascherano-is-the-glue.html |access-date=13 August 2015}}</ref> टोलीमा थप परिवर्तन गर्दै साबेलाले टेभेजलाई हटाए र युवा खेलाडीहरू ल्याए जोसँग मेसीले वर्ल्ड युथ च्यापियनसिप र ओलम्पिक स्वर्ण पदक जितेका थिए। अहिले सुधारिएको टोलीमा, अक्टोबर ७ मा चिली विरुद्धको विश्व छनोटको पहिलो खेलमा गोल गर्दै मेसीले गोलको खडेरी तोडे। यो साढे दुई वर्ष पछि आधिकारिक खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो गोल थियो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} सबेलाको मातहतमा, मेसीको गोल गर्ने दर आमूल परिवर्तन भयो।यस अघिका प्रशिक्षकहरूको मा, ६१ खेलमा १७ गोल मात्र गरेका थिए भने, त्यसपछिको तीन वर्षमा ३२ खेलमा उनको गोलदर २५ गुणाले बढ्यो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} २०१२ मा उनले ९ खेलमा १२ गोल गरे, र ग्राबियल बाटिस्टुटाले अर्जेन्टिनाको लागि एउटै वर्षमा सर्वाधिक गोल गर्ने कीर्तिमानसँग बराबरी गरे।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Adamson |title=Lionel Messi's Incredible Record-Breaking Year in Numbers |newspaper=The Guardian |date=10 December 2012 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/dec/10/lionel-messi-record-year-numbers |access-date=13 August 2015}}</ref> अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो ह्याट्रिक २०१२ फेब्रुअरी २९ मा स्विट्जरल्यान्ड विरुद्धको मैत्रीपुर्ण खेलमा भयो, त्यसपछि अर्को वर्ष ब्राजिल र ग्वाटेमाला विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले ह्याट्रिक गरे। मेसी २०१३ सेप्टेम्बर १० मा पाराग्वे विरुद्धको खेलमा ५-२ को जित कायम गर्दै २०१४ फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनाको स्थान सुनिश्चित गराए। त्यो खेलमा उनले पेनाल्टीमा दुई गोल गर्नुका साथै अर्को एक गोलमा असिस्ट गरे। त्यो गोल सँगै उनी ३७ गोल सँगै अर्जेन्टिना को सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटा पछिको दोस्रो स्थानमा पुगे। समग्रमा, छनोट चरणको १४ खेलमा उनले कुल १० गोल गरे।<ref name="Century"/><ref>{{cite magazine |title=FIFA World Cup Qualifying: Paraguay 2 Argentina 5 |magazine=FourFourTwo |date=11 September 2013 |url=http://www.fourfourtwo.com/news/fifa-world-cup-qualifying-paraguay-2-argentina-5 |access-date=13 August 2015}}</ref> उनको सुधारिएको प्रदर्शनसँगै, सहकर्मीसँगको उनको सम्बन्ध सुधार भयो र बिस्तारै अर्जेन्टिनामा उनको पक्षमा लहर आएको महसुस हुन थाल्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} ===२०१४-१५: विश्वकप र कोपा अमेरिका फाइनल === [[चित्र:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|thumb|left|[[२०१४ फिफा विश्वकप]] मा इरान विरुद्ध २५-यार्डबाट घुमाउरो प्रहारमा विजयी गोल गरेपछि मेसी]] ब्राजिल विश्वकप भन्दा अगाडि, घाइते भएर बार्सिलोनाबाट असफल सिजन भएकाले मेसीको प्रदर्शनलाई लिएर विभिन्न शंका उपशंका उब्जेका थिए। यद्यपि प्रतियोगिताको सुरुवातमा उनले राम्रो प्रदर्शन रह्यो र सुरुका चार खेलमा [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चयन भए।<ref name="TechnicalReport">{{cite web |title=2014 FIFA World Cup Brazil Technical Report and Statistics |publisher=FIFA |pages=170–171 |url=http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |access-date=14 August 2015 |archive-date=7 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707023419/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614131111/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |date=14 June 2015 }}</ref> कप्तानको रुपमा उनको यो पहिलो विश्वकप थियो। बोस्निया र हर्जगोभिना विरुद्धको खेलमा २-१ को विजय भयो। उनले गरेको प्रहार सिड कोलासिनाकलाई लागेर आत्मघाती गोल भयो। अर्जेन्टिनाको अर्को गोल मेसीले तीन जना विपक्षी खेलाडीलाई छलाएर ड्रिबल गर्दै गोल गरे। यो आठ वर्षपछि उनले विश्वकपमा गरेको पहिलो गोल थियो।<ref>{{cite news |first=Mandeep |last=Sanghera |title=Argentina 2–1 Bos-Herce |work=BBC Sport |date=15 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285099 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[इरान राष्ट्रिय फुटबल टोली|इरान]] विरुद्धको दोस्रो खेलमा, उनले [[इन्जुरी समय]]मा {{convert|23|m|yd|disp=out|abbr=off}} परबाट गोल गरे। र नक आउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rob |last=Smyth |title=Argentina v Iran, World Cup 2014: Live |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10916423/Argentina-vs-Iran-World-Cup-2014-live.html |access-date=14 August 2015}}</ref> उनले समूह चरणको अन्तिम खेलमा [[नाइजेरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|नाइजेरिया]] विरुद्धको ३-२ को जितमा दुई गोल गरे। उनको दोस्रो गोल फ्रिकिक बाट भएको थियो। यो जित सँगै अर्जेन्टिना समूह बिजेता भयो।<ref>{{cite news |first=Saj |last=Chowdhury |title=Nigeria 2–3 Argentina |work=BBC Sport |date=25 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285406 |access-date=14 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ मा स्विट्जरल्यान्ड बिरुद्धको १-० को जित भएको खेलमा अन्तिम समयमा एन्जल डि मारियाले गोल गरे। सो गोलमा मेसीले पास दिएका थिए। क्वाटरफाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[बेल्जियम राष्ट्रिय फुटबल टोली|बेल्जियम]]लाई पनि १-० ले पराजित गर्दै [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] पछि पहिलो पटक विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुग्यो।<ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Jurejko |title=Argentina 1–0 Switzerland |work=BBC Sport |date=1 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27990606 |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Ken |last=Ferris |title=Argentina Beat Belgium to Reach First Semi since 1990 |work=Reuters |date=5 July 2014 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322143741/https://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |date=22 March 2019 }}</ref> सेमिफाइनलमा एक्ट्रा समयमा पनि ०-० नतिजा पछि भएको पेनाल्टी सुट आउटमा [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्यान्डस]] लाई ४-२ ले हराउँदै अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो। मेसीले आफ्नो टोलीको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा स्कोर गरे।<ref>{{cite news |first=Phil |last=McNulty |title=Netherlands 0–0 Argentina |work=BBC Sport |date=9 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28122293 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[चित्र:Messi in Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|thumb|upright|right|२०१४ फिफा विश्वकप फाइनलमा जर्मनीका मेट्स ह्युमेल्ससँग सङ्घर्ष गर्दै मेसी ]] [[चित्र:Lionel_Messi_in_tears_after_the_final.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Lionel Messi in tears after the final]] २०१४ फिफा विश्वकप फाइनललाई मेसी विरुद्ध [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]], विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी विरुद्ध सर्वोत्कृष्ट टोली भनेर प्रस्तुत गरिएको थियो। यसमा [[डिएगो म्याराडोना]] सहभागी [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९० विश्वकप]]को फाइनलको नतिजा दोहोरियो।<ref>{{cite news |first=Matthew |last=Futterman |title=The World Cup Final: The Best Team vs. the Best Player |work=The Wall Street Journal |date=11 July 2014 |url=https://www.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575 |access-date=14 August 2015}}</ref> पहिलो हाफ सम्म, मेसीले गोल पनि गरे तर अफसाइड भएर रुल आउट गरियो। उनले गोल गर्ने कयौँ अवसरहरू उपयोग गर्न सकेनन्। सब्स्टिच्युट मारियो गोट्जेले ११३ मिनेट मा गोल गरे। खेलको अन्तिम मिनेटमा मेसीले फ्रिकिक प्रहार गरेका थिए, तर पोस्ट माथि लाग्यो र जर्मनीले खेल १-० ले जिती विश्वकप जित्यो।<ref>{{cite news |first=Scott |last=Murray |title=World Cup Final 2014: Germany v Argentina – as It Happened |newspaper=The Guardian |date=13 July 2014 |url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/world-cup-final-2014-germany-v-argentina-live-report |access-date=14 August 2015}}</ref> फाइनलको समापनमा, प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भइ मेसीले गोल्डेन बल पाए। चार गोल सहित तेस्रो उच्च गोलकर्ता बाहेक उनले सर्वाधिक गोलको मौका सिर्जना गरे, सर्वाधिक धेरै ड्रिबल रन पूरा गरे, पेनाल्टी एरियामा सर्वाधिक धेरै डेलिभरी गरे।<ref name="TechnicalReport"/><ref>{{cite web |first=Adam |last=Bate |title=World Cup Final: Was Lionel Messi Really a Disappointment in Brazil or Have We Just Become Numb to His Genius? |publisher=Sky Sports |date=16 July 2014 |url=http://www.skysports.com/football/news/15241/9381511/world-cup-final-was-lionel-messi-really-a-disappointment-in-brazil-or-have-we-just-become-numb-to-his-genius |access-date=14 August 2015}}</ref> यद्यपि, नक आउट चरणमा गोल गर्न नसकेकाले उनको चयनलाई लिएर केही आलोचना पनि भयो। फिफा अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले आश्चर्य व्यक्त गरे भने म्याराडोनाले बजारीकरणको उद्देश्यले मेसीको चयन गरिएको शंका गरे।<ref>{{cite news |title=World Cup 2014: Lionel Messi Golden Ball Surprised Sepp Blatter |work=BBC Sport |date=14 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28294339 |access-date=14 August 2014}}</ref> मेसीको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा तेस्रो फाइनल चिलीमा भएको [[२०१५ कोपा अमेरिका]] पुगे। विश्वकप फुटबलको दोस्रो स्थानको टोली भएकाले [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को पूर्व व्यवस्थापक गेरार्डो मार्टिनोको प्रशिक्षणमा रहेको अर्जेन्टिनालाई प्रतियोगिताको दाबेदार मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web |title=Gerardo 'Tata' Martino Appointed Argentina Coach |publisher=CNN |date=13 August 2014 |url=http://edition.cnn.com/2014/08/13/sport/football/gerardo-tata-martino-argentina-football/ |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first1=Rex |last1=Gowar |first2=Santiago |last2=Torres |first3=Justin |last3=Palmer |title=Messi Bemoans Scoring Difficulties at Copa América |work=Reuters |date=29 June 2015 |url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |access-date=14 August 2015 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702070537/https://www.reuters.com/article/2015/06/29/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |url-status=live }}</ref> [[पाराग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|पाराग्वे]] विरुद्ध उद्घाटन खेलमा, उनीहरू २ गोलले अघि थिए तर खेलको अन्त्य सम्म उनीहरूले अग्रता गुमाए र २-२ को बराबरी भयो। मेसीले पेनाल्टीमा एक गोल गरे र त्यो नै प्रतियोगितामा उनको एक मात्र गोल रह्यो।<ref>{{cite news |title=Argentina 2–2 Paraguay |work=BBC Sport |date=13 June 2015 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/33081605 |access-date=14 August 2015}}</ref> साविक विजेता [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]] १-० को जित पछि, समूह चरणको जामैका विरुद्धको अन्तिम खेलमा उनले देशको १००औँ क्याप खेले, यो कोशेढुङ्गा हासिल गर्ने उनी पाँचौ अर्जेन्टिनी खेलाडी थिए। [[जमैका राष्ट्रिय फुटबल टोली|जामैका]] बिरुद्ध १-० को जित हासिल भयो।<ref name="100thCap">{{cite web |first1=Gideon |last1=Long |first2=Tony |last2=Jimenez |title=Messi Wins 100th Argentina Cap |work=Reuters |date=21 June 2015 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810204854/http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |date=10 August 2016 }}</ref> १०० खेलमा उनले कुल ४६ गोल गरे, ती मध्ये २२ आधिकारिक प्रतिस्पर्धाको खेलमा भएको थियो।<ref name="Century"/><ref name="100thCap"/> === २०१६-१७: तेस्रो कोपा अमेरिका फाइनल, सन्यास, र फिर्ती === २०१६ मे २७ मा प्रि कोपा अमेरिका वार्म अप म्याचमा [[होन्डुरस राष्ट्रिय फुटबल टोली|होन्डुरस]] विरुद्धको १-० को जित भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा मेसी घाइते भएपछि अर्जेन्टिनी टोलीमा मेसीको सहभागितालाई लिएर अन्योलपूर्ण स्थिति रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/report?gameId=448440|title=Lionel Messi leaves Argentina's friendly win vs. Honduras with back injury|date=27 May 2016|publisher=ESPN FC|access-date=7 June 2016}}</ref> उनको कम्मर माथिको भागमा गहिरो चोट लागेको खबर आएको थियो। उनको फिटनेसलाई लिएर जुन ६ मा भएको अर्जेन्टिनाको सुरुवाती खेलमा उनी बेन्चमा रहे। साविक बिजेता चिली विरुद्धको खेलमा अर्जेन्टिना २-१ ले विजयी भयो। <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/07/argentina-top-chile-in-rematch-of-last-years-copa-america-final|title=Argentina top Chile in rematch of last year's Copa América final|date=7 June 2016|work=The Guardian|access-date=7 June 2016}}</ref> मेसी समूह चरणको दोस्रो खेलमा जुन १० मा [[पानामा राष्ट्रिय फुटबल टोली|पानामा]] विरुद्ध फिट रहेको घोषणा भए पनि, मार्तिनोले उनलाई एकपटक फेरी बेन्चमा राखे; उनी अगस्टो फर्नान्डेज को स्थानमा ६१औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरे र १९ मिनेटमा ह्याट्रिक गरे। [[सर्जियो अग्वेरो]]को गोलबाट अग्रता लिएको अर्जेन्टिनाले उक्त खेल ५-० ले जित्यो , यससंगै अर्जेन्टिनाले प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा स्थान पक्का गर्यो।;<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/10/lionel-messi-hat-trick-argentina-panama-copa-america|title=Lionel Messi scores brilliant hat-trick as Argentina surge into quarter-finals|date=11 June 2016|work=The Guardian|access-date=11 June 2016}}</ref> उनको प्रदर्शनको लागि उनी खेलको [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] भए।<ref name="MOTM-ARG-PAN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/16|title=Match 16 : Argentina vs Panama|date=10 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16|archive-date=9 June 2016|access-date=10 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16 |date=9 June 2016 }}</ref>{{quote box|width=30%|align=right|quote="Did it annoy me that Messi took the record? A little, yes. You go around the world and people say, 'he's the top scorer for the Argentina national team.' But the advantage I have is that I'm second to an extraterrestrial."|source=– [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]] on the consolation of Messi breaking his record.<ref>{{cite news |url=http://www.espn.co.uk/football/argentina/story/3268110/gabriel-batistuta-lionel-messi-taking-my-argentina-record-annoyed-me |title=Gabriel Batistuta – Lionel Messi taking my Argentina record annoyed me |agency=ESPN |first=Adriana |last=Garcia |date=13 November 2017 |access-date=15 August 2018}}</ref>}}जुन १८ मा, कोपा अमेरिकाको क्वाटरफाइनलमा , मेसीले [[भेनेजुएला राष्ट्रिय फुटबल टोली|भेनेजुएला]]विरुद्ध अर्को प्रेरणादायी प्रदर्शन गरे,<ref name="MOTM-ARG-VEN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/27|title=Match 27 : Argentina vs Venezuela|date=18 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|access-date=18 June 2016|df={{cbignore}}}}</ref> उनले दूई असिस्ट प्रदान गरे र अर्को एक गोल गरी ४-१ को विजय सुनिश्चित गरे, यसबाट उनले [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]]को आधिकारिक अन्तराष्ट्रिय खेलमा ५४ गोलको राष्ट्रिय किर्तिमान बराबरी गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36569759|title=Copa America: Lionel Messi equals Gabriel Batistuta's Argentina record|date=19 June 2016|work=BBC Sport|access-date=19 June 2016}}</ref> यो किर्तिमान तीन दिन पछि भंङ्ग भयो जब मेसीले आयोजक संयुक्त राष्ट्र विरुद्धको ४-० को जितमा फ्रिकिक गोल गरे; त्यस खेलमा उनले दुई असिस्ट पनि गरे, र अर्जेन्टिनाले लगातार दोस्रो वर्ष प्रतियोगिताको फाइनलमा स्थान पक्का गर्यो ,<ref name="record">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/argentina/story/2897489/lionel-messi-equals-argentinas-gabriel-batistuta-all-time-goal-scoring-record|title=Lionel Messi equals Argentina's all-time goal-scoring record|date=22 June 2016|work=ESPN FC|access-date=22 June 2016}}</ref> र एक पटक फेरी म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref name="MOTM-USA-ARG">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/29|title=Match 29 : United States vs Argentina|date=21 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29|archive-date=18 June 2016|access-date=21 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29 |date=18 June 2016 }}</ref> फाइनलमा अर्जेन्टिनाको भेट चिली संग भयो र फाइनलको नतिजा गत वर्ष कै पुनरावृति भयो। निर्धारित समय ०-२ मा सकिएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना चिली संग पराजित भयो।यो मेसीको लगातार मुख्य प्रतियोगिताको तेस्रो पराजय थियो र समग्रमा चौथो। उनले पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी मिस गरेका थिएA खेलपछि, मेसीले अन्तराष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यासको घोषणा गरे।<ref name="Messi retirement">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/copa-america/story/2902891/lionel-messi-flags-potential-argentina-retirement-after-penalty-loss-to-chile|title=Lionel Messi retires from Argentina after Copa America final loss to Chile|date=27 June 2016|work=ESPN FC}}</ref> उनले बताए, "मैले मेरो सक्दो गरे। मेरो लागि टोली सकियो, मैले निर्णय गरे।"<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2016/06/27/football/copa-america-lionel-messi/|title=Devastated Messi announces likely retirement from Argentina|date=27 June 2016|publisher=CNN}}</ref> चिलीका प्रशिक्षक जुआन एन्टोनियो पिज्जीले खेलपछि भने, " म्याराडोनाले अर्जेन्टिनी फुटबलको लागि जे गरेका थिए त्यो हिसाबले मेरो पुस्ताले उनलाई मेरो पुस्ताको म्याराडोनासँग तुलना गर्न सक्दैन। तर मा यो सोच्छु कि आजको सबै भन्दा उत्कृष्ट खेलाडी आज अमेरिकामा खेले।"<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/27/lionel-messi-says-he-is-quitting-argentina-team-after-copa-america-final-defeat|title=Lionel Messi says his Argentina career is over after Copa América final defeat|date=26 June 2016|work=The Guardian}}</ref> मेसी पाँच गोल सहित [[एदुआर्दो भार्गास]]पछि प्रतियोगिताको दोस्रो उच्च गोलकर्ता भए, र चार असिस्ट सहित सबैभन्दा धेरै असिस्ट दिएका थिए, र प्रतियोगितामा सबैभन्दा धेरै (तीन वटा) म्यान अफ द म्याच जितेका थिए ;<ref name="conmebol-stats">{{Cite web|url=http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.statsCenterPerPlayer&lang=es_LA|title=HTML Center|website=estadisticas.conmebol.com|access-date=8 April 2020}}</ref> उनलाई उनको प्रदर्शनको लागि टोली अफ द टुर्नामेन्टमा समावेश गरिएको थियो, उनले गोल्डेन बल अवार्डमा सहभागी भएनन् र [[एलेक्सिस सान्चेस]]लाई प्रदान गरियो।<ref name="Copa América 2016: Awards">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/awards|title=Copa América 2016: Awards|date=27 June 2016|publisher=Copa America Organisation|access-date=27 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627172846/http://www.ca2016.com/awards |date=27 June 2016 }}</ref> ==== "नजाऊ लियो " ==== उनको घोषणापछि, सन्यास सम्बन्धी उनको मन परिवर्तन गर्न एक अभियान सुरु भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/news/12026/10327302/argentina-hope-lionel-messi-reconsiders-retirement-says-guillem-balague|title=Argentina don't want Messi to retire|date=28 June 2016|agency=Sky Sports}}</ref> अर्जेन्टिनी फुटबल टोली राजधानी ब्युनोस आयर्समा अवतरण गरेपछि उनलाई फ्यानहरूले "लियो नजाऊ" जस्ता नाराले सम्बोधन गरे। अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति मौरिसियो माक्रीले नछोड्नको लागि अनुरोध गरे, उनले भने ,"हामी भाग्यमानी छौ, यो हाम्रो जीवनको एक खुसीको पल हो, हाम्रो जस्तो फुटबलिङ सस्कृति भएको देशमा विश्वकै उत्कृस्ट खेलाडी हुनु यो एक उपहार हो... लियोनेल मेसी अर्जेन्टिनामा भएको सबैभन्दा महान मध्ये एक हुन् र हामीले उनको ख्याल गर्नुपर्छ।"<ref>{{cite news|url=http://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html|title=Messi 'God's gift' to Argentina – president|date=28 June 2016|newspaper=AS}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923184002/https://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html |date=23 September 2020 }}</ref> [[बुएनोस आइरेस]]का मेयर होरासियो रोड्रीग्वेज लारेताले मेसीलाई सन्यासबारे पुनर्विचार गर्न मनाउन राजधानीमा मेसीको सालिक अनावरण गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/20160628/402829485468/inauguran-en-buenos-aires-estatua-en-homenaje-a-messi.html|title=Inauguran en Buenos Aires una estatua en homenaje a Messi|date=28 June 2016|newspaper=El Mundo Deportivo (Spanish)}}</ref> यो अभियान टोल टोल गल्ली गल्लीमा पुग्यो र जुलाई २ मा अर्जेन्टिनी राजधानीको सडकमा ५०,००० समर्थकहरू सोही नारा लिएर सडकमा आए।<ref>{{cite news|url=http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915|title=Macri, Maradona and the Argentine people rally together to prompt Messi U-turn|date=28 June 2016|work=Sport}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031150321/http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915 |date=31 October 2016 }}</ref> ==== फिर्ती ==== {{Quote box|quote="A lot of things went through my mind on the night of the final and I gave serious thought to quitting, but my love for my country and this shirt is too great."|source=– २०१६ अगस्ट १२ मा मेसी अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट आफ्नो सन्यासको निर्णय उल्टाउदै <ref>{{cite news |date=12 August 2016 |title=Lionel Messi: Argentina striker reverses decision to retire from national team |url=https://www.bbc.com/sport/football/37066033}}</ref>|align=left|width=30%}} मेसीले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास घोषणा गरेको एक हप्ता पछि, सेप्टेम्बरमा अर्जेन्टिनी पत्रिका ''ला नाकिओन'' मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि २०१८ फिफा विश्व कप छनोट खेल्ने बारे पुनर्विचार गरिरहेको खबर आयो।<ref>{{cite web|url=http://www.cbssports.com/soccer/news/report-friend-of-messi-hints-reconsidering-retirement-from-argentina/|title=La Nacion claims to know that Lionel Messi will return to Argentina national team|last=Gonzalez|first=Roger|date=3 July 2016|work=[[CBSSports.com]]|access-date=5 July 2016}}</ref> १२ अगस्टमा, यो कुरा पुष्टि भयो कि उनले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबारे आफ्नो सन्यासको निर्णय फिर्ता लिए, र राष्ट्रिय टोलीको आउँदो २०१८ विश्व कप छनोटको टोलीमा उनलाई पनि समावेश गरियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/argentina/story/2928133/lionel-messi-to-make-argentina-return-after-brief-international-retirement|title=Lionel Messi to make Argentina return after brief international retirement|date=12 August 2016|publisher=ESPN FC|access-date=13 August 2016}}</ref> सेप्टेम्बर १ मा, उनी फिर्ता आएको पहिलो खेलमा, उनले २०१८ विश्व कप छनोटको उरुग्वे सँगको १-० को जितमा भएको खेलमा उनले गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.com/en/world-cup-qualifiers/news/messi-strikes-back-as-argentina-sink-uruguay/328680|title=Messi strikes back as Argentina sink Uruguay|date=1 September 2016|publisher=beIN SPORTS|access-date=1 September 2016}}</ref> [[चित्र:ECUADOR_VS_ARGENTINA_(37594548472).jpg|right|thumb|२०१७ अक्टोबर १० मा भएको [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा ह्याट्रिक गरेपछि खुसी मनाउदै मेसी। उनको गोलले अर्जेन्टिना रसियामा आयोजना हुने [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा छनोट भयो।]] २०१७ मार्च २८ मा, मेसीलाई २०१७ मार्च २३ मा चिलीसँगको खेलमा सहायक रेफ्रीलाई अपमान गरेकोमा चार अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा निलम्बन गरियो। उनलाई १०,००० CHF पनि जरिवाना लगाइयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=3/news=lionel-messi-suspended-for-four-matches-2877817.html|title=Lionel Messi suspended for four matches|date=28 March 2017|publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/39423000|title=Lionel Messi: Barcelona and Argentina forward banned for 'insulting' assistant ref|date=28 March 2017|work=BBC Sport}}</ref> मे ५ मा, अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घको अपिलमा उनको चार खेलको निलम्बन र १०,००० CHF को जरिवाना फिफा द्वारा फुकुवा भयो, यसको मतलब अब उनले अर्जेन्टिनाको बाँकी विश्वकप छनोट खेल खेल्न सक्थे।<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/governance/news/y=2017/m=5/news=fifa-appeal-committee-passes-decision-on-lionel-messi-2882666.html|title=FIFA Appeal Committee passes decision on Lionel Messi|last=FIFA.com|date=5 May 2017|access-date=6 June 2017|publisher=FIFA}}</ref> [[२०१८ विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनाको स्थान जोखिममा पर्दै थियो। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]]बाट पाँच राष्ट्र छनोट हुनेमा अर्जेन्टिना छैटौँ स्थानमा थियो, यसको अर्थ १९७० यता अर्जेन्टिना पहिलो पटक विश्वकपमा छनोट हुन असफल हुन्थ्यो। अक्टोबर १० मा, मेसीले आफ्नो देशलाई विश्वकपमा छनोट गराए। [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा उनले ह्याट्रिक गर्दै ३-१ को जित सुनिश्चित गराए। २००१ यता अर्जेन्टिना इक्वेडरको राजधानी क्विटोमा पराजित भएको थिएन।<ref name="Guardian 2017">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/11/lionel-messi-hat-trick-secures-argentinas-passage-to-world-cup|title=Lionel Messi hat-trick secures Argentina's passage to World Cup|date=11 October 2017|work=The Guardian}}</ref> मेसीको तीन गोलले उनी [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल]] छनोटमा २१ गोलका साथ [[उरुग्वे]]का [[लुइस स्वारेज]] सँगै सर्वाधिक गोलकर्ता भए। यस अधि यो उपलब्धि [[हेर्नान क्रेस्पो]]को नाममा थियो। <ref name="Guardian 2017" /> === २०१८: विश्वकप === === २०१९-२०: कोपा अमेरिका तेस्रो स्थान, प्रतिबन्ध र सुपरक्लासिको विजय === ===२०२१-२०२२: कोपा अमेरिका र विश्वकप विजय=== {{quote box | width = 25% | align = right | quote="यो मेरो लागि स्पष्ट थियो कि मैले अन्तिम प्रतियोगितासम्म प्रयास गर्नुपर्छ र मैले केही नजिती राष्ट्रिय टोलीबाट म पछि हट्न सक्दिन।" | source = – Messi on winning the 2021 Copa América in an interview with ''Diario Sport''.<ref>{{cite AV media |date=1 November 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |title=🤩 ¡ENTREVISTA EXCLUSIVA A LEO MESSI EN PARÍS! |publisher=SPORT |via=[[YouTube]] |access-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218145302/https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> }} २०२१ जुन १४ मा, ब्राजिलमा भएको [[२०२१ कोपा अमेरिका|कोपा अमेरिका कप]]को अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा मेसीले चिली विरुद्ध फ्रिकिक मा १ गोल गरे। उक्त खेल १-१ को बराबरीमा सकियो।<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/copa-america/argentina-vs-chile/cronica/2021/06/15/60c7e18e22601d45348b45ac.html |title=Messi's Argentina thwarted by Chile |work=MARCA |date=14 June 2021 |access-date=15 June 2021}}</ref> २१ जुनमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको लागि १४७औँ खेल खेलेर ज्याभियर मास्चेरानोको अर्जेन्टिनाको लागि सर्वाधिक उपस्थितिको रेकर्ड बराबर गरे। पाराग्वे विरुद्धको उक्त खेलमा अर्जेन्टिना १-० ले विजयी भयो।<ref>{{Cite web |title=Lionel Messi sigue haciendo historia: igualó a Mascherano como el jugador con más presencias en la Selección |language=ES |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lionel-messi-sigue-haciendo-historia-igualo-a-mascherano-como-el-jugador-con-mas-presencias-en-la-seleccion |website=afa.com.ar |date=21 June 2021|access-date=22 June 2021}}</ref> एक हप्ता पछि, उनले [[बोलिभिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|बोलिभिया]] बिरुद्धको खेलमा उनले अर्जेन्टिनी जर्सीमा सर्वाधिक खेलको रेकर्ड कायम गरे। उक्त खेलमा ४-१ ले जित्यो। उनले २ गोल गरे र एक गोल असिस्ट गरे।<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.com/soccer/argentina-arg/story/4422176/messi-sets-argentina-appearances-mark-in-copa-america-match-vs-bolivia |title=Messi sets Argentina appearances mark in Copa America match vs. Bolivia |work=ESPN |first=Sam |last=Marsden |date=28 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> ३ जुलाई मा, प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा इक्वेडर माथिको ३-० को जितमा उनले ३ असिस्ट गरे र एक फ्रिकिक गोल गरे।.<ref>{{cite news |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/argentina-vs-ecuador-score-sensational-messi-leads-albiceleste-into-copa-america-semifinals/live/ |title=Argentina vs. Ecuador score: Sensational Messi leads Albiceleste into Copa America semifinals |work=CBSSports.com |date=3 July 2021 |access-date=4 July 2021}}</ref> ६ जुलाईमा, सेमिफाइनलमा कोलम्बिया बिरुद्ध १-१ को बराबरीमा मेसीले एक असिस्ट गरे। पेनाल्टी सुट आउटमा उनले गोल गरे र अर्जेन्टिना ३-२ ले विजयी भयो। उनी आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको पाँचौ फाइनलमा पुगे।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=603184 |title=Argentina vs. Colombia – Football Match Report – July 6, 2021 – ESPN |work=ESPN.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/esp_fed/news/2186119 |title=Messi driving Argentina at Copa America |publisher=theScore.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref> जुलाई १० मा, अर्जेन्टिनाले आयोजक ब्राजिललाई फाइनलमा १-० ले पराजित गरेर मेसीले आफ्नो पहिलो र अर्जेन्टिनाले १९९३ यता पहिलो प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय उपाधी जित्यो। यसको साथै उनको देशले १५औँ उपाधिको उरुग्वेसँग कीर्तिमान बराबर गर्यो।<ref name="Copa América final">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live |title=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live! |work=The Guardian |last=Graham |first=Bryan Armen |date=11 July 2021 |access-date=11 July 2021}}</ref> अर्जेन्टिनाले गरेको १२ गोलमा ९ गोल (४ गोल र ५ असिस्ट) मा उनको सहभागिता थियो। उनी प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भए। उनले यो सम्मान नेयमार सँगै साझा गरे। उनी कोलम्बियाका लुइस डियाज सँगै ४ गोल सहित सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनको असिस्ट धेरै भएकाले मेसीलाई गोल्डेन बुट अवार्ड दिइयो।<ref>{{Cite web |title=Leo Messi named player of tournament in Copa América |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2187432/leo-messi-named-player-of-tournament-in-copa-america |access-date=11 July 2021 |work=FC Barcelona}}</ref><ref>{{cite news |title=Lionel Messi wins 2021 Copa America Golden Boot |url=https://www.goal.com/en-in/news/who-is-leading-the-race-for-copa-americas-golden-boot/1unofbxrqy1bm10fsnoy5cyvi6 |access-date=11 July 2021 |work=Goal}}</ref> [[चित्र:Lionel Messi WC2022.jpg|thumb|left|Messi at the 2022 FIFA World Cup]] २०२२ विश्वकप छनोट अन्तर्गत, सेप्टेम्बर ९ मा, मेसीले बोलिभिया बिरुद्धको ३-० को विजयमा उनले ह्याट्रिक गरे सर्वाधिक गोल गर्ने दक्षिण अमेरिकी खेलाडीमा ७९ गोल गरेका पेलेलाई उछिने।<ref>{{Cite web |title=Argentina's Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record |url=https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record |work=ESPN |date=10 September 2021|access-date=10 September 2021}}</ref> २ जुन २०२२ मा इंल्यान्डको वेम्बेलीमा भएको २०२२ फिनालेसिम्मा, युएफा युरो कप- कोपा अमेरिका कप च्याम्पियनको तेस्रो संस्करण, मा इटाली बिरुद्धको ३-० को विजयमा मेसीले २ असिस्ट गरे र म्यान अफ द म्याच भए, र उनले सिनियर टोलीमा अर्जेन्टिनाको लागि दोस्रो उपाधी जिते।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=1 June 2022 |title=Argentina's Lionel Messi named official Finalissima Player of the Match |url=https://www.uefa.com/finalissima/news/0276-1549531afce1-16d40688390d-1000--player-of-the-match-messi/ |access-date=2 June 2022 |website=UEFA.com}}</ref> ६ जुन मा भएको इस्टोनिया बिरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलको ५-० को जितमा मेसीले २ गोल गरे र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको पुरुष तर्फको सर्वाधिक गोलकर्तामा फेरेन्क पुस्कासलाई उछिने।<ref>{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Lionel Messi scores all five Argentina goals in friendly to overhaul Puskás |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/06/lionel-messi-scores-all-five-argentina-goals-in-friendly-to-overhaul-puskas |access-date=6 June 2022 |website=The Guardian}}</ref> कतारमा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]मा, अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा साउदी विरुद्ध उनले पेनाल्टीमा गोल गरे। त्तो ख्लेमा [[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] २-१ ले विजयी भयो। [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] बिरुद्धको २-० ले विजयी भएको अर्को खेलमा उनले २० यार्ड परबाट होचो प्रहार गरेर गोल गरे र इन्जो फर्नान्डेजलाई गोलको लागि असिस्ट गरे।<ref>{{cite news |title=How Argentina and Messi stayed alive with a 2-0 win over Mexico |url=https://theathletic.com/live-blogs/mexico-argentina-world-cup-match-live/5wa7Cfxxwt1s/ |date=26 November 2022 |access-date=3 December 2022 |work=The Atheltic}}</ref> अन्तिम १६ को अष्ट्रेलिया विरुद्धको २-१ को जितमा मेसीले सुरुवाती गोल गरे। यो उनको सिनियर करिअरमा १०००औँ उपस्थिति थियो ,<ref>{{cite news |title=Messi scored in 1,000th game as Argentina progress |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63765129 |access-date=3 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> र उनी सबैभन्दा धेरै खेल खेल्ने दक्षिण अमेरिकी पुरुष खेलाडी भए, जुन रेकर्ड यसभन्दा अघि इक्वेडरका इभान हर्टाडो (Iván Hurtado) को नाममा थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |title=Lionel Messi breaks two Diego Maradona records in Argentina's win over Australia |website=SportsMole.co.UK |publisher=Sports Mole |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204140157/https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |title=Mil jogos e recordes: Messi chega a novas marcas contra a Austrália |trans-title=A thousand games and records: Messi reaches new milestones against Australia |website=Terra.com.br |publisher=Terra |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |language=pt-br |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204141315/https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |url-status=live}}</ref> नेदरल्यान्डस विरुद्धको क्वाटरफाइनलको खेलमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको पहिलो गोलमा नहुएल मोलिनालाई असिस्ट गरे र पेनाल्टीमा गोल गरे। खेल २-२ को बराबरीमा सकियो। [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुट-आउटमा]] अर्जेन्टिनाको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा मेसीले गोल गरे। अर्जेन्टिना ४-३ ले विजयी भयो।<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Phil |date=9 December 2022 |title=Messi's World Cup dream lives on with Argentina win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63830319 |access-date=9 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोयसिया]] विरुद्धको सेमिफाइनलमा, जर्मनीका लोथार म्याथ्युजको नाममा रहेको विश्वकपमा सर्वाधिक २५ उपस्थितिसँग बराबरी गरे। अर्जेन्टिना ३-० ले विजयी भएक खेलमा, उनले पेनाल्टीमा पहिलो गोल गरे र तेस्रो गोलमा जुलियन अल्भारेजलाई असिस्ट गरे;<ref>{{cite news |title=Inspired Lionel Messi takes Argentina past Croatia and into World Cup final |url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/13/argentina-croatia-world-cup-semi-final-match-report |last=Hytner |first=David |date=13 December 2022 |access-date=13 December 2022 |work=The Guardian}}</ref> मेसीले गरेको गोल विश्वकपमा उनको ११औँ गोल थियो र उनले विश्वकपमा सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटालाई उछिने।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-2022-qatar-batistuta-messi-argentina |title=Batistuta on Messi's record: He deserves this |publisher=FIFA.com |access-date=22 December 2022 }}</ref> अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो जहाँ उनको भेट फ्रान्स सँग हुँदै थियो। मेसीले यो उनको अन्तिम विश्वकप उपस्थिति उनले बताएका थिए।<ref>{{cite news |title=Lionel Messi confirms final will be last World Cup game ever as Argentina overpowers Croatia 3-0 |url=https://www.cnn.com/2022/12/13/football/argentina-croatia-lionel-messi-qatar-world-cup-spt-intl/index.html |last=Grez |first=Matias |date=14 December 2022|access-date=15 December 2022 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Kay |first=Oliver |date=15 December 2022 |title=Lionel Messi winning World Cup would define him but he's already among the greatest of all |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4001739/2022/12/15/lionel-messi-world-cup-greatness/ |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref> १८ डिसेम्बरमा [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|२०२२ फिफा विश्वकप फाइनलमा]], लुसेल रङ्गशालामा मेसीले आफ्नो २६औँ विश्वकप उपस्थितिको कीर्तिमान बनाए। मेसीले पेनाल्टीमा अर्जेन्टिनाको पहिलो गोल गरे, र एउटै विश्वकप संस्करणमा समूहचरण, अन्तोम १६, क्वाटरफाइनल, सेमिफाइनल र फाइनलमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने।<ref name=BCC221218>{{cite news |title=World Cup final: Lionel Messi named best player as Kylian Mbappe wins Golden Boot |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64019023 |access-date=18 December 2022 |work=BBC Sport |date=18 December 2022}}</ref> अर्जेन्टिनाको दुई गोलको अग्रता फ्रेन्च फरवार्ड [[किलियन एम्बाप्पे|केलियन एम्बाप्पे]], जसले २ मिनेट भित्र २ गोल गरे, ले मेटाए। अतिरिक्त समयमा मेसीले गोल गरेर फेरि अर्जेन्टिनाको अग्रता बनाए। पुनः एम्बाप्पेले गोल गरि [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्सलैइ]] बराबरीमा ल्याए। अतिरिक्त समयमा खेल ३-३ को बराबरीमा सकियो र खेल पेनाल्टी सुट-आउटमा पुग्यो। सुट-आउटमा अर्जेन्टिनाको पहिलो प्रहारमा मेसीले गोल गरे, आखिरीमा अर्जेन्टिनाले खेल ४-२ ले जित्यो र राष्ट्रको ३६ वर्ष लामो विश्वकप ट्रफीको प्रतीक्षा सकियो।<ref>{{cite news |last=Church |first=Ben |date=18 December 2022 |url=https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html |title=Lionel Messi-inspired Argentina wins World Cup after beating France in sensational final |publisher=[[सिएनएन]]|access-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218185037/https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html|archive-date=18 December 2022|url-status=live}}</ref> मेसीले प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी भएर गोल्डेन बल जिते, उनी गोल्डेन बल दुईपटक जित्ने पहिले खेलाडी बने। गोल्डेन बुटको दौडमा उनी सात गोल सहित दोस्रो भए, एम्बाप्पेले ८ गोल सहित गोल्डेन बुट जिते।<ref name=BCC221218/> फाइनलमा उनको उपस्थिती र दुई गोल संगै, मेसीले विश्वकपमा सर्वाधिक उपस्थितिमा लओथार म्याथ्युजलाई उछिने (मेसीको २६ उपस्थिति) र गोल योगदानमा पेलेलाई उछिने (२१-१३ गोल र ८ असिस्ट)।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4834907/2022-world-cup-final-stats-messi-mbappe-argentina-france |title=2022 World Cup stats: Messi joins Maradona, overtakes Ronaldo; Mbappe's record 4 |publisher=ESPN |date=19 December 2022 |access-date=22 December 2022 }}</ref> यो फाइनल खेल अहिलेसम्मको उत्कृष्ट खेलको रुपमा प्रसंशित भयो र यो खेललाई मिडियाले भारी रुपमा मेसी र एम्बाप्पेको प्रतिद्वन्दको रुपमा प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Shearer |first=Alan |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi and Kylian Mbappe: Thank you for that beautiful madness |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4015186/2022/12/19/lionel-messi-kylian-mbappe-world-cup-final-shearer-column/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Gay |first=Jason |date=18 December 2022 |title=Messi, Mbappé, and a World Cup Masterpiece |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/messi-mbappe-world-cup-final-argentina-france-11671392972 |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Arthur |first=Bruce |date=18 December 2022 |title=It was Messi. It was Mbappé. Argentina’s World Cup win over France was magnificent |newspaper=[[The Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/sports/worldcup/opinion/2022/12/18/it-was-messi-it-was-mbapp-argentinas-world-cup-win-over-france-was-magnificent.html |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Grez |first=Matias |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi cements his place among the greats after winning epic duel against Kylian Mbappé |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/12/18/football/lionel-messi-kylian-mbappe-greatest-world-cup-final-spt-intl/index.html |access-date=21 December 2022}}</ref> यो खेलपछि, मेसीले "म च्याम्पियनको रुपमा अझै खेल्न चाहन्छु" बताउँदै राष्ट्रिय टोलीबाट संन्यास लिनेबारे कुनै योजना नभएको स्पष्ट बनाए।<ref>{{cite news |last=Brown |first=Luke |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi to continue playing for Argentina after World Cup final victory |website=The Athletic |url=https://theathletic.com/4014345/2022/12/18/messi-argentina-retirement-plans/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref> == मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा == {{मुख्य|मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा}} == व्यक्तिगत जीवन == मेसी एक चरणमा, आफ्नो गृहनगर [[रोसारियो]]को माकारीना लीमोससँग रूमानी तरिकामा आवद्ध थिए। उनी भन्छन् कि जब उनी [[२००६ विश्वकप]] शुरू हुनु भन्दा केही दिन पहिले चोटबाट मुक्ति पाउनको लागि रोसारियो फर्किए थिए तब केटीको बुवाले नै उनीसँग परिचय गराएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359 |date=2013-01-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title= Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=''El Universal''|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}}</ref> अतीतमा पनि उनको नाम अर्जेन्टिनी मोडल [[लूसियाना सालाजार]]सँग जोडिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title= Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> जनवरी २००९मा उनले [[च्यानल ३३]]को एक कार्यक्रम "ह्याट-ट्रिक बार्सा"मा भने: "मेरो एउटा प्रेमिका छ र उनी अर्जेन्टिनामा बस्छिन, म निश्चिन्त र खुशी छु।"<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|publisher=''El Periódico de Catalunya''|date=2009-02-25|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028 |date=2009-06-10 }}</ref> उनी बार्सिलोना-एस्पेनयल डर्बी पछि, [[सिटजेस]]को एक कार्निवलमा एन्टोनेला रोकुजो नामक युवती सँग देखिए।<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=Italian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html |date=30 October 2010 }}</ref> रोकुजो पनि रोसारियो कै वासिन्दा हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=2009-02-24|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html |date=2012-03-27 }}</ref> फुटबल क्षेत्रमा उनको दुई काकाका छोराहरू [[म्याक्सी]] र [[इमान्युअल बियानकुची]] पनि छन। म्याक्सी पाराग्वेको क्लब ओलम्पियाका विङ्गर छन् र इमान्युअल बियानकुची स्पेनको गिरोना एफसीमा मध्यपंक्ति छन।<ref>{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=2007-08-20|accessdate=2009-11-03|language=Portuguese}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html |date=2009-02-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date=2009-10-20|accessdate=2009-11-03|language=German|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> भिडियो गेम [[प्रो इभोल्यूशन सकर २००९]] र [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०११]]को मुख्यपृष्ठमा उनको तस्बीर अङ्कित छ र उनी यस खेलको प्रचार अभियानमा पनि समावेश छन।<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=2008-08-01|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=PES Unites - Messi|publisher=PESunites.com|accessdate=2009-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm |date=2009-06-03 }}</ref> मेसी, [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०१०]]मा [[फर्नान्डो तोरेस|फर्नान्डो टोरेस]] सँग<ref>{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=2009-06-23|accessdate=2009-07-07|last=Orry|first=James}}</ref> देखिएका छन् र यसको [[मोशन कयाप्चरिङग]] र [[ट्रेलर]]मा पनि शामिल थिए।<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2009-06-02|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=2009-06-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle |date=2013-01-27 }}</ref> मेसीको प्रायोजन जर्मन स्पोर्ट्सवेयर कम्पनी [[एडिडास]]ले गरेको छ र उनी यसकोको [[टेलिभिजन विज्ञापनहरू]]मा पनि उनी देखिन्छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-27|accessdate=2009-08-16}}</ref> == कर छली == सन् २०१३ मा कर छलीको आशंकामा मेस्सीको आर्थिक मामिलामाथि अनुसन्धान भएको थियो। कर हेभन्स उरुग्वे र बेलिजमा रहेका अपतटीय कम्पनीहरू 2007 र 2009 को बीचमा प्रायोजन आम्दानीसँग सम्बन्धित करमा € 4.1 मिलियन छल्न प्रयोग गरियो। पनामामा 2012 मा स्थापित एक असंबद्ध शेल कम्पनी पछि पनामा पेपर्स डाटा लीकमा मेसिसको रूपमा पहिचान गरिएको थियो।। मेस्सी, जसले कथित योजनाको अज्ञानताको गुनासो गरे, स्वेच्छिक रूपमा अगस्ट 2013 मा € 5.1 मिलियनको बक्यौता तिर्यो। 6 जुलाई 2016 मा, मेस्सी र उनका बुबा दुबै कर छलीको दोषी पाए र क्रमशः 21 महिनाको जेल सजाय र निलम्बन गरिएको थियो। €1.7 मिलियन र €1.4 मिलियन जरिवाना तिर्नुहोस्। न्यायाधीशको सामना गर्दै उनले भने, "मैले भर्खर फुटबल खेलेको छु। मैले मेरो बुबा र वकिलहरूलाई विश्वास गरेकोले मैले सम्झौतामा हस्ताक्षर गरें र हामीले ती चीजहरूको जिम्मा उनीहरूले लिने निर्णय गरेका थियौं।" == करियरको तथ्याङ्क == === क्लबको तथ्याङ्क === २९ मे, २०११को तथ्याङ्क अनुसार<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate= 17 January 2010 |language=Spanish}}</ref><ref name="Argentina">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"|क्लब ! rowspan="2"|सिजन ! colspan="3"|लिग ! colspan="3"|कप<ref group="nb">[[कोपा डेल रे]] र [[सुपरकोपा डी एस्पाना]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[युरोप|यूरोप]] <ref group="nb">[[युरोपीयन सुपरकप]] र [[युरोपीयन च्याम्पियन्स लिग]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[क्लब विश्वकप]] ! colspan="3"|कुल |- !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट |- | rowspan="7"|'''[[बार्सिलोना]]''' | [[२००४-०५]] | ७ | १ | ० | १ | ० | ० | १ | ० | ० | - | - | - | ९ | १ | ० |- | [[२००५-०६]] | १७ | ६ | ३ | २ | १ | ० | ६ | १ | १ | - | - | - | २५ | ८ | ४ |- | [[२००६-०७]] | २६ | १४ | २ | ४ | २ | १ | ६ | १ | ० | ० | ० | ० | ३६ | १७ | ३ |- | [[२००७-०८]] | २८ | १० | १२ | ३ | ० | ० | ९ | ६ | १ | - | - | - | ४० | १६ | १३ |- | [[२००८-०९]] | ३१ | २३ | ११ | ८ | ६ | २ | १२ | ९ | ५ | - | - | - | ५१ | ३८ | १८ |- | [[२००९-१०]] | १७ | १५ | ६ | ४ | ३ | ० | ६ | २ | १ | २ | २ | ० | २९ | २२ | ८ |- | [[२०१०-११]] | ३३ | ३१ | १८ | ९ | १० | ३ | १३ | १२ | ३ | - | - | - | ५५ | ५३ | २४ |- ! colspan="2"| करियरको कुल !१७७ !११९ !५६ !३१ !२२ !६ !५९ !३७ !११ !२ !२ !० !२६९ !१८० !७३ |} === अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!खेल!!गोलहरू!!सहायता |- |rowspan=10|'''{{fb|ARG}} |२००५||५||०||० |- |२००६||७||२||१ |- |२००७||१४||६||३ |- |२००८||८||२||१ |- |२००९||१०||३||२ |- |२०१०||१०||२||२ |- |२०११||१३||४|| |- |२०१२||९||१२|| ‍|- |२०१३||७||६|| |- |२०१४||१३||८|| |- !colspan=2|कुल!!७६!!४५!!११ |} === अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू === {{Main|लियोनेल मेसीले गरेका अन्तराष्ट्रिय गोलहरू}} मेसी अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका वर्तमान सर्वाधिक गोलकर्ता हुन्।भने उनले आफ्नो अन्तरास्ट्रिय फुटबल करियरमा ५० गोलको कोसे-ढुङ्गा समेत पार गरिसकेका छन्। ===वर्ष अनुसार गोल=== ===प्रतियोगिता अनुसार गोल=== == सम्मान == === बार्सिलोना === * '''[[ला लिगा]] (५):''' [[सन् २००४-०५ को ला लिगा संस्करण|सन् २००४-०५]], [[सन् २००५-०६ को ला लिगा संस्करण|सन् २००५-०६]], [[सन् २००८-०९ को ला लिगा संस्करण|सन् २००८-०९]] [[सन् २००९-१० को ला लिगा संस्करण|सन् २००९-१०]] [[सन् २०१०-११ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१०-११]], [[सन् २०१५-१६ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१५-१६]], [[सन् २०१७-१८ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१७-१८]], [[सन् २०१८-१९ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१८-१९]] * '''[[स्पेनी कप]] (१):''' [[सन् २००८-०९ को स्पेनी कप|सन् २००८-०९]] * '''[[स्पेनी सुपरकप]] (३):''' सन् २००५, २००६, २००९ * '''[[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] (३):''' सन् २००५-०६, सन् २००८-०९ सन् २०१०-११ * '''युरोपेेेेेेेली सुपरकप (१):''' सन् २००९ * '''[[फिफा क्लब विश्वकप]] (१):''' सन् २००९ === अन्तर्राष्ट्रिय === * [[फिफा यु-२० विश्वकप]]: [[सन् २००५|२००५]] * [[ओलम्पिक स्वर्ण पदक]]: [[सन् २००८|२००८]] == मेसीको ५०० गोल == मेसीले आफ्नो खेल जीवनमा ५०० गोलको कोसे ढुङ्गा पनि पूरा गरी सकेका छन्। सर्वाधिक फिफा वर्षको उपाधि जित्न सफल मेसीले आफ्नो ५०० गोल सन् २०१६ अप्रिल १७ (ला लिगा) मा भ्यालेन्सिया विरूद्ध १ गोल गर्दै पूरा गरेका थिए तर उक्त ऐतिहासिक खेलमा भने उनको क्लब २-१ गोल अन्तरले पराजित हुन पुगेेेेेेेेको थियोे। साथै उनले सन् २००५ मे मा आल्बासेते विरूद्ध पहिलो वरिष्ठ टोलीको खेलमा गोल गरेका थिए। उनले ५०० गोल मध्ये ५० गोल राष्ट्रका लागि भने ४५० गोल क्लब बार्सिलोनाका लागि गरेका थिए। उनको ५०० गोल मध्ये ४०६ अथवा ७०% गोल देब्रे खुट्टाले गरेका थिए। == व्यक्तिगत == * [[फिफा यु-२० विश्वकप शीर्ष स्कोरर]]: २००५ * [[फिफा यु-२० विश्वकप प्रतियोगिता खेलाडी]]: २००५ * [[कोपा अमेरिका प्रतियोगिता युवा खेलाडी]]: २००७ * [[यु-२१ वर्षको युरोपेली फुटबल खेलाडी]]: २००७ * [[अर्जेन्टिनाको वर्ष खेलाडी]]: २००५, २००७, २००९ * [[फिफाप्रो वर्षको विशेष युवा खेलाडी]]: २००६-०७, २००७-०८ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८, * [[वर्षको विश्व फुटबल युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८ * [[प्रिमियो डन बेलन (ला लिगा सर्वश्रेष्ठ विदेशी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[इएफई ट्रफी (ला लिगामा उत्कृष्ट इबेरो अमेरिकी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[फिफाप्रो विश्वका दस उत्कृष्ट]]: २००६-०७,, २००७-०८, २००८-०९ * [[युरोपेली वर्षको टोली]]: २००७-०८, २००८-०९ * [[फिफा वर्षको टोली]]: २००८, २००९ * [[युरोपेली च्याम्पियन्स लिग शीर्ष स्कोरर]]: २००८-०९ * [[ट्रोफियो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फरवर्ड]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फुटबलर]]: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ खेलाडी: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ स्ट्राइकर: २००८-०९ * [[ओन्ज डी' ओर]]: २००९ * [[फिफा बेलोन डी' ओर]]: २००९, २०१०,२०११,२०१२ * [[फिफा वर्ष खेलाडी]]: २००९ * [[फिफा क्लब विश्वकप गोल्डन बल]]: २००९ * [[टोयोटा पुरस्कार]]: २००९ * [[फिफा वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: १९९६, १९९७, २००२ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व खेलाडी]]: २००८-०९ * [[विश्वकप गोल्डेन बल]] २०१४ * [[फिफा बेलोन डी’ओर]] २०१५ == नोट == <references group="nb"></references> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lionel Messi|लियोनेल मेसी}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html लियोनल मेसीको जीवनी]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} बार्सिलोना फुटबल क्लबको आधिकारिक वेबसाइटमा * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html लियोनल मेसीको खेल तथ्याङ्क] फिफा डटकममा * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 जानकारी ] - फुटबल लाइनअफ डटकममा * [https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ लियोनल मेस्सी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826165735/https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ |date=2022-08-26 }} - पेलेको कीर्तिमान मेस्सीले तोडे {{फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीहरू}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] fxoubm4yrx3abvxeq9m3s9e0m9sau82 0 26322 1362488 1293987 2026-06-20T07:39:27Z Saddam19 69664 1362488 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Bariyarpur Bara District.jpg |image_caption = बरियारपुर, बारा |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalBaraDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = बारा जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[बारा जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =7.9 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 11637 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.01|85.06|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[बारा जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ११६३७ रहेको थियो जसमध्ये ५८२१ पुरुष र ५८१६ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७८५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[महागढीमाई नगरपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकका १-४,९ वडाहरू महागढीमाई नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ५-८ वडाहरू वडा नम्बर २ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:बारा जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:बारा जिल्लाका ठाउँहरू]] fvhqtf9290v5y4a9sc1borebz8n0giw 0 26370 1362444 1323560 2026-06-20T03:26:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362444 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = रियल म्याड्रिड | image = [[चित्र:Logo Real Madrid.png|frameless|160px]] | fullname = रियल म्याड्रिड क्लब डे फुटबल<br />(Real Madrid Club de Fútbol)<ref name="Real Madrid Club de Fútbol">{{cite web| title = Real Madrid Club de Fútbol | url = http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&IDParam=15| publisher = Liga de Fútbol Profesional | accessdate =22 February 2009| language=Spanish}}</ref> | nickname = {{Nowrap|''लस ब्लान्कस''(The Whites)}} {{Nowrap|''लस मरेगन्गस''(The Meringues)''}} {{Nowrap|[[लस ग्यालाक्टिकस]]'' (The Superstars)}} <!-- Los Galacticos is not a nickname for the club it refers to a group of players only. --> | founded = ६ मार्च १९०२<br />''म्याड्रिड फुटबल क्लब''<ref name="Real Madrid turns 106 (I)">{{cite web|title = Pre-history and first official title (1900–1910) | url = http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_(I).htm | publisher = Realmadrid.com | accessdate =12 July 2008|author=Luís Miguel González}}</ref> | ground = [[सान्टियागो बर्नबेउ स्टेडियम]], [[म्याड्रिड]], ([[स्पेन]]) | capacity = ८१,०४४ <ref>{{Cite news|url=http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium|title=Santiago Bernabéu Stadium {{!}} Real Madrid CF|work=Real Madrid C.F. - Web Oficial|access-date=2017-08-26|language=en}}</ref> | chrtitle = अध्यक्ष | chairman = [[फ्लोरेन्टिनो पेरेज]] | mgrtitle = म्यानेजर | manager = [[कार्लो ऐन्सेलोत्ती]] | league = [[ला लिगा]] | season = [[२०२४-२५ La Liga|२०२४-२५]] | position = ला लिगा, प्रथम | current = २०२४-२०२५ Real Madrid C.F. season | pattern_la1 = _realmadridcf2324h | pattern_b1 = _realmadridcf2324h | pattern_ra1 = _realmadridcf2324h | pattern_sh1 = _realmadridcf2324h | pattern_so1 = _realmadridcf2324hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadridcf2324a | pattern_b2 = _realmadridcf2324a | pattern_ra2 = _realmadridcf2324a | pattern_sh2 = _realmadridcf2324a | pattern_so2 = _realmadridcf2324al | leftarm2 = 000030 | body2 = 000030 | rightarm2 = 000030 | shorts2 = 000030 | socks2 = 000030 | pattern_la3 = _realmadridcf2324t | pattern_b3 = _realmadridcf2324t | pattern_ra3 = _realmadridcf2324t | pattern_sh3 = _realmadridcf2324t | pattern_so3 = _realmadridcf2324tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | website = http://www.realmadrid.com <!--Do not add kits that display logos or crests as this is against Wikipedia's copyright policies. A discussion is happening at [[Wikipedia talk:WikiProject Football/Archive 71#Logos on kits|Kits]]--> }} '''रियल म्याड्रिड''' वा '''रियल म्याड्रिड क्लब डे फुटबल''' [[म्याड्रिड]], [[स्पेन]]मा अवस्थित व्यवसायिक फुटबल क्लब हो। यसको स्थापना १९०२ मार्च ६ मा ''म्याड्रिड फुटबल क्लब'' नाममा भएको थियो। स्थापनाकालदेखि नै सेतो जर्सी लगाउने यस क्लबलाई ''लस ब्लान्कस''(द ह्वाइट्स) पनि भनिन्छ। स्पेनिस भाषामा रियलको अर्थ रोयल हुन्छ, स्पेनका तत्कालिन राजाले सन १९२० मा ''म्याड्रिड फुटबल क्लब'' लाई रोयल उपाधी र निशानी (चिन्ह) प्रदान गरेका थिए। रियल म्याड्रिड विश्वमा सबैभन्दा धेरै समर्थक भएका खेलका टिमहरु मध्ये एक हो।<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). "The Global Economics of Sport". p. 65. Routledge,</ref> यो ला लिगाको तीन संस्थापक क्लबहरुमध्ये एक हो। ला लिगामा रियल म्याड्रिड कहिल्यै पनि पहिलो श्रेणीबाट घटुवा भएको छैन (बार्सिलोना र एथ्लेटिक बिल्बाओ समेत)। फुटबलमा यस क्लबको केही प्रतिस्पर्धाहरु लामो समयदेखि कायम छन, ती मध्ये एल क्लासिको (बार्सिलोना विरुद्ध) र म्याड्रिड डर्बी (एत्लेटिको म्याड्रिड विरुद्ध) चर्चित छन। स्पेन र युरोपमा रियल म्याड्रिड महारथी फुटबल क्लबको रूपमा स्थापित छ। क्लबले सन १९५० को दशकमा लगातार ५ पटक युरोपियन कप र ७ वर्षमा ५ पटक लिग जितेको थियो। स्टेफानो, पुस्कास, गेन्टो आदि खेलाडी रहेको उक्त समयको टिमलाई कतिपयले फुटबल जगतको अहिले सम्मकै सर्बोत्कृष्ट टिम मान्छन।<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html | title=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time | date=23 May 2011 | publisher = BBC | accessdate=19 March 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid | title=The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60 | date=22 May 2013 | work = The Guardian | accessdate=19 March 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://footballsgreatest.weebly.com/real-madrid-1955-1960.html | title=Real Madrid 1955–1960 | publisher = Football's Greatest | accessdate=19 March 2015}}</ref> स्पेनमा रियल म्याड्रिडले ७० उपाधीहरू जितेको छ, जसमा किर्तिमानी ३५ ला लिगा, २० कोपा डेल रे, १३ स्पेनिस सुपरकोपा सहित अन्य छन।<ref>{{cite web|title = World Football: The 11 Most Successful European Clubs in History | url = http://bleacherreport.com/articles/510011-world-football-the-11-most-successful-european-clubs-in-history/page/12 | accessdate =22 January 2012}}</ref> युरोप र विश्वमा यस क्लबले १४ युरोपियन च्याम्पियन्स लिग, २ युइएफए कप, ४ युइएफए सुपर कप, ३ इन्टरकन्टिनेन्टल कप र ५ फिफा क्लब वर्ल्डकप सहित किर्तिमानी २६ उपाधीहरु जितेको छ। सन २००० मा फिफाले रियल म्याड्रिडलाई २० औँ शताब्दीको सर्बोत्कृष्ट फुटबल क्लब घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20070423161359/http://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |title=The FIFA Club of the Century |publisher=[[FIFA]] |date=1 December 2000 |accessdate=11 May 2017}}</ref> सन २०१७ मा रियल म्याड्रिड लगातार ३ सिजन नयाँ स्वरूपको च्याम्पियन्स लिग जित्ने पहिलो क्लब बन्न सफल भयो।<ref>{{cite web |url=http://kassiesa.home.xs4all.nl/bert/uefa/data/method4/trank2015.html |title=UEFA Team Ranking 2016 |publisher=xs4all.nl |date=1 December 2000 |accessdate=22 May 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629035207/http://kassiesa.home.xs4all.nl/bert/uefa/data/method4/trank2015.html |date=29 June 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/ |title=UEFA rankings for club competitions |publisher=[[UEFA]] |accessdate=22 May 2017}}</ref> ==इतिहास== म्याड्रिडमा फुटवल को सुरुवात क्याबरिज तथा अक्सफोड विश्विद्यालयका विद्यार्थीले गरेका थिए ,स्न १९०० मा स्काइ फुटबल समुह वनाइ आइतवार खेल खेल्दथे पछी सो समुहमा विभाजन आयो र जुआन प्याड्रस र कार्लोस प्याड्रस, नयाँ क्लब म्याड्रिड फटबल क्लब स्न १९०१ मा बन्यो र स्न १९०२मा आधिकारिक रूपमा दर्ता(गठन) भयो <ref>{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1900-1910-juan-padros-and-julian-palacios-found-madrid |title=म्याड्रिड काे इतिहास}}</ref> । आधिकारिक रूपमा दर्ता भएको ३ बर्ष पछाडी म्याड्रिडले पहिलो उपाधीको रुपमा स्पेनिश कप एथलेटिक बिलबाओलाई हराउदै जित्यो । १९२०मा राजा अल्फन्सो तेह्रोले म्याड्रिडलाई रियल (रोयल राजकीय)को उपाधि प्रधान गरे क्लबको नाम रियल म्याड्रिड भयो । सन् १९३१ को दोस्रो स्पेनी गणतन्त्रका कारण रियल नाम हटाउन परेको थियो । सन् १९२९ मा स्पेनिश फुटबल लिग सरु भएपछी पहिलो पटक १९३१÷३२ सिजमा उपाधी जित्यो र अर्काे बर्ष पनि रियले नै स्पेनिश फुटबल लिग जित्यो । स्पेनिश गृहयुद्ध सकिएपछी १९४५मा स्यान्टियागो बर्नाबाउ रियल म्याड्रिडको अध्यक्षहुदा एस्टाडियो रियल म्याड्रिड क्लब डे फटबोल (रङ्गगशाला) र सियुदाद डेपोर्टिभा (प्रशिक्षण केन्द्र) पुन निर्माण तथा १९५०मा युवा एकेडेमी बनेकोे थियो र उनको ३५ बर्षको कार्याकालमा विदेशी विश्व स्तरीय खेलाडीहरुलाई क्लबमा अनुबन्धन गर्ने रणनीति बनेको थियो,उक्त समयमा अर्जेन्टिनीयन अल्फ्रेडो डि स्टोफानो जस्ता विश्व प्रसिध खेलाडीहरु अनसबन्धन गरेका थिए। सोही समयमा अहीले यूइएफए च्याम्पियन्स लिग भनिने युरोपिन कप्प १९५६ देखी १९६० सम्म लगातार ५ पटक जितेको थियो । सन् १९७८ जुन ८ मा उन्को निधन भएको थियो । २०००मा फुटबलको अन्तर्राष्ट्रिय निकाय फिफाले शताब्दीको उत्कृष्ट क्लब घोषित गरेको थियो । २००० जुलाइमा फ्लोरेन्टिनो पेरेज क्लबको यूरो २७०मिलियन ऋण मुक्त गर्ने र क्लबलाइ आधुनिकरण गर्ने घोषणा गरेका थिए र अध्यक्ष मनोनित भएपछी प्रतिद्वंद्वी क्लब बार्सिलोना बाट लुइस फिगोलाई अनुबन्धन गरे र ग्यालक्टिकोस युगको सुरुवात गरेका थिए । उक्त समयमा रियलले विश्व प्रसिद जिनेदिन जिदान,रोनाल्डो नाजारियो,फिगो,डेभिड बेक्हम, फावियो क्यानाभारो जस्ता खेलाडी लाई रियाल ल्याएको थियो र २००५मा जिलियो, रोविनहो, सर्जियो रामोस जस्ता युवा खेलाडीलाइ अनुबन्धन गरेको थियो <ref>{{cite web |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/71397.html|title= रियलका नं ९ हरू publisher=hamrokhelkud.com}}</ref> तर पनि रियलले २००२ मा यूसियल २००३मा ला लिगा पनि जितेपनि अरु कप नजितेको कारण २००६ मा फ्लोरेन्टिनो पेरेजले राजीनामा गरे र उनि पछी रामान काल्डेरोन रियलका अध्यक्ष भए। सन् २००९मा फ्लोरेन्टिनो पेरेज फेरी अध्यक्ष मनोनित भए र काकालाई मिलानबाट ५६मिलियन यूरोमो र फेरी क्रिस्टियानो रोनाल्डोलाइ म्यानचेस्टर युनाइटेडबाट ८० मिलियन यूरोमा विश्व कीर्तिमान तोडै रियलमा अनुबन्धन गरे<ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/posts/6388608-on-this-day-in-2009-cristiano-ronaldo-signs-for-real-madrid-from-manchester-united |title=राेनाल्डाेलाइ रियलअाएकाे दिन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925113105/https://www.90min.com/posts/6388608-on-this-day-in-2009-cristiano-ronaldo-signs-for-real-madrid-from-manchester-united |date=2021-09-25 }}</ref> र पुन ग्यालक्टिकोस युग÷नीति सुरुगरेका थिए । == रङ्गशाला == [[चित्र:Panoramica 002 - Estadio Santiago Bernabeu.jpg|thumb|right|200px|दर्शकले भरिएको सान्टियागो बर्नबेउ रङ्गशाला]] == सम्मान == ==सिजन== {{Main|रियल म्याड्रिडका सिजनहरू}} == खेलाडीहरू == जनवरी २२, २०२० को आधारमा<ref name="Squad">{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/futbol/plantilla |title=Plantilla de Jugadores del Real Madrid &#124; Real Madrid CF |publisher=Realmadrid.com |accessdate=22 July 2017|language=Spanish}}</ref> === टिममा === {{Fs start}} {{fs player|no=१|pos=GK|nat=FRA|name= अल्फोन्स एरिओला|other= [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट लोनमा}} {{fs player|no=२|pos=DF|nat=ESP|name=[[ड्यानियल कार्भजल]]}} {{fs player|no=३|pos=DF|nat=BRA|name= [[एडर मिलिटो]]}} {{fs player|no=४|pos=DF|nat=ESP|name=[[सर्जियो रामोस]]|other=[[कप्तान (फुटबल)|कप्तान]]}} {{fs player|no=५|pos=DF|nat=FRA|name=[[राफाएल भरान]]|other=[[कप्तान (फुटबल)#उप-कप्तान|उप-कप्तान]]}} {{fs player|no=६|pos=DF|nat=ESP|name=[[नाचो]]}} {{Fs player|no=७|pos=FW|nat=BEL|name=[[एडन हजार्ड]]}} {{fs player|no=८|pos=MF|nat=GER|name=[[टोनी क्रूस]]}} {{fs player|no=९|pos=FW|nat=FRA|name=[[करिम बेन्जेमा]]|other=[[कप्तान (फुटबल)#उप-कप्तान|उप-कप्तान]]}} {{fs player|no=१०|pos=MF|nat=CRO|name=[[लुका मोड्रिच]]}} {{fs player|no=११|pos=FW|nat=WAL|name=[[ग्यारेथ बेल]]}} {{fs player|no=१२|pos=DF|nat=BRA|name=[[मार्सेलो]]|other=[[कप्तान (फुटबल)#उप-कप्तान|उप-कप्तान]]}} {{Fs player|no=१३|pos=GK|nat=BEL|name=[[थिबोउ कोर्टवा]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=१४|pos=MF|nat=BRA|name=[[काजिमिरो|कासीमिरो]]}} {{Fs player|no=१५|pos=MF|nat=URU|name=[[फेडरिको भल्भर्डे]]}} {{fs player|no=१६|pos=MF|nat=COL|name=[[जेम्स रोदृगेज]]}} {{Fs player|no=१७|pos=FW|nat=ESP|name=[[लुकास भाजक्वेज]]}} {{fs player|no=१८|pos=FW|nat=SRB|name=[[लुका योभिच]]}} {{Fs player|no=२०|pos=MF|nat=ESP|name=[[मार्को एसेन्सिओ]]}} {{Fs player|no=२१|pos=MF|nat=ESP|name=[[ब्राहिम डियाज]]}} {{Fs player|no=२२|pos=MF|nat=ESP|name=[[इस्को]]}} {{Fs player|no=२३|pos=DF|nat=FRA|name=[[फर्लाण्ड मेन्डी]]}} {{Fs player|no=२४|pos=FW|nat=DOM|name=[[मारिआनो डियाज]]}} {{Fs player|no=२५|pos=FW|nat=BRA|name=[[भिनिसियस जुनियर]]}} {{Fs player|no=२७|pos=FW|nat=BRA|name=[[रोड्रिगो सिल्भा]]}} {{Fs end}} === लोनमा === {{Fs start}} {{Fs player|no=—|nat=UKR|pos=GK|name=एन्द्रिय लुनिन|other=३० जुन २०२० सम्म रियल ओभिएदो स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=GK|name=मोहा रामोस|other=३० जुन २०२० सम्म बरमिङहम, बेलायतमा}} {{Fs player|no=—|nat=FRA|pos=GK|name=लुका जिदान|other=३० जुन २०२० सम्म रेसिङ डे स्यान्टान्डर, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=MAR|pos=DF|name=अच्राफ हाकिमी|other=३० जुन २०२० सम्म [[बोरुसिया डर्टमन्ड‎]], जर्मनीमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=DF|name=अल्वारो ओद्रियोजोला|other=३० जुन २०२० सम्म [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]], जर्मनीमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=DF|name=सर्जियो रेगिलन|other=३० जुन २०२० सम्म सेभिया, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=DF|name=जावि स्यान्चेज|other=३० जुन २०२० सम्म रियल भायाडोलिड, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=DF|name=जिसस भाल्लेजो|other=३० जुन २०२० सम्म ग्रानाडा, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=MF|name=ड्यानि सेबायोस|other=३० जुन २०२० सम्म [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]], बेलायतमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=MF|name=अल्बर्टो फर्नान्डेज||other=३० जुन २०२० सम्म फ्युएन्लाब्राडा, स्पेनमा}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=MF|name=जोर्गे डे फ्रुटोस|other=३० जुन २०२० सम्म रायो भाएकानो, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=JPN|pos=MF|name=टाकेफुसा क्युबो|other=३० जुन २०२० सम्म मायोर्का, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=NOR|pos=MF|name=मार्टिन ओडेगार्ड|other=३० जुन २०२० सम्म रियल सोसियाड्याड, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=MF|name=ओस्कार रोदृगेज|other=३० जुन २०२० सम्म लेगानेस, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=MF|name=अल्बर्टो सोरो|other=३० जुन २०२० सम्म रियल जारागोजा, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=PAR|pos=FW|name=सर्जियो डियाज|other=३१ डिसेम्बर २०२० सम्म सेर्रो पोर्तेन्यो, पाराग्वेमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=FW|name=ड्यानि गोमेज|other=३० जुन २०२० सम्म टेनेराईफ, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=FW|name=बोर्जा मायोराल|other=३० जुन २०१९ सम्म लेभान्टे, स्पेनमा}} {{Fs player|no=—|nat=ESP|pos=FW|name=ह्युगो भाल्लेजो|other=३० जुन २०२० सम्म डेपोर्टिभो ला कोरुना, स्पेनमा}} {{Fs end}} ==व्यवस्थापन तथा कर्मचारी== === प्रशिक्षकहरु === {| class="wikitable" !पद !कर्मचारी |- |मुख्य प्रशिक्षक |[[जिनेदिन जिदान]] |- |सहायक प्रशिक्षक |डेभिड बेटेनि |- |गोलरक्षा प्रशिक्षक |रोबर्टो भाज्क्वेज |- |- |फिटनेस प्रशिक्षक/ खेल थेरापीस्ट |जाभीएर माल्लो |- |खेल थेरापीस्ट |जोसे कार्लोस जि प्यार्रालेस |} === प्रशासकहरु === {| class="wikitable" !पद !कर्मचारी |- |अध्यक्ष |फ्लोरेन्टिनो पेरेज |- |पहिलो उपाध्यक्ष |फर्नान्डो फर्नान्डेज तापिआस |- |दोस्रो उपाध्यक्ष |एडुआर्डो फर्नान्डेज डे ब्लास |- |मानार्थ अध्यक्ष |फ्रान्सिस्को गेन्टो |- |बोर्ड सचिव |एनरिके सान्चेज गोन्जालेज |- |मुख्य निर्देशक |जोशे एन्जेल सान्चेज |- |अध्यक्षको कार्यालयको निर्देशक |म्यानुएल रेडोन्डो |- |सामाजिक क्षेत्रको निर्देशक |जोशे लुईस सान्चेज |} ==जितेका उपाधिहरू== ===ला लिगा=== ===कोपा डेल रे कप=== ===स्पेनिस सुपर कप=== ===युइएफए च्याम्पियन लिग=== ===फिफा क्लब विश्व कप=== == बाहिरि लिङ्कहरू == {{Commons category|Real Madrid}} {{Wikinews category|Real Madrid}} *{{Official website|http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Home.htm}} {{ar icon}} {{en icon}} {{ja icon}} {{es icon}} *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season%3D2012/clubs/club%3D50051/profile/index.html Real Madrid C.F.] at [[UEFA]] *[http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&IDParam=15&language=en-GB Real Madrid C.F.] at [[La Liga]] {{en icon}} {{es icon}} * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e2.html Real Madrid C.F.] at BDFutbol {{Commonscat|Real Madrid}} hiwiki == सन्दर्भ सूची == {{Reflist}} [[श्रेणी:फुटबल क्लबहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल क्लबहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिड]] ozdwtdo5ap5wl9gdx3mjqi1rx1joekm 0 27325 1362413 1362066 2026-06-20T00:49:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362413 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox tennis biography | playername = मारिया सारापोभा | nickname = | image = Sharapova MA14 (19) (14424740324).jpg | caption = २०१४ म्याड्रिड ओपनमा सारापोभा | country = रसिया | residence = [[ब्राडेन्टन, फ्लोरिडा]], संयुक्त राज्य अमेरिका | datebirth = {{birth date and age|df=yes|1987|4|19}} | placebirth = [[न्यागन]], [[रुस]], सोभियत सङ्घ | height = {{height|m=1.88}}<ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/09/maria-sharapova-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Maria Sharapova Statistics |publisher=Celebrity Measurements |date= |accessdate=2015-01-29}}</ref> | weight = {{convert|59|kg|lb}} | turnedpro = १९ अप्रिल २००१ | plays = दायाँहाते (दुई-हाते ब्याकह्यान्डेड) | careerprizemoney = <small>अमेरिकी डलर:</small>१३,९९०,०९४ | singlesrecord = ३५६ – ८५ (८१.०%) | singlestitles = २२ डब्लयूटिए | highestsinglesranking = '''नं. १''' (२२ अगस्ट २००५) | currentsinglesranking = नं. ६ (६ जुन २०११)<ref>WTA official site: [http://www.wtatour.com/page/RankingsSingles/ WTA Singles Rankings]</ref> | AustralianOpenresult = '''वि''' ([[2008 Australian Open - Women's Singles|२००८]]) | FrenchOpenresult = सेमीफाइनल ([[2007 French Open - Women's Singles|२००७]]) | Wimbledonresult = '''वि''' ([[2004 Wimbledon Championships - Women's Singles|२००४]]) | USOpenresult = '''वि''' ([[2006 U.S. Open - Women's Singles|२००६]]) | Othertournaments = Yes | WTAChampionshipsresult = '''वि''' ([[:en:2004 WTA Tour Championships|२००४]]) | doublesrecord = २३–१७ | doublestitles = ३ | highestdoublesranking = ४१ (१४ जुन २००४) | AustralianOpenDoublesresult = २आर (२००३, २००४) | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = २आर (२००३) | updated = January 10, 2011 }} '''मारिया युर्येव्ना सारापोभा''' ([[रुसी भाषा|रुसी]]: Мария Юрьевна Шарапова, {{IPA-ru|mɐˈrʲijə ʂɐˈrapəvə|IPA|Maria_sharapova.ogg}}; जन्म १९ अप्रिल १९८७) एक पूर्व विश्वको नम्बर १ रूसी पेशेवर टेनिस खेलाडी हुन। सारापोभाले २००४ विम्बल्डन, २००६ यूएस ओपन र २००८ अस्ट्रेलियन ओपन मिलाएर तीन ग्रान्ड स्लाम एकल उपाधि सहित २३ डब्ल्यूटीए एकल उपाधि जितीसकेकि छन। ==सुरुवाती जीवन== मारिया युरिभ्ना शारापोभा १९ अप्रिल १९८७ मा Nyagan, रूसको SFSR, सोभियत संघमा जन्मिइन्। उनका आमाबाबु, युरी शारापोभ र यलेना, Gomel, बेलारूस SSR का हुन्। १९८६ को चर्नोबिल आणविक दुर्घटना का क्षेत्रीय प्रभावको चिन्ता गर्दै, उनीहरूले मारिया जन्मिनु अघि थोरै समय अघि आफ्नो जन्मस्थल छोडे।<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wtatour/2309886/Sharapova-still-haunted-by-Chernobyl.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wtatour/2309886/Sharapova-still-haunted-by-Chernobyl.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Sharapova still haunted by Chernobyl|publisher=The Telegraph|date=27 March 2007|access-date=26 February 2020|author=Mark Hodgkinson}}{{cbignore}}</ref><ref name="ITH_2007_08_13">{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14164248/|publisher=[[Lenta.ru]]|script-title=ru:Шарапова, Мария|trans-title=Sharapova, Maria|language=ru|access-date=29 April 2013}}</ref> ===टेन्निस परिचय=== १९९० मा, जब स्यारापोभा तीन वर्षकी थिइन्, परिवारले सोचि, रूसमा सरे। उनका बुबा, यूरी, अलक्जान्डर काफेल्निकोभसँग साथी बने, जसको छोराले यवगेनीले पछि दुई ग्रान्ड स्लाम सिंगल्स उपाधि जित्ने थिए र रूसको पहिलो विश्व नम्बर १ र्यांकको टेन्निस खेलाडी बन्ने थिए। अलक्जान्डरले १९९१ मा, जब स्यारापोभा चार वर्षकी थिइन्, उनलाई पहिलो टेन्निस राकेट दिए, र त्यसपछि उनले स्थानीय पार्कमा आफ्नो बुबासँग नियमित अभ्यास गर्न सुरु गरिन्।<ref name="times">{{cite news|author=Paul Kimmage|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article3177376.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918015756/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article3177376.ece|url-status=dead|archive-date=18 September 2008|title=The Big Interview: Maria Sharapova|work=[[The Times]]|date=13 January 2008|access-date=23 July 2008|location=London}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918015756/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article3177376.ece |date=18 September 2008 }}</ref> मारिया ले आफ्नो पहिलो टेनिस पाठ अनुभवी रुसी प्रशिक्षक युरी युट्किनसँग लिइन्, जसले उनलाई खेलिरहेको देख्दा तुरुन्तै प्रभावित भए र उनको 'असाधारण हात-आँखा समन्वय' नोट गरे।"<ref name="Article">{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/hp/front/masha-was-a-star-at-four-7231548.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707185603/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-11732071-masha-was-a-star-at-four.do |url-status=live |archive-date=7 July 2011 |author=Will Stewart |work=London Evening Standard |location=UK |title='Masha' was a star at four |date=2 July 2004 |access-date=12 June 2010 }}</ref> ===व्यावसायिक प्रशिक्षणको सुरुवात=== १९९३ मा, छ वर्षको उमेरमा, शारापोभाले मास्कोमा भएको टेनिस क्लिनिकमा भाग लिइन् जुन मार्टिना नव्रातिलोवाले सञ्चालन गर्नुभएको थियो, जसले उनलाई फ्लोरिडा, ब्राडेन्टनस्थित आईएमजी एकेडेमीमा निक बुलेटेरीसँग व्यावसायिक प्रशिक्षण लिन सिफारिस गर्नुभयो। बुलेटेरीले अँ पहिले आन्द्रे अगासी, मोनिका सेल्स, र आना कर्निकोवाजस्ता खेलाडीहरूलाई प्रशिक्षण दिनुभएको थियो।<ref name="times"/> सीमित आर्थिक स्रोतहरू भएकाले, युरी शारापोभले त्यो रकम ऋण लिए जसले उनलाई र उनकी छोरीलाई, जसले दुवैले अंग्रेजी बोल्न सक्दैनथे, संयुक्त राज्य अमेरिका यात्रा गर्न सक्षम बनायो, र उनीहरूले १९९४ मा त्यो गरे।<ref name="Article" /> भिषा प्रतिबन्धले शारापोभाको आमालाई दुई वर्षसम्म उनीहरूसँग सामेल हुनबाट रोक्यो।<ref name="ITH_2007_08_13"/> संयुक्त राज्य अमेरिका$700 बचत लिएर फ्लोरिडा पुग्दा,<ref name="Article" /> शारापोभाको बुवाले उनका पाठहरूका लागि खर्च जुटाउन विभिन्न कम तलब भएका जागिरहरू गर्नुभयो जबसम्म उनी अकादमीमा भर्ना हुन पर्याप्त पुरानो भइन्। सुरुमा उनी रिक म्याचीसँग प्रशिक्षण लिँथिन्। तर १९९५ मा, उनलाई [[IMG (company)|IMG]] ले साइन गर्यो, जसले हरेक वर्षको $३५,००० तिर्ने सहमति दियो ताकि शारापोभा अकादमीमा बस्न सकुन् र अन्ततः उनी ९ वर्षको उमेरमा भर्ना हुन सकिन्।<ref name="times"/> == सन्दर्भ == {{reflist|colwidth=30em}} {{Commonscat|Maria Sharapova|मारिया सारापोभा}} [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:टेनिस खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:महिला टेनिस खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] 2fuxjkcjrn4g5q7cybmnt8b0vmfn0md 0 27675 1362466 1047692 2026-06-20T05:28:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362466 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Flag of WHO.svg|thumb|150px|विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको ध्वज]] '''विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन''' (डब्‍ल्‍यूएचओ) विश्वका देशहरू [[स्वास्थ्य]] सम्बन्धि समस्याहरूमाथि आपसी सहयोग एवम् मानक विकसित गर्ने संस्था हो । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका १९३ सदस्य [[देश]] तथा दुइ सम्बद्ध सदस्य छन् । यो [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को एउटा अनुषांगिक एकाई हो। यस संस्थाको स्थापना ७ [[अप्रिल]] [[१९४८]]मा गरिएको थियो । यस कारण प्रत्येक साल ७ [[अप्रिल]]का दिन विश्व स्वास्थ्य [[दिवस]]को रूपमा मनाइन्छ । [[नेपाल]] पनि विश्व स्वास्थ्‍य सङ्गठनको एक सदस्य देश हो र यसको नेपाली मुख्यालय नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]मा स्थित छ । <ref>[https://web.archive.org/web/20120604010231/http://www.who.int/mediacentre/events/2006/dgelection/en/index.html]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{दिवसहरू}} {{ठुटो}} ==बाह्य कडीहरू== [http://www.who.int विश्व स्‍वास्‍थ्‍य सङ्गठन] [[श्रेणी:दिवसहरू]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय दिवसहरू]] pgvh915f9g5mw89hweqzp79jihubido 0 27820 1362394 1166542 2026-06-19T22:36:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362394 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox football biography | playername = बोयन क्रिकिच | image = Photo of Bojan Krkic.jpg | fullname = बोयन क्रिकिच पेरेज | dateofbirth = {{birth date and age|1990|08|28|df=y}} | cityofbirth = [[लिन्योला]] | countryofbirth = [[स्पेन]] | height = {{height|m=1.70}} <ref name="Bojan Krkic Pérez">{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/bojan.html | title = Bojan Krkic Pérez | accessdate = 9 May 2010 | publisher = fcbarcelona.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504022015/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/bojan.html |date=4 May 2010 }}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] / [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[A.S. Roma]] | clubnumber = १४ | youthyears1 = १९९९&ndash;२००६ | youthclubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २००६&ndash;२००७ | years2 = २००७&ndash;२०११ | years3 = २०११&ndash; | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना ख]] | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubs3 = [[A.S. Roma]] | caps1 = २२ | caps2 = ११२ | caps3 = ० | goals1 = १० | goals2 = २७<!--LEAGUE APPS & GOALS ONLY --> | goals3 = ० | nationalyears1 = २००६&ndash;२००७ | nationalyears2 = २००७&ndash; | nationalyears3 = २००८&ndash; | nationalyears4 = २००७&ndash; | nationalteam1 = [[स्पेन यू-१७]] | nationalteam2 = [[स्पेन यू-२१]] | nationalteam3 = [[स्पेन]] | nationalteam4 = [[क्याटालोनिया]] | nationalcaps1 = २० | nationalcaps2 = १७ | nationalcaps3 = १ | nationalcaps4 = ४ | nationalgoals1 = १६ | nationalgoals2 = ४ | nationalgoals3 = ० | nationalgoals4 = ५ | pcupdate = ८ जनवरी २०११ | ntupdate = २८ मार्च २०११ }} '''बोयन क्रिकिच पेरेज''' ({{IPA-es|ˈboʝaŋ ˈkiɾkitʃ ˈpeɾeθ}};<ref>In isolation, ''Bojan'' is pronounced {{IPA-es|ˈboʝan|}}.</ref> {{lang-sr-Cyrl|Бојан Кркић Перез}}, {{IPA-sh|bǒjan kr̩̂kitɕ pěrez|pron}}; जन्म २८ अगस्ट १९९०), '''बोयन'''को रूपमा पनि परिचित, एक स्पेनी [[फुटबल खेल|फुटबल खेलाडी]] हुन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Bojan Krkić|बोयन क्रिकिच}} * {{Soccerbase|47344}} * {{BDFutbol|4092}} * [http://www.bdfutbol.com/en/p/j4092.html?cat=SEL National team data] at BDFutbol * {{NFT player|24799}} * [https://www.bojan-krkic.com/ Stoke City FC profile] * {{FIFA player|269896}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] {{Footballer-stub}} o3o9sxo3dmlsu92nu4cazvi2asocyl6 0 33980 1362463 1168220 2026-06-20T04:53:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362463 wikitext text/x-wiki '''वाचस्पति मिश्र''' (९०० - ९८० ई) [[भारत]]का [[दार्शनिक]] थिए जसले अद्वैत वेदान्तको [[भामती]] नामक सम्प्रदाय स्थापित गरे । ऊनी [[प्राचीन मिथिला विश्वविद्यालय]] को विद्वान थिए । वाचस्पति मिश्रले [[नव्य-न्याय]] दर्शनमा आरम्भिक कार्य पनि गरे जसलाई [[मिथिला]]का १३औं शतीका [[गंगेश उपाध्याय]]ले अगाडि बढाए । ==जीवनी== वाचस्पति मिश्र मिथिलाका ब्बाटो्मण थिए जुन भारत र [[नेपाल]] सीमाका निकट [[मधुबनी]]का पास अन्धराठाढी गाउँका निवासी थिए। यिनले वैशेषिक दर्शनका अतिरिक्त अन्य सबै पाँच आस्तिक दर्शनहरूमा टीका लेखेका हुन्। तिनका जीवनको वृत्तान्त धेरै केही नष्ट भए। यस्तो मानिन्छ कि उनको एक कृतिको नाम उनकी पत्नी '''भामती'''का नाममा राखिएको हो । ==कार्य== उनले त्यस समयको हिन्दुहरुका लगभग सबै प्रमुख दार्शनिक सम्प्रदायहरूको प्रमुख कृतीहरु मा [[भाष्य]] लेखहरु छन्। यसका अतिरिक्त [[तत्वबिन्दु]] नामक एक मूल ग्रन्थ पनि लेखा छ जुन भाष्य छैन। *१. [[तत्त्ववैशारदी]] – [[योगभाष्य]] मा टीका, *२. [[तत्त्वकौमुदी]] - [[सांख्यकारिका]]मा टीका, *३. [[न्यायसूची निबन्ध]] – [[न्यायसूत्र]] सम्बन्धी, *४. [[न्यायवार्तिकतात्पर्य टीका]] – [[न्यायवार्तिक]]मा टीका, *५. [[न्याय कणिका]] – [[मण्डनमिश्र]]का [[विधिविवेक]] ग्रन्थमा टीका, *६. [[भामती]] - [[ब्रह्मसूत्र]]मा सियो सर्वाधिक मान्य एवं आदरणीय *७. [[तत्त्वसमीक्षा]] – [[ब्रह्मसिद्धि]] ग्रन्थको टीका, *८. [[ब्रह्मसिद्धि]] - वेदान्त विषयक ग्रन्थ *९. [[तत्त्वबिन्दु]] – शब्दतत्त्व तथा शब्दबोधमा आधारित लघु ग्रन्थ, ==बाहिरी लिङ्कहरू== *[http://www.mantra.org.in/Yoga/myweb/vachaspati_mishra.htm वाचस्पति मिश्र]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827075726/http://www.mantra.org.in/yoga/myweb/vachaspati_mishra.htm |date=2011-08-27 }} *[http://www.mithilavihar.com/mithilaviharPatrika2009/apr-jun_09_vachaspatiMishra.jsp मिथिलाविभूति वाचस्पति मिश्र]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (पं सहदेव झा) *S.S. Hasurkar, ''Vācaspati Miśra on Advaita Vedanta''. Darbhanga: Nithila Institute of Post-Graduate Studies, १९५८. *Karl H. Potter, "Vācaspati Miśra" (in [[Robert L. Arrington]] [ed.]. ''A Companion to the Philosophers''. Oxford: Blackwell, २००१. ISBN ०-६३१-२२९६७-१) *J.N. Mohanty, ''Classican Indian Philosophy''. Oxford: Rowman & Littlefield, २०००. ISBN ०-८४७६-८९३३-६ *V.N. Seshagiri Rao, ''Vācaspati's Contribution to Advaita''. Mysore: Samvit Publishers, १९८४. [[श्रेणी:भाषा वैज्ञानिक]] [[श्रेणी:वैयाकरण]] [[श्रेणी:दार्शनिक]] gsydy23mc0gnlej20ptd50y8y31oo0g 0 34113 1362390 1355206 2026-06-19T22:11:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 13 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362390 wikitext text/x-wiki {{short description|अमेरिकी गायिका, गीतकार, रेकर्ड निर्माता र अभिनेत्री}} {{Infobox person | name = बियोन्से | image = Beyoncé at The Lion King European Premiere 2019.png | alt = बियोन्सेको तस्वीर | caption = सन् २०१९ मा ''[[द लायन किङ (२०१९ चलचित्र)|द लायन किङ]]''को प्रथम युरोपेली प्रदर्शनमा बियोन्से | birth_name = बियोन्से जिजेल नोल्स | birth_date = {{birth date and age|1981|9|4}}<ref>{{cite web|url=https://www.india.com/entertainment/beyonce-knowles-birthday-the-sexy-singer-turns-34-today-533312/|title=Beyonce Knowles Birthday: The sexy singer turns 34 today!|trans-title=बियोन्से नोल्सको जन्मदिन: गायिका आज ३४ वर्ष पुगिन् !|publisher=इन्डिया डट कम}}</ref> | birth_place = [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | other_names = {{plainlist| * बी * थर्ड वार्ड ट्रिल * साशा फियर्स }} | occupation = {{plainlist| * गायिका * गीतकार * नायिका * रेकर्ड निर्माता * नर्तकी * उद्यमी }} | organization = {{plainlist| * [[आइभी पार्क]] * [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]] }} | years_active = सन् १९९७ - अहिलेसम्म | net_worth = $४० करोड<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/beyonce-knowles/|title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|website=फोर्ब्स}}</ref> | spouse = {{marriage|[[जे–जी (गायक)|जे-जी]]|April 4, 2008}} | children = ३ | parents = {{plainlist| * [[म्याथ्यू नोल्स]] * [[टिना नोल्स]] }} | relatives = [[सोलान्ज नोल्स]] (बहिनी) | awards = {{plainlist| * [[अमेरिकी सङ्गीत पुरस्कार]] * [[बिबिसी सङ्गीत पुरस्कार]] * [[बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कार]] * [[ग्रामी पुरस्कार]] }} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{plainlist| * [[आर एन्ड बी]] * [[पप सङ्गीत]] * [[हिप हप सङ्गीत]] }} | instrument = स्वर | label = {{plainlist| * [[म्यूजिक वर्ल्ड इन्टरटेन्मेन्ट]] * [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]] * [[कोलम्बिया रेकर्ड्स]] }} | associated_acts = {{plainlist| * [[डेस्टिनीज चाइल्ड]] * [[जे–जी (गायक)|जे-जी]] * [[द कार्टर्ज]] }} | website = {{URL|beyonce.com/}} }} }} '''बियोन्से जिजेल नोल्स-कार्टर''' ({{भाषा-अङ्ग्रेजी|Beyoncé Giselle Knowles-Carter}}) (जन्म: सेप्टेम्बर ४, १९८१)<ref>{{cite news|url=https://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/|title=Beyoncé Knowles' name change|trans-title=बियोन्से नोल्सको नाम परिवर्तन|newspaper=द बोस्टन ग्लोब|date=डिसेम्बर २३, २००९}}</ref> एक अमेरिकी गायिका, गीतकार, रेकर्ड निर्माता, नर्तकी, अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशिका हुन् । सङ्गीत, नृत्य र फेसनको क्षेत्रमा उनले दिएका प्रभावकारी योगदानका कारणले उनी विश्वप्रख्यात छिन् ।<ref>{{Cite web|last=ओक्वोडु|first=जनेल|title=Beyoncé’s Style Evolution From Destiny’s Child to Mrs. Carter {{!}} Vogue|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड देखि मिसेस कार्टर सम्ममा बियोन्सेको फेशन शैलीमा परिवर्तन {{!}} भोग|url=https://www.vogue.com/article/beyonce-style-evolution-destinys-child-solo-superstar|access-date=सेप्टेम्बर ८, २०२०|website=भोग}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beyoncé Is More Than Just A Singer, Superstar & Icon: She Is An Outspoken Humanitarian {{!}} Hollywood Insider – News Entertainment & Culture|trans-title=बियोन्से गायिका, कलाकार र प्रेरणाकी स्रोत मात्रै होइनन्: उनी मानवतावाद पनि हुन् {{!}} इनसाइडर न्यूज - मनोरञ्जन र संस्कृति|url=https://www.hollywoodinsider.com/beyonce-humanitarian/amp/|access-date=2020-09-08|website=हलिउड इनसाइडर}}</ref><ref>{{Cite web|last=डेभिस|first=क्याट्रियोना|title=Inside Beyonce's business empire: How she became a global brand|trans-title=बियोन्सेको व्यवसाय साम्राज्य भित्र: उनी कसरी एक विश्वप्रख्यात ब्र्यान्ड बनिन्|url=http://edition.cnn.com/2013/05/02/business/beyonce-business-global-brand/index.html|access-dateअगस्ट ८, २०२०|website=सिएनएन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा जन्मेकी र हुर्केकी बियोन्सेले सानैदेखि विभिन्न नाँचगान प्रतियोगिताहरूमा भाग लिने गरेकी थिइन् । सन् १९९० तिर [[डेस्टिनीज चाइल्ड]]को प्रमुख गायिकाको रूपमा उनले चर्चा बटुलेकी हुन् । डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तरालमा बियोन्सेले सन् २००२ मा अमेरिकामा सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र ''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]''मा आफ्नो अभिनय कला देखाउँदै सन् २००३ मा आफ्नो पहिलो एकल गीति सङ्गालो ''[[डेन्जरस्ली इन लभ]]'' सार्वजनिक गरेकी थिइन् जसले अमेरिकाको [[बिलबोर्ड २००]] तालिकामा शीर्ष स्थान हासिल गरेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7350372/beyonce-earns-sixth-no-1-album-on-billboard-200-chart-with-lemonade|title=Beyonce Earns Sixth No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Lemonade'|trans-title='लेमनेड' बियोन्सेको छैटौँ नम्बर १ एल्बम बन्न पुग्यो|last=कौलफील्ड|first=कीथ|work=बिलबोर्ड|accessdate=मे ३१, २०१८}}</ref> यस एल्बममा [[बिलबोर्ड हट १००]] मा पहिलो स्थानमा पर्ने "क्रेजी इन लभ" र "बेबी बोइ" पनि समावेश गरिएको थियो । सन् २००६ मा डेस्टिनीज चाइल्डबाट छुट्टिएपछि उनले आफ्नो दोस्रो एकल गीति सङ्गालो ''बिडे'' सार्वजनिक गरिन्, जुन अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इरिप्लेसेबल" तथा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू "डेजा भु" र "ब्युटिफुल लायर" पनि समावेश थियो । बियोन्सेले सन् २००६ को ''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' र ''[[ड्रिमगर्ल्स]]'' तथा सन् २००९ को ''[[अब्सेस्ड]]''मा आफ्नो अभिनयलाई निरन्तरता दिएकी थिइन् । [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]सँगको उनको विवाह र ''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]''मा [[एटा जेम्स]]को भूमिका खेलेकोले उनको सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको तेस्रो गीति सङ्गालो ''[[आइ एम...सासा फियर्स]]''लाई प्रभावित गरेको थियो जसले सन् २०१० मा ६ वटा [[ग्रामी पुरस्कार]] प्राप्त गरेको थियो । यस एल्बममा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इफ आइ वर अ बोइ" र अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" समावेश गरिएको थियो । यसमा बियोन्सेको सर्वोत्कृष्ट एकल "हेलो" पनि समावेश गरिएको थियो । सन् २०१० मा आफ्नो व्यवस्थापक र बुबा म्याथ्यु नोल्ससँग छुट्टिएपछि बियोन्सेले सन् २०११ मा ''[[४ (एल्बम)|४]]'' सार्वजनिक गरेकी थिइन् । सन् २०१३ मा कुनै विज्ञापन र घोषणा नगरी सार्वजनिक गरिएको ''[[बियोन्से (एल्बम)|बियोन्से]]''ले गर्दा उनले झन् बढी ख्याती प्राप्त गरेकी थिइन् । सन् २०१६ मा सार्वजनिक गरिएको नारीवाद र बेवफाइका विषयवस्तुलाई केन्द्रिकृत गरिएको ''[[लेमनेड]]'' त्यो सालको सबैभन्दा बढी बिक्री भएको साङ्गीतिक सङ्गालो बन्न सफल भएको थियो । सन् २०१८ मा आफ्नो श्रीमान [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]सँग [[द कार्टर्स]] नामक समूहको स्थापना गरी ''[[एभ्रिथिङ इज लभ]]'' निकालेकी थिइन् । सन् २०१७ मा [[एड सिरन]]को "पर्फेक्ट" र सन् २०२० मा [[मेगन दी स्ट्यालियन]]को "स्यभेज" मा प्रमुख कलाकारको रूपमा बियोन्से [[बिलबोर्ड हट १००]] मा सूचिकृत भएकी थिइन् । सन् २०२० मा [[डिज्नी+]] मा ''[[ब्ल्याक इज किङ]]'' नामक साङ्गीतिक चलचित्र सार्वजनिक गरी बियोन्सेले सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेकी थिइन् । विश्वभर १० करोड भन्दा बढी रेकर्ड बिक्री गरेकी बियोन्से विश्वव्यापी रूपमा प्रख्यात छिन् ।<ref>{{cite news|last=व्यक्सम्यान|first=ओलिभिया|title=Beyoncé and Destiny's Child to Release Original Track for First Time in Eight Years|trans-title=बियोन्से र डेस्टिनीज चाइल्डले ८ वर्षमा पहिलो पटक मौलिक ट्र्याक सार्वजनिक गरिने|url=http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/|work=टाइम|date=जनवरी ११, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622022958/http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/ |date=2019-06-22 }}</ref> उनको कार्यलाई ''[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]'' र [[रेकर्डिङ इन्डस्ट्री असोसिएसन अफ अमेरिका]]द्वारा सम्मान गरिएको छ ।<ref name="RadioSongsArtist">{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=41&order=position#/charts-decade-end/radio-songs-artists?year=2009|title=Radio Songs Artists of the Decade|trans-title=दशकका रेडियो गायकहरू|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर २०, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915045919/http://www.billboard.com/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=41&order=position|archivedate=सेप्टेम्बर १५, २०१२}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/266420/artists-of-the-decade|title=Artist of the Decade|trans-title=दशकको कलाकार|work=बिलबोर्ड|date=मार्च १२, २०१३}}</ref> बियोन्से [[ग्रामी पुरस्कार]]को इतिहासकै सबैभन्दा बढी नामाङ्कित कलाकार हुन् र २२ चोटी विजयी भएकी बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा बढी पुरस्कृत व्यक्तिहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा पर्छिन् ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|url=https://www.grammy.com/grammys/news/who-are-top-grammy-awards-winners-all-time-who-has-most-grammys |accessdate=अगस्ट १९, २०२० |website=ग्रामी|publisher=नेशनल एकेडेमी अफ रेकर्डिङ आर्ट्स एन्ड सायन्सेस}}</ref> [[माइकल ज्याक्सन भिडियो भ्यानगार्ड पुरस्कार]] लगायत २४ वटा [[एमटिभी म्यूजिक भिडियो पुरस्कार]] जितेकी बियोन्से यो श्रेणीमा पनि सबैभन्दा बढी पुरस्कृत भएकी छिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-wins-michael-jackson-vanguard-vma-2014-full-winners-list|title=Beyoncé wins Michael Jackson vanguard vma – see full winners list here|trans-title=बियोन्सेले माइकल ज्याक्सन भ्यानगार्ड पुरस्कार जितिन्|publisher=एमटिभी|date=अगस्ट २५, २०१४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/67878-mtv-vmas-2016-beyonce-breaks-record-for-all-time-vma-wins/|title=MTV VMA 2016: Beyoncé Breaks Record for All-Time VMA Wins|trans-title=एमटिभी भिएमए - बियोन्सेले सबैभन्दा बढी पुरस्कार पाई रेकर्ड तोडिन् |website=पिचफोर्क|first=शेल्डन|last=पियर्स|date=अगस्ट २९, २०१६}}</ref> सन् २०१४ मा बियोन्से संसारकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी मूलको सङ्गीतकार बनिन् । त्यही साल उनी दोस्रो वर्ष ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाको सबैभन्दा प्रभावकारी व्यक्तिहरूको सूचीमा सूचिकृत भइन् ।<ref name="highestearn2">{{cite news|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-named-highestearning-black-artist-of-all-time|title=Beyoncé Named Highest-Earning Black Artist Of All Time|trans-title=बियोन्से संसारकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी मूलको कलाकार|date=अप्रिल २९, २०१४|publisher=एमटिभी}}</ref> ''[[फोर्ब्स]]''ले सन् २०१५ र सन् २०१७ मा उनलाई मनोरञ्जन क्षेत्रमा लागेका प्रभावकारी महिलाहरूको सूचीमा सूचिकृत गर्यो । ''टाइम''ले सन् २०१६ मा बियोन्सेलाई "वर्षको व्यक्ति" मा छैटौँ स्थानमा राख्यो र सन् २०२० मा अघिल्लो शताब्दी परिभाषित गर्ने १०० महिलाहरूमा सूचिकृत गर्यो ।<ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-beyonce-runner-up/|title=Beyoncé: TIME Person of the Year Runner-up|trans-title=बियोन्से: टाइम वर्षको व्यक्ति|last=ह्यारिस-पेरी|first=मेल्लिसा|work=टाइम|accessdate=डिसेम्बर ११, २०१६}}</ref><ref>{{cite news|url=https://time.com/5793791/beyonce-100-women-of-the-year/|title=Beyoncé: TIME 100 Women of the Year - 2014: Beyoncé Knowles-Carter|trans-title=टाइम वर्षका १०० महिलाहरू - २०१४: बियोन्से नोल्स-कार्टर|last=कूपर|first=ब्रिट्नी|work=टाइम|accessdate=मार्च ५, २०२०}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://time.com/5793791/beyonce-100-women-of-the-year/ |date=2021-10-27 }}</ref> मनोरञ्जन क्षेत्रमा बियोन्सेले पुर्याएका योगदानका लागि उनलाई सन् २०१९ मा ''[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]''को १०० महिलाहरूमा सूचिकृत गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.britannica.com/explore/100women/the-women/profiles|title=100 Women, Encyclopædia Britannica|trans-title=१०० महिलाहरू, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका|work=इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका|accessdate=मार्च ३१, २०२०}}</ref> ==प्रारम्भिक र कार्य जीवन== ===सन् १९८१ - सन् १९९६: प्रारम्भिक जीवन=== बियोन्से जिसेल नोल्सको जन्म [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा केशप्रशाधक [[टिना नोल्स]] र [[जीरक्स]] बिक्री प्रबन्धक [[म्याथ्यू नोल्स]]को छोरीको रूपमा भएको थियो ।<ref>{{cite news|title=The Family Business|trans-title=पारिवारिक पेसा|url=http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml|publisher=MTV News|accessdate=जून ६, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907214159/http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml|archivedate=सेप्टेम्बर ७, २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907214159/http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml |date=2014-09-07 }}</ref> बियोन्सेको नाम उनकी आमाको माइतीको थरको सम्मानमा राखिएको थियो ।<ref name="FOX">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc/entertainment/beyonce|title=Beyoncé Knowles' Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|publisher=फक्स न्यूज च्यानल|date=अप्रिल १५, २००८|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307175108/http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc%2Fentertainment%2Fbeyonce|archivedate=मार्च ७, २००८ |accessdate=नोभेम्बर ६, २०१८}}</ref> बियोन्सेकी बहिनी [[सोलान्ज नोल्स]] पनि एक चर्चित गायिका र [[डेस्टिनीज चाइल्ड]]की भूतपूर्व पृष्ठभूमि नर्तकी हुन् । सोलान्ज र बियोन्से पहिलो स्थानमा एल्बम भएका प्रथम दिदीबहिनी हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/music/199983_beyonce_and_solange_knowles_become_first_sisters_to_have_number_1_albums/|title=Beyoncé and Solange Knowles Become First Sisters to Land No. 1 Albums|trans-title=बियोन्से र सोलान्ज पहिलो स्थानमा एल्बम हुने पहिलो दिदीबहिनीको जोडी बने|publisher=ईटी अनलाइन|accessdate=अक्टोबर १२, २०१६}}</ref> म्याथ्यू [[अफ्रिकी-अमेरिकी]] हुन् भने टिना [[लुइजियाना क्रियोल]] (फ्रान्सेली, अमेरिकी मूल निवासी र अफ्रिकी) मूलको साथमा यहूदी, स्पेनी, चिनियाँ र इन्डोनेसियाई वंशकी हुन् ।<ref name="FOX" /><ref name=smol1>{{cite news|last=स्मोल्न्याक|first=मेगन|url=https://huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/a-peek-into-blue-ivy-cart_b_1200346.html|title=A Peek into Blue Ivy Carter's Past|trans-title=ब्लू आइभीका भूतपूर्व कार्यका झलकहरू|work=हफपोस्ट|date=जनवरी १२, २०१२|accessdate=जनवरी ३०, २०१२}}</ref><ref name="nanews">{{cite web|title=Beyonce Touts L'Oreal Cosmetics That 'Match' Your Native American Shade|trans-title=अमेरिकी मूल निवासी चर्मको रङ्गको कस्मेटिक प्रोडक्ट बेच्न थालिन् बियोन्सेले|url=https://newsmaven.io/indiancountrytoday/archive/beyonce-touts-l-oreal-cosmetics-that-match-your-native-american-shade-6e1XWfaJnkie2VOZIFeamw/|website=इन्डियन कन्ट्री टुडे - डिजिटल इन्डीजिनस न्यूज|publisher=इन्डियन कन्ट्री टुडे|accessdate=जनवरी २७, २०१९|date=जनवरी १९, २०१२}}</ref> आमाको पट्टिबाट बियोन्से [[अकादियन]] नेता [[जोसेफ ब्रूसार्ड]] र [[जोन-भिन्सेन्ट डबाडी द सेन्ट-कास्टिन]]का प्रत्यक्ष वंशज हुन् ।<ref name=smol1/><ref>{{cite web|title=Ancestry of Beyoncé|trans-title=बियोन्सेको वंशज|url=https://famouskin.com/ahnentafel.php?name=26983+beyoncé}}</ref> सन् २०१८ मा बियोन्सेले आफ्नो वंशजको अनुसन्धान गरी आफू दास मालिकहरूसँग सम्बन्धित भएको खुलासा गरिन् ।<ref>{{cite web|title= Beyoncé in Her Own Words: Her Life, Her Body, Her Heritage|trans-title=बियोन्से आफ्नै शब्दमा: उनको जीवन, उनको शरीर, उनको विरासत|url=https://www.vogue.com/article/beyonce-september-issue-2018|website=भोग|date=अगस्ट ६, २०१८|quote=हालै मैले आफ्नो वंशजको अनुसन्धान गरी म एक दासीसँग प्रेममा परी विवाह गरेका दस मालिकको वंशज हुँ भन्ने थापा पाए ।}}</ref> बियोन्से सेन्ट मेरीज मोन्टेसरी स्कूल जान्थिन्, जहाँ उनले नृत्य सिक्न थालिन् । एक दिन उनकी नृत्य प्रशिक्षक डार्लेट जोनसनले गीत गाइरहँदा बियोन्सेले त्यो गीत पूरा गरी उच्च नोट गाउँदा उनको गायन क्षमता पत्ता लागिएको थियो ।<ref name="danceclasses">{{cite web|title=Beyoncé Thrilled By First Dance Teacher|trans-title=आफ्नो पहिलो नृत्य प्रशिक्षकलाई देख्दा बियोन्से उत्साहित|url=http://www.contactmusic.com/news/beyonce-thrilled-by-first-dance-teacher_1007391|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|date=सेप्टेम्बर ६, २००६}}</ref> सात वर्षको उमेरमा विद्यालयमा आयोजित प्रतिभा कार्यक्रममा [[जोन लेनन]]को "इम्याजिन" गाई १५ वर्षका गायकहरूलाई पराजित गरे पछि बियोन्सेको सङ्गीतमा रुचि बढ्यो ।<ref name="Biography Today">{{cite book|title=Biography Today|trans-title=बायोग्राफी टुडे|year=सन् २०१०|page=[https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/10 10]|publisher=ओम्नीग्राफिक्स|isbn=978-0-7808-1058-7|url-access=दर्ता|url=https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/10}}</ref><ref name="People">{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Biography – Part 1|trans-title=बियोन्से नोल्स: जीवनी - भाग १|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070426055053/http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|archivedate=अप्रिल २६, २००७|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् १९९० को शरदमा बियोन्से पार्कर एलिमेन्ट्री स्कूल नामक ह्युस्टनमा अवस्थित सङ्गीत विद्यालयमा भर्ना भइन्, जहाँ उनी समूहमा गाउँथिन् ।<ref name="contactbio">{{cite web|title=Beyoncé Knowles Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|url=http://www.contactmusic.com/info/beyonce_knowles|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> उनी [[हाइ स्कूल फर द पर्फोमिङ एन्ड भिजुअल आर्ट्स]]मा र पछि [[अलीफ एल्सिक हाइ स्कूल]]मा पनि भर्ना भइन् ।<ref name="FOX" /><ref>{{cite web|last=मौहन|first=जेनिफर|url=http://www.life123.com/arts-culture/pop-stars/beyonce/beyonce-knowles-childhood.shtml|title=Beyoncé Knowles Childhood|trans-title=बियोन्से नोल्सको बाल्यकाल|publisher=लाइफ १२३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713204458/http://www.life123.com/arts-culture/pop-stars/beyonce/beyonce-knowles-childhood.shtml|archivedate=जुलाई १३, २०११|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://elsikalumni.com/FamousAlumni.asp|title=Famous Alumni|trans-title=प्रसिद्ध विद्यार्थीहरू|publisher= एल्सिक हाइ स्कूल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040814182317/http://www.elsikalumni.com/FamousAlumni.asp|archivedate=अगस्ट १४, २००४|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेले दुई वर्षको लागि सेन्ट जोन्स युनाइटेड मेथोडिस्ट चर्चको गायन दलमा एकल गायिकाको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=Cameo: Fat Joe Interviews Beyoncé and Mike Epps|trans-title=क्यमियो: बियोन्से र माइक एप्ससँग फ्याट जोको अन्तर्वार्ता|url=http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224081629/http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml|archivedate=फेब्रुअरी २४, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224081629/http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml |date=2008-02-24 }}</ref> ८ वर्षको उमेरमा बियोन्से र उनका साथी [[केल्ली रोल्यान्ड|केली रोल्यान्ड]] महिला मनोरञ्जन समूहको प्रतिस्पर्धी छनोट गर्न जाँदा [[लटेभिया रबर्सन]]सँग चिनजान भयो ।<ref name="Kaufman">{{cite news|last=कौफम्यान|first=गिल|title=Destiny's Child's Long Road To Fame (The Song Isn't Called "Survivor" For Nothing)|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको ख्यातीको बाटो|url=http://www.mtv.com/news/articles/1504044/20050613/destinys_child.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून १३, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084104/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165930/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/20050613/destinys_child.jhtml |date=2008-09-19 }}</ref> उनीहरूलाई तीन जना अन्य केटीहरूसँग ह्युस्टनको [[पप सङ्गीत]] र [[र्याप]] समूह [[डेस्टिनीज चाइल्ड|गर्ल्स टाइम]]मा राखिएको थियो ।<ref>{{cite news|title=Kelly Rowland|trans-title=केली रोल्यान्ड|url=http://articles.cnn.com/2006-02-27/travel/houston.kellyrowland_1_kelly-rowland-destiny-s-child-second-album?_s=PM:TRAVEL|publisher=सिएनएन|date=फेब्रुअरी २७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227180947/http://articles.cnn.com/2006-02-27/travel/houston.kellyrowland_1_kelly-rowland-destiny-s-child-second-album?_s=PM:TRAVEL|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१३|url-status=निष्क्रिय}}</ref> चर्चित [[आर एन्ड बी]] रेकर्ड निर्माता आर्ने फ्रेजरले गर्ल्स टाइमलाई [[क्यालिफोर्निया|उत्तर क्यालिफोर्निया]]को स्टुडियोमा बोलाई ''[[स्टार सर्च]]''को लागि दर्ता गराए । दुर्भाग्यवश, उनीहरू पराजित भए जुन बियोन्से अनुसार नराम्रो गीतको छनोट थियो ।<ref name="Farley">{{cite news|last=फार्ली|first=क्रिस्टोफर जोन|title=Music: Call Of The Child|trans-title=सङ्गीत: चाइल्डको बुलावा|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html|work=टाइम|date=जनवरी १५, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130020409/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html|archivedate=नोभेम्बर ३०, २००७|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128192900/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html |date=2012-01-28 }}</ref><ref name="J.R.">{{cite news|last=रेनोल्ड्स|first=जे. आर.|title=All Grown Up|trans-title=सबै हुर्किसके|url=http://music.yahoo.com/read/interview/12027658|publisher=याहू ! म्यूजिक|date=मार्च ३, १९९८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031102/http://music.yahoo.com/read/interview/12027658|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८}}</ref> सन् १९९५ मा बियोन्सेको बुबाले समूहको व्यवस्थापन गर्ने कामबाट राजिनामा दिए ।<ref>{{cite news|last=टाइरेन्जियल|first=जश|title=Destiny's Adult|trans-title=डेस्टिनीज अडल्ट|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html|work=टाइम|date=जून १३, २००३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031053/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130074739/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html |date=2012-01-30 }}</ref> यसले गर्दा बियोन्सेको परिवारको आय आधा भई उनका आमाबुबा छुट्टाछुट्टै अपार्टमेन्टमा बस्न बाध्य भएका थिए ।<ref name="FOX" /> म्याथ्यूले, फलस्वरूप, समूहबाट २ जनालाई निष्काशन गरे र बाँकी सदस्यलाई अन्य प्रचलित आर एन्ड बी समूहको कन्सर्टमा सहयोगीको रूपमा गाउन लगाए ।<ref name="Kaufman" /> बियोन्से र उनका साथीहरूलाई [[इलेक्ट्रा रेकर्ड्स]]ले छान्नु भन्दा अगाडि उनीहरूले टन्नै रेकर्ड लेबलका लागि प्रस्तुति पेश गरेका थिए । पछि [[एट्लान्टा रेकर्ड्स]]ले एउटा गीत रेकर्ड गरेपछि साझेदारी रद्द गर्यो ।<ref name="FOX" /> यसले गर्दा परिवारमा अझै तनाव पर्यो र बियोन्सेका आमाबुबा छुट्टिए । अक्टोबर ५, १९९५ मा [[ड्वेन विगिन्स]]को ग्रासरूट्स इन्टरटेनमेन्टले उनीहरूसँग साझेदारी गर्यो । सन् १९९६ मा उनीहरूले सोनी म्यूजिकको साझेदारीमा आफ्नो पहिलो गीति एल्बम सार्वजनिक गरे, नोल्स परिवारको पुनर्मिलन भयो र उनीहरूले [[कोलम्बिया रेकर्ड्स]]सँग साझेदारी गरे ।<ref name="Biography Today" /> ===सन् १९९७ - सन् २००२: डेस्टिनीज चाइल्ड=== {{Main|डेस्टिनीज चाइल्ड}} [[File:Destiny&#039;s Child Tour.jpg|thumb|बियोन्से (बीच) सन् २००५ मा [[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]मा प्रस्तुति दिँदै]] सन् १९९६ मा आइजेयाको पुस्तकमा आधारित भई उनको समूहको नाम डेस्टिनीज चाइल्ड राखियो ।<ref>{{cite news|last=डेकेल-डक्स|first=ट्याल|title=Ten Things About ... Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको बारेमा थाहा पाउनुपर्ने १० कुराहरू|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a454691/ten-things-about-destinys-child.html|work=डिजिटल स्पाई|date=जनवरी २९, २०१३|accessdate=मार्च २२, २०१३}}</ref> सन् १९९७ मा ''[[मेन इन ब्ल्याक]]''को साउन्डट्र्याकमा उनीहरूले आफ्नो प्रथम रेकर्ड लेबलको गीत "किलिङ टाइम" सार्वजनिक गरे ।<ref name="J.R." /> नोभेम्बरमा उनीहरूले आफ्नो प्रथम लोकप्रिय गीत "नो, नो, नो" सार्वजनिक गरे । फेब्रुअरी १९९८ मा उनीहरूले ''[[डेस्टिनीज चाइल्ड (एल्बम)|डेस्टिनीज चाइल्ड]]'' नामक एल्बम सार्वजनिक गरे जसले गर्दा उनीहरूको लोकप्रियता बढ्यो । सन् १९९९ मा उनीहरूले आफ्नो मल्टि-प्लेटिनम दोस्रो एल्बम ''[[द राइटिङ्स अन द वाल]]'' सार्वजनिक गरे जसमा "बिल्स, बिल्स, बिल्स", समूहको पहिलो प्रथम स्थानमा परेको गीत "जम्पिङ, जम्पिङ, जम्पिङ" र उनीहरूको सबैभन्दा चर्चित एकल "से माइ नेम" समावेश गरिएको थियो । "से माइ नेम" ४३ औँ ग्रामी पुरस्कारमा सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीत र समूहमा गाइएको सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीतको श्रेणीमा विजयी भएको थियो ।<ref name="Kaufman" /> विश्वव्यापी स्तरमा ''द राइटिङ्स अन द वाल''को ८० लाख भन्दा बढी प्रति बेचिए ।<ref name="Farley" /> यस बेला बियोन्सेले [[बोइज टु मेन]]का सदस्य [[मार्क नेल्सन]]सँग ''[[द बेस्ट म्यान]]'' नामक चलचित्रका लागि "आफ्टर अल इज सेड एन्ड डन" गाएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=The Best Man – Original Soundtrack|trans-title=द बेस्ट म्यान: साउन्डट्र्याक एल्बम|url=https://www.allmusic.com/album/the-best-man-mw0000256182|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३ }}</ref> म्याथ्यूले समूहको व्यवस्थापन गरेकोले असन्तुष्ट भएका [[लटोया लकेट]] र रबर्सनलाई [[फेरा फ्रयाङ्क्लिन]] र [[मिशेल विलियम्स (गायिका)|मिशेल विलियम्स]]द्वारा प्रतिस्थापित गरिएको थियो ।<ref name="Kaufman" /> सामाजिक सञ्जालमा लकेट र रबर्सनको प्रतिस्थापनको प्रत्यक्ष कारण बियोन्से भएको हल्ला फैलिएका कारण बियोन्सेको मानसिक स्थिति बिग्रिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/beyonce%20i%20was%20depressed%20at%2019_1088171|title=Beyoncé: 'I was depressed at 19'|trans-title=बियोन्से: '१९ वर्षको उमेरमा मेरो मानसिक स्थिति खासै राम्रो थिएन'|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|date=डिसेम्बर १, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403064353/http://www.contactmusic.com/news/beyonce-i-was-depressed-at-19_1088171|archivedate=अप्रिल ३, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> यही बेला उनका प्रेमीले उनलाई छोडेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.accesshollywood.com/beyonce-speaks-about-her-past-depression_article_3131|title=Beyoncé Speaks About Her Past Depression|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो मानसिक स्थितिको बारेमा कुरा गर्छिन्|date=डिसेम्बर १५, २००६|website=एक्सेस हलिउड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216084348/http://www.accesshollywood.com/beyonce-speaks-about-her-past-depression_article_3131|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> उनको मानसिक स्वास्थ्य समस्याले गर्दा उनलाई खाने विकार पनि भएको थियो । यो विकार र उनको मानसिक स्वास्थ्य ठिक हुन दुई-तीन वर्ष लाग्यो ।<ref name="Depression">{{cite news|last=Johnson|first=Caitlin A.|url=https://www.cbsnews.com/stories/2006/12/13/entertainment/main2258069.shtml|title=Beyoncé On Love, Depression, and Reality|trans-title=माया, मानसिक स्वास्थ्य र वास्तविकता प्रति बियोन्सेको सोच|publisher=सिबिएस न्यूज|date=डिसेम्बर १३, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208151348/http://www.cbsnews.com/stories/2006/12/13/entertainment/main2258069.shtml|archivedate=डिसेम्बर ८, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको मानसिक स्वास्थ्य समस्या र डिप्रेसनको बेला डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो पहिलो [[ग्रामी पुरस्कार]] जितेका हुनाले उनले यसको बारेमा सार्वजनिक रूपमा आवाज उठाउन ठिक मानिनन् ।<ref>{{cite news|url=http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/BEYONCE+KNOWLES-12915.html|title=Beyoncé Knowles Opens Up About Depression|trans-title=बियोन्से नोल्स डिप्रेसन र मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा कुरा गर्छिन्|date=डिसेम्बर १८, २००६|work=फीमेल फर्स्ट|publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031451/http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/BEYONCE+KNOWLES-12915.html|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> यस्तो स्थितिमा उनकी आमा उनको सहारा बनेकी थिइन् ।<ref name="Depression" /> फ्रयाङ्क्लिनलाई पछि समूहबाट हटाइयो र अन्ततः बियोन्से, रोल्यान्ड र विलियम्स मात्रै बाँकी रहे ।<ref name="DunnDate">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2001/jun/10/life1.lifemagazine5|title=Date with destiny|trans-title=डेस्टिनीसँग अन्तर्वार्ता|last=डन|first=जेन्सी|date=जून १०, २००१|work=दी अब्जर्भर|accessdate=फेब्रुअरी २७, २००९|location=लन्डन}}</ref> बाँकी रहेका सदस्यहरूले सन् २००० को चलचित्र ''[[चार्लीज एन्जल्स]]''का लागि "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन पार्ट १" रेकर्ड गरे जुन [[बिलबोर्ड हट १००]] मा ११ हप्ता प्रथम स्थानमा रही समूहको सबैभन्दा लोकप्रिय गीत बन्यो ।<ref name="Kaufman" /> डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो तेस्रो एल्बममा काम गरिरहँदा बियोन्सेले [[मेकई फाइफर]]सँग ''[[कार्मेन: अ हिप हपरा]]''मा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्राप्त गरिन् । [[फिलाडेल्फिया]]मा परिवेश रहेको यो चलचित्र फ्रान्सेली सङ्गीतज्ञ [[जोर्ज बिजेट]]को ''[[कार्मेन]]'' नामक गीति नाटकमा आधारित छ ।<ref name="carmen">{{cite news|last=ब्याशम|first=डेभिड|title=Beyoncé To Star In "Carmen" Remake|trans-title=बियोन्सेले "कार्मेन" को आधिकारिक रूपान्तरणमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने|url=http://www.mtv.com/news/articles/1438067/20010118/destinys_child.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १८, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083717/http://www.mtv.com/news/articles/1438067/beyonceacute-star-carmen-remake.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428064707/http://www.mtv.com/news/articles/1438067/20010118/destinys_child.jhtml |date=2010-04-28 }}</ref> मे २००१ मा डेस्टिनीज चाइल्डको तेस्रो एल्बम ''[[सर्भाइभर]]'' सार्वजनिक गरिएपछि लकेट र रबर्सनले उनीहरू माथि मुद्दा हाले ।<ref name="Kaufman" /> चार्टमा प्रथम स्थानमा परेको "बूटिलिशियस" र ग्रामी पुरस्कार विजेता "सर्भाइभर" समावेश गरिएको र [[बिलबोर्ड २००]] मा प्रथम स्थानमा परेको यस एल्बमको सार्वजनिकीकरणको एक हप्तामा नै ६,६३,००० प्रति बेचिएको थियो ।<ref name="Martens3">{{cite news|last=टड|first=मार्टेन्स|title=Beyoncé, Branch Albums Storm The Chart|trans-title=बियोन्से, एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/70145/beyonce-branch-albums-storm-the-chart|work=बिलबोर्ड|date=जुलाई ३, २००३|accessdate=अप्रिल १, २००८}}</ref> अक्टोबर २००१ मा ''[[८ डेज अफ क्रिसमस]]'' सार्वजनिक गरेपछि समूहको सार्वजनिकीकरण भई सबै सदस्यले एकल कार्य जीवनको सुरुवात गरे ।<ref name="Kaufman" /> बियोन्सेले जुलाई २००२ मा अमेरिकामा सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र ''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]''मा आफ्नो अभिनय कला देखाई प्रशंसा बटुलेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Austin Powers in Goldmember|trans-title=अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर|work=शिकागो सन टाइम्स|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020726/REVIEWS/207260301/1023|first=रोजर|last=एबर्ट|date=जुलाई २६, २००२|accessdate=फेब्रुअरी २५, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120914170515/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020726%2FREVIEWS%2F207260301%2F1023 |date=2012-09-14 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=austinpowers3.htm|title=Austin Powers in Goldmember|trans-title=अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २३, २०१२}}</ref> यो चलचित्रको साउन्डट्र्याक एल्बममा समावेश गरिएको "वर्क इट आउट" बेलायत, नर्वे र बेल्जियममा सर्वोत्कृष्ट गीतको सूचीमा सूचिकृत भएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Moss|first=Corey|title=Beyoncé, Britney Serve Up First Singles From 'Goldmember'|trans-title=बियोन्से, ब्रिट्नीद्वारा गाइएका 'गोल्डमेम्बर' गीतहरू|url=http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=मे २३, २००२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084148/http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024193348/http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml |date=2013-10-24 }}</ref> सन् २००३ मा बियोन्से [[क्युबा गुडिङ जुनियर]]का साथ ''[[द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स]]''मा लिलीको भूमिकामा देखिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=टोबी|first=म्याथ्यू|url=https://allmovie.com/work/the-fighting-temptations-282766|title=The Fighting Temptations|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स|website=अल मूभी|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> यो चलचित्रमा सकारात्मक र नकारात्मक, दुबै प्रकारका आलोचनात्मक प्रतिक्रिया आए पनि संयुक्त राज्यमा $३ करोड कमायो ।<ref>{{cite web|url=https://metacritic.com/movie/the-fighting-temptations|title=The Fighting Temptations|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स|publisher=मेटाक्रिटिक]|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411223338/http://www.metacritic.com/movie/the-fighting-temptations|archive-date=अप्रिल ११, २०१४|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=&country=AU&id=fightingtemptations.htm&sort=rank&order=ASC&p=.htm|title=The Fighting Temptations (2003)|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स (सन् २००३)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> बियोन्सेले [[मिसी एलियट]], [[एमसी लाइट]] र [[फ्री]]को सहयोगमा चलचित्रको साउन्डट्र्याकमा समावेश गरिएको "फाइटिङ टेम्प्टेशन" सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://slantmagazine.com/music/review/the-fighting-temptations-original-soundtrack/318|title=The Fighting Temptations Original Soundtrack|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्सको साउन्डट्र्याक|first=एड|last=गोन्जालेज|website=स्ल्यान्ट|date=सेप्टेम्बर १४, २००३|accessdate=मार्च २२, २०११}}</ref> साउन्डट्र्याकमा समावेश गरिएको बियोन्सेको "समरटाइम" नामक अर्को गीत चार्टमा समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=GREEAAAAMBAJ&pg=PA20|title=Beyoncé Tempts Fans With More Movie Songs|trans-title=बियोन्सेका नयाँ गीतहरू सुनेर प्रशंसकहरू उत्साहित|work=बिलबोर्ड|date=अक्टोबर ११, २००३|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> ===सन् २००३ - सन् २००५: ''डेन्जरस्ली इन लभ'' र ''डेस्टिनी फुल्फिल्ड''=== सन् २००२ मा एकल गायिकाको रूपमा जे-जीको "'०३ बोनी एन्ड क्लाइड" गाएकी बियोन्से [[बिलबोर्ड हट १००]] मा चौथो स्थानमा सूचिकृत भएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277#/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277|title='03 Bonnie & Clyde|trans-title='०३ बोनी एन्ड क्लाइड|work=बिलबोर्ड|accessdate=अप्रिल २९, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623084134/http://www.billboard.com/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277|archivedate=जून २३, २०११}}</ref> जून १४, २००३ मा बियोन्सेको पहिलो एकल प्रस्तुति र कन्सर्टको बेला उनले आफ्नो प्रथम एकल एल्बम ''डेन्जरस्ली इन लभ''को घोषणा गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Dangerously in Love|trans-title=बियोन्से नोल्स: डेन्जरस्ली इन लभ|url=https://www.theguardian.com/music/2003/jun/27/popandrock.artsfeatures8|date=जून २६, २००३|newspaper=द गार्डियन}}</ref> जून २४, २००३ मा मिशेल विलियम्स र केली रोल्यान्डले आ-आफ्ना एकल गीत सार्वजनिक गरेपछि बियोन्सेले आफ्नो एल्बम सार्वजनिक गरिन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/dangerously-in-love-mw0000598421|title=Dangerously in Love – Beyoncé|trans-title=डेन्जरस्ली इन लभ - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ३,१७,००० प्रति बिक्री गरी बिलबोर्ड २०० मा प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएको यो एल्बमले यो एल्बमको विश्वभर १ करोड भन्दा बढी प्रति बेचिएका छन् ।<ref>{{cite news|last=टड|first=मार्टेन्स|title=Beyoncé, Branch Albums Storm The Chart|trans-title=बियोन्से, एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/70145/beyonce-branch-albums-storm-the-chart|work=बिलबोर्ड|date=जुलाई २, २००३|accessdate=मे ८, २००८}}</ref> [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]लाई सहयोगी कलाकारको रूपमा राखिएको यस एल्बमको प्रमुख एकल गीत "क्रेजी इन लभ" संयुक्त राज्यमा प्रथम स्थानमा समावेश भएको बियोन्सेको एकल साङ्गीतिक कार्य जीवनको प्रथम गीत थियो ।<ref>{{cite news|last=चान्ड्लर|first=डी. एल.|url=http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|title=Jay-Z And Beyoncé Celebrate Three Years Of Wedded Bliss|trans-title=जे-जी र बियोन्से विवाहको ३ वर्ष मनाउँछन्|publisher=एमटिभी र्यापफिक्स, भायकम|date=अप्रिल ५, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110408000429/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|archivedate=अप्रिल ८, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019030701/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/ |date=2015-10-19 }}</ref><ref>{{cite news|last=मार्टेन्स|first=टड|title=Beyoncé, Jay-Z: 'Crazy' As Ever|trans-title=बियोन्से, जे-जी: सधैँझैँ 'क्रेजी'|url=https://www.billboard.com/articles/news/69469/beyonce-jay-z-crazy-as-ever|work=बिलबोर्ड|date=अगस्ट २१, २००३|accessdate=फेब्रुअरी १०, २०११}}</ref> उनको एकल "बेबी बोइ" पनि प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएको थियो भने "मि, माइसेल्फ एन्ड आइ" र "नटी गर्ल" पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएका थिए ।<ref name="BabyBoy1">{{cite news|last=मार्टेन्स|first=टड|title='Stand Up' Ends 'Baby Boy' Reign|trans-title='स्ट्यान्ड अप' द्वारा 'बेबी बोइ' को शासनको अन्त्य|url=https://www.billboard.com/articles/news/67981/stand-up-ends-baby-boy-reign|work=बिलबोर्ड|date=नोभेम्बर २८, २००३|accessdate=अप्रिल २, २००८}}</ref><ref name="beyoncehot100">{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=beyonce|chart=Hot 100}}|title=Beyoncé Album and Song Chart History: Hot 100|trans-title=बियोन्से एल्बम र गीति चार्ट इतिहास: हट १००|website=बिलबोर्ड|accessdate=जून २३, २०११}}</ref> यो एल्बमले ५ ओटा वर्गमा ग्रामी पुरस्कार जितेर इतिहास बनाएको थियो । पुरस्कार समारोहमा उनले [[प्रिन्स]]सँग गीत गाएकी थिइन् ।<ref name="2004 Grammys">{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml|title=Beyoncé Wins Most, Outkast Shine, 50 Cent Shut Out at Grammys|trans-title=बियोन्सेले आउटकास्ट र ५० सेन्टलाई पराजित गरी एकै चोटी सबैभन्दा धेरै ग्रामी पाउने कलाकार बन्छिन्|publisher=एमटिभी न्यूज|date=फेब्रुअरी ४, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110220032646/http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml|archivedate=फेब्रुअरी २०, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220032646/http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml |date=2011-02-20 }}</ref> नोभेम्बर २००३ मा [[डेन्जरस्ली इन लभ टूर]]मा युरोपमा प्रदर्शनी प्रस्तुत गरेकी बियोन्सेले पछि मिसी एलियट र [[एलिसिया किज]]का साथ [[भेराइजन लेडिज फर्स्ट टूर]]मा प्रस्तुति दिएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml|title=Beyoncé, Alicia Keys And Missy Elliott Plan Spring Tour|trans-title=बियोन्से, एलिसिया किज र मिसी एलियटको वसन्त टूरको योजना|date=जनवरी २८, २००४|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107140505/http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml|archivedate=नोभेम्बर ७, २०१२|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107140505/http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml |date=2012-11-07 }}</ref> फेब्रुअरी १, २००४ मा बियोन्सेले [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा अवस्थित रिलायन्ट स्टेडियममा आयोजित [[सुपर बोल]]मा अमेरिकी राष्ट्र गान गाएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=अलेक्सिस|first=नादेस्का|url=http://www.mtv.com/news/articles/1695649/beyonce-super-bowl-xlvii-performance.jhtml|title=Beyoncé To Perform at Super Bowl XLVII Halftime Show|trans-title=सुपर बोलमा बियोन्सेको प्रस्तुति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अक्टोबर १६, २०१२|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140912064445/http://www.mtv.com/news/1695649/beyonce-super-bowl-xlvii-performance/ |date=2014-09-12 }}</ref> ''डेन्जरस्ली इन लभ''को सार्वजनिकीकरण पछि दोस्रो एल्बम बनाउने योजना गरेकी बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तिम स्टुडियो एल्बम, ''[[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]''को रेकर्डिङका लागि पछि सारेकी थिइन् ।<ref name="JPatel">{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|title=Beyoncé Puts Off Second Solo LP To Reunite Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको पुनर्मिलनका लागि बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो एल्बमको योजनालाई पछि सारिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115070521/http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml|archivedate=जनवरी १५, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115070521/http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml |date=2008-01-15 }}</ref> नोभेम्बर १५, २००४ मा संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको र बिलबोर्ड २०० मा दोस्रो स्थानमा परेको यो एल्बममा बिलबोर्ड हट १०० मा परेका "लूज माइ ब्रेथ" र "सोल्जर" जस्ता गीतहरू समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/destiny-fulfilled-mw0000261084|title=Destiny Fulfilled – Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनी फुल्फिल्ड - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite news|last=विटमायर|first=मार्गो|url=https://www.billboard.com/articles/news/65514/eminem-thankful-to-remain-no-1|title=Eminem Thankful To Remain No. 1|trans-title=प्रथम स्थानमा रहेकोमा एमिनेम कृतज्ञ|newspaper=बिलबोर्ड|date=नोभेम्बर २४, २००४|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref name="riaadestinyschild">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|title=Gold and Platinum – Destiny's Child|trans-title=गोल्ड र प्लेटिनम - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=रेकर्डिङ असोसिएसन अफ अमेरिका|accessdate=नोभेम्बर १३, २००८|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626051113/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|archivedate=जून २६, २००७}}</ref><ref>{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=destiny's child|chart=all}}|title=Destiny's Child Album and Song Chart History|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड एल्बम र गीति चार्ट इतिहास|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> म्याकडोनल्ड्सद्वारा प्रायोजित [[डेस्टिनी फुल्फिल्ड...लभिङ इट]]मा डेस्टिनीज चाइल्डले "नो, नो, नो", "सर्भाइभर", "से माइ नेम", "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन" र "लूज माइ ब्रेथ" जस्ता लोकप्रिय गीतहरू गाए ।<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Destiny's Child Debuts World Children's Day(TM) at McDonald's(R) Anthem|trans-title=विश्व बाल दिवसको अवसरमा डेस्टिनीज चाइल्डद्वारा म्याकडोनल्ड्सको लागि प्रस्तुति|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/destinys-child-debuts-world-childrens-daytm-at-mcdonaldsr-anthem-55593902.html|location=Los Angeles|agency=पिआर न्यूजवायर|date=नोभेम्बर १५, २००५|accessdate=नोभेम्बर १५, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016203209/http://www.prnewswire.com/news-releases/destinys-child-debuts-world-childrens-daytm-at-mcdonaldsr-anthem-55593902.html|archive-date=अक्टोबर १६, २०१४|url-status=निष्क्रिय}}</ref> यसका साथै उनीहरूले ''डेन्जरस्ली इन लभ'' र अन्य एकल गीतहरू पनि गाए । जून २५, २०११ मा [[बार्सिलोना]]मा हुँदा समूहको विघटनको घोषणा गरियो ।<ref>{{cite news|last=कोहेन|first=जोनाथन|title=Destiny's Child To Split After Fall Tour|trans-title=टूर पछि डेस्टिनीज चाइल्डको विघटन हुने रे|url=https://www.billboard.com/articles/news/62619/destinys-child-to-split-after-fall-tour|work=बिलबोर्ड|date=जून १५, २००५|accessdate=अप्रिल १, २००८}}</ref> अक्टोबर २५, २००५ मा समूहले संयुक्त राज्यमा आफ्नो पहिलो गीत सङ्ग्रहको सार्वजनिकीकरण गरे र मार्च २००६ मा [[हलिउड वक अफ फेम]]मा स्थान स्वीकार गरे ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/1s-mw0000178918|title=Number 1's – Destiny's Child|trans-title=नम्बर वान्स - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/|title=Destiny's Child gets Walk of Fame star|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको वक अफ फेम तारा|date=मार्च २९, २००६|website=टुडे|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623072011/http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/|archivedate=जून २३, २०११|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ९, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623072011/http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/ |date=2011-06-23 }}</ref> डेस्टिनीज चाइल्डले विश्वव्यापी स्तरमा ६ करोड रेकर्ड बेचेका छन् ।<ref>{{cite journal|last1=हफम्यान|first1=मेलोडी के.|title='Ms. Kelly' Takes Charge Sings About Healing And Heartbreak in New Music|trans-title='मिस केली' हिलिङ र हार्टब्रेकको बारेमा|journal=जेट|date=जुलाई २, २००७|page=६१|url=https://books.google.com/books?id=CjsDAAAAMBAJ&pg=PA61|accessdate=जुलाई १८, २०१४}}</ref><ref>{{cite magazine|first=एन्डी|last=वेल्च|title=Destiny's Child reunite on new Michelle Williams song 'Say Yes' – listen|trans-title=मिशेल विलियम्सको 'से येस' मा डेस्टिनीज चाइल्डको पुनर्मिलन|url=https://www.nme.com/news/destinys-child/77452|magazine=एनएमइ|date=मे २२, २०१४|accessdate=जुलाई १८, २०१४}}</ref> ===सन् २००६ - सन् २००७: ''बीडे''=== [[File:Beyonce.jpg|thumb|left|150px|सन् २००७ मा बियोन्से [[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]] टूरमा प्रस्तुति दिइरहेको|alt=माइक्रोफोन समातेकी महिला]] बियोन्सेको दोस्रो एकल गीति एल्बम ''बीडे'' उनको पच्चीसौँ जन्मदिनको दिन सेप्टेम्बर ४, २००६ मा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/bday-mw0000542181|title=''B'day'' – Beyoncé|trans-title=''बीडे'' - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ५,४१,००० प्रति बिक्री भई बिलबोर्ड २०० मा सूचिकृत यो एल्बम बियोन्सेको अमेरिकी चार्टमा प्रथम स्थानमा पर्ने दोस्रो एल्बम बनेको थियो ।<ref>{{cite web|last=हेस्टी|first=केटी|title=Beyoncé's ''B-Day'' Makes Big Bow at No.&nbsp;1|trans-title=बियोन्सेको ''बीडे'' पहिलो नम्बरमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/57265/beyonces-b-day-makes-big-bow-at-no-1|website=बिलबोर्ड|date=सेप्टेम्बर १३, २००६|accessdate=जनवरी ५, २००८}}</ref> जे-जीलाई सहयोगी कलाकारको भूमिकामा राखिएको यो एल्बमको प्रमुख एकल "डेजा भू" बिलबोर्ड हट १०० मा पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएको थियो ।<ref name="beyoncehot100"/> अस्ट्रेलिया, हङ्गेरी, आयरल्यान्ड, न्यूजिल्यान्ड र संयुक्त राज्यमा पहिलो स्थानमा एल्बमको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय एकल "इरिप्लेसेबल" विश्वव्यापी रूपमा लोकप्रिय बनेको थियो ।<ref name="beyoncehot100"/><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Irreplaceable&cat=s |archive-url=https://archive.today/20120707024726/http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Irreplaceable&cat=s |url-status=निष्क्रिय |archive-date=जुलाई ७, २०१२|title=Beyoncé – Irreplaceable|trans-title=बियोन्से - इरिप्लेसेबल|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> ''बीडे''मा "रिङ दी अलार्म", "गेट मी बडीड" र संयुक्त अधिराज्यमा मात्रै सार्वजनिक गरिएको "ग्रीन लाइट" समावेश गरिएको थियो जसले गर्दा उनी [[ग्रामी पुरस्कार]]मा पाँच श्रेणीमा नामाङ्कित भएकी थिइन् ।<ref>{{Cite news|last=होप|first=क्लोभर|title=Timberlake's 'Sexy' Fends Off Fergie For No. 1|trans-title=टिम्बरलेकको 'सेक्सी' द्वारा फर्जीलाई पहिलो स्थानबाट हटाइयो|url=https://www.billboard.com/articles/news/57249/timberlakes-sexy-fends-off-fergie-for-no-1|work=बिलबोर्ड|date=सेप्टेम्बर १४, २००६|accessdate=फेब्रुअरी ३, २००८}}</ref><ref>{{cite web|title=Get Me Bodied|trans-title=गेट मी बडीड|url=https://www.billboard.com/bbcom/discography/more.jsp?tp=singles&pid=317670&aid=984115|website=बिलबोर्ड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205185505/http://www.billboard.com/bbcom/discography/more.jsp?tp=singles&pid=317670&aid=984115|archivedate=फेब्रुअरी ५, २००९}}</ref><ref>{{cite web|title=Green Light the next single|trans-title=अर्को एकललाई ग्रीन लाइट|url=http://www.sonybmgmusic.co.uk/artists/Beyonce/6091/25/|publisher=सोनी बिएमजी म्यूजिक इन्टरटेनमेन्ट (संयुक्त अधिराज्य)|date=जुलाई २७, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116021619/http://www.sonybmgmusic.co.uk/artists/Beyonce/6091/25/|archivedate=जनवरी १६, २००९}}</ref><ref name="49thGr">{{cite web|title=49th Annual Grammy Awards Winners List|trans-title=४९ औँ ग्रामी पुरस्कार विजेताको सूची|url=http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/49th_Show/list.aspx |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20061220160454/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/49th_Show/list.aspx |url-status=निष्क्रिय |archive-date=डिसेम्बर २०, २००६|publisher=ग्रामी पुरस्कार|accessdate=जनवरी १०, २००८}}</ref> आगामी वर्ष बियोन्सेले ''बीडे''का लागि दुई नामाङ्कन र ''[[ड्रीमगर्ल्स: म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर]]''का लागि एउटा नामाङ्कन प्राप्त गरिन् ।<ref name="50thGr">{{cite web|title=50th Annual Grammy Award Winners List|trans-title=५० औँ ग्रामी पुरस्कार विजेताको सूची|url=http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080404005333/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|archivedate=अप्रिल ४, २००८|publisher=ग्रामी पुरस्कार|accessdate=अप्रिल २१, २००८}}</ref> सन् २००६ मा बियोन्से [[स्टिभ मार्टिन]]को साथमा ''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' नामक हास्य नाटकमा देखिएकी थिइन्, जसले विश्वव्यापी स्तरमा $१५ करोड ८८ लाखको कमाइ भित्र्यायो ।<ref>{{cite web|last=अटो|first=जेफ|title=Interview: Beyoncé Knowles|trans-title=अन्तर्वार्ता: बियोन्से नोल्स|url=http://movies.ign.com/articles/686/686598p1.html|website=आइजिएन|date=फेब्रुअरी ८, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721081911/http://au.movies.ign.com/articles/686/686598p1.html|archivedate=जुलाई २१, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=pinkpanther05.htm|title=The Pink Panther (2006)|trans-title=द पिङ्क प्यान्थर (सन् २००६)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> उनको दोस्रो चलचित्र ''[[ड्रीमगर्ल्स]]'' सन् १९८१ मा प्रदर्शित ब्रोडवे गीति नाटकको आधिकारिक रूपान्तरण थियो, जसले विश्वव्यापी स्तरमा $१५ करोड ४० लाख कमायो ।<ref>{{cite web|url=http://www.ibdb.com/production.php?id=4152|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|publisher=इन्टरनेट ब्रोडवे डाटाबेस|accessdate=अप्रिल २५ , २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metacritic.com/movie/dreamgirls|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|publisher=मेटाक्रिटिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035105/http://www.metacritic.com/movie/dreamgirls|archive-date=अक्टोबर २४, २०१२|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=dreamgirls.htm|title=Dreamgirls (2006)|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (सन् २००६)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|title=Dreamgirls (2006) – Daily Box Office – Box Office Mojo|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (सन् २००६) - दैनिक बक्स अफिस - बक्स अफिस मोजो|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=daily&id=dreamgirls.htm|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=मे १९, २०१३}}</ref> [[जेनिफर हड्सन]], [[जेमी फक्स]] र [[एडी मर्फी]] भएका यस चलचित्रमा बियोन्सेले [[डायना रस]]को भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite AV media|people=कन्डन, बिल - निर्देशक|date=डिसेम्बर १५, २००६|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|medium=चलचित्र|publisher=ड्रीमवर्क्स एसकेजी|location=संयुक्त राज्य}}</ref> चलचित्रको प्रचारका लागि बियोन्सेले [[ड्रीमगर्ल्स: म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर|साउन्डट्र्याक एल्बम]]को प्रमुख एकल "लिसन" सार्वजनिक गरिन् ।<ref>{{cite web|title=Dreamgirls (Music from the Motion Picture)|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर)|url=https://www.allmusic.com/album/dreamgirls-music-from-the-motion-picture-mw0000444397|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> अप्रिल २००७ मा बियोन्सेले आफ्नो प्रथम कन्सर्ट भ्रमण [[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]]को सुरुवात गरिन् जसले गर्दा उनले ९७ स्थलबाट $२ करोड ४० लाख कमाइन् ।<ref>{{cite news|first=डिएन|last=विटफिल्ड|url=http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110705143856/http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0|archivedate=July 5, 2011|title=Malaysia's loss is Indonesia's gain: Beyoncé Knowles to play Jakarta|trans-title=मलेसियाको घाटा फेरि इन्डोनेसिया: बियोन्से नोल्सको जकार्तामा प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=द जकार्ता पोस्ट|date=अक्टोबर २७, २००४|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705143856/http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0 |date=July 5, 2011 }}</ref><ref name="total">{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=EX4yD1pJCxUC&pg=RA1-PA38&q=The%20Beyonc%C3%A9%20Experience%20tour%20boxscore|title=Taking It Onstage|trans-title=मञ्चमा लाग्दै|work=बिलबोर्ड|first=मेरियल|last=कन्सेप्सियन|page=३८|volume=१२१|number=३९|date=अक्टोबर ३, २००९|issn=0006-2510|accessdate=जून ८, २०१३}}</ref> बियोन्सेले प्रत्यक्ष प्रस्तुति अघि आफ्नो पादरी सेन्ट जोन र [[फीडिङ अमेरिका]]को सहयोगमा खाद्य सामग्री दान गरेकी थिइन् । यही बेला बियोन्सेले [[सकिरा|शकिरा]]सँगको "ब्यूटिफुल लायर" लगायत अन्य ४ गीत समावेश गरी ''बीडे''को डिलक्स संस्करण सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/release/bday-deluxe-edition-mr0002778311|title=''B'Day'' (Deluxe Edition) – Beyoncé|trans-title=''बीडे'' (डिलक्स संस्करण) - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> ===सन् २००८ - सन् २०१०: ''आइ एम...साशा फियर्स''=== [[File:Beyonce vancouver 10.jpg|thumb|upright|बियोन्से [[आइ एम...वर्ल्ड टूर]]मा "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" प्रस्तुत गर्दै|alt=भीडलाई हेरिरहेकी महिला]] ''आइ एम...साशा फियर्स'' संयुक्त राज्यमा नोभेम्बर १८, २००८ मा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/i-amsasha-fierce-mw0000801448|title=I Am ... Sasha Fierce|trans-title=आइ एम...साशा फियर्स|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> बियोन्सेको वैकल्पिक अहम साशाको अवधारणा सन् २००३ मा सार्वजनिक गरिएको "क्रेजी इन लभ" भिडियोको निर्माणको बेला नै सिर्जना भए पनि उनको पहिचान यो एल्बमको साथमा भएको थियो । समीक्षक र आलोचकहरूले खासै राम्रो समीक्षा नदिए पनि यो एल्बमले सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ४,८२,००० प्रति बिक्री गरी बिलबोर्ड २०० मा पहिलो स्थान पाउने तेस्रो एल्बम बनेको थियो ।<ref>{{cite web|date=अप्रिल १२, २००९|url=http://www.news.com.au/national/is-beyonce-beyond-her-best/story-e6frfkp9-1225697057494|title=Is Beyoncé beyond her best?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्नो सर्वोत्कृष्ट प्रस्तुतिलाई पनि पार गरेकी छिन् ?|website=न्यूज डट कम अस्ट्रेलिया|accessdate=सेप्टेम्बर १५, २०१६}}</ref><ref>{{cite news|last=जोनाथन|first=कोहेन|date=नोभेम्बर २६, २००८|title=Beyoncé Starts 'Fierce' Atop Album Chart|trans-title=एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा रहेकी बियोन्से अब 'फियर्स'|work=बिलबोर्ड|url=https://www.billboard.com/articles/news/266192/beyonce-starts-fierce-atop-album-chart|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202232608/http://www.billboard.com/bbcom/news/beyonce-starts-fierce-atop-album-chart-1003916959.story|archivedate=डिसेम्बर २, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> यस एल्बममा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इफ आइ वर अ बोइ" र अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" समावेश गरिएको थियो । यसमा बियोन्सेको सर्वोत्कृष्ट एकल "हेलो" पनि समावेश गरिएको थियो ।<ref name="beyoncehot100" /><ref>{{cite news|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/genre/randb-hip-hop/beyonce-starts-2009-atop-the-hot-100-1003926428.story|title=Beyoncé Starts 2009 Atop The Hot 100|trans-title=हट १०० को पहिलो स्थानबाट बियोन्सेको सन् २००९ को सुरुवात|last=कोहेन|first=जोनाथन|date=जनवरी १, २००९|work=बिलबोर्ड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813005523/http://www.billboard.biz/bbbiz/genre/randb-hip-hop/beyonce-starts-2009-atop-the-hot-100-1003926428.story|archivedate=अगस्ट १३, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Halo&cat=s |archive-url=https://archive.today/20130117083746/http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Halo&cat=s |url-status=निष्क्रिय |archive-date=जनवरी १७, २०१३|title=Beyoncé – Halo|trans-title=बियोन्से - हेलो|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> बियोन्सेको कार्य जीवनमा नै सबैभन्दा लामो समयसम्म हट १०० मा सूचिकृत भएको "हेलो" को सफलताले बियोन्सेलाई त्यो दशककै सबैभन्दा सफल गायिका बनायो ।<ref>{{cite news|url={{BillboardURLbyName|artist=beyoncé|chart=Hot 100}}|title=Beyoncé: Chart History by Weeks on Chart|trans-title=बियोन्से: चार्टमा बिताइएको समय अनुसार चार्ट इतिहास}}</ref><ref>{{cite journal|title=Don Omar: The Reggaeton Starts Plugs In For Digital Sales With 'IDon' And An iPhone App|date=अप्रिल २५, २००९|trans-title=डन ओमार: आइफोन अनुप्रयोग र आइडनको घोषणाले रेगेटनको डिजिटल बिक्रीवितरण|journal=बिलबोर्ड|issn=0006-2510|volume=१२१|issue=१६|page=४१}}</ref> यो एल्बममा "स्वीट ड्रीम्स", "डिभा", "इगो", "ब्रोकन-हार्टेड गर्ल" र "भिडियो फोन" पनि समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Sweet+Dreams&cat=s|title=Beyoncé – Sweet Dreams|trans-title=बियोन्से - स्वीट ड्रीम्स|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> "सिङ्गल लेडिज" को भिडियोलाई विश्वभर इन्टरनेटमा प्यारोडी बनाइएको छ जसले गर्दा ''[[टोरन्टो स्टार]]''ले भने अनुसार नयाँ इन्टरनेट नाँचको चलन चल्तीमा आएको थियो ।<ref name="First dance craze">{{Cite news|last=क्रफोर्ड|first=ट्रिश|title=Beyoncé's single an anthem for women|work=टोरन्टो स्टार|trans-title=बियोन्सेको एकल महिलाका लागि राष्ट्रिय गानझैँ|date=जनवरी २३, २००९|url=https://www.thestar.com/living/article/575705|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202114052/http://www.thestar.com/living/article/575705|archivedate=फेब्रुअरी २, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> उक्त भिडियोले सन् २००९ मा [[एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कार]], [[मोबो पुरस्कार]] र [[बिइटी पुरस्कार]] लगायत टन्नै पुरस्कार प्राप्त गरेको छ ।<ref>{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/beyonce-wows-racy-red-costume-mtv-europe-music-awards-article-1.414356|title=Beyoncé wows in racy red costume at MTV Europe Music Awards|trans-title=एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कारमा बियोन्सेले रातो लुगा लगाई सबैलाई आश्चर्यचकित बनाइन्|work=डेली न्यूज|location=न्यू योर्क|date=नोभेम्बर ६, २००९|accessdate=डिसेम्बर २७, २०११|first=ओलिभिया|last=स्मिथ}}</ref><ref>{{cite news|last=सिंह|first=अनिता|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/6095726/Mobo-Awards-2009-nominations-unveiled.html|title=Mobo Awards 2009 nominations unveiled|trans-title=मोबो पुरस्कार २००९ को नामाङ्कन सूची सार्वजनिक गरियो|work=द डेली टेलिग्राफ|date=अगस्ट २६, २००९|accessdate=डिसेम्बर १५, २०१०|location=लन्डन}}</ref><ref>{{cite web|url=http://randb.about.com/od/musicawardsshows/a/2009BETAwards.htm|title=2009 BET Awards|trans-title=२००९ बिइटी पुरस्कार|publisher=अबाउट|first=मार्क एडवार्ड|last=नेरो|accessdate=फेब्रुअरी २८, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304102344/http://randb.about.com/od/musicawardsshows/a/2009BETAwards.htm |date=2016-03-04 }}</ref> २००९ [[एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कार]]मा उपर्योक्त भिडियो ९ ओटा श्रेणीमा नामाङ्कित भएको थियो जसमध्ये ३ श्रेणीमा विजयी भयो ।<ref name="VMA" /> सर्वोकृष्ट महिला भिडियोको श्रेणीमा यो भिडियोको सट्टा [[टेलर स्विफ्ट]]को "यू बिलङ टु मि" ले जित्दा [[कान्ये वेस्ट]]ले कार्यक्रमको अवरोध गरेका थिए । फलस्वरूप बियोन्सेले आफ्नो स्वीकृति भाषणको बेला स्विफ्टलाई बोल्ने अवसर दिएकी थिइन् ।<ref name="VMA">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1621389/kanye-west-crashes-vma-stage-during-taylor-swifts-award-speech.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|title=Kanye West Crashes VMA Stage During Taylor Swift's Award Speech|trans-title=कान्ये वेस्टद्वारा टेलर स्विफ्टको पुरस्कार भाषणको अवरोध|first1=जेसन|last1=रोड्रिगेज|first2=जेम्स|last2=मन्टगोमेरी|first3=शाहीम|last3=रीड|date=सेप्टेम्बर १३, २००९|accessdate=जून ६, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111142920/http://www.mtv.com/news/articles/1621389/kanye-west-crashes-vma-stage-during-taylor-swifts-award-speech.jhtml |date=2011-01-11 }}</ref> मार्च २००९ मा बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो प्रत्यक्ष प्रस्तुति [[आइ एम...वर्ल्ड टूर]]को सुरुवात गरिन्, जसले १०८ प्रस्तुतिबाट $११ करोड ९५ लाखको कमाइ भित्र्यायो ।<ref>{{cite news|last=क्यासर्ली|first=मेगन|url=https://www.forbes.com/sites/meghancasserly/2012/12/10/beyonce-knowles-50-million-pepsi-deal-takes-creative-cues-from-jay-z/|title=Beyoncé's $50&nbsp;Million Pepsi Deal Takes Creative Cues From Jay-Z|trans-title=बियोन्सेको $५ करोड पेप्सी साझेदारीको जे-जीद्वारा व्यवस्थापन|newspaper=फोर्ब्स|date=डिसेम्बर १०, २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210211310/http://www.forbes.com/sites/meghancasserly/2012/12/10/beyonce-knowles-50-million-pepsi-deal-takes-creative-cues-from-jay-z/|archivedate=डिसेम्बर १०, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २००८ मा ''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]''मा [[एटा जेम्स]]को भूमिका निर्वाह गरेकी बियोन्सेले आफ्नो प्रस्तुतिका लागि सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया पाएकी थिइन् ।<ref name="masterson">{{cite news|last=मास्टरटन|first=लरी|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/insider/is-beyonce-beyond-her-best/story-e6frewt9-1225697057494|title=Is Beyoncé Beyond Her Best?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्नो सर्वोत्कृष्ट प्रस्तुतिलाई पनि पार गरेकी छिन् ?|work=द डेली टेलिग्राफ|date=अप्रिल १२, २००९ |accessdate=अक्टोबर २१, २०१२}}</ref> जेम्सको चित्रणका लागि बियोन्सेले [[स्याटलाइट पुरस्कार]] र [[एनएएसिपी]] लगायत अन्य पुरस्कारका लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml|title=2008 13th Annual Satellite Awards Nominees|trans-title=२००८ स्याटलाइट पुरस्कार नामाङ्कन|publisher=इन्टरनेशनल प्रेस एकेडेमी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035312/http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml|archivedate=डिसेम्बर २, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117060158/http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml |date=2009-01-17 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.naacpimageawards.net/40/nom_movies.php|title=The 40th NAACP Image Awards|trans-title=४० औँ एनएएसिपी इमेज पुरस्कार|publisher=एनएएसिपी इमेज पुरस्कार|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211235604/http://www.naacpimageawards.net/40/nom_movies.php|archivedate=फेब्रुअरी ११, २०१९}}</ref> बियोन्सेले यो चलचित्रबाट कमाएकी सबै आम्दानी लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिको सहयोग गर्ने फीनिक्स हाउसमा दान गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.bet.com/Music/News/musicnews_beyoncedonatesalary_1.05.09.htm|title=Beyoncé Donates Movie Salary To Drug Treatment Centers|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो तलब लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा परेका मान्छेहरूलाई सहयोग गर्ने संस्थामा दान गरिन्|last=हार्लिङ|first=ड्यानिएल|date=जनवरी ५, २००७|publisher=ब्ल्याक इन्टरटेनमेन्ट टेलिभिजन |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090509164144/http://www.bet.com/Music/News/musicnews_beyoncedonatesalary_1.05.09.htm|archivedate=मे ९, २००९|url-status=निष्क्रिय}}</ref> जनवरी २०, २००९ मा बियोन्सेले [[बाराक ओबामा|बराक]] र [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]]को पहिलो बलमा जेम्सको "एट लास्ट" प्रस्तुत गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=कफम्यान|first=गिल|url=http://www.mtv.com/news/articles/1602866/beyonce-sing-obamas-first-dance-at-inaugural-ball.jhtml|title=Beyoncé To Sing For Obamas' First Dance at Inaugural Ball|trans-title=ओबामाको पहिलो बलमा बियोन्सेको प्रस्तुति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १६, २००९|accessdate=जून १३, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202225747/http://www.mtv.com/news/articles/1602866/beyonce-sing-obamas-first-dance-at-inaugural-ball.jhtml |date=2013-12-02 }}</ref> बियोन्से [[एली लार्टर]] र [[इड्रिस एल्बा]]सँग ''[[अब्सेस्ड]]''मा देखिएकी थिइन् जसमा उनी श्यारन चार्ल्सको भूमिका निर्वाह गर्छिन् । खासै राम्रो आलोचनात्मक प्रतिक्रिया नपाए पनि यस चलचित्रले $२ करोडको लगानीमा $६ करोड ८० लाख कमायो ।<ref>{{cite web|first=हिलरी|last=लुइस|url=http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend|archive-url=https://archive.today/20130118143013/http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend|url-status=निष्क्रिय|archive-date=जनवरी १८, २०१३|title=Box Office Preview: Audience ''Obsessed'' With Beyoncé|trans-title=बक्स अफिस प्रीभ्यू: दर्शक बियोन्सेसँग ''अब्सेस्ड''|website=बिजनेस इन्साइदर|date=अप्रिल २५, २००९|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130118143013/http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend |date=2013-01-18 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=cadillacrecords.htm|title=Cadillac Records|trans-title=क्याडिल्याक रेकर्ड्स|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अप्रिल २९, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=obsessed.htm|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अप्रिल २९, २०१३|title=Obsessed|trans-title=अब्सेस्ड}}</ref> चलचित्रको अन्तिम दृश्यमा श्यारन र एली लार्टरको पात्रको बीचमा भएको झगडाले [[एमटिभी मूभी पुरस्कार]] जितेको थियो ।<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1640890/2010-mtv-movie-awards-complete-winners-list.jhtml|title=2010 MTV Movie Awards: Complete Winners List|trans-title=२०१० एमटिभी चलचित्र पुरस्कार: विजेताहरूको सूची|publisher=एमटिभी न्यूज|first=जश|last=विग्लर|date=जून ६, २०१०|accessdate=जुलाई १७, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514074439/http://www.mtv.com/news/articles/1640890/2010-mtv-movie-awards-complete-winners-list.jhtml |date=2013-05-14 }}</ref> बियोन्सेले ५२ औँ वार्षिक ग्रामी पुरस्कारमा १० नामाङ्कन प्राप्त गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/266527/beyonce-taylor-swift-peas-lead-grammy-award-nominations|title=Beyoncé, Taylor Swift, Peas Lead Grammy Award Nominations|trans-title=बियोन्से, टेलर स्विफ्ट र पीज ग्रामी नामाङ्कनको अगुवाईमा|last=डोनाह्यु|first=एन|date=डिसेम्बर २०, २००९|website=बिलबोर्ड|accessdate=डिसेम्बर ३, २००९}}</ref> एकै वर्षमा सबैभन्दा बढी नामाङ्कन प्राप्त गरेकी गायिकाको रूपमा बियोन्से र [[लरिन हिल]] एउटै पदमा पर्छन् ।<ref>{{cite web|last=ल्याम्ब|first=बिल|url=http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm|title=Beyoncé Tied With Lauryn Hill For Most Grammy Nominations in a Single Year by a Female Artist|trans-title=बियोन्से र लरिन हिल सबैभन्दा धेरै ग्रामीका लागि नामाङ्कित|publisher=अबाउट|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207090310/http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm|archivedate=डिसेम्बर ७, २००९|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207090310/http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm |date=2009-12-07 }}</ref> ती १० नामाङ्कन मध्ये ६ मा विजयी भई बियोन्सेले आफ्नो सन् २००४ को रेकर्ड तोडेकी थिइन् । सन् २०१० मा बियोन्से [[लेडी गागा]]को एकल "टेलिफोन" मा सहयोगी कलाकारको रूपमा देखिएकी थिइन् ।<ref name="UKChartHistory">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/_/beyonce/|title=Artist Chart History – Beyoncé|trans-title=कलाकार चार्ट इतिहास - बियोन्से|publisher=ओफिशियल चार्ट्स कम्पनी|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022203652/http://www.officialcharts.com/artist/_/beyonce/|archivedate=अक्टोबर २२, २०१२2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa+feat%2E+Beyonc%E9&titel=Telephone&cat=s|title=Lady Gaga feat. Beyoncé – "Telephone"|trans-title=लेडी गागा र बियोन्से - "टेलिफोन"|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २१, २०१२}}</ref> यो गीत संयुक्त राज्यको पप चार्टमा पहिलो स्थानमा सूचिकृत भई दुबै बियोन्से र लेडी गागाको छैटौँ प्रथम स्थानमा परेको गीत बनेको थियो । यसले गर्दा बियोन्से र लेडी गागा सन् १९९२ मा नीलसेन टप ४० चार्टको स्थापना देखि सबैभन्दा बढी एकल पहिलो स्थानमा भएको कलाकारको रूपमा [[मारिया केरी|मराया केरी]]को स्तरमा पुगेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/958963/lady-gaga-beyonce-match-mariahs-record|title=Lady Gaga, Beyoncé Match Mariah's Record|date=मार्च १५, २०१०|trans-title=लेडी गागा, बियोन्से मराया केरीको स्तरमा|accessdate=मार्च १८, २०१०|website=बिलबोर्ड|last=ट्रस्ट|first=गेरी}}</ref> "टेलिफोन" ले सर्वोत्कृष्ट स्वर पप सहयोगको श्रेणीमा ग्रामी पुरस्कारमा नामाङ्कित भएको थियो ।<ref>{{cite news|last=डिक्रो|first=जेसन|url=https://www.usatoday.com/life/music/awards/grammys/2010-12-01-grammy-nominations-list_N.htm|title=Nominations list for the 53rd Annual Grammy Awards|trans-title=५३ औँ ग्रामी पुरस्कारको नामाङ्कन सूची|work=यूएसए टुडे|date=डिसेम्बर १, २०१०|accessdate=डिसेम्बर २, २०१०}}</ref> जनवरी २०१० मा आफ्नी आमाको सुझाव मानी बियोन्सेले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा ध्यान केन्द्रित गर्न सङ्गीतबाट विश्राम लिने घोषणा गरिन् ।<ref name="hiatus">{{cite web|last=स्पर्लिङ|first=ड्यानिएल|title=Beyoncé: 'Career break saved my sanity'|trans-title=बियोन्से: 'सङ्गीतबाट विश्राम लिएको कारणले मेरो मानसिक स्थिति बिग्रिन सकेन'|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a332509/beyonce-career-break-saved-my-sanity.html|website=डिजिटल स्पाइ|accessdate=फेब्रुअरी २३, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2010-01-11-beyonce_N.htm|title=Beyoncé is poised to take a well-deserved break in 2010|trans-title=सन् २०१० मा बियोन्सेले योग्य विश्राम लिने रे|first=एलिसा|last=गार्डनर|accessdate=अगस्ट १, २०११|date=जनवरी २८, २०१०|work=यूएसए टुडे}}</ref> यो समयमा उनी र उनका बुबाले व्यवसायिक साझेदारको भूमिका निर्वाह गर्न बन्द गरे ।<ref>{{cite news|last=केनेडी|first=गेरिक डी.|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/03/beyonce-severes-ties-management-ties-with-father.html|title=Beyoncé Severs Management Ties with Father|trans-title=बियोन्सेले व्यवस्थापनको कामबाट बुबालाई विदा गरिन्|work=लस एन्जलस टाइम्स|date=मार्च २८, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1666719/beyonce-year-of-4.jhtml|title=Beyoncé Shrugs Off 'Fear' In 'Year Of 4'|trans-title=बियोन्सेले 'यर अफ ४' मा 'फियर' लाई विदा गरिन्|first=जस्लिन|last=भेना|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून २८, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327041809/http://www.mtv.com/news/articles/1666719/beyonce-year-of-4.jhtml |date=2014-03-27 }}</ref> यस बेला उनी [[चीनको विशाल पर्खाल]], [[मिश्रका पिरामिडहरू]], अस्ट्रेलिया, अमेरिकी र बेलायती सङ्गीत उत्सव, सङ्ग्रहालय र ब्याले प्रस्तुति हेर्न गएकी थिइन् ।<ref name="hiatus" /><ref>{{cite web|last=नोल्स|first=बियोन्से|title=Eat, Play, Love|trans-title=खाऊ, खेल, माया गर|url=http://www.essence.com/2012/05/03/beyonce-knowles-nyabj-award-essence-article-eat-play-love/|website=एसेन्स|accessdate=जून ३, २०१३}}</ref> ===सन् २०११ - सन् २०१३: ''४'' र वृत्तचित्र=== [[File:Beyonce (New York 2011).jpg|left|thumb|upright|सन् २०११ मा सार्वजनिक गरिएको ''[[४ (एल्बम)|४]]'' अगस्ट २०११ मा बियोन्सेले [[४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से]]मा प्रस्तुत गर्दै|alt=माइक्रोफोनमा गीत गाइरहेकी महिला]] जून २६, २०११ मा बियोन्से [[ग्लास्टनबेरी उत्सव]]को २० वर्षको अवधिमा प्रमुख पिरामिड मञ्चमा प्रस्तुति दिने पहिलो एकल गायिका बनेकी थिइन् ।<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/beyonce-to-headline-glastonbury-festival-115756999.html|title=Beyoncé to Headline Glastonbury Festival|trans-title=ग्लास्टनबेरी उत्सवमा बियोन्सेले प्रस्तुति दिने|publisher=कोलम्बिया रेकर्ड्स|date=फेब्रुअरी १०, २०११|accessdate=फेब्रुअरी १२, २०११}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/the-womens-blog-with-jane-martinson/2011/jun/28/beyonce-headlining-glastonbury-girl-power|title=Beyoncé headlining at Glastonbury was a great girl power moment|trans-title=ग्लास्टनबेरी उत्सवमा बियोन्सेको प्रस्तुतिमा महिला सशक्तिकरणको विषयवस्तु समावेश|newspaper=द गार्डियन|location=लन्डन|first=सेरा|last=फिलिप्स|date=जून २८, २०११}}</ref> उनको चौथो स्टुडियो एल्बम ''[[४ (एल्बम)|४]]'' दुई दिन पछि संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/4-mw0002136254|title=''4'' – Beyoncé|trans-title=''४'' - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> "रन द वर्ल्ड (गर्ल्स)" र "बेस्ट थिङ आइ नेभर ह्याड" समावेश गरिएको ''४'' को सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ३,१०,००० प्रति बिक्री भयो र बिलबोर्ड २०० मा प्रथम स्थानमा पर्ने बियोन्सेको चौथो एल्बम बन्यो ।<ref name="beyoncehot100" /><ref name="UKChartHistory" /><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Run+The+World+%28Girls%29&cat=s|title=बियोन्से - रन द वर्ल्ड (गर्ल्स)|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> उनको चौथो एकल "लभ अन टप" ले हट आर एन्ड बी गीति चार्टको पहिलो स्थानमा ७ हप्ता बितायो भने बिलबोर्ड हट १०० को बीसौँ स्थानमा सूचिकृत भयो ।<ref>"Love on Top" ["लभ अन टप"]: *{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-march-4-2012-songs-song-tv-010205864.html|title=Week Ending March 4, 2012. Songs: The Song That TV Made Famous|trans-title=मार्च ४, २०१२ मा यो सप्ताहको अन्त्य हुँदै । गीतहरू: टिभीले लोकप्रिय बनाएका गीतहरू|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=मार्च ७, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/502582/chart-juice-mary-j-blige-notches-record-extending-top-10-single|title=Chart Juice: Mary J. Blige Notches Record-Extending Top 10 Single|website=बिलबोर्ड|trans-title=चार्ट जूस: मेरी जे. ब्लाइजको रेकर्ड तोड्ने एकल|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च ९, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/47178/chart-juice-rihanna-usher-roar-into-top-10|title=Chart Juice: Rihanna, Usher Roar Into Top 10|trans-title=चार्ट जूस: रिहाना, अशर टप १० मा|website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च १६, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-march-18-2012-songs-80s-party-004336988.html|title=Week Ending March 18, 2012. Songs: Your '80s Party Mix-Tape|trans-title=मार्च १८, २०१२ मा यो सप्ताहको अन्त्य हुँदै । गीतहरू: ८० दशकको पार्टी मिक्सटेप|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=मार्च २१, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/498685/chart-juice-loverance-rises-up-to-top-10|title=Chart Juice: LoveRance Rises 'Up!' to Top 10|trans-title=चार्ट जूस: लभरान्स टप १० मा|website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च ३०, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/497070/chart-juice-melanie-fiona-notches-first-no-1-on-rbhip-hop-albums|title=Chart Juice: Melanie Fiona Notches First No. 1 on R&B/Hip-Hop Albums|trans-title=चार्ट जूस: मेलनी फिओना आर एन्ड बी र हिप हप श्रेणीमा पहिलो नम्बरमा |website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=अप्रिल ६, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2012-04-21/r-b-hip-hop-songs|title=R&B/Hip-Hop Songs: Week of April 21, 2012|trans-title=आर एन्ड बी र हिप हप गीतहरू: अप्रिल २१, २०१२ को सप्ताह|website=बिलबोर्ड|accessdate=अप्रिल २१, २०१२}}</ref> ''४'' मा "पार्टी", "काउन्टडाउन", "आइ केर" र "एन्ड अफ टाइम" पनि समावेश गरिएको थियो । बियोन्सेले आफ्नो सन् २०१० को साङ्गीतिक जीवनबाट लिएको विश्रामको वर्णन गर्दै ''[[एसेन्स]]'' पत्रिकाको लागि लेखेको "ईट, प्ले, लभ" का लागि [[न्यू योर्क असोसिएसन अफ ब्ल्याक जर्नलिस्ट्स]]बाट लेखन पुरस्कार पाएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=डिलन|first=नेन्सी|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/beyonce-set-win-writing-award-york-association-black-journalists-article-1.1071559|title=Beyoncé set to win a writing award from the New York Association of Black Journalists|trans-title=न्यू योर्क असोसिएसन अफ ब्ल्याक जर्नलिस्ट्सद्वारा बियोन्से पुरस्कृत|work=डेली न्यूज|date=मे २, २०१२|accessdate=मे ८, २०१२}}</ref> सन् २०११ को पछिल्लो भागमा बियोन्सेले न्यू योर्कको रोजल्यान्ड बलरूममा ४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से कन्सर्टमा ४ रात प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिइन् ।<ref name="beyonceonline1">{{cite web|url=http://www.beyonceonline.com/us/news/beyonc%C3%A9-perform-4-intimate-nights-beyonc%C3%A9-concert-series-new-yorks-roseland-ballroom|title=Beyoncé To Perform '4 Intimate Nights With Beyoncé' At New York's Roseland Ballroom|trans-title=बियोन्सेद्वारा रोजल्यान्ड बलरूममा '४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से' प्रस्तुति|publisher=बियोन्से|date=अगस्ट ५, २०११|accessdate=अगस्ट २८, २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217062541/http://www.beyonceonline.com/us/news/beyonc%C3%A9-perform-4-intimate-nights-beyonc%C3%A9-concert-series-new-yorks-roseland-ballroom|archivedate=फेब्रुअरी १७, २०१२}}</ref> ''४'' को १० लाख प्रति बिक्री भएको उपलक्ष्यमा अगस्ट १, २०११ मा [[रेकर्डिङ इन्डस्ट्री असोसिएसन अफ अमेरिका]]ले उक्त एल्बमलाई प्लेटिनमको दर्जा दिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=Beyonce&format=ALBUM&go=Search&perPage=50/|title=Beyoncé's 4 Certified Platinum|trans-title=बियोन्सेको ४ अब प्लेटिनम एल्बम|website=र्याप-अप|date=अगस्ट १, २०११|accessdate=अगस्ट २, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626051113/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|archivedate=जून २६, २००७}}</ref> डिसेम्बर २०१५ भित्र संयुक्त राज्यमा यो एल्बमको १५ लाख प्रति बिक्री भैसकेको थियो ।<ref name="4 US Sales">{{cite web|url=https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-ed-sheerans-transatlantic-1-202342797.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714231425/https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-ed-sheerans-transatlantic-1-202342797.html|archivedate=जुलाई १४, २०१४|title=Chart Watch: Ed Sheeran's Transatlantic #1|trans-title=चार्ट वाच: एड शिरनको ट्रान्सएटलान्टिक नम्बर १|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=जुलाई २, २०१४|accessdate=जुलाई २, २०१४}}</ref> फेब्रुअरी ८, २०१५ भित्र यो एल्बमलाई [[स्पोटिफाई|स्पटिफाई]]मा १० करोड चोटी सुनिएको थियो जसले गर्दा बियोन्से ३ ओटा एल्बममा १० करोड सुनाई पुग्ने पहिलो गायिका बनेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-breaks-spotify-record-as-4-hits-a-billion-streams|title=Beyoncé Breaks Spotify Record as '4' Hits a Billion Streams|trans-title='४' मा १० करोड सुनाई पुगेपछि बियोन्सेले स्पटिफाईको रेकर्ड तोडिन्|publisher=एमटिभी|first=स्याम|last=प्रान्स|date=फेब्रुअरी ५, २०११|accessdate=फेब्रुअरी ६, २०११}}</ref> जून २०१२ मा [[रेभल एटलान्टिक सिटी]]को उद्घाटन मनाउन बियोन्सेले त्यहाँ [[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ|चार रातका लागि प्रस्तुति दिएकी थिइन्]] जुन उनले आफ्नी छोरी जन्माए पछिको प्रथम प्रत्यक्ष प्रस्तुति थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel|title=Fourth Show Added at Revel|trans-title=रेभलमा चौथो प्रस्तुति थपियो|publisher=बियोन्से|date=मे ७, २०१२|accessdate=मे ८, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510025938/http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel|archivedate=मे १०, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510025938/http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel |date=2012-05-10 }}</ref><ref>{{cite news|last=माकारेची|first=किया|url=https://huffingtonpost.com/2012/05/25/beyonce-revel-concert-new-atlantic-city_n_1545181.html|title=Beyoncé, Revel: Singer's Atlantic City Concerts Mark First Return To Stage Since Blue Ivy Carter Was Born|trans-title=बियोन्से, रेभल: ब्लू आइभीको जन्म पछि बियोन्सेको प्रथम प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=हफपोस्ट|date=मे २५, २०१२|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> जनवरी २०१३ मा डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्ना पुराना एल्बमहरूमा भएका प्रेम प्रसङ्गयुक्त गीतका साथै "न्युक्लियर" नामक गीत समावेश गरी आफ्नो तेस्रो सङ्ग्रहित एल्बम ''[[लभ सङ्स]]'' सार्वजनिक गरे ।<ref>{{cite news|last=ग्यारीबल्डी|first=क्रिस्टिना|url=http://www.mtv.com/news/articles/1700073/destinys-child-nuclear-single.jhtml|title=Destiny's Child Drop New Single 'Nuclear'|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डद्वारा 'न्युक्लियर' को सार्वजनिकीकरण|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी ११, २०१३|accessdate=जनवरी १३, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114031230/http://www.mtv.com/news/articles/1700073/destinys-child-nuclear-single.jhtml |date=2013-01-14 }}</ref> बियोन्सेले पहिले देखि रेकर्ड गरिएको ट्र्याकको प्रयोग गरी वाशिङटन डिसीमा आयोजित राष्ट्रपति ओबामाको दोस्रो उद्घाटनमा अमेरिकी राष्ट्रिय गान गाएकी थिइन् ।<ref name="secondinauguration">{{cite news|last=रिचार्ड्स|first=क्रिस|url=https://www.washingtonpost.com/national/inauguration/beyonce-to-sing-the-star-spangled-banner-at-inauguration/2013/01/09/f343e4e4-5a75-11e2-88d0-c4cf65c3ad15_story.html|title=Beyoncé to sing 'The Star-Spangled Banner' at inauguration|trans-title=बियोन्सेले उद्घाटनमा राष्ट्रिय गान गाउने|work=द वाशिङटन पोस्ट|date=जनवरी १०, २०१३|accessdate=जनवरी ११, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/arts/story/2013/01/31/beyonce-super-bowl-halftime.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201002813/http://www.cbc.ca/news/arts/story/2013/01/31/beyonce-super-bowl-halftime.html|archivedate=फेब्रुअरी १, २०१३|title=Beyoncé answers lip-sync critics at Super Bowl presser|trans-title=बियोन्सेले लिप सिङ्क गरेको आलोचनाको जवाफ दिन्छिन्|agency=असोसिएटेड प्रेस|date=जनवरी ३१, २०१३|accessdate=फेब्रुअरी १, २०१३|publisher=सिबिसी न्यूज}}</ref> अर्को महिना, बियोन्सेले [[न्यू ओर्लीन्स]]मा आयोजित [[सुपर बोल]]मा प्रस्तुति दिइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2012/10/16/report-beyonce-to-perform-at-super-bowl-halftime-show/|title=Beyoncé to Perform at Super Bowl Halftime Show|trans-title=बियोन्सेले सुपर बोलमा प्रस्तुति दिने|magazine=र्याप-अप|date=अक्टोबर १६, २०१२|accessdate=अक्टोबर १७, २०१२}}</ref> एक मिनेटमा २,६८,००० ट्विटको दरमा राखिएको यो प्रस्तुति [[ट्विटर]]को इतिहासमा नै दोस्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना बनेको छ ।<ref>{{cite web|url=https://www.mtv.com/news/articles/1713119/vma-ratings-record.jhtml|title=2013 VMAs Shatter Twitter Records|trans-title=२०१३ भिएमएद्वारा ट्विटरको रेकर्ड तोडियो|date=अगस्ट २६, २०१३|accessdate=अक्टोबर २९, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321052029/http://www.mtv.com/news/articles/1713119/vma-ratings-record.jhtml |date=2014-03-21 }}</ref> ५५ औँ वार्षिक [[ग्रामी पुरस्कार]]मा बियोन्सेले "लभ अन टप" को लागि पुरस्कार पाइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2013/02/10/55th-annual-grammy-awards-list-of-winners/|title=List of winners at the 55th Grammy Awards|trans-title=५५ औँ वार्षिक ग्रामी पुरस्कार विजेताहरूको सूची|magazine=र्याप-अप|date=फेब्रुअरी १०, २०१३|accessdate=फेब्रुअरी ११, २०१३}}</ref> फेब्रुअरी १६, २०१३ मा [[एचबिओ|एचबीओ]]मा पहिलो पटक प्रसारण गरिएको उनको वृत्तचित्र ''[[लाइफ इज बट अ ड्रीम]]''को निर्देशनमा बियोन्सेले पनि सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2013/01/11/beyonce-reveals-herself-in-life-is-but-a-dream-hbo-documentary-trailer/|title=Beyoncé Reveals Herself in 'Life Is But a Dream' HBO Documentary (Trailer)|trans-title=एचबीओ वृत्तचित्र 'लाइफ इज बट अ ड्रीम' को ट्रेलरमा बियोन्सेले आफ्नो असलियतको खुलासा गर्छिन्|magazine=र्याप-अप|date=जनवरी ११, २०१३|accessdate=जनवरी १२, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/hbos-thoughts-on-beyonce-co-directing-her-documentary-2013-1|title=HBO Wasn't 'Crazy in Love' With Beyoncé Co-Directing Her Documentary|trans-title=बियोन्से आफ्नो एचबीओ वृत्तचित्रको निर्देशनसँग खासै मायामा परेकी थिइनन्|last=अकुना|first=क्रिस्टेन|website=बिजनेस इन्साइडर|date=जनवरी २३, २०१३|accessdate=मे २०, २०१७}}</ref> ==कलाकारिता== ===स्वर र साङ्गीतिक शैली=== {{quote box |quote = "सिङ्गल लेडिज" सार्वजनिक गरिएको बेला मेरो हालसालै विवाह भएको थियो र मान्छेहरूको दिनदिनै बिहे भइरहेको हुन्छ । त्यसपछि [[जस्टिन टिम्बरलेक]]ले ''[[स्याटरडे नाइट लाइभ]]''मा भिडियोको पुनर्निर्माण गरे । त्यही वर्ष [[युट्युब]] पनि लोकप्रिय भयो । "इरिप्लेसेबल" मा प्रयोग गरेको अकुस्टिक गिटार र ८०८ ड्रमको मिश्रण नयाँ किसिमको थियो, जसले गर्दा गीतको शैली पनि नवीन बन्यो । "क्रेजी इन लभ" पनि आशा नगरिएको ढङ्गले पप सङ्गीत जगतमा लोकप्रिय भयो । मेरो एल्बम सार्वजनिकीकरणको लागि पठाउने केही समय अघि नै मैले जे-जीलाई त्यो गीतमा सहयोग गर्न आग्रह गरेकी थिए । धन्न जे-जीले निसङ्कोच मानिहाले । त्यो गीत कहिल्यै नि पुरानो हुने छैन । मैले जति चोटी गाए पनि त्यो गीत चाहिँ पुरानो हुँदैन ।|source= — बियोन्से<ref name="billboard q&a">{{cite web|title=Beyoncé Q&A: The Billboard Music Awards Millennium Artist Discusses Her Career And New Album|trans-title=बियोन्से प्रश्नोत्तर: बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कार मिलेनियम कलाकारले आफ्नो कार्य जीवन र नयाँ एल्बमको बारेमा बातचित गर्छिन्|website=बिलबोर्ड|first=रे|last=रोजर्स|url=https://www.billboard.com/articles/news/471650/beyonce-qa-the-billboard-music-awards-millennium-artist-discusses-her-career|date=मे ११, २०११|accessdate=मे १०, २०१२}}</ref> |align = right |width = 35% |border = 1px |fontsize = 90% }} [[जोडी रोजेन]]ले "लोकसङ्गीतमा प्रयोग गर्न सकिने सर्वोत्कृष्ट वाद्ययन्त्र" भनी बियोन्सेको स्वर र लयको प्रशंसा गरेका छन् ।<ref name=rosen2014>{{cite news|last1=रोजेन|first1=जोडी|title=The Woman on Top of the World|trans-title=विश्वको सर्वोत्कृष्ट महिला|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2014/06/03/beyonce-the-woman-on-top-of-the-world/?_php=true&_type=blogs|accessdate=जून २०, २०१४|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=जून ३, २०१४}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनको स्वर र गायनको कारणले नै उनी डेस्टिनीज चाइल्डकी प्रमुख गायिकाको रूपमा प्रख्यात छिन् ।<ref>{{cite news|last=कार्डवेल|first=डायान|title=Fame; In Sync|trans-title=ख्याती; सिङ्कमा|url=https://www.nytimes.com/2001/09/09/magazine/fame-in-sync.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=सेप्टेम्बर ९, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110426105048/http://www.nytimes.com/2001/09/09/magazine/fame-in-sync.html|archivedate=अप्रिल २६, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''का जोन परेलेसले उनको स्वरको वर्णन गर्दा "मखमली र टार्टको सम्मिश्रण, आक्रामक तथापि लोभ्याउने" भनेका छन् ।<ref name="Pareles">{{cite news|last=परेलेस|first=जोन|title=Empowerment, Allure and a Runway's Flair|trans-title=सशक्तिकरण, आकर्षण र प्रतिभा|url=https://www.nytimes.com/2005/08/01/arts/music/01dest.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=अगस्ट १, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227235347/http://www.nytimes.com/2005/08/01/arts/music/01dest.html|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१३|url-status=सक्रिय}}</ref> रोजेनले बियोन्सेको सङ्गीतलाई आधुनिक र परम्परागतको सुमधुर सम्मिश्रण भनेका छन् ।<ref name="rosen2014"/> बियोन्सेको स्वर र कलाको प्रशंसा गर्ने कयौँ आलोचक र समीक्षक मध्ये ''[[द वाशिङटन पोस्ट]]''का क्रिस रिचार्ड्स अनुसार बियोन्सेले कुनै पनि धुनलाई आफ्नो सुमधुर स्वर र शक्तिशाली गर्जनले सामञ्जस्यपूर्ण बनाउन सक्छिन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé's 'B'Day' Is Nothing to Celebrate|trans-title=बियोन्सेको 'बीडे' मनाउन योग्य छैन|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/05/AR2006090501475.html|work=द वाशिङटन पोस्ट|date=सेप्टेम्बर ६, २००६|first=क्रिस|last=रिचार्ड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104070148/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/05/AR2006090501475.html|archivedate=नोभेम्बर ४, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको सङ्गीतमा सामान्यतया [[आर एन्ड बी]], [[पप सङ्गीत|पप]] र [[हिप हप सङ्गीत|हिप हप]] शैलीका प्रयोग हुने भए पनि धेरै गीतहरूमा [[सोल सङ्गीत|सोल]] र [[फङ्क सङ्गीत|फङ्क]]को प्रयोग गरिएको पाइन्छ ।<ref name="AllMusic12">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/beyonc%C3%A9-mn0000761179|title=Beyoncé, the Bio|trans-title=बियोन्से, जीवनी|first=एन्डी|last=केलम्यान|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१८}}</ref><ref name="AllMusic12"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/music-review-behold-beyonc-the-cybernetic-goddess-of-rb-8590792.html|title=Music review: Behold Beyoncé, the cybernetic goddess of R&B|trans-title=सङ्गीत समिक्षा: बियोन्से, आर एन्ड बीकी देवी|first=निक|last=हेस्टेड|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|date=अप्रिल २६, २०१३|accessdate=जुलाई २६, २०१३|location=लन्डन}}</ref><ref>{{cite news|last=पेट्रिडिस|first=अलेक्सिस|title=Pop review: Beyoncé, I Am ... Sasha Fierce|trans-title=पप समीक्षा: बियोन्से, आइ एम...साशा फियर्स|url=https://www.theguardian.com/music/2008/nov/14/beyonce-i-am-sasha-fierce|work=द गार्डियन|accessdate=नोभेम्बर २, २०१२|location=लन्डन|date=नोभेम्बर १३, २००८}}</ref><ref name="JayZ&BeyonceTheKing&QueenofHipHop">{{cite web|url=http://www.goodtimes.com.pk/jay-z-beyonce-the-king-queen-of-hip-hop/|title=Jay Z & Beyoncé the King & Queen of Hip Hop|trans-title=जे-जी र बियोन्से हिप हपका राजारानी|work=गुड टाइम्स|last=लोन|first=मलिया|date=जून ३०, २०१७|accessdate=जनवरी १, २०१९}}</ref> ''४'' मा बियोन्सेले अन्य स्टुडियो एल्बममा भन्दा बढी सन् १९९० को दशकको आर एन्ड बी, सोल र हिप हपको प्रयोग गरेकी थिइन् ।<ref name="billboard q&a" /> प्रायः अङ्ग्रेजी गीत निकाल्ने बियोन्सेले अमेरिकी रेकर्ड निर्माता रूडी पेरेजको सहयोगमा ''बीडे''को पुनः सर्वजनिकीकरणको बेला आफ्नो विस्तृत एल्बम ''[[इर्रेम्प्लाजाब्ले]]''मा स्पेनी भाषामा गीत गएकी थिइन् ।<ref name="Vineyard1">{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé: Behind The B'Day Videos 1|trans-title=बियोन्से: बीडे भिडियोहरूको पर्दा पछाडि १|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407000656/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml|archivedate=अप्रिल ७, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819020647/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml |date=2016-08-19 }}</ref> ===गीत रचना र विवाद=== बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको भाग हुँदा सार्वजनिक गरेको धेरैजसो गीत रचना गरेको श्रेय पाएकी छिन् ।<ref name="Kaufman" /> आफ्नो एकल साङ्गीतिक कार्य जीवनमा निकालेको सबै गीतमा उनले रचनाको श्रेय पाए पनि पूर्ण श्रेय भने पाएकी छैनन् ।<ref name="Fallon"/> उनका पुराना गीतहरूमा व्यक्तिगत धारणाको प्रचुरता देखिन्थ्यो र "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन" तथा "सर्भाइभर" जस्ता गीतहरूले उनको नारीवादी विचार धारणाको पुष्टि गर्दछ । यद्यपि, उनले जे-जीसँग प्रेम सम्बन्ध सुरु गरेपछि उनका गीतहरूमा पनि प्रेम प्रसङ्ग सुनिन थालिए । यसको प्रमुख उदाहरणको रूपमा उनको गीत "केटर फोर यू" लाई लिन सकिन्छ ।<ref name="Vineyard">{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé Shoots Down Jay-Z Marriage Rumors in Vanity Fair Interview|trans-title=भ्यानिटी फेयरमा बियोन्सेद्वारा जे-जीसँगको विवाहको हल्ला अस्वीकार|url=http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अक्टोबर ४, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083943/http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml|archivedate=जून ४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203131656/http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml |date=2014-02-03 }}</ref> बियोन्सेले ''डेन्जरस्ली इन लभ''को ताल आफैँ निर्माण नगरे तापनि लय निर्माणमा सहयोग गरेको हुनाले उनले सो एल्बमको सह-निर्माताको श्रेय पाएकी छिन् ।<ref>{{cite web|last=मस|first=कोरी|title=Beyoncé: Genuinely in Love – Part 2|trans-title=बियोन्से: साँच्चिकै प्रेममा - भाग २|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030704031430/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml|archivedate=जुलाई ४, २००३|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517193403/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml |date=2015-05-17 }}</ref> सन् २००१ मा बियोन्से वर्षको पप सङ्गीतकारको श्रेणीमा [[अमेरिकन सोसाइटी अफ कम्पोजर्स, अथर्स एन्ड पब्लिशर्स]] पप सङ्गीत पुरस्कार जित्ने प्रथम अफ्रिकी-अमेरिकी महिला र दोस्रो महिला सङ्गीतकार भएकी थिइन् ।<ref name="FOX" /><ref name="CBS">{{cite news|last=नील|first=रोम|title=Beyoncé Tries For Timeless|trans-title=कालजेयी बियोन्से|url=https://www.cbsnews.com/stories/2003/07/08/earlyshow/leisure/music/main562232.shtml|publisher=सिबिएस न्यूज|date=फेब्रुअरी ११, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030814230342/http://www.cbsnews.com/stories/2003/07/08/earlyshow/leisure/music/main562232.shtml|archivedate=अगस्ट १४, २००३|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् १९७१ मा [[क्यारोल किङ]] र सन् १९९१ मा मराया केरी पछि ३ प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएका गीतहरूको लेखन र रचनाको श्रेय पाउने तेस्रो महिला भएकी थिइन् बियोन्से । प्रथम स्थानमा सूचिकृत गीतहरू गनी ९ गीत रचना श्रेय भएकी बियोन्सेलाई धेरैले [[डायान वारेन]]सँग तुलना गरेका छन् ।<ref>{{cite web|last=ब्रन्सन|first=फ्रेड|title=Chart Beat Chat|trans-title=चार्ट बीट गफ|url=https://www.billboard.com/articles/news/56489/chart-beat-chat|website=बिलबोर्ड|date=डिसेम्बर ६, २००६|accessdate=मार्च २९, २०११}}</ref> बियोन्सेले पछि ''४'' को लागि [[सेप्टेम्बर ११ को हमला]]बाट प्रभावित भई "आइ वज हियर" लेखेकी थिइन् ।<ref name="DianeWarren">{{cite news|last=वीजलम्यान|first=ज्यारेट|url=http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603064442/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL|archivedate=जून ३, २०११|title=Diane Warren talks greatest hits, Beyoncé & Due Voci|trans-title=डायान वारेनले आफ्ना सर्वोत्कृष्ट गानाहरू, बियोन्से र ड्यू भोचीको बारेमा कुरा गर्छिन्|work=न्यू योर्क पोस्ट|date=जून १, २०११|accessdate=अगस्ट २, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603064442/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL |date=2011-06-03 }}</ref> मे २०११ मा ''बिलबोर्ड''ले बियोन्सेलाई बिलबोर्ड हट १०० मा परेका ८ एकल गीतहरू लेखेको हुनाले सर्वोत्कृष्ट २० हट १०० गीतकारहरूको सुचीमा सत्रौँ स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो । त्यो सूचीमा बियोन्से, [[एलिसिया किज]] र [[टेलर स्विफ्ट]] गरी तीन महिलाहरू मात्रै सूचिकृत भएका थिए ।<ref>{{cite web|last1=कौलफिल्ड|first1=कीथ|last2=ट्रस्ट|first2=गेरी|url=https://www.billboard.com/articles/list/471171/top-20-hot-100-songwriters-2000-2011|title=Top 20 Hot 100 Songwriters Performance|trans-title=सर्वोत्कृष्ट २० हट १०० गीतकारहरूको प्रस्तुति|website=बिलबोर्ड|date=मे २३, २०११|accessdate=सेप्टेम्बर १३, २०११}}</ref> बियोन्सेको गीत रचनाको श्रेयमा धेरै पत्रकार र सङ्गीतकारले प्रश्न उठाएका छन् ।<ref name="Fallon"/> आफूले गीतको लेखनमा सानो भूमिका निभाए वा सहयोग मात्र गरे तापनि बियोन्सेले प्रमुख गीतकारको श्रेय पाउने कुरालाई लिएर धेरै विवाद भएको छ ।<ref name="Fallon"/><ref name="Kritselis"/> सन् २००५ को ''[[भ्यानिटी फेयर (पत्रिका)|भ्यानिटी फेयर]]''को प्रमुख लेखमा उनले डेस्टिनीज चाइल्डको कयौँ पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू लेखेको बताएकी थिइन्, जसमा उनलाई सहयोगीको रूपमा श्रेय दिइएको थियो ।<ref name="Kritselis">{{cite news|last=क्रिटसेलिस|first=एलेक्स|date=मे ४, २०१४|url=https://www.pressreader.com/south-africa/the-sunday-independent/20140504/282235188670231|title=Beyonce is great, but... she steals from other artists|trans-title=बियोन्से राम्री छिन् तर...उनी अरू कलाकारहरूको श्रेय लिन्छिन्|newspaper=सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=अगस्ट २४, २०२०|via=प्रेस रीडर डट कम}}</ref> सन् २००७ मा [[बार्बरा वाल्टर्स]]सँग अन्तर्वार्ता गर्दा बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको "बूटिलिशियस" गीतको धुन बनाएको दाबी गरेकी थिइन् जसले गर्दा उक्त गीतको निर्माता [[रब फुसारी]]ले बियोन्सेका पिता र तत्काल प्रबन्धक म्याथ्यू नोल्सको विरोधमा आवाज उठाएका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://theboombox.com/beyonce-bootylicious/|title=Beyonce Accused of Stealing Credit for 'Bootylicious'|trans-title=बियोन्से माथि 'बूटिलिशियस' को श्रेय चोरेको आरोप|website=द बूमबक्स|accessdate=अगस्ट २७, २०२०}}</ref><ref>{{cite magazine|last=मार्क्स|first=क्रेग|date=फेब्रुअरी २४, २०१०|url=https://www.billboard.com/articles/news/959293/producer-rob-fusari-dishes-on-lady-gaga-beyonce|title=Producer Rob Fusari Dishes on Lady Gaga, Beyoncé|trans-title=निर्माता रब फुसारीले लेडी गागा, बियोन्सेका बारेमा कुरा गर्छन्|magazine=बिलबोर्ड|accessdate=अगस्ट २१, २०२०}}</ref> यद्यपि, सन् २०१६ मा ''इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली''सँगको अन्तर्वार्तामा फुसारीले बियोन्सेलाई नै "बूटिलिशियस" को अवधारणा रचना गरेको श्रेय दिए ।<ref>{{Cite web|title=Inside the making of Destiny's Child's 'Bootylicious' 15 years later|trans-title=१५ वर्ष पछि डेस्तिनीज चाइल्डको 'बूटिलिशियस' को निर्माण प्रक्रिया|url=https://ew.com/article/2016/05/20/destinys-child-bootylicious-15th-anniversary/|access-date=अगस्ट २४, २०२०|website=इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् २००७ मा [[एकेडेमी अफ मोशन पिक्चर्स एन्ड सायन्सेस]]ले सर्वोकृष्ट मौलिक गीतको श्रेणीमा मनोनित ''ड्रीमगर्ल्स''को "लिसन" बाट बियोन्सेलाई गीतकारको रूपमा मनोनित गरेन । त्यो बेला भर्खर अपनाइएको ३ गीतकारको सीमा भएकोले बियोन्सेको सो गीतको लेखनमा रहेको भूमिकालाई अरूहरूको भूमिका भन्दा कम महत्त्वपूर्ण मानिएको थियो ।<ref name="Fallon"/> सन् २००९ मा रायन टेडरको "हेलो" गीतको मौलिक डेमो सार्वजनिक भएको थियो जसको धुन बियोन्सेले श्रेय पाएको "हेलो" सँग मिल्दोजुल्दो थियो । ''द गार्डियन''सँगको अन्तर्वार्तामा टेडरले बियोन्सेले गीतको अन्तरामा परिवर्तन गरेको हुनाले श्रेय पाउनु स्वभाविक नै थियो भने ।<ref name="Kritselis"/> सन् २०१४ मा गीतकार [[लिन्डा पेरी]]ले धेरैजसो गायकहरू जस्तै बियोन्सेले पनि गीतको एक-दुई शब्द परिवर्तन गर्न साथै गीतकारको श्रेय खोज्छिन् भनिन्, जसको समर्थन [[फ्र्याङ्क ओशन]]ले पनि गरे ।<ref name="Kritselis"/><ref>{{cite web|last=वेबर|first=लिन्ड्जी|date=जुलाई १६, २०१४|url=https://www.vulture.com/2014/07/linda-perry-comments-on-beyonces-songwriting.html|title=Linda Perry Is Not Impressed with Beyoncé's 'Songwriting'|trans-title=लिन्डा पेरी बियोन्सेको 'गीत रचना' देखेर खुसी छैनन्|website=भल्चर|accessdate=अगस्ट २४, २०२०}}</ref> सन् २०१४ मा ''[[सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट (आयरल्यान्ड)|सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट]]''का पत्रकार अलेक्सिस क्रिटसेलिसले यो गीत रचनासँग सम्बन्धित विवादमा आधारित भई बियोन्सेका प्रशंसकहरू कुन हदसम्म उनको माया र सम्मानमा अन्धो छन् भन्ने कुरामा प्रकाश पार्न खोजेकी थिइन् ।<ref name="Kritselis"/> पप संस्कृतिको आलोचक [[रोजर फ्रीडम्यान]] र ''[[द डेली बीस्ट]]''का केभिन फ्यालनले पनि पप सङ्गीतको जगतमा गायकको प्रसिद्धिको श्रेणी गायकको स्वरका साथै उनका गीतकारलाई पनि दिनुपर्ने भनेका छन् ।<ref name="Fallon">{{cite web|last=फ्यालन|first=केभिन |date=अप्रिल १३, २०१७|url=https://www.thedailybeast.com/does-beyonce-write-her-own-music-and-does-it-really-matter|title=Does Beyoncé Write Her Own Music? And Does It Really Matter?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्ना गीतहरू आफैँ लेख्छिन् ? र के यो महत्त्वपूर्ण छ ?|website=द डेली बीस्ट|accessdate=अगस्ट २१, २०२०}}</ref> ''भ्यानिटी फेयर''का जेम्स एस. मर्फीले भनेझैँ बियोन्से आफ्नो गीत लेखन र रचनाको लागि लोकप्रिय नभए पनि तर [[फ्र्याङ्क सिनाट्रा]] र [[बिली होलिडे]] जस्तै आफूलाई दिइएका शब्दहरूमा भावना ल्याउन सक्ने क्षमताको कारणले प्रसिद्ध छिन् ।<ref>{{cite magazine|last=मर्फी|first=जेम्स एस.|date=अप्रिल २५, २०१६|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/04/beyonce-songwriters|title=Here's Why Criticizing Beyoncé for Working with Songwriters Is Ignorant|trans-title=बियोन्सेलाई गीतकारहरूसँग काम गरेकोमा आलोचना दिनु किन समयको बर्बादी मात्रै हो|magazine=भ्यानिटी फेयर|accessdate=अगस्ट २४, २०२०}}</ref> ===प्रभाव=== बियोन्सेले [[माइकल ज्याक्सन]]लाई आफ्नो प्रमुख साङ्गीतिक प्रभाव मान्छिन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé, Top Stars Tip Their Hats to Michael Jackson|trans-title=बियोन्से, प्रमुख कलाकारहरूद्वारा माइकल ज्याक्सनलाई श्रद्धाञ्जली|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|website=पीपल|date=जून २७, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630051828/http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|archivedate=जून ३०, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> पाँच वर्षको उमेरमा बियोन्सेले पहिलो पटक ज्याक्सनको प्रत्यक्ष प्रस्तुति हेर्न गई आफू पनि गायिका बन्ने सोच राखेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=One-on-one with the great Beyoncé transcript|trans-title=महान् बियोन्सेसँग अन्तर्वार्ता|url=https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/|accessdate=जून ७, २०१४|publisher=याहू !|date=अक्टोबर ११, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714113707/https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/|archive-date=जुलाई १४, २०१४|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714113707/https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/ |date=2014-07-14 }}</ref> सन् २००६ मा ज्याक्सनलाई [[विश्व सङ्गीत पुरस्कार]]ले सम्मानित गर्दा बियोन्सेले ज्याक्सन नभएको भए उनी कहिल्यै सङ्गीतमा नलाग्ने खुलासा गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Michael Jackson returns to stage|trans-title=माइकल ज्याक्सन मञ्चमा फिर्ता|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6152976.stm|accessdate=जून ७, २०१४|work=बिबिसी न्यूज|date=नोभेम्बर १६, २००६}}</ref> उनी [[डायना रस]]लाई सर्वोत्कृष्ट मनोरञ्जकको रूपमा सम्मान गर्छिन् ।<ref name="Beyonce's Inspirations">{{cite news|last=वाट्सन|first=मार्गो|title=Influences: Beyoncé|trans-title=प्रभावहरू: बियोन्से|url=https://ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html|work=इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली|date=अगस्ट २९, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070107160746/http://www.ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html|archivedate=जनवरी ७, २००७|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107160746/http://www.ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html |date=2007-01-07 }}</ref> आफ्नो शक्तिलाई स्त्रीलिङ्गी र मोहक बनाउने [[टिना टर्नर]] र उनलाई आफ्नो काममा सधैँ प्रेरणा दिने [[ह्विट्नी ह्यूस्टन|ह्विट्नी ह्युस्टन]]लाई बियोन्सेले खुब मन पराउँछिन् ।<ref>{{cite news|first=रेबेका|last=कडवेल|url=https://quotefancy.com/quote/1277761/Beyonc-Knowles-Tina-Turner-is-someone-that-I-admire-because-she-made-her-strength|title=Beyoncé Knowles, "Tina Turner is someone that I admire"|trans-title=बियोन्से नोल्स, "म टिना टर्नरलाई सम्मान गर्छु"|work=क्वोटफेन्सी|accessdate=डिसेम्बर ८, २०१८}}</ref><ref>{{cite news|first=रेबेका|last=कडवेल|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/destinys-child/article22400636/|title=Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड|work=द ग्लोब एन्ड मेल|publisher=द वुडब्रिज कम्पनी |location=टोरन्टो, ओन्टारियो, क्यानडा|date=जुलाई २१, २००१|accessdate=मे ९, २०१८|page=आर १}}</ref> उनले बाल्यकालमा [[मारिया केरी|मराया केरी]]को "भिजन अफ लभ" सुनी गीत गाउनमा अझै बढी समय लगानी गरेकी हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2014/07/best-r-and-b-albums-of-the-90s/mariah-carey|title=The 50 Best R&B Albums of the '90s|trans-title=सन् १९९० दशकका ५० सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी एल्बमहरू|website=कम्प्लेक्स]|accessdate=जुलाई २४, २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151218205049/http://www.complex.com/music/2014/07/best-r-and-b-albums-of-the-90s/mariah-carey |date=2015-12-18 }}</ref><ref name="new yorker">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/archive/2006/04/03/060403crmu_music|title=Mariah Carey's record-breaking career|trans-title=मराया केरीको रेकर्ड तोड्ने कार्य जीवन|last=फ्रियर-जोन्स|first=साशा|date=अप्रिल ३, २००६|accessdate=जुलाई २५, २०१०|work=द न्यू योर्कर}}</ref> उनका अन्य साङ्गीतिक प्रभावमा [[प्रिन्स (सङ्गीतकार)|प्रिन्स]], [[लरिन हिल]], [[शाडे अडु]], [[डना समर]], [[मेरी जे. ब्लाइज]], [[अनिटा बेकर]] र [[रशेल फेरेल]] पर्छन् ।<ref>{{cite web|url=http://giantmag.com/culture/music/giant-magazine-staff/exclusive-beyonce-talks-prince-i-was-so-scared/|title=Exclusive: Beyoncé Talks Prince: "I Was So Scared!"|trans-title=अनन्य: बियोन्सेले प्रिन्सको बारेमा बोल्छिन्: "म अत्यन्तै तर्सेकी थिए !"|website=जायन्ट|publisher=रेडियो वान|date=जून ७, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616104428/http://giantmag.com/culture/music/giant-magazine-staff/exclusive-beyonce-talks-prince-i-was-so-scared/|archivedate=जून १६, २०१०|url-status=सक्रिय}}</ref><ref name="Beyonce's Inspirations" /><ref>{{cite web|last=बिकेल|first=ब्रिट|url=http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/|title=Beyoncé Shares Personal Family Photos, Thanks Sade On New Website|trans-title=बियोन्सेले परिवारका तस्वीरहरू सार्वजनिक गर्छिन्, नयाँ वेबसाइटमा शाडे अडुलाई धन्यवाद दिन्छिन्|publisher=सिबिएस रेडियो|date=अप्रिल ६, २०१२|accessdate=अप्रिल ९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413151056/http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/|archivedate=अप्रिल १३, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413151056/http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/ |date=2012-04-13 }}</ref><ref>{{cite news|last=बेन|first=बेकी|title=Beyoncé Pays Tribute To Donna Summer: "She Was An Honest And Gifted Singer"|trans-title=बियोन्सेद्वारा डना समरलाई श्रद्धाञ्जली: "उनी असल र प्रतिभाशाली गायिका थिइन्"|url=http://idolator.com/6487442/beyonce-pays-tribute-to-donna-summer|accessdate=जुलाई १५, २०१३|newspaper=आइडलेटर|date=मे १८, २०१३}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140913172802/http://www.idolator.com/6487442/beyonce-pays-tribute-to-donna-summer |date=2014-09-13 }}</ref><ref>{{cite web|author1=गिब्सन, क्रिस्टिना|author2=एश्ली फल्ट्ज|lastauthoramp=yes|url=http://au.eonline.com/uberblog/hwood_party_girl/b220436_which_famous_friends_b-day_did_jay-z.html|title=Which Famous Friend's B-Day Did Jay-Z and Beyoncé Celebrate?|trans-title=जे-जी र बियोन्सेले कुन प्रख्यात साथीको जन्मदिन मनाए ?|publisher=ई !|date=जनवरी १४, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805073410/http://www.eonline.com/news/hwood_party_girl/which_famous_friends_b-day_did_jay-z/220436|archivedate=अगस्ट ५, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> उनको दोस्रो एकल एल्बम ''बीडे''मा प्रदर्शित नारीवाद र महिला सशक्तिकरणका विषयवस्तुहरूका प्रेरणा उनको चलचित्र ''ड्रीमगर्ल्स'' र [[जोसेफिन बेकर]] थिए ।<ref>{{cite web|first=शाहीम|last=रीड|title=Beyoncé Asks Women To Battle Over Her For Backing-Band Roles|trans-title=बियोन्सेको ब्यान्डका लागि महिलाहरूको छनोट|url=http://www.mtv.com/news/articles/1534575/20060619/knowles_beyonce.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जुलाई १९, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623191046/http://www.mtv.com/news/articles/1534575/beyonce-wants-women-battle-over-her.jhtml|archivedate=जून २३, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623191046/http://www.mtv.com/news/articles/1534575/beyonce-wants-women-battle-over-her.jhtml |date=2011-06-23 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/GMA/SummerConcert/story?id=2404367&page=1|title=Beyoncé Hits Milestone|trans-title=बियोन्सेको नयाँ उपलब्धि|publisher=एबिसी न्यूज|date=सेप्टेम्बर ७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070218205021/http://abcnews.go.com/GMA/SummerConcert/story?id=2404367&page=1|archivedate=फेब्रुअरी १८, २००७|url-status=निष्क्रिय}}</ref> सन् २००६ को फेशन रक्स कन्सर्टमा "डेजा भू" बियोन्सेले बेकरको प्रसिद्ध नक्कली केरा टाँसिएको हुला जामा लगाई बेकरलाई सम्मान गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|first=फेरा|last=वाइनस्टाइन|title=Beyoncé, Jay-Z, Christina Put The Rock in Fashion Rocks Concert|trans-title=बियोन्से, जे-जी, क्रिस्टिना फेशन रक्स कन्सर्टमा|url=http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true|publisher=एमटिभी न्यूज|date=सेप्टेम्बर ८, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623191004/http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true|archivedate=जून २३, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623191004/http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true |date=2011-06-23 }}</ref> बियोन्सेको तेस्रो एकल एल्बम ''आइ एम...साशा फियर्स'' जे-जी र विशेष गरी एटा जेम्सद्वारा प्रभावित भएको थियो जसको आँटले बियोन्सेलाई नयाँ साङ्गीतिक शैलीमा गीत रचना गर्ने हौसला प्रदान गर्यो ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml|title=Beyoncé Releases Two Tracks From 'I Am ... ', Inspired By Jay-Z And Etta James|trans-title=बियोन्सेले जे-जी र एटा जेम्सद्वारा प्रभावित 'आइ एम...' को दुई ट्र्याक सार्वजनिक गरिन्|first=जेनिफर|last=भिनयार्ड|date=अक्टोबर ९, २००८|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025174726/http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml|archivedate=अक्टोबर २५, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619051814/http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml |date=2012-06-19 }}</ref> बियोन्सेको चौथो स्टुडियो एल्बम ''४'' [[फेला कुटी]], [[आर एन्ड बी|सन् १९९० दशकको आर एन्ड बी]], [[अर्थ, विन्ड एन्ड फायर]], [[डेबार्ज]], [[लायनेल रिची]], [[टिना मरी]], [[द ज्याक्सन ५]], [[न्यू एडिशन]], [[फ्लोरेन्स एन्ड द मशिन]] र [[प्रिन्स (सङ्गीतकार)|प्रिन्स]]द्वारा प्रभावित थियो ।<ref name="billboard q&a" /> बियोन्सेले [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]] र [[ओपरा विनफ्रे|ओपरा विनफ्री]] प्रति आफ्नो आदर र सम्मान व्यक्त गरेकी छिन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2011/02/25/beyonce-inspired-by-michelle-obama/|title=Beyoncé Inspired by Michelle Obama|trans-title=बियोन्से मिशेल ओबामाद्वारा प्रेरित|magazine=र्याप-अप|date=फेब्रुअरी २५, २०११|accessdate=जून १२, २०११}}</ref><ref name="Beyonce's Inspirations" /> उनले जे-जीलाई आफ्नो सङ्गीत र व्यक्तिगत जीवनमा पनि निरन्तर प्रेरणाको स्रोत भनेकी छिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2011/07/beyonce-2011-cover-story-gallery|title=Beyoncé: Mighty Fly (2011 Cover Story & Gallery)|trans-title=बियोन्से: माइटी फ्लाइ (सन् २०११ आवरण कथा र तस्वीर)|first=गेब्रियल|last=आल्वरेज|website=कम्प्लेक्स|date=जुलाई १९, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११}}</ref> बियोन्सेले [[जँ-मिशेल बास्क्या]]को सङ्गीतको पनि निकै प्रशंसा गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=Basquiat|trans-title=बास्क्या|url=http://www.beyonce.com/news/basquiat|publisher=बियोन्से|accessdate=जून ७, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605063759/http://www.beyonce.com/news/basquiat|archivedate=जून ५, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605063759/http://www.beyonce.com/news/basquiat |date=2013-06-05 }}</ref><ref>{{cite web|first=क्रिसी|last=माह्लमाइस्टर|title=Beyoncé Wears Custom Jean-Michel Basquiat-Inspired Minx Nails|trans-title=बियोन्सेद्वारा जँ-मिशेल बास्क्याद्वारा प्रेरित नङको पहिरन|url=http://style.mtv.com/2013/01/14/beyonce-jean-michel-basquiat-nails/|publisher=एमटिभी स्टाइल|accessdate=जून ७, २०१३}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/http://style.mtv.com/2013/01/14/beyonce-jean-michel-basquiat-nails/ |date=2021-10-27 }}</ref> फेब्रुअरी २०१३ मा बियोन्सेले [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]]ले उनलाई आफ्नो कार्य जीवन आफ्नो नियन्त्रणमा लिन प्रेरित गरेको खुलासा गरिन् ।<ref name="Beyoncé and Madonna">{{Cite news|first=लुइस|last=कोर्नर|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a460040/beyonce-there-are-not-enough-independent-women-like-madonna.html|title=Beyoncé: 'There are not enough independent women like Madonna'|trans-title=बियोन्से: 'मडोना जस्तै स्वतन्त्र महिला धेरै छैनन्'|work=डिजिटल स्पाइ|location=लन्डन, इङ्ल्यान्ड|date=फेब्रुअरी १९, २०१३|accessdate=अप्रिल ११, २०१३}}</ref> बियोन्सेले [[शेर]]लाई आफ्नो फेशनको प्रेरणा भनेकी छिन् ।<ref>{{cite web|website=टुडे|title=Cher, Diana Ross inspire Beyoncé's fashions|trans-title=शेर, डायना रसले बियोन्सेको फेशनलाई प्रेरणा दिन्छन्|url=https://www.today.com/popculture/cher-diana-ross-inspire-beyonce-s-fashions-wbna27326595|date=अक्टोबर २२, २००८|accessdate=अगस्ट २३, २०२०|url-status=सक्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190227060138/https://www.today.com/popculture/cher-diana-ross-inspire-beyonce-s-fashions-wbna27326595|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१९}}</ref> ===सङ्गीत भिडियो र मञ्च=== [[File:Beyonce MTV EMA 2009.png|thumb|right|upright=1.2|बियोन्से २००९ एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कारमा प्रस्तुति दिँदै]] सन् २००६ मा बियोन्सेले आफ्नो महिला ब्यान्ड शुग मामाको परिचय दिएकी थिइन्, जसमा बेस वाधक, ड्रम वाधक, कीबोर्ड वाधक र पर्कशन वाधक समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|title=For The Record: Quick News On Beyoncé, Madonna, Michael Jackson, Taylor Hicks, JC Chasez, Beth Orton, Slayer & More|trans-title=रेकर्डको लागि: बियोन्से, मडोना, माइकल ज्याक्सन, टेलर हिक्स, जेसी चासेज, बेथ ओर्टन, स्लेयर र थपका समाचार|url=http://www.mtv.com/news/articles/1533901/beyonce-seeks-allgirl-band.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून ८, २००६|accessdate=मार्च १२, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209075505/http://www.mtv.com/news/articles/1533901/beyonce-seeks-allgirl-band.jhtml |date=2012-02-09 }}</ref> उनका पृष्ठभूमि गायक, जसलाई द मामाज भनिन्छ, अन्तर्गत मोन्टिना कापर-डोनल, क्रिस्टल कलिन्स र टिफनी मोनिके रिड्डिक पर्छन् । २००६ बिइटी पुरस्कारमा प्रथम पटक देखिएको यो ब्यान्डले पछि "इरिप्लेसेबल" र "ग्रीन लाइट" प्रस्तुत गर्न मञ्चमा फर्केका थिए ।<ref name="Vineyard1" /> यस ब्यान्डले द बियोन्से एक्स्पीरियन्स (सन् २००७), आइ एम...वर्ल्ड टूर (सन् २००९ - सन् २०१०), द मिसेस कार्टर शो वर्ल्ड टूर (सन् २०१३ - सन् २०१४) र द फोर्मेशन वर्ल्ड टूर (सन् २०१६) लगायत अन्य प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरूमा बियोन्सेको सहयोग गरेको छ । प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा बियोन्सेको मञ्चमा उपलब्धि र स्वरको निकै प्रशंसा गरिएको छ । ''[[न्यू योर्क पोस्ट]]''का ज्यारेट वीजलम्यानले पाँच सर्वोत्कृष्ट गायक/नर्तकहरूको सूचीमा बियोन्सेलाई पहिलो स्थानमा सूचिकृत गरेका थिए ।<ref>{{cite news|last=वीजलम्यान|first=ज्यारेट|title=पाँच सर्वोत्कृष्ट गायक/नर्तकहरू|url=http://pagesix.com/2011/03/04/the-five-best-singerdancers/|work=न्यू योर्क पोस्ट|date=मार्च ४, २०११|accessdate=जून ६, २०१६}}</ref> ''द गार्डियन''की बार्बरा एलेन ''[[दी इन्डिपेन्डेन्ट]]''की एलिस जोनेसले बियोन्सेलाई मञ्चमा देखेको सबैभन्दा जोशिलो मनोरञ्जनकर्मीको दर्जा दिएका छन् ।<ref>{{cite news|last=एलेन|first=बार्बरा|url=https://www.theguardian.com/music/2009/may/24/beyonce|title=She's a woman of two-halves|trans-title=उनी दुई भागकी महिला हुन्|newspaper=द गार्डियन|date=मे २४, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528123108/http://www.guardian.co.uk/music/2009/may/24/beyonce|archivedate=मे २८, २००९|location=लन्डन|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|last=जोन्स|first=एलिस|title=Beyoncé, 02 Arena, London: Diva who answers the call of booty|trans-title=बियोन्से, ०२ अरिना, लन्डन: बूटी कलको जवाफ दिने डिभा|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/beyonc-02-arena-london-1691069.html|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|date=मे २७, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528232659/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/beyonc-02-arena-london-1691069.html|archivedate=मे २८, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> [[डेफ जाम रेकर्डिङ्ज|डेफ जाम]]का भूतपूर्व अध्यक्ष [[एल.ए. रीड]]ले बियोन्सेलाई सर्वश्रेष्ठ जीवित मनोरञ्जनकर्मी भनेका छन् ।<ref>{{cite web|title=Music exec: 'Beyoncé is greatest entertainer alive'|trans-title=सङ्गीत अध्यक्ष: बियोन्से सर्वश्रेष्ठ जीवित मनोरञ्जनकर्मी हुन्|url=http://www.today.com/video/today/50692653|publisher=एमएसएन|accessdate=अगस्ट ३१, २०१३}}</ref> ''[[डेली न्यूज (न्यू योर्क)|डेली न्यूज]]''का जिम फार्बर र ''[[द स्टार फीनिक्स]]''की स्टेफनी क्लासेनले उनको शक्तिशाली आवाज र मञ्चमा उपलब्धिको प्रशंसा गरेका छन् ।<ref>{{cite news|last=फार्बर|first=जिम|title=Beyoncé shows 'Fierce' and softer sides in tour kickoff at the Garden|trans-title=गार्डेन टूरमा बियोन्सेले आफ्नो 'फियर्स' र नरम पक्ष देखाउँछिन्|url=http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour|work=डेली न्यूज|location=न्यू योर्क|date=जून २१, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110311022417/http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour|archivedate=मार्च ११, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124155949/http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour |date=2011-11-24 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://thestarphoenix.com/Entertainment/REVIEW+Beyonce+ordinary+performer/1438494/story.html|title=Beyoncé no ordinary performer|trans-title=बियोन्से कुनै साधारण प्रस्तुतकर्ता होइनन्|date=मार्च २८, २००९|accessdate=मार्च ३१, २००९|last=क्लासेन|first=स्टेफनी|website=द स्टार फीनिक्स}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बियोन्सेले मञ्चमा लगाउने लुगा छोटो भएको हुनाले मलेसियाको लुगा सम्बन्धि कडा नियमले गर्दा उनले केही प्रस्तुतिहरू स्थगित वा रद्द गर्नुपरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://ew.com/news/celebs-banned-from-other-countries/beyonce-malaysia|title=24 Celebs Who Were Banned From Other Countries|trans-title=अन्य देशहरूबाट प्रतिबन्धित २४ हस्तीहरू|accessdate=अप्रिल ७, २०२०}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://ew.com/news/celebs-banned-from-other-countries/beyonce-malaysia |date=2021-10-27 }}</ref> बियोन्सेले आफ्ना गीतहरूको भिडियो बनाउने क्रममा [[मेलिना मात्सूकस]], [[जोनस एकर्ल्यान्ड]] र [[जेक नाभा]] लगायत कयौँ चर्चित निर्देशकहरूसँग काम गरेकी छिन् । ''[[ब्यूटी एन्ड द बीस्ट (२०१७ चलचित्र)|ब्यूटी एन्ड द बीस्ट]]''का निर्देशक [[बिल कन्डन]]ले उक्त चलचित्रको लागि बियोन्सेको ''लेमनेड''बाट प्रेरणा लिएको खुलासा गरेका छन् ।<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/beauty-and-the-beast-la-la-land-musical/|title=How La La Land Helped Live-Action Beauty and the Beast Remake|trans-title=ला ला ल्यान्डले कसरी ब्यूटी एन्ड द बीस्टको छायाङ्कनमा सहयोग गर्यो|date=मार्च १८, २०१७}}</ref> ===वैकल्पिक अहम=== मञ्चमा प्रस्तुति दिँदा "मोहक र उत्तेजक" भनिएको बियोन्सेले आफ्नो असल पहिचान र मञ्चको पहिचानलाई अलग राख्न "साशा फियर्स" नामक वैकल्पिक अहमको सिर्जना गरेको बताइन् । उनले साशालाई आक्रामक, बलवान र मोहक भनी उनी असलमा त्यस्तो छैनन् भन्ने स्पष्ट पारिन् ।<ref name="Depression" /> साशाको अवधारणा "क्रेजी इन लभ" भिडियोको निर्माणको बेला नै सिर्जना भए पनि उनको पहिचान सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको एल्बम ''आइ एम...साशा फियर्स''को घोषणासँगै भएको थियो । फेब्रुअरी २०१० मा बियोन्सेले आफूसँग खुसी भई साशा फियर्सको आवश्यकता नपरेको ''[[अलोर]]'' पत्रिकालाई खुलासा गरिन् ।<ref>{{cite web|last=क्रस्ली|first=हिलरी|url=http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml|title=Beyoncé Says She 'Killed' Sasha Fierce|trans-title=बियोन्सेले साशा फियर्सको हत्या गरिन् रे|publisher=एमटिभी न्यूज|date=फेब्रुअरी २६, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604063547/http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml|archivedate=जून ४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424041851/http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml |date=2014-04-24 }}</ref> मे २०१२ मा आगामी महिना आयोजित [[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ]]का लागि साशा फियर्सलाई फिर्ता ल्याउने घोषणा गरियो ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2012/05/25/beyonce-prepares-for-revel-concerts-part-2/|title=Beyoncé Prepares for Revel Concerts (Part 2)|trans-title=रेभल कन्सर्टहरू (भाग २) का लागि बियोन्सेको तयारी|magazine=र्याप-अप|date=मे २५, २०१२}}</ref> ==प्रसिद्धि== [[File:Beyonce Dreamgirls cropped.jpg|thumb|upright|left|सन् २००६ मा ''ड्रीमगर्ल्स''को प्रथम प्रदर्शनमा बियोन्से|alt=रातो गलैँचामा उभिएकी महिला जनतालाई सम्बोधन गर्दै]] बियोन्सेलाई मोहक र उत्तेजक भनी वर्णन गरिने गरिन्छ र सङ्गीत पत्रकार [[टूरे]] अनुसार ''डेन्जरस्ली इन लभ''को सार्वजनिकीकरण देखि उनी प्रणय प्रतीक बनेकी छन् ।<ref>{{cite web|author=टूरे|title=Cover Story: A Woman Possessed|trans-title=प्रमुख कथा: एक महिलाको अधीन|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed|website=रोलिङ स्टोन|date=मार्च ४, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090502172205/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed|archivedate=मे २, २००९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029050220/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed |date=2007-10-29 }}</ref> बियोन्सेलाई राम्रो र उत्तेजक लुगा लगाउन मन लागे पनि उनले मञ्चमा लगाउने लुगाहरू मञ्चको लागि मात्रै हो भन्ने उनले स्पष्ट पारेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726|website=ग्ल्यामर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303102819/http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726|archivedate=मार्च ३, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303102819/http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726 |date=2008-03-03 }}</ref> बियोन्सेको बक्ररेखाका कारणले उनको वर्णन गर्दा सन् २००० को दशकमा मिडियाले "बूटिलिशियस" शब्दको प्रयोग गर्थ्यो ।<ref>{{cite web|last=बार्लेट|first=लियम|url=http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce|title=Bootylicious Beyoncé|trans-title=बूटिलिशियस बियोन्से|publisher=६० मिनेट्स|date=मार्च ११, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810145056/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce|archivedate=अगस्ट १०, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306032636/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce |date=2012-03-06 }}</ref><ref>{{cite news|last=एसिञ्जर|first=एमी|url=http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/22/2009-05-22_bootylicious_beyonce_says_its_sexier_to_stay_out_of_the_gym.html|title='Bootylicious' Beyoncé says it's 'sexier' to stay out of the gym|trans-title='बूटिलिशियस' बियोन्सेले व्यायाम केन्द्रमा नजानु मोहक हुन्छ रे|work=डेली न्यूज|date=मे २२, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111124144010/http://articles.nydailynews.com/2009-05-22/gossip/17923090_1_sports-club-gym-jay-z|archivedate=नोभेम्बर २४, २०११|location=न्यू योर्क|url-status=सक्रिय}}</ref> "बूटी" ({{translation|"[[पुट्ठा]]"}}) र "डिलिशियस" ({{translation|"स्वादिलो"}}) शब्दको संयोजन गरी बनेको यो शब्द डेस्टिनीज चाइल्डको त्यही नामको एकल गीतले गर्दा चलन चल्तीमा आएको हो । सन् २००६ मा यसलाई [[अक्सफोर्ड अङ्ग्रेजी शब्दकोश]]मा थपिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=ल्याम्ब|first=बिल|url=http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm|title=Beyoncé and Destiny's Child Enter the Dictionary With Bootylicious|trans-title=बूटिलिशियसको साथमा बियोन्से र डेस्टिनीज चाइल्डको शब्दकोशमा प्रवेश|publisher=अबाउट|date=मार्च १७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071204033252/http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm|archivedate=डिसेम्बर ४, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110012502/http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm |date=2011-11-10 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१० मा बियोन्सेले [[टम फोर्ड]]को वसन्त/गृष्म २०११ फेशन शोमा प्रथम पटक रनवेमा मोडलिङ गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=ट्यालरिको|first=ब्रिट्नी|url=http://www.okmagazine.com/2011/01/watch-beyonce-julianne-moore-strut-down-tom-ford-catwalk/|title=WATCH: Beyoncé, Julianne Moore Strut Down Tom Ford Catwalk|trans-title=हेर्नुहोस्: बियोन्से, जुलियान मोर टम फोर्डको क्याटवकमा |website=ओके !|date=जनवरी ४, २०११|accessdate=जनवरी १२, २०११}}</ref> उनलाई ''[[पीपल (अमेरिकी पत्रिका)|पीपल]]''द्वारा "संसारको सबैभन्दा सुन्दर महिला" र सन् २०१२ मा ''[[कम्प्लेक्स (पत्रिका)|कम्प्लेक्स]]''द्वारा "इतिहासकै सर्वोत्कृष्ट गायिका" घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20360857_20589758,00.html|title=Motherhood Makes Beyoncé Feel 'More Beautiful Than Ever'|trans-title=मातृत्वले बियोन्सेलाई पहिला भन्दा सुन्दर महसुस गराउँछ|website=पीपल|date=अप्रिल २५, २०१२|first=अलेक्सिस|last=चिली|accessdate=मार्च ८, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|last2=प्याटरसन|first2=जुलियन|last1=नोस्ट्रो|first1=लरेन|url=http://www.complex.com/music/2012/12/the-100-hottest-female-singers-of-all-time/beyonce|title=1. Beyoncé – The 100 Hottest Female Singers of All Time|trans-title=१. बियोन्से: इतिहासकै १०० सर्वोत्कृष्ट गायिकाहरू|website=कम्प्लेक्स|date=डिसेम्बर १०, २०१२|accessdate=डिसेम्बर १२, २०१२}}</ref> जनवरी २०१३ मा ''[[जीक्यू]]''ले बियोन्सेलाई "२१ औँ शताब्दीको सबैभन्दा मोहक १०० महिलाहरू" को सूचीमा प्रथम स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो ।<ref name="GQstory">{{cite web|last=Wallace|first=Amy|url=https://www.gq.com/women/photos/201301/beyonce-cover-story-interview-gq-february-2013?currentPage=1|title=Miss Millennium: Beyoncé|trans-title=मिस मिलेनियम: बियोन्से|page=१|website=जीक्यू|date=जनवरी ९, २०१३|accessdate=जनवरी १९, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116133617/http://www.gq.com/women/photos/201301/beyonce-cover-story-interview-gq-february-2013?currentPage=1 |date=2013-01-16 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gq.com/blogs/the-feed/2013/01/beyonce-gq-cover-february-2013.html|title=The Real Version of the Cover Everyone Is Talking About|trans-title=सबैले कुरा गरिरहेको आवरणको सक्कली संस्करण|website=जीक्यू|date=जनवरी ९, २०१३|accessdate=जनवरी १९, २०१३}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://www.gq.com/blogs/the-feed/2013/01/beyonce-gq-cover-february-2013.html |date=2021-10-27 }}</ref> [[भिएच १]] ले उनलाई १०० सर्वोत्कृष्ट कलाकारहरूको सूचीमा प्रथम स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो ।<ref>{{cite web|last=भिएरा|first=बेने|title=VH1's 100 Sexiest Artists [Complete List]|trans-title=भिएच १ का १०० सर्वोत्कृष्ट कलाकारहरू [पूर्ण सूची] |url=http://www.vh1.com/music/tuner/2013-03-05/vh1-100-sexiest-artists-complete-list/100/|publisher=भिएच १|accessdate=मार्च १०, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313090007/http://www.vh1.com/music/tuner/2013-03-05/vh1-100-sexiest-artists-complete-list/100|archivedate=मार्च १३, २०१३}}</ref> न्यू योर्क, वाशिङटन डिसी, [[आम्स्टर्डम]], [[बैङ्कक]], हलिउड र सिड्नी लगायत अन्य प्रख्यात सहरहरूमा अवस्थित [[म्याडम टूसाड्स मैन सङ्ग्रहालय]]मा बियोन्सेका मैनका मूर्तिहरू सङ्ग्रह गरिएका छन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé's wax figure at Madame Tussauds New York|trans-title=म्याडम टूसाड्स न्यू योर्कमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080813223454/http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|archivedate=अगस्त १३, २००८|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी १०, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813223454/http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx |date=2008-08-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Washington/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé wax figure at Madame Tussauds Washington D.C|trans-title=म्याडम टूसाड्स वाशिङटन डिसीमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080815040524/http://www.madametussauds.com/Washington/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|archivedate=अगस्ट १५, २००८|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी १०, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Amsterdam/OnzeBeelden/PopulaireMuzikanten/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé wax figure at Amsterdam|trans-title=म्याडम टूसाड्स आम्स्टर्डममा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302005740/http://www.madametussauds.com/Amsterdam/OnzeBeelden/PopulaireMuzikanten/Beyonce/Default.aspx|archivedate=मार्च २, २००९|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/BeyoncéKnowles.aspx|title=Beyoncé Knowles' wax figure at Madame Tussauds Bangkok|trans-title=म्याडम टूसाड्स बैङ्ककमा बियोन्से नोल्सको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208211506/http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/Beyonc%C3%A9Knowles.aspx|archivedate=फेब्रुअरी ८, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208211506/http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/Beyonc%C3%A9Knowles.aspx |date=2011-02-08 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Hollywood/OurFigures/PopStars/Beyonce.aspx|title=Beyoncé's wax figure at Madame Tussauds Hollywood|trans-title=म्याडम टूसाड्स हलिउडमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090629171933/http://www.madametussauds.com/Hollywood/OurFigures/PopStars/Beyonce.aspx|archivedate=जून २९, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ph.news.yahoo.com/photos/madame-tussauds-employee-moves-wax-figure-singer-beyonce-photo-001215917.html |archive-url=https://archive.today/20130412054732/http://ph.news.yahoo.com/photos/madame-tussauds-employee-moves-wax-figure-singer-beyonce-photo-001215917.html|url-status=निष्क्रिय |archive-date=अप्रिल १२, २०१३|title=A Madame Tussauds employee moves a wax figure of Beyoncé at the international airport in Sydney|trans-title=सिड्नी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा म्याडम टूसाड्स कर्मचारीद्वारा बियोन्सेको मूर्तिको आयात|publisher=याहू ! न्यूज (फिलिपिन्स)|date=फेब्रुअरी २८, २०१३|accessdate=मार्च १, २०१३}}</ref> इटालियन फेशन डिजाइनर [[रोबेर्टो काभाली]]ले भने अनुसार बियोन्सेले आफ्नो सङ्गीतलाई प्राण दिनका लागि विभिन्न लुगा र फेशनको प्रयोग गर्छिन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé wearing one of my dresses is harmony|trans-title=बियोन्सेले मैले बनाएको लुगा लगाउनु मेरो लागि ठूलो कुरा हो|url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece|work=द टाइम्स|date=अगस्ट ८, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615200050/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece|archivedate=जून १५, २०११|first1=प्याट्रिक|last1=होस्किङ|first2=डेभिड|last2=वाइटन|location=लन्डन}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615200050/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece |date=2011-06-15 }}</ref> उनकी आमाले सन् २००२ मा ''डेस्टिनीज स्टाइल'' नामक पुस्तक लेख्न सहयोग गरेकी थिइन्, जसमा उनले फेशनले कसरी त्रयको सफलतामा प्रभाव पर्यो भनेर वर्णन गरेकी थिइन् ।<ref>{{Cite book|title=Destiny's Style: Bootylicious Fashion, Beauty and Lifestyle Secrets From Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज स्टाइल: डेस्टिनीज चाइल्डबाट बूटिलिशियस फेशन, सौन्दर्य र जीवनशैलीका कुराहरू|isbn=978-0756793517|last1=नोल्स|first1=टिना|last2=एलेक्जेन्डर|first2=जोई|date=जून २००५}}</ref><ref>{{cite web|title=Book Excerpt: Destiny's Style|trans-title=पुस्तक सारांश: डेस्टिनीज स्टाइल|url=https://abcnews.go.com/GMA/WinterConcert/story?id=125692|publisher=एबिसी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060305014254/http://abcnews.go.com/GMA/WinterConcert/story?id=125692|archivedate=मार्च ५, २००६|url-status=सक्रिय}}</ref> ''[[बीडे एन्थोलोजी भिडियो एल्बम]]''मा पनि उनीहरूको फेशनको बारेमा विस्तृत रूपमा छलफल गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé: Behind The B'Day Videos 3|trans-title=बियोन्से: बीडे भिडियोहरूको पर्दा पछाडि ३|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070418081601/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml|archivedate=अप्रिल १८, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619051652/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml |date=2012-06-19 }}</ref> सन् २००७ मा ''[[स्पोर्ट्स इलस्ट्रेटेड]]''को स्विमसूट संस्करणको आवरणमा छापिएकी बियोन्से उक्त पत्रिकामा छापिने [[टायरा ब्याङ्क्स]] पछिको दोस्रो अफ्रिकी-अमेरिकी महिला बनेकी थिइन् ।<ref name="People2">{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Biography – Part 2|trans-title=बियोन्से नोल्स: जीवनी - भाग २|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography/0,,20004431_10,00.html|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070504090034/http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography/0,,20004431_10,00.html|archivedate=मे ४, २००७|url-status=सक्रिय}}</ref> त्यही वर्ष ''पीपल'' पत्रिकाले उनलाई सबैभन्दा राम्रो लुगाहरू लगाउने हस्ती घोषणा गरेको थियो ।<ref>{{cite news|last=गोल्डस्मिथ|first=बेलिन्डा|title=Beyoncé tops fashion list|trans-title=बियोन्से फेशन सूचीको पहिलो नम्बरमा|url=http://uk.reuters.com/article/entertainmentNews/idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews|agency=रूटर्स|date=सेप्टेम्बर १३, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624050922/http://uk.reuters.com/article/2007/09/13/uk-celebrities-idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews|archivedate=जून २४, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624050922/http://uk.reuters.com/article/2007/09/13/uk-celebrities-idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews |date=2011-06-24 }}</ref> बियोन्सेका प्रशंसकहरूलाई "बिहाइभ" भनिन्छ । पहिले उनका प्रशंसकहरूलाई "बियोन्से" र "अन्टूराज" ({{translation|"टोली"}}) शब्दका संयोजन गरी "बियोन्टूराज" भनिन्थ्यो । प्रशंसकहरूलाई "बिहाइभ" भन्ने निर्णय [[ट्विटर]]मा आयोजित चुनावबाट सफल भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.beyonceonline.com/us/news/video-premiere-i-was-here-live-roseland|title=Video Premiere: 'I Was Here (Live At Roseland)'|trans-title='आइ वज हियर' (रोजल्यान्डमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति): भिडियोको प्रथम प्रदर्शन|publisher=बियोन्से|date=नोभेम्बर १६, २०११|accessdate=जून १९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503015331/http://www.beyonceonline.com/us/news/video-premiere-i-was-here-live-roseland|archivedate=मे ३, २०१२}}</ref> सन् २००६ मा उनको फेशन लाइन [[हाउस अफ डेरेअन]]मा भुवाको प्रयोग गरेको हुनाले [[पीटा|पशुसँग नैतिक व्यवहारको पक्षमा मानिसहरू]]ले बियोन्सेको आलोचना गरेका थिए ।<ref name="PETA">{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment/|title=PETA surprises Beyoncé at New York dinner|trans-title=पीटाले न्यू योर्क भोज कार्यक्रममा बियोन्सेलाई छक्क पार्छ|publisher=असोसिएटेड प्रेस, टुडे|date=जून १६, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609062631/http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment|archivedate=जून ९, २०११|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ११, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609062631/http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment |date=2011-06-09 }}</ref> सन् २०११ मा उनी फ्रेन्च फेशन पत्रिका ''[[लोफिशिएल]]''मा आदिवासी शृङ्गारमा देखिएकी थिइन्, जसले गर्दा उनले मिडियाबाट प्रतिकूल प्रतिक्रिया पाएकी थिइन् । पत्रिकाको प्रवक्ताद्वारा सार्वजनिक गरिएको विज्ञप्तिमा बियोन्सेले आदिवासी शृङ्गारद्वारा उनको अफ्रिकी मूल झल्काउने प्रयास गरेको खुलासा गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/beyonce-criticized-for-blackface-photo-shoot-20110224|title=Beyoncé Criticized for 'Blackface' Photo Shoot|trans-title=आदिवासी शृङ्गारका लागि बियोन्से प्रति प्रतिकूल प्रतिक्रिया|website=रोलिङ स्टोन|date=फेब्रुअरी २४, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227070817/http://www.rollingstone.com/music/news/beyonce-criticized-for-blackface-photo-shoot-20110224|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको हल्का रङ्ग र लुगाले गर्दा उनले अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायबाट पनि प्रतिकूल प्रतिक्रिया पाएकी छिन् ।<ref name="Jones" /> नर्थइस्टर्न विश्वविद्यालयमा सङ्गीत प्राध्यापकको रूपमा काम गर्ने एमेट प्राइसले बियोन्सेको वर्णको कारणले गर्दा पनि उनले यस्तो नकारात्मक आलोचना पाएको हुन सक्छ भनेका छन् । बियोन्सेले जस्तै लुगा लगाउने कति गोरा जातका गायिकाहरूले प्रशंसा पाएको कुरामा पनि उनले प्रकाश परेका छन् ।<ref name="Jones">{{cite news|last=जोन्स|first=भनेसा इ.|title=Bewitched. Bothered. Beyoncé.|trans-title=मन्त्रमुग्ध । चिन्तित । बियोन्से ।|url=https://www.boston.com/ae/music/articles/2007/08/05/bewitched_bothered_beyonc/?page=1|work=द बोस्टन ग्लोब|date=अगस्ट ५, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205071344/http://www.boston.com/ae/music/articles/2007/08/05/bewitched_bothered_beyonc/?page=1|archivedate=डिसेम्बर ५, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २००८ मा [[लोरियाल]] माथि [[फेरिया]]को दिन सार्वजनिक गरिएको केश रङ्गको विज्ञापनमा बियोन्सेलाई गोरो बनाएको आरोप लागेको थियो, जसलाई उक्त कम्पनीले अस्वीकार गरेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2008/aug/08/advertising.usa|title=Beyoncé Knowles: L'Oreal accused of 'whitening' singer in cosmetics ad|trans-title=बियोन्से नोल्स: कस्मेटिक विज्ञापनमा गायिकालाई गोरो बनाएको आरोपमा लोरियाल|work=द गार्डियन|location=लन्डन|first=मार्क|last=स्वीनी|date=अगस्ट ८, २००८}}</ref><ref>{{cite news|url=http://thegrio.com/2012/02/10/beyonce-describes-herself-as-african-american-native-american-french-in-new-loreal-ad/#s:beyonce-true-match-loreal-ad-jpg|title=Beyoncé L'Oreal ad controversy inspires black community backlash|trans-title=बियोन्सेको लोरियाल विज्ञापनको विवादको अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायमा आलोचना|publisher=एनबिसी न्यूज}}</ref> सन् २०१३ मा बियोन्सेले आफैँ एच एन्ड एमले उनको सम्पादित प्रचारक तस्वीरहरूको प्रयोग गरेकोमा गुनासो गरेकी थिइन् र ''[[भोग (पत्रिका)|भोग]]''मा छापिए अनुसार उनले सम्पादन गरिएका तस्वीरहरू प्रकाशन नगर्ने अनुरोध गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=H&M For All: A Healthy Start|trans-title=सबैका लागि एच एन्ड एम: एक स्वस्थ सुरुवात |url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/05/30/hm-pledges-to-only-use-healthy-models---beyonce-rumours|accessdate=मे ३०, २०१३|last=एलेक्जेन्डर|first=एला|website=भोग}}</ref> बियोन्सेले [[ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर]] आन्दोलनमा आफ्नो समर्थन जनाएकी छिन् । सन् २०१६ मा सुपर बोलमा उनले दिएको "फोर्मेशन" को प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा केही राजनीतिज्ञ र प्रहरीले प्रतिकूल प्रतिक्रिया दिएका थिए । केही प्रहरीहरूले बियोन्सेको फोर्मेशन वर्ल्ड टूरको सामाजिक बहिष्कार गर्न खोजेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/07/10/beyonce-is-a-powerful-voice-for-black-lives-matter-some-people-hate-her-for-it/|title=Beyoncé is a powerful voice for Black Lives Matter. Some people hate her for it.|trans-title=बियोन्से ब्ल्याक लाइभ्स म्याटरको महत्त्वपूर्ण व्यक्ति हुन् । केही मानिसहरू उनलाई यसकारण मन पराउँदैनन् ।|newspaper=द वाशिङटन पोस्ट |accessdate=डिसेम्बर ३, २०१८}}</ref> बियोन्से प्रहरीहरूको विरोधमा नभई प्रहरी क्रूरताको विरोधमा भएको उनले स्पष्ट पारेकी छिन् ।<ref>{{Cite web|url=http://time.com/4282452/beyonce-anyone-who-perceives-my-message-as-anti-police-is-completely-mistaken/|title=Beyoncé: 'Anyone Who Perceives My Message as Anti-Police Is Completely Mistaken'|trans-title=बियोन्से: 'मेरो सन्देशलाई प्रहरी विरोधी भन्ने मानिसहरू गलत हुन्'|website=टाइम|accessdate=डिसेम्बर ३, २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405215730/http://time.com/4282452/beyonce-anyone-who-perceives-my-message-as-anti-police-is-completely-mistaken/ |date=2016-04-05 }}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== ===विवाह र सन्तान=== सन् २००२ मा [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]को एल्बम ''[[द ब्लूप्रिन्ट २: द गिफ्ट एन्ड द कर्स]]''को सातौँ ट्र्याकमा परेको "'०३ बोनी एन्ड क्लाइड" मा सहयोग गरेपछि बियोन्सेले जे-जीसँग प्रेमको सम्बन्ध गाँसिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.capitalfm.com/artists/beyonce-knowles/photos/jay-z-relationship-best-moments/dating/|title=When Did Beyoncé and Jay-Z Start Dating?|trans-title=बियोन्से र जे-जीले कहिले आफ्नो सम्बन्ध सुरु गरे ?|website=क्यापिटल एफएम|accessdate=मे ८, २०१४|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521130800/http://www.capitalfm.com/artists/beyonce-knowles/photos/jay-z-relationship-best-moments/dating/|archive-date=मे २१, २०१८|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|last=च्यान्ड्लर|first=डी. एल.|title=Jay-Z and Beyoncé Celebrate Three Years of Wedded Bliss|trans-title=जे-जी र बियोन्से विवाहको तीन वर्ष मनाउँछन्|url=http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|publisher=एमटिभी र्यापफिक्स|accessdate=मार्च २८, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110408000429/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|archivedate=अप्रिल ८, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019030701/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/ |date=2015-10-19 }}</ref> बियोन्से सो गीतको भिडियोमा जे-जीको प्रेमिकाको भूमिकामा देखिइन्, जसले गर्दा उनीहरूको सम्बन्धको अनुमान जताततै मिडियामा गरियो ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|website=पीपल|accessdate=मार्च २८, २०१३}}</ref> अप्रिल ४, २००८ मा कुनै पूर्व घोषणा नगरी बियोन्से र जे-जीले विवाह गरे ।<ref name="marriage">{{cite news|last=हेल्लिङ|first=स्टिभ|title=Beyoncé and Jay-Z File Signed Marriage License|trans-title=बियोन्से र जे-जीको विवाह|url=http://www.people.com/people/article/0,,20194030,00.html|work=पीपल|date=अप्रिल २२, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422232922/http://www.people.com/people/article/0,,20194030,00.html|archivedate=अप्रिल २२, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> अप्रिल २०१४ को तथ्याङ्क अनुसार बियोन्से र जे-जीले कुल ३० करोड रेकर्ड बिक्री गरिसकेका थिए ।<ref name="joint tour">{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/on-the-run-tour-beyonce-and-jay-z-256964531.html|title=On The Run Tour: Beyoncé and Jay-Z|trans-title=अन द रन टूर: बियोन्से र जे-जी|work=लाइभ नेशन इन्टरटेनमेन्ट|agency=पिआर न्यूजवायर|date=अप्रिल २९, २०१४|accessdate=मे ८, २०१४}}</ref> आफ्नो सम्बन्ध निजी राख्ने हुनाले चासोको विषय भइरहने भए तापनि उनीहरूले हालै आफ्नो सम्बन्धको बारेमा खुला रूपमा बोल्न सुरु गरेका छन् ।<ref>{{cite news|first=युयोङ|last=ली|title=Beyoncé, Jay-Z Go On Date in New York, Watch ''Iron Man 3''|trans-title=बियोन्से, जे-जी सँगै ''आयरन म्यान ३'' हेर्न जान्छन्|url=https://huffingtonpost.com/2013/06/03/beyonce-jay-z-date_n_3377546.html|work=हफपोस्ट|accessdate=जून ६, २०१३|date=जून ३, २०१३}}</ref> जे-जीले विवाहबाहक सम्बन्ध राखेर उनीहरूको सम्बन्धमा आएको समस्याका बारेमा दुबै जनाले खुला रूपमा बोलेका छन् ।<ref>{{cite news|first=अलिस्सा|last=बेली|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a19700877/jay-z-on-cheating-on-beyonce-david-letterman-interview/|title=Jay-Z on Overcoming Cheating: Beyoncé 'Knew I'm Not the Worst of What I've Done'|trans-title=विवाहबाहक सम्बन्धमा जे-जी: बियोन्सेलाई मेरो असलियत थाहा थियो|work=एल|publisher=हाशेट फिलिपाची मिडिया|location=न्यू योर्क सहर|date=अप्रिल ६, २०१८|accessdate=मे ९, २०१८}}</ref><ref>{{cite news|first=अनिका|last=रीड|url=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/11/29/jay-z-talks-infidelity-confirms-joint-album-beyonce-exists/906452001/|title=Jay-Z talks infidelity, confirms a joint album with Beyoncé exists|trans-title=जे-जीले व्यभिचारको बारेमा कुरा गर्छन्, बियोन्सेसँगको एल्बम पक्का गर्छन्|work=यूएसए टुडे|date=नोभेम्बर २९, २०१७|accessdate=मे ९, २०१८}}</ref> सन् २०१०/११ तिर बियोन्सेको गर्भपतन भयो, जसलाई उनले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा दुखद घटना मान्छिन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/beyonc-documentary-describing-pain-and-trauma-of-miscarriage-airs-on-bbc-8495450.html|title=Beyoncé documentary describing 'pain and trauma' of miscarriage airs on BBC – News – TV & Radio|trans-title='दु:ख र आघात' वर्णन गर्ने बियोन्सेको वृत्तचित्र बिबिसीमा प्रसारण हुने - समाचार - टिभी र रेडियो|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=सेप्टेम्बर २७, २०१४}}</ref> यो पीडाबाट मुक्त हुन उनले स्टुडियो फर्की गीत रचना गर्न थालिन् । अप्रिल २०११ मा ''४'' को एल्बम आवरणको लागि तस्वीर खिच्न पेरिस जाँदा उनी अचानक गर्भवती भइन् ।<ref>{{cite news|last=माथुर|first=अदिति|title=You don't yet know what swag is / But you was made in Paris / And mama woke up the next day / And shot her album package.|trans-title=तिमीलाई अहिलेसम्म 'स्व्याग' को अर्थ थाहा छैन / तर तिमी पेरिसमा बनेकी थियौ / र तिम्री आमा अर्को बिहान उठिन् / र आफ्नो एल्बम प्याकेज खिचिन् ।|url=http://www.ibtimes.com/baby-blue-ivy-carter-was-conceived-paris-beyonce-jay-z-officially-announce-birth-girl-video-glory|work=इन्टरनेशनल बिजनेस टाइम्स|accessdate=अप्रिल १०, २०१३}}</ref> त्यही साल अगस्ट महिनामा बियोन्सेले एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कारमा "लभ अन टप" प्रस्तुत गरेपछि आफ्नो गर्भ संसारसामु पेश गरिन् ।<ref name="mtv2011">{{cite web|last=कौफम्यान|first=गिल|title=Beyoncé Puts 'Love On Top' At VMAs, Reveals Pregnancy|trans-title=बियोन्सेले भिएमएजमा 'लभ अन टप' गाइसकेर गर्भवती भएको घोषणा गर्छिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1669858/beyonce-vma-performance.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|accessdate=अप्रिल १०, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923145926/http://www.mtv.com/news/articles/1669858/beyonce-vma-performance.jhtml |date=2011-09-23 }}</ref> बियोन्सेको प्रस्तुतिले १ करोड २४ लाख दर्शक बटुली एमटिभीको इतिहासमा नै सर्वाधिक हेरिएको कार्यक्रम बन्यो ।<ref name="Mitchell">{{cite web|url=http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter|title=Beyoncé's Album Sees Sales Surge After VMA Performance Of 'Love On Top'|date=August 30, 2011|trans-title='लभ अन टप' को भिएमए प्रस्तुति पछि बियोन्सेको एल्बमको बिक्रीमा वृद्धि|first=जोन|last=मिचेल|publisher=एमटिभी न्यूजरूम|accessdate=अगस्ट ३१, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927020025/http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter|archivedate=सेप्टेम्बर २७, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927020025/http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter |date=September 27, 2011 }}</ref> प्रति सेकेन्ड ८,८६८ ट्विटको दरमा पोस्ट राखिएको यो घोषणालाई ''[[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]]''मा "एकल घटनाको लागि रेकर्ड गरिएको सर्वाधिक ट्विट गरिएको पोस्ट" भनी प्रकाशित गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé pregnancy announcement at MTV VMA's sparks Twitter world record|trans-title=एमटिभी भिएमएमा बियोन्सेको घोषणाले ट्विटर रेकर्ड तोड्यो|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/beyonce-pregnancy-announcement-at-mtv-vmas-sparks-twitter-world-record/|publisher=गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|accessdate=मार्च २३, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=https://huffingtonpost.com/2011/08/29/beyonce-pregnancy-twiter-record-mtv-vmas_n_941064.html|title=Beyoncé Pregnancy: New Twitter Record Set At MTV VMAs|trans-title=बियोन्सेको गर्भधारण: एमटिभी भिएमएजमा नयाँ ट्विटर रेकर्ड बन्यो |work=हफपोस्ट|date=अगस्ट २९, २०११|accessdate=अगस्ट ३०, २०११|first=क्याथरिन|last=स्मिथ}}</ref> अगस्ट २९, २०११ मा गूगलले सार्वजनिक गरिएको तथ्याङ्क अनुसार "बियोन्से गर्भवती" सप्ताहको सर्वाधिक खोज गरिएको विषय थियो ।<ref>{{cite web|url=http://ph.news.yahoo.com/news-beyonc-pregnancy-grips-google-users-us-open-125354734.html|title=News of Beyoncé's pregnancy grips Google users, US Open, ESPN popular|trans-title=बियोन्सेको गर्भधारणको घोषणाले गूगल प्रयोगकर्ताहरूलाई छक्क पार्छ|date=सेप्टेम्बर ५, २०११|publisher=याहू ! न्यूज (फिलिपिन्स)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029205652/http://ph.news.yahoo.com/news-beyonc-pregnancy-grips-google-users-us-open-125354734.html|archivedate=अक्टोबर २९, २०१३|url-status=सक्रिय}}</ref> जनवरी ७, २०१२ मा बियोन्सेले न्यू योर्क सहरको [[लेनोक्स हिल अस्पस्तल]]मा आफ्नी छोरी [[ब्लू आइभी कार्टर]]लाई जन्म दिइन् ।<ref name=BlueBirth>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/01/10/nyregion/after-birth-by-beyonce-patients-protest-celebrity-security-at-lenox-hill-hospital.html|title=After Beyoncé Gives Birth, Patients Protest Celebrity Security at Lenox Hill Hospital|trans-title=बियोन्सेले जन्म दिएको खबर सुनी हस्ती सुरक्षाका लागि मानिसहरू लेनोक्स हिल अस्पतालको विरोध गर्दै|date=जनवरी ९, २०१२|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=निना|last=बर्नस्टीन}}</ref> सन् २०१६ मा ''[[लेमनेड]]''को सार्वजनिकीकरण पछि सो एल्बममा रहेको "सरी" गीतले गर्दा [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]ले "बेक्की" को छद्मनामले बोलाइएको महिलासँग विवाहबाहक सम्बन्ध राखेको अनुमान गरिएको थियो । ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''का [[जोन परेलेस]]ले बियोन्सेले ''लेमनेड''मा बियोन्सेले जे-जी माथि आरोप लगाएको स्पष्टिकरण गरेका थिए ।<ref name="pareles">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/04/25/arts/music/beyonce-lemonade.html|title=Review: Beyoncé Makes 'Lemonade' Out of Marital Strife|trans-title=समीक्षा: बियोन्सेको 'लेमनेड' वैवाहिक समस्यामा आधारित|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=जोन|last=परेलेस|date=अप्रिल २५, २०१६|accessdate=जून २४, २०१६}}</ref> त्यसैगरी ''रोलिङ स्टोन''का रब शेफील्डले पनि "सक अन माइ बल्स, आइ ह्याभ ह्याड इनफ" ({{translation|"मैले धेरै सहिसके, मेरो गेडा चुस"}}) जस्ता पङ्क्तिले पनि जे-जीको व्यभिचारलाई सङ्केत गर्ने अनुमान गरेका थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lemonade-204663/|title=Beyonce ''Lemonade'' Album Review|trans-title=बियोन्से ''लेमनेड'' एल्बम समीक्षा|last=शेफील्ड|first=रब|date=अप्रिल २५, २०१६|website=रोलिङ स्टोन|accessdate=सेप्टेम्बर १, २०१९}}</ref> फेब्रुअरी १, २०१७ मा बियोन्सेले जुम्ल्याहा बालबालिका जन्माउने भन्दै आफ्नो गर्भवती भएको तस्वीर इन्स्टाग्राममा सार्वजनिक गरेकी थिइन् । उनको तस्वीरले आठ घण्टामा ६ करोड ३० लाख लाइक पाई त्यसबेलाको इन्स्टाग्रामको सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट बनेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2017/2/beyonces-pregnancy-announcement-shatters-world-record-for-most-liked-image-on-in-460816|title=Beyoncé's pregnancy announcement shatters world record for the Most liked image on Instagram|trans-title=बियोन्सेको गर्वधरणको घोषणा इन्स्टाग्रामको सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट|first=क्रिस्टेन|last=अट|website=गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|date=फेब्रुअरी २, २०१७|accessdate=फेब्रुअरी ४, २०१७}}</ref> जुलाई १३, २०१७ मा एक महिना अगाडि जून १३, २०१७ को दिन उनका छोरा सर कार्टर र छोरी रुमी कार्टरको जन्म भएको घोषणा गर्दै त्रयको तस्वीर सार्वजनिक गरेकी थिइन्, जुन इन्स्टाग्रामको दोस्रो सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट बन्न पुगेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/14/beyonce-photo-twins-instagram-sir-carter-rumi|title=Beyoncé publishes photo of her twins on Instagram|trans-title=बियोन्सेद्वारा आफ्ना जुम्ल्याहा सन्तानको तस्वीर इन्स्टाग्राममा प्रकाशित|first=स्टेफ|last=हार्मन|newspaper=द गार्डियन|date=जुलाई १४, २०१७|accessdate=जुलाई १४, २०१७}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.buzzfeed.com/kristinharris/heres-the-top-ten-most-liked-instagram-photos-of-2017|title=Here Are The Top 10 Most-Liked Instagram Photos Of 2017|trans-title=सन् २०१७ का सर्वाधिक लाइक पाएका इन्स्टाग्राम तस्वीरहरू|first=क्रिस्टिन|last=ह्यारिस|website=बजफीड|accessdate=अप्रिल २७, २०१९}}</ref> बियोन्सेका जुम्ल्याहा सन्तान क्यालिफोर्नियास्थित [[रोनाल्ड रेगन यूसीएलए मेडिकल सेन्टर]]मा जन्मेका थिए । उनले आफ्नो गर्भावस्था र त्यसका असरहरूको बारेमा ''[[भोग (पत्रिका)|भोग]]''को सेप्टेम्बर २०१८ संस्करणमा लेखेकी थिइन्, जसको आवरण तस्वीर बियोन्सेको निर्देशनमा [[ह्यामरवुड पार्क]]मा छायाचित्रकार [[टाइलर मिचेल]]द्वारा खिचिएको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-45082773|title=Beyonce in Vogue: 'I've been through hell and back'|trans-title=भोगमा बियोन्से: 'म नर्क पुगेर फर्केकी छु'|date=अगस्ट ६, २०१८|work=बिबिसी न्यूजबीट|accessdate=अगस्ट ६, २०१८}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/tyler-mitchell-beyonce-photographer-vogue-september-issue|title=Meet Tyler Mitchell, the Photographer Who Shot Beyoncé For Vogue's September Issue|trans-title=भोगको सेप्टेम्बर संस्करणमा बियोन्सेको तस्वीर खिच्ने छायाचित्रकार टाइलर मिचेललाई भेट्नुहोस्|work=भोग|accessdate=अगस्ट १३, २०१८}}</ref> ===सम्पत्ति=== जून २००७ देखि जून २००८ को अवधिमा बियोन्सेले आफ्नो सङ्गीत, चलचित्र र फेशन ब्र्यान्डबाट $८ करोड कमाई सबैभन्दा बढी धनी महिला मनोरञ्जनकर्मीको पदबाट [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]] र [[सेलिन डियोन]]लाई प्रतिस्थापन गरेको ''[[फोर्ब्स]]''ले सन् २००८ मा अनुमान गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/artists/beyonce/news/90756-beyonce-jay-z-top-earning-couple|title=Beyoncé & Jay-Z Top Earning Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी सबैभन्दा धनी दम्पति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=नोभेम्बर २१, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021150454/http://www.mtv.co.uk/news/beyonce/90756-beyonce-jay-z-top-earning-couple|archivedate=अक्टोबर २१, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref><ref name="Forb">{{cite news|url=https://www.forbes.com/lifestyle/2008/09/19/music-beyonce-timberlake-forbeslife-cx_lr_0922lifestyle.html|title=World's Best-Paid Music Stars|trans-title=विश्वका सबैभन्दा धनी सङ्गीत कलाकारहरू|last=रोज|first=लेसी|date=सेप्टेम्बर २२, २००८|work=फोर्ब्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407042329/http://www.forbes.com/2008/09/19/music-beyonce-timberlake-forbeslife-cx_lr_0922lifestyle.html|archivedate=अप्रिल ७, २००९}}</ref> यसले गर्दा उनी सन् २००९ मा [[सिलेब्रिटी १००]] मा चौथो स्थान र सन् २०१० मा "विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाहरू" मा नवौँ स्थानमा सूचिकृत भइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/forbes/2009/0622/celebrity-09-jay-z-sasha-fierce-inside-beyonce-empire.html|title=Inside Beyoncé's Entertainment Empire|trans-title=बियोन्सेको मनोरञ्जन साम्राज्य भित्र|work=फोर्ब्स|date=जून ३, २००९|first=लेसी|last=रोज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606100829/http://www.forbes.com/forbes/2009/0622/celebrity-09-jay-z-sasha-fierce-inside-beyonce-empire.html|archivedate=जून ६, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|last=कप्सी|first=रोबर्ट|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a280865/gaga-beyonce-among-most-powerful-women.html|title=GaGa, Beyoncé among most powerful women|trans-title=सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाहरू मध्ये गागा, बियोन्से|website=डिजिटल स्पाइ|date=अक्टोबर ७, २०१०|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> त्यो वर्ष आफ्नो फेशन ब्य्रान्ड र संयुक्त उपक्रमहरूबाट $३ करोड ५० लाख कमाएकी बियोन्से आगामी वर्ष उनी "३० वर्ष मुनिका सबैभन्दा बढी धनी हस्तीहरू" मा आठौँ स्थानमा परेकी थिइन् । सन् २०११ मा $४ करोड कमाए पनि बियोन्सेलाई सन् २०१२ को "सिलेब्रिटी १००" सूचीमा सोह्रौँ स्थानमा राखिएको थियो, जुन ३ वर्ष अगाडिको सूची भन्दा १२ स्थान तल थियो ।<ref>{{cite news|last=आइज्याक|first=शेरिल|url=https://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/18/5-personal-branding-lessons-learned-from-forbes-celebrity-100-women/2/|title=6 Personal Branding Lessons From Forbes Celebrity 100 Women|trans-title=फोर्ब्स सिलेब्रिटी १०० का महिलाहरूबाट लिनुपर्ने ६ व्यक्तिगत ब्र्यान्डिङ शिक्षा|work=फोर्ब्स|date=मे १८, २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523234157/http://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/18/5-personal-branding-lessons-learned-from-forbes-celebrity-100-women/2/|archivedate=मे २३, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/profile/beyonce-knowles/|title=Profile: Beyoncé Knowles|trans-title=प्रोफाइल: बियोन्से नोल्स|work=फोर्ब्स|accessdate=मे २०, २०१२}}</ref> त्यही वर्ष बियोन्से र जे-जीले कुल $७ करोड ८० लाख कमाई "संसारकै सबैभन्दा धनी हस्तीको जोडी" मा पहिलो स्थानमा परेका थिए ।<ref>{{cite news|last=एन्ट्यून्स |first=एन्डरसन|url=https://www.forbes.com/sites/andersonantunes/2012/08/06/the-worlds-highest-paid-celebrity-couples-2/|title=The World's Highest-Paid Celebrity Couples|trans-title=संसारकै सबैभन्दा धनी हस्तीको जोडी|work=फोर्ब्स|date=अगस्ट ६, २०१२|accessdate=अगस्ट १२, २०१२}}</ref> सन् २००९ मा कुल $१२ करोड २० लाख कमाएका बियोन्से र जे-जीलाई गत वर्ष ''गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स''मा "सबैभन्दा बढी धनी प्रभावकारी जोडी" घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.essence.com/2010/09/20/jay-z-and-beyonce-guinness-book-of-world-records/|title=Beyoncé and Jay-Z Are Guinness Book's 'Power Couple'|trans-title=बियोन्से र जे-जी गिनिज बुकका प्रभावकारी जोडी हुन्|website=एसेन्स|date=सेप्टेम्बर २०, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121027140109/http://www.essence.com/2010/09/20/jay-z-and-beyonce-guinness-book-of-world-records/|archivedate=अक्टोबर २७, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २००९ देखि सन् २०११ को अन्तरालमा औसत $७ करोड प्रति वर्ष कमाएकी बियोन्सेले सन् २०१२ मा केवल $४ करोड कमाइन् ।<ref>{{cite news|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|date=फेब्रुअरी १, २०१३|accessdate=जून ३०, २०१३|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2013/02/01/why-beyonce-isnt-getting-paid-for-her-super-bowl-halftime-gig/|title=Why Beyoncé Isn't Getting Paid For Her Super Bowl Halftime Gig|trans-title=बियोन्सेले किन आफ्नो सुपर बोल प्रस्तुतिको लागि पैसा पाइनन्|work=फोर्ब्स}}</ref> सन् २०१३ का बियोन्सेको [[पेप्सी]] र एचएनएमका संयुक्त उपक्रमले गर्दा उनी र बियोन्से सङ्गीत उद्योगकै सर्वप्रथम अरबपति जोडी बने ।<ref>{{cite web|last=कर्माली|first=सेरा|title=Beyoncé and Jay-Z Are Music's First Billionaire Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी सङ्गीत उद्योगकै प्रथम अरबपति जोडी हुन्|url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/04/17/beyonce-jay-z-billionaire-couple---total-earnings-from-mrs-carter-show|website=भोग|accessdate=मे ६, २०१३}}</ref> त्यही साल बियोन्से ''फोर्ब्स''को चौथो सबैभन्दा शक्तिशाली र प्रभावकारी हस्ती बनिन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/celebrities/list/|title=The World's Most Powerful Celebrities|trans-title=विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली हस्तीहरू|work=फोर्ब्स|date=सन् २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518033904/http://www.forbes.com/celebrities/list/|archivedate=मे १८, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१४ को अन्त्य भित्र बियोन्से इतिहासको नै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी सङ्गीतकार हुन्छिन् भनेर एमटिभीले अनुमान गरेको थियो ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé Set To Become Highest Paid Black Musician|trans-title=बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी सङ्गीतकार हुने अनुमान|url=http://www.vibe.com/article/beyonce-set-become-highest-paid-black-musician|accessdate=अप्रिल १३, २०१४|newspaper=भाइब|date=फेब्रुअरी १७, २०१४}}</ref> यो अनुमान जून २०१४ मा सत्य भयो ।<ref name=highestearn>{{cite news|title=Beyoncé Named Highest-Earning Black Artist Of All Time|trans-title=बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी कलाकार|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-named-highestearning-black-artist-of-all-time|accessdate=अप्रिल २९, २०१४|publisher=एमटिभी|date=अप्रिल २९, २०१४}}</ref> जून २०१३ देखि जून २०१४ सम्ममा $११ करोड ५० लाख कमाएकी बियोन्सेलाई जून २०१४ मा "सिलेब्रिटी १००" मा पहिलो स्थानमा राखिएको थियो । यो साल बियोन्से पहिलो पटक सिलेब्रिटी १०० मा प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएकी थिइन् ।<ref name=forbes14>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/06/30/beyonce-knowles-tops-the-forbes-celebrity-100-list/|title=Beyoncé Knowles Tops The FORBES Celebrity 100 List|trans-title=बियोन्से नोल्स फोर्ब्स सिलेब्रिटी १०० सूचीको पहिलो नम्बरमा|website=फोर्ब्स|first=डोरोथी|last=पोमेरान्ट्ज|date=जून ३०, २०१४|accessdate=जुलाई ११, २०१४}}</ref> सन् २०१६ मा बियोन्सेले $५ करोड ४० लाख मात्रै कमाएको हुनाले उनी सिलेब्रिटी १०० मा ३४ औँ स्थानमा सूचिकृत भइन् । यद्यपि, कुल $१० करोड ७५ लाख कमाएका जे-जी र बियोन्से सबैभन्दा धनी हस्ती दम्पतिको सूचीमा पहिलो स्थानमा परे ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2016/07/11/beyonce-and-jay-z-are-the-worlds-highest-paid-celebrity-couple-of-2016/|title=Beyoncé and Jay-Z Are The World's Highest-Paid Celebrity Couple Of 2016|trans-title=बियोन्से र जे-जी सन् २०१६ को सबैभन्दा धनी हस्ती दम्पति हुन्|website=फोर्ब्स|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|date=जुलाई ११, २०१६|accessdate=जुलाई ११, २०१६}}</ref> सन् २०१८ मा ''फोर्ब्स''ले बियोन्सेको जम्मा सम्पति $३५ करोड ५० लाख भएको अनुमान गरी त्यो वर्ष $६ करोड कमाएको हुनाले उनलाई सबैभन्दा धनी कलाकारहरूको सूचीको जून महिनाको संस्करणमा ३५ औँ स्थानमा सूचिकृत गर्यो । यो तथ्याङ्क अनुसार एकै वर्षमा दुई चोटी $१० करोड भन्दा बढी आय कमाउने कलाकारहरू मध्ये बियोन्से र मडोना एकै स्थानमा पर्छन् ।<ref name=ForbesBey>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2017/05/17/americas-richest-female-celebrities-2017-oprah-judge-judy-and-beyonce-rule/|title=America's Richest Female Celebrities 2017: Oprah, Judge Judy And Beyoncé Rule|trans-title=सन् २०१७ का सबैभन्दा धनी अमेरिकी महिला हस्तीहरू: ओपरा, जज जूडी र बियोन्सेको राज|date=मे १७, २०१७|first=नटाली|last=रोबेह्मेद|website=फोर्ब्स|accessdate=मे १७, २०१७}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2017/06/12/celebrity-100-the-worlds-highest-paid-celebrities-of-2017/|title=Celebrity 100: The World's Highest-Paid Celebrities Of 2017|trans-title=सिलेब्रिटी १००: सन् २०१७ का सबैभन्दा धनी हस्तीहरू|website=फोर्ब्स|first=नटाली|last=रोबेह्मेद|date=जून १२, २०१७|accessdate=जून ७, २०१७}}</ref> दम्पति बियोन्से र जे-जीको जम्मा सम्पति $१ अर्ब १६ करोड रहेको छ ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|title=Beyoncé and Jay-Z Are Officially A Billion-Dollar Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी आधिकारिक रूपमा अरबपति दम्पति हुन्|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|website=फोर्ब्स|date=मे १७, २०१७|accessdate=मे १७, २०१७}}</ref> जुलाई २०१७ मा ''[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]''ले सन् २०१६ मा $६ करोड २१ लाख कमाएकी बियोन्से त्यो वर्षको सबैभन्दा धनी सङ्गीतकार भएको घोषणा गर्यो ।<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/photos/7865108/highest-paid-musicians-2016-money-makers|title=Billboard's Top 50 Money Makers of 2016|trans-title=बिलबोर्डको सन् २०१६ का सर्वोत्कृष्ट ५० धनी व्यक्तिहरू|magazine=बिलबोर्ड|date=जुलाई १३, २०१७|accessdate=जुलाई १४, २०१७}}</ref> ==व्यापार र उद्यम== सन् २०१० मा कोलम्बिया रेकर्ड्समा आधारित भई बियोन्सेले [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]]को स्थापना गरिन्, जुन उनको चलचित्र र भिडियो निर्माण गर्ने प्रमुख मनोरञ्जन र व्यवस्थापन कम्पनी बन्यो । पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट पहिला बियोन्से बस्ने [[ह्युस्टन]]मा रहेको सडकको नाम पछि राखिएको हो ।<ref name="Music World Ent">{{cite web|url=http://musicworldent.com/artists/beyonce|title=Beyoncé|trans-title=बियोन्से|publisher=म्यूजिक वर्ल्ड इन्टरटेनमेन्ट|accessdate=अप्रिल ७, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331055639/http://musicworldent.com/artists/beyonce|archive-date=मार्च ३१, २०१२|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331055639/http://musicworldent.com/artists/beyonce |date=2012-03-31 }}</ref> न्यू योर्कमा प्रमुख कार्यालय रहेको यस कम्पनीले बियोन्सेको सङ्गीत, चलचित्र, भिडियो र फेशनसँग सम्बन्धित उद्यमको व्यवस्थापन गर्छ । पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टका कर्मचारीहरू कला र मनोरञ्जनका साथै चलचित्र निर्माण, भिडियो उत्पादन, फेशन डिजाइन, अर्थशास्त्र र बजारशास्त्रमा पनि सिपालु छन् । बियोन्सेद्वारा सहनिर्मित र बियोन्सेले एटा जेम्सको भूमिका निर्वाह गरेको सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको ''क्याडिल्याक रेकर्ड्स'' पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टको प्रथम उत्पादन थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/cadillac-records-v429778|title=Cadillac Records (2008)|trans-title=क्याडिल्याक रेकर्ड्स (सन् २००८)|publisher=अल मूभी|first=जेसन|last=बुकानन}}</ref> सन् २०१३ देखि बियोन्सेका स्टुडियो एल्बमहरूको निर्माण र सार्वजनिकीकरण यही कम्पनीको अधीनमा भइरहेको छ । पार्कवुड अन्तर्गत बियोन्सेले [[क्लोई x ह्याली]]सँग पनि साझेदारी गरेकी छिन् । ===संयुक्त उपक्रम र साझेदारी=== सन् २००२ देखि [[पेप्सी]]सँग काम गरेकी बियोन्से सन् २००४ मा ब्रिट्नी स्पियर्स, [[पिङ्क (गायिका)|पिङ्क]] र [[एनर्रिके इग्लेसियास|एनरिके इग्लेसियास]]का साथ [[ग्ल्याडियेटर]]मा आधारित विज्ञापनमा देखिएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=इवेस|first=न्याट|title=Pepsi Switches To a New Voice Of a Generation|trans-title=पेप्सी पुस्ताको नयाँ स्वरतर्फ लाग्छ|url=https://www.nytimes.com/2002/12/18/business/pepsi-switches-to-a-new-voice-of-a-generation.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=डिसेम्बर १८, २००२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116044537/http://www.nytimes.com/2002/12/18/business/pepsi-switches-to-a-new-voice-of-a-generation.html|archivedate=नोभेम्बर १६, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|title=Britney, Beyoncé, Pink star in Pepsi ad|trans-title=ब्रिट्नी, बियोन्से, पिङ्क पेप्सीको विज्ञापनमा|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2004-01-27-pepsi-ad_x.htm|work=यूएसए टुडे|date=जनवरी २७, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628124843/http://www.usatoday.com/life/music/news/2004-01-27-pepsi-ad_x.htm|archivedate=जून २८, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१२ मा बियोन्सेले पेप्सीको समर्थन गर्ने $५ करोडको साझेदारी गरिन् ।<ref name="pepsi2013">{{cite news|last=सिसारियो|first=बेन|url=https://www.nytimes.com/2012/12/10/business/media/in-beyonce-deal-pepsi-focuses-on-collaboration.html|title=In Beyoncé Deal, Pepsi Focuses on Collaboration|trans-title=बियोन्सेसँगको साझेदारी, पेप्सीद्वारा संयुक्त उपक्रममा ध्यान|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=डिसेम्बर ९, २०१२|accessdate=डिसेम्बर ११, २०१२}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकाको सार्वजनिक हितमा विज्ञान केन्द्रले पेप्सीले गर्दा स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने हुनाले सो साझेदारी रद्द गर्न खुला पत्र सार्वजनिक गरेको थियो ।<ref name="rumugam">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/nadiaarumugam/2013/01/20/white-house-removes-petition-demanding-pepsi-spokesperson-beyonce-ousted-from-inauguration-lineup/|title=White House Removes Petition Demanding Pepsi Spokesperson Beyoncé Ousted From Inauguration Lineup|trans-title=ह्वाइट हाउसद्वारा बियोन्सेको पेप्सी साझेदारी रद्द गर्ने आवेदन रद्द गरियो|work=फोर्ब्स|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३|first=नादिया|last=अरुमुगम|date=जनवरी २०, २०१३}}</ref> अप्रिल २०१३ मा सार्वजनिक गरिएको नेटबेसको तथ्याङ्क अनुसार बियोन्सेको पेप्सीको विज्ञापन सन् २०१३ को सबैभन्दा प्रख्यात विज्ञापन थियो, जसले ७०% दर्शकबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया बटुल्यो ।<ref>{{cite web|title=Pepsi/Beyoncé and Chanel/Brad Pitt Battle for Most Celebrity Spokesperson Chatter: NetBase Evaluates Endorsement Buzz Winners|trans-title=हस्ती प्रवक्ताका लागि बियोन्से/पेप्सी र ब्राड पिट/शनेलको लडाइ: नेटबेसद्वारा तथ्याङ्क सार्वजनिक|url=http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm|publisher=मार्केट वायर्ड|date=अप्रिल १०, २०१३|accessdate=अप्रिल २२, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530233917/http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm|archive-date=मे ३०, २०१३|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530233917/http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm |date=2013-05-30 }}</ref> बियोन्सेले ट्रू स्टार र ट्रू स्टार गोल्ड अत्तरहरूको निर्माण गर्न [[टमी हिल्फिगर]]सँग काम गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|author1=जेस्सेन, मोनिक|author2=सिल्भरम्यान, स्टिभन|lastauthoramp=yes|title=Beyoncé Launches New True Star Fragrance|trans-title=बियोन्सेले नयाँ ट्रू स्टार अत्तर सार्वजनिक गरिन्|url=http://www.people.com/people/article/0,,656036,00.html|website=पीपल|date=जून २२, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070513155821/http://www.people.com/people/article/0,,656036,00.html|archivedate=मे १३, २००७|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml|title=For The Record: Quick News On Britney Spears, Kevin Federline, Paris Hilton, Beyoncé, Beanie Sigel, Madonna & More|trans-title=रेकर्डको लागि: ब्रिट्नी स्पियर्स, केभिन फेडरलाइन, पेरिस हिल्टन, बियोन्से, बीनी सिगल, मडोना र थपका समाचार|publisher=एमटिभी न्यूज|date=नोभेम्बर ९, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084029/http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624084029/http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> सन् २००७ मा उनले [[अरमानी|एम्पिरियो अरमानी]]को डायमन्ड्स अत्तरको विज्ञापन गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/people/2007-08-08-beyonce-fragrance_N.htm|title=Beyoncé stars in new fragrance campaign|trans-title=बियोन्से नयाँ अत्तर अभियानमा|work=यूएसए टुडे|date=अगस्ट ८, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208015433/http://www.usatoday.com/life/people/2007-08-08-beyonce-fragrance_N.htm|archivedate=फेब्रुअरी ८, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१० मा बियोन्सेले आफ्नो प्रथम आधिकारिक अत्तर [[हीट (अत्तर)|हीट]]को सार्वजनिकीकरण गरिन् ।<ref>{{cite web|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/12/18/beyonc-launches-her-first-fragrance-beyonc-heat/|title=Beyoncé Launches Her First Fragrance: Beyoncé Heat|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो प्रथम अत्तर सार्वजनिक गर्छिन्: बियोन्से हीट|date=डिसेम्बर १८, २००९|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091219213657/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/12/18/beyonc-launches-her-first-fragrance-beyonc-heat/|archivedate=डिसेम्बर १९, २००९|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> अत्तरको विज्ञापन, जसमा सन् १९५६ को "फीभर" गीतको प्रयोग गरिएको थियो र जसमा बियोन्से वस्त्रहीन हुन्छिन्, संयुक्त अधिराज्यमा केवल राति प्रसारण गरिने अनुमति दिइएको थियो ।<ref>{{cite news|last=पोल्टर|first=शौन|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/beyonces-heat-perfume-advertisement-deemed-too-sexy-for-uk-daytime-tv/story-e6frf96o-1225955456076|title=Beyoncé's Heat perfume advertisement deemed too sexy for UK daytime TV|trans-title=बियोन्सेको हीट अत्तरको विज्ञापन संयुक्त अधिराज्यमा दैनिक टेलिभिजनको लागि अत्यन्तै मोहक मानियो|date=नोभेम्बर १८, २०१०|accessdate=जनवरी ११, २०११|work=हेराल्ड सन}}</ref> फेब्रुअरी २०११ मा बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो अत्तर, [[हीट (अत्तर)|हीट रश]] निकालिन् ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/beyonces-scents-have-jayzs-approval/758931/|title=Beyoncé's scents have Jay-Z's approval|trans-title=बियोन्सेको अत्तरमा जे-जीको स्वीकृति|work=दी इन्डियन एक्सप्रेस|date=मार्च ७, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116005702/http://www.indianexpress.com/news/beyonces-scents-have-jayzs-approval/758931/|archivedate=नोभेम्बर १६, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको तेस्रो अत्तर [[बियोन्से पल्स|पल्स]] सेप्टेम्बर २०११ मा सार्वजनिक गरियो ।<ref>{{Cite press release|title=Coty Beauty Introduces Beyoncé Pulse|trans-title=कोटी ब्यूटीद्वारा बियोन्से पल्सको परिचय|publisher=कोटी ब्यूटी|date=जून १६, २०११|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/coty-beauty-introduces-beyonce-pulse-123994334.html|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> सन् २०१३ मा हीटको द मिसेस कार्टर शो सीमित संस्करण निकालिएको थियो ।<ref name="heatsales">{{cite news|last=कार्टर|first=हली|title=Beyoncé Has the No. 1 Selling Celebrity Fragrance Line – Let's Have a Dance Party!|trans-title=बियोन्सेको अत्तर सङ्ग्रह सबैभन्दा प्रख्यात हस्ती सङ्ग्रह|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811155200/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/|url-status=निष्क्रिय|archive-date=अगस्ट ११, २०१३|accessdate=अगस्ट ८, २०१३|newspaper=पीपल|date=अगस्ट ८, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811155200/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/ |date=2013-08-11 }}</ref> $४० करोड माथिको नाफा कमाएका बियोन्सेका अत्तरहरू हस्तीहरूका अत्तरहरू मध्ये सबैभन्दा प्रख्यात छ ।<ref name="heatsales" /><ref>{{cite web|url=http://www.wwd.com/beauty-industry-news/fragrance/beyonc-wraps-tour-with-scent-success-7083541|title=Beyoncé Wraps Tour With Scent Success|website=विमेन्स वेयर डेली|publisher=फेयरचाइल्ड फेशन मिडिया|first=जूली|last=नटन|date=अगस्ट ९, २०१३|accessdate=अक्टोबर ९, २०१३}}</ref> गेटफाइभसँगको $१० करोडको साझेदारी रद्द गरी बियोन्सेले ''स्टारपावर: बियोन्से'' भिडियो खेलको सार्वजनिकीकरण रद्द गरेपछि उनले यो मुद्दा अदालतमा समाधान गर्नुपरेको थियो ।<ref name="GateFive">{{cite news|last=माइकल्स|first=शौन|url=https://www.theguardian.com/music/2011/apr/28/beyonce-sued-video-game-developer|title=Beyoncé sued for $100m by video game developer|trans-title=भिडियो खेल विकासकर्ताद्वारा बियोन्से माथि $१० करोडको मुद्दा|work=द गार्डियन|date=अप्रिल २८, २०११|accessdate=मे ६, २०११|location=लन्डन}}</ref> गीतफाइभले आफ्ना वित्तीय समर्थक हराएपछि बियोन्सेले उक्त साझेदारी रद्द गरेको उनका वकिलहरूले खुलासा गरे ।<ref>{{cite news|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/beyonc-knowles-settles-with-gaming-company-29347315|title=Beyoncé Knowles settles with gaming company|trans-title=बियोन्से नोल्सले भिडियो खेल कम्पनीसँगको मुद्दा समाधान गर्छिन्|accessdate=मे १५, २०१३}}</ref> बियोन्सेले १८ वर्षको उमेरमा लोरियालसँग साझेदारी गर्नुका साथै [[अमेरिकन एक्सप्रेस]] र [[निन्टेन्डो डीएस]]सँग पनि संयुक्त उपक्रम जारी गरेकी छिन् ।<ref name="Forb" /><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/267200/beyonce-the-billboard-qa|title=Beyoncé: The Billboard Q&A|trans-title=बियोन्से: बिलबोर्ड प्रश्नोत्तर|last=मिचेल|first=गेल|date=अक्टोबर २, २००९|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर ८, २००९}}</ref><ref>{{cite web|last=टोटिलो|first=स्टिभन|url=http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml|title=Beyoncé Promotes Nintendo Game, Admits Weakness For 'Super Mario'|trans-title=बियोन्सेले निन्टेन्डो खेलको प्रवर्धन गर्छिन्, 'सुपर मारियो' खेल्न मन पराउने खुलासा गर्छिन्|publisher=एमटिभी न्यूज|date=मार्च १९, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084152/http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624084152/http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> मार्च २०१५ मा अन्य कलाकारहरूसँगै बियोन्से उच्च गुणस्तरीय श्रव्य साझेदारी मञ्च [[टाइडल]]की सहसंस्थापक र मालिक बनिन् । बियोन्सेका श्रीमान [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]ले सन् २०१५ को पहिलो भागमा टाइडललाई नियन्त्रण गर्ने कम्पनी [[एस्पिरो]]को खरिद गरेका थिए ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/14/business/media/jay-z-buys-the-music-streaming-firm-aspiro.html|title=Jay-Z Buys the Music Streaming Firm, Aspiro|trans-title=जे-जीद्वारा श्रव्य साझेदारी मञ्च एस्पिरोको खरिद|newspaper=द न्यू योर्क टाइम्स|date=मार्च १३, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> बियोन्से र जे-जीको साथमा [[कान्ये वेस्ट]], [[रियाना|रिहाना]], [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]], [[क्रिस मार्टिन]] र [[निकी मिनाज]] लगायत १६ जना कलाकारहरूले ३% धितोमा टाइडलको स्वामित्व प्राप्त गरेका छन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/6509498/jay-z-tidal-launch-artist-stakeholders|title=It's Official: Jay-Z's Historic Tidal Launches With 16 Artist Stakeholders|trans-title=जे-जीले १६ अन्य कलाकारहरूको सहयोगमा टाइडल सार्वजनिक गर्छन्|website=बिलबोर्ड|first=एन्ड्र्यू|last=फ्लानागन|date=मार्च ३०, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> यसरी धेरै कलाकारहरूको स्वामित्वमा रहेको श्रव्य साझेदारी मञ्चको सिर्जनाले सङ्गीत उद्योगमा छिटो परिवर्तन भइरहने मागको आपूर्तिमा सहयोग पुग्ने विश्वास राखिएको छ ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay-Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|trans-title=जे-जीले श्रव्य साझेदारी मञ्च टाइडलका लागि आफ्नो योजनाको खुलासा गर्छन्|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=बेन|last=सिसारियो|date=मार्च ३०, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> ===फेशन लाइन=== बियोन्से र उनकी आमाले सन् २००५ मा महिलाहरूको लागि [[हाउस अफ डेरेअन]] नामक फेशन कम्पनीको स्थापना गरेका थिए ।<ref name="BusWire" /> बियोन्सेकी हजुरआमा एग्नेज डेरेअनको स्मृतिमा किशोरावस्था, व्यासक र प्रौढ गरी ३ पुस्ताका महिलालाई हुने खाले कपडा पाइन्थ्यो हाउस अफ डेरेअनमा ।<ref>{{cite web|last=सिल्भरम्यान|first=स्टिभन|title=Beyoncé Unveils Her New Fashion Line|trans-title=बियोन्सेको नयाँ फेशन लाइन|url=http://www.people.com/people/article/0,26334,1130999,00.html|website=पीपल|date=नोभेम्बर १६, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011062357/http://www.people.com/people/article/0,26334,1130999,00.html|archivedate=अक्टोबर ११, २००७|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/09/22/living/celebrity-fashion-labels|title=Celebrity fashion labels: The good, the bad and the ugly|trans-title=हस्तीहरूको फेशन लाइनहरू: राम्रो, नराम्रो र कुरूप|publisher=सिएनएन|accessdate=डिसेम्बर १८, २००३|date=सेप्टेम्बर २६, २०११}}</ref> टिनाले भने अनुसार हाउस अफ डेरेअनको समग्र शैलीले उनको र बियोन्सेको फेशन शैलीलाई झल्काउथ्यो । हाउस अफ डेरेअनको कोषको रूपमा बियोन्से र उनकी आमाले बियोन्ड प्रोडक्शन्सको पनि स्थापना गरेका थिए ।<ref name="BusWire">{{cite press release|title=Beyoncé Fashion Diva Hits the Runway as the Most Stylish Game for Phones|trans-title=बियोन्से फेशन डिभा फोनको सबैभन्दा स्टाइलिश खेल|url=https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS195809+15-Jan-2008+BW20080115|publisher=बिजनेस वायर|date=जनवरी १५, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212191420/http://www.reuters.com/article/2008/01/15/idUS195809+15-Jan-2008+BW20080115|archivedate=फेब्रुअरी १२, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> डेस्टिनीज चाइल्डको ''डेस्टिनी फुल्फिल्ड'' प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा हाउस अफ डेरेअनका लुगाहरू प्रदर्शन गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=एडेनिटाइर|first=एडेनाइक|title=Destiny's Child Put on a Fashion Show at U.K. Concert|trans-title=बेलायतको प्रत्यक्ष प्रदर्शनमा डेस्टिनीज चाइल्डको फेशन शो|url=http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून ८, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083824/http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624083824/http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref><ref>{{cite web|last=मस|first=कोरी|title=Beyoncé In Talks For Potential 'Dream' Film Role|trans-title=बियोन्से सम्भव चलचित्र भूमिकाको कुरा गर्छिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अप्रिल १२, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083955/http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624083955/http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> उक्त सङ्ग्रह अन्तर्गत स्पोर्ट्सवेयर, भुवा भएको डेनिम, आउटरवेयर र गौण पर्दछन् जुन अमेरिकी र क्यानाडेली बजारमा उपलब्ध छन् ।<ref name="BusWire" /> सन् २००५ मा बियोन्सेले हाउस अफ डेरेअनका लागि जुत्ता र फुटवेयर निकाल्नका लागि हाउस अफ ब्र्यान्ड नामक फुटवेयर ब्र्यान्डसँग साझेदारी गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=बट्लर|first=मेरेडिथ|title=Rancho Bernardo company teams with singer|trans-title=रान्चो बर्नार्डो कम्पनीको गायिकासँग साझेदारी|url=http://www.nctimes.com/articles/2005/08/16/business/news/81505191949.txt|work=नोर्थ कन्ट्री टाइम्स|date=अगस्ट १५, २००५|archiveurl=https://www.webcitation.org/658aoN7hI?url=http://www.nctimes.com/business/rancho-bernardo-company-teams-with-singer/article_ac83a433-d59e-5d57-9f14-affcf7fc10e5.html|archivedate=फेब्रुअरी १, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> जनवरी २००८ मा स्टारवेभ मोबाइलले हाउस अफ डेरेअनका लुगा र फेशनलाई प्रवर्धन गर्न बियोन्से फेशन डिभा नामक मोबाइल खेल सार्वजनिक गरेको थियो ।<ref name="BusWire" /> जुलाई २००९ मा बियोन्से र उनकी आमाले बालबालिकाका लागि हुने लुगा बिक्री गर्नका लागि साशा फियर्स फर डेरेअनको स्थापना गरे । उक्त सङ्ग्रहमा स्पोर्ट्सवेयर, आउटरवेयर, हातमा बोक्न मिल्ने झोला, जुत्ता, चश्मा, अधोवस्त्र र गौण उपलब्ध गराइएको थियो ।<ref name="Sasha Fierce clothing line">{{cite web|url=http://www.wwd.com/markets-news/beyonce-and-tina-knowles-launch-sasha-fierce-2199134?src=bblast/070109|title=Beyoncé and Tina Knowles Launch Sasha Fierce|trans-title=बियोन्से र टिना नोल्सद्वारा साशा फियर्सको सार्वजनिकीकरण|website=विमेन्स वेयर डेली|date=जुलाई १, २००९|last=क्याप्ल्यान|first=जूली|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806041556/http://www.wwd.com/markets-news/denim/beyonce-and-tina-knowles-launch-sasha-fierce-2199134|archivedate=अगस्ट ६, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> मे २७, २०१० मा डेरेअनले उत्पादन गरेका सामानहरू ब्राजिलमा बेच्नका लागि बियोन्सेले [[सी एन्ड एम]]सँग साझेदारी गरेकी थिइन् ।<ref name="fashion looks" /> उक्त सङ्ग्रहमा पनि विभिन्न प्रकारका लुगाहरू उपलब्ध गराइएको थियो ।<ref name="fashion looks">{{cite web|url=http://www.thefashionlooks.com/2010/06/dereon-by-beyonce-for-ca.html|title=Dereon by Beyoncé for C&A|trans-title=सी एन्ड एको लागि बियोन्सेको डेरेअन|publisher=फेशन लुक्स|date=जून २९, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100817014502/http://www.thefashionlooks.com/2010/06/dereon-by-beyonce-for-ca.html|archivedate=अगस्ट १७, २०१०|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ११, २०११}}</ref> अक्टोबर २०१४ मा बियोन्सेले पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टबाट [[टपशप]]सँग साझेदारी गरी एथ्लेटिक स्ट्रीटवेयरको निर्माण गर्न पार्कवुड टपशप एथ्लेटिक लिमिटेडको स्थापना गरिन् । दुबै कम्पनीले यो नयाँ ब्र्यान्डबाट आधा भाग पाउँछन् । आफ्नो कम्पनीको प्रवर्धन भइरहँदा साझेदारी गर्न टपशप बाहेक कुनै कम्पनी थाहा नभएको कुरा बियोन्सेले बताइन् ।<ref name="Topshop">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/2014/10/27/beyonce-knowles-collaboration-topshop-athletic|title=CONFIRMED: Beyoncé And Topshop Launch Activewear|trans-title=पुष्टि गरिएको: बियोन्से र टपशपको एक्टिभवेयरको सार्वजनिकीकरण|work=भोग|first=लरेन|last=मिलिगन|date=अक्टोबर २७, २०१४}}</ref> नोभेम्बर २०१८ मा पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टले सहसंस्थापक [[फिलिप ग्रीन]]को यौन दुर्व्यवहार र वर्णभेदको बारेमा थाहा पाएपछि आइभी पार्कको पूर्ण स्वामित्व प्राप्त गरेको खुलासा भयो । <ref>{{cite web |title=Beyoncé cuts ties with Philip Green|trans-title=बियोन्सेले फिलिप ग्रीनसँग कामको सम्बन्ध तोडिन्|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-46220057 |website=बिबिसी न्यूज|date=नोभेम्बर १५, २०१८}}</ref> अप्रिल ४, २०१९ मा बियोन्सेले आइभी पार्क र [[एडिडास]]को साझेदारीको घोषणा गरिन् ।<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/beyonce-partners-adidas-athleisure-ivy-park-2019-4|title=Beyoncé is partnering with Adidas to create new shoes and apparel and relaunch athleisure brand Ivy Park|trans-title=आइभी पार्कको पुनः सार्वजनिकीकरणको लागि बियोन्से र एडिडासको संयुक्त उपक्रम|last=टेलर|first=केट|website=बिजनेस इनसाइडर|date=अप्रिल ४, २०१९}}</ref> खुद्रा व्यापारी टपशपसँगको साझेदारी तोडिएपछि यो साझेदारीले आइभी पार्क पुनः सार्वजनिकीकरणको चिनो बन्यो । आइभी पार्कको आधिकारिक वेबसाइटमा प्रकाशित लेखमा बियोन्सेले एडिडास प्रति आभार व्यक्त गर्दै उनीहरूको साझेदारीको सफलताको कामना गरिन् ।<ref>{{Cite web|url=https://www.beyonce.com/ivypark/|title=Ivy Park|trans-title=आइभी पार्क|website=बियोन्से|language=अङ्ग्रेजी|date=अप्रिल ४, २०१९}}</ref> यो पुनः सार्वजनिकीकरणसँगै नयाँ जुत्ता, प्रदर्शन गियर र जीवनशैली पहिरन पनि उपलब्ध भए ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/04/adidas-is-teaming-up-with-beyonce-on-sneakers-relaunch-of-ivy-park.html|title=Adidas is teaming with Beyonce on sneakers, relaunch of Ivy Park|trans-title=बियोन्से र एडिडासको संयुक्त उपक्रम, आइभी पार्कको पुनः सार्वजनिकीकरण|last=थोमस|first=लरेन|date=अप्रिल ४, २०१९|website=सिएनबिसी}}</ref> ===परोपकार=== [[File:Beyoncé Cosmetology Center.jpg|right|thumb|मार्च ५, २०१० मा आयोजित बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको उद्घाटनमा बियोन्से (बीच) र उनकी आमा [[टिना नोल्स|टिना]] (देब्रे)|alt=सेतो टेप पछाडि एउटी महिलाका साथ अन्य मानिसहरू]] सन् २००२ मा केली रोल्यान्ड र टिना नोल्सले डाउनटाउन ह्युस्टनमा युवाहरूका लागि नोल्स-रोल्यान्ड सेन्टरको स्थापना गरेका थिए । सन् २००५ को [[कट्रिना चक्रवात]]को प्रकोपमा परेका व्यक्तिहरूलाई घर निर्माण गर्नका लागि चाहिने रकमका साथै घर निर्माण प्रक्रिया चलिरहेको बेला बस्नका लागि आवश्यक छाप्रोको व्यवस्था मिलाउनका लागि बियोन्से र रोल्यान्डले मिलेर सर्भाइभर फाउन्डेशनको स्थापना गरेका थिए । यस फाउन्डेशनका लागि बियोन्सेले सुरुमा $२,५०,००० लगानी गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142|title=The Survivor Foundation Established by Knowles and Rowland Families to Provide Transitional Housing for Hurricane Evacuees|trans-title=नोल्स र रोल्यान्ड परिवारले स्थापना गरेको सर्भाइभर फाउन्डेशनले चक्रवातमा परेका मानिसहरूलाई अस्थायी घरको व्यवस्था गर्ने|publisher=बिजनेस वायर|year=सन् २००५|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419072910/http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142 |date=2016-04-19 }}</ref> त्यसबेला देखि यस फाउन्डेशनले अन्य परोपकारी संस्थाहरूसँग पनि काम गरेको छ ।<ref>{{cite web|url=http://musicworldent.com/philanthropy|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817224546/http://musicworldent.com/philanthropy|url-status=निष्क्रिय|archive-date=अगस्ट १७, २०१०|title=Philanthropy|trans-title=परोपकार|publisher=म्यूजिक वर्ल्ड|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३3}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220040554/http://www.musicworldent.com/philanthropy |date=2016-12-20 }}</ref> ३ वर्ष पछि, सन् २००८ मा आएको [[आइक चक्रवात]]को बेला पनि सर्भाइभर फाउन्डेशनले राहत पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो ।<ref name=“ike”>{{cite web|url=http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/|title=Beyoncé's Survivor Foundation Helps Hurricane Ike Victims|trans-title=बियोन्सेको सर्भाइभर फाउन्डेशनले आइक चक्रवातमा परेका व्यक्तिहरूलाई राहत दिन्छ|last=भिना|first=जोसलिन|date=अक्टोबर १५, २००८|publisher=एमटिभी न्यूजरूम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017121850/http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/|archivedate=अक्टोबर १७, २००८|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017121850/http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/ |date=2008-10-17 }}</ref> बियोन्सेले गल्फ कोस्ट आइक राहत कोषलाई पनि $१,००,००० दान गरेकी थिइन् ।<ref name=“ike”/> सन् २००७ मा ४३ घरबारविहीन व्यक्तिहरूलाई वासस्थानको व्यवस्था गर्न बियोन्सेले नोल्स-टेमेनोस प्लेस अपार्टमेन्ट्सको स्थापना गरेकी थिइन् । सन् २०१६ भित्र बियोन्सेले उक्त अपार्टमेन्टको मर्मतका लागि $७० लाख दान गरिसकेकी थिइन् ।<ref>{{Cite web|title=The 10 Not-So-Publicized Times Jay Z and Beyonce Gave Back|trans-title=जे-जी र बियोन्सेले समाजलाई फिर्ता दिएका १० अप्रकाशित समयहरू|url=https://www.essence.com/lifestyle/do-good-brothers/10-not-so-publicized-times-jay-z-and-beyonce-gave-back/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=एसेन्स|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् २००९ मा ''क्याडिल्याक रेकर्ड्स''मा एटा जेम्सको भूमिका निर्वाह गरेर कमाएको सबै आम्दानी लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिको सहयोग गर्ने फीनिक्स हाउसमा दान गरेकी थिइन् । बियोन्से र उनकी आमाले पछि बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको स्थापना गरिन् जसले फीनिक्स हाउसमा भर्ना भएका व्यक्तिहरूलाई कस्मेटिक्स र सौन्दर्यको बारेमा सिकाई उनीहरूको सिपको वृद्धि गर्छ ।<ref>{{Cite web|title=Guest Blogger: Pop Superstar Beyoncé on Phoenix House's New Beyoncé Cosmetology Center {{!}} Phoenix House|trans-title=अतिथि ब्लगर: फीनिक्स हाउसको बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको बारेमा पप हस्ती बियोन्सेको भनाइ {{!}} फीनिक्स हाउस|url=https://www.phoenixhouse.org/news-and-views/our-perspectives/beyonce-cosmetology-center-2/,%20https://www.phoenixhouse.org/news-and-views/our-perspectives/beyonce-cosmetology-center-2/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनवरी २०१० मा बियोन्सेले [[जोर्ग क्लूनी|जोर्ज क्लूनी]] र [[वाइक्लेफ जँ]]को ''[[होप फर हाईटी]]'' टेलिथनमा प्रशस्त मात्रामा सम्पत्ति दान गरेको हुनाले उनलाई [[थ्योरी]]को सीमित "फेशन फर हाईटी" टी-शर्टमा छापिएको थियो जसको बिक्रीबाट कुल $१०,००,००० उठ्यो ।<ref>{{cite web|url=http://www.rap-up.com/2010/01/20/beyonce-added-to-haiti-telethon/|title=Beyoncé Added to Haiti Telethon|trans-title=हाईटी टेलिथनमा बियोन्से|website=र्याप-अप|date=जनवरी १०, २०१०|accessdate=अप्रिल ७, २०१०}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beyonce Donated a Ton of Money to a Houston Charity & Kept it Totally Under the Radar|trans-title=बियोन्सेले ह्युस्टन च्यारिटीमा टन्नै दान दिइन् र त्यसबारे केही ठूलो घोषणा गरिनन्|url=https://www.bustle.com/articles/31248-beyonce-donated-a-ton-of-money-to-a-houston-charity-kept-it-totally-under-the|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=बसल|language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{cite web|last=ड्याली|first=ब्रिजेट|url=http://www.hollyscoop.com/style/beyonce/beyonce-named-face-of-fashion-for-haiti-t-shirt_1680.aspx|title=Beyoncé Named Face of Fashion for Haiti T-Shirt|trans-title=बियोन्से हाईटी शर्टमा छापिइन्|website=हलि स्कूप|date=फेब्रुअरी १०, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112072245/http://www.modamob.com/beyonce/beyonce-named-face-of-fashion-for-haiti-t-shirt.html|archivedate=नोभेम्बर १२, २०११|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cfda.com/the-latest/americas-fashion-industry-donates-1-million-to-the-clinton-bush-haiti-fund|title=CFDA|trans-title=सिएफडीए|website=सिएफडीए}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925203631/https://cfda.com/the-latest/americas-fashion-industry-donates-1-million-to-the-clinton-bush-haiti-fund |date=2020-09-25 }}</ref> अप्रिल २०११ मा बियोन्सेले तत्कालिन राष्ट्रपतिकी श्रीमती [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]] र नेशनल असोसिएसन अफ ब्रोडकास्टर्स फाउन्डेशनसँग साझेदारी गरी आफ्नो गीत "गेट मी बडीड" को प्रयोग गरी बच्चाहरूमा हुने मोटोपनलाई कम गराउने अभियानमा भाग लिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Health/beyonce-drops-music-video-fight-childhood-obesity/story?id=13482133|title=Beyoncé Joins Michelle Obama's Initiative To Fight Childhood Obesity|trans-title=मिशेल ओबामाको बच्चाहरूमा हुने मोटोपन कम गर्ने अभियानमा बियोन्सेको समर्थन |publisher=एबिसी|date=अप्रिल २९, २०११|first=माइकेला|last=कन्ली|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502155310/http://abcnews.go.com/Health/beyonce-drops-music-video-fight-childhood-obesity/story?id=13482133|archivedate=मे २, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2011/04/08/video-beyonce-wants-you-to-move-your-body/|title=Beyoncé Wants You to "Move Your Body"|trans-title=बियोन्सेले तपाईँले आफ्नो शरीर हल्लाएको हेर्न चाहन्छिन्|magazine=र्याप-अप|date=अप्रिल ८, २०११|accessdate=अप्रिल ९, २०११}}</ref> [[ओसामा बिन लादेन]]को मृत्यु पछि बियोन्सेले [[ली ग्रीनवुड]]को "गड ब्लेस दी यूएसए" गीतलाई आफ्नो आवाजमा गएर सार्वजनिक गरिन् र यसबाट आएको सबै आय न्यू योर्कका प्रहरी तथा अग्नि नियन्त्रकका विधवा तथा बालबालिकालाई आर्थिक सहयोगको रूपमा दान गरेकी थिइन् ।<ref name="God Bless the USA">{{cite news|last=मार्टिन|first=ड्यान|url=https://www.theguardian.com/music/2011/may/06/beyonce-charity-single-god-bless-usa|title=Beyoncé debuts charity single God Bless the USA|trans-title=बियोन्सेद्वारा गड ब्लेस दी यूएसएको सार्वजनिकीकरण|newspaper=द गार्डियन|date=मे ६, २०११|accessdate=मे ६, २०११|location=लन्डन}}</ref> सन् २०१२ मा [[विश्व मानवता दिवस]]को अवसरमा बियोन्सेले [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]मा "आइ वज हियर" गीत प्रस्तुत गरिन् ।<ref name="WHD2012">{{cite web|last=हार्ट|first=टिना|url=http://www.musicweek.com/news/read/beyonce-helps-break-1bn-social-media-milestone-for-world-humanitarian-day/051440|title=Beyoncé helps break 1bn social media milestone for World Humanitarian Day|trans-title=विश्व मानवता दिवसको अवसरमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घलाई सामाजिक सञ्जालमा १० करोडको रेकर्ड तोड्नमा बियोन्सेको सहयोग|website=म्यूजिक वीक|date=अगस्ट २०, २०१२|accessdate=अगस्ट २२, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/humanitarianday/events.shtml|title=World Humanitarian Day – 19 August|trans-title=विश्व मानवता दिवस - अगस्ट १९|publisher=मानव मामिलाको समन्वयका लागि कार्यालय|accessdate=जुलाई २९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718152423/http://www.un.org/en/events/humanitarianday/events.shtml|archivedate=जुलाई १८, २०१२}}</ref> सन् २०१३ मा बियोन्सेले [[सलमा हायेक]] र [[फ्रीडा जियानिनी]]का साथमा [[गूची]]को महिला सशक्तिकरणसम्बन्धि अभियानमा भाग लिने घोषणा गरिएको थियो । फेब्रुअरी २८ मा सार्वजनिक गरिएको यस अभियानमा बियोन्सेका नयाँ गीतहरूको प्रयोग गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=कर्माली|first=सेरा|title=Beyoncé Leads New Gucci Empowerment Campaign|trans-title=बियोन्सेको नेतृत्वमा नयाँ गूची महिला सशक्तिकरण अभियान|url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/02/28/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|website=भोग|date=फेब्रुअरी २८, २०१३|accessdate=मार्च १२, २०१३}}</ref> यस अभियानको लागि [[एली गोल्डिङ]], [[फ्लोरेन्स एन्ड द मशिन]] र [[रिता ओरा]]का साथमा बियोन्सेले लन्डनमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिइन् ।<ref>{{cite web|last=टालरिको|first=ब्रिट्नी|title=Katy Perry, Blake Lively Join Beyoncé and Gucci to Empower Women|trans-title=केटी पेरी, ब्लेक लाइभलीद्वारा महिला सशक्तिकरणमा बियोन्से र गूचीलाई समर्थन|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/04/17/katy-pery-blake-lively-beyonce-gucci-campaig/|website=पीपल|accessdate=अप्रिल २३, २०१३|date=अप्रिल १७, २०१३|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424022452/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/04/17/katy-pery-blake-lively-beyonce-gucci-campaig/|archivedate=अप्रिल २४, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chimeforchange.org/concert|title=Line Up|trans-title=लाइनमा लागौँ|publisher=चाइम फर चेन्ज|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219115046/http://www.chimeforchange.org/concert|archivedate=डिसेम्बर १९, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222004541/http://www.chimeforchange.org/concert |date=2014-02-22 }}</ref> प्रस्तुति भन्दा अगाडि मे १५, २०१३ मा सार्वजनिक गरिएको अभियानको भिडियोमा [[क्यामरुन डियाज|क्यामरन डियाज]], [[जोन लेजेन्ड]] र [[काइली मिनोग]]का साथ आ-आफ्नी आमा र अन्य महिला कलाकारहरूबाट प्राप्त प्रेरणाको बारेमा वर्णन गरे । बियोन्सेले आफ्नी आमा टिनाबाट मानिसहरूको राम्रो गुणमा ध्यान दिन सक्ने क्षमता प्राप्त गरेको बताइन् । क्याटापुल्ट नामक अनलाइन मञ्चबाट दर्शकहरूले महिला सशक्तिकरणमा आफूले चाहेको भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने अवसर दिइएको थियो ।<ref>{{cite web|last=म्याकनाइट|first=जेनी|title=Beyoncé reveals her biggest inspiration is her mother as she sees the 'best qualities' in everybody|trans-title=बियोन्सेले सबैमा देख्ने 'सर्वोत्कृष्ट गुण' बारे वर्णन गर्छन्|url=http://metro.co.uk/2013/04/08/beyonce-reveals-her-biggest-inspiration-is-her-mother-as-she-sees-the-best-qualities-in-everybody-3587904/|website=मेट्रो न्यूज|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०१५|date=अप्रिल ८, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf|title=Cameron Diaz, Evan Rachel Wood, Florence Welch, Freida Pinto, Gwyneth Paltrow, Jada Pinkett Smith, John Legend, Julia Roberts, Kylie Minogue, Olivia Wilde, Ziggy Marley And Zoe Saldana Join Chime For Change Co Founders Beyoncé Knowles – Carter, Frida Giannini And Salma Hayek Pinault To Celebrate The Most Inspirational Girls And Women in Their Lives|trans-title=क्यामरन डियाज, एभन रेचल वुड, फ्लोरेन्स वेल्च, फ्रीडा पिन्टो, ग्विनेथ पाल्ट्रो, जेडा पिङ्केट स्मिथ, जोन लेजेन्ड, जुलिया रोबर्ट्स, काइली मिनोग, ओलिभिया वाइल्ड, जिगी मार्ली र जोई सल्डाना चाइम फर चेन्जका सहसंस्थापक बियोन्से नोल्स-कार्टर, फ्रीडा जियानानी र सलमा हायेक पिनौल्टका साथ|date=मे १५, २०१३|website=चाइम फर चेन्ज|location=लन्डन, संयुक्त अधिराज्य|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०१५|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725165140/http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf|archive-date=जुलाई २५, २०१४|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725165140/http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf |date=2014-07-25 }}</ref> बियोन्सेले "मिस अ मील" नामक खाद्य पदार्थ दान गर्ने अभियानमा भाग लिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=About: Miss A Meal|trans-title=हाम्रो बारेमा: मिस अ मील|url=http://www.missameal.net/#!/about-us/|publisher=मिस अ मील|accessdate=अप्रिल १५, २०१३}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140914174359/http://www.missameal.net/%23!/about-us/#!/about-us/ |date=2014-09-14 }}</ref> बियोन्सेले युरोप र संयुक्त राज्यमा रोजगारी सिर्जना गर्नका लागि [[च्यारिटीबज]] नामक संस्थालाई सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé is Lending Her Voice for GOOD|trans-title=बियोन्सेले समाजसेवाको लागि आवाज उठाउँदै छिन्|url=https://www.reuters.com/article/2013/04/15/goodwill-beyonce-idUSnPnDC94242+160+PRN20130415 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622061243/https://www.reuters.com/article/2013/04/15/goodwill-beyonce-idUSnPnDC94242%2B160%2BPRN20130415 |url-status=निष्क्रिय |archive-date=जून २२, २०१३|agency=रूटर्स|accessdate=अप्रिल १५, २०१३|date=अप्रिल १५, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|title=charitybuzz|trans-title=च्यारिटीबज|url=http://www.beyonce.com/news/charity-buzz|publisher=बियोन्से|date=अप्रिल १५, २०१३|accessdate=अप्रिल १५, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420012549/http://www.beyonce.com/news/charity-buzz|archivedate=अप्रिल २०, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208220348/http://www.beyonce.com/news/charity-buzz |date=2014-02-08 }}</ref> डिसेम्बर २०१६ मा बियोन्सेलाई वर्षको सबैभन्दा परोपकारी हस्ती घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/beyonce-named-most-charitable-celeb-2016-w457809|title=See Which Star Was Named Most Charitable Celeb of 2016|trans-title=सन् २०१६ को सबैभन्दा परोपकारी हस्ती हेर्नुहोस्|accessdate=अगस्ट १५, २०१७}}</ref> अप्रिल २०२० मा बियोन्सेले [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप]]को बेला मानसिक स्वास्थ्यका लागि $६० लाख दान गरेकी थिइन् । उनले स्थानीय तहमा काला जातिका समुदायलाई मास्क, स्वच्छ खानेपानी तथा सुद्ध खानेकुरा प्रदान गर्न विभिन्न संस्थाहरूसँग साझेदारी गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=अप्रिल २४, २०२०|title=Beyonce donates $6million to 'communities of colour' amid coronavirus crisis|trans-title=कोरोना भाइरस प्रकोपको बेला बियोन्सेले कालो समुदायलाई $६० लाख दान गर्छिन्|url=https://metro.co.uk/2020/04/24/beyonce-6million-communities-colour-coronavirus-12605429/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=मेट्रो|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यही महिना बियोन्सेले [[मेगन दी स्ट्यालियन]]को "स्यभेज" मा प्रमुख कलाकारको भूमिकामा भाग लिई ब्रेड फर लाइफ ह्युस्टनलाई कोरोना भाइरस प्रकोपमा परेका व्यक्तिहरूलाई सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{Cite web|last=आर्मेसिन|first=क्याथरिन|date=अप्रिल ३०, २०२०|title=Beyoncé, Megan Thee Stallion Drop ‘Savage’ Remix For Houston Coronavirus Relief|trans-title=ह्युस्टन कोरोना भाइरस राहतका लागि बियोन्से, मेगन दी स्ट्यालियनद्वारा स्यभेज रिमिक्सको सार्वजनिकीकरण|url=https://www.ibtimes.com/beyonce-megan-thee-stallion-drop-savage-remix-houston-coronavirus-relief-2967423|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=इन्टरनेशनल बिजनेस टाइम्स}}</ref> मे २०२० मा अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायमा कोरोना भाइरसको कारण धेरै जनाको मृत्यु भएपछि बियोन्सेले #ididmypart अभियान अन्तर्गत १,००० निःशुल्क टेस्ट किटका साथै १,००० निःशुल्क पञ्जा, मास्क, स्वच्छ खानेपानी तथा शुद्ध खानेकुरा, आवश्यक भिटामिन तथा घरेलु सामग्रीहरू दान गरिन् ।<ref>{{Cite web|last=स्पेनोस|first=ब्रिट्नी|date=मे ४, २०२०|title=Beyoncé's BeyGood, Tina Knowles Team Up for COVID-19 Testing Initiative|trans-title=बियोन्सेको बीगुड, टिना नोल्स कोरोना भाइरस टेस्ट किट अभियानमा अग्रसर|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/beyonces-beygood-tina-knowles-covid-19-testing-initiative-993488/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=रोलिङ स्टोन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> जुलाई २०२० मा [[जोर्ज फ्लोइड विरोधहरू]] पछि बियोन्सेले [[एनएएसिपी]]सँग साझेदारी गरी काला जातिले चलाएका व्यवसायलाई $१०,००० दान गर्ने उद्देश्यले "ब्ल्याक-ओन्ड स्मल बिजनेस इम्प्याक्ट फन्ड" को स्थापना गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=जुलाई १०, २०२०|title=Beyonce teams up with NAACP to support black-owned businesses|trans-title=काला जातिले चलाएका व्यवसायको समर्थनमा बियोन्से र एनएएसिपीको साझेदारी|url=https://metro.co.uk/2020/07/10/beyonces-beygood-foundation-team-naacp-launch-grants-support-black-owned-businesses-12973730/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=मेट्रो|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> बियोन्सेको एकल "ब्ल्याक परेड" बाट आएको सबै आम्दानी उक्त कोषमा जम्मा गरिएको थियो ।<ref>{{Cite web|last=क्रेप्स|first=ड्यानिएल|date=जून २०, २०२०|title=Beyoncé Drops Surprise New Song 'Black Parade' on Juneteenth|trans-title=जूनतीन्थको दिन बियोन्सेद्वारा अप्रत्याशित एकल 'ब्ल्याक परेड' सार्वजनिक |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/beyonce-new-song-black-parade-juneteenth-1018095/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=रोलिङ स्टोन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> सेप्टेम्बर २०२० मा बियोन्सेले उक्त कोषबाट विभिन्न लघु व्यवसायहरूमा $१० लाख दान गरेको घोषणा गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=September 3, 2020|title=Beyoncé donates $1 million to small Black-owned businesses|trans-title=बियोन्सेले लघु व्यवसायलाई $१० लाख दान गरिन्|url=https://thegrio.com/2020/09/03/beyonce-million-black-business/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=द ग्रियो|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> ==सङ्गीत== * ''[[डेन्जरस्ली इन लभ]]'' (सन् २००३) * ''[[बीडे]]'' (सन् २००६) * ''[[आइ एम...साशा फियर्स]]'' (सन् २००८) * ''[[४ (एल्बम)|४]]'' (सन् २०११) * ''[[बियोन्से (एल्बम)|बियोन्से]]'' (सन् २०१३) * ''[[लेमनेड]]'' (सन् २०१६) ==अभिनय== {{col-begin}} {{col-2}} '''बियोन्सेद्वारा भूमिका निर्वाह गरिएका चलचित्रहरू''' *''[[कार्मेन: अ हिप हपरा]]'' (सन् २००१) *''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]'' (सन् २००२) *''[[द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स]]'' (सन् २००३) *''[[फेड टु ब्ल्याक (२००४ चलचित्र)|फेड टु ब्ल्याक]]'' (सन् २००४) *''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' (सन् २००६) *''[[ड्रीमगर्ल्स]]'' (सन् २००६) *''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]'' (सन् २००८) *''[[अब्सेस्ड]]'' (सन् २००९) *''[[एपिक]]'' (सन् २०१३) *''[[द लायन किङ (२०१९ चलचित्र)|द लायन किङ]]'' (सन् २०१९) {{col-2}} '''बियोन्सेद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू''' *''[[लाइफ इज बट अ ड्रीम]]'' (सन् २०१३) *''[[बियोन्से: लेमनेड]]'' (सन् २०१६) *''[[होमकमिङ (२०१९ चलचित्र)|होमकमिङ]]'' (सन् २०१९) *''[[ब्ल्याक इज किङ]]'' (सन् २०२०) {{col-end}} ==प्रत्यक्ष प्रस्तुति== '''प्रमुख कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' *[[डेन्जरस्ली इन लभ टूर]] (सन् २००३) *[[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]] (सन् २००७) *[[आइ एम...वर्ल्ड टूर]] (सन् २००९ - सन् २०१०) *[[द मिसेस कार्टर शो वर्ल्ड टूर]] (सन् २०१३ - सन् २०१४) *[[द फोर्मेशन वर्ल्ड टूर]] (सन् २०१६) '''सहायक कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' *[[भेराइजन लेडिज फर्स्ट टूर]] ([[एलिसिया किज]] र [[मिसी एलियट]]का साथमा) (सन् २००४) *[[अन द रन टूर]] ([[जे–जी (गायक)|जे-जी]]को साथमा) (सन् २०१४) *[[अन द रन २ टूर]] (जे-जीको साथमा) (सन् २०१८) '''प्रत्यक्ष प्रस्तुति''' *[[आइ एम...योर्स]] (सन् २००९) *[[४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से]] (सन् २०११) *[[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ]] (सन् २०१२) ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडी== {{Commons|Beyoncé|बियोन्से}} {{Sister project links |wikt=no |commons=Beyoncé |commonscat=yes |n=yes |q=yes |s=no |b=no |v=no |d=Q36153}} * {{Official website|https://beyonce.com/}} * {{Britannica|971634}} * {{Discogs artist|Beyoncé|बियोन्से}} * {{IMDb name|461498|बियोन्से}} [[श्रेणी:बियोन्से]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी गायिकाहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी व्यापारीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] tk2o35xoez9lqnsh9k3w8wokgfvic12 0 38562 1362539 1349848 2026-06-20T10:05:21Z ~2026-35629-90 79445 1362539 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{आवश्यक जानकारी}} {{Infobox company | name = नबिल बैङ्क लिमिटेड | logo = | logo_size = 200px | image = Nabil Bank logo.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = नबिल बैङ्कको कार्यालय | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{NEPSE|131}} | foundation = {{Start date|1984|07|12}} | founder = | predecessor = नेपाल अरब बैङ्क लिमिटेड | successor = | location_city = [[दरबारमार्ग]], [[काठमाडौँ]] | location_country = [[नेपाल]] | key_people = ज्ञानेन्द्र प्रसाद ढुङ्गाना ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|कार्यकारी अधिकृत]]) | products = [[बैङ्क|बैङ्किङ]] | area_served = [[नेपाल]] | industry = [[बैङ्क|बैङ्किङ]] | assets = | num_employees = | homepage = {{url|nabilbank.com}} }} '''नविल बैङ्क लिमिटेड''' [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको थियो। <ref> [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]</ref> निजी बैङ्क भएता पनि यस बैङ्कले आफ्नो व्यावसाय नेपालभरि लगभग १५०० ठाउँमा विस्तार गरिसकेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.nabilbank.com/index.php/intro/about-nabil-bank |title=Introduction|access-date=Jan 9,2020}} </ref>‍ नबिल बैँक राष्ट्रको पहिलो निजी बैँक हो जसले आफ्नो व्यवसाय जुलाई सन् १९९४ मा स्थापना गरेको थियो।‍ नबिल बैँकको मुख्यालय दरबारमार्ग, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]मा छ। यस बैँकको [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] [[अनिल केशरी शाह]] हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399|title=अनिल शाहले सम्हाले नविल बैङ्क|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114104129/https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399 |date=14 January 2020 }}</ref>‍ यसको मुख्य उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसायको साथसाथै विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नो बैँकिङ सुविधा बढाउनु हो। <ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nabil_Bank|title=Nabil Bank |access-date= Jan 09,2020}}</ref> नबिल बैँकले आफ्नो व्यवसाय [[नेपाल]]भर लगभग १५०० ठाउँमा स्थापना गर्नुको साथै १३९ वटा एटियम सञ्चालन गरिसकेको छ। यस बैङ्कको शाखाहरु राष्ट्रभर छन् भने प्रमुख कार्यालय [[काठमाडौँ]]मा रहेको छ। नबिल बैँकले आफ्ना व्यक्तिगत बचतकर्ता ग्राहकहरूको हितलाई मध्यनजर गर्दै मेटलाईफ बीमा कम्पनीको सहकार्यमा ३ लाख रूपैयाँको घातक रोग बीमा तथा ७५ हजार रूपैयाँको मृत्यु बीमा गरिदिने योजना वि.सं. २०७५ मंसिरमा शुरुवात गरी एक वर्ष पुरा गरेको छ। <ref>{{cite web|url=https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html|title=नबिल बैङ्क र मेटलाईफबीचको सहकार्यमा ग्राहकलाई नयाँ सुविधा, १३ घातक रोग लाग्दा ३ लाखको उपचार|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114081646/https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html |date=14 January 2020 }}</ref> ==इतिहास== नेपाल अरब बैङ्कको रूपमा स्थापना भएको नबिल बैङ्कमा युएईका लगानीकर्ता बाहिरिएपछि त्यसको बहुमत स्वामित्व [[विनोद चौधरी]]को परिवारमा आएको हो। सन् १९८४ मा स्थापना भएको नबिल बैङ्कले [[प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन|सेयर निष्कासन]] प्रतिकित्ता ६० रुपैयाँको दरले १९८७ मा निष्काशन गरेको थियो । ==स्थापना== [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको हो । <ref> [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]</ref> ==सेयर धनी== Nabil bank most of the share is hold by an Nb international which is an irish company. ==वित्तीय अवस्था== == शाखाहरू == नबिल बैङ्कले जोरपाटी शाखा कामपा–६ पिपलबोट बौद्धमा रहेको आधुनिक व्यावसायिक भवनमा स्थानान्तरण गरेको छ । बैङ्कका अध्यक्ष शम्भुप्रसाद पौड्यालले बैङ्कका सञ्चालक तथा अन्य कर्मचारीको उपस्थितिमा बैङ्कको स्थानान्तरण गरिएको शाखामा आयोजित एक कार्यक्रममा उद्घाटन गरे । नबिल बैङ्कका केही शाखाहरु तल उल्लेखित गरिएको छन् । *[[अमरसिंह]] चौक *[[अन्नामगर]] *अटारीया, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] *[[ब्याग्लु]] *[[बालाजु]] *[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] *[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] *[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] [[दरबार]] स्क्वायर *[[भाल्वर]] *[[गोङ्गबु|गोंगबु]] * [[भोटाहिटि]] * [[लाजिम्पाट]] * [[बौध]] * [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] * [[बाफल]] *[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] *[[बिर्गँज]] *[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] *[[अनामनगर]] *[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]] *[[दमक नगरपालिका|दमक]] *[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] *[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] *[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौडा]] यि लगायल नबिल बैँकको अन्य शाखाहरु पनि छन्।<ref>{{cite web|url= https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}}</ref> ==नबिल बैँकका केहि एटिएमहरू == *[[अमरसिंह]] *[[अन्नामगर]] *[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] *[[ब्याग्लु]] *[[बालाजु]] *[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] *[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] *[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] *[[भाल्वर]] * [[भोटाहिटि]] * [[लाजिम्पाट]] * [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] * [[बाफल]] *[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] *[[बिर्गँज]] *[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] *[[अनामनगर]] *[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]] *[[दमक नगरपालिका|दमक]]<ref>{{cite web|url= https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको सूचि}} {{stub}} {{नेपाली क वर्ग का बैंकहरु}} [[श्रेणी:नेपाली बैङ्कहरू]] a4ndwqy9rz28fqb8xoj572b6ozsjpg6 1362540 1362539 2026-06-20T10:05:38Z ~2026-35629-90 79445 1362540 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{आवश्यक जानकारी}} {{Infobox company | name = नबिल बैङ्क लिमिटेड | logo = | logo_size = 200px | image = Nabil Bank.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = नबिल बैङ्कको कार्यालय | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{NEPSE|131}} | foundation = {{Start date|1984|07|12}} | founder = | predecessor = नेपाल अरब बैङ्क लिमिटेड | successor = | location_city = [[दरबारमार्ग]], [[काठमाडौँ]] | location_country = [[नेपाल]] | key_people = ज्ञानेन्द्र प्रसाद ढुङ्गाना ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|कार्यकारी अधिकृत]]) | products = [[बैङ्क|बैङ्किङ]] | area_served = [[नेपाल]] | industry = [[बैङ्क|बैङ्किङ]] | assets = | num_employees = | homepage = {{url|nabilbank.com}} }} '''नविल बैङ्क लिमिटेड''' [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको थियो। <ref> [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]</ref> निजी बैङ्क भएता पनि यस बैङ्कले आफ्नो व्यावसाय नेपालभरि लगभग १५०० ठाउँमा विस्तार गरिसकेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.nabilbank.com/index.php/intro/about-nabil-bank |title=Introduction|access-date=Jan 9,2020}} </ref>‍ नबिल बैँक राष्ट्रको पहिलो निजी बैँक हो जसले आफ्नो व्यवसाय जुलाई सन् १९९४ मा स्थापना गरेको थियो।‍ नबिल बैँकको मुख्यालय दरबारमार्ग, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]मा छ। यस बैँकको [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] [[अनिल केशरी शाह]] हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399|title=अनिल शाहले सम्हाले नविल बैङ्क|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114104129/https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399 |date=14 January 2020 }}</ref>‍ यसको मुख्य उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसायको साथसाथै विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नो बैँकिङ सुविधा बढाउनु हो। <ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nabil_Bank|title=Nabil Bank |access-date= Jan 09,2020}}</ref> नबिल बैँकले आफ्नो व्यवसाय [[नेपाल]]भर लगभग १५०० ठाउँमा स्थापना गर्नुको साथै १३९ वटा एटियम सञ्चालन गरिसकेको छ। यस बैङ्कको शाखाहरु राष्ट्रभर छन् भने प्रमुख कार्यालय [[काठमाडौँ]]मा रहेको छ। नबिल बैँकले आफ्ना व्यक्तिगत बचतकर्ता ग्राहकहरूको हितलाई मध्यनजर गर्दै मेटलाईफ बीमा कम्पनीको सहकार्यमा ३ लाख रूपैयाँको घातक रोग बीमा तथा ७५ हजार रूपैयाँको मृत्यु बीमा गरिदिने योजना वि.सं. २०७५ मंसिरमा शुरुवात गरी एक वर्ष पुरा गरेको छ। <ref>{{cite web|url=https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html|title=नबिल बैङ्क र मेटलाईफबीचको सहकार्यमा ग्राहकलाई नयाँ सुविधा, १३ घातक रोग लाग्दा ३ लाखको उपचार|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114081646/https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html |date=14 January 2020 }}</ref> ==इतिहास== नेपाल अरब बैङ्कको रूपमा स्थापना भएको नबिल बैङ्कमा युएईका लगानीकर्ता बाहिरिएपछि त्यसको बहुमत स्वामित्व [[विनोद चौधरी]]को परिवारमा आएको हो। सन् १९८४ मा स्थापना भएको नबिल बैङ्कले [[प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन|सेयर निष्कासन]] प्रतिकित्ता ६० रुपैयाँको दरले १९८७ मा निष्काशन गरेको थियो । ==स्थापना== [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको हो । <ref> [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]</ref> ==सेयर धनी== Nabil bank most of the share is hold by an Nb international which is an irish company. ==वित्तीय अवस्था== == शाखाहरू == नबिल बैङ्कले जोरपाटी शाखा कामपा–६ पिपलबोट बौद्धमा रहेको आधुनिक व्यावसायिक भवनमा स्थानान्तरण गरेको छ । बैङ्कका अध्यक्ष शम्भुप्रसाद पौड्यालले बैङ्कका सञ्चालक तथा अन्य कर्मचारीको उपस्थितिमा बैङ्कको स्थानान्तरण गरिएको शाखामा आयोजित एक कार्यक्रममा उद्घाटन गरे । नबिल बैङ्कका केही शाखाहरु तल उल्लेखित गरिएको छन् । *[[अमरसिंह]] चौक *[[अन्नामगर]] *अटारीया, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] *[[ब्याग्लु]] *[[बालाजु]] *[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] *[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] *[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] [[दरबार]] स्क्वायर *[[भाल्वर]] *[[गोङ्गबु|गोंगबु]] * [[भोटाहिटि]] * [[लाजिम्पाट]] * [[बौध]] * [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] * [[बाफल]] *[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] *[[बिर्गँज]] *[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] *[[अनामनगर]] *[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]] *[[दमक नगरपालिका|दमक]] *[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] *[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] *[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौडा]] यि लगायल नबिल बैँकको अन्य शाखाहरु पनि छन्।<ref>{{cite web|url= https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}}</ref> ==नबिल बैँकका केहि एटिएमहरू == *[[अमरसिंह]] *[[अन्नामगर]] *[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] *[[ब्याग्लु]] *[[बालाजु]] *[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] *[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] *[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] *[[भाल्वर]] * [[भोटाहिटि]] * [[लाजिम्पाट]] * [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] * [[बाफल]] *[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] *[[बिर्गँज]] *[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] *[[अनामनगर]] *[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]] *[[दमक नगरपालिका|दमक]]<ref>{{cite web|url= https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको सूचि}} {{stub}} {{नेपाली क वर्ग का बैंकहरु}} [[श्रेणी:नेपाली बैङ्कहरू]] b89u20hwslafameynw9a509phj3jn9u 0 38588 1362523 1353503 2026-06-20T09:21:05Z SocialActivistDinesh 79461 चिनिन्छ 1362523 wikitext text/x-wiki यो [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]बाट इजाजत पत्र प्राप्त १०७ वटा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको सूची हो।<ref>{{cite web|url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2025/05/List-of-BFIs-Chaitra-2081-English.pdf |title= List of Banks and Financial Institutions (Licensed by NRB) |accessdate=11 June 2025}}</ref> == क वर्ग: वाणिज्य बैंक == [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]ले वाणिज्य बैंकलाई 'क' वर्गको बैंकको दर्जा दिएको छ। २०८२ असार सम्म नेपालमा २० वटा वाणिज्य बैंकहरू रहेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |title=BFI's outlets |url=https://www.nrb.org.np/bank-list/ |access-date=6 June 2024 |website=[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]}}</ref> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" ! बैङ्कको नाम !! प्रधान कार्यालय !! [[चुक्ता पूँजी]] !! [[सम्पत्ति|कुल सम्पत्ति]] !! शाखा र<br>विस्तारित काउन्टरहरू !! वेबसाइट |- | [[कृषि विकास बैङ्क]]||रामशाह पथ, [[काठमाडौँ]]|| रु १९.२९ [[भारतीय सङ्ख्या प्रणाली|अर्ब]] || रु ३७४.३१ अर्ब ||३०७ || [https://adbl.gov.np/] |- | [[सिटिजन्स बैङ्क इन्टरनेसनल]]||नारायणहिटी पथ, काठमाडौँ|| रु १४.७७ अर्ब || रु २४८.८७ अर्ब ||२१० || [https://www.ctznbank.com/] |- | [[एभरेस्ट बैङ्क]] ||लामिम्पाट, काठमाडौँ|| रु १२.९४ अर्ब || रु ३२८.०३ अर्ब ||१४४ || [https://everestbankltd.com/] |- | [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क]]||कमलादी, काठमाडौँ|| रु ३८.१२ अर्ब || रु ६७४.८४ अर्ब ||४४० || [https://www.globalimebank.com/] |- | [[हिमालयन बैङ्क लिमिटेड]] ||कमलादी, काठमाडौँ||रु २१.६६ अर्ब || रु ३९०.२ अर्ब ||२१२||[https://www.himalayanbank.com/]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[कुमारी बैङ्क]]||नक्साल, काठमाडौँ|| रु २६.२३ अर्ब ||रु ३५२.५६ अर्ब ||३६०||[https://www.kumaribank.com/] |- | [[लक्ष्मी सनराइज बैङ्क]]||हात्तिसार, काठमाडौँ|| रु २४.३५ अर्ब || रु ४२७.७ अर्ब ||२९९||[https://www.laxmisunrise.com/] |- | [[माछापुच्छ्रे बैङ्क]]||लामिम्पाट, काठमाडौँ|| रु ११.६२ अर्ब || रु २१४.५३ अर्ब ||१८५||[https://www.machbank.com/] |- | [[नबिल बैङ्क]]||तीनधारा, काठमाडौँ|| रु २७.०६ अर्ब || रु ६५१.१५ अर्ब ||२९६||[https://www.nabilbank.com/] |- |[[नेपाल बैङ्क]]||धर्मपथ, काठमाडौँ||रु १४.६९ अर्ब || रु ३९०.९९ अर्ब || २९६ || [https://nepalbank.com.np/] |- | [[नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैङ्क]]||दरबार मार्ग, काठमाडौँ|| रु ३४.१३ अर्ब || रु ६०६.२१ अर्ब ||३५५||[https://www.nimb.com.np/] |- | [[नेपाल एसबिआई बैङ्क]] ||कमलादी, काठमाडौँ|| रु १०.९० अर्ब || रु २३१.९८ अर्ब ||१३०||[https://nsbl.statebank/] |- | [[एनआइसी एसिया बैङ्क]]||कमलादी, काठमाडौँ|| रु १४.९२ अर्ब || रु ३८०.१४ अर्ब || ४८६||[https://www.nicasiabank.com/] |- | [[एनएमबी बैङ्क]]||बबर महल, काठमाडौँ|| रु १८.३७ अर्ब || रु ३५८.०४ अर्ब ||२१८||[https://nmb.com.np/] |- | [[प्रभु बैङ्क]]||अनामनगर, काठमाडौँ|| रु २३.५४ अर्ब || रु ४००.२४ अर्ब ||३९६ ||[https://www.prabhubank.com/] |- | [[प्राइम कमर्सियल बैङ्क]]||कमल पोखरी, काठमाडौँ|| रु १९.४० अर्ब || रु ३२१.९५ अर्ब || २०१||[https://www.primebank.com.np/] |- |[[राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क]]||[[सिंहदरबार]], काठमाडौँ||रु १५.६४ अर्ब || रु ५५२.७५ अर्ब ||३७५ || [https://www.rbb.com.np/] |- | [[सानिमा बैङ्क]]||नारायण चौर, काठमाडौँ|| रु १३.५८ अर्ब || रु २६०.२९ अर्ब ||१४१||[https://www.sanimabank.com/] |- | [[सिद्धार्थ बैङ्क|सिद्धार्थ बैंक]]||नक्साल, काठमाडौँ|| रु १४.०९ अर्ब || रु ३३५.५५ अर्ब ||२०५||[https://www.siddharthabank.com/] |- | [[स्टान्डर्ड चार्टर्ड बैङ्क नेपाल]]||[[नयाँ बानेश्वर]], काठमाडौँ|| रु १०.०४ अर्ब || रु १५६.१२ अर्ब ||१७||[https://www.sc.com/np/] |- |} === गाभिएका वाणिज्य बैंकहरू === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !बैङ्क !गाभिएको वर्ष (सन्) !भवितव्यता |- |बैङ्क अफ एसिया र एनआइसी बैङ्क लिमिटेड |२०२३ |बैङ्क अफ एसिया र एनआइसी बैङ्क लिमिटेड एक आपसमा गाभिएर [[एनआइसी एसिया बैङ्क|एनआइसी एसिया बैंक लिमिटेड]] बनेको<ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=14 July 2013 |title=NIC ASIA Bank : Successful Merger |url=https://www.spotlightnepal.com/2013/07/14/nic-asia-bank-successful-merger/ |access-date=2023-01-12 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> |- |[[सेन्चुरी कमर्सियल बैंक लिमिटेड]] र [[प्रभु बैङ्क]] |२०२३ |[[प्रभु बैङ्क]]द्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |title=Prabhu Bank completes acquisition of Century Bank |url=https://theannapurnaexpress.com/news/prabhu-bank-completes-acquisition-of-century-bank-36869 |access-date=2023-01-12 |website=The Annapurna Express |language=en}}</ref> |- |कमर्ज एन्ड ट्रस्ट बैंक र ग्लोबल बैङ्क लिमिटेड |२०१४ |ग्लोबल बैंक लिमिटेड र कमर्ज एन्ड ट्रस्ट बैङ्कको गाभिएर ग्लोबल बैंक लिमिटेडको रूपमा व्यवसाय प्रारम्भ गरेको (हाल [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क|ग्लोबल आईएमई बैंक]])<ref>{{Cite web |title=Global, Commerz & Trust merge; starts operations |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/10/global-commerz-trust-merge-starts-operations |access-date=2023-01-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |- |ग्रान्ड बैङ्क नेपाल र [[प्रभु बैङ्क]] |२०१६ |[[प्रभु बैङ्क]]द्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |title=Prabhu, Grand start joint ops after merger |url=https://kathmandupost.com/money/2016/02/13/prabhu-grand-start-joint-ops-after-merger |access-date=2023-01-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |- |[[जनता बैंक नेपाल]] र [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क|ग्लोबल आईएमई बैंक]] |२०१९ |[[जनता बैंक नेपाल]] र [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क|ग्लोबल आईएमई बैंक]] एक आपसमा गाभिएर [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क|ग्लोबल आईएमई बैंक लिमिटेड]]को रूपमा व्यवसाय सुरु गरेको।<ref>{{Cite web |last=Joshi |first=Kriti |date=2019-12-07 |title=Global IME, Janata start integrated transaction |url=https://thehimalayantimes.com/business/global-ime-janata-start-integrated-transaction |access-date=2023-01-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |- |किस्ट बैङ्क लिमिटेड र [[प्रभु बैङ्क]] |२०१४ |[[किस्ट बैङ्क]] र [[प्रभु बैङ्क]] एक आपसमा गाभिएर [[प्रभु बैङ्क|प्रभु बैङ्क लिमिटेड]]को रूपमा व्यवसाय सुरु गरेको<ref>{{Cite web |title=Prabhu Bank starts ops |url=https://kathmandupost.com/money/2014/09/16/prabhu-bank-starts-ops |access-date=2023-01-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |- |लुम्बिनी विकास बैङ्क र बैङ्क अफ काठमाडौँ |२०१६ |लुम्बिनी विकास बैङ्क र बैङ्क अफ काठमाडौँ गाभिएको (हाल [[ग्लोबल आइएमई बैङ्क|ग्लोबल आईएमई बैंक लिमिटेड]])<ref>{{Cite web |title=Merged BoK, Lumbini start joint operations |url=https://kathmandupost.com/money/2016/07/15/merged-bok-lumbini-start-joint-operations |access-date=2023-01-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |- |[[मेगा बैङ्क नेपाल]] लिमिटेड र [[नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैङ्क|नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक]] |२०२३ |[[मेगा बैङ्क नेपाल]] लिमिटेड र [[नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैङ्क|नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक]] गाभिएर [[नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैङ्क]] बनेको<ref name=":1">{{Cite web |title=इन्भेस्टमेन्ट र मेगा बैंक गाभिए, एकीकृत कारोबार सुरु |url=https://ekantipur.com/business/2023/01/12/167348680300226907.html |access-date=2023-01-12 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- |[[नेपाल बङ्गलादेश बैङ्क]] र [[नबिल बैङ्क]] |२०२२ |[[नबिल बैङ्क]]द्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-07-12 |title=Nabil completes acquisition of NBB |url=https://thehimalayantimes.com/business/nabil-completes-acquisition-of-nbb |access-date=2023-01-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |- |[[नेपाल क्रेडिट एन्ड कमर्स बैङ्क]] र [[कुमारी बैङ्क|कुमारी बैङ्क लिमिटेड]] |२०२३ |[[कुमारी बैङ्क|कुमारी बैङ्क लिमिटेड]]द्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-01-02 |title=KBL, NCCB merge |url=https://thehimalayantimes.com/business/kbl-nccb-merge |access-date=2023-01-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |- |[[सिभिल बैङ्क]] र [[हिमालयन बैङ्क लिमिटेड]] |२०२३ |[[हिमालयन बैङ्क लिमिटेड]]द्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-02-25 |title=HBL and CBL start joint operation |url=https://thehimalayantimes.com/business/hbl-and-cbl-start-joint-operation |access-date=2023-07-15 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |- |[[लक्ष्मी सनराइज बैङ्क|सनराइज बैङ्क]] र [[लक्ष्मी बैङ्क]] |२०२३ |सनराइज बैङ्क र लक्ष्मी बैङ्क गाभिएर [[लक्ष्मी सनराइज बैङ्क]] बनेको<ref name=":3">{{Cite web |title=एकीकृत कारोबार गर्दै 'लक्ष्मी सनराइज बैंक लिमिटेड' |url=https://www.karobardaily.com/news/227233 |access-date=2023-07-15 |website=Karobar Daily |language=en}}</ref> |- |} == ख वर्ग: विकास बैङ्क == {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! बैङ्कको नाम !! प्रधान कार्यालय !! कार्य क्षेत्र!! [[चुक्ता पूँजी]] !! शाखा र <br>विस्तारित काउन्टरहरू!!वेबसाइट |- |[[गरिमा विकास बैङ्क]]||लामिम्पाट, काठमाडौँ||rowspan=8|''राष्ट्रिय''||रु ५.६८ अर्ब ||१३७||[https://www.garimabank.com.np/] |- |[[ज्योति विकास बैङ्क]]||कमलादी, काठमाडौँ||रु ४.४० अर्ब ||१२३||[https://jbbl.com.np/] |- |[[कामना सेवा विकास बैङ्क]]||ज्ञानेश्वर, काठमाडौँ||रु ३.५१ अर्ब ||१३१||[https://kamanasewabank.com/] |- |[[लुम्बिनी विकास बैङ्क]]||डिल्ली बजार, काठमाडौँ||रु ३.६२ अर्ब ||९१||[https://www.lumbinibikasbank.com/] |- |[[महालक्ष्मी विकास बैङ्क]]||दरबार मार्ग, काठमाडौँ||रु ४.३० अर्ब ||१०४||[https://www.mahalaxmibank.com/] |- |[[मुक्तिनाथ विकास बैङ्क]]||कमलादी, काठमाडौँ||रु ७.०५ अर्ब ||१९१||[https://www.muktinathbank.com.np/] |- |[[साङ्ग्रिला डेभलपमेन्ट बैङ्क]]|| बालुवाटार, काठमाडौँ||रु ३.५६ अर्ब ||१०९||[https://www.shangrilabank.com/] |- |[[साइन रेसुङ्गा डेभलपमेन्ट बैङ्क]]||कालिकानगर, [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||रु ४.८८ अर्ब ||९०||[https://srdb.com.np/] |- |[[कर्पोरेट डेभलपमेन्ट बैङ्क]]|| आदर्शनगर, [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]||[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] जिल्ला||रु ०.५३ अर्ब ||४ ||[https://www.corporatebank.com.np/] |- |[[एक्सेल डेभलपमेन्ट बैङ्क]]||मुक्ति चोक, [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]]||[[कोशी प्रदेश]]||रु १.२५ अर्ब ||४८||[https://edb.com.np/] |- |[[ग्रिन डेभलपमेन्ट बैङ्क]]||सभागृह चोक, [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||[[गण्डकी प्रदेश]]||रु ०.५३ अर्ब ||१६||[https://greenbank.com.np/]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[मितेरी डेभलपमेन्ट बैङ्क]]||महेन्द्र पथ, [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]||[[कोशी प्रदेश]]||रु १.२२ अर्ब ||१८||[https://www.miteribank.com.np/] |- |[[नारायणी डेभलपमेन्ट बैङ्क]]||[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], चितवन||[[चितवन जिल्ला|चितवन]] जिल्ला||रु ०.२६ अर्ब ||५||[https://ndbl.com.np/] |- |[[साल्पा विकास बैङ्क]]||दिक्तेल बजार, खोटाङ ||[[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] जिल्ला||रु ०.३५ अर्ब ||६||[https://salapabikasbank.com.np/] |- |[[सप्तकोसी डेभलपमेन्ट बैङ्क]]|| मेन रोड, [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]||[[कोशी प्रदेश]]||रु ०.८३ अर्ब ||३६||[https://skdbl.com.np/] |- |[[सिन्धु विकास बैङ्क]]||[[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] जिल्ला||[[बागमती प्रदेश]]||रु ०.५६ अर्ब ||२७||[https://sindhubank.com.np/] |} === समस्याग्रस्त विकास बैङ्क === निम्न विकास बैङ्कहरूलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्कले समस्याग्रस्त घोषणा गरेको छ र समाधान प्रक्रियामा छन्। * कर्णाली डेभलपमेन्ट बैङ्क<ref>{{Cite web|title=NRB declares Karnali Development Bank as Problematic|url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2024/12/Press-Release_Karnali-Development-Bank-Ltd..pdf|access-date=2024-12-25 |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web|title=NRB declares Karnali Development Bank as problematic|url=https://kdblnepal.com/news_event_pressrelease/nrb_takeover_notice|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=NRB declares Karnali Development Bank as crisis-ridden bank, takes management control|url=https://kathmandupost.com/national/2024/12/25/nrb-declares-karnali-development-bank-as-crisis-ridden-bank-takes-management-control|access-date=2024-12-25 |language=en}}</ref> === बन्द भएका विकास बैङ्कहरू (राष्ट्रिय) === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !बैङ्क !बन्द (सन्) !भवितव्यता |- |ओम डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१९ |एनएमबी बैङ्कसँग गाभिएको<ref>{{Cite web |title=NMB Bank & Om Development bank start joint transaction after merger|url=https://www.sharesansar.com/newsdetail/nmb-bank-and-om-development-bank-to-commence-joint-operation-as-nmb-bank-from-ashwin-11-2076paid-up-capital-and-reserves-to-reach-rs-2042-arba|access-date=2019-09-24 |language=en}}</ref> |- |कैलाश विकास बैङ्क |२०२० |प्राइम कमर्सियल बैङ्कसँग गाभिएको <ref>{{Cite web |title=Prime Bank & Kailash Bikash bank start joint transaction after merger|url=https://www.sharesansar.com/announcementdetail/prime-commercial-bank-limited-and-kailash-bikas-bank-limited-have-received-final-merger-approval-from-nrb-to-commence-their-joint-transaction-in-the-name-of-prime-commercial-bank-limited-from-29th-falgun-2076#:~:text=Share%20Kheladi-,Prime%20Commercial%20Bank%20Limited%20and%20Kailash%20Bikas%20Bank%20Limited%20have,Limited%20from%2029th%20Falgun%2C%202076.|access-date=2020-03-10 |language=en}}</ref> |- |देव विकास बैङ्क |२०२० |कुमारी बैड्कद्वारा अधिग्रहरण <ref>{{Cite web |title=Kumari Bank & Deva Development bank start joint transaction after acquisition|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/kumari-bank-to-acquire-deva-bikas-bank/#:~:text=KATHMANDU%2C%20Jan%2020%3A%20Kumari%20Bank,class%20development%20bank%20on%20Wednesday.|access-date=2020-01-20 |language=en}}</ref> |- |गण्डकी विकास बैङ्क |२०२० |मेगा बैङ्क नेपालसँग गाभिएको <ref name=":5">{{Cite web |title=Mega Bank & Gandaki Bikash bank start joint transaction after merger|url=https://eng.merolagani.com/NewsDetail.aspx?newsID=61668#:~:text=Mega%20Bank%20acquires%20Gandaki%20Bikas,on%20July%203%20and%204.|access-date=2020-06-30 |language=en}}</ref> |- |टुरिजम डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१८ |मेगा बैङ्क नेपालसँग गाभिएको<ref name=":5" /> |- |एनआइडिसी डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१८ |राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्कद्वारा अधिग्रहरण <ref>{{Cite web |title=Rastriya Baninjya Bank & NIDC Development bank start joint transaction after |url=https://kathmandupost.com/money/2018/05/03/rbb-acquires-nidc-to-become-2nd-largest-bank|access-date=2018-05-03 |language=en}}</ref> |- |रिलायबल डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१७ |ग्लोबल आइएमई बेङ्कद्वारा अधिग्रहरण <ref>{{Cite web |title=Global IME Bank & Reliable Development bank start joint transaction after acquisition|url=https://www.sharesansar.com/newsdetail/global-ime-bank-to-start-joint-operation-from-asadh-25-after-acquiring-reliable-dev-bank|access-date=2017-07-07 |language=en}}</ref> |- |सिद्धार्थ डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१७ |जनता बैङ्क नेपालद्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |title=Janata Bank Nepal & Siddhartha Development bank start joint transaction after acquisition|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/janata-bank-acquires-siddhartha-dev-bank/|access-date=2017-07-17 |language=en}}</ref> |- |एस डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१७ |नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैङ्कद्वारा अधिग्रहरण<ref>{{Cite web |title=Nepal Investment Bank & AceDevelopment bank start joint transaction after acquisition|url=https://kathmandupost.com/money/2017/07/14/nibl-starts-joint-operation-with-ace-development-bank|access-date=2017-07-14 |language=en}}</ref> |- |सुप्रिम डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१७ |एनसिसी बैङ्क नेपालसँग गाभिएको <ref>{{Cite web |title=NCC Bank & Supreme Development bank start joint transaction after merger|url=https://eng.merolagani.com/NewsDetail.aspx?newsID=29332#:~:text=NCC%20Bank%20has%20commenced%20its,Bank%20and%20Supreme%20Development%20Bank.|access-date=2017-01-01|language=en}}</ref> |- |- |यति डेभलपमेन्ट बैङ्क |२०१७ |महालक्ष्मी विकास बैङ्कसँग गाभिएको <ref>{{Cite web |title=यति र महालक्ष्मी गाभिएपछिको एकिकृत कारोबार सुरु, तोकिएको पुँजी पुग्यो |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/07/605755/%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%AA%E0%A4%9B|access-date=२६ असार २०८२|language=नेपाली}}</ref> |- |} == ग वर्ग: फाइनान्स कम्पनी == [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]ले फाइनान्स कम्पनीलाई 'ग' वर्गको बैङ्कको दर्जा दिएको छ। २०८२ असार सम्म नेपालमा १७ वटा फाइनान्स कम्पनी रहेका छन् जसमध्ये २ वटा कम्पानीहरू समस्याग्रस्त र १५ वटा सञ्चालित अवस्थामा छन्।<ref name=":4">{{Cite web |title=List of BFIs |url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2025/02/List-of-BFIs-Poush-2081-English.pdf|website=nrb.org.np|language=en}}</ref> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" ! कम्पनीको नाम !! प्रधान कार्यालय !! कार्यक्षेत्र !! [[चुक्ता पूँजी]] !! शाखाहरू !!वेबसाइट |- | बेस्ट फाइनान्स || चावहिल, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.८९ अर्ब ||१९||[https://bestfinance.com.np/] |- | सेन्ट्ल फाइनान्स || कुपण्डोल, ललितपुर||राष्ट्रिय|| रु ०.९५ अर्ब ||२०||[https://centralfinance.com.np/]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | गोर्खाज फाइनान्स || डिल्लीबजार, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.८७ अर्ब ||२७||[https://www.gurkhasfinance.com.np/] |- | गुडविल फाइनान्स || हा्तिसार, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.९५ अर्ब ||१९||[https://goodwillfinance.com.np/] |- | गुहेश्वरी मर्चेन्ट बैङ्किङ एन्ड फाइनान्स || पुलचोक, ललितपुर||राष्ट्रिय|| रु १.०१ अर्ब ||२७||[https://www.gmbf.com.np/] |- | आइसिएफसी फाइनान्स || भाटभटेनी, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु १.१८ अर्ब ||२१||[https://www.icfcbank.com/] |- | जानकी फाइनान्स ||स्टेसन रोड, [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]||[[मधेश प्रदेश|मधेश]] प्रदेश|| रु ०.६९ अर्ब ||५||[https://jfcjanakpur.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250421234416/http://jfcjanakpur.com/ |date=2025-04-21 }} |- | मञ्जुश्री फाइनान्स || नयाँ बानेश्वर, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु १.३५ अर्ब ||२८||[https://manjushreefinance.com.np/] |- | मल्टिपर्पोज फाइनान्स || विद्यापति चोक, जनकपुर ||[[मधेश प्रदेश|मधेश]] प्रदेश|| रु ०.६१ अर्ब ||८||[https://multipurposefinance.com/] |- | नेपाल फाइनान्स || कमलादी, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.७३ अर्ब ||१३||[https://nepalfinancelimited.com.np/] |- | पोखरा फाइनान्स || न्यु रोड, पोखरा ||राष्ट्रिय|| रु १.०८ अर्ब ||२६||[https://pokharafinance.com.np/] |- | प्रोगेसिभ फाइनान्स || न्यु रोड, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.८५ अर्ब ||२८||[https://www.pfltd.com.np/] |- | रिलायन्स फाइनान्स || प्रदर्शनी मार्ग, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु १.१२ अर्ब ||२२||[https://reliancenepal.com.np/] |- | समृद्धि फाइनान्स || पुतलीसडक, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु ०.८२ अर्ब ||१३||[https://www.sfcl.com.np/] |- | श्री इन्भेस्टमेन्ट एन्ड || डिल्लीबजार, काठमाडौँ ||राष्ट्रिय|| रु १.०० अर्ब ||१३||[https://www.shreefinance.com.np/] |- |} === समस्याग्रस्त फाइनान्स कम्पनीहरू === निम्न फाइनान्स कम्पनीहहरूलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्कले समस्याग्रस्त घोषणा गरेको छ र तिनीहरू समाधानको प्रक्रियामा छन्। *नेपाल सेयर मार्केट्स एन्ड फाइनान्स कम्पनी *क्यापिटल मर्चेन्ट बैङ्किङ एन्ड फाइनान्स कम्पनी == घ वर्ग: लघुवित्त कम्पनीहरू == [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]ले लघुवित्त वित्तीय संस्थालाई 'घ' वर्गको बैङ्कको दर्जा दिएको छ। २०८१ असार सम्म नेपालमा लघुवित्तको सङ्ख्या ५२ रहेको छ जसमध्ये ५१ वटा सञ्चालित अवस्थामा रहेका छन् भने एउटा लघुवित्त कम्पनी निलम्बित अवस्थामा रहेको छ।<ref name=":0" /> <ref name=":4"/> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! कम्पनीको नाम !! प्रधान कार्यालय !! कार्यक्षेत्र !! [चुक्ता पूँजी]] !! शाखाहरू |- | आत्मनिर्भर लघुवित्त|| [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]], [[दाङ जिल्ला|दाङ]]||[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| रु ७.८३ करोड ||२२ |- | अभियान लघुवित्त|| [[पनौती नगरपालिका|पनौती]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]]||राष्ट्रिय|| रु २५ करोड ||६१ |- | आरम्भ चौतारी लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु ३६.७१ करोड||१३७ |- | आशा लघुवित्त|| मदनपुर, नुवाकोट||राष्ट्रिय|| रु ७३.३० करोड ||१३३ |- | छिमेक लघुवित्त|| मध्य-बानेश्वर, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु ३२१.५३ करोड ||२०५ |- | सिवाइसी नेपाल लघुवित्त|| पोखरा, कास्की||राष्ट्रिय|| रु २६.६४ करोड ||१२५ |- | ड्रिप्रोस लघुवित्त|| भरतपुर, चितवन||राष्ट्रिय|| रु १८३.८३ करोड ||१५८ |- | धौलागिरी लघुवित्त|| बागलुङ बजार, बागलुङ||राष्ट्रिय|| रु १३.३१ करोड||५९ |- | फर्स्ट माइक्रोफाइनान्स लघुवित्त|| ज्ञानेश्वर, काठमाडौँ||[[थोक बैङ्किङ]]|| रु १३४.४९ करोड ||३ |- | फर्वार्ड लघुवित्त|| दुहवी, सुनसरी||राष्ट्रिय|| रु ११९.६ करोड ||१६१ |- | गणपति लघुवित्त|| शुक्लागण्डकी, तनहुँ||राष्ट्रिय|| रु १५.१६ करोड ||४४ |- | ग्लोबल आइएमई लघुवित्त|| पोखरा, कास्की||राष्ट्रिय|| रु ६१.८९ करोड ||१२५ |- | ग्रमीण विकास लघुवित्त|| बुटवल, रुपन्देही||राष्ट्रिय|| रु ९८.२५ करोड ||१९५ |- | गुराँस लघुवित्त|| धनकुटा बजार, धनकुटा||[[कोशी प्रदेश]]|| रु ११.५८ करोड||३७ |- | हिमालयन लघुवित्त|| चावहिल, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु ३१.९८ करोड||७६ |- | इन्फिनिटी लघुवित्त|| [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]], नवलपरासी (ब.सु.पु)||राष्ट्रिय|| रु ४९.७४ करोड ||९८ |- | जीवन विकास लघुवित्त|| कटहरी, मोरङ||राष्ट्रिय|| रु १५३.६२ करोड ||१६५ |- | जनउत्थान सामुदायिक लघुवित्त|| बुटवल, रुपन्देही||राष्ट्रिय|| रु १७.०१ करोड ||४० |- | कालिका लघुवित्त|| पोखरा, कास्की||राष्ट्रिय|| रु ४०.७७ करोड ||१०६ |- | लक्ष्मी लघुवित्त|| महाराजगन्ज, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु ४४.१७ करोड||९६ |- | महिला लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु २१.७६ करोड ||८५ |- | महुली लघुवित्त|| बकधुवा, सप्तरी||राष्ट्रिय|| रु ३६.९९ करोड||६६ |- | मानुषी लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु १०.९४ करोड ||३७ |- | मातृभूमि लघुवित्त<ref>{{cite web |url=https://www.investopaper.com/news/jalpa-laghubitta-to-merge-with-kisan-laghubitta/ |title=Jalpa Laghubitta to Merge with Kisan Laghubitta |website=investopaper.com |date=२०२४-०६-१२ |access-date=२०२४-०६-१४}}</ref> || बूढानिलकण्ठ, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु ६२.८४ करोड|| २३७ |- | मेरो माइक्रोफाइनान्स लघुवित्त|| बत्तर, नुवाकोट||राष्ट्रिय|| रु १४१.९ करोड ||१५१ |- | मिथिला लघुवित्त|| ढल्केबर, धनुषा||[[मधेश प्रदेश]]|| रु १९.६० करोड ||४५ |- | नाडेप लघुवित्त|| गजुरी, धादिङ||राष्ट्रिय|| रु ४८.५८ करोड||९८ |- | राष्ट्रिय लघुवित्त|| नीलकण्ठ, धादिङ||राष्ट्रिय|| रु १३३.१६ करोड ||१८७ |- | नेरुडे मिर्मिरे लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु १३९.७८ करोड ||२३३ |- | नेस्डो समृद्ध लघुवित्त|| कुश्मा, पर्वत||राष्ट्रिय|| रु २९.१३ करोड ||५७ |- | एनआइसी एसिया लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु १७३.९४ करोड ||२९६ |- | निर्धन उत्थान लघुवित्त|| नक्साल, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु २६१.२१ करोड ||१९६ |- | एनएमबी लघुवित्त|| पोखरा, कास्की||राष्ट्रिय|| रु ७२.१४ करोड|| १५६ |- | आरएसडिसी लघुवित्त|| रुपन्देही, बुटवल||[[थोक बैङ्किङ]]|| रु १०३.४१ करोड ||४ |- |सम्पदा लघुवित्त<ref>{{cite web |url=https://bizmandu.com/content/20240628105846.html|title=तनहुँको सबैको र गोरखाको साधना लघुवित्तले पाए एकीकृत कारोबार गर्ने स्वीकृति |website=bizmandu.com |access-date=२०२४-०६-२८}}</ref>|| गोरखा, गोरखा||राष्ट्रिय|| रु ७०.०९ करोड ||१५७ |- |समाज लघुवित्त|| मलङ्गवा, सर्लाही||[[मधेश प्रदेश]]|| रु २.२९ करोड||६ |- |समता घरेलु लघुवित्त<ref>{{cite web |url=https://www.sharesansar.com/announcementdetail/samata-gharelu-laghubitta-bittiya-sanstha-limited-after-the-successful-acquisition-of-manakamana-smart-laghubitta-bittiya-sanstha-limited-to-commence-its-joint-operation-in-the-name-of-samata-gharelu-laghubitta-bittiya-sanstha-limited-from-24th-ashad-2081-2024-06-28 |website=sharesansar.com |access-date=२०२४-०६-२८ |title=Samata Gharelu Laghubitta Bittiya Sanstha Limited after the successful acquisition of Manakamana Smart Laghubitta Bittiya Sanstha Limited to commence its joint operation in the name of "Samata Gharelu Laghubitta Bittiya Sanstha Limited" from 24th Ashad, 2081|date=१५ December २०१६ }}</ref> || बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु ६२.९१ करोड ||९२ |- | सामुदायिक लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु १७.०८ करोड||४७ |- | सानाकिसान विकास लघुवित्त|| बबरमहल, काठमाडौँ||[[थोक बैङ्किङ]]|| रु ४३१.२६ करोड||१३ |- | सिर्जनशील लघुवित्त|| गोलबजार, सिराहा||राष्ट्रिय|| रु १०.९४ करोड ||३४ |- | सपोर्ट लघुवित्त||इटहरी, सुनसरी|| [[कोशी प्रदेश]]||रु १२.२४ करोड ||२६ |- | सूर्योदय वोमी लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु ७९.१९ करोड ||१७३ |- | स्वावलम्बन लघुवित्त|| कमलपोखरी, काठमाडौँ||राष्ट्रिय|| रु १६५.६६ करोड ||१५५ |- | स्वाभिमान लघुवित्त|| तिलोत्तमा, रुपन्देही||[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| रु १४.६१ करोड||३७ |- | स्वस्तिक लघुवित्त|| लहान, सिराहा||[[मधेश प्रदेश]]|| रु ३.४७ करोड ||१३ |- | स्वरोजगार लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||राष्ट्रिय|| रु ६९.०७ करोड ||९१ |- | युनिक नेपाल लघुवित्त|| कोहलपुर, बाँके||राष्ट्रिय|| रु १४.८६ करोड ||४२ |- | उन्नति सहकारी लघुवित्त|| सिद्धार्थनगर, रुपन्देही||राष्ट्रिय|| रु २४.६९ करोड ||८४ |- | उपकार लघुवित्त|| कोहलपुर, बाँके||[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| रु १०.६१ करोड ||३७ |- | विजय लघुवित्त|| गैँडाकोट, नवलपरासी (ब.सु.पु)||राष्ट्रिय|| रु ७४.५० करोड||१३६ |- | विन नेपाल लघुवित्त|| बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक||[[बागमती प्रदेश]]|| रु ७.९२ करोड ||२३ |- |} =='''खाद्य बैंक''' == * [[नेपाल खाद्य बैंक लिमिटेड|नेपाल खाद्य बैक लिमिटेड]] | काशिटार,नुवाकोट * रास्त्रीय खाद्य बैंक लिमिटेड | काठमाडौ ,नेपाल * समृद्धि खाद्य बैक लिमिटेड | काठमाडौ ,नेपाल === समस्याग्रस्त खुद्रा लघुवित्त कम्पनी === निम्न लघुवित्तलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्कले समस्याग्रस्त घोषणा गरेको छ र यो समाधान प्रक्रियामा रहेको छ। * सुपर लघुवित्त वित्तीय संस्था ==पूर्वाधार विकास बैंक == पूर्वाधार विकास बैंक [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]बाट इजाजतपत्र प्राप्त गैरवर्गीकृत वित्तीय संस्था हो। २०८० साउन सम्म, नेपालमा यस्तो संस्थाको सङ्ख्या १ रहेको छ।<ref name=":0" /> * नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंक लिमिटेड ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका बैङ्कहरू}} [[श्रेणी:नेपाली बैङ्कहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सम्बन्धित सूची|बैङ्कहरू]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची]] omn05ovplumaseyvh5ol7hsv0tzze46 0 44501 1362527 1230439 2026-06-20T09:31:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362527 wikitext text/x-wiki '''हाजीपुर''' [[भारत]]का सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो। {{Infobox settlement | name = हाजीपुर | other_name = | settlement_type = [[सहर]] | image_skyline = Hajipur Montage October 2015.jpg | imagesize = 270px | image_alt = A montage of images related to Hajipur city | image_caption = | pushpin_map = India Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = A map showing location of Hajipur in Bihar, India. | pushpin_map_caption = बिहारमा हजिपुरको स्थान, भारत | coordinates = {{coord|25.68|N|85.22|E|display=inline,title}} | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बिहार]] | subdivision_type2 = [[क्षेत्र]] | subdivision_name2 = [[मिथिला]] | subdivision_type3 = मण्डल | subdivision_name3 = [[तिरहुत प्रमण्डल]] | subdivision_type4 = [[भारतका जिल्लाहरू]] | subdivision_name4 = [[वैशाली जिल्ला]] | subdivision_type5 = वडा | subdivision_name5 = ३९ | named_for = हाजी शाह |established_title = उत्पत्ति |established_date = सन् १३५० | government_type = [[Mayor–council government|मेयर]] | governing_body = हाजीपुर नगर परीसद<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html Government of Bihar (Hajipur)] census2011.co.in</ref> | leader_title = [[नगरप्रमुख|मेयर]] | leader_name = सन्जिता कुमारी, (भाजपा)<ref>{{cite web |url=http://hindi.eenaduindia.com/States/East/Bihar/OthersInBihar/2017/06/09175251/Sangeeta-Kumari-becomes-the-mayor-of-Hajipur.vpf |title=हाजीपुर : परिषद् अध्यक्ष की कुर्सी पर संगीता कुमारी का कब्जा |trans-title=Hajipur: Captured by Sangeeta Kumari as the chairperson |publisher=Eenadu India |date=9 June 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205042109/http://hindi.eenaduindia.com/States/East/Bihar/OthersInBihar/2017/06/09175251/Sangeeta-Kumari-becomes-the-mayor-of-Hajipur.vpf |date=5 December 2017 }}</ref> | leader_title1 = [[Parliament of India|एमपी]] | leader_name1 = राम बिलास,<ref>[http://www.elections.in/bihar/parliamentary-constituencies/hajipur.html Ram Vilas Paswan won 2014 lok Sabha election (Hajipur)] elections.in</ref> | leader_title2 = [[Member of legislative assembly|एम.एल.ए]] | leader_name2 = [[अव्दोस कुमार सिंह]], (भाजपा) | unit_pref = Metric | area_footnotes = (२०११)<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Total area of Hajipur including urban and rural as on (2001)] Page-24 PDF censusindia.gov.in access date-2011</ref> | area_total_km2 = १९.६४ | elevation_footnotes = <ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Elevation details of Hajipur city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215223321/https://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur |date=2019-12-15 }} hajipuronline.in</ref> | elevation_m = ४६ | population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Population details of Hajipur including urban and rural] Page-24 PDF censusindia access date-2011</ref> | population_total = 147,688 | population_as_of = 2011<ref>{{Cite web |url= http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html |title= Hajipur City Population Census 2011 {{!}} Bihar |website= www.census2011.co.in |access-date= 2017-12-23}}</ref> | population_rank = १४ अौँ (बिहारमा) | population_density_km2 = auto |population_demonym = हाजीपुरीयन | demographics_type1 = आधिकारिक | demographics1_title1 = भाषा | demographics1_info1 = [[हिन्दी]], [[बजैका]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>[http://.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Hindi is official language of Hajipur]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} hajipuronline.in</ref> | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|भारतीय समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = पोस्टल नम्बर | postal_code = ८४४ १०१ | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = +९१–६२२४ | registration_plate = BR-31 | blank_name_sec1 = [[साक्षरता]] (२०११) | blank_info_sec1 = ७६.८०% | blank1_name_sec1 = लैङ्गिक अनुपात <ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html Human sex ratio of Hajipur] census2011.co.in access date- 2011</ref> | blank1_info_sec1 = १.०८२९ [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = लोक सभा संविधान | blank2_info_sec1 = हाजीपुर लोक सभा | blank3_name_sec1 = [[लोक सभा]] | blank3_info_sec1 = [[Hajipur (Vidhan Sabha constituency)|हाजीपुर (१२३)]] | blank4_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency | blank4_info_sec1 = [[Bihar Urban Infrastructure Development Corporation]] | blank5_name_sec1 = Civic agency | blank5_info_sec1 = हाजीपुर नगर परीसद | blank2_name_sec2 = मैसम | blank2_info_sec2 = कोपेन</small> | blank3_name_sec2 = [[Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|993|mm|in}} | blank4_name_sec2 = तापक्रम | blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}} | website = {{URL|hajipur.biharurban.in}}<br>{{URL|vaishali.bih.nic.in}} | footnotes = }} ==परिचय== ==इतिहास== ==सन्दर्भ समाग्री== [[श्रेणी:भारतका सहरहरू]] evfsxcv5ue92i5mny7e4so1lh74gyfm 0 47833 1362366 1354679 2026-06-19T20:28:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362366 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = पुष्पा बस्नेत | image = Pushpa basnet 01.jpg | imagesize = 300px | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[डिल्लिबजार]], [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] | death_date = | death_place = | citizenship = नेपाली | ethnicity = | party = | occupation = [[समाजसेवी]], [[उद्यमी]].<ref name="CNN Edition">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/03/15/world/cnnheroes-basnet-nepal-prisons/index.html|title=Pushpa Basnet interviewed by CNN, after her nomination for CNN Heroes Award|author=CNN Edition|date=2012-03-23}}</ref><ref name="Paragon">{{cite web|url=http://www.paragon100.asia/index.php/component/content/article/55-nepal/121-pushpa-basnet|title=Pushpa Basnet listed in Paragon 100 Asia|publisher=Paragon100.Asia|date=2012-03-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318215100/http://www.paragon100.asia/index.php/component/content/article/55-nepal/121-pushpa-basnet |date=2012-03-18 }}</ref> | spouse = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | parents = | relatives = | awards= सिएनएन हिरो २०१२ | signature = | website = {{url|www.ecdcnepal.org}} | footnotes = }} [[File:Putali Ghar.jpg|thumb|right|250px| बुढानिलकण्ठमा रहेको पुतली घर]] [[File:Pushpa basnet 02.jpg|thumb|right|250px| पुतली घरमा पुष्पा बस्नेत]] '''पुष्पा बस्नेत''' [[नेपाल]]मा कार्यरत समाजसेवी तथा [[प्रारम्भिक बाल विकास केन्द्र]] (ECDC) र [[पुतली घर]] नामक गैह्रनाफामुलक गैह्रसरकारी संस्थाकी संस्थापक/अध्यक्ष हुन। उनी र उनको संस्थाले विभिन्न कारणले कैदमा परेका अभिभावकका छोराछोरीको अधिकारको सुरक्षा गर्ने काम गर्दछ। सिएनएन हिरो अवार्ड २०१२का लागि उनको नाम मनोनयनमा परेपछि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार संस्थाहरूले उनको कामको प्रचार प्रसार गरेका हुन। जेलमा रहेका मातापिताको सन्तानको अधिकारका लागि कार्यरत पुष्पा बस्नेत २०१२का लागि सिएनएन हिरो घोषित भएकी छिन्। नेपाली समय अनुसार ३ डिसेम्बर २०१२ (२०६९ मंसिर १८)का दिन सिएनएनले विश्वभरबाट गरिएको इन्टरनेट भोटिङको परिणाम अनुसार उनलाई सिएनएन हिरो घोषणा गरेको हो। सन २०१६ मा उनी 'सिएनएन सुपर हिरो'घोसित भईन। अमेरिकी टेलिभिजन सिएनएनले ‘सिएनएन हिरो’ अवार्डको १० वर्ष पुगेको अवसरमा पूर्व सिएनएन हिरो मध्येबाट सुपर हिरो अवार्ड प्रदान गरेको हो। त्यसका लागि नेपालकी पुष्पा बस्नेतसहित अन्य पाँच जना पूर्व सिएनएन हिरो मनोनयनमा परेका थिए।त्यसै कार्यक्रमा आफ्नो पकोपकारी कार्य लाई निरन्तरता दिन विजेता पुष्पा वस्नेतले ५० हजार अमेरिकी डलर प्राप्त गरेकी छन्। अभिभावकसँग कारागार जीवन बिताउन बाध्य बालबालिकालाई त्यहाँबाट छुटाई आश्रय दिएर उदाहरणीय काम गरेकी पुष्पा बस्नेत सिएनएन सुपर हिरोको मनोनयनमा परेकी थिईन्। कारागारका बालबालिकालाई काठमाडौँको बूढानीलकण्ठमा प्रारम्भिक बाल विकास केन्द्र खोली आवासीय सुविधासहित शिक्षा दीक्षाको व्यवस्था गरेर उल्लेखनीय काम गरेको जनाउँदै सिएनएनले बस्नेतलाई सन् २०१२ को ‘सिएनएन हिरो’ उपाधिले सम्मान गरेको थियो । केन्द्रमा हाल कारागार जीवन बिताइरहेका अभिभावकका ३७ बालबालिका आश्रित छन् । बस्नेतसँगै सिएनएन सुपर हिरोका लागि अमेरिकाको न्यु अरलेन्स राज्यकी लिज म्याक कार्थी, फिलिपिन्सका एफ्रेन पेनाफ्लोरिडा, इन्डोनेसिया बालीकी रोविन लिम र अमेरिकाकै इस्ट मोलिन राज्यका चाड प्रेग्य्राक समेत मनोनयन भएका छन् । सिएनएन हिरो का लागि आफुले ईच्छाएको मनोनीत व्यक्तिलाई मत दिने व्यवस्था गरिएको थियो। <ref>[http://nagariknews.com/news-highlights/139-highlights/49813-2012-12-03-04-56-21.html पुष्पा बनिन् सीएनएन हिरो] nagariknews.com</ref> ==पुष्पा बस्नेतको जीवन== कुनै दिन ७ हजार रुपैंयाँ कोठाभाडा तिर्न नसक्दा अब अगाडि केही गर्न सकिँदैन भनेर निराश भएकी पुष्पा बस्नेत सँग आज १५ करोडभन्दा बढीको सम्पत्ति छ प्रारम्भिक बालविकास केन्द्रका नाममा । एसएलसी फेल भएपछि स्वयं सेवाका लागि बालमन्दिर पुगेकी पुष्पामा त्यही समयमा आफू हुनुको अर्थ र महत्त्व बोध भयो । मुलुकबाट लाखौं युवा बिदेसिइरहेको अवस्थामा पुष्पाले सन् २००५ मा अन्य ६ जना साथीसँग मिलेर ४ जना बालबालिकाबाट शिशु स्याहार केन्द्रको सुरुवात गरिन् जसमा विशुद्ध सेवाभावका साथ जेलभित्रका बालबालिकालाई आश्रय दिइयो । इलिट्स स्कुल लामाटारबाट एसएलसी तथा जेभियर एकेडेमीबाट प्लस टु पुष्पाले सेन्ट जेभियर्सबाट स्नातक र के.युबाट पोष्ट ग्रयाज्युएटसम्मको अध्ययन पुरा गरेकी छिन् । व्यापारिक पृष्ठभूमिका पूर्णबहादुर र सरिता बस्नेतका ३ सन्तानमध्येकी पुष्पाका एक दाइ र एक बहिनी छन् । हालसम्म सयभन्दा बढी सन्तानको पालनपोषण गरी शिक्षादीक्षा दिलाइसकेकी यी कुमारी आमाको बटरफ्लाई होममा हाल ३९ जना बालबालिका छन् । शिक्षा, स्वास्थ्य, लालनपालन, सीप विकासजस्ता सम्पूर्ण कार्य संस्थामार्फत नै हुन्छन् । ४५ दिनदेखि २१ वर्षसम्मका सन्तानलाई न्यानो ममता दिएर तिनको उज्ज्वल भविष्य कोर्न लागिपरेकी बस्नेत गुणस्तरीयतामा विश्वास गर्छिन् । पुष्पाले गृहमा रहेका हरेक बालबालिकालाई गुणस्तरीय जीवन बिताउन सक्षम बनाउने शिक्षा एवं कला हस्तान्तरण गर्छिन् । यो गृहका बालबालिकाहरू [[काठमाडौँ विश्वविद्यालय]]का साथै राम्रा विद्यालयहरूमा अध्ययनरत छन् भने यही भित्रै तेक्वान्दो, चर्या–डान्स, क्लासिकल गितार, योग, आर्ट थेरापी आदि सिकाइन्छ । प्लस टु गरेपछि १ लाख, स्नातक सिध्याएपछि २ लाख तथा स्नातकोत्तर सिध्याएपछि अर्को थप २ लाख गरी जम्मा ५ लाख रुपैंयाँ संस्थाले नै हरेक बालबालिकाको खातामा राखिदिन्छ । बस्नेत अब गल्र्स तथा ब्वाइज होस्टेल निर्माण गर्दैछिन् । त्यसमा युवा–युवतीका लागि छुट्टाछुट्टै आवास हुनेछ । यो उमेरमै यति साहसिक र अपत्यारिलो काम गर्ने पुष्पा जेललाई बालमैत्री बनाउने अभियानमा समेत सक्रिय छिन् । त्यसअन्तर्गत उनले जेलभित्र रहेका बालबालिकाहरूलाई जाउलो सामग्री (३ माना गेडागुडी र ३ माना चामल मिसाइएको प्याकेट तथा बटरफ्लाई बक्स (जसभित्र खेलौना, पाठ्यसामग्री हुन्छन्) उपलब्ध गराउँदै आएकी छिन् । यो कार्यक्रम [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]],[[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]],[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] आदि जिल्लास्थित जेलमा प्रारम्भ भैसकेको छ । हरेक बालबालिकाको सपना पूरा गर्न चाहन्छु–पुष्पा भन्छिन्–म धेरै बालबालिका जम्मा गर्ने भन्दा पनि भएकालाई राम्रो जीवन बिताउन सक्ने सक्षम बनाउन चाहन्छु । सन् २०१२ मा सिएनएन हिरो अवार्ड प्राप्त गरेपछि संसारभर उनको कामको प्रशंसा भयो । लगत्तै उनले राष्ट्रपतिको हातबाट गोरखा दक्षिणबाहु समेत प्राप्त गरेकी थिइन् । <ref>http://nari.ekantipur.com/news/2017-05-28/20170528152824.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628003058/http://nari.ekantipur.com/news/2017-05-28/20170528152824.html |date=2017-06-28 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] ho1y38wurngbnzlyqu98wn0vdz2mbzt 0 47985 1362522 1169409 2026-06-20T09:19:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362522 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अप्रिल २०१२}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = हट शेल रे | image = Hot Chelle Rae.jpg | caption = हट शेल रे लाईभ | image_size = | background = group_or_band | origin = [[न्याशभिल, टेनेसि]], संयुक्त राज्य अमेरिका | genre = [[पप रक]], [[पप संगित|पप]], [[ईमो पप]]<ref>{{cite news|url=http://www.allmusic.com/artist/hot-chelle-rae-p1166486/biography|title=AllMusic - Hot Chelle Rae - Genres - Styles|last=Leahey|first=Andrew|date=|work=[[AllMusic]]|accessdate=27 December 2011}}</ref> | years_active = २००५–हाल | label = [[आरसिए रेकर्डस्|आरसिए]] (२०११-हाल)<br/>[[जाईभ रेकर्डस्|जाईभ]] (२००८-२०११) | associated_acts =[[किथ फोलेस]], [[पल ओभरस्ट्रिट]], [[फिल केगि]], [[न्यु बोईज]] | website = {{url|http://www.hotchellerae.com/}} | current_members = रायन फोलेस<br>न्याश ओभरस्ट्रिट<br>ईयन केगि<br>जेमि फोलेस | past_members = }} '''हट शेल रे''' एक [[पप रक]] ब्यान्ड हो जुन २००५मा [[न्याशभिल, टेनेसी]],मा गठन भएको थियो। यस ब्यान्डमा [[रायन फोलेस]] (प्रमुख गायन, रिदम गिटार), [[न्याश ओभरस्ट्रिट]] (प्रमुख गितार, गायन), [[ईयन केगि]] (बेस, गायन), र [[जेमि फोलेस]] (ड्रम) गरी चार सदस्य रहेका छन। उनीहरूको पहिलो एल्बम, ''[[लभसिक ईलेक्ट्रिक]]'', २७ अक्टोबर, २००९को जारी भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.hotchellerae.com/music/lovesick-electric |title=LOVESICK ELECTRIC &#124; The Official Hot Chelle Rae Site |publisher=Hot Chelle Rae |date=2009-10-27 |accessdate=2010-06-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614233505/http://www.hotchellerae.com/music/lovesick-electric |date=2010-06-14 }}</ref> उनीहरूले २०११को निकै लोकप्रिय एकल गित "[[टुनाईट टुनाईट (हट शेल रे गित)|टुनाईट टुनाईट]]" गितबाट प्रसिद्धि पाए र सबैको ध्यान खिच्न सफल भए। ==इतिहास== हट शेल रे २००५मा गायक, गीतकार रायन फोलेस र गिटारवादक न्याश ओभरस्ट्रिट बीच भेट भए पछि गठन भएको थियो। ब्यान्डको नाम सुरुमा मिरेकल ड्रग थियो र पछि माईस्पेसमा भएको स्टकरको नाममा हट शेल रेमा परिवर्तन गरियो।<ref>{{cite web|last=Barriga|first=Veronica|title=Q&A with Hot Chelle Rae|url=http://www.behindthehype.com/interviews/hot-chelle-rae/|work=Behind the Hype|accessdate=2011-07-25}}</ref> ओभरस्ट्रिट गायक तथा गीतकार पल ओभरस्ट्रिटको छोरा र अभिनेता कोर्ड ओभरस्ट्रिटको भाइ हुन। रायन र जेमि भने गीतकार किथ फोलेसको छोरा र केगि फिल केगिको छोरा हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/music/news/2011-05-27-hot-chelle-rae-otv_n.htm|title=On the Verge: Hot Chelle Rae|last=Mansfield|first=Brian|date=27 May 2011|work=[[USA Today]]|accessdate=31 July 2011}}</ref> समर २००७ मा, ब्यान्डले र्‍यापर [[लिटल जन]]को कन्सर्टमा प्रर्दशन गरे। त्यसपछि उनीहरूले साउथ बाई साउथवेस्ट, अस्टिन, टेक्सस् जस्ता विभिन्न स्थानहरूमा प्रर्दशन गरे र [[भेडेरा]] नामक ब्यान्डमा टुरमा गए। हालैमा उनीहरूले [[टेलर स्विफ्ट]]को वर्ल्ड टुरमा समेत प्रर्दशन गरेका थिए। उनीहरू अक्टोबर २००८मा जाईभ रेकर्डस्‌सँग अनुबन्धित भएका थिए र आफ्नो पहिलो एल्बम, '[[लभसिक ईलेक्ट्रिक]]'मा काम सुरु गरे। === २०११–हाल: ''व्हाटेभर'' === "हट शेल रे"ले "[[टुनाईट टुनाईट (हट शेल रे गित)|टुनाईट टुनाईट]]" बोलको एकल गित जारी गरे जुन गित जुलाई २०११मा बिलबोर्ड हट १००मा #६ सम्म पुग्न सफल भएको थियो। उनीहरूको अर्को एकल गित, "आई लाईक ‌ईट लाईक द्याट" १३ सेप्टेम्बर, २०११मा प्रिमियर भयो। उनीहरूको "व्हाटेभर" एल्बम ब्यान्डको वेबसाइटमा ४ अक्टोबर, २०११मा घोषणा गरिएको थियो, र २९ नोभेम्बर, २०११मा जारी भएको थियो। ३१ डिसेम्बर २०११ मा, ब्यान्डले रायन सिक्रेस्टसँग डिक क्लार्कको नयाँ वर्ष कार्यक्रममा प्रदर्शन गरे। २९ जनवरी २०१२मा उनीहरूले राष्ट्रिय टिभि कार्यक्रम - प्रो बाउल पूर्वखेल समारोहमा गाए।<ref>{{cite web|title=NFL Pro Bowl Calendar|url=http://espn1420am.com/includes/news_items/3/news_items_more.php?id=1281&section_id=3|publisher=[[KKEA{{!}}ESPN 1420]]|accessdate=February 1, 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/65886TB0j|archivedate=February 1, 2012 |deadurl=no}}</ref> उनीहरूले फेब्रुवरि २०, २०१२मा हल अफ गेम अवार्डस्‌मा पनि गित गाए। == ब्यान्डका सदस्यहरू == *रायन किथ फोलेस – प्रमुख गायन, रिदम गिटार (२००५–हाल) *न्याश लिनडेन मिलर ओभरस्ट्रिट – प्रमुख गितार, गायन (२००५–हाल) *ईयन सब्यास्टियन केगि – बेस, गायन (२००५–हाल) *जेमि क्रिस्टियन फोलेस – ड्रम (२००५–हाल) == सांगीतिक रेकर्डिंगहरूको सूची == ===एल्बम=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2"| शीर्षक ! scope="col" rowspan="2"| एल्बम विवरण ! scope="col" colspan="2"| टप चार्ट स्थान |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[बिलबोर्ड २००|युएस्]]<br><ref name="US">http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=41&order=position</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[आरिया चार्टस्|अस्ट्रेलिया]]<br><ref name="AUS">http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Hot+Chelle+Rae&titel=Whatever&cat=a</ref> |- ! scope="row" | '''''[[लभसिक ईलेक्ट्रिक]]''''' | * जारि मिति: अक्टोबर २३, २००९ * लेबल: [[जाईभ रेकर्डस्|जाईभ]] | &mdash; | &mdash; |- ! scope="row" | '''''[[व्हाटेभर (हट शेल रे एल्बम)|व्हाटेभर]]''''' | * जारि मिति: नोभेम्बर २९, २०११ * लेबल: [[आरसिए रेकर्डस्|आरसिए]] | ४८ | २५ |} ===विस्तारित गीत=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2"| शीर्षक ! scope="col" rowspan="2"| एल्बम विवरण ! scope="col" colspan="1"| टप चार्ट स्थान |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[टप हिटसिकर्स|युएस् हिट]]<br><ref name="Heatseekers Albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/heatseekers-albums#/charts/heatseekers-albums?begin=11&order=position|title=Heatseekers Albums|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]}}</ref> |- ! scope="row" | '''''टुनाईट टुनाईट''''' | * जारी मिति: फेब्रुवरि ८, २०११ * लेबल: जाईभ | ८ |} ===एकल गीत=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="2"| वर्ष ! scope="col" rowspan="2"| शीर्षक ! scope="col" colspan="6"| टप चार्ट स्थान ! scope="col" rowspan="2"| सर्टिफिकेशन्स् ! scope="col" rowspan="2"| एल्बम |- ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[बिलबोर्ड हट १००|युएस्]]<br><ref name="Tonight Tonight - Hot Chelle Rae">{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/song/hot-chelle-rae/tonight-tonight/25535853|title=Tonight Tonight - Hot Chelle Rae|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]}}</ref> ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[मेनस्ट्रिम टप ४० (पप गित)|युएस्<br>पप]]<br><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/hot-chelle-rae/chart-history/1114217|title=Hot Chelle Rae Chart History: Pop Songs|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]}}</ref> ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[अडल्ट टप ४०|युएस्]]<br><ref name="Tonight Tonight - Hot Chelle Rae"/> ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[अडल्ट कन्टेम्पररि (चार्ट)|युएस्]]<br><ref name="Tonight Tonight - Hot Chelle Rae"/> ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[कनेडियन हट १००|क्यानडा]]<br><ref name="Tonight Tonight - Hot Chelle Rae"/> ! scope="col" style="width:4em;font-size:85%;"| [[आरिया चार्टस्|अस्ट्रेलिया]]<br><ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_singles.asp?chart=1U50|title=Top 50 Singles Chart - Australian Recording Industry Association|publisher=Hung Medien|accessdate=August 21, 2011}}</ref> |- | २००९ ! scope="row"| "आई लाईक टु डान्स" | — || — || — || — || — || — | |rowspan="2"| ''लभसिक ईलेक्ट्रिक'' |- | २०१० ! scope="row"| "ब्लिड" | — || ३१ || — || — || — || — | |- |rowspan="2"| २०११ ! scope="row"| "टुनाईट टुनाईट" | ७ || ५ || १ || १९ || १० || ७ | *अस्ट्रेलिया: प्ल्याटिनम<ref name="aria">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm |title=Australian Recording Industry Association |publisher=ARIA |date= |accessdate=2011-10-27}}</ref> *क्यानडा: प्ल्याटिनम<ref name="cria">{{cite web|url=http://musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=&ica=False&sa=Hot%20chelle%20rae&sl=&smt=0&sat=-1&ssb=Artist |title=Gold and Platinum search |publisher=Music Canada |date= |accessdate=2011-11-01}}</ref> *युएस्: २× प्ल्याटिनम<ref name="riaa">{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database |title=Recording Industry Association of America |publisher=RIAA |date= |accessdate=2011-10-12}}</ref> |rowspan="3"| ''व्हाटेभर'' |- ! scope="row"| "आई लाईक ‌ईट लाईक द्याट" <small>([[न्यु बोईज]]संग)</small> | २८ || १५ || १८ || ३८ || ५९ || १७ | *अस्ट्रेलिया: प्ल्याटिनम<ref name="aria"/> *युएस्: प्ल्याटिनम<ref name="riaa"/> |- |rowspan="1"| २०१२ ! scope="row"| "अनेस्टलि" | — || ४६ || — || — || — || — | |} ==म्युजिक भिडियो== *आई लाईक टु डान्स (२००९) [निर्देशक - एरोन प्ल्याट] *ब्लिड (२०१०) *टुनाईट टुनाईट (२०११) [निर्देशक - लुगा पोडेस्टा] *आई लाईक ‌ईट लाईक द्याट (२०११) *अनेस्टलि (२०११) ==पुरस्कार तथा नामांकन ‎== {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! संस्था !! पुरस्कार !! मनोनित कार्य !! परिणाम |- |rowspan="3"|२०११ | [[२०११ प्रेमियोस फ्युज टिभि|प्रेमियोस फ्युज अवार्ड]] | सर्वश्रेष्ठ नयाँ कलाकार - अन्तर्राष्ट्रिय |"टुनाईट टुनाईट" |{{nom}} |- | [[जे-१४ टिन आईकन अवार्ड]] | आईकनिक ब्यान्ड | हट शेल रे |{{nom}} |- | [[अमेरिकन म्युजिक अवार्ड]] | स्प्रिन्ट वर्षको नयाँ कलाकार | हट शेल रे |{{won}} |} == सन्दर्भ सूची == {{Reflist}} == बाह्य लिन्क्सहरू == *[http://www.hotchellerae.com आधिकारिक वेबसाईट] aak5zasq7bx5hykwsg46juqglcc54bp 0 48483 1362340 1339253 2026-06-19T12:09:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362340 wikitext text/x-wiki '''निर्वाचन''' अथवा चुनाव प्रजातन्त्रको आधारभूत जग हो। निर्वाचनमा जनताका प्रतिनिधिहरू छानिन्छन्। प्रतिनिधिहरूका [[निर्वाचन|चुनाव]]का अनेक तरिकाहरू हुन सक्छन्। [[लटरी]]का टिकट निकालेर नबुझिकन प्रतिनिधिहरूको चुनाव गर्नु एक यस्तो तरिका हो जसको [[लोकतन्त्र]]मा कुनै स्थान छैन। अरु तरिकाहरू सामान्यत: निर्वाचनको मतदान प्रणालीमा नैं आधारित छन्,। यद्यपि यी तरिकाहरू पनि पूर्णत: निर्दोष नैं छ्न् भन्ने कुरा होइन; पदप्राप्तिका इच्छुक प्रत्याशी प्राय: मतदाताहरूलाई घूस दिएर अथवा डराएर धमकाएर जोर जबर्दस्तीसित तिनिइहरूको मत प्राप्त गर्दछन्। विभिन्न प्रकारका अल्पसंख्यक वर्ग उचित प्रतिनिधित्वबाट वञ्चित रहन्छन्। राजनीतिक तथा अन्य प्रकारका दल कहिले कहिले चुनावका लागि कुनै अयोग्य उम्मेदवारलाई खडा गर्छन्। यस्तो हालतमा त्यस दलका मानिसहरूलाई चाहे-अनचाहे त्यसैलाई आफ्नो मत दिनु पर्छ। यी दोषहरूलाई हटाउन अथवा कम गर्न र मतदानलाई स्वतन्त्र एवं निष्पक्ष बनाउनको लागि समय-समयमा निर्वाचनका विभिन्न प्रणालीहरूको विकास गरिएको छ। == भूमिका == यूनानी नगर-राज्य प्रत्यक्ष लोकतन्त्रको उदाहरण थियो। राज्यको विमर्शकारिणी संस्था (प्रतिनिधि सभा)मा प्रत्येक नागरिक स्वयं आफ्नो प्रतिनिधि हुन्थ्यो। आधुनिक विशालकाय राष्ट्रिक-राज्यमा प्रत्यक्ष लोकतन्त्र व्यवहार्य छैन। आधुनिक राज्यको जनसङ्ख्या नगरराज्यको अपेक्षा धेरै अधिक ठूलो हुन्छ, अत: तिनको आबादिहरूको परस्पर कुनै तुलना छैन सकती। यदि आधुनिक राज्यको प्रत्येक नागरिक स्वयं आफ्नो प्रतिनिधित्व गर्न लागोस् त विमर्शमूलक विधान सभा अव्यवस्था र कोलाहलको स्थल बन गर्नरहोस्गी; त्यसमा न त कुनै प्रकारको विचारविमर्श हो सक्नेछ र न कुनै कार्यको सञ्चालन नैं सम्भव हुनेछ। राज्यको शासन यन्त्र शीघ्र नैं ठप पड जानेछ। यस कारण अचेल प्रतिनिधिक लोकतन्त्र चल्दछन्। अब राज्यका नागरिक (प्रजा) विधानमण्डलका लागि आफ्नो प्रतिनिधिहरूको चुनाव सामूहिक रूपले गर्दछन्। केही देसहरूका नागरिक त यसै प्रकार कार्यपालिका (एग्जीक्यूटिव) एवं न्यायपालिका नागरिक त यसै प्रकार कार्यपालिका (एग्जीक्यूटिव) एव न्यायपालिका (जूडीशियरी)का लागि पनि आफ्नो प्रतिनिधि चुन्दछन्। यी प्रतिनिधि नैं तिनको रदेखि र तिनको हितमा राज्यको सञ्चालन गर्दछन्। == निर्वाचन प्रणालीका अङ्ग == कुनै पनि निर्वाचन प्रणालीका वस्तुत: पाँच अङ्ग थैमर् नभर्रो (१) निर्वाचनक्षेत्रहरूका निर्धारणदेखि सम्बंद्ध नियम; (२) मतदाताहरूको अर्हतादेखि सम्बंद्ध नियम; (३) आशावारहरूको अर्हता र मनोनयन सम्बन्धी नियम (४) मतदानको विधि र मतपत्र गणना सम्बन्धी नियम; र (५) निर्वाचन सम्बन्धी विवादहरूका निबटारेका लागि कुनै न कुनै प्रकारको व्यवस्था परन्तु प्रचलित भाषामा निवचिन प्रणालीलाई उपर्युक्त केवल चौथो अंगसम्म नैं सीमित मानिन्छ, अत: यहाँ यसै अंगमा विचार गरिनेछ। == सर्वाधिक मत प्राप्त व्यक्तिको विजय (फर्स्ट पास्ट द पोस्ट) == {{मुख्य|पहिलो हुने निर्वाचित हुने चुनाव प्रणाली}} "फर्स्ट पास्ट द पोस्ट" First Past The Post (सर्वाधिक मत प्राप्त व्यक्तिको विजय) प्रणाली सबैभन्दा प्राचीन हो। यो प्रणाली ब्रिटेनमा तेह्रौँ शताब्दीदेखि नैं प्रचलित रहेकोछ। राष्ट्रमण्डलका देसहरू र अमेरिकामा मतदानको यही सर्वसामान्य प्रणाली छ। भारतमा लोकसभा एवं विधान सभाहरूका चुनावहरूमा यसै प्रणालीको प्रयोग गरिन्छ। यसलाई "सरल धेरै मत प्रणाली" पनि भन्दछन्। जुन उम्मेदवारलाई सबैभन्दा अधिक मत प्राप्त हुन्छ त्यही चुनीन्छ। यो प्रणाली सामान्यत: एक सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्र प्रणालीदेखि सम्बद्ध हुन्छ। यस प्रणालीको आलोचनामा तीन कुराहरू कही जान्छन्। पहिलो यो कि यसका अन्तर्गत सर्वाधिक मत प्राप्त कर्ता आशावार निर्वाचित हुन जान्छ, चाहे निर्वाचक मण्डलका पर्याप्त ठूला समुदायले त्यसको विरुद्ध मत दिए छन्। अल्पसंख्यक समुदाय द्वारा निर्वाचित भएमा पनि त्यो विरुद्ध मत राख्ने भएका बहुसंख्यक समुदायको पनि प्रतिनिधि बन्न जान्छ। भारतका १९५२का प्रथम निर्वाचनमा अनेक विजयी आशावारहरूका मामलेमा यही भएको थियो। अर्को कुरा यो छ कि यो प्रणाली ब्रिटेनका समान द्विदलीय परम्पराका नैं अनुकूल हुन्छ परन्तु त्यो भन्दा दुर्बल र अल्पसंख्यक दलहरूको सफाया हुन जान्छन्। त्यसमा विभिन्न प्रकारका अल्पसंख्यक समुदाहरूलाई पर्याप्त प्रतिनिधित्व नैं छैन मिल पाता। तेस्रो कुरा यो छ कि यो प्रणाली प्राय: मतदाताहरूका यस्ता समुदाहरूलाई जसलाई थोरै नैं अधिक बहुमत प्राप्त छ, सदनमा धेरै बढा चढाएर देखिानमा सहायक बन्न जान्छ। संपूर्ण मतदानका अनुपातमा कुनै दललाई पाइने कुल मतहरू द्वारा त्यस दलका जितने सदस्य न्यायत: चुनिनु पर्छ त्यो भन्दा कहीं अधिकचुन्नलागि जा सक्छौं। १९५२का भारतका प्रथम सामान्य चुनावमा यही भएको थियो। केही राजनीतिक विचारकहरू एवं राजनेताहरूले यो सुझाव दिएका छन् कि जस दलको संमतिदेखि सरकार चलने छ भनें्यसलाई कमभन्दा कम कुल मतदाताहरूको बहुसङ्ख्याको समर्थन त प्राप्त हुनु नैं चाहिन्छ। यसै लक्ष्यलाई ध्यानमा राखेर निर्वाचन प्रणालीमा केही सुधार सुझाये गए छ। पुनरावर्तित गुप्त मतदान-प्रणाली यी सुधारहरू मध्येको एक छ। सबैभन्दा सरल तरीका त्यो छ जसको प्रयोग विधान सभाहरू द्वारा गरिने चुनावमा उदाहरणार्थ, अमेरिकाका दलीय सम्मेलन द्वारा राष्ट्रपति एवं माथिाष्ट्रपति पदका लागि खडा हुने आशावारहरूका चुनावमा, गरिन्छ। शलाका पद्धति द्वारा गुप्त मतदानहरूको शृङ्खला तबसम्म चलती रहन्छ जबसम्म कुनै आशावार पडे भए समस्त मतहरू मध्येको एकान्तत: सर्वाधिक मत प्राप्त छैन गर्न लेता। === द्वितीय गुप्त मतदान === यस अन्तर्गत प्रथम गुप्त मतदानमा कुनै आशावार तब चुना जा सक्छ जब त्यो पडे भए समस्त मतहरू मेदेखि एकान्तता सर्वाधिक मत प्राप्त गर्न ले। यस्तो सम्भव न भएमा नामवापसीका लागि केही समय दिइन्छ। फ्रांसमा यसका लागि एक सप्ताह वा पन्ध्र दिनको समय दिइन्थ्यो। यसका पछि अर्को गुप्त मतदान हुन्छ। यस मतदानमा जस आशावारलाई सर्वाधिक मत प्राप्त हुन्छन् त्यो विजयी हुन जान्छ। यस प्रकार चुनावको परिणाम अतंत: सर्वाधक मत प्राप्त व्यक्तिको विजयको पद्धति (फर्स्ट नजीक्ट द पोस्ट सिस्टम), (अर्थात् द्वितीय मतदान स संपुष्ट प्रथम परिणामको पद्धति)देखि नैं निश्चित हुन्छ। फ्रांसका तृतीय गणतन्त्रका समय यही प्रणाली व्यवहृत हुन्थ्यो। स्पष्टत: भारतमा विधान सभाका निर्वाचन जस्तै ठूला पैमानामा हुने चुनावहरूमा यस प्रणालीको प्रयोग गर्न सकिंदैन। === वैकल्पिक मत === प्रत्येक निर्वाचक आशावारहरूका नामहरूका सामुन्ने मतपत्रमा १, २, ३, आदि अंक लेखेर आफ्नो वरीयताका क्रमको सङ्केत गर्न दिन्छ। प्रथम वरीयताहरूको गणना पहल्लाएर लिए जान्छ। यदि यस गणनामा दुइभन्दा अधिक आशावार आये त जस आशावारलाई प्रथम वरीयताका मत न्यूनतम मिले हुन्छन् त्यसका नाम चुनाव प्रतियोगितादेखि हटा दिइन्छ। यसका पछि मतदाताहरूको द्वितीय वरीयताहरूलाई बचे भए उपयुक्त आशावार वा आशावारहरूमा बाँट दिइन्छ। यस प्रकार निरसन र क्रमिक वरीयताहरूका अन्तरणको प्रक्रिया तबसम्म चलती रहन्छ जबसम्म कुनै आशावार पडे भए कुल मतहरूमा देखि सर्वाधिक मत प्राप्त छैन गर्न लेता। परन्तु जस्तो कि पुनरावर्तित गुप्त मतदान वा द्वितीय गुप्त मतदान प्रणालीमा हुन्छ उत्पन्न हुने प्रत्येक नयाँ स्थितिका सम्बन्धमा विचार विमर्शका लागि समय ले्दै बार-बार वोट दिनु एक कुरा छ र एक यस्ता चयन परिणामका सम्बन्धमा जसलाई पहिलादेखि ठीकठीक छैन जाना जा सकता मतपत्रमा अंक लेखेर एक काल्पनिक निर्णय व्यक्त गर्न दिनु बिलकुल अर्को कुरा छ। यसमा पूरा संदेह बनाएको रहन्छ कि कुनै मतदाता अन्तिम प्रतियोगितामा प्रत्यक्ष चयनको स्थिति आउनमा पनि यसै प्रकार "क"का मुकाबलेमा "ख"लाई नैं वरीयता देता। इस प्रणालीलाई बरीयतामूलक मत प्रणाली पनि भन्दछन्। यसलाई सम्भवत: सर्वप्रथम १७७०मा चेवलियर दिए बोर्दाले प्रस्तावित गरेको थियो। १९३०मा लिवरल पार्टिला ब्रिटेनमा यसलाई सर्वाधिक रूपमा स्वीकार गर्न लिने आग्रह गरेको थियो। आस्ट्रेलियामा पनि केही सङ्घीय एवं राज्यीय चुनावहरूमा यसको प्रयोग गरिन्छ। === कमीहरू एवं उनको टाडा गर्नका उपाय === "सर्वाधिक मतप्राप्त व्यक्तिको विजयको प्रणाली" प्राय: सदैव नैं सबैभन्दा ठूला दलहरूका नैं अनुकूल र दुर्बल एवं अल्पसंख्यक दलहरूका प्रतिकूल हुन्छ। आनुयातिक प्रतिनिधित्वको सहारा लागि बिना नैं यस प्रवृत्तिलाई टाडा गर्नका लागि केही भनें रीके सुझाए गए छन् परन्तु यी सारा प्रणालिहरूका प्रयोगका लागि बहुसदस्यीय निर्वाचक क्षेत्र अपेक्षित हुन्छन्।" ==== एकल अहस्तान्तरणीय मत ==== सरलतम विधि यो छ कि प्रत्येक निर्वाचकलाई केवल एक नैं मतपत्र दिइन्छ। मान लिजिये कि कुनै निर्वाचन क्षेत्रलाई चार सदस्य चुनने छन् र कुल १२ हजार मतदाता वोट दिन्छन्। यस्तो स्थितिमा यदि कुनै आशावारलाई २४०१ मतदाताहरूको समर्थन प्राप्त भयो त त्यसको विजय निश्चित छ। विजय दिलाउनने सङ्ख्याको ठेगाना यस सूत्रदेखि लागेको लिइन्छ- इस सूत्रको आविष्कार डÜपले गरेको थियो यस कारण यसलाई डÜप कोटा भन्दछन्। व्यवहारमा स्थिति यो छ कि डÜपकोटादेखि कम मत प्राप्त कर्ता आशावार पनिचुन्नलिया जा सक्छ। जापानमा यो प्रणाली १९०० देखि नैं प्रयोगमा आ रहेका छन्। ==== सीमित मतदान ==== इसे १८३१मा प्रेडले प्रस्तावित गरेको थियो। ब्रिटेनमा १८६७मा सुधार अधिनियम (रिफार्म ऐक्ट)का बन्नका पछि केही समयसम्म यसको प्रयोग भएको थियो, तब उक्त अधिनियम द्वारा ठूला नगरहरूमा धेरै त्रिसदस्यीय निर्वाचक क्षेत्र बनाएको दिये गए थिए। प्रत्येक मतदातालाई तीन जग्गाहरूका लागि केवल दुइ वोट दिये गए थिए। यस प्रणालीको व्यावहारिक प्रभाव यो पडा थियो कि प्रतिनिधित्वलाई विभाजित गरी दिओस्नका लागि पार्टिहरूमा सौदेबजी हुने लगी र यस्ता आशावार छटने लागोस्, जसको विजयको कुनै सम्भावना थिएन। ==== संभूत मतदान (क्यूमूलेटिव वोट) ==== यो प्रणाली १९५३मा प्रकाशमा आयी। यसमा मतदातालाई चुनाव क्षेत्रमा जति जग्गाहरू हुन्छन् त्यति वोट दे दिइन्छ र त्यसलाई यसको स्वतन्त्रता हुन्छ कि त्यो चाहे त आफ्नो सारे वोटहरूलाई कुनै एक आशावारका पक्षमा डाल दे अथवा आफ्नो इच्छानुसार अन्य आशावारहरूलाई बाँट दे। यस प्रणालीमा मतदाताहरूलाई अधिक महत्त्व प्राप्त हुन जान्छ। कहिले कहिले अल्पसंख्यकहरूको प्रतिनिधित्व पृथक निर्वाचन प्रणाली द्वारा प्राप्त गरिन्छ। अङ्ग्रेजी शासनकालमा भारतमा यही गरिएको थियो। मुसलमान मानिस हिन्दुहरूदेखि अलग आफ्नो प्रतिनिधि चुनन्थे। यो पनि हुन सक्छ। कि अल्पसंख्यकहरूका लागि केही जग्गाहरू सुरक्षित गर्न दिए जाऐं जस्तो कि भारतमा परिगणित जातिहरू एवं कबीलोका लागि गरिएको छ। ==समानुपातिक प्रतिनिधित्व == {{मुख्य|समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली}} ''सर्वाधिक मत प्राप्त व्यक्तिको विजय'' प्रणालीको अनुसरण सामान्यत: एक सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्रमा नैं हुन्छ जब कि आनुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीका लागि बहु सदस्यीय निर्वाचन क्षेत्र अपेक्षित हुन्छन्। एक नैं जग्गा आनुपातिक रूपमा विभाजित छैनको जा सकती। कुनै निर्वाचनक्षेत्रमा प्रत्येक आशावारका लागि अथवा आशावारहरूलाई खडा गर्न पार्टीका लागि पडे वोटका अनुपातमा नैं जग्गाहरू निर्धारित गरिन्छन्। आनुपातक प्रतिनिधित्व मुख्यत: दुइ प्रकारका हुन्छन् : (१) एकल हस्तान्तरणीय वोट र (२) सूची प्रणाली। यी दुइटै प्रकारका पनि अनेक रूप हुन्छन्। यी एक अर्कासित पनि मिल्यो दिए जा सक्छ अथवा "फस्र्ट नजीक्ट द पोस्ट प्रणालीमा पनि यिनको मिश्रण गर्न सकिन्छ।" === एकल हस्तान्तरणीय वोट === इस प्रणालीको आविष्कार यूरोपमा आधुनिक दलीय संघटनका विकासका पूर्व नैं भइसकेको थियो। १९ौं शताब्दीका उत्तरार्धमा नैं सार्वभौम मताधिकारको मांग जोरहरूदेखि हुने लगी थियो। यस मांगको प्रतिरोध गरेनन् सकिन्थ्यो। परन्तु राजनेता "बहुसंख्यकहरूका अत्याचार"का प्रति संशक थिए। ती अल्पसंख्यकहरूको तथा तिनको हितहरूको रक्षा गर्नु चाहन्थे। यसै उद्देश्यदेखि १८५७मा उदारदलीय डेनिश राजनीतिज्ञ सी. जी. आंड्रास र लण्डनका बैरिस्टर टामस हेरले यस प्रणालीको आविष्कार गरे। यस प्रणालीलाई ख्याति मिली किनभनें ब्रिटिश उदारतावादका बौद्धिक नेता जन स्टुअर्ट मिलले यस प्रणालीलाई स्वीकार गर्न लिया र १८६१मा प्रकाशित आफ्नो प्रसिद्ध ग्रन्थ "रिप्रेजहरूटेटिव गवर्नमाट" (प्रातिनिधिक शासन)मा यसमाथि विचार गरे। इस प्रणालीका अन्तर्गत चाहे जति पनि सीटहरू हो मतदातालाई केवल एक नैं वोट प्राप्त हुन्छ। त्यो आशावारका नामका अघि १, २, ३, ४ आदि अंक लेखेर विभिन्न आशावारहरूका प्रति आफ्नो वरीयताको सङ्केत गर्दो आफ्नो वोट दिन सक्छ। यसलाई एक उदाहरणदेखि स्पष्ट गर्न दिनु ठीक हुनेछ। मान लीजिए कि एक चार सदस्यहरू वाला निर्वाचनक्षेत्र छ। यसमा कुल १२ हजार वोट पडे। डÜप कोटाका अनुसार जसलाई कमभन्दा कम २४०१ प्रथम वरीयताहरूका वोट प्राप्त हो जाऐं त्यसका निर्वाचित हो जाना निश्चित छ। अब मान लीजिए कि मैदानमा ९ आशावार छन् र यीबाट केवल दुइलाई नैं डÜप कोटा भन्दा अधिक मत मिल्दछन्- एकलाई २४५१ र अर्कालोई २४८१; बचे भए वोट शेष आशावारहरूमा बँट जान्छन्। प्रथम गणनामा उक्त दुइटै आशावार निर्वाचित घोषित गरिदिए जान्छन्। यसका पछि अर्को गणना हुनेछ। द्वितीय गणनामा न्यूनतम वोट प्राप्त गर्ने आशावारलाई मैदानदेखि हटा दिए जा सक्छ र निरस्त प्रत्याशीको द्वितीय वरीयताहरू तथा दुइटै विजयी प्रत्याशिहरूका अतिरिक्त मतपत्र शेष आशावारहरूलाई हस्तान्तंरित गर्न सकिन्छ। अर्को तरीका यो छ कि तिनको सबै मतदाताहरूको द्वितीय वरीयताहरू देख लिए जाऐं, शेष आशावारहरूमा देखि प्रत्येकलाई प्राप्त कुल वोट गिन लागि जाऐं र प्रत्येकलाई मिले कुल वोटको भाग दे दिए जाए। (अतिरिक्त वोट श्र् विजयी आशावारलाई मिले कुल वोट) यस प्रकार दुइटै आशावारहरूमा देखि जसलाई पनि डÜप कोटा मिल जाए त्यसलाई निर्वाचित घोषित गरिदिए जाए। वोटहरूको गणना यसै प्रकार तबसम्म चलती जाएगी जबसम्म सबै सीटहरूका लागि डÜप कोटा प्राप्त गर्ने आशावार न मिल जाऐं। इसका उद्देश्य प्रत्येक वोटलाई एक मूल्य प्रदान गर्नु छ। आयरल्यान्ड र टसमानियाका गणतन्त्रहरूमा मुख्य प्रातिनिधिक सभाका चुनावहरूका लागि यसै प्रणालीको उपयोग गरेरिएको छ। आस्ट्रेलिया र न्यू साउथवेल्सका द्वितीय सदनहरू (सेकंड चैंबर्स)का चुनावमा पनि यसको उपयोग हुन्छ। भारतमा पनि विधान परिषदहरू (उच्च सदनों)का सदस्यहरूका चुनावमा यही प्रणाली अपनायी जान्छ। === सूची प्रणाली === आनुपार्तिक प्रतिनिधित्वको यो अर्को प्रकार छ। यसका अन्तर्गत प्रत्येक मतदातादेखि भनिन्छ कि त्यो व्यक्तिगत आशावारहरूमा चुनाव न गरेर आशावारहरूको ती सूचिहरूमा चुनाव गरे जो विभिन्न दलहरू वा संघटनहरू द्वारा प्रस्तुत गरिएका हुन्। बेलिजयममा १८९९मा यही तरीका अपनाइएको थियो। हाल्याण्ड डेन्मार्क, नार्वहरू, स्वीडन, फिनल्यान्ड, फ्रांस, पश्चिमी जर्मनी र इटलीमा पनि यही तरीका प्रचलित छ। इस प्रणालीका विभिन्न रूप हुन्छन्। यहाँ दुइ प्रमुख रूपहरूमा विचार गरिंदैछ। इनमध्येको एकलाई "सर्वोच्च औसत द्वारा आनुपातिक प्रतिनिधित्व" भन्दछन्। बेलजियमका डी" हाँटले यसको उद्भावन गरेको थियो, यसै कारण यसलाई डी, हाँटको नियम पनि भन्दछन्। सीटहरूको बटवारा एक-एक गरेर हुन्छ। यदि कुनै आशावारलाई सम्बन्धित सीट मिल गयी त प्रत्येक सीटका लागि प्राप्त सर्वाधिक औसत मतपत्र पानेवाला प्रत्येक आशावार सूचीमा स्थान पिन्छ। यस परिणामलाई प्राप्त गर्ने सूत्र यो छ कि प्रत्येक विनिधानका अवसरमा प्रत्येक सूचीका कुल आरम्भिक वोट तबसम्म प्राप्त सीटहरूको सङ्ख्यादेखि एक अधिक द्वारा विभक्त गरिदिए जान्छन्। प्रथम विनिधान (बंटवारा)का समय प्रत्येक सूचीका लागि विभाजक, हुन्छ। र यसै कारण सूचिहरूका आरम्भिक वोट नैं औसत हुन्छन्। द्वितीय विनिधानका समय विजयी सूचीको विभाजक २ हुनेछ जब कि शेषको विभाजक १ नैं रहन्छ। यसै प्रकार तेस्रो र चौथो विनिधानका समय पनि सीटहरूको बँटवारा गरिन्छ। अर्को विधि "महत्तम शेष" द्वारा आनुपातिक प्रतिनिधित्व भन्दछन्। यसमा निर्वाचनलब्धिको हिसाब पडे भए कुल वोटहरूको सङ्ख्यालाई नियत सीटहरूको सङ्ख्यादेखि विभाजित गरेर लागेको लिइन्छ। फेरि प्रत्येक सूचीलाई त्यति नैं स्थान दे दिए जान्छन् जति बार उक्त लब्ध सङ्ख्या प्रत्येक सूचीमा आयी हुन्छ। यदि यसका पछि पनि केही सीटहरू बच जाती होउन् त तिनको विनिधान प्रत्येक सूचीका आंरभिक वोटहरूदेखि ती वोटहरू को, जसको लब्धि द्वारा कुनै एक वा अनेक सीटहरूलाई प्राप्त गर्नमा त्यो उपयोग गर्न चुकी छ, निकालेर बचे भए वोटहरूको सङ्ख्याका विस्तारका अनुसार आनुक्रमिक गतिदेखि गर्न दिइन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मतदान]] *[[मताधिकार]] == बाह्य कडीहरू == === General === * [http://www.aceproject.org ACE Electoral Knowledge Network] Expert site providing encyclopedia on Electoral Systems and Management, country by country data, a library of electoral materials, latest election news, the opportunity to submit questions to a network of electoral experts, and a forum to discuss all of the above * [http://www.idea.int/publications/esd/index.cfm A handbook of electoral system Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224082449/http://www.idea.int/ |date=2009-12-24 }} from [http://www.idea.int International IDEA] * [http://www.accuratedemocracy.com/ Accurate Democracy]: electoral and legislative voting rules * [https://electowiki.org/wiki/Election-methods_mailing_list Election methods list] A mailing list for technical discussions about election methods. * [https://electowiki.org/wiki/Main_Page Electowiki] A wiki that focuses on voting theory. * [http://condorcet.org/emr/index.shtml Election methods resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131223132/http://condorcet.org/emr/index.shtml |date=2009-01-31 }}. Concise definitions of various methods. * [http://www.nationalbrainstorm.org National Brainstorming project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151101195143/http://www.nationalbrainstorm.org/ |date=2015-11-01 }} Canadian site. * [http://m-schulze.webhop.net/votedesc.pdf Descriptions of Single-Winner Voting Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205234626/http://m-schulze.webhop.net/votedesc.pdf |date=2009-02-05 }} Paper by Warren D. Smith. * [http://theorem.ca/~mvcorks/code/voting_methods.html Evaluating Voting Methods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060821122140/http://theorem.ca/~mvcorks/code/voting_methods.html |date=2006-08-21 }} by Matt Corks * [http://dmoz.org/Society/Politics/Campaigns_and_Elections/Voting_Systems/ Open Directory Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618204119/http://dmoz.org/Society/Politics/Campaigns_and_Elections/Voting_Systems/ |date=2006-06-18 }} category on voting systems * [http://www.openstv.org/ OpenSTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501083720/http://www.openstv.org/ |date=2009-05-01 }} Software for computing a variety of voting systems including IRV, STV, and Condorcet. * [http://userfs.cec.wustl.edu/~rhl1/rbvote/ Ranked Ballot Voting Methods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216154315/http://userfs.cec.wustl.edu/~rhl1/rbvote/ |date=2008-12-16 }}: tutorial, evaluation, and calculator * [https://web.archive.org/web/20020817075452/http://www.maa.org/editorial/knot/LiberalArts.html Student's Social Choice] by Alex Bogomolny. Illustrates various concepts of choice using [[Java applet]]s. * [http://xaravve.trentu.ca/pivato/Teaching/voting.pdf Voting, Arbitration, and Fair Division] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912101134/http://xaravve.trentu.ca/pivato/Teaching/voting.pdf |date=2009-09-12 }} by Marcus Pivato. * [http://bolson.org/voting/ Voting and Election Reform]: election calculator and other resources * [http://pj.freefaculty.org/Ukraine/PJ3_VotingSystemsEssay.pdf Voting Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218232110/http://pj.freefaculty.org/Ukraine/PJ3_VotingSystemsEssay.pdf |date=2008-12-18 }} by Paul E. Johnson. A textbook-style overview of voting methods and their mathematical properties. * [http://www.votingmachinesprocon.org/votingsystems.htm U.S. Voting System Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509063831/http://www.votingmachinesprocon.org/votingsystems.htm |date=2008-05-09 }} * [http://dca.tufts.edu/features/aas A New Nation Votes: American Elections Returns १७८७–१८२५] * [http://logicracy.org/ Logicracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220213240/http://www.logicracy.org/ |date=2008-12-20 }} Freely available on-line referendum engine, competence vs. opinion scatter plots, competence-weighted voting, analysis tools, and fraud reduction methods. * [http://condorcet.org/emr/criteria.shtml Criteria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216040943/http://condorcet.org/emr/criteria.shtml |date=2008-12-16 }} by Blake Cretney * [http://userfs.cec.wustl.edu/~rhl1/rbvote/eval.html Evaluation of ranked ballot voting methods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216154319/http://userfs.cec.wustl.edu/~rhl1/rbvote/eval.html |date=2008-12-16 }} by Rob LeGrand * [http://fc.antioch.edu/~james_green-armytage/voting.htm Voting Methods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514204707/http://fc.antioch.edu/~james_green-armytage/voting.htm |date=2006-05-14 }}: Tutorial and essays by James Green-Armytage * [http://www.minorityrights.org/?lid=1075 Electoral systems and the protection and participation of minorities], report by [[Minority Rights Group]], २००६ === Advocacy === * [http://approvalvoting.org/ Citizens for Approval Voting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216150349/http://approvalvoting.org/ |date=2008-12-16 }} * [http://rangevoting.org/ Center for Range Voting] [http://rangevoting.org/MotPlusMenu.html CRV simplified entry page] * [http://fairvote.org/ Center for Voting and Democracy] Advocates using IRV in the United States. * [http://LocalParty.Org/ California LocalParty.Org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826235612/http://localparty.org/ |date=2019-08-26 }} Advocates proportional elections in local elections. * [http://condorcet.org/ condorcet.org] Advocates Condorcet voting and provides links to vote-tallying software. * [http://www.deborda.org The De Borda Institute] A Northern Ireland-based organisation promoting inclusive voting procedures * [http://www.discover.com/issues/nov-00/features/featbestman/ May the Best Man Lose]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205123925/http://www.discover.com/issues/nov-00/features/featbestman/ |date=2007-02-05 }} A Discover article on Approval voting and the Borda Count, by Dana Mackenzie. === Research papers === * [http://www.mfo.de/programme/schedule/2004/11b/OWR_2004_14.pdf Analysis and Design of Electoral Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070306/http://www.mfo.de/programme/schedule/2004/11b/OWR_2004_14.pdf |date=2006-06-23 }} Proceedings of a seminar at the Mathematical Research Institute at Oberwolfach, Germany. * [http://home.uchicago.edu/~rmyerson/research/perspec.pdf Analysis of Democratic Institutions: Structure, Conduct and Performance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070300/http://home.uchicago.edu/~rmyerson/research/perspec.pdf |date=2006-06-23 }} An article by Roger B. Myerson that analyzes voting systems economically. * PhD seminar on [http://faculty.fuqua.duke.edu/~rnau/choice/choice09.pdf Choice Theory] by Robert Nau. * [http://www-2.cs.cmu.edu/~conitzer/MLEvotingUAI05.pdf Common Voting Rules as Maximum Likelihood Estimators] by Vincent Conitzer and Tuomas Sandholm. * [http://www.citizensassembly.bc.ca/resources/submissions/csharman-10_0409201706-143.pdf A New Monotonic and Clone-Independent Single-Winner Election Method] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070300/http://www.citizensassembly.bc.ca/resources/submissions/csharman-10_0409201706-143.pdf |date=2006-06-23 }} by Markus Schulze ([http://lists.gnu.org/archive/html/demexp-dev/2003-09/pdflQW7IlpAfC.pdf mirror१] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219080750/http://lists.gnu.org/archive/html/demexp-dev/2003-09/pdflQW7IlpAfC.pdf |date=2006-02-19 }}, [http://www.mcdougall.org.uk/VM/ISSUE17/I17P3.PDF mirror२]). Introduces the [[Schulze method]] and its use in the [[Debian]] project. * [http://www.cs.princeton.edu/~elkind/hybrid.pdf Hybrid Voting Protocols and Hardness of Manipulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070303/http://www.cs.princeton.edu/~elkind/hybrid.pdf |date=2006-06-23 }} by Edith Elkind and Helger Lipmaa. * [http://www.hss.caltech.edu/Events/SCW/Papers/merlv.pdf On the impact of indifferent voters on the likelihood of some voting paradoxes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070300/http://www.hss.caltech.edu/Events/SCW/Papers/merlv.pdf |date=2006-06-23 }} by Vincent Merlin and Fabrice Valognes. * [http://personal.lse.ac.uk/DOWDING/Files/Manipulaiton_web_04_05.pdf In Praise of Manipulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070311/http://personal.lse.ac.uk/DOWDING/Files/Manipulaiton_web_04_05.pdf |date=2006-06-23 }} by Martin van Hees and Keith Dowding. Examines strategic voting from an ethical point of view. * [http://www-2.cs.cmu.edu/~conitzer/tweakIJCAI03.pdf Universal voting protocol tweaks to make manipulation hard] by Vincent Conitzer and Tuomas Sandholm. * [http://www.pubchoicesoc.org/papers2005/Moser.pdf Voting by Adaptive Agents in Multi-candidate Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623070301/http://www.pubchoicesoc.org/papers2005/Moser.pdf |date=2006-06-23 }} by Scott Moser. * [http://math.temple.edu/~wds/homepage/rangevote.pdf Range Voting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326062716/http://math.temple.edu/~wds/homepage/rangevote.pdf |date=2009-03-26 }} by Warren D. Smith. After the mathematical advocacy of Range Voting, there is a good monte-carlo comparison of voting systems in virtual elections, which, despite a rudimentary approach to strategy and polling, gives interesting best-case (honest) and worst-case (overstrategic) [[Social welfare function|social utilities]] for various systems. * [http://web.cs.gc.cuny.edu/~kgb/docs/sincvote.pdf Safe Votes, Sincere Votes and Strategizing] by Rohit Parikh and Eric Pacuit. {{निर्वाचन प्रणाली}} [[श्रेणी:लोकतन्त्र]] 96gnb8bfvzh5hjqlm0f3fr3uab4fhq3 0 49504 1362490 1343971 2026-06-20T07:45:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362490 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = सायला लाभेअक्स | image= Shayla LaVeaux 1.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1969|12|27}} | birth_place = [[डैनवर कोलेराडो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft = 5|in = 2}} | weight = {{convert|110|lb|kg|abbr=on}} | eye_color = निलो | hair_color = Blonde | ethnicity = काकेशियन | alias = शैल ला वेओ, शैल लरेन्स, द कोल्हर, इटालियन मैडेन | number_of_films = ३१५ अभिनेत्रीको रूपमा (आइएएफडिको अनुसार) | website = http://www.shayla.com http://www.shaylavision.com (official blog) | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''सायला लाभेअक्स''' (जन्म २७ डिसेम्बर १९६९) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्र]] अभिनेत्री तथा कानुक नतर्की हुन । ==अवार्डहरू== *१९९४ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] - स्टारलेट अफ द एयर<ref name='XRCO'>{{cite news | title=Past XRCO Winners | url=http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html | accessdate=2008-05-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720064751/http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html |date=2011-07-20 }}</ref> * १९९४ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] - बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref name='AVN'>{{cite news | title=Past AVN Award Winners | url=http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners | accessdate=2008-05-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001081218/http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners |date=2009-10-01 }}</ref> * १९९४ एडम फिल्म वर्ल्ड - बेस्ट न्यु स्टारलेट * २००२ [[एभिएन हल अफ फेम]]<ref name='AVN HOF'>{{cite news | title=AVN Hall of Fame | url=http://www.avnawards.com/index.php?content=halloffame | accessdate=2008-05-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929000916/http://www.avnawards.com/index.php?content=halloffame |date=2007-09-29 }}</ref> * २००८ [[एक्सआरसीओ हल अफ फेम]]<ref name='XRCO2008'>{{cite news | title=XRCO Announces 2008 Award Winners | url=http://business.avn.com/articles/29952.html | accessdate=2008-05-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805095953/http://business.avn.com/articles/29952.html |date=2009-08-05 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == * {{official website|http://www.shayla.com}} * {{IMDb name|0491813|Shayla LaVeaux}} * {{iafd name|id=SLaVeaux|gender=female|name=Shayla LaVeaux}} * {{afdb name|id=81|gender=female|name=Shayla LaVeaux}} {{Commons category|Shayla LaVeaux|{{pagename}}}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Laveaux, Shayla | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = 1969-12-27 | PLACE OF BIRTH = [[Denver, Colorado]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|U.S.]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Laveaux, Shayla}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा जन्म]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला कामुक नर्तकहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} 2lql82oe8mcj5yb1ksjclfe3tfqpz56 0 49509 1362445 1324585 2026-06-20T03:38:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362445 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = रेबेका लिनारेस | image = Rebeca Linares at AVN Adult Entertainment Expo 2009.jpg | caption = <small>एभिएन एडल्ट इन्टरटेन्टमेन्ट एक्सपो २००९</small> | birth_name = भेरोनिका लिनारेस | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1983|6|13}}<ref name=IAFD>{{Iafd name|RebecaLinares|f|Rebeca Linares}}. Retrieved on 2007-11-22.</ref> | birth_place = [[सान सेबास्तियन]], ब्यास्क काउन्टी, [[स्पेन]]<ref name="IAFD"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|metre=1.60}} | weight = {{convert|51|kg|lb|abbr=on}} | eye_color = खैरो | hair_color = कालो | ethnicity = बस्क | alias = रेबेका लिनारेस | number_of_films = ३५२ (आइएएफडी अनुसार)<ref name=IAFD /> | website = http://www.rebecalinaresxxx.com/ | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''रेबेका लिनारेस''' (१३ जुन १९८३) स्पेनी [[अश्लील चलचित्र]] अभिनेत्री हुन्। उनि आफ्नो रङ्गमञ्च नाम ''भेरोनिका लिनारेस''को नामले लोकप्रिय छिन्। उनको जन्म [[स्पेन]]को [[ब्यास्क काउन्टी (स्वायत्त समुदाय)|ब्यास्क प्रदेश]]मा अवस्थित [[सान सेबास्तियन]] सहरमा भएता पनि उनी धेरै वर्षसम्म [[बार्सिलोना]]मा बसिन्।<ref>Black, Drew (2007-08-14). [http://blog.adultdvdtalk.com/2007/08/rebeca_linares_hola_chica.html Rebeca Linares Audio Interview]. Blog.adultdvdtalk.com. Retrieved on 2012-01-07.</ref> ==पुरस्हकाररू== *२००७ [[एफआइसिइबी]] निन्फा – उत्कृष्ट अभिनेत्री – ''इन्इडोन गर्ल''<ref>{{cite news |author=Adams, Eddie |title=Evil Angel Wins Eight Awards at Barcelona’s NINFA Awards |work=Adult Video News |url=http://business.avn.com/articles/video/Evil-Angel-Wins-Eight-Awards-at-Barcelona-s-NINFA-Awards-26360.html |date=2007-10-14 |accessdate=2007-10-14}}</ref> *२०१० [[एभिएन पुरस्कार]] – बेस्ट थ्री-वे सेक्स सिन – ''टोरी ब्ल्याक इज प्रिटी फिल्थी''<ref name=avn10win>{{cite web |title=2010 AVN Award Winners Announced |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/2010-AVN-Award-Winners-Announced-378238.html |date=2010-01-10 |accessdate=2010-01-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509061055/http://business.avn.com/articles/2010-AVN-Award-Winners-Announced-378238.html |date=2010-05-09 }}</ref> ==छानिएका चलचित्रहरू== {| class="wikitable" |- style="background:#B0C4DE;" ! वर्ष ! चलचित्र |- | rowspan="3"| २००६ ||''एस क्लिभेज ८'' |- |''ब्ल्याक कक एडिक्सन २'' |- |''एन्जल्स अफ डेब्युचेरी ६'' |- | rowspan="3"| २००७ ||''एस्लिन एण्ड फ्रेन्ड्स १'' |- |''दिस बट्स ४ यु ३'' |- |''एनल क्रिम पाई एसल्ट'' |- | rowspan="5"| २००८ ||''विमिन सिकिङ विमिन ४०'' |- |''[[होमो इरेक्टस (चलचित्र)|होमो इरेक्टस]]'' |- |''रिबेका लिन्यारेस र'' |- |''एनल्ली योर्स लभ रिबेका लिनरेस'' |- |''एप्रेन्टस ८'' |- | rowspan="3"| २००९ ||''एनल एस्पिरेसन ९'' |- |''स्विमसुट क्यालेन्डर गर्ल्स ३: ल्याटिन एडिसन'' |- |''चिटिङ हलिवुड वाइभ्स'' |- | rowspan="2"| २०१० ||''द डेभिल्स इन मिस जोन्स: द रिसरेक्सन'' |- |''डिजेल्स डङ्ग्स ११'' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |commons=Rebeca Linares |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |display=रेबेका लिनारेस }} * {{official website|http://www.rebecalinaresxxx.com}} * {{IMDb name|1953416|Rebeca Linares}} * {{iafd name|id=RebecaLinares|gender=female|name=Rebeca Linares}} * {{Egafd name|r0239|Rebeca Linares}} * {{afdb name|id=35976|gender=female|name=Rebeca Linares}} * {{Myspace|rebecalinares}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Linares, Rebecca | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = June 13, 1983 | PLACE OF BIRTH = [[San Sebastián]], [[Basque Country (autonomous community)|Basque Country]], [[Spain]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Linares, Rebecca}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:स्पेनी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 65wqt7f5w31gtrqy9s2xkpmsvz87ep4 0 49551 1362530 1324587 2026-06-20T09:47:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362530 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = हेइडी मेने | gender = female | image= Heidi Mayne at AVN Adult Entertainment Expo 2008 1.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1979|09|27}}<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio Heidi Mayne | publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=HeidiMayne/gender=f/Heidi-Mayne.htm| accessdate = 2010-01-09 }}</ref> | birth_place = [[चेरी हिल,न्यू जर्सी]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संराअ]]<ref name="iafd"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|134|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd"/> | eye_color = | hair_color = गोरो | ethnicity = काकेशियन | alias = हेइडी मेने, हेइडी<ref name="iafd"/> | number_of_films =९३ (per IAFD) | website = http://www.xxxheidimayne.com | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} {{eng}} '''हेइडी मेने''' (जन्म १ सेप्टेम्बर १९८३) अमेरिकि [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा कामुक नर्तकी हुन ।<ref name=Vegas>{{cite web| title = Heidi Mayne in Vegas| publisher = XBiz.com| url = http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=96356&mi=all&q=Heidi+Mayne| date = 2008-07-10| accessdate = 2008-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109121430/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=96356&mi=all&q=Heidi+Mayne |date=2012-01-09 }}</ref> ==अवार्डहरू== *२००९ [[AVN Award]] winner – Best Group Sex Scene – ''Icon''<ref name=avnwin09>{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-11| date = 2009-01-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> *२००९ AVN Award nominee – Most Outrageous Sex Scene - ''Wedding Bells Gang Bang २''<ref name=avn09>{{cite web | title =Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards | publisher = AVNAwards.com|format=PDF| url = http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf | date =2008-11-25| accessdate = 2008-11-30 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}}</ref> *२०१० AVN Award nominee - Best All-Girl Group Sex Scene - ''Big Toy Orgy''<ref name=avnnominated10>{{cite web| title = 2010 NOMINEES| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-25| date = 2009-11-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commons category|Heidi Mayne}} * {{official website|http://www.xxxheidimayne.com}} * {{iafd name|id=HeidiMayne|gender=female|name=Heidi Mayne}} * {{afdb name|id=44899|gender=female|name=Heidi Mayne}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Mayne, Heidi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = September 27, 1979 | PLACE OF BIRTH = [[Cherry Hill, New Jersey]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|United States]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Mayne, Heidi}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} d617ioeg7g0t9noy7yfn2uom538f7ty 0 49570 1362455 1229751 2026-06-20T04:20:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362455 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = लिन्ड्से मिडोस | image = Lindsay Meadows on set Look Who is Watching 1.jpg | caption = २००७ मा चलचित्र सेटमा लिन्ड्से मिडोस। | birth_name = | birth_date = {{birth date|1982|4|10}}<ref name="iafd"/> | birth_place = [[क्लिभल्याण्ड, ओहायो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio Lindsey Meadows | publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=LindsayMeadows/gender=f/Lindsey-Meadows.htm| accessdate = 2008-10-12 }}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=0}}<ref name="iafd"/> | weight = | eye_color = | hair_color = खैरो | ethnicity = [[जर्मनी]], [[हङेगेरियन]], [[आइरिस]] | alias = | number_of_films = १३० | website = | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''लिन्ड्से मिडोस''' (जन्म १० अप्रिल १९८२) एक अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन ।<ref name="iafd"/> ==अवार्डहरू== *२००८ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] (''मनोनित'') – अनसङ्ग स्टारलेट अफ द एयर<ref name=avn08>{{cite web | title = AVN Award Nominees | publisher = AVNAwards.com|author=| url = http://www.avnawards.com/index.php?content=nominees | date =| accessdate = 2007-12-18 }}</ref> *२००८ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट पिओभी सेक्स सिन – ''पिओभी पर्भर्ट ७''<ref name=avn08/> *२००८ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट पिओभी सेक्स सिन – ''फ्रेस मिट २३''<ref name=avn08/> *२००८ [[फेम अवार्ड]] (''फाइनलिस्ट'') – मस्ट अनरेटेड स्टार<ref name=fame08nom>{{cite web| title = 2008 F.A.M.E. Awards Finalists Announced| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/29854.html| accessdate = 2009-08-11| date = 2008-04-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918132808/http://business.avn.com/articles/29854.html |date=2009-09-18 }}</ref> *२००९ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट मुख मैथुनको दृश्य – ''ट्रिस्टान टर्मिनोज एक्स्पर्ट गाइड टु ओरल सेक्स २: फेलासियो''<ref name=avn09>{{cite web|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards|publisher=AVNAwards.com|format=PDF|url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|date=2008-11-25|accessdate=2008-11-26|archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203003734/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2008-12-03 }}</ref> *२००९ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट थ्री-वे सेक्स सिन – ''स्विट ३''<ref name=avn09/> *२००९ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – अनसङ्ग स्टारलेट अफ द एयर<ref name=avn09/> *२००९ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] (''मनोनित'') – अनसङ्ग साइरन<ref name=xrco09nom>{{cite web| title = XRCO Names 25th Annual Award Nominees| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/34549.html| accessdate = 2009-08-11| date = 2009-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301185534/http://business.avn.com/articles/34549.html |date=2009-03-01 }}</ref> *२०१० एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री – ''द प्रिन्स अफ लस्ट''<ref name=avnnom10>{{cite web| title = 2010 Nominees| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}</ref> *२०११ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट सामुहिक यौन दृश्य – ''आउट नम्बर्ड ५''<ref name=avn11nom>{{cite web| title = Nominations for the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| format = PDF| url = http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| accessdate = 2010-11-23| archiveurl = http://web.archive.org/web/20101215000902/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| archivedate = 2010-12-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215000902/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |date=2010-12-15 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * {{IMDb name|2351030|Lindsey Meadows}} * {{iafd name|id=LindsayMeadows|gender=female|name=Lindsey Meadows}} * {{afdb name|id=42400|gender=female|name=Lindsey Meadows}} {{Commonscat|Lindsey Meadows}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Meadows, Lindsey | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = April 10, 1982 | PLACE OF BIRTH = [[Cleveland, Ohio]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|United States]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Meadows, Lindsey}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} de7pgteb95p6elg9wju4l0fiv05dxj5 0 49698 1362396 1343975 2026-06-19T22:44:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362396 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०१२}} {{Infobox adult biography | name = ब्रि ओल्सन | image= Bree Olson at AVN Adult Entertainment Expo 2011 2.jpg | caption = २०११ मा ब्रि ओल्सन | birth_name = राचेल मारिया अबर्लिन<ref name=ABCNews/><ref name="crimesider" /> | birth_date = {{Birth date|1986|10|7}}<ref name=iafd>{{cite web |url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=BreeOlson/gender=f|title= Bree Olson|publisher=IAFD|accessdate=2009-10-28}}</ref> | birth_place = [[हस्टन]], [[टेक्सस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name=iafd/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=3}}<ref name=iafd/> | weight = {{convert|120|lb|kg|abbr=on}}<ref name=iafd/> | eye_color = खैरो | hair_color = Blonde | ethnicity = | alias = Bree Olsen | number_of_films = २३४ (आइएएफडी अनुसार) | website = http://www.breeolson.com | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''राचेल मारिया अबर्लिन'''<ref name=ABCNews>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/charlie-sheen-opens-relationship-goddesses-vow-protect-family/story?id=13022500 |title=Charlie Sheen on 'Goddesses,' Family, Hatred for Chuck Lorre in 'ABC News' Interview|publisher=abcnews.go.com |accessdate=2011-03-01|author=Andrea Canning, Rob Wallace and Lauren Sher|date= 2011-03-01}}</ref><ref name="crimesider">{{cite news|url= http://www.cbsnews.com/8301-504083_162-20030830-504083.html|title= Bree Olson (PICTURES): DUI Charge for Charlie Sheen's Porn Star Pal, Say Reports|last=Edecio Martinez|date= 2011-02-07|work=Crimesider|publisher=CBS News|accessdate=1 March 2011|archiveurl=https://archive.is/84mEw|archivedate=2 January 2013}}</ref> वा '''ब्रि ओल्सन''' (जन्म ७ अक्टोवर १९८६) एक अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==प्रारम्भिक जीवन== ==करियर== ==व्यक्तिगत जीवन== ==अवार्डहरू== * २००७ नाइट मुभ्स एडल्ट इन्टरटेन्टमेन्ट अवार्ड – बेस्ट न्यु स्टारलेट, एडिटर्स च्वाइस<ref name=AVN20071011>[http://business.avn.com/articles/video/2007-NightMoves-Award-Winners-Announced-26278.html "NightMoves Award Winners Announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228202315/http://business.avn.com/articles/video/2007-NightMoves-Award-Winners-Announced-26278.html |date=2012-02-28 }}, By Peter Warren, October 11, 2007, ''[[Adult Video News]]''. Retrieved 2007-12-27.</ref> * २००७ एडल्टकन उत्कृष्ट २० अश्लील चलचित्र अभिनेत्री<ref>{{cite web | title = Adultcon Names Top 20 Adult Actresses Honor Roll | url = http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=88264 | publisher = XBiz | date = 2007-12-27 | accessdate = 2008-01-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005185351/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=88264 |date=2016-10-05 }}</ref> * २००८ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref>{{cite web|url= http://avn.com/video/articles/2759.html|title= 2008 AVN Awards Winners Announced|accessdate= 2008-01-14|author= Jared Rutter|date= 2008-01-12|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]|archiveurl= http://web.archive.org/web/20080404082611/http://www.avn.com/video/articles/2759.html <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate= 2008-04-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404082611/http://www.avn.com/video/articles/2759.html |date=2008-04-04 }}</ref> * २००८ एभिएन अवार्ड – उत्कृष्ट गुदा मैथुनको दृश्य (भिडियो) – ''बिग वेट एसेज १०'' ([[ब्राण्डन आइरन]]सँग)<ref>{{cite web|title=2008 AVN Award Winners|url=http://avnawards.avn.com/past-shows/past-winners/2008/|work=2008 AVN Award Winners|publisher=AVN|accessdate=2 March 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219222939/http://avnawards.avn.com/past-shows/past-winners/2008/ |date=19 December 2010 }}</ref> * २००८ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] – बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref name=xrco>{{cite web | title =XRCO| publisher = XRCO.com| url = http://xrco.com/| accessdate = 2008-02-23}}</ref> * २००८ एक्सआरसीओ अवार्ड – क्रिम ड्रिम<ref name=xrco/> * २००८ [[फेम अवार्ड]] – फेभरेट फेमेल रकी<ref>{{cite web|url= http://avn.com/performer/articles/30630.html|title= 2008 F.A.M.E. Winners Announced at Erotica LA|accessdate= 2008-06-08|author= David Sullivan|date= 2008-06-07|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080609122543/http://www.avn.com/performer/articles/30630.html |date=2008-06-09 }}</ref> * २००८ नाइट मुभ्स एडल्ट इन्टरटेन्टमेन्ट अवार्ड – उत्कृष्ट महिला प्रश्तोता, फ्यान्स च्वाइस<ref>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/32841.html|title= NightMoves Crowns 16th Annual Award Winners|accessdate= 2008-10-15|author= David Sullivan|date= 2008-10-14|publisher= AVN.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227051534/http://business.avn.com/articles/NightMoves-Crowns-16th-Annual-Award-Winners-52771.html |date=2012-02-27 }}</ref> *२००८ [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज अवार्ड]] – बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref name=2008XBiz>{{cite web | title =Web, Studio Winners Announced At XBiz Awards | author=Sherri L. Shaulis | publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/29098.html| date = 2008-02-08| accessdate =2009-08-30 }}</ref> * २००९ एभिएन अवार्ड – बेस्ट न्यु वेब स्टारलेट – BreeOlson.com<ref name=avnwin09>{{cite web |title=2009 AVN Award-Winners Announced |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/34090.html |author=David Sullivan |accessdate=2009-01-11 |date=2009-01-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> * २००९ ट्विस्टिज ट्रिट अफ द एयर<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/Bree-Olson-Named-First-Twistys-Treat-of-the-Year-341354.html|title=Bree Olson Named First Twistys Treat of the Year|last=Edward Duncan|date=2009-06-02|work=AVN|accessdate=28 August 2010}}</ref> * २०१० एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल थ्री-वे सेक्स सिन – ''द एट्थ डे''<ref name=avn10win>{{cite web| title = 2010 AVN Award Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/37142.html| date = 2010-01-10| accessdate = 2010-01-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113093712/http://business.avn.com/articles/37142.html |date=2010-01-13 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist|colwidth=30em}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Bree Olson}} * {{Official website|http://www.breeolson.com/}} * {{MySpace|breeolson9}} * {{twitter|breeolson}} * {{IMDb name|2510013|Bree Olson}} * {{iafd name|id=BreeOlson|gender=female|name=Bree Olson}} * {{afdb name|id=44222|gender=female|name=Bree Olson}} {{Commonscat|Bree Olson}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Olson, Bree | ALTERNATIVE NAMES = Oberlin, Rachel Marie | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = 1986-10-07 | PLACE OF BIRTH = [[Houston]], [[Texas]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Olson, Bree}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एलजिबिटी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} msmc8vv6oj5df9cnefcjvypb5ouxzln 0 49857 1362371 1324592 2026-06-19T21:02:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362371 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०१२}} {{Infobox adult biography | name = प्रिया राय | image = Priya Rai 2009.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1977|12|25}} | birth_place = [[नयाँ दिल्ली]], [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]]<ref name=iafd>{{iafd name|id=PriyaRai/gender=f/Priya-Rai|name=Priya Rai}}</ref> | death_date = | death_place = | nationality = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=3}}<ref name=iafd/> | weight = {{convert|98|lb|kg|abbr=on}} | eye_color = [[आँखाको रंग|Brown]] | hair_color = कालो | ethnicity = [[भारतीय]]<ref name="AVN Interview" /> | alias = Priya Anjali Rai{{br}}Priya Rai Anjali | number_of_films = ८० (per IAFD)<ref name="iafd"/> | website = http://www.priyaanjalirai.com/ | spelling = US <!-- for color instead of colour --> }} '''प्रिया राय''' (जन्म २५ डिसेम्बर १९७७) एक भारतीय-अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==प्रारम्भिक जीवन तथा करियर== प्रिया रायको जन्म [[भारत]]को [[नयाँ दिल्ली]]मा भयो र उनी दुई वर्षको उमेरमा आफ्ना बाबुआमासँग अमेरिका गईन ।<ref name="aboutme">[https://web.archive.org/web/20080801064232/http://www.priyarai.com/common/themes/prai2/x.asp?afid=&hid=PR&c=/about/aboutme.html Official : About me]</ref> उनले मोडेलिङबाट करियरको शुरुवात गरिन । उनी २००७ मा [[अश्लील चलचित्र]] क्षेत्रमा प्रवेश गरिन ।<ref name="bio">{{cite web |url= http://www.club-priyarai.com/biography/ |title= biography }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623101830/http://www.club-priyarai.com/biography/ |date=2012-06-23 }}</ref> उनी अश्लील चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गर्नु पूर्व १२ वर्षसम्म कामित्तेजक नर्तकीको रूपमा काम गरिन ।<ref name="AVN Interview">{{cite web |url= http://avnlive.avn.com/media/59.html |title= AVN Live interview (video) |accessdate= 2009-07-24 |work= [[AVN (magazine)|AVN]] |publisher= |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625012453/http://avnlive.avn.com/media/Fresh-Off-The-Bus-Priya-Rai-66670.html |date=2012-06-25 }}</ref> ==अवार्डहरू== *२००९ [[AVN Award]] for Best All-Girl Group Sex Scene (''Cheerleaders'').<ref>{{cite web |url=http://www.avn.com/porn-stars/59566.html |title=AVN Star:Pyria Rai |accessdate=2009-07-24 |work=[[AVN (magazine)|AVN]] |publisher= |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408071251/http://www.avn.com/porn-stars/59566.html |date=2009-04-08 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://business.avn.com/articles/34090.html |title=AVN winners announced |accessdate=2009-07-24 |work=[[AVN (magazine)|AVN]] |publisher= |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Sister project links |wikt=no |commons=Priya Rai |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no}} * {{official website|http://www.priyaanjalirai.com/}} * {{twitter|priyaanjalirai|Priya Rai}} * {{IMDb name|2864233|Priya Rai}} * {{iafd name|id=PriyaRai/gender=f/Priya-Rai|name=Priya Rai}} * {{afdb name|47689|Priya Rai}} {{Commonscat|Priya Rai}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME =Rai, Priya | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH =1977-12-25 | PLACE OF BIRTH = [[New Delhi]], [[Delhi]], [[भारत|India]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Rai, Priya}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 70qsngilqvxbz5d41gmb2frqm60nywr 0 49879 1362338 1321050 2026-06-19T12:03:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362338 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = निक्की जेन | image= Nikki Jayne, 2009 (cropped).jpg | caption = २००९ मा मियामीमा एक्सोटिकामा निक्की जेन | birth_name = समान्था हेवूड | birth_date = {{birth date|1985|6|10}}<ref name="afdprofile">[http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=46977 Nikki Jayne DVDs, VOD, Blu-Ray Videos at Adult Film Database<!-- Bot generated title -->]</ref> | birth_place = [[विगन]], [[इङ्ल्यान्ड]]<ref name="Nikki Jayne Biography"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=10}} | weight = | eye_color = निलो | hair_color = Platinum Blonde | ethnicity = ककासियन | alias = | number_of_films = २२ (आइएएफडी अनुसार) | website = http://www.nikkijayne.com | spelling = UK<!-- US for color, UK for colour --> }} '''निक्की जेन''' (जन्म १० जुन १९८५<ref name="Nikki Jayne Biography">[http://nikkijayneonline.com/nikki-jayne-biography.php Nikki Jayne Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723165534/http://nikkijayneonline.com/nikki-jayne-biography.php |date=2009-07-23 }}</ref>) [[बेलायती]] [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] '''समान्था हेवूड'''को उपनाम हो । ==अवार्डहरू== * २००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] (''मनोनित'') – बेस्ट न्यू स्टारलेट<ref name=avn09>{{cite web|title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards|publisher=AVNAwards.com|format=PDF|url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|date=2008-11-25|accessdate=2008-11-26|archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203003734/http://www.avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |date=2008-12-03 }}</ref> * २००९ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट डबल पेनेट्रेसन सेक्स सिन – ''द निक्की जेन एक्सपेरिमेन्ट''<ref name=avn09/> * २००९ सिएभीआर अवार्ड (''विजेता'') – ब्लू-रे मुभी अफ द एयर - ''द निक्की जेन एक्सपेरिमेन्ट''<ref name=cavr>{{cite web | title =2008 Season Nominees and Winners | publisher =RogReviews.com | url =http://www.rogreviews.com/enter.asp?r=http://www.rogreviews.com/news/read_article.asp&q=sku=4795 | date =2009-02-26 | accessdate =2009-02-26 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *२००९ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] (''मनोनित'') – न्यु स्टारलेट <ref name=xrco09nom>{{cite web| title = XRCO Names 25th Annual Award Nominees| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/34549.html| accessdate = 2009-08-11| date = 2009-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301185534/http://business.avn.com/articles/34549.html |date=2009-03-01 }}</ref> *२००९ [[हट डिओर]] (''मनोनित'') – बेस्ट युरोपियन स्टारलेट <ref name=hot09nom>{{cite web| title = Hot Video Announces Hot d'Or Awards Nominees, Venue| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/36049.html| accessdate = 2009-08-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120612015031/http://business.avn.com/articles/i-Hot-Video-i-Announces-Hot-d-Or-Awards-Nominees-Venue-355404.html |date=2012-06-12 }}</ref> *२००९ [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज अवार्ड]] (''मनोनित'') – न्यु स्टारलेट अफ द एयर <ref name=2009XBiz>{{cite web| title = XBIZ Announces 2009 Awards Nominees| author = David Sullivan| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/33645.html| date = 2008-12-05| accessdate = 2009-08-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029164535/http://business.avn.com/articles/33645.html |date=2009-10-29 }}</ref> *२०१० एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट डबल पेनेट्रेसन सेक्स सिन – ''क्याच मी'' <ref name=avnnom10>{{cite web| title = 2010 Nominees| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}</ref> *२०१० एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट एकल यौन दृश्य – ''क्याच मी'' <ref name=avnnom10/> *२०११ एक्सआरसीओ अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट अभिनेत्री <ref name=xrco11nom>{{cite web| title = XRCO Announces 2011 Nominations| publisher = AVN.com| author = Peter Warren| url = http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html| accessdate = 2011-02-26| date = 2011-02-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226160030/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html |date=2011-02-26 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * {{official website|http://www.nikkijayne.com}} * {{IMDb name|2871277|Nikki Jayne}} * {{iafd name|id=NikkiJayne|gender=female|name=Nikki Jayne}} * {{bgafd name|n0136|Nikki Jayne}} * {{afdb name|id=46977|gender=female|name=Nikki Jayne}} * {{myspace|NikkiJayneVivid}} {{Commonscat|Nikki Jayne}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Jayne, Nikki | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = British pornographic film actor | DATE OF BIRTH = June 10, 1985 | PLACE OF BIRTH = [[Wigan]], [[England]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Jayne, Nikki}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] {{porn-actor-stub}} a0eg9d6fov6ysp7zop7mpkyvv37ejqt 0 50061 1362357 1229635 2026-06-19T15:03:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362357 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = न्योमी बेन्क्स | image= Nyomi Banxxx at AVN Adult Entertainment Expo 2012 1.jpg | caption = २०१२ मा न्योमी बेन्क्स | birth_name = | birth_date = {{birth date|1972|10|14}} | birth_place = [[सिकागो]], [[इलिनोइस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio Nyomi Banxxx| publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=NaomiBanxxx/gender=f/Nyomi-Banxxx.htm| accessdate = 2009-10-01 }}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|134|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd"/> | eye_color = | hair_color = Black | ethnicity = | alias = नेयोमि, न्युमि बेन्क्स,न्योमि कन्क्स, न्योमी बेङ्कस् | number_of_films = ११८ (आइएएफडि का अनुसार)<ref name="iafd"/> | website = http://www.nyomibanxxx.com | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''न्योमी बेन्क्स''' (जन्म १४ अक्टुबर १९७२) एक अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==करियर== न्योमी बेन्क्स सन् २००६ मा अश्लील चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरिन र सन् २०१३ मा अवकास लिईन। तथापि उनी पुन चलचित्रमा गैर योन भुमिका निभाउन फर्किन उनको स्टेज नाम सुपरमोडल न्योमी क्यापबेल तथा टाइरा बैङ्कको नामबाट प्राप्त गरियको थियो। ==अवार्डहरू== * २००७ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] (''मनोनित'') – उत्कृष्ट मुख मैथुनको दृश्य, चलचित्र - ''म्यानहन्टर्स''<ref name=avn07>{{cite web | title = AVN Awards 2007 Nominees | publisher = AVN.com| url = http://web.archive.org/web/20070423104247/http://www.avn.com/imagearchive/27/84/74/2784742007UpdatedNominations| date =[[2006-11-22]]| accessdate = 2007-08-06 }}</ref> * २००९ [[अर्बान अवार्ड|अर्बान एक्स अवार्ड]] (''विजेता'') – बेस्ट मिल्फ पर्फर्मर<ref name=X2009wins>{{cite web | title =Urban X Awards Winners Announced| publisher =XBiz.com | url =http://www.xbiz.com/news/111018|author= Tod Hunter |date=2009-07-27 | accessdate = 2009-08-27}}</ref> * २०१० एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – बेस्ट ओरिजिनल सङ्ग - ''"गोइङ्ग अन इन"'' - ''द जेफरसन्स: अ एक्सएक्सएक्स प्यारोडी''<ref name=avnnom10>{{cite web| title =2010 Nominees| publisher =AVNAwards.com| url =http://avnawards.avn.com/past-shows/past-nominees/| accessdate =2011-05-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707194109/http://avnawards.avn.com/past-shows/past-nominees/ |date=2011-07-07 }}</ref> * २०११ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] (''मनोनित'') – अनसङ्ग साइरन<ref name=xrco11nom>{{cite web| title = XRCO Announces 2011 Nominations| publisher = AVN.com| author = Peter Warren| url = http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html| accessdate = 2011-02-26| date = 2011-02-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226160030/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html |date=2011-02-26 }}</ref> * २०११ [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज अवार्ड]] (''मनोनित'') – वर्षको उत्कृष्ट अभिनय, महिला - ''अफिसियल फ्राइडे प्यारोडी''<ref name=11nom>{{cite web|last=Dan Miller|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2011 XBIZ Awards|url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=128827&mi=all&q=xbiz+awards|publisher=XbiZ|accessdate=28 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141124011229/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=128827&mi=all&q=xbiz+awards |date=24 November 2014 }}</ref> * २०११ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट अभिनेत्री - ''फ्याटल्ली अब्सेस्ड''<ref name=avn11nom>{{cite web| title = Nominations for the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| format = PDF| url = http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| accessdate = 2010-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215000902/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |date=2010-12-15 }}</ref> * २०११ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – अनसङ्ग स्टारलेट अफ द एयर<ref name=avn11nom/> * २०११ एभिएन अवार्ड (''मनोनित'') – उत्कृष्ट मुख मैथुनको दृश्य - ''थ्रोट इन्जेक्सन ३''<ref name=avn11nom/> * २०११ अर्बान एक्स अवार्ड (''विजेता'') – वर्षकी महिला प्रश्तोता<ref name=UXA11>{{cite web|last=Peter Warren|title=2011 Urban X Award Winners Announced|url=http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html|publisher=AVN|accessdate=28 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608080813/http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html |date=8 June 2012 }}</ref> * २०११ अर्बान एक्स अवार्ड (''विजेता'') – उत्कृष्ट गुदा मैथुनको दृश्य - ''डाइनामिक बुटी ५'' <ref name=UXA11/> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * {{official website|http://www.nyomibanxxx.com}} * {{iafd name|id=NaomiBanxxx|gender=female|name=Nyomi Banxxx}} * {{afdb name|id=43591|gender=female|name=Nyomi Banxxx}} {{Commons category|Nyomi Banxxx}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME =Banxxx, Nyomi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH =10-14 | PLACE OF BIRTH =[[Chicago]], [[Illinois]], United States | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Banxxx, Nyomi}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]] {{porn-actor-stub}} rua29zbsjuvypki157gp1fk7yu7hkcd 0 50136 1362415 1324609 2026-06-20T00:53:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362415 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = मिका टान | image= Mika Tan at Sardo's 2005 (1).jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1977|11|27}}<ref name=MikaPortfolio/> | birth_place = [[होनलुलु, हवाइ]]<ref name=WhoAmI/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name=resume>[http://www.mikatan.com/pages/work/resume.htm Mika Tan: Resume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112214241/http://www.mikatan.com/pages/work/resume.htm |date=2012-11-12 }}</ref> | weight = {{convert|120|lb|kg st|abbr=on}}<ref name=resume/> | eye_color = Green/dark brown<ref name=resume/> | hair_color = कालो<ref name=resume/> | ethnicity = [[जापानी अमेरिकन|जापानी]], [[ताइवानी अमेरिकन|ताइवानी]], [[सामोआन अमेरिकन|सामोआन]]<ref name="bangbros">[http://www.bangbrosnetwork.com/t1/profiles?m=Mika-Tan1 Mika Tan Videos and Mika Tan Pics Gallery - BangBros Network]. Retrieved December 15, 2011.</ref> | alias = मिका ओकिनावा, लेइलोनी | number_of_films = ३९१<ref>{{iafd name|id=MikaTan|gender=female|name=Mika Tan}}</ref> | website = http://www.mikatan.com/ | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''मिका टान''' ( जन्म [[होनलुलु, हवाइ]]मा<ref name=WhoAmI>{{cite web |url=http://www.mikatan.com/pages/bio/whoami.htm |title=Mika Tan: About Me |first=Mika |last=Tan |work=mikatan.com |year=2005 [last update] |quote=Born in Honolulu, as a military brat, I was raised across the Pacific. |accessdate=November 13, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429135854/http://www.mikatan.com/pages/bio/whoami.htm |date=April 29, 2013 }}</ref> २७ नोभेम्बर १९७७<ref name=MikaPortfolio>{{cite web |url=http://www.mikatan.com/pages/work/gallery/portfolio.html |title=Portfolio Page 1 |first=Mika |last=Tan |work=mikatan.com |year=2005 [last update] |accessdate=13 November 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304184401/http://www.mikatan.com/pages/work/gallery/portfolio.html |date=4 March 2012 }}</ref>) एक एसियाली मुलकी अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]]को स्टेज नाम हो । ==अवार्डहरू== *२००९ अर्बान एक्स हल अफ फेम<ref>{{cite web |url=http://www.urbanxawards.com/Winners.html |title=2009 Award Winners |publisher=Urban X Awards |accessdate=August 1, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726165213/http://urbanxawards.com/Winners.html |date=July 26, 2009 }}</ref> *२००७ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] - अण्डररेटेड स्टारलेट अफ द एयर (अनक्याटागोराइज्ड एक्सिलेन्स)<ref name=avn2007awards>{{cite web|url= http://avn.com/video/articles/7037.html|title= 2007 AVN Award Winners Announced|accessdate= 2007-06-19|date= 2007-01-16|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408025726/http://www.avn.com/video/articles/7037.html |date=2008-04-08 }}</ref> *२००६ [[एडम फिल्म वर्ल्ड]] अवार्ड - "बेस्ट एसियन स्टारलेट"<ref>{{cite web|url= http://avn.com/video/articles/26243.html|title= ''Adam Film World'' Announces Award Winners|accessdate= 2008-06-12|author= Thomas J Stanton|date= 2006-04-19|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729130237/http://business.avn.com/articles/i-Adam-Film-World-i-Announces-Award-Winners-48779.html |date=2012-07-29 }}</ref> *२००६ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] - अनसङ्ग साइरन<ref>[http://www.bwdl.net/XRCO-2/2006win/index.htm 2006 XRCO Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012150750/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2006win/index.htm |date=2007-10-12 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist|colwidth=35em}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Sister project links |wikt=no |commons=Mika Tan |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no }} * {{official website|http://www.mikatan.com}} * {{twitter|mika_tan}} * {{IMDb name|1092813|Mika Tan}} * {{afdb name|12367|Mika Tan}} {{Commonscat|Mika Tan}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Tan, Mika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = November 27, 1977 | PLACE OF BIRTH = [[Honolulu, Hawaii]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Tan, Mika}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 9tessecxywkk9phijkk6fdrfnbakcne 0 50198 1362472 1293959 2026-06-20T05:58:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362472 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = शे जोर्डन | image=AN Shay Jordan 1.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1985|11|17}} | birth_place = [[फिलिपिन्स]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=7}}<ref name="iafd"/> | weight = | eye_color = | hair_color = Brown | ethnicity = | alias = Hunni, Hunni Blaze, Hunni B'laze, Nani Forrester, Nani, Jasmine Jinn | number_of_films = ३९ (आइएएफडी अनुसार) | website = | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''शे जोर्डन''' (जन्म १७ नोभेम्बर १९८५) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा मोडल हुन ।<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio Shay Jordan | publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.asp?perfid=ShayJordan&gender=F| accessdate = 2008-01-10 }}</ref> ==अवार्डहरू== * २००७ नाइटमुभ्स अवार्ड – बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref>{{cite web| title =SexZ, Digital Playground Win at NMAEA| publisher =xfanz.com| first =Bob| last =Preston| url =http://xfanz.com/news/85085| date =2007-10-12| accessdate =2008-01-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014003236/http://xfanz.com/news/85085 |date=2007-10-14 }}</ref> * २००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन – ''[[Cheerleaders (2008 film)|Cheerleaders]]''<ref name=avnwin09>{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-11| date = 2009-01-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Shay Jordan}} *{{myspace|shayshayj}} *[http://blog.adultdvdtalk.com/2007/05/shay_jordan_digital_babydoll.html Audio interview with Adultdvdtalk.com] * {{IMDb name|2475075|Shay Jordan}} * {{iafd name|id=ShayJordan|gender=female|name=Shay Jordan}} * {{afdb name|id=43372|gender=female|name=Shay Jordan}} {{Commonscat|Shay Jordan}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Jordan, Shay | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = November 17, 1985 | PLACE OF BIRTH = [[Philippines]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Jordan, Shay}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:फिलिपिनो मुलकी अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] {{porn-actor-stub}} nj2rvntcob4w4mrtqzbstxcbfx8l91l 0 50317 1362450 1324618 2026-06-20T03:55:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362450 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = लक्सी टेलर | image= 09AVN91 - Lexxi Tyler.jpg | caption = २ मे २००९ मा लक्सी टेलर | birth_name = | birth_date = {{birth date|mf=yes|1983|5|16}} | birth_place = [[बिभर्टन,ओरेगन]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}} | weight = | eye_color = खैरो | hair_color = Blonde | ethnicity = इटालियन/स्पेनिस | alias = लक्सी, लक्सी टेलर | number_of_films = ३२ (आइएएफडी अनुसार) | website = http://www.lexxityler.com | spelling = US<!-- US for color, UK for colour --> }} '''लक्सी टेलर ''' (जन्म १६ मे १९८३) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा मोडल हुन । ==फिल्मोग्राफी== * २००५: [[गर्लभाना]] * २००५: द बुब्स अफ हाजार्ड * २००६: अल गर्ल फ्यान्टासी * २००७: सोफिया स्यान्टीज जुस * २००७: [[बेबिसिटर्स (चलचित्र)|बेबिसिटर्स]] * २००८: चियरलिडर्स == अवार्डहरू == *२००८ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट अल-गर्ल सेक्स सिन (भिडियो) – ''बेबिसिटर्स (२००७)''<ref>[http://www.avnawards.com/index.php?content=winners AVN Award Winners]</ref> *२००९ एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन – ''चियरलिडर्स''<ref name=avnwin09>{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-11| date = 2009-01-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Lexxi Tyler}} * {{official website|http://www.lexxityler.com}} * {{IMDb name|1696846|Lexxi Tyler}} * {{iafd name|id=LexxiTyler/gender=f/Lexxi-Tyler.htm|gender=female|name=Lexxi Tyler}} * {{afdb name|id=37662|gender=female|name=Lexxi Tyler}} * [http://www.944.com/nightsites/gallery/lexxi-tyler-website-launch-party/ Lexxi Tyler's Website Launch Party - Hollywood, CA May २, २००९] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930222237/http://www.944.com/nightsites/gallery/lexxi-tyler-website-launch-party/ |date=2011-09-30 }} {{Commonscat|Lexxi Tyler}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Tyler, Lexxi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = May 16, 1983 | PLACE OF BIRTH = [[Beaverton, Oregon]], U.S. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Tyler, Lexxi}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 7u14jl0jbghud64muq1flen1nkwa60v 0 50329 1362376 1229667 2026-06-19T21:13:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362376 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = फाय रेगन<br>Faye Reagan | image = Faye Reagan Key Club 2009.jpg | caption = सन् २००९ मा फाय रेगन | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1988|09|19}}<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio: Faye Reagan| publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.asp?perfid=FayeValentine&gender=F| accessdate = 2009-04-26 }}</ref> | birth_place = [[लस भेगास उपत्यका|लस भेगास]], [[नेभाडा]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संराअ]]<ref name="iafd"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=4}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|110|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd"/> | eye_color = खैरौ | hair_color = रातो | ethnicity = ककासियन | alias = फाय भ्यालेन्टाइन<ref name="iafd"/><br/>फाय रेगन<ref name="iafd"/><br/>फाय कार्ली<br/>फाय रेइगन<ref name="iafd"/><br/>रोबिन रिभर्स<br/>जिलियन<ref name="blast">{{cite web|url=http://blastmagazine.com/the-magazine/kinky-stuff/2008/08/american-apparel-ad-yup-thats-a-porn-star/|title=American Apparel ad: Yup, that’s a porn star|publisher=Blast Magazine Newsroom|date=August 1, 2008|accessdate=2009-04-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107061703/http://blastmagazine.com/the-magazine/kinky-stuff/2008/08/american-apparel-ad-yup-thats-a-porn-star/ |date=2010-01-07 }}</ref> | number_of_films = १७४ (आइएएफडीको अनुसार)<ref name="iafd"/> | website = [http://www.playwithfaye.com/ playwithfaye.com] | spelling = US<!-- US for color, UK for colour --> }} '''फाय रेगन''', आधिकारिक '''फाय भ्यालेन्टाइन'''<ref name="Gauntlet3">{{cite web| title = The Gauntlet 3| publisher = AVN.com| author = Jared Rutter| url = http://www.avn.com/movies/71227.html| date = May 2008| accessdate = 2008-11-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623210526/http://www.avn.com/movies/71227.html |date=2013-06-23 }}</ref> (जन्म १९ सेप्टेम्बर १९८८<ref name="iafd"/>) अमेरिकी [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन् । ==जीवनी== ==अवार्ड तथा मनोनयनहरू== {{div col|colwidth=40em}} *२००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] मनोनयन – उत्कृष्ट नयाँ अभिनेत्री<ref name=avn09>{{cite web | title =Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards | publisher = AVNAwards.com|format=PDF| url = http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf | date =2008-11-25| accessdate = 2008-11-26 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20081218090205/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf|archivedate=2008-12-18}}</ref> *२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट एकल योन-क्रिया दृश्य – ''पेड कम्प्यानियन्स''<ref name=avn09/> *२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट मुखमैथुन-क्रिया दृश्य – ''द गाउन्टलेट ३''<ref name=avn09/> *२००९ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''द गाउन्टलेट ३''<ref name=avn09/> *२००९ एक्सआरसिओ अवार्ड मनोनयन – नव अभिनेत्री<ref name=xrco09nom>{{cite web| title = XRCO Names 25th Annual Award Nominees| publisher = AVN| url = http://business.avn.com/articles/34549.html| accessdate = 2009-08-11| date = 2009-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301185534/http://business.avn.com/articles/34549.html |date=2009-03-01 }}</ref> *२००९ एक्सआरसिओ अवार्ड मनोनयन – क्रीम ड्रिम<ref name=xrco09nom/> *२०१० एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-महिला तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''अल एबाउट एश्लिन २: गर्ल्स वन्ली''<ref name=avnnom10>{{cite web| title = 2010 Nominees| publisher = AVN.com| url = http://avnawards.avn.com/about/nominees.html| accessdate = 2009-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html |date=2009-10-26 }}</ref> *२०१० एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट उत्तेजक प्रदर्शन – ''यङ एन्ड ग्ल्यामर्स''<ref name=avnnom10/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-सामूहिक योन-क्रिया दृश्य– ''द कन्डेम्न्ड''<ref name=avn11nom>{{cite web| title = Nominations for the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| format = PDF| url = http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| accessdate = 2010-11-23| archiveurl = http://web.archive.org/web/20101215000902/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf| archivedate = 2010-12-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |date=2013-03-29 }}</ref> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण-महिला तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''पिन-अप गर्ल्स ५''<ref name=avn11nom/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट युगल योन-क्रिया दृश्य – ''पोर्नस्टार पनिसमेन्ट''<ref name=avn11nom/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट पिओभी योन-क्रिया दृश्य– ''फक्ड अन साइट ७''<ref name=avn11nom/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट एकल योन-क्रिया दृश्य – ''ब्रेस्ट मिट ३''<ref name=avn11nom/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – उत्कृष्ट सम्पूर्ण तीन-द्वारी सामूहिक योन-क्रिया दृश्य – ''डब्लुकेआरपी इन सिनसिनाटी: अ XXX प्यारोडी''<ref name=avn11nom/> *२०११ एभिएन अवार्ड मनोनयन – वर्ष महिला प्रदर्शक<ref name=avn11nom/> {{div col end}} ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist|35em}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Faye Reagan|फाय रेगन}} * {{official website|http://www.playwithfaye.com}} * {{IMDb name|2745099|फाय रेगन}} * {{iafd name|id=FayeValentine|gender=female|name=फाय रेगन}} * {{afdb name|id=46282|gender=female|name=फाय रेगन}} * {{Myspace|fayereagan}} * {{Twitter|faye_reagan}} <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata --> {{Persondata |NAME= Reagan, Faye |ALTERNATIVE NAMES= Valentine, Faye |SHORT DESCRIPTION=American pornographic actress |DATE OF BIRTH=September 19, 1988 |PLACE OF BIRTH=[[Las Vegas Valley|Las Vegas, Nevada]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|U.S.]] |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Reagan, Faye}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} 4pso6dkitdoj20wl4o00wpvyt3sgw7j 0 50336 1362397 1324532 2026-06-19T22:47:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362397 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{Infobox adult biography | name = ब्रुक्लिन ली | image = Brooklyn Lee.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1989|06|01}}<ref name="iafd" /> | birth_place = [[ओहियो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="iafd">{{iafd name|id=brooklyn-lee/gender=f}}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name="iafd" /> | weight = {{convert|116|lb|kg st|abbr=on}}<ref name="iafd" /> | eye_color = Brown | hair_color = Dirty Blonde | ethnicity = | alias = | number_of_films = ६२ (आइएएफडी अनुसार)<ref name="iafd"/> | website = | spelling = US<!-- US for color, UK for colour --> }} '''ब्रुक्लिन ली''' (जन्म १ जुन १९८९) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==अवार्डहरू== *२०१२ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] - बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref name="2012avn">{{cite web | title = AVN – AVN Announces the 2012 AVN Award Winners | accessdate = 2012-01-22 | date = 2012-01-22 | url = http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120123131949/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html |date=2012-01-23 }}</ref> *२०१२ एभिएन अवार्ड - बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन - ''चेरी २''<ref name="2012avn" /> *२०१२ एभिएन अवार्ड - मस्ट आउटर्याजियास सेक्स सिन - ''अमेरिकन ककसकिङ स्लट्स''<ref name="2012avn" /> *२०१२ एभिएन अवार्ड - बेस्ट ओरल सेक्स सिन - ''अमेरिकन ककसकिङ स्लट्स''<ref name="2012avn" /> *२०१२ एभिएन अवार्ड - बेस्ट सेक्स सिन इन फरेन-सट प्रोडक्सन - ''मिसन एसपोसिबल''<ref name="2012avn" /> *२०१२ एक्सआरसीओ अवार्ड - अर्गाज्मिक ओरालिस्ट *२०१२ टिएलए र अवार्ड - बेस्ट फेमेल न्युकमर ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Brooklyn Lee}} {{Commonscat|Brooklyn Lee}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Lee, Brooklyn | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Pornographic actor | DATE OF BIRTH = June 1, 1989 | PLACE OF BIRTH = Ohio | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Lee, Brooklyn}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 3bfoj2ri1yyfs54una37nqe9vsvv4hv 0 50360 1362512 1324631 2026-06-20T08:51:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362512 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{Infobox adult biography | name = सोफिया सान्ती | image = AN Sophia Santi 1.jpg | caption = २००७मा एइ एक्स्पोमा सोफिया सान्ती | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[वाइनीपेग]], [[म्यानिटोबा]], [[क्यानडा]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="rogreviews">{{cite web|url=http://www.rogreviews.com/interviews/sophia_santi.asp|title=Interview: Sophia Santi|accessdate=2007-05-26|author=Roger T Pipe|year=2006|month=January|publisher=rogreviews.com}}</ref> | weight = {{convert|114|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd">{{iafd name|id=SophiaSanti}}</ref> | eye_color = Brown<ref name="afdb">{{afdb name|id=37153}}</ref> | hair_color = Brown<ref name="iafd"/> | ethnicity = जर्मन, रोमानियन, चेरोकी, आइरिस<ref name="rogreviews"/> | alias = Natalia Cruze<ref name="rogreviews"/><br/>नेटली क्रुज<br/>Leticia | number_of_films = ~ ८७ (आइएएफडी अनुसार) | website = http://www.sophiasantixxx.com/ | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''सोफिया सान्ती''' क्यानडियन [[अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==अवार्डहरू== *२००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन – ''[[चियरलिडर्स (२००८ को चलचित्र)|चियरलिडर्स]]''<ref name=avnwin09>{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-12| date = 2009-01-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * {{official website|http://www.sophiasantixxx.com}} * {{IMDb name|1513748|Sophia Santi}} * {{iafd name|id=SophiaSanti|gender=female|name=Sophia Santi}} * {{afdb name|id=37153|gender=female|name=Sophia Santi}} {{Commons category|Sophia Santi}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Santi, Sophia | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Santi, Sophia}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:क्यानडेली अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} b6y06ar1sok5rx4av6szeuxlyqsgl9h 0 50411 1362384 1324635 2026-06-19T21:42:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362384 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{Infobox adult biography | name = बबी स्टार | image= Bobbi Starr 2010.jpg | caption = २०१० मा एभिएन एक्स्पोमा बबी स्टार | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1983|04|06}}<ref name="iafd">{{cite web | title = Personal Bio Bobbi Starr | publisher = IAFD.com|url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=BobbiStar/gender=f/bobbi-starr.htm| accessdate = 2009-10-28 }}</ref> | birth_place = {{nowrap|[[सान्टा क्लारा, क्यालिफोर्निया]], संराअ.<ref name=iafd/>}} | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name=iafd/> | weight = {{convert|129|lb|kg|abbr=on}}<ref name=iafd/> | eye_color = Blue<ref name="afdb">{{cite web | title = Bio Bobbi Starr | publisher = afdb.com|url =http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=44210| accessdate = 2009-10-28 }}</ref> | hair_color = Brown<ref name=iafd/> | ethnicity = इटालियन/हङ्गेरियाली | alias = | number_of_films = ३६७ अभिनित र ७ निर्देशित (आइएएफडी अनुसार)<ref name=iafd/> | website = http://www.bobbistarr.com | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''बबी स्टार''' (जन्म ६ अप्रिल १९८३) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्र कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन ।<ref name="iafd"/> ==अवार्डहरू== *२००८ सिएभीआर अवार्ड - स्टारलेट अफ एयर<ref name=cavr>{{cite web | author = Vance Kingsley | title = Bobbi Starr Named CAVR Starlet of the Year | url = http://business.avn.com/articles/2121.html | publisher = [[Adult Video News]] | date = 2007-10-01 | accessdate = 2008-08-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722020021/http://business.avn.com/articles/Bobbi-Starr-Named-CAVR-Starlet-of-the-Year-24790.html |date=2012-07-22 }}</ref> *२००९ सिएभीआर अवार्ड - स्टार अफ एयर *२००९ सिएभीआर अवार्ड - सिरान अफ एयर *२००९ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] – सुपरस्लट<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/35035.html|title=2009 XRCO Award Winners Announced|date=2009-04-17|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-04-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418205134/http://business.avn.com/articles/35035.html |date=2009-04-18 }}</ref> *२०१० [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – मस्ट आउटर्याजियास सेक्स सिन – ''बेलाडोना: नो वार्निङ ४''<ref name=avn10win>{{cite web| title = 2010 AVN Award Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/37142.html| date = 2010-01-10| accessdate = 2010-01-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113093712/http://business.avn.com/articles/37142.html |date=2010-01-13 }}</ref> *२०१० एभिएन अवार्ड – बेस्ट डबल पेनेट्रेसन सेक्स सिन – ''बबी स्टार एण्ड डाना डेअर्मन्ड्स इन्सेटिएबल भोयज''<ref name=avn10win/> *२०१० एक्सआरसीओ अवार्ड – सुपरस्लट<ref name=xrco10win>{{cite web| title = 2010 XRCO Award Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/37913.html| date = 2010-04-30| accessdate = 2010-04-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504160127/http://business.avn.com/articles/37913.html |date=2010-05-04 }}</ref> *२०१० एक्सआरसीओ अवार्ड – अर्गाज्मिक ओर्यालिस्ट<ref name=xrco10win/> *२०१२ एभिएन अवार्ड - वर्षकी महिला प्रश्तोता<ref name=avn2012>{{Cite web | work = [[AVN (magazine)|AVN]] | title = AVN Announces the 2012 AVN Award Winners | accessdate = 2012-01-22 | date = 2012-01-22 | url = http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120123131949/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-2012-AVN-Award-Winners-461715.html |date=2012-01-23 }}</ref> *२०१२ एभिएन अवार्ड - उत्कृष्ट पोर्न स्टार वेबसाइट<ref name=avn2012 /> *२०१२ एभिएन अवार्ड - उत्कृष्ट अल-सेक्स रिलिज, मिक्स्ड फर्म्याट - ''बबिज वर्ल्ड''<ref name=avn2012 /> *२०१२ एभिएन अवार्ड - उत्कृष्ट पिओभी सेक्स सिन - ''डबल भिजन ३''<ref name=avn2012 /> *२०१२ एक्सआरसीओ अवार्ड – अर्गाज्मिक एनालिस्ट<ref name=xrco12win>{{cite news|date = 2012-12-04|accessdate = 2012-04-14 |first = John |last =Sanford |url = http://newswire.xbiz.com/view.php?id=147070 |title = XRCO Award Winners Announced |agency = [[XBIZ Newswire]]}}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Bobbi Starr}} * {{official website|http://www.bobbistarr.com}} * {{IMDb name|2506297|Bobbi Starr}} * {{iafd name|id=BobbiStar|gender=female|name=Bobbi Starr}} * {{afdb name|id=44210|gender=female|name=Bobbi Starr}} * {{Myspace|117484630|Bobbi Starr}} * [http://blog.adultdvdtalk.com/2007/01/bobbi_starr_putting_the_o_in_o.html Podcast interview] at AdultDVDTalk * {{Twitter|Bobbistarr|Bobbi Starr}} {{AVN Female}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Starr, Bobbi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = 1983-04-06 | PLACE OF BIRTH = [[Santa Clara, California]], USA | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Starr, Bobbi}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} s99ur73meyxsfs5mudjh13hmz0duamc 0 50490 1362421 1343986 2026-06-20T01:28:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362421 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{Infobox adult biography| |name = मोनिक अलेक्जेन्डर |image = Monique Alexander at the AVN Expo, Las Vegas, Nevada - 20110107.jpg |caption = अलेक्जेन्डर सन् २०११ लास भेगास एक कार्यक्रममा | birth_date = {{birth date and age|1982|05|26}}<ref name="iafd"/> | birth_place = भ्यालेजि [[क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]<ref name="iafd">{{cite web|title=मोनिक Alexander|publisher=IAFD|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=Malexander/gender=f/Monique-Alexander.htm }}</ref> |birthname = |death_date = |nationality = अमेरिकी<ref name="iafd"/> |height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name="iafd"/><ref name=avnvivid>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/Vivid-Signs-Monique-Alexander-to-Exclusive-Deal-41284.html |title=Vivid Signs Monique Alexander to Exclusive Deal|accessdate=January 5, 2017|date=November 30, 2004|publisher=''[[AVN (magazine)|AVN]]''}}</ref> |weight = {{convert|105|lb|kg st|abbr=on}}<ref name="iafd"/> |alias = मोनिक, ब्रियाना,अलेक्जेन्ड्रा, सभाना<ref name="iafd"/> |number_of_films = ३५०(आइ.ए.एफ.डि का अनुसार)<ref name="iafd"/> |website = http://www.moniquealexander.com }} '''मोनिक अलेक्जेन्डर''' (जन्म २६ मे १९८२) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा नग्न मोडल हुन । ==करियर== अलेक्जेन्डरल १८ वर्षको हुँदा सेक्रिमेन्टोमा आफ्नो अश्लील चलचित्रको व्यबसायीक जीवन एक नग्न निर्त्यकारको रूपमा सुरुवात गरिन। उनी त्यस पछि विभिन्न वयस्क पत्रकाहरूमा देखा पर्न थालिन् । उनले १९९२ मा वयस्क चलचित्रमा केटी-केटी योन दृश्यको साथ आफुलाई अश्लील चलचित्रमा समावेश गराईन। ==अवार्डहरू== *२००८ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट अल-गर्ल सेक्स सिन, चलचित्र – ''सेक्स एण्ड भायोलिन''<ref name='2008AVN'>{{cite news | title=2008 AVN Award Winners Announced | url=http://avn.com/video/articles/2759.html | accessdate=2008-01-14 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20080404082611/http://www.avn.com/video/articles/2759.html <!-- Bot retrieved archive --> | archivedate=2008-04-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404082611/http://www.avn.com/video/articles/2759.html |date=2008-04-04 }}</ref> *२००८ एभिएन अवार्ड – उत्कृष्ट सामुहिक यौन दृश्य, चलचित्र – ''डेबी डज डल्लास... अगेन''<ref name='2008AVN'/> *२००९ एभिएन अवार्ड – उत्कृष्ट जोडीको यौन दृश्य – ''क्राइ वल्फ''<ref name=avnwin09>{{cite web| title = 2009 AVN Award-Winners Announced| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/34090.html| author = David Sullivan| accessdate = 2009-01-11| date = 2009-01-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> *२०११ एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल कपल सेक्स सिन – ''मिउ!''<ref name=avn11win>{{cite web| title = AVN Announces the Winners of the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html| date = 2011-01-09| accessdate = 2011-01-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110172712/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html |date=2011-01-10 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commonscat|Monique Alexander}} *[http://www.moniquealexander.com Monique Alexander Official Website & Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307065736/http://www.moniquealexander.com/ |date=2009-03-07 }} *[http://blog.adultdvdtalk.com/2008/03/monique_alexander_vivid_girl_d.html Monique Alexander Audio Interview] * {{IMDb name|1267549}} * {{iafd name|id=Malexander|gender=female}} * {{afdb name|id=26030|gender=female}} {{Persondata | NAME = Alexander, Monique | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Pornographic actress | DATE OF BIRTH = 1982-05-26 | PLACE OF BIRTH = [[Vallejo, California]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|U.S.]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Alexander, Monique}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला कामुक नर्तकहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] 9nemplhtcxzdbewua9plzcplq1bd5hz 0 50650 1362515 1343988 2026-06-20T09:02:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362515 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{Infobox adult biography | name = स्टोया | image= Stoya_2014.jpg | caption = स्टोया सन् २०१४ एक कार्यक्रममा। | birth_name = | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1986|6|15}} | birth_place = [[विल्मिङ्टन, नर्थक्यारोलिना]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="fanzine"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=7}}<ref name="official">{{cite web|url=http://www.stoyaxxx.com|title=Official Website|accessdate=2008-11-22}}</ref> | weight = {{convert|115|lb|kg st|abbr=on|lk=on}}<ref name="official" /> | eye_color = Grey/Green<ref name=Rog/> | hair_color = Black, Dark Brown | ethnicity = सर्बियन, स्कटिस, पूर्टो रिकन<ref name="afdb">{{cite web|url=http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45017|title=Stoya|accessdate=2008-11-24|work=[[Adult Film Database]]}}</ref> | alias = स्टिया डल<ref name="iafd">{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=Stoya/gender=f/Stoya.htm|title=Stoya|accessdate=2008-11-22|publisher=Internet Adult Film Database}}</ref> | number_of_films = ३५ (per IAFD)<ref name="iafd"/> | website = http://www.stoyaxxx.com/ | spelling = US<!-- US for color, UK for colour --> }} '''स्टोया''' (जन्म १५ जुन १९८६) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा मोडल हुन्। ==व्यक्तिगत जीवन== स्टोया नाम उनको [[अश्लील चलचित्र]] क्षेत्रमा प्रवेश गर्नु पूर्वको उपनाम तथा उनको थरको छोटो रूप हो ।<ref name="fanzine">{{cite web|url= http://www.thefanzine.com/articles/columns/209/an_interview_with_stoya/1|title= An Interview with Stoya|accessdate= 2008-11-22|author= Brandon Stosuy|date= 2008-01-18|publisher= The Fanzine}}</ref> ==अवार्डहरू== *२००८ [[इरोटिक्लिन अवार्ड]] - उत्कृष्ट अमेरिकी नव-अभिनेत्री<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/32980.html|title=Digital Playground Wins Four Awards at Venus Berlin|date=2008-10-21|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2008-11-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921031742/http://business.avn.com/articles/Digital-Playground-Wins-Four-Awards-at-Venus-Berlin-55441.html |date=2012-09-21 }}</ref> *२००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]]: बेस्ट न्यु स्टारलेट<ref name=AVN2009>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/34090.html|title= 2009 AVN Award-Winners Announced|accessdate= 2009-01-11|author= David Sullivan|date= 2009-01-11|publisher= AVN}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=2010-04-30 }}</ref> *२००९ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]]: बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन (''[[चियरलिडर्स (२००८ को फिल्म)|चियरलिडर्स]]'')<ref name=AVN2009 /> *२००९ [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज अवार्ड]] - न्यु स्टारलेट अफ द एयर<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/34450.html|title=XBIZ Announces 2009 Award-Winners|last=Edward Duncan|date=2009-02-13|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120612015440/http://business.avn.com/articles/XBIZ-Announces-2009-Award-Winners-303502.html |date=2012-06-12 }}</ref> *२००९ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] - न्यु स्टारलेट<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/35035.html|title=2009 XRCO Award Winners Announced|date=2009-04-16|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418205134/http://business.avn.com/articles/35035.html |date=2009-04-18 }}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist|2}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Sister project links |wikt=no |commons=Stoya |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no |display=Stoya}} *{{official|http://www.stoyaxxx.com}} *{{Myspace|stoyabot|Stoya}} *{{Twitter|stoya|Stoya}} *{{Tumblr|stoya|Stoya}} *{{IMDb name|2851882|Stoya}} *{{iafd name|id=Stoya|gender=female|name=Stoya}} *{{afdb name|Stoya|Stoya}} *[http://www.xcritic.com/blogs/archives.php?ID=257 Blog at XCritic] *[http://blog.adultdvdtalk.com/2009/02/stoya_starlet_of_the_year.html Podcast Interview at Adult DVD Talk] *[http://www.theskinny.co.uk/article/46362-from-barbie-doll-to-razordoll-the-sexual-shift-in-porn "From Barbie Doll to Razordoll: The Sexual Shift in Porn"] by Lauren Mayberry, ''[[The Skinny (magazine)|The Skinny]]'', July ३०, २००९. {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Stoya | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = June 15, 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Wilmington, North Carolina]], U.S. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Stoya}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला ब्लगरहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी ब्लगरहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} 254jx2i3f4n5vulju4rrbz8pny99fro 0 50747 1362475 988853 2026-06-20T06:15:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362475 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्ट २०१२}} {{Infobox sportsperson | image =Shreya Dhital.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | nationality = | residence = | birth_date = {{birth date|1995|4|12}} | birth_place = | height ={{height|m=1.63}} | weight ={{convert|54|kg|lb|abbr=on}} | country = {{NEP}} | sport = पौडी | event =[[महिला तर्फको १०० मिटर]] | turnedpro = | coach = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | highestranking = | pb = १ मिनट १०.८० सेकेण्ड ([[सन् २०१२को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०१२]]) | medaltemplates = | updated = }} '''श्रेया धिताल''' नेपाली राष्ट्रिय पौडी खेलाडी हुन। उनले सन् २०१२को [[सन् २०१२को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक‎|लण्डन ओलम्पिक]]मा नेपालको तर्फबाट भाग लिएकी थिइन।<ref name="">[https://web.archive.org/web/20121030014305/http://www.london2012.com/athlete/dhital-shreya-1090596/ Shreya Dhital,www.london2012.com]</ref> महिला तर्फको १०० मिटर फ्रि स्टाइलको प्रतिस्पर्धामा सहभागी ५० प्रतिस्पर्धीहरू मध्ये ४७सौं स्थानमा आए पनि उक्त दुरी १ मिनट १०.८० सेकेण्डमा पुरा गरेर उनले पौडीमा राष्ट्रिय किर्तिमान कायम गरेकि छिन। <ref name="KRS">[https://web.archive.org/web/20121112225419/http://www.london2012.com/swimming/event/women-100m-freestyle/index.html Women's 100m Freestyle]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिला पौडी खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ओलम्पिक पौडीबाजहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९५ मा जन्म]] t2qodt6uk8w1dhsux02w38n64j1i4r7 0 50754 1362370 1309488 2026-06-19T20:57:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362370 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्ट २०१२}} '''प्रशिद्धजंग शाह''' नेपाली राष्ट्रिय पौडी खेलाडी हुन। उनले सन् २०१२को [[लण्डन ओलम्पिक]]मा नेपालको तर्फबाट भाग लिएका थिए।<ref name="">[https://archive.is/20130128183347/www.london2012.com/athlete/shah-prasiddha-jung-1090609/ Prasiddha Jung Shah, www.london2012.com]</ref> ५० मिटर फ्रि स्टाइलको प्रतिस्पर्धामा सहभागी ५८ प्रतिस्पर्धीहरू मध्ये २६.९३ सेकेण्डमा पूरा गरी ४७सौं स्थानमा आए। <ref name="KRS">[https://web.archive.org/web/20120913163626/http://www.london2012.com/swimming/event/men-50m-freestyle/phase=swm010900/doc=summary.html Men's 50m Freestyle, www.london2012.com]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली ओलम्पियन]] cy9qtzrc0v8l3c5l0qovt2ej8zapypp 0 50833 1362538 1229382 2026-06-20T10:04:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362538 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} [[चित्र:Logo der Olympischen Spiele 2012.png|right|150px|Logo der Olympischen Spiele 2012]] '''२०१२ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक पदक तालिका'''मा [[लन्दन]]मा आईजित भए तीसौं ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक वा [[2012 ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]]मा पदक जितेका देशहरूको सूची छ। यस सूचीमा त्यो सबै देश छन् जसले यस ओलम्पिकमा कमभन्दा कम एक पदक अवश्य जित्छ। कृपया ध्यान दिनुहोस् कि यस सूचीमा देशहरूलाई स्वर्ण पदक जीतनमा उच्च स्थान दिइएको छ त्यसको पछि रजत पदक र फेरि कांस्य पदक जित्नेलाई स्थान दिइएको छ। उदाहरणका लागि यदि कुनै देशले केवल एक स्वर्ण पदक जित्छ त यस देशलाई त्यस देशदेखि माथि स्थान मिल्नेछ जसले अन्य पदक अधिक सङ्ख्यामा जित्छन् तर एक पनि स्वर्ण पदक जित्तैन। यस तालिकामा देश/[[राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति|राओस]] र कोष्टकमा त्यस देश/राओसको आईओसी कोड दिइएको छ। कृपया ध्यान दिनुहोस् कि क्रमांक र स्थानमा अन्तर छ। क्रमांक केवल एक सङ्ख्या छ जो क्रमिक रूपले आरम्भ भएर अन्तसम्म एक-एक गर्न बढ रहेको छ जबकि स्थान यस तालिकामा विभिन्न देशहरूलाई पदक सङ्ख्याका आधारमा दिइएको छ। एक भन्दा अधिक देश तीनहरू प्रकारका पदकहरूको एक सा मेलजोल प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ यस कारण यस्ता देशहरूलाई एउटै स्थान दिइनेछ र यो आईओसी कोडका अनुसार क्रमित गरिएका छन्। == पदक तालिका == यस तालिकामा रैंकिंग [[अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति]] द्वारा प्रकाशित पदक तालिकाहरूको परम्पराका साथ संगत छ। प्राथमिक रूपले तालिका कुनै राष्ट्रका एथलीटहरू द्वारा जी्दै गए स्वर्ण पदकहरूको सङ्ख्याका अनुसार क्रमित छ (यस सन्दर्भमा "राष्ट्र" त्यो छ जसको प्रतिनिधित्व कुनै [[राष्ट्रिय ओलम्पिक समिति]] द्वारा गरिएको छ)। यसका पश्चात जी्दै गए रजत पदकहरूलाई तथा फेरि कांस्य पदकहरूको सङ्ख्यालाई महत्त्व दिइएको छ। यदि फेरि पनि राष्ट्रहरूले एउटै स्थान अर्जित गरेकोछ, त तिनलाई एउटै रैंकिंग दिएको छ र तिनलाई तिनको आई॰ओ॰सी॰ कोडका वर्णानुक्रम अनुसार सूचीबद्ध गरिएको छ। <!--पदक जितेका देशहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि हुनको साथ-साथ कृपया यस तालिकमा पंक्तिहरू जोड्दै रहहरू।--> # {{legend2|#ccccff|मेजबान देश|border=solid 1px #ccccff}} # पदक तालिकाको नवीनतन अद्यतन दिनांक ५ अगस्त २०१२मा २१:०७ ([[भारतीय मानक समय|भामास]]) बजे गरिएको थियो। <onlyinclude> {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |- | 1 || 1 || CHN || style="text-align:left"|{{पताका|चीनी जनवादी गणराज्य}} || 28 || 16 || 14 || 58 |- | 2 || 2 || USA || style="text-align:left"|{{पताका|संयुक्त राज्य अमेरिका}} || 27 || 14 || 15 || 56 |-bgcolor=ccccff | 3 || 3 || GBR || style="text-align:left"|{{पताका|संयुक्त अधिराज्य}} || 15 || 9 || 9 || 33 |- | 4 || 4 || KOR || style="text-align:left"|{{पताका|दक्षिण कोरिया}} || 10 || 4 || 6 || 20 |- | 5 || 5 || FRA || style="text-align:left"|{{पताका|फ्रान्स}} || 8 || 6 || 9 || 23 |- | 6 || 6 || GER || style="text-align:left"|{{पताका|जर्मनी}} || 5 || 10 || 6 || 21 |- | 7 || 7 || ITA || style="text-align:left"|{{पताका|इटाली}} || 5 || 5 || 3 || 13 |- | 8 || 8 || KAZ || style="text-align:left"|{{पताका|कजाख्स्तान}} || 5 || 0 || 0 || 5 |- | 9 || 9 || PRK || style="text-align:left"|{{पताका|उत्तर कोरिया}} || 4 || 0 || 1 || 5 |- | 10 || 10 || RUS || style="text-align:left"|{{पताका|रूस}} || 3 || 15 || 13 || 31 |-</onlyinclude> | 11 || 11 || NED || style="text-align:left"| {{पताका|नेदरल्यान्ड}} || 3 || 1 || 4 || 8 |- | 12 || 12 || HUN || style="text-align:left"|{{पताका|हङ्गेरी}} || 3 || 1 || 2 || 6 |- | 13 || 13 || RSA || style="text-align:left"|{{पताका|दक्षिण अफ्रिका}} || 3 || 1 || 0 || 4 |- | 14 || 14 || NZL || style="text-align:left"|{{पताका|न्यूजिल्याण्ड}} || 3 || 0 || 4 || 7 |- | 15 || 15 || JPN || style="text-align:left"|{{पताका|जापान}} || 2 || 11 || 12 || 12 |- | 16 || 16 || ROU || style="text-align:left"|{{पताका|रोमानिया}} || 2 || 4 || 2 || 8 |- | 17 || 17 || CUB || style="text-align:left"|{{पताका|क्यूबा}} || 2 || 2 || 1 || 5 |- | 18 || 18 || POL || style="text-align:left"|{{पताका|पोल्यान्ड}} || 2 || 1 || 1 || 4 |- | 19 || 19 || UKR || style="text-align:left"|{{पताका|यूक्रेन}} || 2 || 0 || 4 || 6 |- | 20 || 20 || ETH || style="text-align:left"|{{पताका|इथियोपिया}} || 2 || 0 || 1 || 3 |- | 21 || 21 || AUS || style="text-align:left"|{{पताका|अस्ट्रेलिया}} || 1 || 12 || 7 || 20 |- | 22 || 22 || DEN || style="text-align:left"|{{पताका|डेनमार्क|name=डेनमार्क}} || 1 || 4 || 2 || 7 |- | 23 || 23 || CAN || style="text-align:left"|{{पताका|क्यानडा}} || 1 || 3 || 6 || 10 |- | 24 || 24 || CZE || style="text-align:left"|{{पताका|चेक गणराज्य|name=चेक गणराज्य}} || 1 || 3 || 1 || 5 |- | 25 || 25 || SWE || style="text-align:left"|{{पताका|स्विडेन}} || 1 || 3 || 0 || 4 |- | 26 || 26 || BLR || style="text-align:left"|{{पताका|बेलारूस}} || 1 || 2 || 3 || 6 |- | 27 || 27 || BRA || style="text-align:left"|{{पताका|ब्राजील}} || 1 || 1 || 5 || 7 |- | 28 || rowspan=2|28 || CRO || style="text-align:left"|{{पताका|क्रोएसिया}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 29 || SUI || style="text-align:left"|{{पताका|स्विट्जरल्याण्ड}} || 1 || 1 || 0 || 2 |- | 30 || 30 || SLO || style="text-align:left"|{{पताका|स्लोभेनिया}} || 1 || 0 || 2 || 3 |- | 31 || 31 || JAM || style="text-align:left"|{{पताका|जमैका}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | 32 || rowspan=3|32 || GEO || style="text-align:left"|{{पताका|जर्जिया}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 33 || LTU || style="text-align:left"|{{पताका|लिथुआनिया}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 34 || VEN || style="text-align:left"|{{पताका|भेनेजुएला}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 35 || 35 || MEX || style="text-align:left"|{{पताका|मेक्सिको}} || 0 || 3 || 1 || 4 |- | 36 || rowspan=3|36 || COL || style="text-align:left"|{{पताका|कोलम्बिया}} || 0 || 2 || 1 || 3 |- | 37 || ESP || style="text-align:left"|{{पताका|स्पेन}} || 0 || 2 || 1 || 3 |- | 38 || KEN || style="text-align:left"|{{पताका|कीनिया}} || 0 || 2 || 1 || 3 |- | 39 || 39 || SVK || style="text-align:left"|{{पताका|स्लोभाकिया}} || 0 || 1 || 3 || 4 |- | 40 || 40 || IND || style="text-align:left"|{{पताका|भारत}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | 41 || rowspan=5|41 || BEL || style="text-align:left"|{{पताका|बेल्जियम}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 42 || INA || style="text-align:left"|{{पताका|इन्डोनेसिया}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 43 || MGL || style="text-align:left"|{{पताका|मंगोलिया}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 44 || NOR || style="text-align:left"|{{पताका|नर्वे}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 45 || SRB || style="text-align:left"|{{पताका|सर्बिया}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 46 || rowspan=5|46 || EGY || style="text-align:left"|{{पताका|मिस्र}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 47 || GUA || style="text-align:left"|{{पताका|ग्वाटेमाला}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 48 || MAS || style="text-align:left"|{{पताका|मलेशिया}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 49 || THA || style="text-align:left"|{{पताका|थाईल्याण्ड}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 50 || TPE || style="text-align:left"|{{पताका|चीनी ताइपे}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 51 || rowspan=2|51 || GRE || style="text-align:left"|{{पताका|यूनान}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | 52 || MDA || style="text-align:left"|{{पताका|मल्डोवा}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | 53 || rowspan=8|52 || ARG || style="text-align:left"|{{पताका|अर्जेण्टिना}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 54 || AZE || style="text-align:left"|{{पताका|अजरबैजान}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 55 || HKG || style="text-align:left"|{{पताका|हङकङ}}, [[चीन]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 56 || IRI || style="text-align:left"|{{पताका|ईरान}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 57 || QAT || style="text-align:left"|{{पताका|कतार}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 58 || SIN || style="text-align:left"|{{पताका|सिंगापुर}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 59 || TUN || style="text-align:left"|{{पताका|ट्यूनिशिया}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | 60 || UZB || style="text-align:left"|{{पताका|उज्बेकिस्तान}} || 0 || 0 || 1 || 1 <onlyinclude> |- !colspan=4| कुल || 149 || 151 || 160 || 460 |}</onlyinclude> == बाह्य कडीहरू == *[http://www.london2012.com/medals/medal-standings/ ''Medal Count - Olympic Medal Standings - Official Results | London २०१२'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120802021416/http://www.london2012.com/medals/medal-standings/ |date=2012-08-02 }} {{अङ्ग्रेजी}} *[http://www.london2012olympicsmedaltally.net/ ''London २०१२ Olympic Medal Count'' लन्दन ओलम्पिक २०१२ - पदक तालिका स्थिति।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804004012/http://www.london2012olympicsmedaltally.net/ |date=2012-08-04 }} {{अङ्ग्रेजी}} {{Commonscat|2012 Summer Olympics medal winners}} [[श्रेणी:ओलम्पिक खेल]] dkzpmuogqclnvnor1ozuyg6tn6w9zm6 0 50866 1362518 1310539 2026-06-20T09:06:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362518 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{Infobox sportsperson | image = | image_size = | caption = | birth_name = स्नेह राज्य लक्ष्मी राणा | nationality = | residence = | birth_date = {{bda|1996|2|28}} | birth_place = [[भैरहवा]], [[नेपाल]] | height ={{height|m=1.61}} | weight ={{convert|47|kg|lb|abbr=on}} | country = {{NEP}} | sport = निशानेवाज | event = | turnedpro = | coach = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = | updated = }} '''स्नेह राणा''' नेपाली राष्ट्रिय निशानेवाज खेलाडी हुन। उनले सन् २०१२ को लण्डन ओलम्पिकमा नेपालको तर्फबाट सहभागिता जनाएकी थिइन।<ref name="">[https://web.archive.org/web/20121030014309/http://www.london2012.com/athlete/rana-sneh-1083620/ Sneh Rana, www.london2012.com]</ref> महिला तर्फको १० मिटर एअर राइफल प्रतियोगितामा भाग लिएकी यिनी ३८३ स्कोर गर्दै सहभागी ५६ जना मध्ये ५४औं स्थानमा आएकी थिइन।<ref name="KRS">[https://web.archive.org/web/20121030042715/http://www.london2012.com/shooting/event/women-10m-air-rifle/phase=shw101900/index.html Women's 10m Air Rifle, www.london2012.com]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली ओलम्पियन]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९४ मा जन्म]] {{stub}} dul0y37pew4hgj4rjntrvhjzd4nc9ch 0 51040 1362369 1309485 2026-06-19T20:55:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362369 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=डिसेम्बर २०१२}} '''प्रमिला रिजाल''' [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]जिल्ला [[चिसापानी (स्पष्टता)|चिसापानी]]गाबिस मा जन्मेकी नेपाली राष्ट्रिय धाविका हुन। उनले सन् २०१२को [[लण्डन ओलम्पिक]]मा नेपालको तर्फबाट भाग लिएकी थिइन।<ref>[https://archive.is/20130128031647/www.london2012.com/athlete/rijal-pramila-1072108/ Pramila Rijal, www.london2012.com]</ref> महिला तर्फको १०० मिटर दौडमा भाग लिएकी यिनले छनोट चरणमा सहभागी ३३ जना मध्ये निर्धारित दूरी १३.३३ सेकेण्डमा पुरा गरी २५औं स्थानमा आउन सफल भइन। <ref name="KRS">[https://web.archive.org/web/20121030063137/http://www.london2012.com/athletics/event/women-100m/phase=atw001p00/index.html Women's 100m, www.london2012.com]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली ओलम्पियन]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:बाँके जिल्लाका मानिसहरू]] jltsbqfc7j0itijle23r9jqssm4nens 0 53379 1362364 1342590 2026-06-19T20:08:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362364 wikitext text/x-wiki {{Infobox canal |name = पानामा नहर |image = Panama Canal Map EN.png |caption = A schematic of the Panama Canal, illustrating the sequence of locks and passages |o_name = |m_name = |company = La Société internationale du Canal |engineer = [[John Findlay Wallace]], [[John Frank Stevens]] (1906–1908), [[George Washington Goethals]] |a_engineer = |date_act = |date_const = |date_use = १५ अगस्ट १९१४ |date_comp = |date_ext = |date_closed = |date_rest = |len = |len_in = |o_len = |o_len_in = |len_note = |beam = |beam_in = |o_beam = |o_beam_in = |beam_note = |start = |o_start = |start_note = |end = |o_end = |end_note = |branch = |branch_of = |join = |locks = 3 locks up, 3 down per transit; all two lanes |o_locks = |lock_note = 2 lanes of locks; locks built in three sites |elev = |elev_note = |status = Open, extension in process |nav = Panama Canal Authority}} [[File:Pm-map.png|thumb|294px|नक्शामा [[प्रशान्त महासागर]] (तल) र [[क्यारेबियन सागर]] (माथी)को बीचमा अवस्थित पानामा नहर]] '''पानामा नहर''' ({{lang-es|Canal de Panamá}}) [[आन्ध्र महासागर|एट्लान्टिक महासागर]]लाई ([[क्यारिबियाली सागर|क्यारेबियन सागर]] हुंदै) [[प्रशान्त महासागर]]सँग जोड्ने ४८ माइल (७७.१ किमी) लामो मानव निर्मित [[जहाजी नहर]] हो । अमेरिकाको पूर्वी र पश्चिमी तटको बीचको दूरी यस नहरबाट जाँदा करिब ८००० मिल (१२,८७५ कि.मी .) कम हुन गयो । पनामा नहर पार गर्न जहाजलाई ८ घण्टाको समय लाग्छ। यस नहरको निर्माण १४ अगस्ट १९१४ मा पुरा भएको थियो र १५ अगस्ट १९१४ मा जहाजको आवागमनको लागि खोलियो । १४ अगस्अट २०१४ मा पानामा नहरको निर्माणको १०० औं वार्षिकोत्सव मनाइएको थियो ।<ref name="साल">{{cite web |title=पनामा नहर के 100 साल |url=http://www.dw.de/%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%87-100-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2/a-17849911 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826161517/http://www.dw.de/%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%87-100-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2/a-17849911 |archive-date=26 अगस्त 2014 |accessdate=25-अगस्त-2014 |publisher=[[डॉयचे वेले]]}}</ref> जब यो नहरको निर्माण भयो लगभग प्रति बर्ष १००० जलपोत पार हुन्छन् र १०० बर्ष पछि पनि प्रति दिन लगभग ४२ जहार पार हुन्छन् । यो नहरलाई यसको [[इन्जिनियरिङ]] को एक ठूलो उपलब्धि र विलक्षण उदाहरण मानिन्छ। यो नहर एक ताजा पानीको [[गटुन ताल]] हुँदै पार हुन्छ । यस तालको जलस्तर समुद्र सतह बाट २६ मिटर माथि छ, यसमा जहाज प्रवेश गर्नको लागि तीन लक(Lock) को निर्माण गरिएको छ जसमा जलपोतको प्रवेश गराएर र पानी भएर जहाजलाई माथि उठाइन्छ, ताकि जहाज ताल हुँदै पार हुन सकोस। यी लकको चौडाई ३५ मिटर छ र यो समकालीन ठूला जलपोतको लागि पर्याप्त छैन है अतः यसको विस्तारको प्रोजेक्ट चलिरहेको छ । पनामा नहरलाई [[:en:American Society of Civil Engineers|अमेरिकन सोसायटी अफ सिभील इंजीनियर्स]] ले आधुनिक [[इन्जिनियरिङ]]को सात आश्चर्यमा स्थान दिएको थियो ।<ref name="ASCE">{{cite web |url=http://www.asce.org/content.aspx?id=2147487305 |title=Seven Wonders |website=American Society of Civil Engineers |access-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/http://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=2010-08-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501055030/http://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=2010-05-01 }}</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक प्रयास === पनामा नहरको निर्माणको सबै भन्दा पहिलो योजना स्पेनका राजा राजा र [[पवित्र रोमन साम्राज्य]]का सम्राट चार्ल्स पाँचौ ले सन् १५३४ पास गरे र यसको हेतु सर्वेक्षण गर्नको लागि निर्देश जारी गरे ताकि स्पेनी व्यापारि र सेनालाई पोर्चुगिजहरूको भन्दा राम्रो जलमार्ग मिलोस् र यसको लाभ उठाउन सकियोस्।<ref>{{cite web |title=History of the Panama Canal: French and American Construction Efforts |trans-title=पनामा नहर का इतिहास: फ्रेंच और अमेरिकी निर्माण के प्रयास |url=http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215060157/http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |archive-date=15 दिसंबर 2014 |access-date=25 अगस्त 2014 |publisher=पनामा नहर प्राधिकरण |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215060157/http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |date=2014-12-15 }}</ref><ref>{{cite web |title=Some Early Canal Plans |trans-title=कुछ शुरुआती नहर योजनाएं |url=http://www.pancanal.com/eng/history/history/early.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102032703/http://www.pancanal.com/eng/history/history/early.html |archive-date=2 जनवरी 2015 |access-date=25 अगस्त 2014 |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102032703/http://www.pancanal.com/eng/history/history/early.html |date=2015-01-02 }}</ref> स्त्रतेजिक र व्यापारिक हितको महत्व र खोजिएका [[महाअमेरिका|दुवै महाद्वीप]] को मध्य स्थित पनामा [[जलसन्धि]] को कम चौडाईको बाबजुद यहाँ व्यापारिक मार्ग बनाउने पहिलो प्रयास १६५८ मा [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्यान्ड राज्य]] द्वारा भयो जुन एक स्थल मार्ग थियो र खराब पर्यावरणीय परिस्थिति र उच्चावच को विषम अवस्थाको कारण यो योजना १७०० मा रद्द गरियो।<ref>{{cite web |title=Darien Expedition |trans-title=डेरियन अभियान |url=http://www.kinnaird.net/darien.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719173435/http://www.kinnaird.net/darien.htm |archive-date=19 जुलाई 2011 |access-date=25 अगस्त 2014 |language=en}}</ref> १८५५ मा विलियम कनिश नामक इंजीनियरले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को सरकारको लागि ज्काम गर्दा यास इलाकाको सर्वेक्षण गरे र रिपोर्ट प्रस्तुत गरे <ref>{{cite web |title=Manx Worthies |trans-title=मैंक्स वर्थीस |url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/worthies/p118.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628225110/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/fulltext/worthies/p118.htm |archive-date=28 जून 2015 |access-date=25 अगस्त 2014 |language=en}}</ref> पुनः १८७७ मा अरमांड रेक्लस (Armand Reclus) नामक फ्रेन्च सैन्य अधिकारी (इंजीनियर) र लूसियान नेपोलियन नामक इंजीनियरले मिलेर नहर निर्माण मार्गको सर्वेक्षण गरे <ref name="reclus">{{cite book|url=http://books.google.com/books/about/Panama.html?id=wmwYAAAAYAAJ|author=जेरार्ड फ़ॉकनर|title=Panama: Armand Reclus et le canal des deux océans|trans-title=पनामा: अरमांड रेक्लस और दो ​​महासागरों का चैनल|publisher=[[वर्जिनिया विश्वविद्यालय]]|language=fr|year=2004|access-date=25 अगस्त 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717232455/http://books.google.com/books/about/Panama.html?id=wmwYAAAAYAAJ|archive-date=17 जुलाई 2014|url-status=live}}</ref> यसको पछाडी फ्रेन्चद्वारा निर्माण गरिएको [[स्वेज नहर]] निर्माणको उपलब्धिको उत्साह थियो। === फ्रेन्च प्रयास === [[चित्र:Ferdinand_de_Lesseps_by_Nadar.jpg|अङ्गुठाकार|191x191पिक्सेल|फर्डिनेंड डी लेसप]] [[चित्र:1886_bas_obispo.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|240x240पिक्सेल|बास अबिसोमा उत्खनन का कार्य, १८८६ ]] फ्रान्सद्वारा द्वारा यहाँ नहर बनाउने कार्य १ जनवरी १८८१ मा [[:en:Ferdinand de Lesseps|फर्डिनेंड डी लेसप]]को नेतृत्वमा शुरू भयो जो स्वेज नहर का निर्माणकर्ता थिए । भूगर्भिक र जलवैज्ञानिक अध्ययनको बिना आरम्भ गरिएको यास कार्यमा अन्य कयौं बाधाहरू थिए, जसमा यहाँ की असह्य जलवायवीय परिस्थिति र [[लामखुट्टे]] को प्रकोप को कारण महामारी तथा अन्य दुर्घटनामा करिब २२,००० जनाको ज्यान गयो। अंततः १८८९ मा यो निर्माता कंपनी टाट पल्टियो र फर्डिनेंड डी लेसपका छोरा चार्ल्स डी लेसपलाई वित्तीय अनियमितताको आरोपमा (जिसलाई पनामा स्क्यान्डल भानिन्छ) पाँच वर्षको कैद सजाय भयो। कंपनी दामासाहीमा परेपछी काम रोकियो। १८९४ मा दोस्रो एक कम्पनी कुम्पनी नौवेल्ले दू क्यानल डे पनामा (''Compagnie Nouvelle du Canal de Panama) बन्यो तर यसको'' प्रयास पनि सफल हुन सकेन । === अमेरिकी निर्माण === पछी अमेरिकी सरकारले कोलंबिया सरकारको साथ सन्धि गरेर यस क्षेत्रको अधिग्रहण (तब यह कोलंबिया देश के अंतर्गत था) गर्यो र १९०४ मा अमेरिकी इन्जिनियरले काम सुरु गरे जसमा यस नहरलाई तीन लक् को साथ साथ बनाउने कामको शुरूआत भयो । अमेरिकिहरू को धेरै आध्ययन र लागानी पछी १९१४ मा यसको निर्माण पुरा भयो । एक नजरबात हेर्दा [[:en:Vasco Núñez de Balboa|वास्को डी बिल्बोया]] द्वारा पनामा जाला डमरु पार गर्न सुरु गरेको लगभग 400 वर्षको उपरान्त यस नहरको निर्माण भयो । यस प्रोजेक्टमा अमेरिकी सरकार ले लगभग $३७५ मिलियन (वर्तमान सम्तुल्य्क $8,600,000,000) खर्च गर्यो <ref>{{cite web |title=Read our history: American Canal Construction |trans-title=हमारे इतिहास पढ़ें: अमेरिकी नहर निर्माण |url=http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215060157/http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |archive-date=15 दिसंबर 2014 |accessdate=25 अगस्त 2014 |publisher=पनामा नहर प्राधिकरण |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215060157/http://www.pancanal.com/eng/history/history/index.html |date=2014-12-15 }}</ref> सारा परिवर्तन, विवाद र अंतर्राष्ट्रीय व्यापारमा यसको निष्पक्ष स्थिति कायम गरिराख्ने उद्देश्यले लगभग ८० किलोमीटर लामो यस नहरको प्रशासन ३१ डिसेम्बर १९९९ मा [[पानामा|पनामा]] लाई सुम्पिइयो। == संचालन == संचालनको मामिलामा यो नहर अद्वितीय छ किनकी यो नहर दुनिया एक मात्र यस्तो जलमार्ग हो जहां कुनै पनि जहाजको क्याप्टेन आफ्नो जहाजको पुरै नियन्त्रण पानामाको स्थानीय विशेषज्ञ क्याप्टेनलाई हस्तानतरण गर्छ ।<ref name="साल" /> प्रसान्त र आन्ध्र महासागरको बेच्छ बनेको यो नहर पार गर्नको लागि हजारों टन भारी जहाजलाई लक् प्रणालीमा पानी भरेर ८५ फुट माथि उठाइन्छ । पुरै लक प्रणालीलाई पार गर्नको लागि पहिले जहाजलाई सबै भन्दा तलको लकमा ल्याइन्छ। त्यसपछि लकलाई बन्द गरेर पानी भरिन्छ। यस प्रकार पानीबाट जहाज माथि उठ्छ। त्यसपछि भारी र निकै शक्तिशाली लोकोमोटिभ इंजन जहाजलाई पार्श्वोंबाट टक्कर हुन बाट बचाउन तानेर दोस्नेरो लकमा लैजान्छ । फेरी दोस्रो लकमा पनि यही काम दोहोरिन्छ, पानी भरिन्छ, जहाजलाई तानिन्छ र अगाडी बढ्गेछ। तीन लकद्वारा माथि उठेपछी जहाज ताजा पानीको कृत्रिम ताल, गटुन ताल, हुदै पार हुन्छ । दोस्रो छेउमा पुगेपछि फेरी यसै प्रक्रिया ८५ फीट तल गएर महासागरमा उतारिन्छ । यहाँ यातायात प्रबंधनको लागि पूर्णतया कम्प्यूटरीकृत सिस्टम लगाइएको हुन्छ जसबाट यस नहरबात पार हुने जलपोतको संचालन सुविधाजनक ढंगबात गर्न सकिन्छ ।<ref>{{cite web|url=https://www.pancanal.com/eng/op/evtms/index.html|title=Enhanced Vessel Traffic Management System|trans-title=संवर्धित पोत यातायात प्रबंधन प्रणाली|publisher=पनामा नहर प्राधिकरण|language=en|accessdate=26-अगस्त-2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114354/https://www.pancanal.com/eng/op/evtms/index.html|archive-date=26 अगस्त 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826114354/https://www.pancanal.com/eng/op/evtms/index.html |date=2014-08-26 }}</ref> == प्रतिस्पर्धा == [[चित्र:Nicaragua_canal_proposals_2013.png|अङ्गुठाकार|230x230पिक्सेल|निकारागुआ नहर के प्रस्तावित मार्ग (लाल रंग)(2013); पनामा नहर (नीले रंग से)]] चीनको सहायताबात [[निकाराग्वा|निकारागुआ]] मा पनि [[निकारागुआ नहर|नहर]] बनाउने योजना हुँदै छ ।<ref>{{cite web |title=Hiina firma tahab ehitada uue Ameerika kanali |trans-title=एक चीनी कंपनी अमेरिका में एक नई नहर का निर्माण करना चाहती हैं |url=http://www.e24.ee/1270456/hiina-firma-tahab-ehitada-uue-ameerika-kanali |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222195622/http://www.e24.ee/1270456/hiina-firma-tahab-ehitada-uue-ameerika-kanali |archive-date=22 दिसंबर 2013 |accessdate=25 अगस्त 2014 |language=एस्टोनियाई }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222195622/http://www.e24.ee/1270456/hiina-firma-tahab-ehitada-uue-ameerika-kanali |date=2013-12-22 }}</ref> यद्यपि यो नहर बनाउने प्रोजेक्टको पर्यावरणविद समुदायबाट निकै बिरोध भैरहेको छ र यो पनि अनुमान गरिएको छ कि यसमा खर्च निकै धेरै र आम्दानी कम हुन्छ ।<ref>{{cite web |title=क्या दूसरी पनामा नहर की ज़रूरत है? |url=http://hindi.ruvr.ru/2014_02_23/263819802/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114633/http://hindi.ruvr.ru/2014_02_23/263819802/ |archive-date=26 अगस्त 2014 |accessdate=25-अगस्त-2014 |publisher=[[रेडियो रूस]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826114633/http://hindi.ruvr.ru/2014_02_23/263819802/ |date=2014-08-26 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[स्वेज नहर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons and category}} {{GeoGroupTemplate}} *[http://www.pancanal.com/ Panama Canal Authority website]—Has a simulation showing how the canal works *''[http://www.sil.si.edu/Exhibitions/Make-the-Dirt-Fly/ Making the Dirt Fly, Building the Panama Canal]'' Smithsonian Institution Libraries *[http://www.canalmuseum.com/ Canalmuseum]—History, Documents, Photographs and Stories *[http://www.czbrats.com/Menus/Builders_menu.htm History of the Canal Zone] from CZ Brats *[https://web.archive.org/web/20040604011605/http://www.judicialwatch.org/1241.shtml Judicial Watch, Inc. v. Panama Canal Commission case]—archived *[http://content.lib.washington.edu/cgi-bin/queryresults.exe?CISOOP=adv&CISORESTMP=%2Fsite-templates%2Fsearch_results-sub.html&CISOVIEWTMP=%2Fsite-templates%2Fitem_viewer.html&CISOMODE=thumb&CISOGRID=thumbnail%2CA%2C1%3Btitle%2CA%2C1%3Bsubjec%2CA%2C0%3Bdescri%2C200%2C0%3B0%2CA%2C0%3B10&CISOBIB=title%2CA%2C1%2CN%3Bsubjec%2CA%2C0%2CN%3Bdescri%2CK%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B10&CISOTHUMB=3%2C5&CISOTITLE=10&CISOPARM=%2Ffishimages%3Asubjec%3Apanama&x=29&y=0 Freshwater and Marine Image Bank—Panama Canal]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} University of Washington Libraries—ongoing digital collection of images *[http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/azBrowse/Panama+Canal Early stereographic images of the construction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826120821/http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/azBrowse/Panama+Canal |date=2014-08-26 }} University of California *[http://lhldigital.lindahall.org/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=nichols&CISOFIELD1=CISOSEARCHALL&CISOOP2=all&CISOBOX2=nichols%2C+a+b+%28aurin+b%29.&CISOFIELD2=creato&CISOOP3=all&CISOBOX3=panama+canal+%28panama%29.&CISOFIELD3=subjec&CISOROOT=all&t=s A.B. Nichols Panama Canal Collection at the Linda Hall Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320160039/http://lhldigital.lindahall.org/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=nichols&CISOFIELD1=CISOSEARCHALL&CISOOP2=all&CISOBOX2=nichols,+a+b+(aurin+b).&CISOFIELD2=creato&CISOOP3=all&CISOBOX3=panama+canal+(panama).&CISOFIELD3=subjec&CISOROOT=all&t=s |date=2012-03-20 }} Archival collection of maps, blueprints, photographs, letters, and other documents, collected by [http://contentdm.lindahall.org/u?/panama,5315 Aurin B. Nichols]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215070224/http://contentdm.lindahall.org/u?/panama,5315 |date=2018-12-15 }}, an engineer who worked on the canal project through from १८९९ until its completion. *''[http://gozonian.org/naramain.shtml २७०० digitised National Archives public domain images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516040630/http://gozonian.org/ |date=2008-05-16 }}'' Photos of the building and early days of the Panama Canal digitised by ''[http://gozonian.org/ GoZonian.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516040630/http://gozonian.org/ |date=2008-05-16 }}'' from the U.S. National Archives and Records Administration. Originally from ८ x १० glass plates * [http://www.panamafishingandcatching.com/gatun.htm Gatun Lake Benefits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722081608/http://www.panamafishingandcatching.com/gatun.htm |date=2010-07-22 }} *[http://ufdc.ufl.edu/pcm Panama & the Canal Digital Collection] *[http://books.google.com/books?id=jiQDAAAAMBAJ&pg=PA66&dq=popular+science+1950+can+our+jets+support&hl=en&ei=xnK-TM-LK8j9nAe7htCJDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDcQ6AEwAw#v=onepage&q=popular%20science%201950%20can%20our%20jets%20support&f=true ''New Plans For Panama'', by Stephen L. Freeman] १९४७ article about possible post World War II plans for the Panama Canal including first mention of a sea level canal to replace the locks *[http://www.itnsource.com/shotlist//BHC_RTV/1917/11/05/BGT407051266/ Footage of ships going through Panama Canal in १९१७] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915053814/http://www.itnsource.com/shotlist//BHC_RTV/1917/11/05/BGT407051266/ |date=2012-09-15 }} *[http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/panama/player/ The Panama Canal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210093844/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/panama/player/ |date=2014-02-10 }} An [[American Experience]] Documentary {{Coord|9|04|48|N|79|40|48|W|region:PA_type:waterbody|display=title}} {{Commonscat|Panama Canal}} [[श्रेणी:नहरहरू]] [[श्रेणी:पानामा नहर| ]] [[श्रेणी:जहाजी नहरहरू]] 794l4v72mp815vbv1gvd5jnqln2fpx6 0 54154 1362418 1354701 2026-06-20T01:00:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362418 wikitext text/x-wiki {{Beauty pageant | winner = [[इशानी श्रेष्ठ]] | photo = | caption = | represented = [[कोलोराडो]] | date = २० मार्च २०१३ <ref>[http://www.nepalimutu.com/2013/03/ishani-shrestha-crowned-as-miss-nepal-2013/ Miss Nepal 2013 happening in March 2013]</ref> | venue = [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | broadcaster = [[नेपाल टेलिभिजन]] | total contestants = १८ }} '''मिस नेपाल प्रतियोगिता - २०१३''' सन् २०१३ मार्च २०मा भयो । यस प्रतियोगितामा [[मिस नेपाल]]को उपाधि [[इशानी श्रेष्ठ]]ले हासिल गरिन् । उनीपछि प्रथम रनर-अप र द्वितीय रनर-अप क्रमशः [[रोजिशा शाही ठकुरी]] र [[सृतिमा शाह|श्रीतिमा शाह]] भएका थिए । यो प्रतियोगिता [[हिडन ट्रेजर]]ले आयोजना गरेको थियो । विजेताले ५० हजार, दोस्रोले ३५ र तेस्रोले २५ हजार रूपैयाँ नगद र एउटा अपार्टमेन्ट पाए । मिस फोटोजेनिक श्रीतिमा शाह, पन्क्चुआलिटी [[मेघना श्रेष्ठ]], ब्युटिफुल स्माइल [[रिजु श्रेष्ठ]], बेस्ट वाक [[इशानी श्रेष्ठ]], ट्यालेन्ट [[सिपोरा गुरुङ]]ले जितिन्। एसएमएसमा बढी मत पाएर मिस बब्ली उपाधि [[अस्मिता सिटौला]]ले जितिन्। ==नतिजा== ===प्राप्त स्थान=== {| class="wikitable" ! अन्तिम नतिजा ! उम्मेदवार |- | '''मिस नेपाल वर्ल्ड २०१३''' | * '''कोलोराडो''' - [[इशानी श्रेष्ठ]] |- | '''मिस नेपाल इन्टरनेसनल २०१३''' | * '''धापाखेल''' - [[रोजिशा शाही ठकुरी]] |- | '''मिस नेपाल अर्थ २०१३''' | * '''काठमाडौँ''' - [[सृतिमा शाह]] |- |'''थर्ड रनर अप''' | * '''पोखरा''' - [[सिपोरा गुरुङ]] |- |'''फोर्थ रनर अप''' | * '''टेक्सास''' - सुमी मोक्तान लामा |- |'''उत्कृष्ठ १०''' | * '''ललितपुर''' - प्रतिमा गिरी * '''पोखरा''' - रक्षा थापा * '''झापा''' - अश्मिता सिटौला * '''भद्रपुर''' - रीतु श्रेष्ठ * '''काठमाडौँ''' - ओशिमा बानु |- |} ===विशेष अवार्डहरू=== * '''मिस पर्सनालिटी''' - समिक्षा श्रेष्ठ * '''मिस ट्यालेन्ट''' - [[सिपोरा गुरुङ]] * '''मिस बेस्ट क्याटवाक''' - [[इशानी श्रेष्ठ]] * '''मिस बेस्ट स्माइल''' - रीजु श्रेष्ठ * '''मिस फ्यान्टा बब्ली पर्सनालिटी''' - अश्मिता सिटौला ==उम्मेदवारहरू == {| border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" class="sortable" |- style="background:#efefef;" " ! # !! उम्मेदवार !! उमेर!! उचाइ<br> (सेमी) !! उचाइ<br> (फिट) !! स्थान |- | १ || समिक्षा श्रेष्ठ || २१ || १७० || ५'७" || [[बिहार]] |- | २ || रचना भारती|| २० || १६८ || ५'६" || [[महेन्द्रनगर (स्पष्टता)|महेन्द्रनगर]] |- | ३ || [[सिपोरा गुरुङ]] || १९ || १७७ || ५'९.५" || [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |- | ४ || बिन्दु केसी || २३ || १७३ || ५'८" || [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |- | ५ || माया साउद || २३ || १७४ || ५'८.५" || [[धनगढी (स्पष्टता)|धनगढी]] |- | ६ || [[इशानी श्रेष्ठ]] || २१ || १७५ || ५'९" || [[कोलोराडो]] |- | ७ || सुजाता बलामी || २० || १७०|| ५'७" || [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |- | ८ || मेघना श्रेष्ठ|| २२ || १७३ || ५'८" || [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |- | ९ || [[सृतिमा शाह]]|| २१ || १७४ || ५'८.५" || [[काठमाडौँ]] |- | १० || प्रतिमा गिरी|| २० || १६८ || ५'६" || [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |- | ११ || ओशिमा बानु || २४ || १६९ || ५'६.५" || [[काठमाडौँ]] |- | १२ || रक्षा थापा || २२ || १७३ || ५'८" || [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |- | १३ || [[रोजिशा शाही ठकुरी]] || १९ || १७८ || ५'१०" || [[धापाखेल]] |- | १४ || अश्मिता सिटौला || २० || १७७ || ५'९.५" || [[झापा जिल्ला|झापा]] |- | १५ || सुमी लामा || २३ || १७० || ५'७" || [[टेक्सस|टेक्सास]] |- | १६ || रेणु पोखरेल || २० || १७४ || ५'८.५" || [[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]] |- | १७ || ऐश्वर्या उपध्याय || १९ || १७२ || ५'७.५" || [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |- | १८ || रीजु श्रेष्ठ || २२ || १७३ || ५'८" || [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |- |} ==टिप्पणीहरू== * उम्मेदवार#३, [[सिपोरा गुरुङ]] [[नेपाल]]को राष्ट्रिय स्तरकी [[भलिबल]] खेलाडी हुन । <ref>[http://www.nepalireporter.com/sipora-gurung-selected-for-beauty-pageant/ Sipora Gurung Selected for Beauty Pageant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314070807/http://www.nepalireporter.com/sipora-gurung-selected-for-beauty-pageant/ |date=2013-03-14 }}</ref> * उम्मेदवार#८, मेघना श्रेष्ठ मिस टिन कलेज २००९की फस्ट रनर अप हुन् । * उम्मेदवार#१०, प्रतिमा गिरी [[एनटिभी प्लस]]मा प्रसारण हुने प्ले इट अन (Play it On) नामक कार्यक्रमकी प्रस्तोता हुन् । * उम्मेदवार#११, ओशिमा बानुले सन् २०१२को फेस अफ दी क्लासिक डायमन्ड फर टाइमलेस प्यारागन ज्वेलरी (Face of the Classic Diamond for Timeless Paragon Jewellery) अवार्ड जितेकी थिइन् । * उम्मेदवार#१२, रक्षा थापा [[फिलिपिन्स]]को सेबु सिटीमा सन् २०१०मा आयोजित मिस सिग्लाकसको उपाधि तथा फिलिपिन्सकै सान कार्लोस सिटीमा सन् २००९मा मिस भिएमयुएफ (VMUF) प्रतियोगितामा फस्ट रनर अप जित्न सफल भएकी थिइन् । * उम्मेदवार#१४, अश्मिता सिटौला मिस टिन नेपाल २०११को उत्कृष्ठ ५ फाइनलिस्टमा छानिएकी थिइन । * उम्मेदवार#१५, सुमी मोक्तान लामा मिस तामाङ २०१२ की विजेता हुन् ।<ref>[http://xnepali.net/movies/miss-tamang-2012-is-sumi-moktan/ Miss tamang 2012 is Sumi Moktan]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * उम्मेदवार#१८, रीजु श्रेष्ठ मिस नेपाल ग्लोबल २०१२को उत्कृष्ठ ५ फाइनलिस्टमा छानिएकी थिइन । ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.youtube.com/watch?v=JUybZypal1I मिस नेपाल २०१३ घोषणा भिडियो] * [http://www.missnepal.com.np/ मिस नेपाल आधिकारिक वेबसाइट] * [http://www.sathiz.com/ninja/miss-nepal-2013/332 मिस नेपाल उम्मेदवारहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130315231344/http://www.sathiz.com/ninja/miss-nepal-2013/332 |date=2013-03-15 }} * [http://livewireworld.info/miss-world/ishani-shrestha-wins-miss-nepal-2013-crown/8307/ इशानी श्रेष्ठ: मिस नेपाल वर्ल्ड २०१३:मिस नेपाल २०१३ उम्मेदवार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323073420/http://livewireworld.info/miss-world/ishani-shrestha-wins-miss-nepal-2013-crown/8307/ |date=2013-03-23 }} *[http://www.nepalimutu.com/2013/03/ishani-shrestha-crowned-as-miss-nepal-2013/ इशानी श्रेष्ठ: मिस नेपाल वर्ल्ड २०१३]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323003816/http://www.nepalimutu.com/2013/03/ishani-shrestha-crowned-as-miss-nepal-2013/ |date=2013-03-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{मिस नेपाल}} [[श्रेणी:प्रतियोगिता]] [[श्रेणी:मिस नेपाल]] [[श्रेणी:सौन्दर्य प्रतियोगिताहरू]] g5bi75awk39ru1vi33q4679i7t29rv8 0 54443 1362491 1216074 2026-06-20T07:47:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362491 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = सारी | image = [[File:Nepali Bride.jpg|200px]] | caption = आधुनिक सारी पहिरिएकी नेपाली बेहुली | label1 = प्रकार | data1 = बाहिरी पहिरन | label2 = प्रयोगकर्ता | data2 = महिला }} '''सारी''' विशेषत [[दक्षिण एसिया|दक्षिण एसियाली]] क्षेत्रका महिलाहरूले आफ्नो शरीरमा बेरेर लागाउने खालको पहिरन हो।<ref>{{cite web|url=http://tamilnadu.com/fashion/kanchipuram-sari.html|title=Kanchipuram Sari - Tamilnadu|publisher=Tamilnadu.com|date=16 October 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303043431/http://tamilnadu.com/fashion/kanchipuram-sari.html |date=3 March 2013 }}</ref><ref name="alkazi">Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage</ref><ref name="Boulanger">Boulanger, C (1997) Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping, Shakti Press International, New York. ISBN 0-9661496-1-0</ref><ref name="Ghurye">Ghurye (1951) "Indian costume", Popular book depot (Bombay); (Includes rare photographs of 19th century Namboothiri and nair women in ancient saree with bare upper torso)</ref>यो सम्भवतः विश्वकै सबैभन्दा लामो र पुरानो पहिरनहरूमा गन्ने गरिएको छ। यो लगभग {{convert|4.5|to|9|m|abbr=off}} लामो<ref>{{cite book|last=Boulanger|first=Chantal|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|publisher=Shakti Press International|location=New York|isbn=978-0-9661496-1-6}}</ref> र {{convert|600|to|1200|mm|abbr=off}} चौडा हुन्छ।<ref>{{cite book|last=Boulanger|first=Chantal|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|publisher=Shakti Press International|location=New York|page=6}}</ref> सारी बिना सिलिएको कपडाको लामो टुकडा हुने गर्छ जसलाई ब्लाउज वा चोली र सायामाथि बेरेर लगाउने गरिन्छ।<ref name="alkazi">Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage</ref><ref name="Boulanger" /><ref name="Ghurye">Ghurye (1951) "Indian costume", Popular book depot (Bombay); (Includes rare photographs of 19th century Namboothiri and nair women in ancient saree with bare upper torso)</ref>सारीको विभिन्न प्रकार र यसलाई पहिरिने विभिन्न शैलीहरू रहेका छन्, सारी पहिरिने सबैभन्दा सामान्य शैली निभी शैली हो, जसको उत्पत्ति डेक्कन क्षेत्रबाट भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite book|last=Boulanger|first=Chantal|url=https://books.google.com/books?id=_1pEAAAAYAAJ&dq|title=Saris: an illustrated guide to the Indian art of draping|date=1997|publisher=Shakti Press International|year=|isbn=|location=|pages=55|language=en|quote=Women of Andhra Pradesh claim that the modern sari is their own traditional drape . . . this claim is probably true.}}</ref><ref name="Linda Lynton 1995">Linda Lynton(1995), The Sari: Styles, Patterns, History, Technique {{ISBN|978-0-8109-4461-9}}, page 187; Quote: ''It is in the Karnataka (Mysore) and western Maharashtran area that the nivi style is believed to have originated.''.</ref>सारीलाई टक्क मिलेको चोलोसँग पहिरिने गरिन्छ (जसलाई सामान्यतया दक्षिण भारतमा कपिसा, र भारतमा चोली भनिन्छ) र पेटीकोट जसलाई घाघरा, पारकर वा उल-पावडाई भन्ने गरिन्छ।<ref name="Vijay Singh Katiyar">{{cite book|last1=Katiyar|first1=Vijai Singh|title=Indian saris : traditions, perspectives, design|date=2009|publisher=Wisdom Tree in association with National Institute of Design, Ahmedabad|location=New Delhi|isbn=9788183281225|pages=211|url=https://books.google.com/books?id=8RjgPQAACAAJ|accessdate=31 October 2015}}</ref> आधुनिक [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा, सारीलाई एउटा सांस्कृतिक चिह्न मान्ने गरिन्छ।<ref name="hinduismtoday">{{cite web|url=https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4605|publisher=[[Hinduism Today]]|title=Sari, Always in Vogue|accessdate=2018-03-09}}</ref> ==विभिन्न भाषामा नाम== * {{lang-hi|साडी}} * {{lang-or|ଶାଢୀ}} अनुवाद- साड्ढी * {{lang-knn|साडी, कापड, चीरे}} * {{lang-ml|സാരി}} अनुवाद- सारी * {{lang-mr|साडी}} * {{lang-pa|ਸਾਰੀ}} अनुवाद- सारी * {{lang-ta|புடவை}} अनुवाद- पुताभाई * {{lang-te|చీర}} अनुवाद- सिरा * {{lang-ur|ساڑى}} अनुवाद- सारी ==उत्पत्ति तथा इतिहास== सारीको उल्लेख 'वासस्' वा 'अधिवासस्'को रूपमा [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूको [[वेद]]हरूमा पाइन्छ। [[यजुर्वेद]]मा सारी शब्दको सबैभन्दा पहिलो उल्लेख गरिएको पाइन्छ। अर्को तर्फ [[ऋग्वेद]]को संहिता अनुसार [[यज्ञ]] वा [[हवन]]को समय महिलाहरूलाई सारी लगाउने विधान पनि रहेको छ। यो सँगै सारी विश्वको सबैभन्दा लामो र पुरानो पहिरनहरू मध्ये एक हो। यसको लम्बाई सबै पहिरनहरू भन्दा बढी छ। ==प्रकारहरू== सारी पहिरिने विभिन्न तरिकाहरू रहेका छन् जुन भौगोलिक स्थिति र पारम्परिक मूल्य र रुचिहरूमा निर्भर गर्दछ। भिन्न-भिन्न शैलीको सारीहरूमा [[कान्जीवरम सारी]], [[बनारसी सारी]], [[पटोला सारी]] र [[हकोबा सारी]] प्रमुख छन्। [[मध्य प्रदेश]]को [[चन्देरी सारी]], [[महेश्वरी सारी]], मधुबनी छपाई, [[असम]]को मुँगा रसम, [[ओडिशा|उडिसा]]को बोमकई, [[राजस्थान]]को बन्धेज, [[गुजरात]]को गठोडा, पटौला, [[बिहार]]को तसर, काथा, [[छत्तीसगढ]]को कोसा रसम, दिल्लीको रसमी सारीहरू, झारखण्डी कोसा रसम, [[महाराष्ट्र]]को पैथानी, [[तमिलनाडु]]को कान्जीवरम, बनारसी सारीहरू, [[उत्तर प्रदेश]]को तान्ची, जामदानी, जामवर र [[पश्चिम बङ्गाल]]को बालुछरी र कान्था टङ्गाइल आदि प्रसिद्ध सारीहरू हुन्। [[File:Sari on mannequin for demo.jpg|thumb|डेमोका लागि पुतलामा सारी]] ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Saris|सारी}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पेटिकोट]] * [[ब्रेसियर|ब्रा]] * [[पेन्टी]] * [[ह्यान्डब्रा|ह्यान्ड ब्रा]] {{पहिरनहरू}} [[श्रेणी:पहिरनहरू]] [[श्रेणी:महिलाले लगाउने पहिरनहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी शब्द र वाक्यांशहरू]] 4tq2mofipq8zwcpw2tmnz50mwn8b0tm 0 55152 1362410 1306786 2026-06-20T00:39:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362410 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film |name = माइतीघर |image = Maitighar.jpg |caption = |director = बि.एस.थापा |producer = सुमनान्जली फिल्म्स |writer = |music = [[जयदेव]] |released = १६ डिसेम्बर १९६६ |language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |country = [[नेपाल]] }} '''माइतीघर''' नेपालमा बनेको तेश्रो नेपाली चलचित्र हो । तथा निजी क्षेत्रबाट लगानी गरी बनाइएको पहिलो चलचित्र हो । यस चलचित्रमा माला सिन्हा, सिपी लोहनी लगायत कलाकारले अभिनय गरेका छन् ।<ref>{{cite web|url=http://filmnepal.net/maitighar-1966/|title=Maitighar (1966)|publisher=Filmnepal.net|accessdate=9 March 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908235809/http://filmnepal.net/maitighar-1966/ |date=8 September 2012 }}</ref> यो चलचित्रमा पहिलाको नेपालको भौगोलिक स्थिति, विमान, विमानस्थल, कला, संस्कृति, न्यायालय, समाज लगायत चलचित्र बनाउने शैलीको अध्ययन गर्न सकिन्छ । दर्शकहरूले यस चलचित्रमा विदेशी शैलीको प्रभावलाई हटाएर हेर्ने हो भने अत्यन्त ऐतिहासिक, अद्वितिय र अनुकरणीय चलचित्र बनेकोमा दुई मत नहोला । ==कथा सारंश== [[File:Maitighar screenshot 1.png|thumb|चिदम्बर प्रसाद लोहनी (सी पी लोहनी) "नमान लाज यस्तरी" गीतमा]] [[File:Maitighar screenshot 10.png|thumb|मुख्य पात्र मायाकी छोरी रेखा]] पोखराको एक जना महिलालाई ११ वर्ष कारावासको सजाय हुन्छ तर कारावासको समयावधि सकिए पनि उनी जेल छाडेर जादिनन्। त्यसपछि जेलरले एक जना मनोचिकित्सालाई बोलाएर उनको समस्या बुझ्न लगाउँछन्। त्यसपछि ती महिलाले आफ्नो कथा सुनाउछिन् । पोखरा नजिकका पात्रहरु माया र मोहनको प्रेम बसे पछि बिहे हुन्छ । मोहन बेलायतमा पढेर फर्के पछि सिकार खेल्न जान्छन् । घरमा उनको जन्म दिन मनाईरहँदा तीव्र वेगमा जिप चलाएकाले रुखमा ठोकिएर दुर्घटना हुन गइ मोहनको मृत्यु हुन्छ । यसको केहि समय पछि मायाले घर र समाजको वचन सुन्न नसकि २ वर्षको छोरा र घर छाडेर नयाँ चोला फेर्न हिंडछिन् । यसरी जाँदा अन्जान ठाँउमा वादि-वदिनीको घरमा थुनिन पुग्छिन तर पेटमा २ महिनाको बच्चा भएकोले आत्महत्या भन्दा पनि नाच-गान गरेर १८ वर्ष बिताउँछिन । यस बीचमा छोरालाई पढाइमा अदृश्य आर्थिक सहयोग गरिरहन्छिन भने छोरीलाई त्रिचन्द्र कलेजमा गोप्य रूपमा पढाउँदै हुन्छिन् । एकदिन एउटा साहूले छोरीको इज्जत लिने बताएपछि मायाले विष खुवाएर मार्दिन्छिन । त्यसपछि सर्वोच्च अदालतमा छोराले सरकारको तर्फबाट मुद्धा लड्दा "वेश्या" भने पछि यस्तो नभन भनेर आफ्नो वास्तविकता उजागर गर्छिन र बहिनीलाई दाजुको जिम्मा लगाएर कारावासमा जान्छिन। कारावासमा आफ्नो कथा सुनाउदा सुनाउँदै उनको मृत्यु हुन्छ । ==सङ्गीत== यस चलचित्रमा ख्यातीप्राप्त अनुभवी [[जयदेव]]ले संगीत दिएका छन् । यस चलचित्रमा भारतीय गायक-गायिकाहरु [[लता मङ्गेशकर|लता मंगेशकर]], [[आशा भोसले]], [[उषा मंगेशकर]], [[मन्ना डे]] र [[गीता दत्त]] ले नेपाली गायक-गायिकाहरु [[प्रेमध्वज प्रधान]], सिपि लोहनी र [[अरुणा लामा]]सँग गीत गाएका थिए । गीतकार [[किरण खरेल]]ले गीत रचेका थिए। यस चलचित्रमा रहेको अन्तको एउटा गीत राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]]द्वारा लेखिएको गीतलाई [[लता मङ्गेशकर|लता मंगेशकर]]ले गाएकी थिइन् । {| class="wikitable sortable" |- ! गीत !शब्द ! कलाकार !! गीतको समय |- |''छ सलाम कसरी बोलम'' | || सिपि लोहनी || |- |''हाँसी खेली यहि धुलोमा'' | ||[[मन्ना डे]] || |- |''हेर धर्ती डगमगाई'' |[[किरण खरेल]] |[[मन्ना डे]] || |- |''हे सुन आज तिमीहरू'' | || सिपि लोहनी || |- |''जय जय जननी नेपाल'' | ||[[मन्ना डे]] || |- |''जुन माटो मा मेरो'' |[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] ([[म.वी.वि.शाह]]) |[[लता मङ्गेशकर|लता मंगेशकर]] || |- |''काला कुर्तैले'' | || सिपि लोहनी, [[अरुणा लामा]] || |- |''केको खानु केको लाउनु'' | ||[[अरुणा लामा]], [[गीता दत्त]] || |- |''मा प्यार बेचीदिन्छु'' | ||[[आशा भोसले]] || |- |''नमान लाज यस्तरी'' | ||[[प्रेमध्वज प्रधान]] [[उषा मंगेशकर]] || |- |''सल्लोमा भानु सलो मा'' | ||[[अरुणा लामा]], [[गीता दत्त]] || |- |''सानु माया मेरो सानुमायालाई'' | ||[[अरुणा लामा]], [[गीता दत्त]] || |- |''तीनै शहर नेपालीमा'' | || सिपि लोहनी || |- |''उन्भोमा झर्ने बनको बाटो'' | || सिपि लोहनी, [[अरुणा लामा]] || |- |''यो हो मेरो प्राण भन्दा प्यारो माइतीघर'' |[[किरण खरेल]] |[[आशा भोसले]] || |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://nepalicollections.com/album.php?id=12 Songs of ''Maitighar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301085227/http://www.nepalicollections.com/album.php?id=12 |date=2012-03-01 }} * [http://www.nepalilyrix.com/2012/12/yo-ho-mero-pran-bhanda-pyaro-maitighar.html Maitighar Lyrics] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130130103433/http://www.nepalilyrix.com/2012/12/yo-ho-mero-pran-bhanda-pyaro-maitighar.html |date=2013-01-30 }} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मनोरञ्जन]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:पोखरामा छायाङ्कन गरिएका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू]] me2mzrnap8pq4g8fzgzk7zp942vt9pw 0 58344 1362435 1183469 2026-06-20T02:33:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362435 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = राइली रिड<br />Riley Reid | image = Riley Reid 2019 by Glenn Francis.jpg | caption = सन् २०१९ मा रिड | birth_name = एस्ली म्याथ्युज | birth_date = {{Birth date and age|1991|07|9|mf=yes}}<ref name="Counting"/> | birth_place = [[फ्लोरिडा]], संयुक्त राज्य अमेरिका | occupation = अश्लील अभिनेत्री | years_active = सन् २०१०-वर्तमान | website = {{url|reidmylips.com}} }} '''एस्ली म्याथ्युज''' ({{lang-en|Ashley Mathews}}; जन्म: जुलाई ९, १९९१<ref name="Counting">{{cite web |author1=<!--Staff writer; no byline--> |title=Counting Down the Best Porn Stars of 2021: Top 25 Hottest Porn Star Actresses and Models to Follow |url=https://www.laweekly.com/22-best-porn-stars-for-visual-stimulation |website=LA Weekly |date=10 February 2021 |access-date=7 February 2022}}</ref>), '''राइली रिड'''को रूपमा परिचित, एक अमेरिकी [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील अभिनेत्री]] हुन्। उनले १९ वर्षको उमेरमा, सन् २०११ मा [[अश्लील चलचित्र|वयस्क चलचित्र]] उद्योगमा प्रवेश गर्नु भन्दा पहिले स्ट्रिपरको रूपमा काम गरेकी थिइन्। त्यस बेलादेखि उनले धेरै पुरस्कारहरू जितेकी थिइन्, जसमा सन् २०१६ मा वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि [[एभिएन पुरस्कार]] समावेश छ। ==जीवनवृति== रिडले १९ वर्षको उमेरमा सन् २०११ मा उनको वयस्क चलचित्र जीवनवृति सुरु गरेकी थिइन् र सुरुमा मञ्च नाम पेइज राइली प्रयोग गरेकी थिइन्।<ref name="hyg">{{cite journal|title=10 new adult actress you need to know!|journal=Touch Me! Magazine|volume=2|date=September 2012|page=75}}</ref><ref name=law>{{cite news|last=Jessica P. Ogilvie|title=10 Porn Stars Who Could Be the Next Jenna Jameson|url=http://www.laweekly.com/publicspectacle/2013/03/26/10-porn-stars-who-could-be-the-next-jenna-jameson?page=3|accessdate=April 26, 2013|newspaper=[[LA Weekly]]|date=March 26, 2013}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== रिड [[फ्लोरिडा]]मा एस्ली म्याथ्युजको रूपमा जन्मेकी थिइन्।<ref name="weinstein">{{cite news |last1=AVN |first1=Peter Warren |title=Riley Reid Talks Business of Being Her on Eric Weinstein Podcast AVN |url=https://avn.com/business/articles/video/riley-reid-talks-business-of-being-her-on-eric-weinstein-podcast-869644.html |accessdate=29 April 2020 |work=AVN |date=2020-02-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/149175|title=Miami Heat: Riley Reid Becoming Slam Dunk in Porn Valley|accessdate=January 26, 2014|author=Dan Miller|date=May 30, 2012|publisher=[[XBIZ]]}}</ref> ==पुरस्कार तथा मनोनयन== [[File:Riley Reid 2016.jpg|thumb|right|200px|सन् २०१६ मा रिड]] {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! कार्यक्रम ! नतिजा ! पुरस्कार ! चलचित्र |- |rowspan="2"| '''२०१२''' | नाइट मूभ्स अवार्ड | {{won}} |बेस्ट न्यू स्टार्लेट<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/154968| title=Nightmoves Announces 2012 Award Winners|date=2012-10-08|work=XBIZ|accessdate=11 January 2013}}</ref> | {{n/a}} |- | [[अर्बान एक्स अवार्ड]] | {{nom}} |बेस्ट ३ वे सेक्स सिन <small>([[लेलानी लीयन]] र एस्ली जेनको साथमा)</small><ref>{{cite news|title=2012 Urban X Awards Nominations|url=http://www.urbanxawards.com/awards/index.php?option=com_content&view=article&id=13:complete-nominees-list-including-movies-and-talent&catid=1:awards|accessdate=2013-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428232721/http://www.urbanxawards.com/awards/index.php?option=com_content&view=article&id=13:complete-nominees-list-including-movies-and-talent&catid=1:awards |date=2013-04-28 }}</ref> |''[[रिभेन्ज अफ द पेटिट्स]]'' |- |rowspan="12"| '''२०१३''' |rowspan="4"| [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] | {{nom}} |बेस्ट अल गर्ल-ग्रुप सेक्स सिन <small>([[लेलानी लीयन]] र एस्ली जेनको साथमा)</small><ref name=AVN13>{{cite web|title=2013 AVN Awards Nominees|url=http://web.archive.org/web/20130328092725/http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf|publisher=AVN Awards|accessdate=14 June 2013|format=pdf}}</ref> |''[[रिभेन्ज अफ द पेटिट्स]]'' |- | {{nom}} |बेस्ट ब्वाई/गर्ल सेक्स सिन <small>([[भूडू (अश्लील चलचित्र अभिनेता)|Voodoo]])</small><ref name=AVN13/> |''अल्टिमेट फक टोय: राइली रिड'' |- | {{nom}} |बेस्ट न्यू स्टार्लेट<ref name=AVN13/> | {{n/a}} |- | {{nom}} |बेस्ट पिओभी सेक्स सिन<small>([[लिली कार्टर]] र [[जुल्स जोर्डन]]सँग)</small><ref name=AVN13/> |''अल्टिमेट फक टोय: राइली रिड'' |- | सेक्स अवार्ड | {{won}} |पोर्न पर्फेक्ट गर्ल/गर्ल सिन कपल <small>([[रेमि लाक्रोइक्स]]सँग)</small><ref>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/video/Winners-Announced-at-Inaugural-Sex-Awards-in-Hollywood-532193.html|title= Winners Announced at Inaugural Sex Awards in Hollywood|accessdate= 2013-10-10|date= 2013-10-09|publisher= ''[[AVN (magazine)|AVN]]''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231853/http://business.avn.com/articles/video/Winners-Announced-at-Inaugural-Sex-Awards-in-Hollywood-532193.html |date=2016-03-03 }}</ref> | {{n/a}} |- | टिएलए र अवार्ड | {{won}} |उत्कृष्ट नव अभिनेत्री <small>([[रेमि लाक्रोइक्स]]सँग बराबर)</small><ref>{{cite web| title = TLARAW.com Announces 2013 Raw Award Winners| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/company-news/TLARAW-com-Announces-2013-Raw-Award-Winners-513584.html| date = 2013-04-17| accessdate = 2013-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710004140/http://business.avn.com/company-news/TLARAW-com-Announces-2013-Raw-Award-Winners-513584.html |date=2013-07-10 }}</ref> | {{n/a}} |- |rowspan="4"| [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज अवार्ड]] | {{won}} |बेस्ट न्यू स्टार्लेट<ref>{{cite news|last=Dan Miller|title=2013 XBIZ Award Winners Announced|url=http://www.xbiz.com/news/158425|accessdate=12 January 2013|newspaper=XBIZ|date=12 January 2013}}</ref> | {{n/a}} |- | {{nom}} |उत्कृष्ट अभिनेत्री - फिचर मुभी<ref name=xbiz13>{{cite news|title=XBIZ Awards 2013 Nominees|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|accessdate=1 January 2013|newspaper=XBIZ|date=16 November 2012}}</ref> |''द फ्रेन्ड जोन'' |- | {{nom}} |उत्कृष्ट अभिनेत्री - कपल-थिम्ड रिलिज<ref name=xbiz13/> |''द फ्रेन्ड जोन'' |- | {{nom}} |उत्कृष्ट दृष्य - फिचर मुभी <small>(with [[Anthony Rosano]])</small><ref name=xbiz13/> |''द फ्रेन्ड जोन'' |- |rowspan="4"| [[एक्साआरसिओ अवार्ड]] | {{nom}} |न्यू स्टार्लेट<ref name=XRCO13>{{cite web|title=XRCO Announces 2013 Nominations 28th Annual XRCO Awards|url=http://aipdaily.com/2013/xrco-announces-2013-nominations-28th-annual-xrco-awards/|publisher=AIPdaily.com|accessdate=June 14, 2013}}</ref> | {{n/a}} |- | {{nom}} |क्रिम ड्रिम<ref name=XRCO13/> | {{n/a}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Riley Reid|राइली रिड}} * {{official website|http://rileyreid.com/}} * {{IMDb name|4764491}} * {{iafd name|id=paigeriley|gender=female|name=राइली रिड}} * {{afdb name|id=60725|gender=female|name=राइली रिड}} {{AVN Female|state=collapsed}} {{XBIZ Female|state=collapsed}} {{authority control}} [[श्रेणी:सन् १९९१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला कामुक नर्तकहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:द्वियौनिक अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] 1ueem163hn3y1tmfax3mrzm5enu84tm 0 60469 1362468 1362019 2026-06-20T05:33:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362468 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = विष्णु प्रताप शाह |native_name = |image = |image_size = |caption = |office1 = सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयका सचिव |term_start1 = |term_end1 = |predecessor1 = |successor1 = |office2 = प्रमुख निर्वाचन आयुक्त |appointer2 = |term_start2 = |term_end2 = |predecessor2 = |successor2 = |birth_date = २९ अगस्ट १९३७ |death_date = २९ अप्रिल २००५ |citizenship = नेपाली |occupation = [[सार्वजनिक प्रशासन|प्रशासक]] |spouse = ईश्वरी शाह }} '''विष्णुप्रताप शाह''' नेपालका परिचित प्रशासक हुन्। उनी २०५० देखि २०५८ सम्म [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को प्रमुख आयुक्त थिए। प्रतिष्ठित व्यक्तित्व थिए, जसले आफ्नो जीवनकालभरि [[सुशासन]]को पक्षमा विशिष्ट योगदान पुर्‍याए। उनले विभिन्न जिम्मेवारीपूर्ण पदहरूमा कार्य गर्दै आफ्नो कार्यनिष्ठा, प्रतिभा र क्षमताका आधारमा उच्च पदसम्म पुग्न सफल भएका थिए। दलविहीन पञ्चायती व्यवस्थाको समयमा क्षेत्रीय आयुक्त तथा नेपाल सरकारका सचिवजस्ता महत्वपूर्ण पदहरूमा नियुक्त भएका शाहले १९९० सालको जनआन्दोलनपछिको प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछि पनि आफ्नो व्यक्तिगत इमानदारी र कार्यसमर्पणका कारण प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको पद प्राप्त गर्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.tinepal.org/contents/activities/annual_report_8th_agm.html |title=Annual Progress Report for the 8th AGM |access-date=2012-02-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819141443/http://www.tinepal.org/contents/activities/annual_report_8th_agm.html |archive-date=2008-08-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819141443/http://www.tinepal.org/contents/activities/annual_report_8th_agm.html |date=2008-08-19 }}</ref> उनले समय–समयमा ''कान्तिपुर'' दैनिकमा प्रकाशित आफ्ना विचारोत्तेजक लेखमार्फत नेपाली पाठकहरूको मन जितेका थिए। यस्तै एक लेखमा उनले शान्ति प्रक्रिया सुरु हुनुभन्दा धेरैअघि नै संविधानसभा निर्वाचनको आवश्यकता औँल्याएका थिए, किनकि उनले माओवादी विद्रोहको मूल कारणलाई पहिल्यै पहिचान गरिसकेका थिए। वास्तवमा, उनी केवल एक दक्ष प्रशासक र इमानदार निजामती कर्मचारी मात्र नभई बहुआयामिक व्यक्तित्व तथा दूरदर्शी सोच भएका व्यक्ति पनि थिए। शाहले निर्वाचन आयोगको नेतृत्व यति कुशलतापूर्वक गरे कि वयस्क मताधिकारको सिद्धान्तका आधारमा सम्पन्न संसदीय तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरू सबै राजनीतिक दलहरू र जनआन्दोलनका उद्देश्यहरूप्रति प्रतिबद्ध पक्षहरूको सन्तुष्टिअनुसार सम्पन्न हुन सके। उनको जन्म २९ अगस्ट १९३७ मा [[धादिङ जिल्ला]]को माइदी गाविस वडा नं. २ मा पिता क्याप्टेन लालजंग शाह र माता सुभद्रा कुमारी शाहका पुत्रका रूपमा भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/print/features/world/asia/nepal/nepal-text|archive-url=https://web.archive.org/web/20080326171744/http://ngm.nationalgeographic.com/print/features/world/asia/nepal/nepal-text|url-status=dead|archive-date=26 March 2008|title=National Geographic Magazine}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326171744/http://ngm.nationalgeographic.com/print/features/world/asia/nepal/nepal-text |date=26 March 2008 }}</ref> शाहले सन् १९७१ मा ईश्वरी शाहसँग विवाह गरेका थिए। उनका एक छोरा विमल प्रताप शाह र एक छोरी बिनिता शाह (खड्का) छन्। उनका नातिनातिनामध्ये शिवाशिष प्रताप शाह र बिराज खड्का रहेका छन्। शाहको निधन २९ अप्रिल २००५ मा भएको थियो। == शिक्षा तथा कार्यजीवन == शाहले [[मिशिगन स्टेट विश्वविद्यालय]]बाट [[मानवशास्त्र]] विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरेका थिए। उनले आफ्नो निजामती सेवा जीवन वि.सं. २०१५ मा तत्कालीन निर्वाचन आयोगमा प्रचार अधिकृतका रूपमा प्रारम्भ गरेका थिए। त्यसपछि उनले विभिन्न महत्वपूर्ण पदहरूमा रही सेवा प्रदान गरे। उनका जिम्मेवारीहरूमध्ये पाल्पा जिल्ला पञ्चायत सचिव, [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]], [[स्याङ्जा]] तथा [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]का प्रमुख जिल्ला अधिकारी, [[रेडियो नेपाल]]का उपमहानिर्देशक, राष्ट्रिय योजना आयोग लगायत विभिन्न सरकारी निकायका सहसचिव, बागमती अञ्चलका अञ्चलाधीश तथा गृह मन्त्रालय, सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय र प्रधानमन्त्री कार्यालयका सचिव पदहरू उल्लेखनीय छन्। वि.सं. २०४७ मा बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनापछि उनी नेपालको पहिलो प्रमुख निर्वाचन आयुक्तका रूपमा समेत कार्यरत रहे। शाहले [[रेडियो नेपाल]] लगायत विभिन्न संस्थाहरूको सञ्चालक समितिका सदस्यका रूपमा पनि सेवा गरेका थिए। साथै, उनी नेपालमा फ्रान्सेली स्वामित्वको इन्डोसुएज बैंक (Indosuez Bank) का प्रथम अध्यक्षसमेत भएका थिए। == नेपालको प्रतिनिधित्व == शाहले विभिन्न जिम्मेवारी र हैसियतमा रही चीन, भारत, कम्बोडिया, फ्रान्स तथा संयुक्त राज्य अमेरिका लगायतका मुलुकहरूमा नेपाल सरकारका प्रतिनिधिमण्डलहरूको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। उनले विभिन्न अवसरमा संयुक्त राज्य अमेरिका, इटाली, फ्रान्स, [[फिनल्यान्ड]], [[नेदरल्यान्ड्स]], जर्मनी, संयुक्त अधिराज्य (बेलायत), [[फिलिपिन्स]], [[कम्बोडिया]], चीन, भारत, [[हङकङ]], स्विट्जरल्यान्ड, स्पेन, [[थाइल्यान्ड]], [[पाकिस्तान]], [[श्रीलङ्का]], [[इजिप्ट]] तथा [[बङ्गलादेश]] लगायतका देशहरूको भ्रमण गरेका थिए। यी अन्तर्राष्ट्रिय भ्रमण तथा सहभागिताहरूले उनको प्रशासनिक अनुभव, अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिकोण तथा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने क्षमतालाई अझ सुदृढ बनाएका थिए। == सम्मान तथा योगदान == शाहले निर्वाचन व्यवस्थापनको क्षेत्रमा पुर्‍याएको उल्लेखनीय योगदानका लागि एसोसिएसन अफ एसियन इलेक्सन अथोरिटिज (AAEA) का अध्यक्षको सम्मान प्राप्त गरेका थिए। साथै, नेपाल सरकारले उनलाई त्रिशक्ति पट्ट (द्वितीय) तथा [[गोरखा दक्षिण बाहु]] (द्वितीय) पदकद्वारा विभूषित गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उनलाई फ्रान्स सरकारद्वारा प्रदान गरिने सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[लेजिओन द'अनर]] (Legion of Honour) बाट पनि सम्मानित गरिएको थियो। शाहले विभिन्न विद्यालय, कलेज तथा ट्रस्टहरूको सञ्चालक समितिका अध्यक्षका रूपमा समेत सेवा गरेका थिए। उनले इतिहास, राजनीति, प्रशासन, साहित्य, पर्यटन लगायतका विविध विषयमा नेपाल तथा विदेशमा अनेकौं लेख तथा विचारमूलक रचनाहरू प्रकाशित गरेका थिए। शाह एक देशभक्त नागरिक, समर्पित निजामती सेवक तथा कुशल प्रशासक थिए। लेखक घनश्याम कँडेलका अनुसार, “समस्याको पहिचान र समाधान गर्ने क्षमता, लोकतान्त्रिक सोच तथा गहन राजनीतिक विश्लेषणका कारण धेरै मानिसहरूले उनलाई लामो समयसम्म सम्झिरहनेछन्।” वरिष्ठ पत्रकार युवराज घिमिरेले उल्लेख गरेका छन् कि, “सार्वजनिक जीवनको ४५ वर्षे लामो यात्रामा शाहले इमानदारी र निष्कलङ्क चरित्रको उदाहरण प्रस्तुत गरे। राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तन भए तापनि उनी विवादरहित रहे र संसदीय तथा स्थानीय तहका निर्वाचनसहित चारवटा महत्वपूर्ण निर्वाचन सफलतापूर्वक सम्पन्न गराए। उनी उदार, सहयोगी तथा सार्वजनिक सेवाबाट अवकाशपछि पनि अध्ययन–अनुसन्धानमा सक्रिय व्यक्ति थिए।” शाहको कार्यकालमा निर्वाचन आयुक्तका रूपमा कार्य गरेका वीरेन्द्र प्रसाद मिश्रका अनुसार, “महत्त्वपूर्ण निर्णय लिँदा शाहले सधैँ निर्वाचन आयुक्तहरूबीच सहमति निर्माण गर्ने प्रयास गर्थे र आफ्ना विचार अरूमाथि थोपर्ने प्रवृत्ति कहिल्यै देखाउँदैनथे।” विद्यार्थी जीवनदेखि नै शाह प्रतिभाशाली, मिलनसार मित्र, योग्य प्रशासक, इमानदार व्यक्ति तथा परिवारप्रति स्नेही अभिभावकका रूपमा परिचित थिए। उनी असाधारण बुद्धिमत्ता, समर्पण, परिश्रमशीलता तथा गहन विश्लेषणात्मक क्षमताका धनी थिए। समर्पण, कडा परिश्रम, इमानदारी र उच्च बौद्धिक क्षमताले भरिएको उनको जीवनबाट हामी सबैले प्रेरणा लिन सक्छौँ। == वंशावली == विष्णु प्रताप शाह, शाह वंशको वंशावलीअनुसार, गोरखाका प्रथम राजा [[द्रव्य शाह]]को प्रत्यक्ष १६औँ पुस्ताका प्रतिनिधि थिए। उनी [[चन्द्ररूप शाह]] तथा [[चौतारिया पुष्कर शाह]]का वंशज थिए। [[चन्द्ररूप शाह]] राजा पृथ्वीपति शाह र रानी कुलाङ्गावतीका कान्छा पुत्र थिए। उनले आफ्ना भतिजा महाराज [[नरभूपाल शाह]]को अल्पायु अवस्थामा राज्यको संरक्षक (रीजेन्ट) का रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। त्यसैगरी, [[चौतारिया पुष्कर शाह]] वि.सं. १८३८ मा प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भएका थिए।<ref>[13]</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचन आयुक्तहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख निर्वाचन आयुक्तहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३७ मा जन्म]] mjzew1rsesfqyzt5qq5cqh0uyo6ok6t 0 60810 1362417 1344079 2026-06-20T00:58:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362417 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox person | image = Mila Kunis 2018 -2.jpg | caption = सन् २०१८ मा कुनिस | birth_name = मिलेना मार्कोभ्ना कुनिस | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1983|8|14}} | birth_place = [[चेर्निवत्सी]], [[युक्रेनी सोभियत समाजवादी गणतन्त्र|युक्रेनी एसएसआर]], [[सोभियत सङ्घ]]<br>(वर्तमान चेर्निवत्सी, [[युक्रेन]]) | occupation = अभिनेत्री | years_active = सन् १९९४-वर्तमान | spouse = {{marriage|[[एस्टन कुचर]]|2015}} | partner = [[मकाउले कुल्किन]] (२००२-१०) | children = २ }} '''मिला कुनिस''' ({{IPAc-en|ˈ|m|iː|l|ə|_|ˈ|k|uː|n|ɪ|s}}; [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Milena Markovna "Mila" Kunis; [[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]]: Мілена Марківна Куніс; [[रुसी भाषा|रूसी]]: Милена Марковна Кунис; जन्म अगस्ट १४, १९८३)<ref name="allmovie">{{cite news|url = http://movies.nytimes.com/person/1548281/Mila-Kunis/biography | title = Mila Kunis; Alternate Name: Milena Markovna Kunis | publisher = [[AllMovie]]/[[Rovi]] via ''The New York Times'' | first= Derek | last= Armstrong | accessdate= July 23, 2012 | archiveurl= http://web.archive.org/web/20131007230201/http://movies.nytimes.com/person/1548281/Mila-Kunis/biography }}</ref> एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] [[अभिनेत्री]] हुन्। सन् १९९१ मा सात वर्षको उमेरमा परिवारसित उनी [[सोभियत सङ्घ]]बाट [[लस एन्जलस]] गइन्। विद्यालय छुट्टी भएपछि हुने अभिनय कक्षाहरूमा भर्ना भइन् र उनलाई छिट्टै केही एजेन्टहरूद्वारा अभिनय गर्नको लागि बोलाइयो। विभिन्न टेलिचलचित्र र विज्ञापनहरूमा उनले भूमिका पाएकी थिइन् र १५ वर्ष नपुग्दै 'द्‌याट सेभेन्टिज सो' मा अभिनय गरेर उनले चर्चा बटुल्न सफल भएकी थिइन्। सन् १९९९ सेप्टेम्बरमा उनले 'फ्यामिली गाय' (एउटा एनिमेटेड टेलिभिजन चलचित्रमा) 'मेग ग्रिफिन' को रूपमा स्वर भूमिका निभाइन्। सन् २००८ मा उनको ठूलो पर्दाको चलचित्र 'फरगेटिङ सारा मारसल'मा 'रेचल जेनसन'को भूमिका रह्यो जस पश्चात् उनले थुप्रै अन्य भूमिकाहरू निभाइन्। अन्य चलचित्रहरूमा 'म्याक्स प्यान'मा 'मोना स्याक्स', 'बुक्स अफ एली'मा 'सोलेरा', 'फ्रेन्डस विथ बेनिफिट्स'मा 'जेमी', 'टेड'मा 'लोरि' र 'ओज, द ग्रेट एन्ड पओरफुलमा'मा 'विइकेड विच अफ वेस्ट (थियोडोरा)' को रूपमा उनको भूमिका रह्यो। 'ब्लायक स्वान'मा 'लिल्ली'को भूमिकामा उनले विश्वभरिका चलचित्र पारखी, दर्शकबाट प्रशंसा बटुलिन् जसमा ६७औँ भेनिस अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा 'सर्वश्रेष्ठ नवनायिका पुरस्कार' जित्न सफल भइन्। यस्तै 'सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री'को गोल्डेन ग्लोब पुरस्कार र 'महिला अभिनेत्रीद्वारा उत्कृष्ट प्रदर्शन' को स्क्रिन एक्ट्रेस गिल्ड पुरस्कारको मनोनयनमा परेकी थिइन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == कुनिसको जन्म चेर्नीब्त्सी, [[सोभियत सङ्घ]] (हाल: [[युक्रेन]])मा भएको थियो।<ref name="telegraph">{{cite news |url= http://www.telegraph.co.uk/culture/film/8738499/Milas-crossing-to-fame.html |title= Mila's crossing to fame |work=The Daily Telegraph |location=UK |first= Will |last= Lawrence |date= September 2, 2011 |accessdate= July 26, 2012 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20131028073251/http://www.telegraph.co.uk:80/culture/film/8738499/Milas-crossing-to-fame.html |archivedate= October 28, 2013 }}</ref> उनकी आमा एलभिरा, भौतिक विज्ञानकी शिक्षिका हुन् र बुवा मार्क कुनिस [[मेकानिकल इन्जिनियर]] हुन्, जो एक ट्याक्सी चलाउँछन्।<ref>{{cite web |url=http://ph.omg.yahoo.com/news/mila-kunis-nothing-ever-given-003000266.html |title=Mila Kunis: "Nothing was ever given to me" |publisher=Yahoo |accessdate=July 12, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105134327/http://ph.omg.yahoo.com/news/mila-kunis-nothing-ever-given-003000266.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012051753/http://ph.omg.yahoo.com/news/mila-kunis-nothing-ever-given-003000266.html |date=October 12, 2012 }}</ref> कुनिसकी दाजुको नाम माइकल हो।<ref>{{uk icon}} {{cite web |url=http://tabloid.pravda.com.ua/lounge/4ff6ee7f63775/ |title=Kunis recalled how in Chernivtsi she was running around hungry and scratched up|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131104145720/http://tabloid.pravda.com.ua/lounge/4ff6ee7f63775/}}</ref> सन् २०११ मा उनले उनका मातापिताको राम्रो जागिर भएको, परिवार भाग्यमानी भएको मान्नुपर्ने र उनीहरू गरीब छैनन् भन्ने बताइन्। कुनिसका बाबुआमाले [[सोभियत सङ्घ]] छाड्ने कुरा सोचे किनभने उनीहरूले आफ्नो सन्तानहरूको भविष्य त्यहाँ देखेनन्।<ref name=telegraph/> सन् १९९१ मा जब कुनिस सात वर्षकी मात्र थिइन् उनको परिवार जम्मा $२५० डलर लिएर लस एन्जलेस, [[क्यालिफोर्निया]] पुगे। उनको आमा बुबाले राम्रो नोकरी र डिग्री छाड्नु परेको थियो किनभने सो डिग्री अमेरिकामा काम लागेन। कुनिसको परिवार [[यहुदी धर्म|यहुदी]] हुन् र उनकै अनुसार गैरयहुदी विरोधी धारको हावी हुनुको कारण पनि उनको परिवारले सोभियत सङ्घ छाड्नुको कारण बन्यो।<ref name="JVibeInterview">{{cite news|url=|publisher=[[JVibe]] Magazine|author=Caroline Kepnes|title= Schmoozin' with Mila Kunis}}</ref><ref name="moviehole">{{cite web|url= http://www.moviehole.net/200816125-exclusive-interview-mila-kunis|title= Exclusive Interview : Mila Kunis|publisher= Moviehole.net|archiveurl= http://web.archive.org/web/20120312005628/http://www.moviehole.net/200816125-exclusive-interview-mila-kunis|archivedate= March 12, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312005628/http://www.moviehole.net/200816125-exclusive-interview-mila-kunis |date=March 12, 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.obsessedwithfilm.com/interviews/interview-mila-kunis-on-black-swan-kissing-natalie-portman-her-russian-heritage-more.php |title=Interview: Mila Kunis on 'Black Swan', Kissing Natalie Portman, Her Russian Heritage & More! |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110528043555/http://www.obsessedwithfilm.com:80/interviews/interview-mila-kunis-on-black-swan-kissing-natalie-portman-her-russian-heritage-more.php |archivedate=May 28, 2011 }}, Obsessed With Film (January 20, 2011)</ref> जस्तै सोभियतमा धर्म दबाइए पनि उनले बताएकी छिन् कि उनको परिवारले उनलाई सक्दो यहुदी वातावरणमा नै हुर्काउन खोजे।<ref name="JVibeInterview"/> लस एनजेल्सको दोस्रो दिनमा उनलाई - रोजवुड इलिमेनटरी स्कुलमा हालियो जुन बेला उनलाई एउटा पनि अङ्ग्रेजी शब्द आउँदैनथ्यो। उनले भनिन् - "मलाई २ कक्षाको चाँसो नै भएन र मलाई त्यसको याद पनि छैन। सधैँ मैले आमा र हजुरआमासँग यो कुरा राखेँ किनभने म प्रत्येक दिन रोएँ। म भाषा बुझ्दिनथेँ। मलाई लेख्न लगाइएको निबन्धका शब्दहरू - 'कल्पना गरे म अन्धो र बहिरो छु, सात वर्षको उमेरमा' जस्ता हुन्थे र मैले त्यस्तै अनुभव गरेँ"।<ref name="Lytal, Cristy">{{cite news| url = http://articles.latimes.com/2008/oct/16/entertainment/et-mila16 | title = I was a good kid |work=Los Angeles Times |author=Lytal, Cristy | date=October 16, 2008|accessdate =June 30, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131027131555/http://articles.latimes.com:80/2008/oct/16/entertainment/et-mila16 |archivedate=October 27, 2013 }}</ref> [[लस एन्जलस]]मा उनी हबर्ट होवे ब्यान्क्रोफ्ट बिद्यालयमा पढिन्।<ref>{{cite news |url=http://www.nypost.com/f/mobile/pagesix/celebrity_photos/sexy_females/mila_kunis_DvY6pAUHU37sl2r8TrsypI |title=Mila Kunis |work=New York Post |date=October 10, 2011 |accessdate=October 10, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130825204755/http://www.nypost.com/f/mobile/pagesix/celebrity_photos/sexy_females/mila_kunis_DvY6pAUHU37sl2r8TrsypI |archivedate=August 25, 2013 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120906/http://www.nypost.com/f/mobile/pagesix/celebrity_photos/sexy_females/mila_kunis_DvY6pAUHU37sl2r8TrsypI |date=September 6, 2012 }}</ref> पछि हाई स्कुलका वर्षहरूमा चलचित्र कार्य स्थलमा नै उनले ट्युसन पढिन् जति बेला उनी 'ड्याट्स सेभेंटीज शोज' मा अभिनय गर्दै थिइन्।<ref name="Espinoza, Galina">{{cite web| url =http://www.people.com/people/archive/article/0,,20134018,00.html| title=High Roller | work=People |author=Espinoza, Galina | date=April 2, 2001|accessdate =March 17, 2011 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zp7jTj1|archivedate=August 17, 2012}}</ref> पछि कार्य स्थलमा नहुँदा फेयरफ्ल्याक्स उच्च बिद्यालयबाट उनले २००१मा [[स्नातक तह]] भ्याइन्।<ref name="moviehole"/> केही समय उनले यूसीसीए र लोयोला मेरीमाउन्ट विश्व बिद्यालयमा पनि अध्ययन गरिन्।<ref name="Spines, Christine 2">{{cite web|url=http://www.womenshealthmag.com/life/mila-kunis-interview?page=2/ |title=Mila Kunis Keeps it Real |work=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|author=Spines, Christine |date=September 2009 |accessdate=February 26, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131203220723/http://www.womenshealthmag.com/life/mila-kunis-interview?page=2/ |archivedate=December 3, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/entertainment/movies/2009/09/01/10697476-sun.html |title=That busy '70s girl |work=Toronto Sun |first=Jim |last=Slotek |date=September 1, 2009 |accessdate=June 26, 2010 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65ogWB061 | archivedate = February 29, 2012| deadurl=no}}</ref> ==चलचित्र यात्रा== ===१९९४-२००० : अभिनय यात्रा सुरु र टेलिभिजनमा कार्य=== नौ वर्षको उमेरमा कुनिस आफ्ना बाबुद्वारा बेबरली हिल स्टुडियोको एक्टिङ कक्षाहरूमा हालिइन्, कक्षाहरू विद्यालय छुट्टी भए पछि हुन्थ्यो जहाँ उनले सुसान कुरटिसलाई भेटिन्। कुरटिस पछि कुनिसको म्यानजर भइन्।<ref name="independent">{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/mila-kunis-the-other-black-swan-finds-her-feet-2189037.html |title=Mila Kunis: The other Black Swan finds her feet |location=London |work=The Independent |first=James |last=Mottram |date=January 20, 2011|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131220102720/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/mila-kunis-the-other-black-swan-finds-her-feet-2189037.html |archivedate=December 20, 2013 }}, [[independent.co.uk]] (January 20, 2011)</ref><ref name="Scotch, Allison">{{cite web|url=http://www.americanwaymag.com/mila-kunis-halloween-max-payne-united-states-food|title=The American Dream Girl|work=Americanway Magazine|author=Scoth, Allison|date=October 15, 2008|accessdate=July 24, 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20121103143804/http://www.americanwaymag.com:80/mila-kunis-halloween-max-payne-united-states-food|archivedate=November 3, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821203418/http://www.americanwaymag.com/mila-kunis-halloween-max-payne-united-states-food |date=August 21, 2010 }}</ref> उनको पहिलो अडिसन 'बार्बी'को विज्ञापनका लागि थियो।<ref name="Barbie">{{cite web |url=http://www.the-back-row.com/index.php/2011/01/12/before-they-were-stars-mila-kunis-in-barbie-commercials |title=Before They Were Stars: Mila Kunis in Barbie Commercials |publisher=The-Back-Row.com |date=January 12, 2011 |accessdate=August 14, 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6B8CG9RxU |archivedate=October 3, 2012 |deadurl=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110417182538/http://www.the-back-row.com/index.php/2011/01/12/before-they-were-stars-mila-kunis-in-barbie-commercials |date=April 17, 2011 }}</ref> पछि उनले 'लिजा फ्रयाङ्क' (उत्पादन कम्पनी) का लागि पनि विज्ञापन गरिन्।<ref name="lisa">{{cite web |url=http://blog.zap2it.com/pop2it/2012/10/mila-kunis-esquires-sexiest-woman-uncovered-in-vintage-lisa-frank-sticker-commercial.html |title=Mila Kunis, Esquire's 'sexiest woman' uncovered in vintage Lisa Frank sticker commercial |publisher=zap2it.com |date=October 17, 2012 |accessdate=October 18, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105110603/http://blog.zap2it.com/pop2it/2012/10/mila-kunis-esquires-sexiest-woman-uncovered-in-vintage-lisa-frank-sticker-commercial.html |archivedate=November 5, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018185838/http://blog.zap2it.com/pop2it/2012/10/mila-kunis-esquires-sexiest-woman-uncovered-in-vintage-lisa-frank-sticker-commercial.html |date=October 18, 2012 }}</ref><ref name="yt">{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=QucVA3OC9_E&feature=g-all-u |title=Mila Kunis Lisa Frank Commercial! |publisher=YouTube |date=October 17, 2012 |accessdate=October 18, 2012}}</ref> उनको टेलिभिजनको पहिलो भूमिका भने १९९४मा 'डेज अफ आओर लाईबस'मा रह्यो।<ref>{{cite web|last=Smith|first=Ryan|title=Mila & the immigration|url=http://www.vogue.it/en/vogue-starscelebsmodels/star-news/2012/05/mila-kunis-english|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|publisher=[[Condé Nast Publications]]|accessdate=September 13, 2012|date=July 5, 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20121203030454/http://www.vogue.it/en/vogue-starscelebsmodels/star-news/2012/05/mila-kunis-english|archivedate=December 3, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203030454/http://www.vogue.it/en/vogue-starscelebsmodels/star-news/2012/05/mila-kunis-english |date=December 3, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|title=Mila Kunis- Biography|url=http://movies.yahoo.com/person/mila-kunis/biography.html|work=Yahoo! Movies|accessdate=September 13, 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpD1mx4|archivedate=August 17, 2012}}</ref> केही महिना पछि उनको 'बे वाच'मा पहिलो दुई भूमिका रहे। <ref>{{cite news |url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/film/4489002/Watch-Mila-Kunis-making-her-acting-debut-in-Baywatch-as-an-11-year-old-in-1994.html |title=It's Mila Ku-teness! Watch star's acting debut in Baywatch |work=The Sun |date=August 15, 2012 |accessdate=September 12, 2012 |location=London}}</ref> केही साना भूमिका 'सेबेन्त हेबेन'मा रहे र केही सहयोगी भूमिका 'सान्टा विथ मसल्स, हनि वि स्रङ्क आओरसेल्बस,' र [[एन्जेलिना जोली]]को फिल्म 'गिया'मा सानी ''गिया कारगी'' का रूपमा रहे। दस वर्षको उमेरमा, कुनिसले एक [[रुस|रसियाली]] जिविस केटीको भूमिकामा अडिसन दिईन् जो अमेरिका गएकी हुन्छिन्, त्यसमा उनी असफल भईन्। बरु उनलाई एक मेक्सिकन केटीको भूमिका दिइयो।<ref>{{cite web|url=http://www.interviewmagazine.com/film/mila-kunis/|title=Mila Kunis|last=Franco|first=James|work=[[Interview (magazine)|Interview]]|accessdate=September 7, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140417055258/http://www.interviewmagazine.com/film/mila-kunis|archivedate=April 17, 2014}}</ref> सन् १९९८ मा कुनिसले 'ड्याडस सेबेन्टी सो'मा जेयाकी बुरक्रहटको भूमिका निभाइन्। कुनिस त्यति बेला चौध वर्षकी मात्र थिईन्, निर्माताहरूको अनुसार भने उक्त भूमिका अठ्ठार वर्षका लागि मात्र उपयुक्त हुन्छ भन्ने थियो तर पछि कुनिसको वास्तविक उमेर थाहा पाएर पनि उनलाई नै भूमिका दिइयो।<ref name="JVibeInterview" /><ref name="Scotch, Allison" /> ''ड्याड्स सेबेन्टी सो'' आठ मुख्य भागहरूमा चले।<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/02/12/arts/television/12hoch.html|title=Even Those 70's Kids Should Have Seen It Coming|date=February 12, 2006|accessdate=February 9, 2009|work=The New York Times|author=Hochman, David |archiveurl=http://web.archive.org/web/20120322065035/http://www.nytimes.com/2006/02/12/arts/television/12hoch.html|archivedate=March 22, 2012}}</ref> उनले लगातार 'योङ स्टार अवार्डस' सन् १९९९ र २००० मा जितिन्।<ref name="YSA">{{cite web |url=http://www.superiorpics.com/mila_kunis |title=Mila Kunis (Celebrity Profile) |publisher=Superiorpics.com |accessdate=November 1, 2012}}</ref> सन् १९९९, कुनिसले 'ल्यासी च्याबर्ट' ले खेल्दै गरेको 'फ्याम्ली गाए'को 'मेग ग्रिफिन'को भूमिका पाइन्<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,84363,00.html|title=Troubled Life|date=May 9, 1999|accessdate=February 11, 2010|work=Entertainment Weekly|first=Josh|last=Wolk|author2=Joe Flint|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131211095524/http://www.ew.com/ew/article/0,,84363,00.html|archivedate=December 11, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006141128/http://www.ew.com/ew/article/0,,84363,00.html |date=October 6, 2014 }}</ref> जुन सेथ मेकफेरलेनले बनाएका थिए। कुनिसले 'ड्याट्स सेबेन्टी सो'मा गरेको भूमिकाले गर्दा उनलाई चुनिएको थियो।<ref name="MTR 7">{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=-OS3zGMcbrM |title=Family Guy&nbsp;– Casting Mila Kunis |publisher = The Paley Center for Media |accessdate=May 15, 2010}}</ref> मेकफेरलेनले उनलाई पहिलो अडिसन पछि फेरि बोलाए र ढिलो बोल्नका लागि आग्रह गरे जसमा कुनिसले आफू त्यसमा सफलता हात पारेको भनिसके पछि उनलाई नै लिइयो।<ref name="MTR 7" /> पछि मेकफरलेनले कुनिसमा प्राकृतिक शैली रहेको र उनलाई मेगको भूमिका सुहाएको छ भने।<ref>{{cite web|url=http://movies.ign.com/articles/429/429628p6.html|title=Interview with Seth MacFarlane|publisher = IGN |date=July 21, 2003 |accessdate=December 17, 2009 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpE5Zdp|archivedate=August 17, 2012}}</ref> कुनिस ''एनी अवार्ड'' पनि छानिइन्।<ref name="kunisnom">{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0005109/awards |title=Mila Kunis&nbsp;– Awards |accessdate=October 22, 2009|date=October 22, 2009 |publisher=[[Internet Movie Database]] |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131006114538/http://www.imdb.com:80/name/nm0005109/awards? |archivedate=October 6, 2013 }}</ref> उनले फ्यामली गाएको भिडियो गेममा पनि आवाज दिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/family-guy/milas-kunis-talks-about-workin-11435.aspx |title=Mila Kunis Talks About Working on ''Family Guy'' and Her Upcoming Movie |publisher = BuddyTV |last=De Leon |first=Kris |date=September 25, 2007 |accessdate=September 3, 2009 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131212090837/http://www.buddytv.com/articles/family-guy/milas-kunis-talks-about-workin-11435.aspx |archivedate=December 12, 2013 }}</ref> ===२००१-०८: चलचित्रमा भूमिका=== सन् २००१ मा, उनी 'गेट ओवे बिथ इट' भन्ने चलचित्रमा क्रिस्टन डुन्स्टसँग देखिइन्। त्यसलाई पछ्याउँदै २००२ 'अमेरिकन साएको' २ मा विलियम सार्टनरसँग चलचित्र खेलिन् जुन 'अमेरिकन साएकोको' दोस्रो भाग थियो। अमेरिकन साएको २ले खासै राम्रो गरेन।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/american_psycho_2/|title=American Psycho 2 Movie Reviews, Pictures |accessdate=February 11, 2009|publisher=Rotten Tomatoes|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131015162503/http://www.rottentomatoes.com/m/american_psycho_2/|archivedate=October 15, 2013}}</ref> पछि कुनिसले आफैँलाई राम्रो नलागेको स्वकारीन्।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1501371/story.jhtml|title=Mila Kunis' Career Thrives Despite 'Psycho' In Her Past|date=May 6, 2005|accessdate=February 11, 2010|publisher=MTV|author=Harris, Chris|archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpFtnjD|archivedate=August 17, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106015707/http://www.mtv.com/news/articles/1501371/mila-kunis-survives-hulk-hogan-psycho.jhtml |date=November 6, 2012 }}</ref> सन् २००४मा कुनिसले टिना एन्ड टिनाज विडिङमा भूमिका निभाइन्। सन् २००४ तिर फिल्म खिचिए पनि २००७ सम्म चलचित्रले तयारी रुप पाएन।<ref>{{cite news |url= http://www.variety.com/review/VE1117923770.html |title=Tony n Tina's Wedding |work=Variety |author=Scheib, Ronnie |date=May 5, 2004 |accessdate= June 29, 2010 }}</ref> यो चलचित्र पनि क्रिटिक्सहरलाई मन परेन।<ref>{{cite web |url= http://www.rottentomatoes.com/m/tony_and_tinas_wedding/ |title=Tony N' Tina's Wedding |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=June 29, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131216163957/http://www.rottentomatoes.com/m/tony_and_tinas_wedding/ |archivedate=December 16, 2013 }}</ref> 'डि भि डि टक'ले दर्शकहरूले यो चलचित्र नबनेकै भए राम्रो हुन्थ्यो भन्ने बताएका छन्।<ref>{{cite web |url= http://www.dvdtalk.com/reviews/34335/tony-n-tinas-wedding-the-movie/ |title=Tony n Tina Review |author=Cornelius, David |date=August 18, 2008 |accessdate=June 29, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130822021302/http://www.dvdtalk.com/reviews/34335/tony-n-tinas-wedding-the-movie/ |archivedate=August 22, 2013 }}</ref> २००५मा कुनिसले 'जोन हेडर'सँग 'मुभिङ एमसिएलिस्टर'मा काम गरिन् जुन २००७ सम्म तयार भएन।<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1507276/20050809/story.jhtml |title=Heder Lines up Six Pics |author=Tecson, Brandee |date=August 9, 2005 |accessdate=June 29, 2010 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpGYgvB |archivedate=August 17, 2012 |deadurl=yes }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> फिल्म केही हप्ता मात्र चल्यो र खासै राम्रो प्रतिक्रिया पाउन सकेन।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=movingmcallister.htm|title=Moving McAllister |publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=June 29, 2010 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpGx1Ho |archivedate=August 17, 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.movingmcallisterthemovie.com/pdf/Press_Notes_MM_082007.pdf |title=Q & A with Ben Gourley |publisher=movingmcallisterthemovie.com |date=September 2007 |accessdate=June 29, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120195936/http://www.movingmcallisterthemovie.com/pdf/Press_Notes_MM_082007.pdf |date=January 20, 2022 }}</ref> चलचित्र खेल्ने क्रमलाई पछ्याउँदै 'आफ्टर सेक्स'मा उनले 'जोइ सालडाना'सँग काम गरिन्। जोइसँग उनले 'गेट ओवर विथ इट'मा सँगै काम गरेका थिए।<ref>{{cite news |url= http://www.variety.com/article/VR1117928198.html |title=After Sex |work=Variety |author=Chang, Justin |date=August 28, 2005 |accessdate =June 29, 2010 }}</ref> सन् अक्टोबर २००६ मा, उनले 'बुट क्याम्प' भन्ने चलचित्रमा काम गर्न थालीन् जसको नाम सुरुमा 'स्ट्रट एडज' राखिएको थियो।<ref>{{cite news |url= http://www.variety.com/article/VR1117950636.html |title=Straight Edge |work=Variety |author=McNary, Dave |date=September 24, 2006 |accessdate =June 29, 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.dvdtown.com/news/mila-kunis-seeks-escape-from-an-isolated-island-boot-camp-on-dvd-aug-25-/6910 |title=Blue Ray and DVD News |publisher= DVDtown.com |author=Kane, Mondo |date=August 9, 2009 |accessdate =June 29, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20090813081756/http://www.dvdtown.com:80/news/mila-kunis-seeks-escape-from-an-isolated-island-boot-camp-on-dvd-aug-25-/6910 |archivedate=August 13, 2009 }}</ref> [[File:Mila Kunis 2008.jpg|thumb|upright|''म्याक्स पेएन'' चलचित्र चलेको पहिलो दिन, कुनिस २००८]] सन् २००८मा कुनिसको 'फरगेटिङ सारा मारसल'मा 'रेचल जेनसन'को भूमिका रह्यो जसका सह निर्माता 'जड अपस्टन' थिए। उक्त भूमिका उनले 'नक्ड अप' को असफल अडिसन पछि पाएकी थिईन्<ref name="sentinel"/> जसले उनको अभिनय शैली निखारिएको बताउँछ।<ref>{{cite web|url=http://www.reelzchannel.com/article/572/exclusive-mila-kunis-interview|title=Exclusive Mila Kunis Interview|publisher=[[ReelzChannel]]|author=Otto, Jeff|accessdate=March 5, 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpJVH5i|archivedate=August 17, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820125337/http://www.reelz.com/article/572/exclusive-mila-kunis-interview/ |date=August 20, 2012 }}</ref> फिल्मले केही राम्रा प्रतिक्रिया पायो।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/forgetting_sarah_marshall/ |title=Forgetting Sarah Marshall Movie Reviews, Pictures |accessdate=February 9, 2010|publisher=Rotten Tomatoes |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140425104626/http://www.rottentomatoes.com/m/forgetting_sarah_marshall/ |archivedate=April 25, 2014 }}</ref> आर्थिक रूपमा पनि राम्रो कारोबार गर्यो; $१०५ मिलियन कमाउँदै।<ref>{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movies/2008/FSMAR.php |title=Forgetting Sarah Marshall |accessdate=August 2, 2008 |publisher=The Numbers |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131213222344/http://www.the-numbers.com/movies/2008/FSMAR.php |archivedate=December 13, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906231638/http://www.the-numbers.com/movies/2008/FSMAR.php |date=September 6, 2014 }}</ref> कुनिसको कार्यले प्रशंसा पनि बटुल्यो। 'वाल स्टिर्ट जोर्नल' का 'जोइ मोरगनस्टाइन'ले उनको सुन्दरता र कार्य शक्तिको खुलेर प्रशंसा गरे।<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB120847468724024687.html |title='Sarah Marshall' Has No Craft but Plenty of Comedy |accessdate=February 9, 2010|work=The Wall Street Journal|author=Morgenstern, Joe | date=April 18, 2008 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110805092811/http://online.wsj.com/article/SB120847468724024687.html|archivedate=August 5, 2011}}</ref> 'जेम्स बरडम्नविलि'ले लेखे कि उनी आफ्नो भूमिकामा गाँसिएकी हुन्छिन् र उनलाई ''कमिक टाइमिङ'' को पनि ज्ञान छ।<ref>{{cite web|url=http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=691 |title=Forgetting Sarah Marshall|accessdate=February 9, 2010|publisher = Reelviews|author=Berardinelli, James |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130821152626/http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=691|archivedate=August 21, 2013}}</ref> पछि उनी ''टिन च्वाईस अवार्ड'' को छनोटमा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://theenvelope.latimes.com/env-2008-teen-choice-awards-scorecard17jun17,0,2603341.htmlstory|title=2008 Teen Choice Awards winners and nominees|date=June 17, 2008|accessdate=October 2, 2011|work=Los Angeles Times }}</ref> एक अन्तर्वार्तामा उनले 'अपाटो'लाई आफ्नो करिएरका लागि धन्यवाद पनि दिए।<ref name="sentinel">{{cite web |url=http://blogs.orlandosentinel.com/entertainment_movies_blog/2009/08/mila-kunis-on-taking-ballet-lessons-at-26-for-black-swan.html/ |title= Mila Kunis is willing to turn pirouettes for her role in Black Swan |work=[[Orlando Sentinel]] |date= August 27, 2009 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20121024020508/http://blogs.orlandosentinel.com/entertainment_movies_blog/2009/08/mila-kunis-on-taking-ballet-lessons-at-26-for-black-swan.html |archivedate=October 24, 2012 }}</ref> 'मार्क वेरलवर्ग' सँग सन् २००८मा कुनिसले 'म्याक्स प्यान' चलचित्रमा भूमिका निभाइन् जुन उहीँ नामको एक भिडियो गेममा आधारित थियो। कुनिसले यस भूमिकाका लागि मार्सल आर्ट, [[मुक्केबाजी|बक्सिङ]], र हात हतियार चलाउन पनि सिकिन्।<ref name="20th Century Fox">{{cite web |url=http://www.visualhollywood.com/movies_2008/max_payne/notes.pdf |title=Max Payne Production Notes |publisher=visualhollywood.com |date=July 10, 2010 |accessdate=October 2008 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5vm9GqJc1 |archivedate=January 16, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808183557/http://www.visualhollywood.com/movies_2008/max_payne/notes.pdf |date=August 8, 2012 }}</ref> $८५ मिलियन कमाउँदै चलचित्रले राम्रो आम्दानी गर्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=maxpayne.htm|title=Max Payne (2008)|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=February 9, 2010 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpKRoOn|archivedate=August 17, 2012}}</ref> तर विष्लेशकहरूले त्यति राम्रो मानेनन् <ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/max_payne/ |title=Max Payne Movie Reviews, Pictures |accessdate=February 9, 2009|publisher=Rotten Tomatoes |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140113145524/http://www.rottentomatoes.com/m/max_payne/ |archivedate=January 13, 2014 }}</ref> जसमा धेरैले कुनिसलाई त्यस भूमिकामा नराखिएको भए हुन्थ्यो भन्ने बताए।<ref>{{cite web|url=http://www.orlandosentinel.com/entertainment/orl-movie-review-max-payne,0,1552695.story|title=Movie review: Max Payne&nbsp;– 2 out of 5 stars|date=October 15, 2008 |accessdate=February 9, 2010|work=[[Orlando Sentinel]]|author=Moore, Roger |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zuUJ24U|archivedate=August 18, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.connectsavannah.com/news/archive/10540/ |title=New releases: W., Max Payne|date=October 21, 2008|accessdate=February 9, 2010|work=Connect Savannah|author=Brunson, Matt |archiveurl=http://web.archive.org/web/20121208145346/http://www.connectsavannah.com/news/archive/10540/|archivedate=December 8, 2012}}</ref> ट्रभिस एस्टफोल्डले लेखे कि उनलाई राखिनु गलत थियो जसमा उनको स्वर उपयुक्त थिएन।<ref>{{cite web|url=http://www.boiseweekly.com/boise/max-payne/Content?oid=1013882|title=Max Payne|date=January 28, 2009|accessdate=February 9, 2010|work=[[Boise Weekly]]|author=Estvold, Travis|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131213102750/http://www.boiseweekly.com/boise/max-payne/Content?oid=1013882|archivedate=December 13, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407050030/http://www.boiseweekly.com/boise/max-payne/Content?oid=1013882 |date=April 7, 2012 }}</ref> निर्माता जोन मुरेलले कुनिसको बचाउ गर्दै भने - " मिलाले हामीलाई चकित पारिन् ... उनी हाम्रो साधारण रोजाइ थिइनन् तर उनले भूमिकालाई राम्रो सँग बाधिँन्। हामीलाई भूमिकामा लेप लगाउनु थिएन। हामीलाई त्यस्तो कलाकार चाहिएको थियो जो तेस्तो बनोस् र आफ्नै शैली बताओस्। मलाई लाग्छ मिलाले सहि रूपमा त्यसलाई पूरा गरिन् "।<ref name="20th Century Fox"/> यसै भूमिकाका लागि कुनिस फेरि टिन च्वाइस अवार्डको छनोटमा परिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/home-page-blog/gossip-girl-twilight-big-winne-30630.aspx|title='Gossip Girl,' 'Twilight' Big Winners at Teen Choice Awards 2009 |work=[[BuddyTV]]|author=Carlson, Meghan|date=August 11, 2009|accessdate=October 2, 2011 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69zpKyNio|archivedate=August 17, 2012}}</ref> ===२००९-१२ : चलचित्रमा सफलता र थप अन्य भूमिका=== सन् २००९मा, उनी 'एक्सट्रयाक्ट' भन्ने हास्य चलचित्रमा बेन एफ्लेक र जेसन वेटम्यानसँग देखिइन्। त्यस चलचित्रले राम्रै प्रतिक्रिया बटुल्यो<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/1211183-extract/ |title= Extract (2009) |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=February 16, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140422013104/http://www.rottentomatoes.com/m/1211183-extract/ |archivedate=April 22, 2014 }}</ref> र $१०.८ मिलयन कमायो।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=extract.htm|title=Extract (2009)|publisher=[[Box Office Mojo]]|accessdate=March 15, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140411150423/http://boxofficemojo.com/movies/?id=extract.htm|archivedate=April 11, 2014}}</ref> रोजर एग्बर्ट,जो एक क्रिटिकस थिए उनले पनि कुनिसलाई यस चलचित्रमा राम्रै प्रतिक्रिया दिए।<ref>{{cite news|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090902/REVIEWS/909029997/1023|title=Extract|date=September 2, 2009|accessdate=February 9, 2010|work=Chicago Sun-Times|author=Ebert, Roger|authorlink=Roger Ebert|archiveurl=http://web.archive.org/web/20121124043613/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090902/REVIEWS/909029997/1023|archivedate=November 24, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128081454/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090902/REVIEWS/909029997/1023 |date=January 28, 2010 }}</ref> निर्माता माइक जजले भने: "अती सुन्दर मिला फिल्मको दुनिँया र वास्तविक दुनियाँमा साटिन सक्छ"।<ref>{{cite web |url=http://www.details.com/celebrities-entertainment/women/200907/sexy-extract-actress-mila-kunis |title=Mila Kunis |work=[[Details Magazine]] |author=Gordinier, Jeff |date=September 2009 |accessdate=February 18, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131115052231/http://www.details.com/celebrities-entertainment/women/200907/sexy-extract-actress-mila-kunis |archivedate=November 15, 2013 }}</ref>'फरगेटिइ सारा मारसल'मा कुनिसको अभिनय देखे पछि जजले कुनिसलाई 'एस्ट्रयाक'मा भूमिका दिएका थिए। जजले भने, "मैले सोचे - वा ! ,यो केटी उपयुक्त छे र उनले पनि यसका लागि सहमति जनाइन्"। कुनिसले पनि भनिन्, "म पनि माएक जजको ठूलो फ्यान हुँ। मैले भनेँ - हुन्छ। यसमा धेरै कुरा सोच्नु पर्ने कुरा छैन"।<ref>{{cite web |url= http://www.wildaboutmovies.com/behind_the_scenes/Extract-BEHINDTHESCENES.php |title=Extract: Behind the Scenes |publisher=wildaboutmovies.com |author=Nasson, Tim |date=August 13, 2009 |accessdate=July 18, 2010 |archiveurl = http://www.webcitation.org/69zuYuLtw |archivedate = August 18, 2012|deadurl=yes}}</ref> [[File:Mila Kunis by Gage Skidmore.jpg|left|कुनिस ''फ्याम्ली गाए''को प्रतिनिधि बन्दै,स्यान डि यागो कमिक कन, २००९ मा|thumb]] सन् २०१०मा कुनिस डेनजल वासिङ्टनसँग बुक अफ एलीमा देखिइन्। फिल्मले मश्रित प्रतिक्रिया पाए पनि $१५७ मिलियन कमाउँदै राम्रो आम्दानी गर्यो। चलचित्र विशेषज्ञ रिचार्ड रुपरले कुनिसको अभिनयलाई राम्रो भन्दै एक बलियो काम भएको बताए। अन्यले पनि राम्रो भएको बताए, जसमा थिए बक्स अफिस म्यागजिनका पिटि ह्यामन्ड। ऊनले लेखे कि कुनिस मुख्य भूमिकामा छानिनु धेरै ठिक भयो। जसले उक्त चलचित्रलाई मन पराएनन् उनीहरूले पनि कुनिसको खुलेरै प्रशंसा गरे। जेम्स बेरारडिनेली जो ती मध्यका एक थिए, उनले लेखे कि कुनिसको भूमिका कथाको दायरा भित्र नै थियो। 'स्टार ट्रिब्युन' का 'कोलिन कोभर्ट'ले लेखे कि कुनिसले झिल्को ल्याए र आफ्नो शैलीमा आफू ठिक छु भन्ने कुरा बुझाइन्, उनलाई बारम्बार कसैको सहायता चाहिन्न। अरू विशषज्ञ जस्तै 'यु एस ए टुडे'का क्लाडडियआ पियुगले भने कुनिस विज्ञापन खेलेर भागेकी जस्ती देखिन्थिन् भनेर लेखिन्। जे होस् कुनिस टिन चबाईस अवार्डसको छनोटमा भने पर्न सफल भइन्। सन् २०१०मा कुनिसको सानो भूमिका एक हाँस्य चलचित्र डेट नाइटमा रह्यो। यसमा उनले राम्रो प्रतिक्रियाहरू पाइन्। 'सिकागो ट्रिव्युन'का माइकल फिलिपस्ले कुनिसको भूमिका ''निशानामा लागेको गोली'' जस्तै भनेर तारिफ गरे। व्लयाक स्वान चलचित्रबाट कुनिस थुप्रै अवार्डका छनोटमा परिन्। उनी उनको पहिलो गोल्डेन ग्लोव अवार्डको छनोटमा पनि परिन्। यस चलचित्रमा मुख्य भूमिकामा नटाली पोर्टम्यान रहेको थियो। व्लयाक स्वानले उनलाई धेरै राम्रा प्रतिक्रियाहरू दियो। चलचित्रले $१०६.९ मिलियन अमेरिकामा कमायो र क्यानाडामा $३२९ मिलियन कमायो। कुनिसले विभिन्न श्रेणिमा मारसेलो मास्ट्रोइयानी अवार्ड,गोल्डेन ग्लोब अवार्ड, स्क्रिन एक्टरस गिल्ड अवार्डस,र स्याटर्न अवार्डस जितिन्। सन् २०१३मा 'फ्रेन्डस् विथ बेनिफिटस्' मा जस्टीन टिम्बरलेकसँग कुनिस देखिइन्। फिल्मले $१४९ मिलियन कमायो। सन् २०१२मा कुनिस 'मारक वालवर्ग'सँग 'टेड'मा देखिइन्। 'टेड' नै $५४९ मिलियनन कमाउँदै कुनिसको हालसम्म बढी कमाउने चलचित्र बन्यो। ===२०१३-वर्तमान : भविष्यका योजनाहरू=== सन् २०१३मा कुनिसले 'ओज, द ग्रट एन्ड पाओरफुल' मा (तीन बोक्सी मध्यकी कान्छी) थियोडोरा भइ अभिनय गरिन्। फिल्म र कुनिसले मिश्रित प्रतिक्रिया पाए पनि चलचित्रले $४९३ मिलियन कमाउन सफल भयो। २०१३को क्यानिज चलचित्र महोत्सवमा देखाइएको चलचित्र 'बल्ड टाइस'बाट कुनिसले राम्रो गर्न सकिनन्। 'द एङग्रिएस्ट म्यान अफ ब्रुकलिन' जसमा कुनिस रोविन विलियम्ससँग देखिए ; त्यसले पनि खासै राम्रो प्रतिक्रिया बटुलेन। [[टोरोन्टो]] चलचित्र महोत्सवमा देखाइएको 'थर्ड परसन'ले पनि खासै राम्रो गर्न नसके पनि कुनिसले भने केही प्रशंसा बटुलिन्। कुनिस एक विज्ञान धारको चलचित्र 'जुप्पिटर एसेन्डिङ'मा 'च्यानिङ टाटुम'मा देखिने भएकी थिइन् जुन १८ २०१४मा रिलिज हुने भएपनि जुन ३ मा फेरबरी ६ ,२०१५मा रिलिज हुने भनियो । कुनिस नारी प्रधान टेलिचलचित्र 'मेरिडियन हिल्स'को 'एक्सिक्युटिब प्रड्युसर' बन्ने तय भएका छन्। सन् १९७०को नारी अधिकार आन्दोलनको बारे उक्त टेलिचलचित्र रहनेछ जसमा कुनिक भने देखिने छैनन्।<ref name="CW-prod">{{cite web |url=http://insidetv.ew.com/2012/11/06/mila-kunis-meridian-hills |title=Mila Kunis producing 70s show for The CW |publisher=insidetv.ew.com |date=November 6, 2012 |accessdate=November 7, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130524234940/http://insidetv.ew.com/2012/11/06/mila-kunis-meridian-hills/ |archivedate=May 24, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107185618/http://insidetv.ew.com/2012/11/06/mila-kunis-meridian-hills/ |date=November 7, 2012 }}</ref><ref name="CW-prod1">{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/mila-kunis-womens-lib-drama-cw-meridian-hills-387028 |title=Mila Kunis to Exec Produce Women's Lib Drama for CW |publisher=thehollywoodreporter.com |date=November 6, 2012 |accessdate=November 7, 2012 |first=Lesley |last=Goldberg|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131227202137/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/mila-kunis-womens-lib-drama-cw-meridian-hills-387028 |archivedate=December 27, 2013 }}</ref><ref name="CW-prod2">{{cite web |url=http://www.digitalspy.com/tv/news/a436265/mila-kunis-to-be-executive-producer-on-new-cw-drama.html |title=Mila Kunis to be executive producer on new CW drama |publisher=digitalspy.com |date=November 7, 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130927115316/http://www.digitalspy.com/tv/news/a436265/mila-kunis-to-be-executive-producer-on-new-cw-drama.html |archivedate=September 27, 2013 }}</ref> अक्टोबर २०१४मा कुनिस र उनका साथीहरूले 'अरचार्ड फार्म प्रड्कस्न' सुरु गरेका बताएका थिए।<ref>{{cite web| url = http://www.thewrap.com/mila-kunis-signs-first-look-deal-with-abc-studios/| title=Mila Kunis Signs First-Look Production Deal With ABC Studios| work = The Wrap |author=Nededog, Jethro | date=October 15, 2014|accessdate = October 15, 2014}}</ref> कुनिस अभिनित चलचित्र ''ब्याड ममस्'' जुलाई २९, २०१६ मा रिलिज भएको थियो।<ref>{{cite web| url =http://www.hollywoodreporter.com/news/comedy-bad-moms-sci-fi-875644| title=Comedy 'Bad Moms', Sci-Fi Film 'The Space Between Us' Swap Release Dates| work = The Hollywood Reporter | date= March 14, 2016|accessdate = March 14, 2016}}</ref> ==मेडिया क्षेत्रमा== सन् २००७ मा कुनिस 'फनि अर डाइ' भन्ने वेबसाइटको एक भिडियोमा जेम्स फ्रेन्को सँग देखा परिन्। उक्त भिडियो एम टि भिको कार्यक्रम 'द हिल्स'को नक्कल गर्न खोजिएको थियो। त्यस भिडियो १० लाख स्रोताले हेरे जुन वेबसाइटको लागि पनि सफल सावित भयो।<ref>{{cite web| url=http://www.funnyordie.com/videos/56c2d6a703/the-hills-with-james-franco-and-mila-kunis-from-james-franco-and-judd-apatow| title=The Hills with James Franco and Mila Kunis| work=[[Funny or Die]]| date=November 2007| accessdate=April 8, 2010| archiveurl=http://www.webcitation.org/69zuGqG3g| archivedate=August 18, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912022711/http://www.funnyordie.com/videos/56c2d6a703/the-hills-with-james-franco-and-mila-kunis-from-james-franco-and-judd-apatow |date=September 12, 2012 }}</ref> 'सन लेबी' ,''डेट नाइट'' को निर्माताले कुनिस र जेम्स फ्रेन्को लाई छान्नुको कारण उक्त भिडियोमा दुई बीचको केमिस्ट्री रहेको बताएका थिए।<ref>{{cite web| url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=64723| title=Exclusive: Date Night Director Shawn Levy| publisher=[[CraveOnline]]| author=Newgen, Heather| date=April 5, 2010| accessdate=April 8, 2010| archiveurl=http://web.archive.org/web/20130822155106/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=64723| archivedate=August 22, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407222112/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=64723 |date=April 7, 2010 }}</ref> डिसेम्बर २००८ मा, कुनिस 'साइन योर ओन स्टार', क्रिस्मस क्याम्पेनमा देखिइन्।<ref>{{cite web|url= http://blog.zap2it.com/thedishrag/2008/11/despite-family.html|title= Despite tragedy, Jennifer Hudson keeps smiling|publisher= Zap2it.com|author= Snead, Elizabeth|archiveurl= http://www.webcitation.org/69zuIOLzX|archivedate= August 18, 2012|deadurl= no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005000521/http://blog.zap2it.com/pop2it/2008/11/despite-family.html |date=October 5, 2012 }}</ref> सन् २०१० मा उनी 'एसक्वाइर' म्यागजिनको ''वोमन वि लब'' भागको एक भिडियोमा पनि उनी सामेल भइन्।<ref>{{cite web|url = http://www.esquire.com/the-side/feature/mila-kunis-gallery?click=main_sr|title = 12 Things You Don't Know about Mila Kunis|work=[[Esquire (magazine)|Esquire]]|accessdate=February 20, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130821175752/http://www.esquire.com/the-side/feature/mila-kunis-gallery?click=main_sr|archivedate=August 21, 2013}}</ref> कुनिस अन्य महिला कलाकार कर्मीहरूमा पर्छिन् जसको फोटो [[ब्रायन एडम्स]] (क्यनाडियन गायक, गितकार)ले खिचेको थियो जुन फोटोहरू 'क्यालभिन क्लेन कलेकसन' को ''अमेरिकन वोमन'' २०१० अन्तर्गत पर्थे ; पछि 'ऐन.वाइ.सी. एडस. फाउन्डेसन' लाई दिइएको थियो।<ref>{{cite web | url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/101124-bryan-adams-for-calvin-klein-americ.aspx | title=American Women | work=Vogue | author=Milligan, Lauren | date=November 25, 2010 | accessdate=November 29, 2010 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20110612034221/http://www.vogue.co.uk/news/daily/101124-bryan-adams-for-calvin-klein-americ.aspx | archivedate=June 12, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101128214416/http://www.vogue.co.uk/news/daily/101124-bryan-adams-for-calvin-klein-americ.aspx |date=November 28, 2010 }}</ref> सन् २०१०को गर्मी समय तिर कुनिसले, र्यान्डी ज्याकसनलाई नौँ वार्षिक 'क्रिस्यालिस फाउन्डेसन बेनिफिट'मा 'मास्टर अफ सेरोमोनि' भई सहयोग गरिन्। 'क्रिस्यालिस फाउन्डेसन' लस एन्जलसमा रहेको नाफा रहित संस्था हो जसको उद्देश्य कमजोर आर्थिक अवस्था भएकाहरूलाई र घरबार बिहिनहरूलाई रोजगार प्रधान गराई आत्मनिर्भर बनाउनु रहेको छ।<ref>{{cite web |url=http://chrysalisworked.org/events/butterfly-ball-2010 |title=Butterfly Ball 2010 |date=June 5, 2010 |accessdate=May 11, 2012 |work=Chrysalisworked.org |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130824015635/http://chrysalisworked.org/events/butterfly-ball-2010 |archivedate=August 24, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420200657/http://chrysalisworked.org/events/butterfly-ball-2010 |date=April 20, 2013 }}</ref> 'जि.क्यु' म्यागजिनले उनलाई २०११ को 'नक आउट अफ यअर'मा राखेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.gq.com/moty/2011/mila-kunis-gq-men-of-the-year-issue|title=Mila Kunis|publisher=[[GQ (magazine)|GQ]]|date=November 16, 2011|accessdate=April 14, 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/69zucEMqN|archivedate=August 18, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922085357/http://www.gq.com/moty/2011/mila-kunis-gq-men-of-the-year-issue |date=September 22, 2012 }}</ref>''मेनस हेल्थ'' ले उनलाई सय कामुक महिलाको सुचिमा पनि राखेको थियो।<ref>{{cite web|title=The 100 Hottest Women of All-Time|url=http://www.menshealth.com/sex-women/hottest-women-all-time|work=[[Men's Health (magazine)|Men's Health]]|accessdate=January 3, 2012|year=2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/69zudLdqP|archivedate=August 18, 2012}}</ref> 'एफ एग एम म्याग्जिन' ले २०१२ मा उनलाई 'हट हन्ड्रेड'मा नौँ स्थानमा राख्यो।<ref>{{cite web|url = http://www.fhm.com/girls/news/2012s-fhm-100-sexiest-09---mila-kunis-83157#pagetitle|title = The 2012 Hot 100 List|publisher = FHMonline.com|accessdate=May 11, 2012 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20131105113938/http://www.fhm.com/girls/news/2012s-fhm-100-sexiest-09---mila-kunis-83157|archivedate = November 5, 2013}}</ref> पछि उनी २०१३को विश्वको सय कामुक महिलाहरूको सूचिमा अंक १ मा नै परिन् जसले चार वर्ष देखि [[बेलायत|बेलायती]] महिलाहरू मात्र परेको थियो;<ref name="FHM-१">{{cite web |url=http://www.fhm.com/girls/covergirls/mila-kunis |title=Mila Kunis — Elfin Hilarious |publisher=''[[FHM]]'' |accessdate=May 28, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140530174943/http://www.fhm.com/girls/covergirls/mila-kunis |archivedate=May 30, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.fhm.com/girls/100-sexiest-women|title = FHM 100 Sexiest Women In The World 2013: The full list|publisher = FHMonline.com|accessdate=May 18, 2013|archiveurl = http://web.archive.org/web/20131025091054/http://www.fhm.com:80/girls/100-sexiest-women|archivedate = October 25, 2013}}</ref> कुनिसले त्यसको अन्त गरिन्।<ref>{{cite web |url=http://www.eonline.com/news/413852/mila-kunis-named-sexiest-woman-in-the-world-by-fhm-magazine |title=Mila Kunis Named "Sexiest Woman in the World" by FHM Magazine |publisher=eonline.com |date=May 1, 2013 |accessdate=May 28, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131023084622/http://www.eonline.com:80/news/413852/mila-kunis-named-sexiest-woman-in-the-world-by-fhm-magazine |archivedate=October 23, 2013 }}</ref> सन् २००८ मा उनले भनिन्, "आफ्नो करियरलाई बलियो बनाउनु छ, एफ एच एमको सयजनाको सूचिमा पर्नू भन्दा पनि। तिम्रो स्वरुप मरेर जान्छ त अनि त के बाँकी हुन्छ ?" <ref name="Lytal, Cristy"/> ''म्याक्सिम'' म्यागजिनले सदा जसो कुनिसलाई ''हट हन्ड्रड''को सूचिमा राख्दै आएको छ। सन् २००९ मा पाँचौँमा, २०११ मा नौँमा<ref>{{cite web|url = http://www.maxim.com/girls/hot-100/79081/2009-hot-100-100-91.html#96|title = The 2009 Hot 100 List|work = Maxim|accessdate = February 27, 2010|archiveurl = http://web.archive.org/web/20101104094839/http://www.maxim.com:80/girls/hot-100/79081/2009-hot-100-100-91.html|archivedate = November 4, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100225230443/http://www.maxim.com/girls/hot-100/79081/2009-hot-100-100-91.html#96 |date=February 25, 2010 }}</ref> र २०१२ मा तीन अङ्कमा राखेको थियो। <ref>{{cite web |url= http://www.maxim.com/hot-100/2012 |title= The 2012 Hot 100: The Definitive List of the World's Most Beautiful Women |work=Maxim |accessdate= May 21, 2012 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20140516235732/http://www.maxim.com/hot-100/2012 |archivedate= May 16, 2014 }}</ref><ref name="Maxim2012">{{cite web |url= http://www.maxim.com/slideshow/hot-100/43451?slide=97# |title=2012 Hot 100 |work=[[Maxim (magazine)|Maxim]] |accessdate=August 21, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130927031826/http://www.maxim.com/slideshow/hot-100/43451?slide=97 |archivedate=September 27, 2013 }}</ref> २०१२ मा 'इस्क्वाएर' म्यागजिनले कुनिसलाई ''सेक्सिएस्ट वोमन अलाईब'' भन्ने नाम दियो <ref name="esquire">{{cite web |url=http://www.esquire.com/women/women-we-love/mila-kunis-video |title=Mila Kunis Is the Sexiest Woman Alive |work=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |date=October 6, 2012 |accessdate=October 7, 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140524020625/http://www.esquire.com/women/women-we-love/mila-kunis-video |archivedate=May 24, 2014 }}</ref>। 'आस्क म्यान'ले उनलाई २०१३को 'टप नाइन्टिनाइन वोमन'को सूचिमा २ अङ्कमा राखिन् जसमा कुनिस [[जेनिफर लरेन्स]]को पछाडि थिईन्। <ref name="Ask13">{{cite web |url=http://www.askmen.com/specials/2013_top_99/2-mila-kunis.html |title=#2 Mila Kunis |publisher=''[[AskMen]]'' |accessdate=December 13, 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131618482200/http://www.askmen.com/specials/2013_top_99/2-mila-kunis.html |archivedate=2013-16-18 }}</ref> सन् २०१३मा कुनिसले बताइन् - "म त्यति भन्न सक्छु कि मलाई कामुक भनिएको मा म सम्मानित भएको महशुस गर्छु "। <ref>{{cite web|title=Mila Kunis: Love is wonderful|url=http://www.contactmusic.com/news/mila-kunis-love-is-wonderful_3721580|publisher=Contactmusic.com|accessdate=June 18, 2013|date=June 16, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131017094917/http://www.contactmusic.com/news/mila-kunis-love-is-wonderful_3721580|archivedate=October 17, 2013}}</ref> सन् २०१२ मा 'क्रिस्चियन डोर'; एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कम्पनिले ''स्परिङ फेसन क्यामपेन'' को एक अनुहार बन्न निम्त्याएको थियो।<ref name="Dior">{{cite news | url = http://latimesblogs.latimes.com/gossip/mila-kunis |title=Mila Kunis revealed as new face for Miss Dior handbags |work=Los Angeles Times |date=January 5, 2012 |accessdate=August 5, 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130706205635/http://latimesblogs.latimes.com/gossip/mila-kunis/ |archivedate=July 6, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwd.com/media-news/advertising/dior-signs-mila-kunis-5455665|title=Christian Dior Signs Mila Kunis|date=January 5, 2012|accessdate=January 10, 2012|work=Women's Wear Daily|author=Socha, Miles |archiveurl=http://www.webcitation.org/68BxO5Jo7|archivedate=June 5, 2012}}</ref> फेरबरी २०१३ मा उनी ''जेम फिल्डस'' कम्पनीको 'ग्लोवल ब्रान्ड एमब्यासडर' पनि भइन् र विज्ञापनको एक अनुहार भइन्।<ref>{{cite web |url=http://www.professionaljeweller.com/article-12618-mila-kunis-revealed-as-gemfields-global-ambassador/ |title=Mila Kunis revealed as Gemfields global ambassador |date=February 20, 2013|accessdate=February 20, 2013 |work=Professionaljeweller.com|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130424015556/http://www.professionaljeweller.com:80/article-12618-mila-kunis-revealed-as-gemfields-global-ambassador/|archivedate=April 24, 2013}}</ref> जेमफिल्डस एक आन्नदायी सामान उत्पादन गर्ने कम्पनी जसले बहुमुल्य रत्नहरू निर्यात गर्छ, उनले जेमफोल्डसको खानी पनि घुमिन् जुन ज्यामबियामा छ।<ref>{{cite web |url=http://www.elle.com/news/fashion-accessories/mila-kunis-on-joining-gemfields?src=sem&mag=elm&dom=tab |title=Exclusive: Mila Kunis on Her New Jewelry Gig |publisher=elle.com |date=February 21, 2013 |accessdate=March 11, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130822121431/http://www.elle.com:80/news/fashion-accessories/mila-kunis-on-joining-gemfields?src=sem&mag=elm&dom=tab |archivedate=August 22, 2013 }}</ref> सन् २०१३मा 'फोर्ब्स' म्यागजिन्मा उनी 'सय शक्तिशाली सेलिब्रेटी'को ८९औँ शङ्ख्यामा परिन् जुन पाँच श्रणी अनुसार छुट्याइएको थियो - धन, टि.भि./रेडियो, प्रेस, सामाजिक रूपमा, मार्केटिङ शैली, जसमा कुनिस मार्केटिङ शैलीमा १४नम्बरमा थिई जुन अरु पाँच श्रेणीमा भन्दा बढी थियो। जुन २०१३को अन्तिम सम्म उनले $१,करोट १०लाख कमाई सकेकी थिईन्।<ref>{{cite news |url=http://www.forbes.com/profile/mila-kunis |title=Mila Kunis |publisher=''[[Forbes (magazine)|Forbes]]'' |date=June 26, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131224105531/http://www.forbes.com/profile/mila-kunis/ |archivedate=December 24, 2013 }}</ref> २०१४ मा उनी 'बिम',एक हुस्की उत्पादन कम्पनीको विज्ञापनहरूमा देखिइन्।<ref>{{cite web| title=Jim Beam® Partners With Mila Kunis For Its First-Ever Global Marketing Campaign, Make History™ |url=http://www.marketwatch.com/story/jim-beam-partners-with-mila-kunis-for-its-first-ever-global-marketing-campaign-make-history-2014-01-29?reflink=MW_news_stmp |date=January 29, 2014|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140201195449/http://www.marketwatch.com/story/jim-beam-partners-with-mila-kunis-for-its-first-ever-global-marketing-campaign-make-history-2014-01-29?reflink=MW_news_stmp|archivedate=February 1, 2014}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== सेप्टेम्बर १४, २०११ मा एफबिआइले कुनिसको र अन्य सेलिब्रटीको फोन, इमेल खाता ह्याक भएको नभएको खोजिनीति गरिरहेको जनाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2011/09/14/nude-scarlett-johansson-shots-show-up-on-web-spur-call-to-fbi-report-says |title=FBI Investigating Alleged Nude Scarlett Johansson Photo Hack |author=Winter, Jana|publisher=Fox News |date=September 14, 2011 |accessdate=September 14, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131212161100/http://www.foxnews.com/entertainment/2011/09/14/nude-scarlett-johansson-shots-show-up-on-web-spur-call-to-fbi-report-says/ |archivedate=December 12, 2013 }}</ref><ref>{{cite news |last=Derschowitz |first=Jessica |url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20106220-10391698.html |title=Scarlett Johansson taps FBI over allegedly hacked nude photos |publisher=[[CBS News]] |date=September 14, 2011 |accessdate=September 14, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131102004910/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20106220-10391698.html |archivedate=November 2, 2013 }}</ref><ref>{{cite news|url= http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/09/scarlett-johansson-hacked-naked-pictures-fbi.html | title=Scarlett Johansson enlists FBI over allegedly hacked naked photos|first=Christie |last=D'Zurilla| date=September 14, 2011|accessdate=September 14, 2011|work=Los Angeles Times |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140506085008/http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/09/scarlett-johansson-hacked-naked-pictures-fbi.html|archivedate=May 6, 2014}}</ref> पछि फ्लोरिडाको 'क्रस्टोफर'ले आफू नौ वटा ह्याकिङ घटनामा दोषि भएका स्विकारे। <ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2012/06/scarlett-johansson-hacker-should-get-71-months-and-pay-celebs-money.html|title=Hacker should pay Johansson, other celebrities $150,000, feds urge|author=Winton, Richard|date=June 26, 2012|accessdate=July 17, 2012|work=Los Angeles Times |archiveurl=http://www.webcitation.org/69goGRX8r|archivedate=August 5, 2012}}</ref> सन् नोबम्बर २०११मा अमेरिकी सामुन्द्रिक सैनिक समुहको स्थापनको २३६औँ वार्षिक उत्सवमा पनि कुनिस सहभागी भइन्। सारजेन्ट स्कट मुरेको [[अफगानिस्तान]]को हेलमन्युड प्रान्तबाट यु ट्युबको निम्तो भिडियो हेरपछि कुनिस उक्त कार्यक्रममा सहभागी भइन्।<ref name="LATimes Marine Event">{{cite news|last=Perry|first=Tony|title=Mila Kunis attends Marine Corps birthday ball with sergeant|url=http://latimesblogs.latimes.com/nationnow/2011/11/it-began-with-a-dare-from-fellow-marines-serving-in-afghanistan-and-it-culminated-friday-night-with-actress-mila-kunis-atte.html|accessdate=November 20, 2011|newspaper=Los Angeles Times|date=November 19, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140506085257/http://latimesblogs.latimes.com/nationnow/2011/11/it-began-with-a-dare-from-fellow-marines-serving-in-afghanistan-and-it-culminated-friday-night-with-actress-mila-kunis-atte.html|archivedate=May 6, 2014}}</ref> [[File:Mila Kunis, 2011.jpg|thumb|right|upright|alt=|सन् २०११ मा कुनिस उक्त कार्यक्रममा भाग लिदैँ]] ===राजनितिक विचार=== कुनिस डेमोक्रेटिक पार्टी र [[बाराक ओबामा]]का पक्षधर हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.stylist.co.uk/people/interview-mila-kunis|title=Interview: Mila Kunis|work=[[Stylist (magazine)|Stylist]]|accessdate=October 26, 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BvZ1uk2i|archivedate=November 4, 2012|deadurl=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120911114353/http://www.stylist.co.uk/people/interview-mila-kunis |date=September 11, 2012 }}</ref> सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा उनले रिपबक्लिक पार्टीको खण्डन गर्दै भनिन् - 'रिपबक्लिकनहरूले आइमाईको बारेमा बोलेको कुरा मलाई असरदायी लाग्छ। उनीहरूले धर्मको बारे बोलेका कुरा असर पार्ने खालका छन्। म यहुदी पछ्याइरहेको त छैन। जिससको बारे मात्र कति बोल्नु पर्यो?<ref>name="esquire"</ref> ===स्वास्थ्य=== जनवरी २०११ मा उनले आँखामा क्रोनिक इरिटिस् नामक अवस्था रहेको बताएकी थिई जसले उनको एउटा आँखामा अन्धोपन ल्याएको थियो। उक्त भनाइको २ महिना पहिले अघि मात्र उनले आँखाको अवस्था सुधार्न शल्यक्रिया गराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.celebrityhealthfitness.com/3134/mila-kunis-reveals-long-struggle-with-chronic-eye-illness|title=Mila Kunis reveals struggle with chronic eye illness|date=January 10, 2011|accessdate=January 10, 2011|publisher=Celebrity Heathfitness.com|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131219103104/http://www.celebrityhealthfitness.com/3134/mila-kunis-reveals-long-struggle-with-chronic-eye-illness/|archivedate=December 19, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113130705/http://www.celebrityhealthfitness.com/3134/mila-kunis-reveals-long-struggle-with-chronic-eye-illness/ |date=January 13, 2011 }}</ref> कुनिसको ''Heterochromia iridum''भन्ने आँखाको अवस्था छ जसमा आँखाको आइरिस नामको भाग दुइटा भिन्नै रङका हुन्छन् जसमा उनको बायाँ आँखाको खैरो र दायाँ आँखाको हरियो रङको रहेको छ।<ref name="FHM-1"/><ref>{{cite web|title=Mila Kunis Has Heterochromia: Two Eye Colors |url=http://www.ibtimes.com/articles/179520/20110713/mila-kunis-has-heterochromia-two-eye-colors.htm |work=International Business Times |date=July 13, 2011 |accessdate=February 8, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20120715045008/http://www.ibtimes.com/articles/179520/20110713/mila-kunis-has-heterochromia-two-eye-colors.htm |archivedate=July 15, 2012 }}</ref> ===वैवाहिक नाता=== सन् २००२ मा उनले नायक मकाउले कुल्किनसँग डेटिङ सुरु गरेकी थिई।<ref name="Derschowitz, Jessica"/><ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,60843,00.html|title=Macaulay Culkin's Happy 'Ending{{'- |archiveurl = http://www.webcitation.org/65jS68FdI |archivedate = February 26, 2012|deadurl=yes}}|publisher = Fox News|author=Friedman, Roger|date=August 20, 2002|accessdate=February 21, 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/65jS68FdI|archivedate=February 26, 2012}}</ref> यस क्रममा कुनिसको नायक 'मकाउले कुल्किन' सँग विवाह हुने हल्ला चलेको थियो तर कुनिसले यो कुरा गलत भएको बताइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.parade.com/celebrity/articles/071004-mila-kunis.html|title=The Nerds are Winning|work= Parade|date=November 9, 2007|accessdate=April 15, 2012 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20121103055024/http://www.parade.com/celebrity/articles/071004-mila-kunis.html|archivedate=November 3, 2012}}</ref> 'व्लायकबुक म्यागजिन' को अन्तर्वार्तामा उनले भनिन्, "विवाह मेरो लागि त्यो विषय होइन जुन चाँसोको विषय होस्"<ref>{{cite web| url=http://www.blackbookmag.com/article/mila-kunis-cover-girl/13512/P3| title=Mila Kunis: On the Brink of Movie Stardom page 3| work=[[BlackBook (magazine)|BlackBook]]| author=Barna, Ben| date=December 1, 2009| accessdate=February 18, 2010| archiveurl=http://www.webcitation.org/69zulPWxL| archivedate=August 18, 2012| deadurl=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807084234/http://www.blackbookmag.com/fashion/mila-kunis-cover-girl-1.33318 |date=August 7, 2012 }}</ref> र आफ्नो र मकाउले कुल्किनको गोपनियता बचाउने प्रयासमा भनिन्, "हामी यो कुरा प्रेससँग बोल्दैनौँ। यो मैले चाहेको भन्दा पनि बढी फिँजियो"।<ref>{{cite web |url=http://backseatcuddler.com/2008/10/05/mila-kunis-covers-ocean-drive/ |title=Mila Kunis Covers Ocean Drive |publisher=Back Seat Cuddler |date=October 2008 |accessdate=June 26, 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130821231254/http://backseatcuddler.com/2008/10/05/mila-kunis-covers-ocean-drive/ |archivedate=August 21, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225085339/http://backseatcuddler.com/2008/10/05/mila-kunis-covers-ocean-drive/ |date=December 25, 2010 }}</ref> प्रेस र आफुले चलाउने ट्याबलोइडमा कुनबाट उम्कन मुस्किल छ भन्ने प्रश्नमा कुनिसको जवाफ थियो - "मलाई आफ्नो व्यक्तिगत जीवन व्यक्तिगत नै राख्नु छ जसरी भए पनि"। के त्यसो गाह्रो हुन्न भन्ने प्रश्नमा- "मलाई मतलब भएन। म आफ्नो चिहानसम्म प्रयास गरेर जानेछु। यो गाह्रो छ तर म एउटा सानो भित्ताको सानो दुलो सम्मलाई बार मान्दै जानेछु। म आफुलाई पहिलै घटित हुने ठाउँमा लैजाने छैन"।<ref>{{cite web |url=http://www.azcentral.com/thingstodo/movies/articles/2010/01/13/20100113eli0115kunis.html |title=Q & A with Mila Kunis |work=[[The Arizona Republic]]|author=Goodykoontz, Bill |date=January 13, 2010|accessdate=February 23, 2010 }}</ref> कुनिसले खुल्ला रूपमा जनवरी ३, २०११ मा आफ्नो र कल्किनको सम्बन्धको अन्त भएको बताएकी थिइन्। यो राम्रोको लागि नै भएको र उनीहरू अझै नजिकका साथी भएका उनले बताएकी थिइन्।<ref name="Derschowitz, Jessica">{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20026954-10391698.html |title=Mila Kunis and Macaulay Culkin Split|author=Derschowitz, Jessica|publisher=CBS News |date=January 3, 2011|accessdate=January 3, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20131104185245/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20026954-10391698.html|archivedate=November 4, 2013}}</ref> अप्रिल २०१२ मा 'ड्याट्स सेबेनटिज शो' को एस्टन कचरसँग डेटिङ गइन्। <ref>{{cite web|url=http://uk.eonline.com/news/359630/ashton-kutcher-mila-kunis-dating-i-m-happy-for-them-says-that-70s-show-costar|title=Ashton Kutcher & Mila Kunis Dating: "I'm Happy for Them," Says That '70s Show Costar|work=[[E! Online]]|date=November 2, 2012|accessdate=March 30, 2013}}</ref><ref>{{cite web| url =http://www.elle.com/pop-culture/celebrities/ashton-kutcher-on-steve-jobs-interview| title=Nobody's Fool | work = Elle Magazine |author=Rapkin, Mickey | date=March 20, 2013|accessdate = March 30, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131228085241/http://www.elle.com/pop-culture/celebrities/ashton-kutcher-on-steve-jobs-interview|archivedate=December 28, 2013}}</ref> फेब्रुअरी २०१४ मा वैवाहिक नातामा जोडिए। <ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/life/people/2014/03/23/mila-kunis-pregnant-ashton-kutcher-expecting-baby/6813329/|title=Mila Kunis and Ashton Kutcher are expecting!|last=Oldenburg|first=Ann|date=March 24, 2014|work=[[USA Today]]|accessdate=March 24, 2014}}</ref> सेप्टेम्बर २०१४ मा उनीहरूले एक छोरी जन्माए जसको नाम व्याट इसाबेला राखे। <ref>{{cite web|url=http://uk.eonline.com/news/540309/mila-kunis-opens-up-about-pregnancy-and-engagement-to-ashton-kutcher-planning-a-natural-birth?|title=Mila Kunis Opens Up About Pregnancy and Engagement to Ashton Kutcher, Planning a Natural Birth|publisher=[[E!]]|date=May 9, 2014|accessdate=May 9, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/mila-kunis-baby-pictures-ashton-kutcher-reveals-name-photos-1698881|title=Mila Kunis Baby Pictures: Ashton Kutcher Reveals Name And 'Photos'|publisher=International Business Times|date=October 2, 2014|accessdate=October 3, 2014|first=Maria|last=Vultaggio}}</ref> जुन २०१६ मा उनीहरूको प्रतिनिधिले उनीहरूले दोस्रो सन्तानको अपेक्षा राखेको बताए।<ref>{{cite news| url = http://celebritybabies.people.com/2016/06/15/mila-kunis-pregnant-expecting-second-child-ashton-kutcher/ | title=Ashton Kutcher and Mila Kunis Expecting Second Child| first1=Karen |last1=Mizoguchi |first2= Mary|last2= Green |first3= Lizz |last3=Leonard|work=People| date=जुन 15, 2016 |accessdate=जुन 16, 2016|archivedate=जुन 16, 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160616105656/http://celebritybabies.people.com/2016/06/15/mila-kunis-pregnant-expecting-second-child-ashton-kutcher/| deadurl=no}}</ref> == अभिनित चलचित्रहरू== कुनिसद्वारा अभिनित चलचित्रहरू तल अङ्ग्रजीमा दिइएका छन्। {{columns-list|2| *Piranha (1995) *Santa with Muscles (1996) *Honey, We Shrunk Ourselves (1997) *Krippendorf's Tribe (1998) *Get Over It (2001) *American Psycho 2 (2002) *Tony n' Tina's Wedding (2004) *Stewie Griffin: The Untold Story (2005) *After Sex (2007) *Moving McAllister (2007) *Boot Camp (2008) *Forgetting Sarah Marshall (2008) *Max Payne (2008) *Extract (2009) *The Book of Eli (2010) *Date Night (2010) *Black Swan (2010) *Friends with Benefits (2011) *Ted (2012) *Tar (2012) *Oz the Great and Powerful (2013) *Blood Ties (2013) *Third Person (2013) *The Angriest Man in Brooklyn (2014) *Hell & Back (2014) *Jupiter Ascending (2015) *ब्याड मम्स् (२०१६) }} == अवार्डस र छनौट == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! अवार्ड ! श्रेणी ! उपाधि ! नतिजा |- | १९९९ | योङ आर्टिष्ट अवार्ड | बेस्ट परफरमन्स इन टिभि सिरिज | rowspan=13| ड्याट्स सेबेन्टी सो | {{nom}} |- | १९९९ | योङ स्टार अवार्ड | वेस्ट परफरमन्स अफ योङ एक्टेरस इन कमिडीसो | {{won}} |- | २००० | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस एक्ट्रेस | {{nom}} |- | २००० | योङ आर्टिष्ट अवार्ड | बेस्ट परफरमेन्स इन टिभि सिरिज | {{nom}} |- | २००० | योङ स्टार अवार्ड | बेस्ट योङ एक्टेरस इन कमेडि सिरिज | {{won}} |- | २००१ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस एक्टरेस | {{nom}} |- | २००१ | तोङ आरटिष्ट अबार्ड | बेस्ट परफरमन्स इन कमेडी सिरिज ;लिडिङ योङ एक्टेरेस | {{nom}} |- | २००२ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस एक्टेरेस | {{nom}} |- | २००२ | योङ हलिउड अवार्ड | | {{won}} |- | २००३ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस टिभि एक्टेरेस | {{nom}} |- | २००४ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस टिभि एक्टेरेस (हास्य) | {{nom}} |- | २००५ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वइस टिभि एक्टेरेस (हास्य) | {{nom}} |- | २००६ | टिन च्वइस अवार्ड | च्वाइस हाँस्य<ref>{{cite web |url=http://www.zap2it.com/tv/zap-teenchoicenominees,0,3240117.story |title=Teen Choice Awards Spread the Love |publisher=zap2it.com |date=June 15, 2006 |accessdate=March 24, 2013 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130522001128/http://www.zap2it.com/tv/zap-teenchoicenominees,0,3240117.story |archivedate=May 22, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522001128/http://www.zap2it.com/tv/zap-teenchoicenominees%2C0%2C3240117.story |date=May 22, 2013 }}</ref> | {{nom}} |- | २००६ |स्पाइक भिडियो गेम | | rowspan=2| ''फ्याम्ली गाई भिडियो गेम'' | {{nom}} |- | २००६ | स्पाइक भिडियो | | {{won}} |- | २००७ | एनी अवार्ड | आवाज अभिनय | ''फ्याम्ली गाई'' | {{nom}} |- | २००८ | टिन च्वाइस | | ''फरगेटिङ सारा मारसल'' | {{nom}} |- | २००९ | टिन च्वाइस | | ''म्याक्स पेन'' | {{nom}} |- | २०१० |टिन च्वाइस | | rowspan=2|''द बुक अफ एली'' | {{nom}} |- | २०१० |स्क्रिम अवार्ड | | {{nom}} |- | २०१० | भेनिस इन्टरनेसनल फिल्म | | rowspan=14|''ब्ल्याक स्वान'' | {{won}} |- | २०१० |गोलडेन ग्लोब | | {{nom}} |- | २०१० | स्क्रिन एक्टरस् | | {{nom}} |- | २०१० | स्क्रिन एकटरस् | | {{nom}} |- | २०१० | ब्रोडकास्ट फिल्म | | {{nom}} |- | २०१० | डलाज फोर्ट वोर्थ फिल्म क्रिटिक्स | | {{nom}} |- | २०१० | ओक्लोहमा फिल्ल क्रिटिक्स | | {{won}} |- | २०१० | लस भेगास फिल्म क्रिटिक्स | | {{nom}} |- | २०१० | उताहा फिल्म क्रिटिक्स | | {{nom}} |- | २०१० | अनलाईन फिल्म क्रिटिक्स सोसाइटी | | {{nom}} |- | २०११ | स्याट्रन अवार्डस् | | {{won}} |- | २०११ | एम टि बि अवार्डस् | | {{nom}} |- | २०११ |टिन च्वाइस | च्वाइस मुभि<ref name="choice">{{cite news|url=http://www.ryanseacrest.com/2011/06/30/twilight-harry-potter-ryan-seacrest-score-teen-choice-awards-nominations/|title='Twilight,' 'Harry Potter', & Ryan Seacrest Score Teen Choice Awards Nominations|publisher=RyanSeacrest.com|date=June 30, 2011|first=Sadao|last=Turner|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140525200736/http://www.ryanseacrest.com/2011/06/30/twilight-harry-potter-ryan-seacrest-score-teen-choice-awards-nominations/|archivedate=May 25, 2014}}</ref> | {{nom}} |- | २०११ | टिन च्वाइस | | {{nom}} |- | २०११ | टिन च्वाइस | | उनी आफैँ | {{nom}} |- | २०११ | टिन च्वाइस | च्वाइस समर : महिला <ref>{{cite news |last=Ng |first=Philiana |date=July 19, 2011 |title=Teen Choice Awards 2011: 'Pretty Little Liars,' Rebecca Black Added to List of Nominees |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=October 23, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140502233436/http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |archivedate=May 2, 2014 }}</ref> | ''फ्रेन्ड्स विथ बेनिफिट्स्'' | {{nom}} |- | २०११ | स्क्रिम अवार्ड | सफल सहयोगी नायिका<ref>{{cite web|url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/voting/best-supporting-actress/|title=Best Supporting Actress|work=Scream Awards|accessdate=October 15, 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20130116193745/http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/voting/best-supporting-actress|archivedate=January 16, 2013}}</ref> | ''ब्ल्याक स्वान'' | {{won}} |- | २०१२ | पिपुल च्वाइस अवार्ड | Favorite Comedic Movie Actress<ref>{{cite web | url=http://www.peopleschoice.com/pca/vote/votenow.jsp| title=People's Choice Awards | publisher=Peopleschoice.com | accessdate=November 12, 2011 |archiveurl = http://www.webcitation.org/6CCd5zeQU |archivedate = November 15, 2012|deadurl=yes}}</ref> | rowspan=2|''फ्रेन्ड्स विथ बेनिफिट्स्'' | {{nom}} |- | २०१२ |रेमब्रेन्ट अवार्ड |सफल अन्तर्राष्ट्रिय नायिका<ref>{{cite web |url=http://pro.imdb.com/event/ev0000561 |title=Rembrandt Awards |publisher=IMdb.com |accessdate=August 18, 2012 }}</ref> | {{nom}} |- |२०१३ |पिपुल च्वाइस अवार्ड | रुचाइएकी चलचित्र नायिका<ref name="2013Reelz">[http://www.reelz.com/movie-news/15179/the-nominations-are-in-for-the-2013-peoples-choice-awards "The Nominations Are in for the 2013 People's Choice Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906231335/http://www.reelz.com/movie-news/15179/the-nominations-are-in-for-the-2013-peoples-choice-awards/ |date=2014-09-06 }}, reelz.com November 16, 2012</ref> | rowspan=2|उनी आफैँ | {{nom}} |- |२०१३ |पिपुल च्वाइस अवार्ड | हास्य चलचित्र नायिका<ref name="2013Reelz"/> | {{nom}} |- |२०१४ | ब्रोडकास्ट फिल्म | सफल नायिका (हास्य)<ref>{{cite web|url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/|title=Critics Choice Movie Awards Nominees|publisher=[[Broadcast Film Critics Association]]|accessdate=December 11, 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CrNMCA0g|archivedate=December 12, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808022923/http://www.criticschoice.com/movie-awards/ |date=August 8, 2016 }}</ref> | rowspan=3|''टेड'' | {{nom}} |- | २०१३ | MTV मुभि अवार्ड | | {{nom}} |- | २०१३ | एम टि भि अवार्डस | MTV मुभि बेस्ट फेमल पर्फरमन्स | {{nom}} |- | २०१३ | टिन चबाईस अवार्ड<ref>{{cite web |url=http://www.eonline.com/news/422134/2013-teen-choice-award-nominations-twilight-and-vampire-diaries-are-tops-taylor-swift-and-harry-styles-square-off?utm_source=eonline&utm_medium=rssfeeds&utm_campaign=imdb_topstories |title=2013 Teen Choice Award Nominations: Twilight and Vampire Diaries Are Tops, Taylor Swift and Harry Styles Square Off |publisher=eonline |accessdate=May 22, 2013|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140525214255/http://www.eonline.com/news/422134/2013-teen-choice-award-nominations-twilight-and-vampire-diaries-are-tops-taylor-swift-and-harry-styles-square-off?utm_source=eonline&utm_medium=rssfeeds&utm_campaign=imdb_topstories |archivedate=May 25, 2014 }}</ref> | ओज द ग्रेट एन्ड पाओरफुल | | {{nom}} |- | २०१३ | टिन चबाईस अवार्ड | चबाईस फेमल हटी | उनी आफैँ | {{nom}} |- | २०१४ | एम टि भि अवार्डस् | खलनायिका<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations.jhtml|title=2014 MTV Movie Awards|publisher=mtv|accessdate=March 6, 2014|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140421205619/http://www.mtv.com/news/articles/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations.jhtml|archivedate=अप्रिल 21, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306175042/http://www.mtv.com/news/articles/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations.jhtml |date=March 6, 2014 }}</ref> | ओज द ग्रेट एन्ड पाओरफुल | {{won}} |- |२०१५ | टिन च्वाइस अवार्ड्स |चोइस मुभी एक्ट्रेस, Sci-Fi |जुपिटर एसेन्डिङ |{{nom}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Mila Kunis|मिला कुनिस}} * {{IMDb name|5109}} * {{Tcmdb name|342007}} * {{Amg name|215642}} [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:लस एन्जलसका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] agc3pogt5q548cly8yn03g4bzz6z0lo 0 61871 1362510 1348948 2026-06-20T08:38:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362510 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = पूर्णिमा | image = Poornima_rocking_the_stage_2013-09-30_23-15.jpg | caption = पूर्णिमा गीत प्रस्तुत गर्दै | image_size = | Net Worth = | background = एकल गायन | birth_name = सुष्मा श्रेष्ठ | birth_date = | birth_place = | genre = [[चलचित्र गायिका]] | occupation = गायन | years_active = १९७१–हालसम्म }} '''सुष्मा श्रेष्ठ''' अथवा '''पूर्णिमा''' (जन्म सन् १९६०) नेपाली मूलकी चलचित्र गायिका हुन्। यिनले नेपाली, हिन्दी, मराठी लगायत विभिन्न भाषामा गीत गाएकी छन्। भारतको मुम्बईमा बसोबास गर्ने यिनी बलिउडको पार्श्व गायनमा पनि स्थापित भैसकेकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.hindilyrix.com/singers/singer-poornima.html|title=List of Poornima Hindi Movies Songs and Lyrics|accessdate=17 January 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104084726/http://www.hindilyrix.com/singers/singer-poornima.html |date=4 January 2010 }}</ref> ११ वर्षको उमेरमा १९७१ मा यिनले अन्दाज चलचित्रका लागि ''है ना बोलो बोलो'' गीत मोहम्मद रफी सँग गाएकी थिइन्। यिनले गाएको हिन्दी गीत ''इतनी शक्ति हमें दे दाता'' भारतका विद्यालयहरूमा हरेक विहान प्रार्थना गीतको रूपमा गाइन्छ। नेपाली चलचित्र जुनीबाट नेपाली पार्श्वगायनमा प्रवेश गरेकी श्रेष्ठले चलचित्र सिन्दूर का लागि गाएको ''अलि अलि हार हो अलि अलि जीत'' नामको नेपाली गीत निकै चर्चित रह्यो। <ref>{{cite web|url=http://www.nepalivideos.info/sindoor-1980/ali-ali-haar-ho-ali-ali-jeet-video_4df0d78e2.html|title=SINDOOR (1980)|publisher=[[NepaliVideos (webportal)|Screen]]|accessdate=29 December 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721225347/http://www.nepalivideos.info/sindoor-1980/ali-ali-haar-ho-ali-ali-jeet-video_4df0d78e2.html |date=21 July 2011 }}</ref> यिनका पिता भोलानाथ बलिउडका संगीतकार थिए। == प्रारम्भिक जीवन == नेपाली नेवार समुदायकी पूर्णिमाको जन्म मुम्बईमा भएको थियो । उनका पिता संगीतकार भोलानाथ श्रेष्ठ थिए, जसले मुख्यतया हिन्दी चलचित्र संगीत निर्देशकहरूसँग काम गरेका थिए। उनी काठमाडौंका थिए र कोलकाता र अन्ततः मुम्बईमा बसे। शंकरका साथी र सहायक जयकिशनले उनलाई शंकरलाई सिफारिस गरे। बालबालिकाका लागि गीत गाउने महिला पार्श्व गायिकाको प्रचलित चलनका बाबजुद पनि शंकरले अन्दाज फिल्मका लागि ‘है ना बोलो बोलो’ गाउन अपरिचित बालकलाई प्रयोग गर्ने चुनौती लिए । सुषमाले आफ्नो पहिलो गीत ११ नोभेम्बर १९६९ मा मोहम्मद रफी र सुमन कल्याणपुरसँग रेकर्ड गरिन्।<ref>{{cite web |title=From Child singer Sushma Shrestha to playback queen of 90s- we chart Singer Poornima Shrestha's long career in Bollywood |url=https://etchronicle.com/from-child-singer-sushma-shrestha-to-playback-queen-of-90s-we-chart-singer-poornima-shresthas-long-career-in-bollywood/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240812015329/https://etchronicle.com/from-child-singer-sushma-shrestha-to-playback-queen-of-90s-we-chart-singer-poornima-shresthas-long-career-in-bollywood/ |date=2024-08-12 }}</ref> उनी हिन्दी फिल्ममा पहिलो सफल बाल गायिका थिइन् । उनले बालगीत नामक बालबालिकाको एल्बम रेकर्ड गरिन्, जसमा एस. खले ले गीत रचना गरेका थिए र शान्ता शेल्के ले गीत लेखेका थिए। जसमा उनले चारवटा गीत गाएकी छिन् । एल्बम हिट साबित भयो र उनलाइ मान्यता मिलो। उनले मराठी गीत पनि सहजै गाइन् । राज कपुर, प्राण र अन्यद्वारा आयोजित पञ्जाब एसोसिएसनले आयोजना गरेको कार्यक्रममा उनको करियरको सुरुवात गर्ने योजना थियो। एक दिन अघि दुःखद घटना भयो जब उनको बुबाको हृदयघात भयो र उनको मृत्यु भयो। उनी निडर थिइन् र परिवार र साथीहरूले प्रोत्साहन दिनु भयो।<ref>{{cite web |date=4 September 2020 |title=Biography of Poornima Shrestha, Sushma Shrestha (Well known Bollywood Playback singer) |url=https://xnepali.net/biography-of-poornima-shrestha-sushma-shrestha-well-known-bollywood-playback-singer/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240204062626/https://xnepali.net/biography-of-poornima-shrestha-sushma-shrestha-well-known-bollywood-playback-singer/ |date=4 February 2024 }}</ref> उनले एक प्रस्तुति दिए जसले धेरैलाई प्रभावित गर्यो र उनलाई संगीत छात्रवृत्ति प्राप्त गर्न सक्षम बनायो। उनले बाल्यकालमा "जाने तू या जाने ना" सहित धेरै हिट गीत गाइन्। संगीत निर्देशक आरडी बर्मनले उनलाई उनका केही अविस्मरणीय गीतहरू दिए, "एक दिन विक जायेगा माटी की मोल", "यादून की बारात", "तेरी है जमीं तेरा आसमान", "तेरा मुझे है पहला" र "क्या हुआ तेरा वादा"। ; पछिका दुई जनाले ११ वर्षको उमेरमा फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ महिला प्लेब्याक अवार्डको लागि उनको नामांकन प्राप्त गरे। उनले आफ्नो गायन करियरमा उनको योगदानलाई स्वीकार गरे: <ref>{{cite news |title=The Nominations – 1973– The 51st Filmfare Awards |work=The Times of India |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/366885.cms |url-status=dead |access-date=17 January 2010 |archive-url=https://archive.today/20120710175453/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/366885.cms |archive-date=10 July 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228153829/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/366885.cms |date=28 December 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=The Nominations – 1977– The 51st Filmfare Awards |work=The Times of India |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/367006.cms |url-status=dead |access-date=17 January 2010 |archive-url=https://archive.today/20120709124025/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/367006.cms |archive-date=9 July 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228185618/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/367006.cms |date=28 December 2008 }}</ref> {{blockquote|"R.D Burman was my guru and whatever I know of singing is thanks to him."<ref>{{Cite web|url=https://www.movietalkies.com/news/dj-king-strikes-retro-recall-note|title = DJ 'King' Strikes Retro Recall Note| date=20 December 2011 }}</ref>}} पूर्णिमाको प्रारम्भिक सुरुवातले उनलाई नौशाद, मदन मोहन, सी. रामचन्द्र, सलिल चौधरी, अनिल विश्वास, कल्याणजी-आनन्दजी, लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल, बर्मन, शंकर जयकिशन एसडीसँग काम गर्ने मौका दियो।<ref>{{cite web |title=From Child singer Sushma Shrestha to playback queen of 90s- we chart Singer Poornima Shrestha's long career in Bollywood |url=https://etchronicle.com/from-child-singer-sushma-shrestha-to-playback-queen-of-90s-we-chart-singer-poornima-shresthas-long-career-in-bollywood/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240812015329/https://etchronicle.com/from-child-singer-sushma-shrestha-to-playback-queen-of-90s-we-chart-singer-poornima-shresthas-long-career-in-bollywood/ |date=2024-08-12 }}</ref> == क्यारियर == उनले ८० को दशकको मध्यमा वयस्क गायिकाको रूपमा संघर्ष गरिन्। उनको विवाहले उनको गायन करियरमा अस्थायी रोक लगायो। सुष्मा श्रेष्ठको रूपमा उनको अन्तिम गीत एन.चन्द्रको अंकुशमा थियो: "इतनी शक्ति हमे देना दाता" (मुख्य गायिका पुष्पा पागधारेसँग)। Jingles ले उनको ध्यान खिच्यो जहाँ व्यावसायिकताले उनलाई एक स्थिर कार्य तालिकामा बसायो।<ref>{{cite web |url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/music/11-unusual-playback-singer-debuts/article_44af1390-f616-11eb-a1c1-37bf57cac466.html |title=11 Unusual Playback Singer Debuts |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806011340/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/music/11-unusual-playback-singer-debuts/article_44af1390-f616-11eb-a1c1-37bf57cac466.html |archive-date=6 Aug 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210806011340/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/music/11-unusual-playback-singer-debuts/article_44af1390-f616-11eb-a1c1-37bf57cac466.html |date=6 August 2021 }}</ref> सन् १९९० को दशकमा, संगीत कम्पनी टिप्सले नाम र छवि परिवर्तन गर्न सुझाव दिए। सुष्माले पूर्णिमा नाम राखिन् । उनको माँ(चलचित्र) को ‘बरसात मे जब आएगा सावन का महिना’ गीत हिट भयो । त्यसपछि डेभिड धवनको बोल राधा बोल आयो । "तू तू तू तारा" गीत बने र बाँकी गीत पनि सफल भए । उनले धवनसँग आफ्नो सम्बन्ध जारी राखिन् र हसिना मान जायेगी र बीवी नम्बर १ सहित उनको सबै नम्बर 1 शृङ्खलाका लागि गीत गइन्।<ref>{{cite web|url=http://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/celebrating-musical-hits-of-20-less-heard-female-voices-of-bollywood-in-1970s-1980s/|title=Celebrating musical hits of 20 less-heard female voices of Bollywood in 1970s & 1980s|date=11 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102190814/http://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/celebrating-musical-hits-of-20-less-heard-female-voices-of-bollywood-in-1970s-1980s/ |date=2 January 2022 }}</ref> वयस्कको रूपमा उनले चित्रगुप्त, लक्ष्मीकान्त-प्यारेलाल, बप्पी लाहिरी, राजेश रोशन, एम.एस. विश्वनाथन, रवीन्द्र जैन, आनन्द-मिलिन्द, अनु मलिक, जतिन-ललित, रामलक्ष्मण, नदीम-श्रवण, एम.एम.लेविस, लगायत धेरै संगीत निर्देशकहरूको लागि गाए। , विजु शाह, आनन्द राज आनन्द, निखिल-विनय, विशाल-शेखर, दिलीप सेन-समिर सेन, सुखविन्दर सिंह, गुलाम अली, जीत-प्रीतम, आदेश श्रीवास्तव र मणि शर्मा लागि गाए। । उनले अंजामबाट "चन्ने के खेत में", गोपी किशन (दुबै 1994) को "बत्ती ना बुझा", दिलजले (1996) को "शाम हैं धुआँ धुआँ", इश्क (1999) को "मिस्टर लोवा लोवा" जस्ता लोकप्रिय गीतहरू गाइन्। र डेभिड धवन फिल्महरूको श्रृंखलामा जस्तै कुली नम्बर 1 (1995), जुडवा (1997), हिरो नम्बर 1 (1997) र बीवी नम्बर 1 (1999) जस्ता अन्य लोकप्रिय गीतहरू गाइन्।<ref>{{cite web|url= http://myswar.co/artist/poornima|title= Poornima - Singer, Artist, Actor &#124; MySwar}}</ref> उनले श्रीदेवी, जया प्रदा, जुही चावला, माधुरी दीक्षित, सारिका, मनिषा कोइराला, सिमी गरवाल, दीप्ती नवल, रम्या कृष्णन, रम्भा, सुस्मिता सेन, शिल्पा शिरोडकर, करिश्मा कपूर, रविना टण्डन, काजोल, रानी मुखर्जी, काजोल, रानी मुखर्जी तब्बु, प्रीति जिन्टा, आयशा झुल्का, शिल्पा शेट्टी, सोनाली बेन्द्रे र ममता कुलकर्णी लगायतका अभिनेत्रीका लागि गीत गाएकी थिइन् ।{{citation needed|date=January 2022}} पूर्णिमा उनको एल्बम मेरा दिल बोले पिया पियाको साथ १९९० को दशकमा बिक्री हुने शीर्ष दस कलाकार मध्ये एक थिइन्। १९९० को दशकमा, अल्का याज्ञिक र कविता कृष्णमूर्तिसँगै पूर्णिना सबैभन्दा लोकप्रिय महिला पार्श्व गायिकाहरू थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.poornimashreshtha.com/biography.html |title=Biography |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306212953/http://www.poornimashreshtha.com/biography.html |archive-date=6 Mar 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306212953/http://www.poornimashreshtha.com/biography.html |date=6 March 2016 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/860190/sunidhi-chauhan-interview-any-song-can-sound-good-if-you-do-a-good-job|title=Sunidhi Chauhan interview: 'Any song can sound good if you do a good job'}}</ref> फिल्म प्लेब्याक गायनमा सक्रिय छैन, उनी भारत र विश्वका अन्य भागहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिन्छिन्।<ref>{{cite web|url=https://fijisun.com.fj/2017/07/28/singer-poornima-back-after-20-years/|title=Singer Poornima Back After 20 Years}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125031352/https://fijisun.com.fj/2017/07/28/singer-poornima-back-after-20-years/ |date=2025-01-25 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.5dariyanews.com/news/256082-Musical-evening-Qayamat-se-Qayamat-Tak-by-Anand-Milind-academy-of-music|title=Musical evening}}</ref> पूर्णिमाले बंगाली, नेपाली, मराठी, भोजपुरी, पञ्जाबी, गुजराती, उडिया, राजस्थानी, असमिया, हरियाणवी, गढवाली र अरबीलगायत धेरै भाषामा गीत गाएकी छिन् । फिल्मका अलावा उनले बालगीत (बालगीत), भावगीत, भजन, गजल, चटनी र इन्डिपप जस्ता विधामा धेरै गीत गाएकी छिन्।<ref>{{cite web |title=SINDOOR (1980) |url=http://www.nepalivideos.info/sindoor-1980/ali-ali-haar-ho-ali-ali-jeet-video_4df0d78e2.html |access-date=29 December 2010 |publisher=[[NepaliVideos (webportal)|Screen]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721225347/http://www.nepalivideos.info/sindoor-1980/ali-ali-haar-ho-ali-ali-jeet-video_4df0d78e2.html |date=21 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |date=4 July 2017 |title=Poornima – Top 15 Bollywood Songs |url=https://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/bollywood-music-new/poornima-top-15-bollywood-songs/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927163954/http://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/bollywood-music-new/poornima-top-15-bollywood-songs/ |date=27 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://m.freepressjournal.in/article/thedailyeye/blast-from-the-past-voices-we/10e43240-b98b-42e9-98dc-aad573ff51a3 |title=Blast from the past: Voices we miss |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102191509/https://m.freepressjournal.in/article/thedailyeye/blast-from-the-past-voices-we/10e43240-b98b-42e9-98dc-aad573ff51a3 |archive-date=2 Jan 2022 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102191509/https://m.freepressjournal.in/article/thedailyeye/blast-from-the-past-voices-we/10e43240-b98b-42e9-98dc-aad573ff51a3 |date=2 January 2022 }}</ref> ==टेलिभिजन== पूर्णिमा दूरदर्शनमा प्राइमटाइममा प्रसारित हुने गायन रियालिटी शो भारत की शानः सिंगिङ स्टारको तेस्रो सिजनमा निर्णायक थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-shows/bharat-ki-shaan-season-3|title=Hindi Tv Show Bharat Ki Shaan Season 3 Synopsis Aired on DOORDARSHAN Channel}}</ref> उनी महुआ टिभीमा प्रसारण हुने भोजपुरी भाषाको गायन रियालिटी शो जिला टपमा पनि जज थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/BIH-zila-top-show-on-mahua-tv-4281622-NOR.html|title=Zila Top Show On Mahua Tv}}</ref> == चयन गरिएको डिस्कोग्राफी== ===गैर-फिल्मी एल्बम=== * ''Balgeet'' (Composer - [[Shrinivas Khale]]) * ''Hasa Milano Hasa Baal Geete'' (Composer - [[C. Ramachandra]]) * ''Marathi Disco'' * ''Gujarati Geet'' * ''Chutney Garbar'' * ''Simply Darun'' * ''Ankh Micholi'' * ''Balma Bada Bavaali'' * ''Jaal'' * ''Bhatta Saheb'' * ''Badal'' * ''Jogan'' * ''Patanga'' * ''Shagufa'' * ''Hello Hi'' * ''Maashuka Bulbul'' (Composer - [[Lesle Lewis (composer)|Lesle Lewis]]) * ''Maiya Naiyya Taar Le'' * ''Maiya Bhavani'' * ''Maa Ka Darshan'' * ''Chalo Darbar'' * ''Raja Na Awjai'' * ''Shudhu Monay Rekho'' * ''Chutney Garbar'' * ''Mera Dil Bole Piya Piya'' * ''Beti Chalal Sasurar'' * ''Bijuri Kaha Giri'' * ''Navrya Ghari Maajhi Lekh Chal'' * ''Sun Sharabi'' * ''Ae Samdhi Ke Bete'' * ''Abbe Daalab'' * ''Tohke Chadhaib Laal Ohaar'' * ''Goriya'' * ''Sawan Aya Re'' * ''Aartiyan'' ===फिल्म=== {| border="2" cellpadding="5" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #fff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चलचित्र !भाषा!! गीतको नाम !! संगीतकार !! नोटहरू |- |1971 ||''[[Andaz (1971 film)|Andaz]]'' |हिन्दी || "Hai Na Bolo Bolo" || [[Shankar–Jaikishan]] || As Sushma Shrestha |- |1972 ||''[[Koshish]]'' |हिन्दी || "Humse Hai Watan Hamara" || [[Madan Mohan]] || |- |1972 ||''[[Mere Bhaiya]]'' |हिन्दी || "Mere Bhaiya" || [[Salil Chaudhary]] || |- |1972 ||''[[Janwar Aur Insaan]]'' |हिन्दी || "Aao Milke Sathi Banke Khele" || [[Kalyanji-Anandji]] || |- |1973 ||''[[Jugnu (1973 film)|Jugnu]]'' |हिन्दी || "Deep Diwali Ke Jhute" || [[S.D. Burman]] || |- |1973 ||''[[Aa Gale Lag Jaa (1973 film)|Aa Gale Lag Jaa]]'' |हिन्दी || "Tera Mujhse Hain Pehle Ka Nata Koi" / "Aye Mere Bete" || [[Rahul Dev Burman]] ||<br />Nominated -[[Filmfare Award for Best Female Playback Singer]] for ""Tera Mujhse Hain" |- |1975 ||''[[Sunehra Sansar]]'' |हिन्दी || "Meri Jawani Meri Dushman Bani Re" || [[Naushad]] || |- |1975 ||''[[Zakhmee]]'' |हिन्दी || "Aao Tumhe Chand Pe Le Jayen (Happy)" / "Aao Tumhe Chand Pe Le Jayen (Sad)" || [[Bappi Lahiri]] || |- |1975 ||''[[Dharam Karam]]'' |हिन्दी || "Na Ho Bas Mein Tere" / "Ek Din Bik Jayega Mati Ke Mol (Sad)" || [[Rahul Dev Burman]] || |- |1975 ||''Barah Ghante'' |हिन्दी || “Gun Gun Gaa Pankh Pakheru” || [[M. S. Vishwanathan]] || |- |1977 ||''[[Hum Kisise Kum Naheen]]'' |हिन्दी || "Kya Hua Tera Wada" || [[Rahul Dev Burman]] ||<br/>Nominated – [[Filmfare Award for Best Female Playback Singer]] |- |1978 ||''[[Pati Patni Aur Woh (1978 film)|Pati Patni Aur Woh]]'' |हिन्दी || "Thande Thande Pani Se Nahana Chahiye" || [[Ravindra Jain]] || |- |1980 ||''[[The Burning Train]]'' |हिन्दी || "Teri Hai Zameen Tera Aasman" || [[Rahul Dev Burman]] || |- |1980 ||''Sindoor'' |हिन्दी || "Ali ali haar ho" / "Nakkali he nakkali..." || Nati Kaji, Shiv Shankar || Co singer- [[Udit Narayan]] his first playback song |- |1981 || ''[[Yaarana (1981 film)|Yaarana]]'' || हिन्दी || “Yaarana Yaar Ka Toote Kabhi Na” || [[Rajesh Roshan]] || |- |1982 || "Juni" || Nepali || Title and other songs || Suresh Kumar || |- |1985 || ''[[Ghar Dwaar]]'' || हिन्दी || “Koi Jaaye Kashi” || [[Chitragupt (composer)|Chitragupt]] |- |1986 ||''[[Ankush (1986 film)|Ankush]]'' |हिन्दी || "Itni Shakti Humein Dena Data" || [[Kuldeep Singh (music director)|Kuldeep Singh]] || Last song as Sushma Shrestha |- |1989 |''Santaan'' |Nepali |"Kahawase aaibe Raam-Lachhuman" / "Piratii ko kitaab maa naulo paanaa thapchhaun" |[[Manohari Singh]] |Co-singers- [[Udit Narayan]], Deepa Narayan Jha (Gahatraj), Prasaad Shrestha |- |1990 |''Tilhari'' |Nepali |"Nilo Nilo tyo aakaash" / "Dhartee bharee khojdaa khojdaa" |Jeewan Adhikari |Co-singer- [[Suresh Wadkar]] |- |1991 |''Kanyadaan'' |Nepali |”Dhiki-chyau dhiki-chyau ghwaar ghwaar jaanto” / “Gaau swor kholera didi ra bahini” / “Teej ko rahar aayo baree lai)” / “Najaau na malaai chhodee, mukha modi, dil todi, chyaante mayalu” |[[Manohari Singh]] |Co-singers- [[Prakash Shrestha]], [[Udit Narayan]] Deepa Narayan Jha (Gahatraj) and Prasaad Shrestha |- |1991 ||''[[Baharon Ke Manzil (1991 film)|Baharon Ke Manjil]]'' |हिन्दी || "Sabse Badi Dosti” / “ Meri Jaan Duaa Karna” / “Tera Naam Likh Diya” / “Tum Tana Na Tana” / “ O My Sweetheart” || [[Raamlaxman]] || |- | rowspan="5" |1992 ||''[[Bol Radha Bol]]'' |हिन्दी || "Main Hoon Gaon Ki Gori" / "Tu Tu Tu Tu Tara" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Maa (1992 Hindi film)|Maa]]'' |हिन्दी || "Barsat Mein Jab Aega" || [[Anu Malik]] || |- |''Saatwan Aasman'' |हिन्दी || “Mama Mia Mama Mia” / Tum Tum Ho Ke Nahi || [[Raamlaxman]] |- |''[[Yodha (1992 film)|Dharam Yodha]]'' |हिन्दी || "Kal Raat Mujhse Tu" / "Chori Se Chupke Chupke" || Pappu Khan || |- |''[[Chamatkar]]'' |हिन्दी || "Jawani Deewani" || [[Anu Malik]] || |- | rowspan="11" |1994 ||''[[Anjaam]]'' |हिन्दी || "Chane Ke Khet Mein" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Raja Babu (film)|Raja Babu]]'' |हिन्दी || "A Aa Ee O O O Mera Dil Na Todo (Female)" / "Sarkai Lo Khatiya" / "Ui Amma Ui Amma Kya Karata Hai" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Gopi Kishan]]'' |हिन्दी || "Haye Hukku Haye Hukku Haaye Haaye" / "Mera Mehboob Aayega" / "Batti Na Bujha" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Betaaj Badshah]]'' |हिन्दी || "Choodiyan Bajaoongi" / "Ek Chadar Do Sonewale" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Cheetah (1994 film)|Cheetah]]'' |हिन्दी || "Chu Chu Chu" / "Kashmakash Badhi To" || [[Jatin–Lalit]] || |- |''[[Udhaar Ki Zindagi]]'' |हिन्दी || "Dadaji Ki Chhadi Hoon Main" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Laadla (1994 film)|Laadla]]'' |हिन्दी || "Dhik Ta Na Na" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Teesra Kaun]]'' |हिन्दी || "Title Song" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Eena Meena Deeka (film)|Eena Meena Deeka]]'' |हिन्दी || "Eena Ko Mil Gayee Meena" / "Maine Kya Julam Kiya" / "Saiyan Ke Saath Madhaiya Mein" / "Tere Dwar Khada Hai Jogi" / "Towel Mein Baahar Jaaogi" / "Parody Song" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Aao Pyaar Karen (1994 film)|Aao Pyaar Karen]]'' |हिन्दी || "Oee Maa Ye Kya Ho Gaya" || [[Aadesh Shrivastava]] || |- |''[[Vijaypath]]'' |हिन्दी || "Ladke Aaj Ke Ladke" || [[Anu Malik]] || |- | rowspan="10" |1995 ||''[[Coolie No. 1 (1995 film)|Coolie No. 1]]'' |हिन्दी || "Jeth Ki Dopahri Mein" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[God and Gun]]'' |हिन्दी || "Ban Gayee Ban Gayee" || [[Anand–Milind]] || |- |''Vapsi Sajan Ki'' |हिन्दी|| "Chadh Gaya Pyar Ka" || [[Anand–Milind]] || |- |''Veer'' |हिन्दी || "Dhoom Dhadaka" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''[[Angrakshak]]'' |हिन्दी || "Dil Mera Udaas Hai" / "Suno Suno Pyar Hua" / "Padhna Likhna Chhodo" || [[Anand–Milind]] || |- |''Raghuveer'' |हिन्दी || "Dil Tera Deewana" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''[[Jawab (1995 film)|Jawab]]'' |हिन्दी || "Ek Tak Ant Thak" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Taaqat (1995 film)|Taaqat]]'' |हिन्दी || "Love Me Love Me" / "Hun Huna Re Hun Huna" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Bewafa Sanam]]'' |हिन्दी || "Ooyee Ooyee Meri Amma" || [[Nikhil-Vinay]] || |- | ''Miya Biwi Aur Saali'' |Hindi || “Gaali Gaali Tera Husn Ki Charcha” / “Chal Gaya Apna Chakkar” |[[M. M. Keeravani|M.M.Kreem]] |- | rowspan="11" |1996 ||''[[Bhishma (1996 film)|Bhishma]]'' |Hindi || "Mere Sine Main Dil Mera Bole" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''[[Loafer (1996 film)|Loafer]]'' |Hindi || "Aao Chalo Hum Karein" / "Kuch Kuch Kuch Ho Raha Hai" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Himmat (1996 film)|Himmat]]'' |Hindi || "Behaka Behaka Kadam Hai" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[English Babu Desi Mem]]'' |Hindi || "Bharatpur Lut Gaya" / "Love Me Honey Honey" || Nikhil-Vinay || |- |''[[Mafia (1996 film)|Mafia]]'' |Hindi || "Dil Mera Deewana Dhadke" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Saajan Chale Sasural]]'' |Hindi || "Doob Ke Dariya Mein" || [[Nadeem-Shravan]] || |- |''[[Apne Dam Par]]'' |Hindi || "Ek Ladki Phatakha" || [[Aadesh Shrivastava]] || |- |''Rangbaaz'' |Hindi || "Sawan Ki Raat Suhani" / "Sola Kiye The Pure" || [[Bappi Lahiri]] || |- |''[[Diljale]]'' |Hindi || "Shaam Hain Dhuan Dhuan" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Masoom (1996 film)|Masoom]]'' |Hindi || "Tukur Tukur Dekhate Ho Kya" || [[Anand Raj Anand]] || |- |''[[Muqadar]]'' |Hindi || "Chudiyan Bajau Ki Bajau Kangana" || || |- | rowspan="13" |1997 ||''[[Judwaa]]'' |Hindi || "Tu Mere Dil Mein Bas Ja" / "Oonchi Hai Building" / "Tan Tana Tan Tan Tan Tara" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Ishq (1997 film)|Ishq]]'' |Hindi || "Mr. Lova Lova" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Hero No. 1]]'' |Hindi || "Sona Kitna Sona Hai" / "Maine Paidal Se Ja Raha Tha" || [[Anand–Milind]] || Nominated – [[Zee Cine Award for Best Playback Singer – Female|Zee Cine Award for Best Female Playback Singer]] for "Sona Kitna Sona Hai" |- |''[[Raja Ki Aayegi Baraat]]'' |Hindi || "Chanda Ki Chori" || [[Aadesh Shrivastava]] || |- |''[[Mr. and Mrs. Khiladi]]'' |Hindi || "Mujhe Hero Ban Jaane De" / "Jumme Ke Jumme" / "Samosa Mein Aaloo" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Shapath]]'' |Hindi || "Chum Le Mere Balon" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Daava]]'' |Hindi || "Dil Mein Hai Tu" || [[Jatin–Lalit]] || |- |''[[Zameer: The Awakening of a Soul|Zameer]]'' |Hindi || "Dekho To Palat Ke" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Deewana Mastana]]'' |Hindi || "Hungama Ho Gaya" || [[Laxmikant–Pyarelal]] || |- |''[[Mrityudata]]'' |Hindi || "Illa Loo Illa Loo" / "Tak Jhoom" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Bhai (1997 film)|Bhai]]'' |Hindi || "Mujhe Ek Bar" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Insaaf (1997 film)|Insaaf]]'' |Hindi || "Taana Tandaana" || [[Anand–Milind]] || |- |''Suraj'' |Hindi || ''Ek ladki naache raste mein'' || || |- | rowspan="8" |1998 ||''[[Badmaash (1998 film)|Badmaash]]'' |Hindi || "Aashiq Aashiq" || Shyam-Surender || |- |''Kudrat'' |Hindi || "Ab Tak Hai Puri Azadi" || [[Rajesh Roshan]] || |- |''[[Sher-E-Hindustan (1998 film)|Sher-E-Hindustan]]'' |Hindi || "Chhuyi Muyi" / "Chikne Chikne Gaal" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Chandaal]]'' |Hindi || "Chod Chod N Kalaayi Sajna" / "Chod De Jaaneman" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Mard (1998 film)|Mard]]'' |Hindi || "Dil Dhadak Mera" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''Hitler'' |Hindi || "Galon Se Khelun Main" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''[[Vinashak – Destroyer|Vinashak]]'' |Hindi || "Godna God Mohe" || [[Viju Shah]] || |- |''[[Hatyara (1998 film)|Hatyara]]'' |Hindi || "Gore Gore Galo Wali" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- | rowspan="6" |1999 ||''[[Biwi No.1]]'' |Hindi || "Biwi No 1" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Haseena Maan Jaayegi]]'' |Hindi || "Panga Na Le Mere Naal" || [[Anu Malik]] || |- |''[[Gair (film)|Gair]]'' |Hindi || "Aankhon Mein Mohabbat" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Maa Kasam (1999 film)|Maa Kasam]]'' |Hindi || "Angoorwali Bagiyan" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Sanyasi Mera Naam]]'' |Hindi || "Arrey Arrey" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Hote Hote Pyar Ho Gaya]]'' |Hindi || "Laddu Motichur Ka" || [[Anand Raj Anand]] || |- | rowspan="5" |2000 ||''[[Chal Mere Bhai]]'' |Hindi || "Aaj Kal Ki Ladkiyan" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Jwalamukhi (2000 film)|Jwalamukhi]]'' |Hindi || "Chan Chana Chan" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Agniputra]]'' |Hindi|| "Choona Na Mera Ghungta" || Nikhil-Vinay || |- |''[[Shikari (2000 film)|Shikari]]'' |Hindi || "Gora Pareshaan Hai" || [[Aadesh Shrivastava]] || |- |''[[Champion (2000 film)|Champion]]'' |Hindi || "Lelo Lelo" || [[Vishal–Shekhar]] || |- | rowspan="4" |2001 ||''Prince No. 1'' |Hindi || "Ab Tu Meri" || [[Mani Sharma]] || |- |''Zahreela'' |Hindi || "Hai Ram Buddhe Me" || [[Anand–Milind]] || |- |''[[Ittefaq (2001 film)|Ittefaq]]'' |Hindi || "Raaton Ko" || Dilip Sen-Sameer Sen || |- |''[[Kyo Kii... Main Jhuth Nahin Bolta]]'' |Hindi || "Suno Miya Suno" || [[Anand Raj Anand]] || |- | rowspan=“1” |2002 ||''[[Jaani Dushman: Ek Anokhi Kahani]]'' |Hindi || "Roop Salona Tera Dekh Ke" || [[Anand Raj Anand]] || |- |2002 ||''Marshal'' | Hindi || “Mujhe Dekho Na Aise ||[[Ghulam Ali (singer)|Ghulam Ali]] || |- |2003 ||''[[Mudda – The Issue|Mudda]]'' |Hindi || "Godanva" |[[Jeet Gannguli|Jeet]]-[[Pritam]]|| |- |- |2003 ||''[[Main Madhuri Dixit Banna Chahti Hoon]]'' |Hindi || "Phir Se Teri Makkhan Malai" || [[Amar Mohile]] || |- |2004 ||''[[Inteqam: The Perfect Game]]'' |Hindi || "Jhanak Jhanak Jhan Payal Baje" ||[[Anand–Milind]] || |- |2004 ||''[[Police Force: An Inside Story|Police Force]]'' |Hindi || "Maina Kunwari" ||[[Anand–Milind]] || |- |2004 || ''[[Shart: The Challenge]]'' |Hindi || "Dil Tera Badmash" / "Yeh Chiquita Komastaas" || [[Anu Malik]] || |- |2004 || [[Hulchul (2004 film)|''Hulchul'']] |Hindi || "Lut Gayee" || [[Vidyasagar (composer)|Vidyasagar]] || |- |2006 || ''Mr 100%'' |Hindi || "Karta Hain Kabutar" || Vijay Kapoor || |- |2006 || ''Ladies Tailor'' |Hindi || "Na Dikat Karo Na Disturb Karo" / "Parody" / "Maaf Karo" || Nishad Chandra || |- |2007 ||''[[Sarhad Paar]]'' |Hindi || "Aadha Sach" || [[Anand Raj Anand]] || |- |2008 ||''Dil Mile Na Mile'' |Hindi || "Yeh Dahekti Jawani" || Palash Chaudhari || |- |2009 ||''[[Dushmani (film)|Dushmani]]'' |Hindi || "Lehnge Se Lage Hawa" || Nikhil-Vinay || |- |2009 ||''[[Sanam Teri Kasam (2009 film)|Sanam Teri Kasam]]'' |Hindi || "Ek Baar Ek Baar Pyaar Se" || [[Nadeem-Shravan]] || |- |2013 ||''[[Khoka 420]]'' |Bengali || "Solid Case Kheyechhi" || [[Shree Pritam]]&nbsp;|| |- |2015 ||''Miss Butterfly'' |Bengali || "Legeche Agun" || [[Shree Pritam]] || |} ==मान्यता== * १९७३: महाराष्ट्र सरकार - शैक्षिक राहतमा सहयोगको लागि पुरस्कृत * १९७४: फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ महिला प्लेब्याक पुरस्कार - तेरा मुझे है पहले (आ गले लग जा) - मनोनीत * १९७८: फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ महिला प्लेब्याक पुरस्कार - क्या हुआ तेरा वाद (हम किसीसे कम नहीं) - मनोनीत * १९९८: जी सिने अवार्ड - सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायक (महिला) - सोना कितना सोना हैं (हीरो नम्बर 1) - मनोनीत * २०१७: मोहम्मद रफी पुरस्कार - भारत के उपराष्ट्रपति द्वारा प्रस्तुत<ref>{{cite web |title=Press Information Bureau: Government of India news site, PIB Mumbai website, PIB Mumbai, Press Information Bureau, PIB, India's Official media agency, Government of India press releases, PIB photographs, PIB photos, Press Conferences in Mumbai, Union Minister Press Conference, Marathi press releases, PIB features, Bharat Nirman Public Information Campaign, Public Information Campaign, Bharat Nirman Campaign, Public Information Campaign, Indian Government press releases, PIB Western Region |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2017PH557}}</ref> * २०२०: ग्लोबल फिल्म र संगीत महोत्सव - लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड<ref>{{cite web |date=28 June 2021 |title=Global Film and Music Festival Awards Show 2020-21 (Part-1) |url=https://industv.com/global-film-and-music-festival-awards-show-2020-21/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029072543/https://industv.com/global-film-and-music-festival-awards-show-2020-21/ |date=29 October 2021 }}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == नेपाली नेवार समुदायकी पूर्णिमाको जन्म मुम्बई, महाराष्ट्र, भारत मा ६ सेप्टेम्बर १९६० मा भएको थियो । उनका एक छोरा निषाध चन्द्र छन्, जो संगीतकार हुन्। उनको क्यारियर सन् १९७१ बाट सुरु भयो । उनका पिता संगीतकार भोलानाथ श्रेष्ठ थिए, जसले मुख्यतया हिन्दी चलचित्र संगीत निर्देशकहरूसँग काम गरेका थिए। उनी काठमाडौंका थिए र कोलकाता र अन्ततः मुम्बईमा बसे। ==सन्दर्भ == {{Reflist}} ==बाह्य लिङ्कहरू== *{{IMDb name|1381633|name=Sushma Shreshta }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Poornima}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली महिलाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गायीकाहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गोरखाहरू]] lo8sblb5es6vghja412dlwg0zmifa9u 0 68159 1362419 1284548 2026-06-20T01:00:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362419 wikitext text/x-wiki {{Beauty pageant | winner = [[सुविन लिम्बू]] | photo = | caption = | represented = TBA | date = २ मे २०१४ | venue = नेपाल एकेडमी हल, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | broadcaster = [[नेपाल टेलिभिजन]] | total contestants = २० }} '''फेन्टा मिस नेपाल प्रतियोगिता - २०१४''' सन् २०१४ मे २ मा भयो । यस प्रतियोगितामा [[मिस नेपाल]]को उपाधि [[सुविन लिम्बू]]ले हासिल गरिन् । उनीपछि प्रथम रनर-अप र द्वितीय रनर-अप क्रमशः [[प्रिन्शा श्रेष्ठ]] र [[सोनी राजभण्डारी]] भएका थिए । यो प्रतियोगिता [[हिडन ट्रेजर]]ले आयोजना गरेको थियो । यस वर्ष मिस नेपाल विजेताले १ लाख रूपैयाँ नगद र एउटा अपार्टमेन्ट पाएका थिए भने फेन्टाको तर्फबाट ब्राण्ड एम्बेसडर नियुक्त गरिएको थियो । मिस बेस्ट कम्प्लेक्सन ब्युटी विथ अ पर्पस प्रिन्शा श्रेष्ठ, पन्क्चुआलिटी अलिसा कुँवर, मिस फ्रेन्डसिप र मिस स्टाइलिस [[सोनी राजभण्डारी]], कवीट मोना बज्राचार्य, ट्यालेन्ट र मिस बबली लाक्पा वाङगमोले जितिन् । ==नतिजा== ===प्राप्त स्थान=== {| class="wikitable" ! अन्तिम नतिजा ! उम्मेदवार |- | '''मिस नेपाल वर्ल्ड २०१४''' | * '''धरान''' - [[सुविन लिम्बू]] |- | '''मिस नेपाल अर्थ २०१४''' | * '''काठमाडौँ''' - [[प्रिन्शा श्रेष्ठ]] |- | '''मिस नेपाल इन्टरनेसनल २०१४''' | * '''पोखरा''' - [[सोनी राजभण्डारी]] |- |'''मिस नेपाल - टुरिजम क्वीन इन्टरनेसनल २०१४''' | * '''ललितपुर''' - प्रनैना केसी |- |'''उत्कृष्ठ १०''' | * '''चितवन''' -सितोष्णा बन * '''किर्तिपुर''' - अलिसा कुँवर * '''दमक''' - वर्षा राइ * '''धरान''' - नेहा बजाज * '''ललितपुर''' - राष्मिता महर्जन |- |} ===विशेष अवार्डहरू=== {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size:100%; width:50%;" |- ! width="25%" | अवार्ड ! width="25%" | प्रतियोगी |- | * '''द हिडेन ट्रिजर मिस ट्यालेन्ट''' | * '''रसुवा''' - लाक्पा तामाङ |- | * '''श्री गणपति ज्वेलर्स मिस फोटोजेनिक''' | * '''चितवन''' - सितोष्णा बन |- | * '''नाङलो मिस पर्सनल्याटी''' | * '''ललितपुर''' - प्रनैना केसी |- | * '''सुलुक्स मिस पंकचुयालिटी''' | * '''किर्तिपुर''' - अलिसा कुँवर |- | * '''रिपब्लिका फेन्टा मिस बबली''' | * '''रसुवा''' - लाक्पा तामाङ |- | * '''होन्डा मिस स्टाइलिस''' | * '''पोखरा''' - सोनी राजभण्डारी |- | * '''ह्युन्डाई मिस फ्रेन्डसिप''' | * '''पोखरा''' - सोनी राजभण्डारी |- | * '''माया'ज सेलोन मिस ब्युटिफुल हेयर''' | * '''पोखरा''' - रश्मी अधिकारी |- | * '''बर्नान मिस बेस्ट कम्प्लेक्सन''' | * '''काठमाडौँ''' - प्रिन्शा श्रेष्ठ |- | * '''इशानी'ज ब्युटी विथ अ पर्पस''' | * '''काठमाडौँ''' - प्रिन्शा श्रेष्ठ |- |} ==उम्मेदवारहरू == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:100%; width:70%;" |- ! width="05%" | # ! width="25%" | प्रतियोगी<ref name="Contestants">{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/02/09/14/2013-miss-universe-crown-new-bb-pilipinas | title=2013 Miss Universe to crown new Bb. Pilipinas | publisher=''[[ABS-CBN News]]'' | date=February 9, 2014 | accessdate=March 19, 2014 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! width="05%" | उमेर ! width="15%" | उचाईं ! width="20%" | गृहनगर ! width="15%" | उपाधि |- | १ || प्रिन्शा श्रेष्ठ || २२ || {{height|m=1.70}} || [[काठमाडौँ]] || पहिलो रनर अप <br> मिस बेस्ट कम्प्लेक्सन <br> ब्युटी विथ अ पर्पस |- | २ || वर्षा राई || २० || {{height|m=1.65}} || [[दमक नगरपालिका|दमक]] || टप १० |- | ३ || प्रियंका झा || २१ || {{height|m=1.68}} || [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] || |- | ४ || लाक्पा वोङ्मो || २२ || {{height|m=1.63}} || [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] || मिस ट्यालेन्ट <br> मिस्स बबली |- | ५ || [[सुविन लिम्बू]] || २३ || {{height|m=1.73}} || [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] || '''बिजेता''' |- | ६ || प्रियंका भण्डारी || २० || {{height|m=1.65}} || [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] || |- | ७ || नेहा बजाज || २० || {{height|m=1.70}} || [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] || टप १० |- | ८ || नमिता गुरुङ || २२ || {{height|m=1.64}} || [[लुम्बिनी]] || |- | ९ || ग्रीष्मा बस्नेत || १९ || {{height|m=1.64}} || [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] || |- | १० || रष्मीता महर्जन || २३ || {{height|m=1.70}}|| [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] || टप १० |- | ११ || सितोष्ण बन || २० || {{height|m=1.75}}|| [[चितवन जिल्ला|चितवन]] || टप १० <br> मिस फोटोजेनिक |- | १२ || अलिसा कुँवर || २१ || {{height|m=1.69}} || [[कीर्तिपुर नगरपालिका|किर्तिपुर]] || टप १० <br> मिस पंक्चुयालीटी |- | १३ || सरला नेपाल || २४ || {{height|m=1.70}} || [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] || |- | १४ || मोना बज्राचार्य || २१ || {{height|m=1.67}} || [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रे]] || |- | १५ || रश्मी अधिकारी || २० || {{height|m=1.70}} || [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] || मिस ब्युटिफुल हेयर |- | १६ || सोनी राजभण्डारी || २४ || {{height|m=1.65}} || [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] || दोश्रो रनर अप <br> मिस फ्रेन्डसिप <br> मिस स्टाइलिस |- | १७ || आस्था पोखरेल || २२ || {{height|m=1.76}}|| [[काठमाडौँ]] || तेश्रो रनर अप |- | १८ || रजनिता भेटवाल || २१ || {{height|m=1.65}} || [[काठमाडौँ]] || |- | १९ || प्रनैना केसी || २४ || {{height|m=1.73}}|| [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] || चौथौ रनर अप <br> मिस पर्सन्यालिटी |- | २० || रिचा भट्टराई || २० || {{height|m=1.69}} || [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] || |- |} ==टिप्पणीहरू== [[सुविन लिम्बू|मिस नेपाल]] २०१४. * (#१) प्रिन्शा श्रेष्ठ मिस इकलेज २००९ की पहिलो रनर अप भएकी थिइन् । * (#२) वर्षा राई मिस पुर्वान्चल २०१३ की दोश्रो रनर अप भएकी थिइन् । * (#४) लाक्पा तामाङ मिस तामाङ २०१३ भएकी थिइन् । * (#६) प्रियंका भण्डारी मिस ग्लोबल इन्टरनेसनल २०१२ भएकी थिइन् । * (#७) नेहा बजाज क्षेत्रीय सौन्दर्य प्रतियोगिता मिस पुर्वान्चल २०१३ भएकी थिइन् । * (#८) नमिता गुरुङ मिस तामुस्यो २०११ भएकी थिइन् । * (#९) ग्रीष्मा बस्नेत मिस एकलेज २०१२ भएकी थिइन् । * (#१०) रष्मिता महर्जन मेगा मोडेल सिजन २ कि बिजेता भएकी थिइन् । * (#११) सितोष्णा बन क्षेत्रीय सौन्दर्य प्रतियोगिता मिस चितवन २०१३ भएकी थिइन् ।<ref>{{cite web |author= |url=http://models.hawamodel.com/sitoshna-ban-miss-chitwan-2013/ |title=Sitoshna Ban – Miss Chitwan 2013 » Nepali Models A - Z |publisher=Models.hawamodel.com |date=2013-02-07 |accessdate=2013-11-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114043329/http://models.hawamodel.com/sitoshna-ban-miss-chitwan-2013/ |date=2013-11-14 }}</ref> * (#१२) अलिसा कुँव मिस नेपाल ग्लोबल २०१२ को पहिलो रनर अप भएकी थिइन् । * (#१५) रश्मी अधिकारी क्षेत्रीय सौन्दर्य प्रतियोगिता मिस पोखरा २०१३ भएकी थिइन् ।<ref>{{cite web |author= |url=http://models.hawamodel.com/rashmi-adhikari-is-miss-pokhara-2013/ |title=Rashmi Adhikari is Miss Pokhara 2013 » Nepali Models A - Z |publisher=Models.hawamodel.com |date=2013-10-04 |accessdate=2013-11-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203022338/http://models.hawamodel.com/rashmi-adhikari-is-miss-pokhara-2013/ |date=2013-12-03 }}</ref> * (#१७) आस्था पोखरेलले सन् २०१३ को सुपरमोडेल नेपाल नामक प्रतियोगिता जितेकी थिइन् भने एसिया नेक्स्ट टप मोडेलको पहिलो संस्करणमा ५ औ स्थान हात परेकी थिइन् । ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.missnepal.com.np/ मिस नेपाल आधिकारिक वेबसाइट] * [http://cybersansarmodel.blogspot.com/2014/03/miss-nepal-2014-contestants.html मिस नेपाल उम्मेदवारहरू] * [http://www.imnepal.com/miss-nepal-2014/ सुविन लिम्बू: मिस नेपाल २०१४] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{मिस नेपाल}} [[श्रेणी:प्रतियोगिता]] [[श्रेणी:सौन्दर्य प्रतियोगिताहरू]] rz2niqyeyif3stz50cbnsfndmsiv641 0 68301 1362348 1354667 2026-06-19T13:40:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362348 wikitext text/x-wiki {{Further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{Infobox subdivision type | name= सहर | alt_name4= | map= [[File:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|248px]]<br />काठमाडौँ, सबैभन्दा ठुलो सहर (महानगर) | category=[[नगरपालिका]] | territory= [[नेपाल]] | upper_unit= | start_date=२०३२ साउन ३१ | start_date1= | start_date2= | start_date3= | start_date4= | legislation_begin= | legislation_begin1= | legislation_begin2= | legislation_begin3= | legislation_begin4= | legislation_end= | legislation_end1= | legislation_end2= | legislation_end3= | legislation_end4= | end_date= | end_date1= | end_date2= | end_date3= | end_date4= | current_number= ६ वटा महानगरपालिका<br />११ वटा उपमहानगरपालिका<br />२७६ वटा नगरपालिका | number_date=२७ फागुन २०७३ | type= | type1= | type2= | type3= | type4= | status= | status1= | status2= | status3= | status4= | exofficio= | exofficio1= | exofficio2= | exofficio3= | exofficio4= | population_range=८,४५,७६७ - ८,३७० | area_range={{convert|547.43|km2}} - {{convert|6.89|km2}} | government= [[नगरप्रमुख|नगरप्रमुख–परिषद्]] | government1= | government2= | government3= | government4= | subdivision=वडाहरू | subdivision1= | subdivision2= | subdivision3= | subdivision4= }} {{Sidebar | title = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरूको सूची]] | heading1 = (वैकल्पिक उपविभाजन) | content1 = }} {{Location map+ | Nepal |float = right |width = 400 |caption = {{center|नेपालका ''महानगरपालिका'' र ''उपमहानगरपालिका''हरू}}<br/>''काठमाडौँ उपत्यका''मा रहेका सहरहरू: [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[काठमाडौँ]] <br> रातो थोप्लाले:महानगरपालिका दर्साउँछ <br> हरियो थोप्लाले:उपमहानगरपालिका दर्साउँछ |places = {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[काठमाडौँ]]</small> |position=top |background=yellow |mark=City locator 11.svg |marksize=15 |lat_deg= 27 | lat_min= 41 |lon_deg= 85 | lon_min= 21 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]</small> |position=top |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 12 |lon_deg= 83 | lon_min= 59 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]</small> |position=bottom |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 40 |lon_deg= 84 | lon_min= 35 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]</small> |position=right |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 40 |lon_deg= 85 | lon_min= 20 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]</small> |position=right |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 0 |lon_deg= 84 | lon_min= 52 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]</small> |position=left |background= |mark=Red pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 29 |lon_deg= 87 | lon_min= 17 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 02 |lon_deg= 82 | lon_min= 29 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 42 |lon_deg= 80 | lon_min= 34 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 39 |lon_deg= 87 | lon_min= 16 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 42 |lon_deg= 85 | lon_min= 55 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 42 |lon_deg= 83 | lon_min= 27 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 25 |lon_deg= 85 | lon_min= 02 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 15 |lon_deg= 82 | lon_min= 32 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]</small> |position=top |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 26 | lat_min= 49 |lon_deg= 87 | lon_min= 17 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]</small> |position=left |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 28 | lat_min= 3 |lon_deg= 81 | lon_min= 37 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]</small> |position=left |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 2 |lon_deg= 85 | lon_min= 0 }} {{Location map~ | Nepal |label=<small>[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]]</small> |position=right |background= |mark=Green pog.svg |marksize=8 |lat_deg= 27 | lat_min= 9 |lon_deg= 84 | lon_min= 58 }} }} नेपालका [[सहर]] र नगरहरू नगरपालिका अन्तर्गत समाहित छन्। नेपालको नगरपालिका एउटा जिल्लाको उप-एकाइ हो। [[नेपाल सरकार]]ले नगरपालिका बन्नको लागि न्यूनतम मापदण्ड तोकेको छ। यी मापदण्डहरू अन्तर्गत निश्चित जनसङ्ख्या, पूर्वाधार र राजस्व समावेश रहेको छ। हाल नेपालमा २९३ नगरपालिका छन् जसमध्ये ६ [[महानगरपालिका]], ११ [[उपमहानगरपालिका]] र २७६ [[नगरपालिका]] छन्। यस बाहेक ४६० [[गाउँपालिका]] छन् जसलाई समग्रमा जोड्दा नेपालमा कुल ७५३ [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://opendatanepal.com/dataset/total-number-of-local-bodies-and-wards-per-district-of-nepal/resource/8a52101b-4e22-435f-ba55-f2bd688799e5|title=Total number of local bodies and ward|date=4 March 2018|publisher=Open Data Nepal|access-date=11 November 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205011503/http://opendatanepal.com/dataset/total-number-of-local-bodies-and-wards-per-district-of-nepal/resource/8a52101b-4e22-435f-ba55-f2bd688799e5 |date=5 February 2020 }}</ref> नेपालको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो सहर [[काठमाडौँ]] हो।<ref>{{Cite web|url=http://worldpopulationreview.com/countries/nepal-population/cities/|title=Population of Cities in Nepal (2020)|website=worldpopulationreview.com|access-date=2019-07-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728020537/http://worldpopulationreview.com/countries/nepal-population/cities/ |date=2019-07-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.welcomenepal.com/places-to-see/kathmandu.html|title=Kathmandu|last=Nepal|first=Naturally|website=Naturally Nepal|language=en|access-date=2019-07-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728020538/https://www.welcomenepal.com/places-to-see/kathmandu.html |date=2019-07-28 }}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो महानगरपालिका [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] हो जसले ४६४.२८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने सबैभन्दा सानो महानगरपालिका [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] हो जसले ३६.१२&nbsp;वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ। यसै प्रकार क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] हो जसले ५२२.२१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने जनसङ्ख्याको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] हो जसको जनसङ्ख्या १,५९,४६८ रहेको छ।<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-03-13/pokhara-lekhnath-becomes-largest-metropolitan-city.html|title=Pokhara Lekhnath becomes largest metropolitan city|access-date=16 June 2017|language=en}}</ref> यस्तै क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका सितगङ्गा हो जसले ६१०.४३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/php/nepal-mun-admin.php?adm2id=5106|title=Sitganga Municipality in Nepal|access-date=19 March 2018}}</ref> == वर्गीकरण अनुसार सहरहरूको सूची == नेपालको स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ मा उल्लिखित अन्य प्रमुख मापदण्डका साथै नगरपालिका मानिने स्थानीय तहको जनसङ्ख्याको हिमाली जिल्लामा न्यूनतम जनसङ्ख्या १० हजार र पहाडी जिल्ला, भित्री तराईका जिल्ला, तराईका जिल्ला र काठमाडौँ उपत्यकामा क्रमशः चालीस हजार, पचास हजार, सत्तरी हजार र एक लाख हुनुपर्ने छ। उपमहानगरका लागि जनसङ्ख्या दुई लाख र महानगरको जनसङ्ख्या पाँच लाख हुनुपर्छ।<ref>{{Cite web |title=स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 Jan 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=ne}}</ref> वर्गीकरण: [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय]]ले पूर्वाधार र सामाजिक विकासका आधारमा स्थानीय तहलाई चार श्रेणीमा वर्गीकरण गरेको छ।<ref>{{Cite web|date=2019-12-23|title=दुर्गम र सुगमको आधारमा स्थानीय तहको विभाजन : हेर्नुहोस् तपाईंको स्थानीय तह कुन वर्ग छ ?|url=https://www.sajilosanjal.com/local-level-classification/|access-date=2020-12-21|website=सजिलो सञ्जाल}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001212003/https://www.sajilosanjal.com/local-level-classification/ |date=2020-10-01 }}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |वर्गीकरण !प्रकार !सङ्ख्या |- | bgcolor="MistyRose" | |वर्ग 'क' |अति दुर्गम |१८ |- | bgcolor="Moccasin" | |वर्ग 'ख' |दुर्गम |४३ |- | bgcolor="PaleTurquoise" | |वर्ग 'ग' |मध्यम |१३३ |- | |वर्ग 'घ' |सुगम |९९ |} '''गाढा'''मा सूचीकृत सहरहरू नेपालका आ-आफ्ना प्रदेशका राजधानीहरू हुन् भने '''गाढा''' र ''छड्के'' देशको राजधानी हो। [[File:Nepal Urban Municipality.svg|center|thumb|750x750px|{{Color box|red}} महानगरपालिका {{Color box|#ff6600}} उपमहानगरपालिका {{Color box|#ffcc00}} नगरपालिका]] === महानगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |+ !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल (किमी^२) !जनघनत्व (वर्ग किमी) !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |'''''[[काठमाडौँ]]''''' |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८,६२,४०० |४९.४५ |१७,००० |३२ |[http://www.kathmandu.gov.np/en] |- |'''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा ]]''' |[[कास्की जिल्ला|कास्की]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५,१३,५०४ |४६४.२४ |१,१०० |३३ |[https://pokharamun.gov.np/] |- |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |३,६९,२६८ |४३२.९५ |८५० |२९ |[http://bharatpurmun.gov.np/] |- |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |२,९४,०९८ |३६.१२ |८,१०० |२९ |[http://lalitpurmun.gov.np] |- |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |२,७२,३८२ |१३२.०७<ref name=":1">{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|title=Population Ward Level 753 Local Unite|website=केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग|access-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|archive-date=27 January 2018|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=27 January 2018 }}</ref> |२,१०० |३२ |[https://birgunjmun.gov.np/] |- |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |२,४३,९२७ |७७.००<ref name=":1" /> |३,२०० |१९ |[http://biratnagarmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125015129/http://biratnagarmun.gov.np/ |date=2017-01-25 }} |- |} {{anchor|Sub-metropolitan cities (उप-महानगरपालिका)}} === उपमहानगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |२,००,५३० |५२२.२१ |३८० |१९ |[http://ghorahimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184840/http://ghorahimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]''' |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |१,९८,७९२ |२६१.७५ |७६० |१९ |[http://dhangadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902185349/http://dhangadhimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१,९७,२४१ |९३.७८ |२,१०० |२० |[http://itaharimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225605/http://itaharimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,९४,५५६ |९१.९७ |२,१०० |२५ |[http://www.janakpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182547/http://www.janakpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,९४,३३५ |१०१.६१ |१,९०० |१९ |[http://butwalmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180505/http://butwalmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' |[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१,९३,५७६ |२६१.५९ |७४० |१९ |[http://hetaudamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181741/http://hetaudamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,७९,७५५ |३८४.६३ |४७० |१९ |[http://tulsipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182124/http://tulsipurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१,६६,५३१ |१९२.३२ |८७० |२० |[https://web.archive.org/web/20170902181156/http://www.dharan.gov.np/en] |- |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१,६४,४४४ |८५.९४ |१,९०० |२३ |[http://www.nepalgunjmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180650/http://www.nepalgunjmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,३६,२२२ |१०८.९४ |१,३०० |२७ |[http://kalaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902223305/http://kalaiyamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१,२७,३०७ |३१२.१८ |४१० |२४ |[http://www.jeetpursimaramun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907110349/http://jeetpursimaramun.gov.np/en |date=2018-09-07 }} |} {{anchor|Municipality (नगरपालिका)}} === नगरपालिका === {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !जिल्ला !प्रदेश !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानिलकण्ठ ]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१७७,५५७ |३४.८ |१३ |[http://www.budhanilkanthamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225842/http://www.budhanilkanthamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]] |१५३,८६३ |२४५.०६ |१६ |[http://birendranagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902224157/http://birendranagarmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१५१,४७९ |५४.९५ |११ |[http://www.tarakeshwormun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830110857/http://www.tarakeshwormun.gov.np/en |date=2017-08-30 }} |- |[[तिलोत्तमा नगरपालिका|तिलोत्तमा]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१४९,४७९ |१२६.१९ |१७ |[http://www.tilottamamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829054037/http://www.tilottamamun.gov.np/en |date=2017-08-29 }} |- |[[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१४९,३६६ |५८.५ |९ |[http://gokarneshwormun.gov.np/en] |- |[[सूर्यविनायक नगरपालिका|सूर्यविनायक]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१४०,०८५ |४२.४५ |१० |[http://www.suryabinayakmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163357/http://www.suryabinayakmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३६,८६० |४३.९ |१५ |[http://www.chandragirimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121639/http://www.chandragirimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[टोखा नगरपालिका|टोखा]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३३,७५५ |१७.११ |११ |[http://www.tokhamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925054313/http://www.tokhamun.gov.np/en |date=2015-09-25 }} |- |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१३३,०७३ |१९२.८५ |१५ |[https://mechinagarmun.gov.np/] |- |[[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१३०,४३३ |२७.३८ |९ |[http://www.kageshworimanoharamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904063328/http://www.kageshworimanoharamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |१२३,११६ |२६.५१ |१० |[http://www.mahalaxmimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904020551/http://www.mahalaxmimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |१२२,३२० |७८.२४ |१९ |[http://bheemdattamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902234635/http://bheemdattamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[सुन्दरहरैँचा नगरपालिका|सुन्दरहरैँचा]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१२०,२१३ |११०.१६ |१२ |[http://www.sundardularimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903124809/http://www.sundardularimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |११९,७५६ |११.४७ |९ |[http://madhyapurthimimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121220/http://madhyapurthimimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बिर्तामोड नगरपालिका|विर्तामोड]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |११६,१९२ |७८.२४ |१० |[http://www.birtamodmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903132044/http://www.birtamodmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |११५,४३७ |२९.८५ |१० |[http://www.nagarjunmun.gov.np/en] |- |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१०७,२२७ |७०.८६ |१० |[http://damakmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120942/http://damakmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |१०२,७२५ |५४७.४३ |१६ |[http://www.triyugamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163757/http://www.triyugamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |१०२,०३१ |१६७.१७ |२४ |[http://lahanmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903122224/http://lahanmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]] |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |१०१,६६७ |१८४.२६ |१५ |[http://www.kohalpurmun.gov.np/en] |- |[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |९८,७४६ |३०५.६३ |१२ |[http://www.attariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903163404/http://www.attariyamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी]] |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |९७,६३३ |९६.११ |१४ |[http://godawarimunlalitpur.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205222356/https://godawarimunlalitpur.gov.np/en |date=2020-12-05 }} |- |[[वाणगङ्गा नगरपालिका|वाणगङ्गा]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |९६,७१४ |२३३.६८ |११ |[http://www.bangangamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115154/http://www.bangangamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |९५,४१० |९४.२ |२२ |[http://Sirahamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903121009/http://sirahamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बराहक्षेत्र नगरपालिका|बराहक्षेत्र]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |९१,०८७ |२२२.०९ |११ |[http://barahamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201115645/https://barahamun.gov.np/ |date=2020-12-01 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |९०,९७१ |२२५ |१० |[http://www.lamkichuhamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402220827/http://www.lamkichuhamun.gov.np/en |date=2018-04-02 }} |- |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८९,९०५ |६८.६८ |१६ |[https://www.ratnanagarmun.gov.np/]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |८९,८३५ |१२१.९२ |९ |[http://tikapurmun.gov.np/en] |- |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८८,८७४ |१३६.९१ |१२ |[http://kapilvastumun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120059/http://kapilvastumun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[चाँगुनारायण नगरपालिका|चाँगुनारायण]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८८,०८३ |६२.९८ |९ |[http://www.changunarayanmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015950/http://www.changunarayanmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका|लुम्बिनी सांस्कृतिक]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८७,३८३ |११२.२१ |१३ |[http://www.lumbinisanskritikmun.gov.np] |- |[[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |८६,८२१ |१०८.३४ |१७ |[http://www.kawasotimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015711/http://www.kawasotimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[घोडाघोडी नगरपालिका|घोडाघोडी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |८६,०३४ |३५४.४५ |१२ |[http://www.ghodaghodimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903120238/http://www.ghodaghodimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[शिवराज नगरपालिका|शिवराज]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |८४,८१० |२८४.०७ |११ |[http://www.shivarajmun.gov.np/en] |- |[[अर्जुनधारा नगरपालिका|अर्जुनधारा]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |८४,०१८ |१०९.८६ |११ |[http://www.shaniarjunmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902112849/http://www.shaniarjunmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[चन्द्रपुर नगरपालिका|चन्द्रपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |८१,८०७ |२४९.९६ |१० |[http://www.chandrapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903205931/http://www.chandrapurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[बेलबारी नगरपालिका|बेलबारी]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |८१,७७१ |१३२.७९ |११ |[http://www.belbarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210742/http://www.belbarimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |८१,५७८ |१४.७६ |१० |[http://kirtipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903204932/http://kirtipurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बरहथवा नगरपालिका|बरहथवा]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |८१,१२० |१०७.०५ |१८ |[http://barhathwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210718/http://barhathwamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |७९,३४९ |१५९.९३ |१८ |[http://www.gaindakotmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925112826/http://www.gaindakotmun.gov.np/en |date=2015-09-25 }} |- |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७९,१३६ |६.८९ |१० |[http://bhaktapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903122701/http://bhaktapurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |७८,९३९ |२४८ |१४ |[http://vyasmun.gov.np/en] |- |[[सैनामैना नगरपालिका|सैनामैना]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७८,३९३ |१६२.१८ |११ |[http://www.sainamainamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012723/http://www.sainamainamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[बर्दघाट नगरपालिका|बर्दघाट]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी(बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७६,७०३ |१६२.०५ |१६ |[https://bardaghatmun.gov.np/] |- |[[बुद्धभूमि नगरपालिका|बुद्धभूमि]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७६,५०७ |३६६.६७ |१० |[http://buddhabhumimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112170357/https://buddhabhumimun.gov.np/ |date=2024-11-12 }} |- |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७४,९१४ |७७.९२ |१० |[http://inaruwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904010808/http://inaruwamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७४,५०५ |११८.२१ |१२ |[http://gulariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210407/http://gulariyamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७४,४३६ |३६.०३ |१३ |[http://siddharthanagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211116/http://siddharthanagarmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७४,३६१ |३१५.५७ |१४ |[http://www.bardibasmun.gov.np/en] |- |[[शिवसताक्षी नगरपालिका|शिवसताक्षी]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७४,०७७ |१४५.८७ |११ |[http://www.shivasataximun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211843/http://www.shivasataximun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बारबर्दिया नगरपालिका|बारबर्दिया]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,५३३ |२२६.०९ |११ |[http://barbardiyamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226044006/http://barbardiyamun.gov.np/ |date=2019-02-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौशाला नगरपालिका|गौशाला]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७२,४८१ |१४४.७३ |१२ |[http://www.gaushalamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211931/http://www.gaushalamun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[देवदह नगरपालिका|देवदह]] |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,४५७ |१३६.९५ |१२ |[http://www.devdahamun.gov.np/en] |- |[[पथरी शनिश्चरे नगरपालिका|पथरी शनिश्चरे]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७२,४५१ |७९.८१ |१० |[http://www.patharishanishcharemun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903211320/http://www.patharishanishcharemun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७२,०८५ |१३९.१ |१३ |[http://www.sunwalmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904021324/http://www.sunwalmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |७१,५०० |२५२.७५ |९ |[http://Krishnapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904020152/http://krishnapurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७१,०१६ |४८२.५७ |१४ |[http://kamalamaimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903115950/http://kamalamaimun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७०,९१३ |९६.३५ |१० |[http://bhadrapurmun.gov.np/en]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |७०,९०८ |७४.६२ |९ |[http://www.urlabarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411100310/http://www.urlabarimun.gov.np/en |date=2018-04-11 }} |- |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |७०,८०३ |५५.६४<ref name=":०">{{cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=31 August 2018 |access-date=20 April 2018}}</ref> |१६ |[http://www.rajbirajmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903212331/http://www.rajbirajmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |७०,२०७ |३९०.३९ |१४ |[http://www.dudhaulimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904011120/http://www.dudhaulimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कृष्णनगर नगरपालिका|कृष्णनगर]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |७०,१११ |९६.६६ |१२ |[http://www.krishnanagarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014413/http://www.krishnanagarmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६८,३७७ |१६३.८३ |१५ |[http://www.ishworpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012529/http://www.ishworpurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६७,६९० |५४.५९ |१४ |[http://banepamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015038/http://banepamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६७,३८५ |८५.५५ |१३ |[http://www.khairhanimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904021343/http://www.khairhanimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[राप्ती नगरपालिका|राप्ती]] |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |६६,६१७ |२१२.३१ |१३ |[http://raptimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904023410/http://raptimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लालबन्दी नगरपालिका|लालबन्दी]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६६,४१९ |२३८.५ |१७ |[http://www.laalbandimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925130032/http://www.laalbandimun.gov.np/en |date=2017-09-25 }} |- |[[दुहवी नगरपालिका|दुहवी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६६,०७४ |७३.६७ |१२ |[http://www.duhabibhaluwamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014920/http://www.duhabibhaluwamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[महाराजगञ्ज नगरपालिका|महाराजगन्ज]] |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६४,६४५ |११२.२१ |११ |[http://maharajgunjmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216164014/http://maharajgunjmun.gov.np/ |date=2019-02-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौरीगङ्गा नगरपालिका|गौरीगङ्गा]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |६४,५५८ |२४४.४४ |११ |[http://gaurigangamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006174217/https://gaurigangamun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६४,०१७ |१२८.३२ |१८ |[http://ramgrammun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गोलबजार नगरपालिका|गोलबजार]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६३,८८५ |१११.९४ |१३ |[https://www.golbazarmun.gov.np/] |- |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६३,८०२ |४४.२६ |१२ |[http://jaleshwarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014419/http://jaleshwarmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[रामधुनी नगरपालिका|रामधुनी]] |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६३,४५२ |९१.६९ |९ |[http://ramdhunimun.gov.np/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009201345/https://ramdhunimun.gov.np/en |date=2024-10-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बाँसगढी नगरपालिका|बाँसगढी]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६३,२५२ |२०६.०८ |९ |[http://www.bansgadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904013754/http://www.bansgadhimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सबैला नगरपालिका|सबैला]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ६२,२८२ || ६४.४७ || १३ || [http://www.sabailamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209145137/http://www.sabailamun.gov.np/en |date=2017-12-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पुनर्वास नगरपालिका|पुनर्वास]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |६१,७४८ |१०३.७१ |११ |[http://www.punarbasmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827120015/http://www.punarbasmun.gov.np/en |date=2017-08-27 }} |- |[[रतुवामाई नगरपालिका|रतुवामाई]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६१,१३९ |१४२.१५ |१० |[http://ratuwamaimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015215305/https://ratuwamaimun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- |[[मध्यविन्दु नगरपालिका|मध्यविन्दु]] |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |६१,०९१ |२३३.३५ |१५ |[http://madhyabindumun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014054/http://madhyabindumun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गरुडा नगरपालिका|गरुडा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |६०,८५७ |४४.४६ |९ |[http://www.garudamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजापुर नगरपालिका|राजापुर]] |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |६०,८३१ |१२७.०८ |१० |[http://www.rajapurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014356/http://www.rajapurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- |[[गौरादह नगरपालिका|गौरादह]] |[[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |६०,४५१ |१४९.८६ |९ |[http://gauradahamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012725/http://gauradahamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कटारी नगरपालिका|कटारी]] |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५९,५०७ |४२४.८९ |१४ |[http://www.kataarimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014353/http://www.kataarimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५९,४२५ |९१.९७ |१२ |[http://www.mirchaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010013446/http://www.mirchaiyamun.gov.np/en |date=2017-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[महागढीमाई नगरपालिका|महागढीमाई]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५९,४२४ |५५.३२ |११ |[http://www.mahagadimaimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904023213/http://www.mahagadimaimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |५९,२२७ |१३०.०१ |१३ |[http://bidurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904015532/http://bidurmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लमही नगरपालिका|लमही]] | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ५९,०५० || ३२६.६६|| ९ || [http://www.lamahimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कल्याणपुर नगरपालिका|कल्याणपुर]] | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५८,८७२ || ७६.८१ || १२ || [http://www.kalyanpurmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |५८,८२८ |१९७.७ |१४ |[http://www.nilkanthamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904022954/http://www.nilkanthamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५८,४६६|| ११७.३४|| १२ || [http://www.kanchanrupmun.gov.np/en] |- | [[देवचुली नगरपालिका|देवचुली]] | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५८,००३ || ११२.७२|| १७ || [http://www.devchulimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124021632/http://devchulimun.gov.np/en |date=2017-11-24 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेदकोट नगरपालिका|बेदकोट]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ५७,६८० || १५९.९२ ||१० || [http://bedkotmun.gov.np/en] |- |[[रङ्गेली नगरपालिका|रङ्गेली]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५७,४९४ |१११.७८ |९ |[http://www.rangelimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911165940/http://www.rangelimun.gov.np/en |date=2017-09-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] |[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५६,१०२ |९८.०१ |१४ |[http://baglungmun.gov.np/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[सुनवर्षि नगरपालिका|सुनवर्षि]] |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५६,०३४ |१०६.४ |९ |[http://sunawarshimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190225214225/http://sunawarshimun.gov.np/ |date=2019-02-25 }} |- | [[शुक्लागण्डकी नगरपालिका|शुक्लागण्डकी]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५५,६२० || १६५ ||१२ || [http://www.shuklagandakimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[भँगाहा नगरपालिका|भँगाहा]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५५,३५४ |७७.२१ |९ |[http://bhagahamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319173125/http://bhagahamun.gov.np/ |date=2023-03-19 }} |- |[[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,८७८ |४२.६५ |११ | [http://www.simraungadhmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922140425/http://www.simraungadhmun.gov.np/en |date=2017-09-22 }} |- |[[सूर्योदय नगरपालिका|सूर्योदय]] |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]] |५४,७२७ |२५२.५२ |१४ |[http://www.suryodayamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904014201/http://www.suryodayamun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५४,५५० || ३०.४४ || १२ || [http://malangwamun.gov.np/?language=en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[गोडैता नगरपालिका|गोडैता]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५४,२७०|| ४८.६२|| १२ ||[http://www.godaitamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241021172307/https://godaitamun.gov.np/ |date=2024-10-21 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजपुर नगरपालिका|राजपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,०८३ |३१.४१ |९ |[http://www.rajpurmunrautahat.gov.np/]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[गुजरा नगरपालिका|गुजरा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५४,०३३ |१५०.३३ |९ |[http://www.gujaramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927212826/https://gujaramun.gov.np/ |date=2024-09-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शुक्लाफाँटा नगरपालिका|शुक्लाफाँटा]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ५३,९६९ || १६२.५७|| १२ || [http://www.shuklaphantamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010100112/https://shuklaphantamun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बेलौरी नगरपालिका|बेलौरी]] |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |५३,९१० |१२३.३७ |१० |[http://www.belaurimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012908/http://www.belaurimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शहीदनगर नगरपालिका|शहीदनगर]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५३,८१२ || ५७.३७|| ९ || [http://www.shahidnagarmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015005422/https://shahidnagarmun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चौदण्डीगढी नगरपालिका|चौदण्डीगढी]] | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५३,६३१ || २८३.७८|| १० || [http://chaudandigadhimun.gov.np/] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[भजनी नगरपालिका|भजनी]] |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |५३,४९४ |१७६.२५ |९ |[http://www.bhajanitrishaktimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904065235/http://www.bhajanitrishaktimun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धनगढीमाई नगरपालिका|धनगढीमाई]] | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५३,३५५ || १५९.५१|| १४ || [http://dhangadhimaimun.gov.np/en] |- | [[कनकाई नगरपालिका|कन्काई]] | [[झापा जिल्ला|झापा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५३,१४८ || ८०.९८|| ९ || [http://www.kankaimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिका|हनुमाननगर कङ्कालिनी]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,७९६ || ११८.१९ || १४ || [http://www.hanumannagarkankalinimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009214418/https://hanumannagarkankalinimun.gov.np/ |date=2024-10-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[खडक नगरपालिका|खडक]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,७७८ || ९३.७७ || ११ || [http://www.khadakmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ५२,४६८ || १३१.८६|| १४ || [http://गोरखाmun.gov.np/en]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[मनरा शिसवा नगरपालिका]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५२,१९१ |४९.७३ |१० |[https://www.manarashiswamun.gov.np]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[कालिका नगरपालिका|कालिका]] | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ५२,१६४ || १४९.०८|| ११ || [http://www.kalikamunचितवन.gov.np]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धनुषाधाम नगरपालिका|धनुषाधाम]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५२,०२४ || ९१.६४ || ९ || [http://www.धनुषाdhammun.gov.np/en]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[ईशनाथ नगरपालिका|ईशनाथ]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |५१,८५५ |३५.१८ |९ |[http://www.ishnathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104042328/https://ishnathmun.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |- | [[पनौती नगरपालिका|पनौती]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ५१,५०४ || ११८ || १२ || [http://panautimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कोल्हवी नगरपालिका|कोल्हवी]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ५१,१८२ || १५७.४|| ११ || [http://www.kolhabimun.gov.np/en] |- | [[क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका|क्षिरेश्वरनाथ]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||५१,०७५|| ५०.८५|| १० || [http://www.kshireshwornathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241011033505/https://kshireshwornathmun.gov.np/ |date=2024-10-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेलका नगरपालिका|बेलका]] | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५१,०४३ || ३४४.७३|| ९ || [http://www.belakamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123021627/http://www.belakamun.gov.np/ |date=2018-01-23 }} |- |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |५०,७९२ |१०९.८ |१४ |[http://tansenmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904013955/http://tansenmun.gov.np/en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मधुवन नगरपालिका|मधुवन]] | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ५०,७३९ || १२९.७३ || ९ || [http://www.madhuwanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005040139/https://madhuwanmun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |५०,४८८ |१२८.४ |१४ |[http://walingmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904012238/http://walingmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ५०,०८५ || १७३.३२ || १० || [http://इलामmun.gov.np/en]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[हरिवन नगरपालिका|हरिवन]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४९,९८८ || ८६.१२ || ११ || [http://www.harionmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241008053354/https://harionmun.gov.np/ |date=2024-10-08 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[वृन्दावन नगरपालिका|वृन्दावन]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,७४२ |९५.४ |९ |[http://www.brindawanmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[बलवा नगरपालिका|बलवा]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,४७३ |४४.०७ |११ |[https://web.archive.org/web/२०१८१००२२३१५५३/http://balwamun.gov.np/] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सुरुङ्गा नगरपालिका|सुरुङ्गा]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४९,४६० || १०७.०४ || ११ || [http://www.surungamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924130929/https://www.surungamun.gov.np/ |date=2024-09-24 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[ठाकुरबाबा नगरपालिका|ठाकुरबाबा]] | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४९,४२० || १०४.५७ || ९ || [http://www.thakurbabamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241013104154/https://thakurbabamun.gov.np/ |date=2024-10-13 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[गढीमाई नगरपालिका|गढीमाई]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४९,१३५ |४९.४४ |९ |[http://www.gadhimaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010150748/https://gadhimaimun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिथिला नगरपालिका|मिथिला]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४८,६७६ |१८७.९३ |११ |[http://www.mithilamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४८,४९५ || १९२.५ || १४ || [http://www.phidimmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गुर्भाकोट नगरपालिका|गुर्भाकोट]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ४८,२१६ || २२८.६२|| १४ || [https://www.gurbhakotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241030171503/https://gurbhakotmun.gov.np/ |date=2024-10-30 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भेरीगङ्गा नगरपालिका|भेरीगङ्गा]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ४८,२०३ || २५६.२|| १३ || [http://www.bherigangamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बलरा नगरपालिका|बलरा]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४७,९१२||४८.५५ || ११ || [http://www.balramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022164537/https://balramun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[डाक्नेश्वरी नगरपालिका|डाक्नेश्वरी]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४७,७३९|| ६९.११ || १० || [http://www.dakneshworimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241107162856/https://dakneshworimun.gov.np/ |date=2024-11-07 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बागमती नगरपालिका|बागमती]] | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४७,१०६ || १०१.१८|| १२ || [http://www.bagmatimunसर्लाही.gov.np]{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बोदेबरसाइन नगरपालिका|बोदेबरसाइन]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४६,०१७ |५८.९३ |१० |[http://www.bodebarsainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241021092846/https://www.bodebarsainmun.gov.np/ |date=2024-10-21 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कटहरिया नगरपालिका|कटहरिया]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,८२१ |४०.६९ |९ |[http://www.katahariyamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027061216/https://katahariyamun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[लोहरपट्टी नगरपालिका|लोहरपट्टी]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,७७३ |५०.०६ |९ |[http://loharpattimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241107115609/https://loharpattimun.gov.np/ |date=2024-11-07 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[परोहा नगरपालिका|परोहा]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४५,७०२ |३७.४५ |९ |[http://www.parohamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015181041/https://parohamun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[हंसपुर नगरपालिका|हंसपुर]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||४४,९४९||४८.७१|| ९||[http://www.hansapurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241012005243/https://hansapurmun.gov.np/ |date=2024-10-12 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कमला नगरपालिका|कमला]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४४,५९७ |६५.८५ |९ |[http://www.kamalamun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006083735/https://www.kamalamun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[कविलासी नगरपालिका|कविलासी]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४४,२०४ |४८.११ |१० |[http://www.belakamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123021627/http://www.belakamun.gov.np/ |date=2018-01-23 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गणेशमान चारनाथ नगरपालिका|गणेशमान चारनाथ]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ४४,०८२ || २४४.३१|| ११ || [http://www.ganeshmancharnathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016065537/https://ganeshmancharnathmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[बहुदरमाई नगरपालिका|बहुदरमाई]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४३,४७८ |३१.५५ |९ |[http://www.bahudarmaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022131455/https://bahudarmaimun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[हरिपुर नगरपालिका|हरिपुर]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४३,२३३ |६६.८६ |९ |[http://www.haripurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006103544/https://haripurmun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ४३,००८ || २४६.५१|| १५ || [http://www.rupakotmajhuwagadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320061427/http://www.rupakotmajhuwagadhimun.gov.np/ |date=2020-03-20 }} |- | [[दोधारा चाँदनी नगरपालिका|दोधारा चाँदनी]] | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ४२,९७४ || ५६.८४|| १० || [http://www.mahakalimunkanchanpur.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241113045630/http://mahakalimunkanchanpur.gov.np/ |date=2024-11-13 }} |- | [[भानु नगरपालिका|भानु]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ४२,७९४ || १८४ || १३ || [http://www.sabaइलामun.gov.np/en]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा साँगाचोकगढी]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ४२,६६८ || १६५.२५ || १४ || [http://www.chautarasangachowkgadhimun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४२,४९२ || १२९.४२|| १२ || [http://sandhikharkamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[फतुवा विजयपुर नगरपालिका|फतुवा विजयपुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४२,२१८ |६५.२४ |११ |[http://www.phatuwabijaypurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104221341/https://phatuwabijaypurmun.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]] | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४२,१३० || १२८.९६|| १० || [http://www.Pyuthanmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सुखीपुर नगरपालिका|सुखीपुर]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४२,०३३ |५४.७८ |१० |[http://www.sukhipurmun.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ४१,७४३ || १४७.२१ || १४ || [http://putalibazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पर्सागढी नगरपालिका|पर्सागढी]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४१,५६९ |९९.६९ |९ |[http://www.parbatgadhimun.gov.np]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ४१,०६३ || १५८.१७ || १३ || [http://www.melamchimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[माधव नारायण नगरपालिका|माधव नारायण]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४०,८९४ |४८.५३ |९ |[http://www.nagrainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016022214/https://nagrainmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रामपुर नगरपालिका|रामपुर]] | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ४०,८८३ || १२३.३४|| १० || [http://www.rampurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204154611/http://www.rampurmun.gov.np/en |date=2017-12-04 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[पचरौता नगरपालिका|पचरौता]] |[[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |४०,५२४ |४४.०१ |९ |[http://www.pachrautamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014081833/https://pachrautamun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३९,८४६ |२१.५३ |९ |[http://gaurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903210459/http://gaurmun.gov.np/en |date=2017-09-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३९,६९५ || २११.७८ || १४ || [http://www.manthalimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शम्भुनाथ नगरपालिका|शम्भुनाथ]] | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||३९,६३४|| १०८.७१|| १२ || [http://www.shambhunathmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240930123859/https://shambhunathmun.gov.np/ |date=2024-09-30 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[बौधीमाई नगरपालिका|बौधीमाई]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३९,३२५ |३४.३४३ |९ |[http://www.baudhimaimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109001804/https://baudhimaimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लु]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३९,१४३ || १५६.७७|| १३ || [http://www.dullumun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[थाहा नगरपालिका|थाहा]] | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३८,८७० || १९१.१२|| १२ || [http://www.thahamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[हरिपुर्वा नगरपालिका|हरिपुर्वा]] |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,७१४ |३०.५० |९ |[http://www.haripurwamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103011655/https://haripurwamun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[देवाही गोनाही नगरपालिका|देवाही गोनाही]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,६९० |३३.९९ |९ |[http://www.dewahigonahimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006070357/https://dewahigonahimun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[कर्जन्हा नगरपालिका|कर्जन्हा]] |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,५५७ |७६.८४ |११ |[http://www.karjanhamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014140819/https://karjanhamun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[माडी नगरपालिका|माडी]] | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३८,२९५ || २१८.२४|| ९ || [http://www.maddimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[पुर्चौडी नगरपालिका|पुर्चौडी]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३८,२८१ || १९८.५२|| १० || [http://www.purchaudimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014141245/https://purchaudimun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[मिथिला बिहारी नगरपालिका|मिथिला बिहारी]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,२७३ |३७.६ |१० |[http://www.mithilabiharimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241004021649/https://mithilabiharimun.gov.np/ |date=2024-10-04 }} |- | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३८,२३२ || १२७.६४|| ११ || [http://www.besishaharmun.gov.np/en] |- | [[लेटाङ नगरपालिका|लेटाङ]] | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३८,१५२ || २१९.२३|| ९ || [http://www.letangbhogatenimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३८,१०१ || ९३.१८|| १४ || [http://www.kushmamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[नगराइन नगरपालिका|नगराइन]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३८,०३७ |३९.०० |९ |[http://www.nagrainmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241016022214/https://nagrainmun.gov.np/ |date=2024-10-16 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भेरी नगरपालिका|भेरी]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३७,८९२ || २१९.७७|| १३ || [http://bherimalikamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[छेडागाड नगरपालिका|छेडागाड]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३७,८७७ || २८४.२|| १३ || [https://chhedagadmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014085606/https://chhedagadmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[विदेह नगरपालिका|विदेह]] |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,६९७ |४५.५१ |९ |[http://www.bidehamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103115736/https://www.bidehamun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शीतगङ्गा नगरपालिका|शीतगङ्गा]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३७,६९१ || ६१०.४३|||१४ || [http://www.shitagangamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027195749/https://shitagangamun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]|| ३७,६८७ || २८९.४३|| १३ || [http://www.nijgadhmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पोखरीया नगरपालिका|पोखरिया]] |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,६७५ |३२.४७ |१० |[http://www.pokhariyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922135734/http://www.pokhariyamun.gov.np/en |date=2017-09-22 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पालुङटार नगरपालिका|पालुङटार]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३७,४०९ || १५८.६२|| १० || [http://www.palungtarmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240611192646/https://www.palungtarmun.gov.np/en |date=2024-06-11 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[औरही नगरपालिका|औरही]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३७,३६१ |३५.७६ |९ |[http://aurahimunmahottari.gov.np/]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[रामगोपालपुर नगरपालिका|रामगोपालपुर]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३६,२०१ |३९.५८ |९ |[http://ramgopalpurmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241027230233/https://ramgopalpurmun.gov.np/ |date=2024-10-27 }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[मटिहानी नगरपालिका|मटिहानी]] |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३६,१३६ |२९.०२ |९ |[http://matihanimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015131957/https://matihanimun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- | [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३५,९८३ || १११|| १० || [http://Dhankutamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३५,९१७ || ५६०.३४|| १४ || [http://aathbiskotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019162603/http://aathbiskotmun.gov.np/ |date=2018-10-19 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पञ्चपुरी नगरपालिका|पञ्चपुरी]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३५,८३९ || ३२९.९|| ११ || [http://www.bidehamun.gov.np]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[राजदेवी नगरपालिका|राजदेवी]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३५,६५८ |२८.२१ |९ |[http://www.rajdevimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108070723/https://rajdevimun.gov.np/ |date=2024-11-08 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[परशुराम नगरपालिका|परशुराम]] | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३५,५९० || ४१४.०७|| १२ || [http://www.parasurammun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३५,५६५ || १२२.७८|| ११ || [http://khandbarimun.gov.np] |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३५,५२१ || १०३|| १३ || [http://www.panchkhalmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रोल्पा नगरपालिका|रोल्पा]] | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३५,३७६ || २७०.४२|| १० || [http://www.rolpamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005054145/https://rolpamun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेलकोटगढी नगरपालिका|बेलकोटगढी]] | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३५,२२४ || १५५.६|| १३ || [http://www.belkotgadhimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112015625/https://belkotgadhimun.gov.np/ |date=2024-11-12 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३४,७१२ || १३२.५|| ९ || [http://bhimeshwormun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[शारदा नगरपालिका|शारदा]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,६६३ || १९८.३४|| १५ || [http://www.shaaradamun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,२७० || १३६.०६|| १४ || [http://www.musikotmun.gov.np/en] |-bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बागचौर नगरपालिका|बागचौर]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३४,०२१ || १६३.१४|| १२ || [http://bagchaurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३३,९६८ || १२६.६२|| ९ || [http://dipayalsilgadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422180334/http://dipayalsilgadhimun.gov.np/en |date=2018-04-22 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुङ्गल नगरपालिका|बुङ्गल]] | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३३,८१२ || ४४७.५९|| ११ || [http://www.bungalmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181007183601/http://www.bungalmun.gov.np/ |date=2018-10-07 }} |- | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३३,७२६ || ५५|| १२ || [http://dhulikhelmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बनगाड कुपिण्डे नगरपालिका|बनगाड कुपिण्डे]] | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३२,९४० || ३३८.२१|| १२ || [http://www.bangadkupindemun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926161553/https://www.bangadkupindemun.gov.np/ |date=2023-09-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३२,६९७ || ७६.५७|| १० || [http://www.benimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | |[[मौलापुर नगरपालिका|मौलापुर]] |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |३२,३२५ |३४.७५ |९ |[http://www.maulapurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101195928/https://maulapurmun.gov.np/ |date=2024-11-01 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[स्वर्गद्वारी नगरपालिका|स्वर्गद्वारी]] | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३२,०३७ || २२४.७|| ९ || [http://www.swargadwarimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103041856/https://swargadwarimun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लेकबेसी नगरपालिका|लेकबेसी]] | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३१,७१० || १८०.९२|| १० || [http://www.lekbeshimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006102557/https://lekbeshimun.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३१,५६७ || १३५.१५|| ११ || [http://dasharathchandmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रेसुङ्गा नगरपालिका|रेसुङ्गा]] | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| ३१,५५१ || ८३.७४|| १४ || [http://www.resungamun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[आठबीस नगरपालिका|आठबीस]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ३१,०९२ || १६८|| ९ || [http://aathabismun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323223411/http://aathabismun.gov.np/ |date=2019-03-23 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[गल्याङ नगरपालिका|गल्याङ]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३१,०३४ || १२२.७१|| ११ || [http://www.galyangmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014154940/https://galyangmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[देउमाई नगरपालिका|देउमाई]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३०,९६९ || १९१.६३|| ९ || [http://www.deumaimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[माई नगरपालिका|माई]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| ३०,७३२ || २४६.११|| १० || [http://www.maimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109222105/https://maimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[गल्कोट नगरपालिका|गलकोट]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३०,५८८ || १९४.३९|| ११ || [http://www.galkotmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106205832/https://www.galkotmun.gov.np/ |date=2024-11-06 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[शिखर नगरपालिका|शिखर]] | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| ३०,३९९ || २८५.३७|| ११ || [http://www.shikharmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014172423/https://shikharmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मण्डनदेउपुर नगरपालिका|मण्डनदेउपुर]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| ३०,३८१ || ८९|| १२ || [http://www.mandandeupurmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014230151/https://mandandeupurmun.gov.np/ |date=2024-10-14 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[ढोरपाटन नगरपालिका|ढोरपाटन]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| ३०,०६८ || २२२.८५|| ९ || [http://www.dhorpatanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241020215135/https://www.dhorpatanmun.gov.np/ |date=2024-10-20 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[षडानन्द नगरपालिका|षडानन्द]] | [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २९,३४२ || २४१.१५|| १४ || [http://www.shadanandmun.gov.np/en] |- | [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]] | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २९,३१८ || ६०.२१|| ९ || [http://www.shankharapurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भिमाद नगरपालिका|भिमाद]] | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २९,२४८ || १२९|| ९ || [http://www.bhimadmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005075721/https://bhimadmun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[पाटन नगरपालिका|पाटन]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २९,२३० || २१९.२६|| १० || [http://www.patanmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[धुनिवेशी नगरपालिका|धुनिवेशी]] | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २९,१४९ || ९६.३|| ९ ||[https://dhunibeshimun.gov.np] |- bgcolor="Moccasin" | | [[चौरजहारी नगरपालिका|चौरजहारी]] | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २८,९५६ || १०७.३८|| १४ || [http://chaurjaharimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[नलगाड नगरपालिका|नलगाड]] | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २८,९२२ || ३८७.४४|| १३ || [http://tribeninalgaadmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002014754/http://tribeninalgaadmun.gov.np/ |date=2018-10-02 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[मुसिकोट नगरपालिका, गुल्मी|मुसिकोट]] | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| २८,४५४ || ११४.७४|| ९ || [http://www.musikotmunगुल्मी.gov.np]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २८,४४९ || १२५.५७|| ११ || [http://www.phunglingmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129123642/http://phunglingmun.gov.np/ |date=2018-01-29 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[भूमिकास्थान नगरपालिका|भूमिकास्थान]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]|| २८,१९२ || १५९.१३|| १० || [http://www.bhumikasthanmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015083327/https://www.bhumikasthanmun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]] | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २७,३५१ || १६७.८८|| १२ || [http://www.siddhicharanmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका|हलेसी तुवाचुङ]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २७,०७८ || २८०.१७|| ११ || [http://www.halesituwachungmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411112430/http://www.halesituwachungmun.gov.np/ |date=2020-04-11 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[सुन्दरबजार नगरपालिका|सुन्दरबजार]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २७,०४३ || ७२.०५|| ११ || [http://www.sundarbazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चैनपुर नगरपालिका|चैनपुर]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २६,७९९ || २२३.६९|| ११ || [http://www.chainpurmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिका|चामुण्डा बिन्द्रासैनी]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २६,५५९ || ९०.६|| ९ || [http://chamundabindrasainimun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327053328/http://chamundabindrasainimun.gov.np/ |date=2019-03-27 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २६,५५७ || २२०.१४|| १४ || [http://www.mangalsenmun.gov.np/en] |- | [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]] | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २६,३७२ || ४२.६८|| ९ || [http://www.daxinkalimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[नमोबुद्ध नगरपालिका|नमोबुद्ध]] | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २६,१६० || १०२|| ११ || [http://www.namobuddhamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015200113/https://www.namobuddhamun.gov.np/ |date=2024-10-15 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २६,१११ || ११०.६३|| ११ || [http://narayanmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका|पञ्चदेवल विनायक]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २६,०८८ || १४७.७५|| ९ || [http://www.panchadewalbinayakmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241004032639/https://panchadewalbinayakmun.gov.np/ |date=2024-10-04 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २६,००७ || १५९.५१|| १२ || [http://www.bhojpurmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[साँफेबगर नगरपालिका|साँफेबगर]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २५,८९१ || १६६.७१|| १४ || [http://www.sanfebagarmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सोलुदुधकुण्ड]] | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २५,६७८ || ५२८.०९|| ११ || [http://www.solududhkundamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241005083817/https://solududhkundamun.gov.np/ |date=2024-10-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[रामेछाप नगरपालिका|रामेछाप]] | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २४,९७१ || २०२.४५|| ९ || [http://www.रामेछापmun.gov.np/en]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | |[[जैमिनी नगरपालिका|जैमिनी]] | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २४,६२८ || ११८.७१|| १० || [http://www.jaiminimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105071627/https://jaiminimun.gov.np/ |date=2024-11-05 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[छायाँनाथ रारा नगरपालिका|छायाँनाथ रारा]] | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २४,५२७ || ४८०.६७|| १४ || [http://www.chhayanathraramun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108090544/https://chhayanathraramun.gov.np/ |date=2024-11-08 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २४,१४९ || १३९.३३|| ११ || [http://amargadhimun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | || [[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]] | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| २४,१०९ || ९६.७३|| ९ || [http://www.bahrabisemun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705043310/https://www.bahrabisemun.gov.np/ |date=2022-07-05 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[महाकाली नगरपालिका|महाकाली]] | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २४,०८१ || १३५.११|| ९ || [http://www.mahakalimundarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110090950/http://mahakalimundarchula.gov.np/ |date=2024-11-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | |[[सप्तकोशी नगरपालिका|सप्तकोशी]] |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |२३,५१० |६०.२५ |११ |[http://www.saptakoshimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241010150048/https://saptakoshimun.gov.np/ |date=2024-10-10 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[चापाकोट नगरपालिका|चापाकोट]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २२,९६९ || १२०.५९|| १० || [http://www.chapakotmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[भीरकोट नगरपालिका|भीरकोट]] | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २२,६४५ || ७८.२३|| ९ || [http://bheerkotmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[खाँडाचक्र नगरपालिका|खाँडाचक्र]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २२,२७४ || १३३.२९|| ११ || [http://khandachakramun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002074428/http://khandachakramun.gov.np/ |date=2018-10-02 }} |- | [[महालक्ष्मी नगरपालिका, धनकुटा|महालक्ष्मी]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| २२,१८२ || १२६.३|| ९ || [http://www.mahalaxmimundhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006225621/https://mahalaxmimundhankuta.gov.np/ |date=2024-10-06 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[मध्यनेपाल नगरपालिका|मध्यनेपाल]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २१,९७१ || ११३.८६|| १० || [http://madhyanepalmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[जयपृथ्वी नगरपालिका|जयपृथ्वी ]] | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,९३३ || १६६.७९|| ११ || [http://www.jayaprithvimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[शैल्यशिखर नगरपालिका|शैल्यशिखर]] | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,८०७ || ११७.८१|| ९ || [http://www.shailyashikharmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241022175532/https://shailyashikharmun.gov.np/ |date=2024-10-22 }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]] | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| २१,०३६ || १०२.०३|| १० || [http://www.chandannathmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[कमलबजार नगरपालिका|कमलबजार]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २१,०३२ || १२०.७८|| १० || [http://kamalbazarmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[मेलौली नगरपालिका|मेलौली]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,६५८ || ११९.४३|| ९ || [http://www.melaulimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109013409/https://melaulimun.gov.np/ |date=2024-11-09 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[फलेवास नगरपालिका|फलेवास]] | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| २०,४६८ || ८५.७|| ११ || [http://www.phalewasmun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241102104813/https://phalewasmun.gov.np/ |date=2024-11-02 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुढीगङ्गा नगरपालिका|बुढीगङ्गा]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,१८५ || ५९.२|| १० || [http://www.budhigangamunबाजुरा.gov.np]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[बुढीनन्दा नगरपालिका|बुढीनन्दा]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| २०,०७२ || २३२.४८|| १० || [http://www.budhinandamun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241026021731/https://budhinandamun.gov.np/ |date=2024-10-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[पाख्रीबास नगरपालिका|पाख्रिबास]] | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १९,१०४ || १४४.२९|| १० || [http://www.pakhribasmun.gov.np/en] |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १८,७५० || १००.२१|| १० || [http://www.myanglungmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[बडीमालिका नगरपालिका|बडिमालिका]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| १८,४१४ || २७६|| ९ || [http://www.badimalikamun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[त्रिवेणी नगरपालिका|त्रिवेणी]] | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]|| १७,७९८ || १७०.३२|| ९ || [http://trivenimunbajura.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240920023322/https://trivenimunbajura.gov.np/ |date=2024-09-20 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[रास्कोट नगरपालिका|रास्कोट]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १७,४२५ || ५९.७३|| ९ || [http://raskotmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126115729/http://raskotmun.gov.np/ |date=2019-01-26 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[राइनास नगरपालिका|राइनास]] | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]|| १७,४०२ || ७१.९७|| १० || [http://rainasmun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[पाँचखपन नगरपालिका|पाँचखपन]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १६,३४८ || १४८.०३|| ९ || [http://www.panchkhapanmun.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024231941/http://www.panchkhapanmun.gov.np/ |date=2018-10-24 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[तिलागुफा नगरपालिका|तिलागुफा]] | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १६,१९७ || २६२.५६|| ११ || [http://www.tilagufamun.gov.np]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor="Moccasin" | | [[जिरी नगरपालिका|जिरी]] | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]|| १६,१०९ || २११.२७|| ९ || [http://www.jirimun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[धर्मदेवी नगरपालिका|धर्मदेवी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १६,०५३ || १३२.८२|| ९ || [http://www.dharmadevimun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103024401/https://www.dharmadevimun.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="PaleTurquoise" | | [[लालीगुराँस नगरपालिका|लालीगुराँस]] | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १५,३२९ || ९०.२७|| ९ || [http://laliguransmun.gov.np/en] |- bgcolor="Moccasin" | | [[मादी नगरपालिका|मादी]] | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]|| १३,२७३ || ११०.१|| ९ || [http://www.madimun.gov.np/en] |- bgcolor="MistyRose" | | [[त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका|त्रिपुरासुन्दरी]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| १२,२३३ || ३९३.५४|| ११ || [http://www.tripurasundarimunDolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103030626/https://tripurasundarimundolpa.gov.np/ |date=2024-11-03 }} |- bgcolor="MistyRose" | | [[ठुलिभेरी नगरपालिका|ठुलिभेरी]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]|| ९,८६१ || ४२१.३४|| ११ || [http://www.thulibherimun.gov.np]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका नगरपालिकाहरू]] **{{C|नेपालका नगरपालिकाहरू|नेपालका नगरपालिकाहरूका विषयहरू}} * [[नेपालका गाउँपालिकाहरू]] — ''हालका गाउँपालिकाहरू + स्थानीय सरकारको उपविभाजन''। ** {{C|नेपालका गाउँपालिकाहरू|नेपालका गाउँपालिकाहरूका विषयहरू}} * [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति (गाविस)]] — ''स्थानीय सरकारको उपविभाजन (२०४८-२०७३)''। ** [[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] — ''(२०४८-२०७३)''। * {{C|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20130927102414/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग:जनगणना २०६८− गाविस-गाउँ विकास समिति/नगरपालिका-नगरहरूको जनसङ्ख्या र आवासको अन्तिम परिणाम] — ''तालिका २ (पृष्ठ ८)''। *[http://ekendraonline.com/nepal/cost-living-index-nepal/ नेपालमा जीवनयापन को लागत सूचकाङ्क – नेपाली नागरिकको आर्थिक शक्तिको तथ्याङ्क र ग्राफ] {{commons category|Cities in Nepal}} {{नेपाल विषय}} {{नेपालका ठूला सहरहरू}} [[श्रेणी:नेपालका सहरहरू| ०१]] [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू| ०१]] [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय सरकार|सहरहरू]] ikipi9ft5swqubawchmuyd30xg0kwvy 0 70703 1362519 1213817 2026-06-20T09:06:32Z Bishaldev100 28807 1362519 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name=ह्वाइट हाउस |image=चित्र:White House north and south sides.jpg |image_size = 325px |caption=ह्वाइट हाउसको विभिन्न भागबाट लिइएको दृश्य |map_type=United States Washington, D.C. central |map_caption=वासिङ्टन, डी.सी.मा रहेको व्हाइट हाउस |latd=38.8977 |latNS=N |longd=77.0365 |longEW=W |coordinates_display = inline,title |coordinates_format=dms |iso_region=US-DC |location= १६०० [[पेन्सिलभेनिया एभेन्यु]]<br /> [[वासिङ्टन, डी.सी.]] अमेरिका |current_tenants=[[बाराक ओबामा]], अमेरिकाको राष्ट्रपति तथा उनका परिवार |architect=[[जेम्स होबन]] |floor_area=<!-- {{convert|55000|sqft|abbr=on}} --> |start_date={{Start date|1792|10|13}} || completion_date = {{Start date|1800|11|1}}<ref>http://www.history.com/this-day-in-history/john-adams-moves-into-white-house</ref> |structural_system= |style=शास्त्रीय |size= }} '''ह्वाइट हाउस''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: White House) (शाब्दिक अनुवाद: सेतो घर) [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को आधिकारिक निवास तथा मुख्य कार्यस्थल हो। यो भवन १६०० [[पेन्सिलभेनिया एभेन्यु]], [[वासिङ्टन, डी.सी.]]मा अवस्थित छ। सन् १८०० मा [[जोन एडम्स]] पछि यो प्रत्येक [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]]को आधिकारिक निवासस्थान हो। == निर्माण == ह्वाइट हाउसको निर्माण १७९२ अक्टोबर १३ मा कोनेस्टोन बिछ्याएर मध्याह्न सुरु भयो<ref>The White House. By: Oxford, Edward, American History Illustrated, 00028770, Sep/Oct92, Vol. 27, Issue 4. Accessed 22 May 2022.</ref> घरको मुख्य निवास र जग धेरै हदसम्म दास र स्वतन्त्र अफ्रिकी-अमेरिकी मजदुरहरू, र रोजगारीमा रहेका युरोपेलीहरूद्वारा निर्माण गरिएको थियो। घरमा अन्य धेरै कामहरू आप्रवासीहरूले गरेका थिए, जसमध्ये धेरैले अझै नागरिकता प्राप्त गरेका थिएनन्, जसमा स्कटिश आप्रवासीहरूले{{ref|whha overview}} निर्माण गरेका बलौटे ढुङ्गाका पर्खालहरू, उच्च-राहत गुलाब, र उत्तरी प्रवेशद्वार माथि मालाको सजावट र माछाहरू समावेश छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:राष्ट्रपति भवनहरू]] 71vha58cxq3jjxxhfs2l3dbhij4w8ut 0 70742 1362414 1167160 2026-06-20T00:51:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362414 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[सहर]] | name = माले <br>Malé | native_name = މާލެ | native_name_lang = dv | image_skyline = Male-total.jpg | imagesize = 270px | image_caption = चराको आँखाले हेर्दा केन्द्रीय मालेको दृश्य | image_alt = Bird's-eye view of Malé island as seen from southwest | pushpin_map = Maldives | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = 150 | pushpin_map_caption = मालेको स्थान माल्दिभ्समा | pushpin_map_alt = | pushpin_label_position = | latd = 04 | latm = 10 | lats = 31 | latNS = N | longd = 073 | longm = 30 | longs = 32 | longEW = E | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[माल्दिभ्स]] | subdivision_type1 = भौगोलिक एटोल | subdivision_name1 = [[काफु एटोल|उत्तर माले एटोल]] | leader_title = [[माल्दिभ्सको प्रसासनिक विभाजन|परिषद]] | leader_name = माले सहर परिषद | leader_title1 = मेयर | leader_name1 = मोहम्मद सिहब | leader_party1 = यमडिपी | area_total_km2 = 5.8 | length_km = | width_km = | elevation_m = 2.4 | population_total = 153379 | population_density_km2 = auto | population_as_of = २०१४ | population_footnotes = <ref name="population-census2014"/> | postal_code_type = निरुपति पत्र | postal_code = T | area_code = ३३१, ३३२, ३३३, ३३४ | area_code_type = क्षेत्र कोड | iso_code = एमवी-एमएलइ | utc_offset = +०५:०० | timezone = {{abbr|यमभिटी|माल्दिभ्स समय}} | website = {{URL|www.malecity.gov.mv/en/|मालेसिटी.गव.एमवी}} }} '''माले''' ({{IPAc-en|ˈ|m|ɑː|l|.|eɪ}}, {{IPA-all|ˈmɑːlɛ|स्थानीय}} {{lang-dv|މާލެ}}) [[माल्दिभ्स|गणतन्त्र माल्दिभ्स]]को [[राजधानी]] र सबैभन्दा ठुलो सहर हो । यस स्थानको जनसङ्ख्या १,५३,३७९ र <ref name="population-census2014">{{Cite web|title = Preliminary Results of Census 2014 - Population, Sex Ratio and Annual Population Growth by Male', 2006 & 2014|url = http://www.statisticsmaldives.gov.mv/preliminary%20results.pdf|website = Statistics Maldives|accessdate = 2015-05-23|publisher = National Bureau of Statistics}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ५.८{{Nbsp}}किमी^२ क्षेत्रफल छ । यो सहर विश्वक सबैभन्दा बढी जनघनत्व भएको सहरहरूको सूचीमध्ये एक हो ।<ref>{{Cite web|title = Population explosion; a major environmental issue in Male’|url = http://ecocare.mv/population-explosion-a-major-environmental-issue-in-male%E2%80%99/|website = ECOCARE Maldives|accessdate = 2015-05-23|archiveurl = http://web.archive.org/web/20120303135551/http://ecocare.mv/population-explosion-a-major-environmental-issue-in-male%E2%80%99/|archivedate = 2012-03-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303135551/http://ecocare.mv/population-explosion-a-major-environmental-issue-in-male%E2%80%99/ |date=2012-03-03 }}</ref> भौगोलिक रूपमा यो सहर उत्तर मालेको दक्षिणी कुनामा अवस्थित छ ।<ref>{{Cite web|title = Silver Marlin, Maldives - About Maldives|url = http://www.silvermarlin.mv/about-maldives.html|website = www.silvermarlin.mv|accessdate = 2015-05-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910160852/http://www.silvermarlin.mv/about-maldives.html |date=2015-09-10 }}</ref> प्रसासनिक रूपमा यस सहरमा केन्द्रीय टापु, एक टापु विमानस्थल र दुई अन्य टापुको अधिकार माले सहर परिषदसँग छ । ==इतिहास== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Malé|माले}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} [[श्रेणी:एसियाका सहरहरू]] [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:माल्दिभ्सका सहरहरू]] [[श्रेणी:माल्दिभ्स]] qk0ezg4jc9m058w5g2dkge79i0a9q4m 0 77797 1362457 1168157 2026-06-20T04:34:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362457 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = लोस ग्लासिआरेस राष्ट्रिय निकुञ्ज | alt_name = Parque Nacional Los Glaciares | iucn_category = II | photo = Walkways close to Perito Moreno Glacier.jpg | photo_alt = पेरिटो मोरेनो | photo_caption = पोरेटो मेरिनो | photo_width = 280 | location = [[सान्ता क्रुज प्रान्त (अर्जेन्टिना)|सान्ता क्रुज प्रान्त]], [[अर्जेन्टिना]] | nearest_city = एल कालाफेट | map = Argentina | map_alt = Location within Argentina | map_caption = अर्जेन्टिनामा रहेको निकुञ्ज क्षेत्र | map_width = 120 | relief = yes | lat_d = 50 | lat_m = 0 | lat_s = 0 | lat_NS = S | long_d = 73 | long_m = 14 | long_s = 58 | long_EW = W | area = {{convert|726927|ha|km2 sqmi|abbr=on}} | established = {{start date|1937|5|11}}<ref name=decree1>{{cite Argentine law|d=105433/1937|date=28 de mayo de 1937|bo=12862|p=6645|pdate=11 de mayo de 1937}}</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = पार्क्स | embedded1 = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = लोस ग्लासिआरेस | designation1_type = प्राकृतिक | designation1_criteria = vii, viii | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/145 १४५] | designation1_date = १९८१ {{small|(५औं [[विश्व सम्पदा समिति|शत्र]])}} | designation1_free1name = राष्ट्र दल | designation1_free1value = {{ARG}} | designation1_free2name = क्षेत्र | designation1_free2value = [[अमेरिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन]] }} }} '''लोस ग्लासिआरेस राष्ट्रिय निकुञ्ज''' अर्जेन्टिनामा रहेको राष्ट्रिय निकुञ्ज हो । यो निकुञ्जले ७२६९.२७ वर्गकिमि क्षेत्रफल ओगटेको छ । यो अर्जेन्टिनाको दोश्रो ठुलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो ।<ref name=whs>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/145|title=Los Glaciares National Park|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref name=Park>[http://www.losglaciares.com/en/parque/ Los Glaciares National Park website]</ref> ==इतिहास== ==चित्रदीर्घा== <center> <gallery> File:SantaCruz-LosGlaciares-P2150249b.jpg Image:Iceberg Argentino lake.jpg Image:SantaCruz-CerroTorre-FitzRoyP2140126b-closeup.jpg Image:SantaCruz-Spegazzini-CaidaAnimation.gif Image:Lago Argentina from space.jpg </gallery> </center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Los Glaciares National Park|लोस ग्लासिआरेस राष्ट्रिय निकुञ्ज}} *{{official website|http://www.losglaciares.com/}} :*[http://www.losglaciares.com/en/mapas/jpg/003.html Map of the Park] *[http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/glaciare.html WCMC World Heritage]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220131040/http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/glaciare.html |date=2007-02-20 }} (English) *[http://www.britannica.com/eb/article-9048996/Los-Glaciares-National-Park Encyclopaedia Britannica, Los Glaciares National Park] (English) *[http://www.moon.com/planner/argentina/mustsee/pn_glaciares.html Parque Nacional Los Glaciare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204145108/http://www.moon.com/planner/argentina/mustsee/pn_glaciares.html |date=2008-12-04 }} (English) [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] 00c00xjr48rt4i4gbn1p0jqrfivux55 0 77803 1362361 1332403 2026-06-19T19:31:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362361 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = पत्तादकल | Image = [[File:Virupaksha temple at Pattadakal.jpg|300px]] | State Party = {{flag|भारत}} | Type = सांस्कृतिक | Criteria = (iii), (iv) | ID = ११३ | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = १९८७ | Session = १५ औँ |latd = 16.019167 |longd = 75.881944 | Link = }} {{Infobox Indian Jurisdictions |type = town |native_name = <small>किसुवोलाल ([[कन्नड (स्पष्टता)|कन्नड़]]:ಕಿಸುವೊಲಾಲ್)</small><ref name="टूर"/> |other_name = पत्तदकल <small>(ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು)</small> |district = बागलकोट |state_name = कर्नाटक |nearest_city = [[बादामी]] |parliament_const = |assembly_const = |civic_agency = |latd = 16.019167 |longd = 75.881944 |locator_position = right |area_total = 14.56 |area_magnitude = |altitude = 593 |population_total =146808 |population_as_of = 1981 |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = |postal_code = |vehicle_code_range = |climate= |temp_summer = 41 |temp_winter = 16 |precip = 51.3 |website= www.pattadakal.com |skyline = Group_of_monuments_At_Pattadakal.jpg |skyline_caption = पत्तदकलमा स्मारक परिसर }} '''पत्तदकल''' ([[कन्नड भाषा|कन्नड]] - ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು) [[भारत]]को [[कर्नाटक]] राज्यमा एक गाउँ हो जुन [[भारतीय स्थापत्यकला]]को वेसर शैलीको आरम्भिक प्रयोग वा स्मारक समूहहरूमा प्रसिद्ध रहेको छ । यो मन्दिर आठौँ शताब्दीमा बनाइएको थियो । यहाँ भारतीय स्थापत् (दक्षिण भारतीय) तथा भारतीय स्थापत्यकला (उत्तर भारतीय या आर्य) दुइटै शैलिको मन्दिर हो । पत्तदकल दक्षिण भारत को चालुक्य वंशको राजधानी [[बादामी]] से २२ कि॰मी॰को दूरीमा अवस्थित छ । चालुक्य वंशका राजाहरूले सातौ शताब्दी र आठौ शताब्दीमा यहाँ धेरै मन्दैरको स्थापना गरिएका थिए । अहिलेको स्थापत्यकलाको विद्यालय मानिएको थियो, बादामीको महाविद्यालय पनि पत्तदकलको विश्वविद्यालय भनिने गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2201/stories/20050114000106500.htm |title=द चालुक्यन मैग्नीफीशियेंस |publisher= |accessmonthday=[[५ मार्च]] |accessyear=[[२००९]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080717210433/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2201/stories/20050114000106500.htm |date=2008-07-17 }}</ref> ==इतिहास == ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ==बाह्यलिङ्कहरू== * [http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/pattadakal/map.html पत्तदकल का ३६०° विहंगम दृश्य]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224234604/http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/pattadakal/map.html |date=2012-02-24 }} वर्ल्ड हैरिटेज टूअरमा * [http://www.iloveindia.com/indian-monuments/pattadakal-temple.html पत्तदकल मन्दिर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323235505/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/pattadakal-temple.html |date=2008-03-23 }} * [http://www.indoarch.org/intro_arch.php भारतीय उपमहाद्वीपमा स्थापत्यकला ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106230700/http://www.indoarch.org/intro_arch.php |date=2006-11-06 }} * [http://www.indiamonuments.org पत्तदकल एवं दक्खिनमा अन्य स्थलहरूको छायाचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406144805/http://www.indiamonuments.org/ |date=2019-04-06 }} * [http://www.twip.org/photos-of-the-world---pattadakal-mallikarjuna-temple-hi-7137-1.html पत्तदकलको चित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013555/http://www.twip.org/photos-of-the-world---pattadakal-mallikarjuna-temple-hi-7137-1.html |date=2016-03-05 }} * [http://www.pattadakal.com पत्तदकल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221120139/http://pattadakal.com/ |date=2009-02-21 }} जालस्थल * [http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal.asp भारतीय पुरातात्त्विक सर्वेक्षण विभाग]को जालस्थलमा पत्तदकल * [http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal_images.asp भारतीय पुरातात्त्विक सर्वेक्षण विभाग]को जालस्थलमा [[श्रेणी:भारतका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय कला]] [[श्रेणी:भारतीय चित्रकला]] [[श्रेणी:भारतीय वास्तुकला]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] oh3vbigg6uaihxxnlzuwppehmg4oqdv 0 78993 1362395 1356153 2026-06-19T22:38:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362395 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ब्रक लेज्नर | birthname = ब्रक लेज्नर | image = Brock Lesnar in March 2015.jpg | image_size = 220px | caption = लेज्नर मार्च २०१५मा | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|१९७७|७|१२}} | birth_place = वेबस्टर, दक्षिण डाकोटा, अमेरिका | residence = रेजिना, क्यानाडा | occupation = रेस्लर, [[मिश्रित मार्सल आर्ट्स|मिश्रित मार्सल कलाकार]] | years_active = २०००-२००७; २०१२–2026 (रेस्लर)<br>२००६–२०११ ([[मिश्रित मार्सल आर्ट्स|मिश्रित मार्सल आर्ट]]) | spouse = [[:en:Sable (wrestler)|सेबल]] (मे ६, २००६-अहिलेसम्म) | children = ४ | module = {{Infobox professional wrestler|child=yes | names = '''ब्रक लेज्नर''' | height = {{height|ft=६|in=३}} | weight = {{convert|२८६|lb|kg|abbr=on}} | billed = मिनापोलिस | trainer =नाईटमेयर डेनि डेभिस<ref name="Cagematch">{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=669&gimmick=Brock+Lesnar|title=Brock Lesnar|publisher=Cagematch.net|accessdate=March 27, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019184743/https://www.cagematch.net//?id=2&nr=669&gimmick=Brock+Lesnar |date=October 19, 2020 }}</ref><br>डिन मनेन्को<ref name="Cagematch"/><br>डग बसाम<ref name="Cagematch"/><br>ब्रड रिनगन्स<ref name="Cagematch"/><br>कर्ट हेनिग<ref name="Cagematch"/> | debut = अक्टोबर २००० | retired = }} }} '''ब्रक एडवर्ड लेज्नर'''<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm1137025/bio |title=Biography for Brock Lesnar|publisher=IMDB.com|accessdate=मार्च २३, २००९}}</ref> ({{IPA-en|ˈlɛznər|उच्चारण}}; जन्म १९७७ जुलाई १२) एक अमेरिकी प्रो रेस्लर <ref name="411mania.com">{{cite web |url=http://www.411mania.com/MMA/news/61900/UFC-signs-former-WWE-star-Brock-Lesnar.htm |title=UFC signs former WWE star Brock Lesnar |publisher=411mania.com |accessdate=अक्टोबर २०, २००७}}</ref> र मिश्रित मार्शल आर्ट खेलाडी हुन । उनले युयफसी [[:en:Heavyweight (MMA)|ह्याविवेट]] च्याम्पियनशिप तथा डब्ल्यू डब्ल्यू ई वर्ल्ड ह्याविवेट च्याम्पिनशिप को उपाधी जितेका छन् । सबैभन्दा कम उमेरमा डब्ल्यु डल्ब्ल्यु इ वर्ल्ड ह्यविवेट च्याम्पियन को उपाधी पाएका ब्रक सबैभन्दा बढि पैसा तिरिएका रेसलर पनि हुन्। ऊनी हाल डब्लु डब्लु इ र(RAW) मा कार्यरत छन् । <ref>{{cite web |url=http://www.sherdog.com/news/articles/2/Sherdog-Official-Mixed-Martial-Arts-Rankings-27767 |title=Sherdog Official Mixed Martial Arts Rankings: Heavyweight|accessdate=2010-10-27|publisher=SHERDOG.com|date=2010-10-27}}</ref> ==Football पेशा== {{Infobox football biography | playername = ब्रक लेज्नर | image = | caption = | fullname = ब्रक एडवर्ड लेज्नर | dateofbirth = {{Birth date and age|1977|07|12}} | cityofbirth = वेबस्टर, दक्षिण डाकोटा | countryofbirth = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | height = ६ फिट २ इन्च | weight = १२९ किलो | position = रक्षापंक्ति | highschool = | currentclub = | clubnumber = ६९ | youthyears1 = २००४ | youthyears2 = | youthclubs1 = मिनेसोटा वाईकिंग्स | youthclubs2 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = | caps2 = | goals2 = | nationalyears1 = | nationalyears2 = | nationalyears3 = | nationalteam1 = | nationalteam2 = | nationalteam3 = | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | nationalcaps2 = | nationalgoals2 = | nationalcaps3 = | nationalgoals3 = | medaltemplates = | pcupdate = | ntupdate = }} ==मिश्रित मार्सल आर्ट्स पेशा== {{Infobox martial artist | name = ब्रक लेज्नर | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = ब्रक एडवर्ड लेज्नर | birth_date = {{Birth date and age|1977|07|12}}<ref name="SLAM!">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/lesnar.html|title=Brock Lesnar profile|work=SLAM! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|accessdate=April 13, 2007}}</ref> | birth_place = वेवस्टर, दक्षिण डाकोटा<ref name="SLAM!" /> | other_names = | residence = एलेक्जेन्ड्रिया, मिनेसोटा | nationality = अमेरिकी<ref name="SLAM!" /> | height = {{height|ft=6|in=3}}<ref name=UFCprofile>{{cite web|title=Brock Lesnar|url=http://www.ufc.com/fighter/Brock-Lesnar|work=Official UFC Fighter Profiles|publisher=[[UFC]]|accessdate=March 7, 2012}}</ref> | weight_lb = २६६ | weight_class = [[ह्याविवेट (एमएमए)|ह्याविवेट]] | reach_in = ८१ | style = [[कुस्ती]] | stance = अर्थोडक्स | fighting_out_of = एलेक्जेन्ड्रिया, मिनेसोटा | team = डेथक्लच जिम | trainer = मुख्य प्रशिक्षक: मार्टी मोर्गेन <ref>{{cite web |last=Wetzel |first=Dan |url=http://sports.yahoo.com/mma/news;_ylt=ArGvbAykYTgiXrh_Sj9_BFE9Eo14?slug=dw-lesnar100709&prov=yhoo&type=lgns |title=Enigmatic Lesnar defies definition |work=sports.yahoo.com |date=October 8, 2009 |accessdate=October 8, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113093230/http://sports.yahoo.com/mma/news |date=January 13, 2011 }}</ref> <br /> मिश्रित मार्सल आर्ट गूरु: ग्रेग नेल्सन<br /> मिश्रित मार्सल आर्ट: एरिक पाउलसन<ref>{{cite news|url=http://chicagosmma.com/2010/10/erik-paulson-brock-lesnar-will-be-150-ready-for-cain-velasquez/|title=ERIK PAULSON: BROCK LESNAR WILL BE 150% READY FOR CAIN VELASQUEZ |work=ChicagosMMA.com|date=October 10, 2010|accessdate=October 14, 2010}}</ref><br />मुक्केबाजी: पिटर वेल्क<ref>{{cite news|last=Gross|first=Josh|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2010/writers/josh_gross/07/02/lesnar.carwin/index.html|title=No bout bigger than Lesnar-Carwin|work=Sports Illustrated|date=July 2, 2010|accessdate=July 3, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624132303/http://sportsillustrated.cnn.com/2010/writers/josh_gross/07/02/lesnar.carwin/index.html |date=June 24, 2011 }}</ref><br />जि-जुत्सु: रोड्रिको मेडिरोस<ref>{{cite web|last=Ozório|first=Carlos|url=http://www.graciemag.com/en/2010/07/comprido-and-his-work-with-brock-“ill-bet-my-job-on-him”/|title=Comprido and his work with Brock: "I'll bet my job on him!"|work=graciemag.com|date=July 6, 2010|accessdate=July 6, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709023940/http://www.graciemag.com/en/2010/07/comprido-and-his-work-with-brock-%E2%80%9Cill-bet-my-job-on-him%E2%80%9D/ |date=July 9, 2010 }}</ref> | rank = | wrestling = एन. सि. ए. ए. (NCAA) डिविजन, कोलीजिएट र्रेसलिंग | years_active = २००७–२०११ ([[मिश्रित मार्सल आर्ट्स|एमएमए]]) | mma_win = 5 | mma_kowin = 2 | mma_subwin = 2 | mma_decwin = 1 | mma_loss = 3 | mma_koloss = 2 | mma_subloss = 1 | mma_decloss = | mma_draw = | mma_nc = 1 | occupation = | university = मिनेशोटा विश्वविद्यालय | spouse = शेवल | students = | club = | school = | url = | boxrec = | sherdog = 17522 | footnotes = | updated = {{Start date|2011|09|05}} }} ===हिरोज (२००७)=== अप्रिल २९, सन् २००६ मा "के - वन वर्ल्ड प्रिक्स २००६" को अन्तिम खेल पछि लस भेगस मा ब्रक लेज्नर ले "हिरोज मिक्स्ड मार्सल आर्ट्स लिग" मा प्रतिस्पर्धा गर्ने घोषणा गरे । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Brock Lesnar|ब्रक लेज्नर}} [[श्रेणी:अमेरिकी पुरुष व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] r9n9sbfv9mek46jjlyoo8mpkq89n2s7 0 79413 1362535 1169596 2026-06-20T09:57:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362535 wikitext text/x-wiki [[मिश्रित मार्सल आर्ट्स]] को '''ह्याविवेट''' बिभाजनमा प्राय {{convert|205|and|265|lb|kg|abbr=on}} को बिचमा शारीरिक तौल भएका खेलाडीहरु पर्दछन् । [[:en:Sengoku (MMA)|एसआरसि]]को ह्याविवेट बिभाजनमा पहिले २०६ पाउन्ड र त्योभन्दा बढी तौल भएका खेलाडीहरु पर्दथे तर पछि गएर त्यो {{convert|206|-|265|lb|kg|abbr=on}} सम्म निर्धारित गरियो ।<ref>{{cite web |url= http://mmajunkie.com/news/19071/world-victory-road-announces-sengoku-weight-classes-to-adhere-to-unified-rules.mma |title= World Victory Road announces Sengoku weight classes to adhere to unified rules |work= mmajunkie.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016034402/http://mmajunkie.com/news/19071/world-victory-road-announces-sengoku-weight-classes-to-adhere-to-unified-rules.mma |date=2012-10-16 }}</ref> [[:en:Nevada State Athletic Commission|नेवाडा स्टेट एथलेटिक कमिसन]]<ref>{{cite web |url=http://www.leg.state.nv.us/NAC/NAC-467.html#NAC467Sec7956 |title= Nevada Revised Statutes: Chapter 467 - Unarmed Combat |accessdate=2007-02-20 |website=http://www.leg.state.nv.us}}</ref> र [[:en:Association of Boxing Commissions|एसोसिएसन अफ बोक्सिंग कमिसन]]<ref>{{cite web |url=http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |title=Unified Rules of MMA |publisher=[[Association of Boxing Commissions]] |accessdate=2012-07-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705135723/http://www.abcboxing.com/unified_mma_rules.html |date=2012-07-05 }}</ref> द्वारा निश्चित गरिएको ह्याविवेटको माथिल्लो तौल सीमा {{convert|265|lb|kg|abbr=on}} रहेको छ । ==पेशागत विजेताहरु== यो तालिका सधैं ताजा नहुन सक्छ । यसलाई अन्तिम पल्ट १५ अगस्त २०१५ मा ताजा बनाईएको थियो । {| class="wikitable" !सङ्गठन !जितेको !विजेता !अकर्न !रक्षा गरेको (x पल्ट) |- |[[अल्टिमेट फाइटिङ च्याम्पियनसिप|यू. एफ. सि.]] |जून १३, २०१५ |{{flagicon|BRA}} [[:en:Fabrício Werdum|फ्याब्रिसीयो वर्डम]] |२०-५(६ नक आउट १० आज्ञाकारिता द्वारा) |0 |- |[[:en:Bellator MMA|वेलेटर एमएमए]] |नोवेम्वर १५, २०१३ |{{flagicon|RUS}} [[:en:Vitaly Minakov|भिटाली मिनाकोव]] |१४-० (८ नक आउट ४ आज्ञाकारिता द्वारा) |१ |- |[[:en:World Series of Fighting|डब्ल्यू. एस. ओ. एफ.]] |जुन ५, २०१६ |{{flagicon|BUL}} [[:en:Blagoi Ivanov|व्यानभ]] |१२-१ (४ नकआउट ६ आज्ञाकारिता द्वारा) |0 |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} [[श्रेणी:मिश्रित मार्सल आर्ट्स]] lncoz18y8rrpqztplnwdjjb1m3dyd6x 0 80105 1362484 1269737 2026-06-20T07:15:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362484 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = [[फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर]] उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार | description = नयाँ महिला कलाकारद्वारा उत्कृष्ट अभिनय | image = Alizeh Agnihotri snapped at Zee Cine Awards 2024 (cropped).jpg | caption = सन् २०२४ पुरस्कारवाहक: [[अलिजेह अग्निहोत्री]] | presenter = ''[[फिल्मफेयर]]'' | country = भारत | year = [[जुही चावला]]<br />'[[कयामत से कयामत तक]]' ([[३४औँ फिल्मफेयर पुरस्कार|सन् १९८९]]) | holder = [[अलिजेह अग्निहोत्री]]<br />'[[फरे]]' ([[६९औँ फिल्मफेयर पुरस्कार|२०२४]]) | website = [http://filmfareawards.indiatimes.com/ फिल्मफेयर पुरस्कार] }} '''फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार''' [[फिल्मफेयर]]द्वारा वार्षिक रूपमा दिइने गरिएको छ। [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र]]मा नयाँ महिला कलाकारद्वारा गरिएको उत्कृष्ट अभिनयलाई यो पुरस्कारद्वारा सम्मानित गरिन्छ। सन् १९८९ मा यस पुरस्कारको नाम '''फिल्मफेयर लक्स न्यू फेस अफ द इअर पुरस्कार''' राखिएको थियो। [[तबु (अभिनेत्री)|तबु]]लाई सन् १९९५ मा ''उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकार''को रूपमा विशेष पुरस्कार दिइएको थियो। सन् १९९९ मा यो पुरस्कार [[प्रीति जिन्टा]]लाई दिइएपछि यसको नाम परिवर्तन गरी ''फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार'' राखिएको हो। पहिलो पटक यो पुरस्कार प्राप्त गर्ने महिला कलाकार [[नन्दिता दास]] भएकी थिइन्। पछिल्लो पटक यो शीर्षक [[अलिजेह अग्निहोत्री]]ले प्राप्त गरिन्।<ref name="TOI: 60th Britannia Filmfare Awards 2014">{{cite news|first=TOI|title=60th Britannia Filmfare Awards 2014: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/60th-Britannia-Filmfare-Awards-2014-Complete-list-of-winners/articleshow/46080277.cms|accessdate=1 February 2015|date=February 1, 2015}}</ref> == विजेता र अन्य उम्मेदवार == {| class="wikitable" |+तालिका कुञ्जी ! scope="row" style="background:#FAEB86; height:20px; width:20px" |† |विजेतालाई जनाउँछ |- ! scope="row" style="background:#FAEB86; height:20px; width:20px" |‡ |यो प्रदर्शन [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]को लागि पनि मनोनित भएको सङ्केत गर्दछ। |} === सन् १९८० दशक === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:3%; text-align:center;" |वर्ष ! scope="col" style="width:3%; text-align:center;" |विजेताको तस्बिर ! scope="col" style="width:15%;text-align:center;" |अभिनेत्री ! scope="col" style="width:15%;text-align:center;" |भूमिका ! scope="col" style="width:15%;text-align:center;" |चलचित्र |- ! rowspan="2" scope="row" style="text-align:center" |सन् १९८९{{efn|Awarded as "Lux New Face of the Year"|name=distinction}} <small>[[३४औँ फिल्मफेयर पुरस्कार|(३४औँ)]] </small> | rowspan="2" |{{border|[[File:Juhi Chawla.jpg|95px|centre]]|width=2px|style=solid|color=gold}} | style="background:#FAEB86;" |'''{{sort|जुही|[[जुही चावला]]}}''' ‡ | style="background:#FAEB86;" |'''{{sort|रश्मी|रश्मी राजपुत}}''' | style="background:#FAEB86;" |'''''[[कयामत से कयामत तक]]''''' |- | colspan="3" style="text-align:center" |अन्य उम्मेदवार थिइनन् |} ==टिप्पणीहरू== {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf फिल्मफेयर नामाङ्कन र विजेताहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }} * [http://filmfareawards.indiatimes.com/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ |date=2012-02-04 }} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कारहरू]] gxk74or23f4btn44lwtqtvro4xe1b3q 0 80169 1362431 1177763 2026-06-20T02:11:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362431 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Yeh Jawani Hai Deewani Movie Poster.jpg | name = ये जवानी है दीवानी | director = [[अयान मुखर्जी]] | producer = [[हिरू यश जोहर]]<br>[[करण जोहर]] | co-producer = [[अपूर्वा मेहता]] | story = अयान मुखर्जी | screenplay = अयान मुखर्जी | starring = [[रणवीर कपुर]]<br>[[दीपिका पादुकोण]]<br>[[आदित्य रोय कपुर]]<br>[[कल्की केकलाँ]]<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308|title=Worldwide TOP TEN 2013|accessdate=18 December 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219005059/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308 |date=19 December 2013 }}</ref><ref name=WorldwideGross>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1131126/jsp/t2/story_17611210.jsp | title=BO Bosses of 2013 | newspaper=The Telegraph | location=Calcutta | date=November 2013 | accessdate=1 August 2014}}</ref> | music = [[प्रीतम]] | cinematography = [[बी मनिकन्दन]] | choreographer = [[रेमो डी सुजा]]<br>[[फराह खान]] | editing = [[अकिव अली]] | released = {{Film date|2013|05|31}} | runtime = १६१ मिनट<ref name=Runtime>{{cite web|title=''ए जवनी हे दीवानी'' (PG)|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Yeh-Jawaani-Hai-Deewani/movie-review/20328698.cms|accessdate=१ जुन २०१३|language=अङ्ग्रेजी|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]}}</ref> | country = भारत | language = हिन्दी | budget = {{INRConvert|55|c}} | gross = {{INRConvert|310|c}} (खुद) }} '''ये जवानी है दीवानी''' सन् २०१३ मा प्रदर्शित [[बलिउड]]को हास्यप्रधान र युवा रोजाईको चलचित्र हो जसको निर्माता [[करण जोहर]] हुन् र निर्देशक [[अयान मुखर्जी]] हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.filmz24.com/hindi/yeh-jawaani-hai-deewani-2013-hindi-movie-info-cast/|title=Yeh Jawaani Hai Deewani Movie Info, Cast, Release Date|publisher=filmz24.com|accessdate=12 February 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130324051712/http://www.filmz24.com/hindi/yeh-jawaani-hai-deewani-2013-hindi-movie-info-cast/ |date=24 March 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reviewer.in/movie/show/684/|title=Ranbir and Deepika back together in Yeh Jawaani Hai Deewani|publisher=reviewer.in|accessdate=26 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921184458/http://www.reviewer.in/movie/show/684 |date=21 September 2013 }}</ref> यस चलचित्रमा मुख्य भूमिकामा [[रणवीर कपुर]] र [[दीपिका पादुकोण]] छन् ।<ref name=bollywoodhungama>{{cite web|title=Ranbir and Deepika to star in Ayan Mukerji's Yeh Jawani Hai Deewani|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1363965/Ranbir+and+Deepika+to+star+in+Ayan+Mukerji%27s+Yeh+Jawani+Hai+Deewani|work=Bollywood Hungama News Network|publisher=bollywoodhungama.com|accessdate=30 December 2011}}</ref> सन् २००८ को चलचित्र [[बचना ए हसिनो]] पछि यी दुवैको दोस्रो जोडी चलचित्र हो। [[आदित्य रोय कपुर]] र [[कल्की केकलाँ]] सहकलाकार हुन्।<ref>{{cite web|title=Aditya Roy Kapur and Kalki join cast of Yeh Jawani Hai Deewani |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1421422|accessdate=17 April 2012}}</ref> [[माधुरी दीक्षित]] यस चलचित्रको एक गीत ''घाघरा'' मा नृत्य गरेकी छिन्। पहिले यो चलचित्रलाई मार्च २०१३ मा प्रदर्शित गर्ने तय गरिए पनि पछि ३१ मे २०१३ मा प्रदर्शित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=Yeh Jawaani Hai Deewaani on 31st May 2013|url=http://boxofficeindia.com/npages.php?page=shownews&articleid=5035&nCat=|publisher=Box Office India|accessdate=30 October 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102182320/http://www.boxofficeindia.com/npages.php?page=shownews&articleid=5035&nCat= |date=2 November 2012 }}</ref> यो चलचित्रले बक्स अफिसको सबै कीर्तिमान तोड्दै [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाई गर्ने बलिउड चलचित्र]]मा ११औँ स्थान बनाउन सफल भएको थियो।<ref name="WorldwideGross">{{cite web|title=Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide in Ten Days |url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat=|accessdate=19 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5821&nCat= |title=ACTUAL ARTICLE TITLE BELONGS HERE! |work=Box Office India |accessdate=22 August 2013}}</ref> ==विषयवस्तु र कथा== ==पात्रहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Yeh Jawaani Hai Deewani|ये जवानी है दीवानी}} * {{Official website|http://www.dharma-production.com/movies/yeh-jawaani-hai-deewani/4#}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१३ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू]] {{stub}} b3dqu17r3b8ta38k3bbz149zcc4yiqt 0 80181 1362492 1322932 2026-06-20T07:54:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = साहरुख खान<br>Shah Rukh Khan | image = Shah Rukh Khan graces the launch of the new Santro.jpg | caption = सन् २०१८ मा [[हुन्डई मोटर कम्पनी|हुन्डई]]को लागि एक कार्यक्रममा खान | birth_name = साहरुख खान | birth_date = {{birth date and age|1965|11|2|df=yes}}<ref name="time" /> | birth_place = [[नयाँ दिल्ली]], भारत{{sfn|Chopra|2007||loc= p. 27|ps=: "born on 2 November 1965 at Talwar Nursing Home, in New Delhi"}} | alma_mater = [[हन्सराज कलेज]]<ref>{{cite news|title=SRK finally receives graduation degree from Hansraj College after 28 years |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-receives-graduation-degree-after-28-years/ |date=17 February 2016 |accessdate=17 February 2016 |work=The Indian Express |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160217094401/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-receives-graduation-degree-after-28-years/ |archivedate=17 February 2016 |df= }}</ref> | occupation = {{hlist|अभिनेता|चलचित्र निर्माता|टेलिभिजन व्यक्तित्व|व्यवसायी}} | years_active = सन् १९८८–वर्तमान | net_worth = $६०० मिलियन (सन् २०२०)<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/photos/entertainment/meet-the-worlds-richest-movie-star-an-indian-shah-rukh-khan-1.1578313981556?slide=1|first=Shreya|last=Bhatia|title=Meet the world's richest movie star, an Indian: Shah Rukh Khan|date=January 6, 2020|website=[[Gulf News]]|access-date=15 March 2020|archive-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428102618/https://gulfnews.com/photos/entertainment/meet-the-worlds-richest-movie-star-an-indian-shah-rukh-khan-1.1578313981556?slide=1|url-status=live}}</ref> | spouse = {{marriage|[[गौरी खान|गौरी चिब्बर]]|1991}} | children = ३ | works = [[साहरुख खान फिल्मोग्राफी|पूर्ण सूची]] | awards = [[साहरुख खानद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | signature = ShahRukh Khan Sgnature transparent.png | honours = [[पद्म श्री]] (सन् २००५)<br />[[अर्डर डेस आर्ट्स एट डेस लेट्रेस]] (सन् २००७)<br />[[लेगियन डीहोनूर]] (सन् २०१४) }} '''साहरुख खान''' (जन्म २ नोभेम्बर १९६५), आरम्भवाद '''एसआरके'''द्वारा पनि चिनिन्छ, एक भारतीय अभिनेता, चलचित्र निर्माता, र टेलिभिजन व्यक्तित्व हुन्। खान १९८० को दशकमा धेरै टेलिभिजन धारावाहिकमा काम गरेर आफ्नो क्यारियर शुरू गरे। उनले चलचित्र क्षेत्रमा ''दिवाना'' फिल्मबाट प्रवेश गरे जुन चलचित्र व्यावसायिक रूपमा सफल भयो। त्यस पछि उनी धेरै व्यावसायिक सफलताहरूको भाग भए र विभिन्न प्रशंसित प्रदर्शन गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/shahrukh-khan/biography.html|title=Shahrukh Khan Biography|trans-title=साहरुख खानको जीवनी|accessdate=2019-02-11}}</ref> "बलिउडको बादशाह" र "किंग खान" भनेर चिनिन्छ, उहाँलाई भारत सरकार द्वारा पद्मश्री, साथै फ्रान्स सरकार द्वारा Ordre des Arts et des Lettres र Legion of Honor बाट सम्मानित गरिएको छ। दर्शकको आकार र आयको गणितले, धेरै मिडिया आउटलेटहरूले उनलाई संसारको सबैभन्दा सफल चलचित्र स्टार मध्ये एकको रूपमा वर्णन गरेका छन्। उनका धेरै चलचित्रहरूले भारतीय राष्ट्रिय पहिचान र डायस्पोरा समुदायहरूसँगको सम्बन्ध, वा लिङ्ग, जातीय, सामाजिक र धार्मिक भिन्नताहरू र गुनासोहरूलाई विषयवस्तु बनाउँछन्। खानले आफ्नो करियर १९८० को दशकको उत्तरार्धमा धेरै टेलिभिजन शृङ्खलाहरूमा देखा परेर सुरु गरे र १९९२ मा दीवानाबाट बलिउडमा डेब्यू गरे। उनलाई सुरुमा बाजीगर (1993) र डर (1993) फिल्महरूमा खलनायकको भूमिका निभाउनका लागि पहिचान गरिएको थियो। खानले दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे (1995), दिल तो पागल है (1997), कुछ कुछ होता है (1998), मोहब्बतें (2000), कभी खुशी कभी गम सहित शीर्ष-कमाउने रोमान्टिक फिल्महरूको शृङ्खलामा अभिनय गरेर आफुलाई स्थापित गर्यो। .. (2001), कल हो ना हो (2003), वीर-जारा (2004) र कभी अलविदा ना कहना (2006)। खानले २०२३ को एक्शन थ्रिलर पठान र जवानसँग करियरमा पुनरागमन गरे, जुन दुबै सबैभन्दा धेरै कमाउने हिन्दी चलचित्रहरूमा पर्छन्। 2015 सम्म, खान चलचित्र निर्माण कम्पनी रेड चिलीज इन्टरटेनमेन्ट र यसको सहायक कम्पनीका सह-अध्यक्ष हुनुहुन्छ र इन्डियन प्रिमियर लिग क्रिकेट टोली कोलकाता नाइट राइडर्स र क्यारेबियन प्रिमियर लिग टोली ट्रिन्बागो नाइट राइडर्सका सह-मालिक हुनुहुन्छ। उनी नियमित रूपमा भारतीय संस्कृतिमा सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा प्रस्तुत हुन्छन्, र 2008 मा, न्यूजवीकले उनलाई विश्वका पचास सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरू मध्ये एक नाम दिए। 2022 मा, खानलाई एम्पायर द्वारा पाठकहरूको सर्वेक्षणमा सबै समयका 50 महान् अभिनेताहरू मध्ये एकको रूपमा मतदान गरियो, र 2023 मा, टाइमले उहाँलाई संसारका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा नाम दियो। ==प्रारम्भिक जीवन == खान भारतको नयाँ दिल्लीमा इस्लाम धर्मको पठान बंश भएको घरमा १९६५ मा जन्मिएका थिए। उनको बुबा ताज मोहम्मद खान ब्रिटिस भारत को एक भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता थिए। उनले सेन्ट्रल दिल्लीमा सेन्ट कोलम्बस स्कुलमा अध्ययन गरे। यद्यपि उनले आफ्नो स्कुलको समयमा खेलमा उत्कृष्ट भए तापनि उनलाई चोट लागेको कारणले खेल खेल्नबाट रोक्न थालेको थियो। यस समयमा उनले अभिनय, सडक नाटक सुरु गरे।<ref>{{cite web|url=https://www.mumbaiabout.com/shahrukh-khan-age|title=Shahrukh Khan’s Age – Amazing Facts about the SuperStar|accessdate=2019-02-11}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १९८५ मा उनले अर्थशास्त्रमा डिग्री प्राप्त गर्न दिल्लीको हंसराज विश्वविद्यालयमा नामांकन गर्नुभयो।<ref>{{cite web|url=https://daily.bhaskar.com/news/EDU-when-shah-rukh-khan-was-in-delhi-university-and-jamia-millia-islamia-4178143-PHO.html|title=When Shah Rukh Khan was in Delhi University and Jamia Millia Islamia|accessdate=2019-02-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703004415/https://daily.bhaskar.com/news/EDU-when-shah-rukh-khan-was-in-delhi-university-and-jamia-millia-islamia-4178143-PHO.html |date=2018-07-03 }}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== [[चित्र:Shahrukh Khan and Gauri at 'The Outsider' launch party.jpg|अङ्गुठाकार|सन् २०१२ मा श्रीमती गौरीसँग]] खानले पन्जाबी हिन्दु गौरी चिब्बरसँग २५ अक्टोबर १९९१ मा विवाह गरेका थिए। [[https://web.archive.org/web/20141109191757/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/shah-rukh-khan/bday-special-shah-rukh-khan/articleshow/25059326.cms]] [[https://web.archive.org/web/20140703032243/http://lifestyle.in.msn.com/valentinesday/famous-inter-religious-marriages?page=3]] उनका एक छोरा आर्यन (जन्म 1997) [[https://web.archive.org/web/20201011203539/https://www.youtube.com/watch?v=KTVpVbESfbE&t=27m55s]] र एक छोरी सुहाना (जन्म 2000) [[https://m.rediff.com/news/2000/may/23shahruk.htm]] 2013 मा, तिनीहरू तेस्रो सन्तान [[https://web.archive.org/web/20131204173828/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-brings-baby-abram-home-denies-sex-determination-test-1859143]] को आमाबाबु बने जो एक सरोगेट आमा मार्फत जन्मेका थिए। खानका अनुसार उनी इस्लाममा दृढ आस्था राख्दै आफ्नी श्रीमतीको धर्मलाई पनि महत्व दिन्छन्। उनका छोराछोरी दुवै धर्म मान्छन्; उनको घरमा हिन्दु देवताहरूको मूर्तिको छेउमा कुरान राखिएको छ। [[https://web.archive.org/web/20090126235323/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm]] ==चलचित्र सूची== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ |- ! scope="col" | साल ! scope="col" | शीर्षक ! scope="col" | भूमिका(हरू) ! scope="col" class="unsortable" | नोट ! scope="col" class="unsortable" |{{Tooltip|Ref(s)|सन्दर्भ(हरू)}} |- | rowspan="4" | 1992 ! scope="row" align="left" |''[[दीवाना (१९९२ चलचित्र)|दीवाना]]'' |{{Sort|Sahay|राजा सहाय}} || || style="text-align:center;"|{{Sfn|O'Brien|2014|p=217}}<br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539134 |title=Deewana (1990) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172120/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539134 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[चमत्कर (१९९२ चलचित्र) | चमत्कर]] |{{Sort|Srivastava|सुन्दर श्रीवास्तव}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534321 |title=Chamatkar (1992) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172304/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534321 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[राजु बन गए जेन्टलम्यान]] |{{Sort|Mathur|राज माथुर}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508289 |title=Raju Ban Gaya Gentleman (1992) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172352/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508289 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[दिल आशना है]] |{{Sort|Singh|करण सिंह}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534430 |title=Dil Aashna Hai (1992) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903090744/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534430 |archive-date=3 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="5" | 1993 ! scope="row" align="left" |''[[माया मेमसाब]]'' |{{Sort|Kumar|ललित कुमार}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505375 |title=Maya Memsaab (1993) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172242/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505375 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[पहला नशा]]'' | आफै || Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508327 |title=Pehla Nasha (1993) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905151837/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508327 |archive-date=5 September 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[King Uncle]]'' |{{Sort|Bhansal|अनिल बंसल}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534551 |title=King Uncle (1993) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172350/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534551 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[बाजीगर]]'' |{{Sort|Malhotra|अजय शर्मा}} / विक्की मल्होत्रा{{efn|name=twonames|Khan played a single character in the film who has two different names.<ref>{{Cite web |url=http://businessofcinema.com/news/srk-baazigar-things-you-may-not-know/119292 |title=SRK's Baazigar: Things You May Not Know! |last=Chopra |first=Simran |date=13 November 2013 |publisher=Business of Cinema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131118210541/http://businessofcinema.com/news/srk-baazigar-things-you-may-not-know/119292 |archive-date=18 November 2013 |access-date=18 May 2014}}</ref>{{Sfn|Patel|2012|p=385}}<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2008/aug/14/1 |title=Asoka: Never mind the bullocks |last=Tunzelmann |first=Alex Von |date=14 August 2008 |work=The Guardian |access-date=20 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203121638/http://www.theguardian.com/film/2008/aug/14/1 |archive-date=3 December 2013}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/review-rab-ne-bana-di-jodi-is-unmissable-review-bollywood-14817533.html# |title=Review: Rab Ne Bana Di Jodi is unmissable |last=Chopra |first=Sonia |website=[[Sify]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012212/http://www.sify.com/movies/review-rab-ne-bana-di-jodi-is-unmissable-review-bollywood-14817533.html |archive-date=13 May 2014 |access-date=20 May 2014}}</ref>}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538506 |title=Baazigar (1993) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172307/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538506 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/articleshow/368614.cms |title=The Winners {{mdash}} 1993 |publisher=[[Indiatimes]] |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140521150701/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/articleshow/368614.cms |archive-date=21 May 2014 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405054602/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/articleshow/368614.cms |date=5 April 2010 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[डर]]'' |{{Sort|Mehra|राहुल मेहरा}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201696 |title=Darr (1993) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172237/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201696 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368610.cms |title=The Nominations {{mdash}} 1993 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110617120325/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368610.cms |archive-date=17 June 2011 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193903/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368610.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="2" | 1994 ! scope="row" align="left" |''[[कभी हां कभी ना]]'' | सुनील || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201896 |title=Kabhi Haan Kabhi Naa (1994) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172339/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201896 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref name="ff94">{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368623.cms |title=The Winners {{mdash}} 1994 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110306141410/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368623.cms |archive-date=6 March 2011 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193806/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368623.cms |date=25 December 2018 }}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms |title=The Nominations {{mdash}} 1994 |publisher=Indiatimes |access-date=4 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040323041819/http://filmfareawards.indiatimes.com:80/articleshow/articleshow/368622.cms |archive-date=23 March 2004 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028152030/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms |date=28 October 2007 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[अन्जाम]]'' |{{Sort|Agnihotri|विजय अग्निहोत्री}} || || style="text-align:center;"|<ref name="ff94" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538810 |title=Anjaam (1994) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150331124844/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538810 |archive-date=31 March 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="7" | 1995 ! scope="row" align="left" |''[[करण अर्जुन]]'' |{{Sort|Singh|अर्जुन सिंह}} / विजय सिंह शर्मा{{efn|name=dual|Khan performed dual roles in the film.{{Sfn|Basu|2010|pp=1–4}}{{Sfn|Gulzar|Nihalani|Chatterjee|2003|pp=407}}<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-don-such-a-con/24412-8.html |title=Masand's verdict: Don, such a con |last=Masand |first=Rajeev |date=22 October 2006 |publisher=CNN-IBN |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205921/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-don-such-a-con/24412-8.html |archive-date=4 January 2014 |access-date=20 May 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205921/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-don-such-a-con/24412-8.html |date=4 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/films/2007/11/05/om_shanti_om_2007_review.shtml |title=Om Shanti Om (2007) |last=Rathore |first=Tajpal |date=28 October 2007 |publisher=BBC |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226195754/http://www.bbc.co.uk/films/2007/11/05/om_shanti_om_2007_review.shtml |archive-date=26 February 2014 |access-date=20 May 2014}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Ra-One/movie-review/10484952.cms |title=Ra.One |last=Kazmi, Nikhat |date=26 October 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=26 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125201855/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Ra-One/movie-review/10484952.cms |archive-date=25 November 2011}}</ref><ref name="fan" /><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/seven-films-other-than-jawan-where-shah-rukh-khan-starred-in-dual-roles/articleshow/103610994.cms?from=mdr|title=Seven films other than 'Jawan' where Shah Rukh Khan starred in dual roles|date=12 September 2023|work=The Times of India|access-date=15 September 2023|archive-date=16 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230916143654/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/seven-films-other-than-jawan-where-shah-rukh-khan-starred-in-dual-roles/articleshow/103610994.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref>}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |title=Karan Arjun (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101350/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201865 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[जमाना दिवाना]]'' |{{Sort|Malhotra|राहुल मल्होत्रा}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534822 |title=Zamaana Deewana (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905190705/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534822 |archive-date=5 September 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[गुड्डु (चलचित्र) | गुड्डु]]'' |{{Sort|Bahadur|गुड्डु बहादुर}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534324 |title=Guddu (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717003323/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534324/ |archive-date=17 July 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[ए प्रिय ! ये है इंडिया!]]' | हीरो || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505636 |title=Oh Darling Yeh Hai India (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901012117/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/505636 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dilwale Dulhania Le Jayenge]]'' |{{Sort|Malhotra|Raj Malhotra}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539181 |title=Dilwale Dulhaniya Le Jayenge (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172359/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539181 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368633.cms |title=The Winners {{mdash}} 1995 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120709034457/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368633.cms |archive-date=9 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193940/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368633.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ram Jaane]]'' |{{Sort|Jaane|Ram Jaane}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201918 |title=Ram Jaane (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172313/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201918 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Trimurti (1995 film)|Trimurti]]'' |{{Sort|Singh|Romi Singh}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508489 |title=Trimurti (1995) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172345/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508489 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="4" | 1996 ! scope="row" align="left" |''[[English Babu Desi Mem]]'' |{{Sort|Mayur|Gopal Mayur}} / Hari Mayur / <br />Vikram Mayur{{efn|name=englishbabu|Khan performed triple roles in the film.<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Triple-role-for-Hrithik-in-Krrish-3/articleshow/19359517.cms |title=Triple role for Hrithik in Krrish 3 |date=4 April 2013 |work=The Times of India |access-date=20 May 2014 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225193900/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Triple-role-for-Hrithik-in-Krrish-3/articleshow/19359517.cms |url-status=live }}</ref>}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534284 |title=English Babu Desi Mem (1996) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172356/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534284 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Chaahat (1996 film)|Chaahat]]'' |{{Sort|Rathore|Roop Rathore}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538476 |title=Chahat (1996) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172249/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538476 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Army (1996 film)|Army]]'' | Major Arjun Singh | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535131 |title=Army (1996) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172335/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535131 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dushman Duniya Ka]]'' | Badru || Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534302 |title=Dushman Duniya Ka (1996) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172337/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534302 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="5"| 1997 ! scope="row" align="left" |''[[Gudgudee]]'' | Himself |Cameo appearance|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534326 |title=Gudgudee (1997) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172406/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534326 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Koyla]]'' | Shankar Thakur || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201936 |title=Koyla (1997) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409115447/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201936 |archive-date=9 April 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Yes Boss (film)|Yes Boss]]'' |{{Sort|Joshi|Rahul Joshi}}|| || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201822 |title=Yes Boss (1997) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172343/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201822 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368659.cms |title=The Nominations {{mdash}} 1997 |publisher=Indiatimes |access-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040326212523/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368659.cms |archive-date=26 March 2004 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193743/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368659.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Pardes (1997 film)|Pardes]]'' |{{Sort|Sagar|Arjun Sagar}}|| || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/shah-rukh-khan-best-films/9/8077.html |title=20 best films of Shah Rukh Khan |work=India Today |access-date=20 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520215744/http://indiatoday.intoday.in/gallery/shah-rukh-khan-best-films/9/8077.html |archive-date=20 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil To Pagal Hai]]'' | Rahul || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57068 |title=Dil To Pagal Hai (1997) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172118/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57068 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368661.cms |title=The Winners {{mdash}} 1997 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120708052729/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368661.cms |archive-date=8 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225194118/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368661.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="4"| 1998 ! scope="row" align="left" |''[[Duplicate (1998 film)|Duplicate]]'' |{{Sort|Chaudhry|Bablu Chaudhry}} / Manu Dada{{efn|name=dual|}}|| || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201729 |title=Duplicate (1998) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172254/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201729 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368676.cms |title=The Nominations {{mdash}} 1998 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120708134330/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368676.cms |archive-date=8 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193802/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368676.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Achanak (1998 film)|Achanak]]'' | Himself ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538722 |title=Achanak (1998) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717151509/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538722/ |archive-date=17 July 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil Se..]]'' |{{Sort|Verma|Amarkant Verma}}|| || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201717 |title=Dil Se (1998) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116021109/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201717 |archive-date=16 January 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kuch Kuch Hota Hai]]'' |{{Sort|Khanna|Rahul Khanna}}|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |title=Kuch Kuch Hota Hai (1998) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901150757/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201863 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368679.cms |title=The Winners {{mdash}} 1998 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120709230849/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368679.cms |archive-date=9 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193854/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368679.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- || 1999 ! scope="row" align="left" |''[[Baadshah (1999 film)|Baadshah]]'' | Raj (Baadshah){{efn|name=twonames|}}|| || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538868 |title=Baadshah (1999) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172116/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538868 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368694.cms |title=The Nominations {{mdash}} 1999 |publisher=Indiatimes |access-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520043650/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368694.cms |archive-date=20 May 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193752/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368694.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="6"| 2000 ! scope="row" align="left" |''[[Phir Bhi Dil Hai Hindustani]]'' |{{Sort|Bakshi|Ajay Bakshi}}|| Also producer || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201601 |title=Phir Bhi Dil Ha Hindustani (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172256/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201601 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Hey Ram]]'' |{{Sort|Khan|Amjad Khan}}||Simmultaneously shot in [[Tamil cinema|Tamil]]|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201833 |title=Hey! Ram (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605011412/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201833 |archive-date=5 June 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Josh (2000 film)|Josh]]'' |{{Sort|Dias|Max "Maxy" Dias}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538516 |title=Josh (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901023557/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538516 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Har Dil Jo Pyar Karega]]'' | Rahul ||Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |title=Har Dil Jo Pyar Karega (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227172239/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201760 |archive-date=27 December 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Mohabbatein]]'' |{{Sort|Malhotra|Raj Aryan Malhotra}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57069 |title=Mohabbatein (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172354/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57069 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368708.cms |title=The Winners {{mdash}} 2000 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120708165249/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368708.cms |archive-date=8 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193855/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368708.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Gaja Gamini]]'' | Himself ||Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534450 |title=Gaja Gamini (2000) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330152954/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534450 |archive-date=30 March 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| 2001 ! scope="row" align="left" |''[[One 2 Ka 4]]'' |{{Sort|Verma|Arun Verma}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201588 |title=One 2 Ka 4 (2001) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172122/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201588 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Aśoka (film)|Aśoka]]'' |{{Sort|Maurya|[[Ashoka|Ashoka Maurya]]}} (Pawan){{efn|name=twonames|}} || Also producer || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/200455 |title=Asoka (2001) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831201010/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/200455 |archive-date=31 August 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref name="ff01">{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368737.cms |title=The Nominations {{mdash}} 2001 |publisher=Indiatimes |access-date=4 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701052154/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368737.cms |archive-date=1 July 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515211637/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368737.cms |date=15 May 2007 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham...]]'' |{{Sort|Raichand|Rahul Y. Raichand}} || || style="text-align:center;"|<ref name="ff01" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201895 |title=Kabhi Khushi Kabhie Gham (2001) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901143559/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201895 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="4"| 2002 ! scope="row" align="left" |''[[Hum Tumhare Hain Sanam]]'' | Gopal || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |title=Hum Tumhare Hain Sanam (2002) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922061216/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55962 |archive-date=22 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Devdas (2002 Hindi film)|Devdas]]'' |{{Sort|Mukherjee|Devdas Mukherjee}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539146 |title=Devdas (2002) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172233/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539146 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368745.cms |title=The Winners {{mdash}} 2002 |publisher=Indiatimes |access-date=4 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040309072147/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368745.cms |archive-date=9 March 2004 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193848/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368745.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Shakti: The Power]]'' |{{Sort|Singh|Jai Singh}} || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510587 |title=Shakti&nbsp;– The Power (2002) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172311/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510587 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Saathiya (film)|Saathiya]]'' |{{Sort|Rao|Yeshwant Rao}} ||Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57072 |title=Saathiya (2002) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303200531/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57072 |archive-date=3 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="2"| 2003 ! scope="row" align="left" |''[[Chalte Chalte (2003 film)|Chalte Chalte]]'' |{{Sort|Mathur|Raj Mathur}} || Also producer || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539040 |title=Chalte Chalte (2003) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172130/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539040 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kal Ho Naa Ho]]'' |{{Sort|Mathur|Aman Mathur}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201866 |title=Kal Ho Naa Ho (2003) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225130721/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201866 |archive-date=25 December 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/477404.cms?&fright=1&right=1 |title=Nominees for the 49th Manikchand Filmfare Awards 2003 |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120712081107/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/477404.cms?&fright=1&right=1 |archive-date=12 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927113001/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/477404.cms?&fright=1&right=1 |date=27 September 2011 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2004 ! scope="row" align="left" |''[[Yeh Lamhe Judaai Ke]]'' | Dushant || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510941 |title=Yeh Lamhe Judaai Ke (2004) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905155706/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/510941 |archive-date=5 September 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Main Hoon Na]]'' |{{Sort|Sharma|Ram Prasad Sharma}} || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55985 |title=Main Hoon Na (2004) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901194403/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55985 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref name="ff04">{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |title=Nominees of 50th Filmfare Awards |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120710013930/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |archive-date=10 July 2012 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816091611/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1021384.cms |date=16 August 2011 }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Veer-Zaara]]'' |{{Sort|Singh|Veer Pratap Singh}} || || style="text-align:center;"|<ref name="ff04" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508688 |title=Veer Zaara (2004) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228134357/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508688 |archive-date=28 February 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Swades]]'' |{{Sort|Bhargav|Mohan Bhargav}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54591 |title=Swades (2004) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902151726/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54591 |archive-date=2 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1028660,curpg-12.cms |title=Filmfare Awards 2005: Big Night |publisher=Indiatimes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131220800/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1028660,curpg-12.cms |archive-date=31 January 2009 |access-date=4 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225193936/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/msid-1028660,curpg-12.cms |date=25 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="4"| 2005 ! scope="row" align="left" |''[[Kuchh Meetha Ho Jaye]]'' | Himself ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533340 |title=Kuch Meetha Ho Jaye (2005) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901092245/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533340 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kaal (2005 film)|Kaal]]'' | Himself || Special appearance in song "Kaal Dhamal" Also producer | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201898 |title=Kaal (2005) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116020737/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201898 |archive-date=16 January 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Silsiilay]]'' | Sutradhar ||Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201922 |title=Silsiilay (2005) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172252/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201922 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Paheli (2005 film)|Paheli]]'' | Kishanlal / The Ghost{{efn|name=dual|}} || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540117 |title=Paheli (2005) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303200143/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540117 |archive-date=3 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="4"| 2006 ! scope="row" align="left" |''[[Alag]]'' | Himself ||Cameo apppearance in song "Sabse Alag" || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508924 |title=Alag (2006) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828093959/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508924 |archive-date=28 August 2013 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' |{{Sort|Saran|Dev Saran}} || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |title=Kabhi Alvida Naa Kehna (2006) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213020958/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |archive-date=13 December 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref name="awards">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/11185/index.html |title=Shahrukh Khan: Awards & nominations |website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501102732/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/11185/index.html |archive-date=1 May 2009 |access-date=23 July 2010}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Don (2006 Hindi film)|Don: The Chase Begins Again]]'' |[[Don (character)|Mark "Don" Donald]] / [[Don (franchise)#Vijay|Vijay Pal]]{{efn|name=dual|}} || || style="text-align:center;"|<ref name="awards" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534291 |title=Don&nbsp;– The Chase Begins Again (2006) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708065130/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534291 |archive-date=8 July 2013 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[I See You (2006 film)|I See You]]'' | Himself ||Cameo appearance in song "Subah Subah" || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201853 |title=I See You (2006) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172245/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201853 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| 2007 ! scope="row" align="left" |''[[Chak De! India]]'' |{{Sort|Khan|Kabir Khan}} || || style="text-align:center;"|<ref name="awards" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65078 |title=Chak De India (2007) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172128/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65078 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Heyy Babyy]]'' |{{Sort|Malhotra|Raj Malhotra}} ||Special appearance in song "Mast Kalandar" || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54366 |title=Heyy Babyy (2007) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518172401/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54366 |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Om Shanti Om]]'' |{{Sort|Kapoor|Om Kapoor (O. K.)}} / Om Prakash "Omi" Makhija{{efn|name=dual|}} || || style="text-align:center;"|<ref name="awards" /><br /><ref name="oso">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |title=Om Shanti Om (2007) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025045139/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |archive-date=25 October 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="5"| 2008 ! scope="row" align="left" |''[[Krazzy 4]]'' | Himself ||Special appearance in song "Break Free" || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54396 |title=Krazzy 4 (2008) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901194133/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54396 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Bhoothnath]]'' |{{Sort|Sharma|Aditya Sharma}} || Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538475 |title=Bhoothnath (2008) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902130116/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538475 |archive-date=2 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Shaurya]]'' | Voiceover || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508618 |title=Shaurya (2008) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901034151/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508618 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Kismat Konnection]]'' | Narrator || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Shah-Rukh-is-part-of-my-film/articleshow/3228159.cms |title=Shah Rukh is part of my film |date=14 July 2008 |work=The Times of India |access-date=20 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724134144/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Shah-Rukh-is-part-of-my-film/articleshow/3228159.cms |archive-date=24 July 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Rab Ne Bana Di Jodi]]'' | Surinder Sahni / Raj Kapoor{{efn|name=twonames|}}|| || style="text-align:center;"|<ref name="awards" /><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56215 |title=Rab Ne Bana Di Jodi (2008) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906012215/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56215 |archive-date=6 September 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="2"| 2009 ! scope="row" align="left" |''[[Luck by Chance]]'' | Himself || Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201796 |title=Luck by Chance (2009) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901203137/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201796 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Billu]]'' |{{Sort|Khan|Sahir Khan}} || || style="text-align:center;" |<ref name="billu">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/62945 |title=Billu (2009) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724031236/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/62945 |archive-date=24 July 2013 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| 2010 ! scope="row" align="left" |''[[Dulha Mil Gaya]]'' |{{Sort|Gandhi|Pawan Raj Gandhi}} || Special appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533079 |title=Dulha Mil Gaya (2010) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306215204/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533079 |archive-date=6 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[My Name Is Khan]]'' |{{Sort|Khan|Rizwan Khan}} || || style="text-align:center;"|<ref name="mnik">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502816 |title=My Name Is Khan (2010) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224082913/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/502816 |archive-date=24 December 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/ |title=Nominations for 56th Idea Filmfare Awards 2010 |date=14 January 2011 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/ |archive-date=14 November 2013 |access-date=2 March 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-my-name-is-khan-dabangg-shine-at-filmfare-awards-1500857 |title='My Name is Khan', 'Dabangg' shine at Filmfare Awards |date=30 January 2011 |work=Daily News and Analysis |access-date=22 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714063752/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-my-name-is-khan-dabangg-shine-at-filmfare-awards-1500857 |archive-date=14 July 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Shahrukh Bola "Khoobsurat Hai Tu"]]'' |Himself ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507168 |title=Shahrukh Bola Khubsurat Hai Tu (2010) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302045625/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507168 |archive-date=2 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- | rowspan="4"| 2011 ! scope="row" align="left" |''[[Always Kabhi Kabhi]]'' |Himself ||Cameo appearance in song "Antenna" || style="text-align:center;" |<ref name="akk">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542352 |title=Always Kabhi Kabhi (2011) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301122458/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542352 |archive-date=1 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Love Breakups Zindagi]]'' |Himself||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542220 |title=Love Breakups Zindagi (2011) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301021627/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542220 |archive-date=1 March 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ra.One]]'' |G.One / Shekhar Subramanium{{efn|name=dual|}}|| || style="text-align:center;"|<ref name="ra">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/541043 |title=Ra.One (2011) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415031809/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/541043 |archive-date=15 April 2012 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Don 2]]'' |[[Don (character)|Mark "Don" Donald]]|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525404 |title=Don 2 (2011) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160515003617/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525404 |archive-date=15 May 2016 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations+for+57th+Idea+Filmfare+Awards+2011 |title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011 |date=11 January 2012 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715230452/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations%2Bfor%2B57th%2BIdea%2BFilmfare%2BAwards%2B2011 |archive-date=15 July 2015 |access-date=4 April 2014}}</ref> |- || 2012 ! scope="row" align="left" |''[[Jab Tak Hai Jaan]]'' |{{Sort|Anand|Samar Anand}} || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/548942 |title=Jab Tak Hai Jaan (2012) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150716171437/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/548942/ |archive-date=16 July 2015 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4404 |title=Nominations for 58th Idea Filmfare Awards 2012 |date=13 January 2013 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116062555/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4404 |archive-date=16 January 2013 |access-date=4 April 2014}}</ref> |- | rowspan="2"| 2013 ! scope="row" align="left" |''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' |Himself ||Cameo appearance in song "[[Apna Bombay Talkies]]" || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/588998 |title=Bombay Talkies (2013) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707001430/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/588998 |archive-date=7 July 2013 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Chennai Express]]'' |{{Sort|Mithaiwala|Rahul Y. Y. Mithaiwala}} || || style="text-align:center;"|<ref name="ce">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/570145 |title=Chennai Express (2013) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901142356/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/570145 |archive-date=1 September 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6025 |title=Nominations for 59th Idea Filmfare Awards 2013 |date=14 January 2014 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301131802/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6025 |archive-date=1 March 2014 |access-date=4 April 2014}}</ref> |- | rowspan="2"| 2014 ! scope="row" align="left" |''[[Bhoothnath Returns]]'' |{{Sort|Sharma|Aditya Sharma}} ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/598179 |title=Bhoothnath Returns (2014) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502151913/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/598179 |archive-date=2 May 2014 |access-date=18 May 2014}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Happy New Year (2014 film)|Happy New Year]]'' | Chandramohan "Charlie" Manohar Sharma || || style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506826 |title=Happy New Year (2014) |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141116155828/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506826 |archive-date=16 November 2014 |access-date=9 April 2014}}</ref> |- || 2015 ! scope="row" align="left" |''[[Dilwale (2015 film)|Dilwale]]'' |{{sort|Bakshi|Raj "Kaali" Bakshi / Ramlal}}{{efn|name=twonames|}} ||| style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-talks-about-working-with-kajol-in-dilwale-2076630 |title=Shah Rukh Khan talks about working with Kajol in 'Dilwale' |date=11 April 2015 |work=Daily News and Analysis |access-date=12 April 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413094141/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-talks-about-working-with-kajol-in-dilwale-2076630 |archive-date=13 April 2015}}</ref><br /><ref>{{Cite news |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |title=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards |date=11 January 2016 |work=Filmfare |access-date=11 January 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413161505/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |archive-date=13 April 2016}}</ref> |- | rowspan="3"| 2016 ! scope="row" align="left" |''[[Fan (film)|Fan]]'' |{{sort|Khanna|Aryan Khanna}} / Gaurav Chandna{{efn|name=dual|}} || || style="text-align:center;"|<ref name="fan">{{Cite web |url=http://deadline.com/2016/03/shah-rukh-khan-fan-official-trailer-english-subtitles-bollywood-1201711998/ |title='Fan' Trailer: Shah Rukh Khan In Dual Roles As Star And (Much Younger) Stalker |last=Tartaglione |first=Nancy |date=1 March 2016 |website=[[Deadline Hollywood]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302103650/https://deadline.com/2016/03/shah-rukh-khan-fan-official-trailer-english-subtitles-bollywood-1201711998/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=3 March 2016}}</ref><br /><ref>{{Cite news |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |title=62nd Jio Filmfare Awards 2017 Nominations |date=9 January 2017 |work=Filmfare |access-date=13 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113122217/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |archive-date=13 January 2017}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ae Dil Hai Mushkil]]'' | Tahir Taliyar Khan ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-dna-exclusive-khan-ka-cameo-shah-rukh-khan-s-special-appearance-in-karan-johar-s-ae-dil-hai-mushkil-2244259 |title='Fan' is not the only release for Shah Rukh Khan this year? |last=Rakshit |first=Nayandeep |date=23 August 2016 |work=[[Mid-Day]] |access-date=23 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815105831/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-dna-exclusive-khan-ka-cameo-shah-rukh-khan-s-special-appearance-in-karan-johar-s-ae-dil-hai-mushkil-2244259 |archive-date=15 August 2016}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dear Zindagi]]'' | Dr. Jehangir "Jug" Khan || || style="text-align:center;" |<ref name="dz">{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-just-revealed-a-big-dear-zindagi-spoiler-his-role-is-a-cameo/story-IKg0pKEs1eCIF8bKD4HtBI.html |title=Shah Rukh Khan just revealed a big Dear Zindagi spoiler: His role is a cameo |date=23 November 2016 |work=Hindustan Times |access-date=23 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123055603/http://www.hindustantimes.com/bollywood/shah-rukh-khan-just-revealed-a-big-dear-zindagi-spoiler-his-role-is-a-cameo/story-IKg0pKEs1eCIF8bKD4HtBI.html |archive-date=23 November 2016}}</ref> |- | rowspan="3"| 2017 ! scope="row" align="left" |''[[Raees (2017 film)|Raees]]'' |{{sort|Aalam|Raees Aalam}}|| || style="text-align:center;"|<ref name="raees">{{Cite web |url=http://deadline.com/2016/05/shah-rukh-khan-raees-moved-to-2017-eid-clash-salman-khan-sultan-1201748922/ |title=Shah Rukh Khan's 'Raees' Moves To 2017; Clash Avoided With Salman Khan's 'Sultan' |last=Tartaglione |first=Nancy |date=4 May 2016 |website=Deadline Hollywood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505141428/http://deadline.com/2016/05/shah-rukh-khan-raees-moved-to-2017-eid-clash-salman-khan-sultan-1201748922/ |archive-date=5 May 2016 |access-date=5 May 2016}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/raees-trailer-set-release-next-week/ |title=Raees trailer all set to release next week |date=25 November 2016 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126072943/http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/raees-trailer-set-release-next-week/ |archive-date=26 November 2016 |access-date=25 November 2016}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Tubelight (2017 Hindi film)|Tubelight]]'' | Gogo Pasha ||Cameo appearance || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-salmna-khan-reunion-kabir-khan-tubelight-cameo/1/854696.html |title=Confirmed: SRK-Salman to reunite on screen after 10 years in Tubelight |date=11 January 2017 |work=India Today |access-date=14 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111194142/http://indiatoday.intoday.in/story/shah-rukh-khan-salmna-khan-reunion-kabir-khan-tubelight-cameo/1/854696.html |archive-date=11 January 2017}}</ref> |- ! scope="row" align="left"| ''[[Jab Harry Met Sejal]]'' |{{sort|Nehra|Harinder "Harry" Singh Nehra}} || || style="text-align:center;"|<ref name="jhms">{{Cite news |url=http://www.livemint.com/Consumer/iCpVi59HQvws17vMmEyzQO/Film-Review-Jab-Harry-Met-Sejal.html |title=Film Review: Jab Harry Met Sejal |last=Bhatia |first=Uday |date=4 August 2017 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |access-date=4 August 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804145710/http://www.livemint.com/Consumer/iCpVi59HQvws17vMmEyzQO/Film-Review-Jab-Harry-Met-Sejal.html |archive-date=4 August 2017 }}</ref> |- || 2018 ! scope="row" align="left" | ''[[Zero (2018 film)|Zero]]'' |{{sort|Singh|Bauaa Singh}}|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-zero-5008329/ |title=Everything we know about Shah Rukh Khan's Zero so far |date=3 January 2018 |work=The Indian Express |access-date=5 February 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102080503/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-zero-5008329/ |archive-date=2 January 2018 }}</ref> |- | 2019 ! scope="row" align="left" |''[[The Zoya Factor (film)|The Zoya Factor]]'' | Narrator || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/shah-rukh-khan-plays-sutradhar-zoya-factor-anil-kapoor-hilarious-cameo/ |title=Shah Rukh Khan plays sutradhar in The Zoya Factor; Anil Kapoor has a hilarious cameo! |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=23 September 2019 |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923115301/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/features/shah-rukh-khan-plays-sutradhar-zoya-factor-anil-kapoor-hilarious-cameo/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3"| 2022 ! scope="row" align="left" | ''[[Rocketry: The Nambi Effect]]'' | Himself ||Special appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rocketry-trailer-madhavan-promises-a-riveting-biopic-with-cameos-by-suriya-shah-rukh-khan-7254586/ |title=Rocketry trailer: Madhavan promises a riveting biopic with cameos by Shah Rukh Khan, Suriya |publisher=Indian Express |access-date=1 April 2021 |archive-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005021337/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rocketry-trailer-madhavan-promises-a-riveting-biopic-with-cameos-by-suriya-shah-rukh-khan-7254586/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" align="left" | ''[[Laal Singh Chaddha]]'' | Himself ||Cameo appearance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/aamir-khan-directs-shah-rukh-khans-cameo-in-laal-singh-chaddha-44788.html|title=Aamir Khan directs Shah Rukh Khan's cameo in Laal Singh Chaddha|work=Filmfare.com|access-date=20 April 2022|archive-date=20 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420045926/https://www.filmfare.com/news/bollywood/aamir-khan-directs-shah-rukh-khans-cameo-in-laal-singh-chaddha-44788.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" align="left" | ''[[Brahmāstra: Part One – Shiva]]'' |Mohan Bhargav||Special appearance |style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-eternally-grateful-to-him-karan-johar-confirms-shah-rukh-khan-s-cameo-in-ranbir-kapoor-alia-bhatt-s-brahmastra-2811212|title=Eternally grateful to him: Karan Johar confirms Shah Rukh Khan's cameo in Ranbir Kapoor-Alia Bhatt's 'Brahmastra'|work=DNA India|access-date=29 April 2022|archive-date=29 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220429052235/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-eternally-grateful-to-him-karan-johar-confirms-shah-rukh-khan-s-cameo-in-ranbir-kapoor-alia-bhatt-s-brahmastra-2811212|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-09 |title=SRK's Scene Stealing Cameo Unveils Brahmastra's Interesting Connection With Iconic 'Swades' |url=https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/116689-shah-rukh-khan-brahmastra-cameo-scene-stealing-swades-connection-mohan-bhargav.html |access-date=2022-09-11 |website=www.mensxp.com |language=en-IN |archive-date=11 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911084637/https://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/116689-shah-rukh-khan-brahmastra-cameo-scene-stealing-swades-connection-mohan-bhargav.html |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="4" | 2023 ! scope="row" align="left" |''[[Pathaan (film)|Pathaan]]'' |[[Pathaan (YRF Spy Universe)|Pathaan]] | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=18 November 2020 |title=Shah Rukh Khan starts shooting for 'Pathan' today |url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms |access-date=18 November 2020 |website=[[The Times of India]] |archive-date=19 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119065729/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Jawan (film)|''Jawan'']]'' | Vikram Rathore / Azad Rathore{{efn|name=dual|}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=3 September 2021 |title=Tamil director Atlee's next film with Shah Rukh Khan; Nayanthara all set to roll |url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/tamil-director-atlees-next-film-with-shah-rukh-khan-nayanthara-all-set-to-roll/articleshow/85886185.cms |access-date=3 September 2021 |website=[[The Times of India]] |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090704/https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/tamil-director-atlees-next-film-with-shah-rukh-khan-nayanthara-all-set-to-roll/articleshow/85886185.cms |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" align="left"|''[[Tiger 3]]'' | [[Pathaan (Indian spy character)|Pathaan]] |Special appearance | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2021-12-29 |title=Salman Khan teases film with Shah Rukh Khan, says Tiger 3 eyeing December 2022 release |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-teases-film-with-shah-rukh-says-tiger-3-eyeing-december-2022-release-7693653/ |access-date=2022-03-20 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=20 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320101404/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-teases-film-with-shah-rukh-says-tiger-3-eyeing-december-2022-release-7693653/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" align="left"|''[[Dunki (film)|Dunki]]'' | Hardayal "Hardy" Singh Dhillon | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=16 April 2022|title=Shah Rukh Khan begins shooting for Rajkumar Hirani's next in Mumbai|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shah-rukh-khan-begins-shooting-rajkumar-hiranis-next-mumbai/|access-date=16 April 2022|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416133935/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shah-rukh-khan-begins-shooting-rajkumar-hiranis-next-mumbai/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Shah Rukh Khan and Taapsee Pannu's film with director Rajkumar Hirani titled Dunki; to release on December 22, 2023|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shah-rukh-khan-taapsee-pannus-film-director-rajkumar-hirani-titled-dunki-release-december-22-2023/|date=19 April 2022|work=Bollywood Hungama|access-date=19 April 2022|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419105426/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shah-rukh-khan-taapsee-pannus-film-director-rajkumar-hirani-titled-dunki-release-december-22-2023/|url-status=live}}</ref> <!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Khan has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]].--> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|Shahrukh Khan|साहरुख खान}} * {{IMDb name|id=0451321}} * {{Rotten-tomatoes-person|shahrukh_khan|साहरुख खान}} * {{Twitter|iamsrk|name=साहरुख खान}} {{Navboxes | title = साहरुख खानद्वारा प्राप्त पुरस्कार | list = {{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestVillain}} }} [[श्रेणी:सन् १९६५ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:साहरुख खान]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय आवाज अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन प्रस्तुतकर्ताहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:स्क्रिन पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:जी सिने पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:रेड चिलिज इन्टरटेनमेन्ट]] [[श्रेणी:भारतीय मुसलमानहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेताहरू]] 3axalpfos657he9dp7hqlu3dawdltb5 0 80480 1362405 1358335 2026-06-19T23:55:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362405 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = भ्लादिमिर पुटिन | image = Vladimir Putin (2017-07-08) (cropped).jpg | caption = | office = [[रुसको राष्ट्रपति|रूसको राष्ट्रपति]] | primeminister = [[भिक्टर जुबकोभ]]<br />[[दिमित्री मेदभेदेभ]]<br>[[मिखाइल मिसुस्तिन]] | term_start = ७ मे २०१२ | term_end = | predecessor = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | successor = | primeminister1 = [[मिखाइल कास्यानोभ]]<br />[[मिखाइल फ्रादकोभ]]<br />[[भिक्टर जुबकोभ]] | term_start1 = ७ मे २००० | term_end1 = ७ मे २००८<br />{{small|कार्यकारी: ३१ डिसेम्बर १९९९ – ७ मे २०००}} | predecessor1 = [[बोरिस येल्तसिन]] | successor1 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | office2 = [[रुसका प्रधानमन्त्री]] | president2 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | deputy2 = [[इगोर सुभालोभ]] | term_start2 = ८ मे २००८ | term_end2 = ७ मे २०१२ | predecessor2 = [[भिक्टर जुबकोभ]] | successor2 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | president3 = [[बोरिस येल्तसिन]] | deputy3 = [[भिक्टर ख्रिसतेन्को]]<br />[[मिखाइल कास्यानोभ]] | term_start3 = ९ अगस्ट १९९९ | term_end3 = ७ मे २०००<br />{{small|कार्यकारी: ९ अगस्ट १९९९ – १६ अगस्ट १९९९}} | predecessor3 = [[सर्गेई स्तेपासिन]] | successor3 = [[मिखाइल कास्यानोभ]] | office4 = [[संयुक्त रूस]]का नेता | term_start4 = १ जनवरी २००८ | term_end4 = ३० मे २०१२ | predecessor4 = [[बोरिस ग्रिजलोभ]] | successor4 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | office5 = सुरक्षा परिषद्को अध्यक्ष | president5 = [[बोरिस येल्तसिन]] | term_start5 = ९ मार्च १९९९ | term_end5 = ९ अगस्ट १९९९ | predecessor5 = [[निकोले बोर्दयुझा]] | successor5 = [[सर्गेई इभानोभ]] | office6 = सङ्घीय सुरक्षा परिषद्को अध्यक्ष | president6 = [[बोरिस येल्तसिन]] | term_start6 = २५ जुलाई १९९८ | term_end6 = २९ मार्च १९९९ | predecessor6 = निकोले कोभाल्योभ | successor6 = निकोलाई पात्रुसेभ | birth_name = भ्लादिमिर भ्लादिमिरोभिच पुटिन | birth_date = {{birth date and age|1952|10|7|df=y}} | birth_place = [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|लेनिनग्राद]], [[सोभियत सङ्घ]]<br />{{small|(हाल [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]], [[रुस|रुस]])}} | death_date = | death_place = | party = [[सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टी]] {{small|(१९७५-९१)}}<br />आवर होम रूस {{small|(१९९५–९९)}}<br />युनिटी {{small|(१९९९-२००१)}}<br /> [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] <small>(सन् १९९१-९५; २००१-०८)</small><br /> युनाइटेड रसिया<small>(सन् २००८-वर्तमान)</small> | otherparty = पिपल्स फ्रन्ट{{small|(सन् २०११–वर्तमान)}} | nationality = रूसी | spouse = {{marriage|[[ल्युदमिला पुटिना|ल्युदमिला पुटिन]]|28 July 1983|2014|reason=divorced}}<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2014/04/02/vladimir-putin-divorce/7210689/ |work=USA Today |first1=Cooper |last1=Allen |title=Putin divorce finalized, Kremlin says |date=2 April 2014}}</ref> | children = मारिया <small>(जन्म १९८५)</small><br />येकातेरिना <small>(जन्म १९८६)</small><ref>http://viola.bz/family-album-of-putin/</ref> | alma_mater = सेन्ट पिटर्सबर्ग स्टेट विश्वविद्यालय | religion = रसियन | signature = Putin signature.svg | website = {{Official website|http://eng.putin.kremlin.ru/}} | allegiance = {{Flag|सोभियत सङ्घ|size=23px}} | branch = [[केजिबी]] | serviceyears = सन् १९७५-१९९१ | rank = [[File:CCCP air-force Rank podpolkovnik infobox.svg|25px]] [[कर्नल]] | awards = [[File:Orden of Honour.png|23px|border|alt==Order of Honor of the Russian Federation]] सम्मान | native_name = {{Nobold|Владимир Путин}} | native_name_lang = ru }} '''भ्लादिमिर भ्लादिमिरोभिच पुटिन''' ({{IPAc-en|ˈ|p|uː|t|ɪ|n}}; {{lang-ru|Влади́мир Влади́мирович Пу́тин|translit=}} {{IPA-ru|vɫɐˈdʲimʲɪr vɫɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn||Ru-Vladimir Vladimirovich Putin.ogg}}; जन्म; ७ अक्टोबर १९५२) [[रुस|रूस]]का राजनीतिज्ञ तथा वर्तमान [[रुसको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] हुन्। पुटिनले ७ मे २०१२ देखि रूसमा राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। यसभन्दा पहिले उनी सन् २००० देखि २००८ सम्म रुसको राष्ट्रपति र सन् १९९९ देखि सन् २००० तथा सन् २००८ देखि सन् २०१२ सम्म रूसको प्रधानमन्त्री बनिसकेका छन्। सन् २०२१ काा अनुसार पुटिन युरोपेली राष्ट्रपतिहरूमा बेलारुसका [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को]] पछि दोस्रो सबैभन्दा लामो समय शासन चलाउने राष्ट्रपति हुन्। पुटिनको जन्म लेनिनग्रादमा (अहिलेको [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]) भएको थियो। उनले लेनिनग्राद राज्य विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्यायन गर्दै सन् १९७५ मा [[स्नातक तह|स्नातक]]सम्मको अध्ययन पुरा गरेका थिए। पुटिनले [[सोभियत सङ्घ]]को वैदेशिक गुप्तचार संस्था [[केजिबी]]को विदेशी गुप्तचर अधिकारीको रूपमा १६ वर्ष काम गरेका थिए। त्यो क्रममा उनी [[कर्नल#समकक्षता|कर्नल]] (नेपाली सेनाको [[प्रमुख सेनानी (नेपाली सेना)|प्रमुख सेनानी]] दर्जाको समकक्ष) पदसम्म बढुवा भएका थिए। सन् १९९१ मा उनले केजिबीबाट राजिनामा दिएर सेन्ट पिटर्सबर्गमा राजनैतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि सन् १९९६ मा उनी राष्ट्रपति [[बोरिस येल्तसिन|बोरिस यल्तसिन]]को प्रशासनमा सामेल हुन मस्को सरेका थिए। उनले त्यहाँ सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशक र सुरक्षा परिषदको सचिवको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९९९ को अगस्टमा उनी प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भएका थिए। राष्ट्रपति बोरिस यल्तसिनको राजिनामा पश्चात् पुटिन कार्यबाहक राष्ट्रपति हुँदै त्यसको ४ महिना पछि भएको निर्वाचनमा उनी पहिलो राष्ट्रपतिको पहिलो कार्यकालको लागि निर्वाचित भएका थिए भने सन् २००४ मा पुनः निर्वाचित भएका थिए। संविधानले लगातर दुई कार्यकालसम्म मात्र सिमित गरेको हुनाले सन् २००८ देखी २०१२ सम्म प्रधानमन्त्री बनेका पुटिन सन् २०१२ र २०१८ मा राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २०२१ अप्रिलमा उनले एउटा संवैधानिक बदलावको कानूनमा हस्ताक्षर गरेपछि उनी अर्को दुई पटक राष्ट्रपति बन्न सक्छन् र उनको राष्ट्रपतिकाल सन् २०३६ सम्म लम्बिन सक्छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/vladimir-putin-president-russia-signs-law-allowing-2-more-presidential-terms/|title=Putin signs law allowing him to serve 2 more terms as Russia's president|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2021/04/05/vladimir-putin-may-remain-russian-president-until-2036-under-new-law/7092738002/|title=Putin — already Russia's longest leader since Stalin — signs law that may let him stay in power until 2036|website=USA TODAY}}</ref> उनको पहिलो राष्ट्रपति कार्यकालमा रूसको अर्थतन्त्र सिधा आठ वर्षसम्म बृद्धि भएको थियो भने त्यस अवधिमा क्रय शक्तिअनुसार मापन गरिने [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन|जिडिपी]] ७२% बृद्धि हुनुका साथै आय २.५ गुणाले बढेको थियो। पहिलोपटक राष्ट्रपतिमा नियुक्त भएका पुटिनको कार्यकालमा ज्याला-तलब ३ गुणा भन्दा धेरैले वृद्धि हुनका साथै [[बेरोजगारी]] र [[गरिबी]] आधा भन्दा धेरै कम भएको थियो भने आत्म-मूल्याङ्कन जीवन सन्तुष्टी उल्लेख्यनीय रूपले वृद्धि भएको थियो।<ref name="challenges_p12">{{cite book|editor=Anders Åslund|editor2=Sergei Guriev|editor3=Andrew C. Kuchins|title=Russia After the Global Economic Crisis|chapter=Challenges Facing the Russian Economy after the Crisis<!-- |pages=9–39 -->|last1=Guriev|first1=Sergei|last2=Tsyvinski|first2=Aleh|publisher=Peterson Institute for International Economics; Centre for Strategic and International Studies; New Economic School|year=2010|isbn=978-0-88132-497-6|pages=12–13}}<!-- This reference needs fixed with repeated pages --></ref> [[इराक युद्ध]]पछि तेल र [[प्राकृतिक ग्याँस|ग्याँस]]को मूल्यमा भएको पाँच गुणा वृद्धि, कम्युनिष्ट शासन पछिको [[आर्थिक मन्दी]] र वित्तीय सङ्कटबाट पुन: सामान्यकरण, वैदेशिक लगानीमा वृद्धि<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/invest/in_inv1.htm ПОСТУПЛЕНИЕ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ ПО ТИПАМ] Rosstat</ref> र विवेकपूर्ण आर्थिक तथा वित्तीय नीतिहरू<ref name="Putin 2007">''Putin: Russia's Choice'', (Routledge 2007), by [[Richard Sakwa]], Chapter 9.</ref><ref name="Fragile Empire 2013 page 17">''Fragile Empire: How Russia Fell In and Out of Love with Vladimir Putin'', Yale University Press (2013), by Ben Judah, page 17.</ref>को परिणाम यी वृद्धि थियो। सन् २००८ देखि २०१२ सम्म [[दिमित्री मेदभेदेभ]]को मातहतमा प्रधानमन्त्री बनेर उनले ठूलो मात्रामा सैन्य सुधार र प्रहरी सुधारकाा कार्यहरू गरेका थिए। सन् २०१२ मा पुटिनले लगभग ६४% मतले विजय हासिल गरेपछि उनले राष्ट्रपतिको रूपमा तेस्रो कार्यकाल सम्हालेका थिए। <ref>Shuster, Simon. [http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2108309,00.html "In Russia, an Election Victory for Putin and Then a 'Paid Flash Mob'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626224232/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2108309,00.html |date=2019-06-26 }}, ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' (5 March 2012).</ref> सन् २०१४ को सुरुवातमा [[रूसद्वारा क्रिमियाको बिलय]] र डोनबासको युद्ध पश्चात् तेलको मूल्यमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध लगाइएको थियो भने सन् २०१५ मा [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]] ३.७% ले घटेको थियो। सन् २०१६ मा रूसी अर्थव्यवस्थामा ०.३% कुल ग्राहस्थ उत्पादनमा वृद्धि देखा परेेपछि [[आर्थिक मन्दी|मन्दी]] आधिकारिक रूपमा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2017/04/03/its-official-sanctioned-russia-now-recession-free/|title=It's Official: Sanctioned Russia Now Recession Free|date=3 April 2017|work=Forbes}}</ref> पुटिनको नेतृत्वमा भएको विकासमा पाइपलाइन निर्माण, उपग्रह नेभिगेसन प्रणाली ग्लोसनासको पुनर्स्थापना र सोचीमा सन् २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमहरूको लागि पूर्वाधारको निर्माण समावेश छ। पुटिनले सन् २०१८ को चुनावमा ७६% मत प्राप्त गर्दै सन् २०२४ सम्मका लागि राष्ट्रपतिको रूपमा पुनः निर्वाचित भएका थिए। == प्रारम्भिक जीवनी == भ्लादिमिर पुटिनको जन्म सन् १९५२ अक्टोबर ७ मा लेनिनग्रादमा भएको थियो। किशोरावस्थामा भ्लादिमिर पनि अन्तरिक्ष यात्री बन्ने सपना बनाएका थिए तर बढ्दो उमेरसँगै विश्वका प्रमुख युद्धहरूमा जासुसहरूले खेलेको भूमिकाका बारेमा लेखिएका चर्चित कथाले उनलाई आकर्षित गरेपछि उनले सोभियत सङ्घको गुप्तचर संस्था [[केजिबी]]मा सेवा गर्ने मन बनाएका थिए। एउटा सफल गुप्तचर बन्नको लागि [[कानून]] विषयको राम्रो ज्ञान आवश्यक पर्ने सल्लाह बमोजिम उनले लेनिनग्राद राजकीय विश्वविद्यालयमा भर्ना लिएका थिए। कानून विषयमा उच्च शिक्षा प्राप्त गरिसकेपछि उनले सन् १९७५ मा [[केजिबी]] भर्ना भएका थिए। उनलाई केजिबी एजेन्टको रूपमा सन् १९८५ मा तत्कालीन [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]मा नियुक्त गरिएको थियो। उर्जावान र प्रतिभाशाली युवा भएकै कारणले उनलाई पाँच वर्षमा एउटै कार्यालयभित्र दुईपटक बढुवा गरिएको थियो। सन् १९९० मा [[जर्मनी]]बाट फिर्ता भएपछि उनले [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|लेनिनग्राद]]को मेयरको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सल्लाहकारको रूपमा काम गर्न थालेका थिए। == राजनीतिक जीवन == === सेन्ट पिटर्सबर्गमा प्रशासन कार्य (सन् १९९०–१९९६) === सन् १९९० मा पुटिनलाई लेनिनग्रादका मेयर अनातोली सब्चाकको सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो भने त्यहाँबाट उनले आफ्नो राजनीतिक जीवन सुरु गरेका थिए। २८ जुन १९९१ मा उनी सेन्ट पिटर्सबर्ग मेयर कार्यालयको विदेश समितिको प्रमुख बन्दै उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र वैदेशिक लगानी प्रबर्द्धनको जिम्मेवारी प्राप्त गरेका थिए। पुटिनको अध्यक्षतामा यो समितिले व्यवसायिक उद्यमहरू पनि दर्ता गरेको थियो। सन् १९९४ देखी १९९६ सम्म पुटिनले सेन्ट पिटर्सबर्गमा अन्य विभिन्न राजनीतिक र सरकारी क्षेत्रमा काम गरेका थिए।<ref name="30bio">{{cite web|url=http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm|title=Владимир Путин: от ассистента Собчака до и.о. премьера|date=९ अगस्त १९९९|publisher=गजेता डट आरयु|language=रूसी|trans-title=भ्लादिमिर पुटिन: सहायकबाट अन्तरीम प्रधानमन्त्री सम्म|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810054603/http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm|archive-date=10 अगस्त 2013|accessdate=१० मे २०१४}}</ref> === मस्कोमा प्रारम्भिक वृती  (सन् १९९६–१९९९) === [[चित्र:RIAN archive 100306 Vladimir Putin, Federal Security Service Director.jpg|thumb|upright|सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशकको रूपमा पुटिन, सन् १९९८ जनवरी १]] सन् १९९६ मा मेयर अनातोली सब्चाक लेनिनग्रादको चुनावमा पराजित भएपछि पुटिनलाई मस्को बोलाइएको थियो। सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशकको रूपमा पुटिन, १ जनवरी १९९८ बाट राष्ट्रपति बोरिस येल्तसिनको प्रशासन कार्यालयमा काम सुरु गरेका थिए। उनी यस पदमा मार्च १९९७ सम्म बसेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html|title=Продукты полураспада|date=20 सेप्टेम्बर 2006|language=ru|trans-title=उत्पाद अर्ध-क्षय आयु|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007063156/http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html|archive-date=७ अक्टोबर २००८|accessdate=९ जुन २०१४|author=अलेग आदनकलेनको|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007063156/http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html |date=2008-10-07 }}</ref> सन् १९९७ मार्च २६ मा राष्ट्रपति बोरिस येल्तसिनले पुटिनलाई राष्ट्रपति प्रशासनको उप-प्रमुखको रूपमा नियुक्त गरेपछि उनले सन् १९९८ को मे महिनासम्म काम गरेका थिए। यसका साथै सन् १९९८ जुुन सम्ममा उनी राष्ट्रपति सम्पत्ति प्रबन्धन विभागको मुख्य नियन्त्रण निर्देशालयको प्रमुख पनि थिए।<ref name="Vlast">{{cite book|last=प्रिबिलोभ्सेकी|authorlink=:en:Vladimir Pribylovsky|archive-date=31 जुलाई 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731145504/http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|access-date=8 मई 2014|chapter=भ्लादिमिर पुटिन|language=रूसी|location=मास्को|url=http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|first=व्लादिमीर|pages=132–139|isbn=978-5-94420-038-9|publisher=प्यानेरोमा|year=2010|trans-title=शक्ति-२०१० (६० जीवनी)|title=Власть-2010 (60 биографий)|url-status=dead}}</ref> २५ मे १९९८ मा पुटिनलाई सङ्घीय सुरक्षा सेवाको (उत्तराधिकारी एजेन्सी मध्ये एक) प्रमुखमा नियुक्त गरिएको थियो। उनी १ अक्टोबर १९९८ मा रूसी सङ्घको सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य र २९ मार्च १९९९ मा पुनः परिषदीयको सचिव बनेका थिए। === प्रधानमन्त्री (सन् १९९९) === ९ अगस्ट १९९९ मा भ्लादिमिर पुटिनलाई तीन उप-प्रधानमन्त्री मध्ये एकमा नियुक्ति गरिएपछि सोही दिन राष्ट्रपति [[बोरिस येल्तसिन]]ले उनलाई रूसी सङ्घीय सरकारको कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm |title=Text of President Yeltsin's speech |trans-title=राष्ट्रपति येल्तसिनको भाषणको पाठ |accessdate=११ मे 2014 |date=9 अगस्त 1999 |publisher=बीबीसी समाचार |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115065357/http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> एक टेलिभिजन सम्बोधनमा राष्ट्रपति येल्तसिनले पुटिनलाई आफ्नो उत्तराधिकारीको रूपमा प्रस्तुत गरेेेकै दिन पुटिनले राष्ट्रपति पदको चुनावमा लड्ने सहमति जनाएका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm |title=Yeltsin redraws political map|publisher=बीबीसी समाचार |date=१० अगस्ट १९९९ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115100905/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> १६ अगस्टमा [[राजकीय डुमा]]ले पुटिनको पक्षमा २३३ मत दिएर प्रधानमन्त्री पदमा उनको नियुक्तिलाई मञ्जुरी दिएको थियो। बहुमतको लागि २२६ आवश्यक भएकोमा उनले साधारण बहुमत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm |title=Yeltsin's man wins approval |trans-title=येल्तसिन के आदमी ने अनुमोदन जीता |publisher=बीबीसी समाचार |date=१६ अगस्ट १९९९ |accessdate=२२ जुन २०१३ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115095231/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> यसको साथ उनी अठार महिना भित्र रूसको पाँचौँ प्रधानमन्त्री बनेका थिए। सुरुवातमा उनलाई येल्तसिनको समर्थकको रुपमा देखिएको थियो भने बोरिस येल्तसिनको अन्य प्रधानमन्त्री जस्तै पुटिनले पनि आफ्नो मन्त्रीको चयन आफै गरेका थिएनन्। उनको मन्त्रीमण्डलको निर्धारण राष्ट्रपति प्रशासनद्वारा गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|author=रिचर्ड साकवा|title=Putin: Russia's choice|trans-title=पुटिन: रूस की पसंद|year=2008|page=20| language = अङ्ग्रेजी|isbn= 978-0415407663}}</ref> यस बीच रूस चेचन्यामा रूसबाट पृथकातावादी लडाइँ चलिरहेको थियो। रूसी सेनाले चेचन्यामाथि छिटो नियन्त्रण जमाएपछि पुटिनको कानूनी व्यवस्थाको समर्थ छवि र चेचन्यामा कडा नजरको कारण उनको लोकप्रियता निकै बढेको थियो। पुटिनले नवगठित संयुक्त पार्टी<ref>{{cite web |url=http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity |title=Political groups and parties: Unity |trans-title=राजनीतिक समूह और दल: एकता |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010702200941/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity |archivedate=२ जुलाई २००१ |access-date=६ मे २०१४ |url-status=dead }}</ref> प्रति आफ्नो समर्थन जनाएका थिए। यस पार्टीले सन् १९९९ को डिसेम्बरमा भएको ड्युमा निर्वाचनमा लोकप्रिय मतको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो अंश (२३.३%) जितेको थियो। यसको बदलामा पार्टीले पनि उनको समर्थन गरेेको थियो === कार्यवाहक राष्ट्रपति (सन् १९९९-२०००) === [[चित्र:Putin and Yeltsin cropped.jpg|thumb|left|[[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]] सँगै राष्ट्रपति पदको शपथ लिँदै पुटिन, सन् २००० मे]] सन् १९९९ डिसेम्बरमा राष्ट्रपति येल्तसिनको कार्यकाल पूरा हुनुभन्दा अगाडिनै आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएका थिए भने रूसको संविधान अनुसार पुटिन रूसको कार्यवाहक राष्ट्रपति बनेका थिए। त्यसै दिन उनले आफ्नो पहिलो आदेशमा हस्ताक्षर गरेपछि त्यसको अनुसार "निवर्तमान राष्ट्रपति र उनका नातेदार विरुद्ध भ्रष्टाचारको आरोपमा कुनै कारबाही गरिँदैन।" भन्ने सुनिश्चित गरिएको थियो।<ref name=Time.com-POTY2007>{{cite web |author=आदि इग्नेसियस |url=http://content.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html |title=Person of the Year 2007: A Tsar Is Born |trans-title=वर्ष २००७ का व्यक्ति: एक ज़ार (रूसी राजा) का जन्म |publisher=टाइम मैगज़ीन |page=4 |date=19 दिसम्बर 2007 |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814181532/http://content.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html |archive-date=१४ अगस्ट २०१३ |url-status=live }}</ref> सन् २००१ फेब्रुअरी १२ मा पुटिनले यसै आदेशसँग मिल्दोजुल्दो सङ्घीय कानूनमा हस्ताक्षर गरे जसले सन् १९९९ मा दिइएको आदेशको स्थान लिएको थियो। येल्तसिनको राजिनामाको परिणामस्वरूप तीन महिना भित्र राष्ट्रपतीय निर्वाचन गरिएपछि पुटिनको पक्षमा ५२.९४% मत झरेपछि उनले निर्वाचनमा विजय हासिल गरेका थिए। <ref name=elections-history>{{cite web |url=http://www.ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html |title=История президентских выборов в России |trans-title=रूसको राष्ट्रपतीय निर्वाचनको इतिहास |publisher=आरआईए नोभेस्ती |date=९ मार्च २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=रूसी |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011131408/http://ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html |archive-date=११ अक्टोबर २०१४ |url-status=live }}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा पहिलो कार्यकाल (सन् २०००-२००४) === सन् २००० को मे ७ का दिन राष्ट्रपति कार्यलय सम्हालेका पुटिनले अर्थमन्त्री मिखाइल कास्यानोभलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। पुटिनले राष्ट्रपति पद सम्हाले लगत्तै उनले देशको राजनीतिलाई प्रभावित गर्ने कोशिस गरिरहेका ठूला व्यवसायी र अरबपतीहरू विरुद्ध सङ्घर्ष सुरु गरेका थिए। पुटिनको शासनकालमा रूसले ठूलो सफलता हासिल गरेको थियो। उनको शासनकालमा कार्यकालमा कुल गार्हस्थ उत्पादनको औसत वार्षिक वृद्धि दर ६.५ प्रतिशत थियो। त्यसपछि उनकै कार्यकालमा विदेशी ऋणलाई पनि रूसले चुक्ता गरेेको थियो जसकारण विदेशी मुद्रा भण्डारमा वृद्धि भएको थियो। [[युरोपेली सङ्घ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँग रूसको सम्बन्ध बलियो बनाउन, [[नाटो]]को साथ सहयोगको सुरुवात गर्न र रूसलाई [[विश्व व्यापार सङ्गठन]]को सदस्य बनाउनको लागि गरिएको प्राथमिक कदममा पुटिनलाई सफलता हासिल भएको थियो। यस अवधिमा पुटिनको छवि बिगार्ने केही घटना पनि घटेका थिए। पनडुब्बी 'कुर्स्क' डुबेको घटनालाई संवेदनशील ढङ्गबाट नसम्हालेको कारण उनको आलोचना भएको थियो।<ref name=Kursk>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1487112.stm|title=Spectre of Kursk haunts Putin|publisher=[[बीबीसी समाचार]]|date=१२ अगस्ट २००१|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115100835/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1487112.stm|archive-date=१५ जनवरी २००९|url-status=live}}</ref> अगस्ट २००० को यस पनडुब्बी डुबेको घटनामा त्यहाँ सवार ११८ मानिसहरू मारिएका थिए। त्यतिबेला पुटिन आफ्नो बिदामा बसेका कारण फर्केर आएका थिएनन् बिदाबाट फर्केको कयौँ दिन पछि मात्र उनले घटनास्थलको भ्रमण गरेका थिए।<ref name=Kursk /> सन् २००२ मा जब चेचेन आतङ्ककारीले मस्कोको एक सङ्गीत थिएटरमा कब्जा गरेपछि त्यहाँका १२९ दर्शकहरू मारिएका थिए। पुटिनका आलोचकहरूले "यस कारबाहीको समयमा आम सर्वसाधारणको जीवनसँग खेलवाड गरिएको थियो र क्रेमलिनद्वारा वास्तविक जानकारी आम मानिसबाट लुकाइएको थियो" भन्नेे गरेका थिए। त्यससमय रूसी प्रेस र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूमा "यस घटनाबाट राष्ट्रपति पुटिनको लोकप्रियतामा गम्भीर नोक्सान हुने" बताइएको थियो। यसको बाबजुद घेराबन्दी समाप्त भएको केही समयपछि यी अनुमानहरू गलत साबित भएका थिए। रूसी राष्ट्रपति पुटिनको सार्वजनिक लोकप्रियता शिखरमा थियो। रूसको ८३% जनता पुटिन र यस घटन सम्हाल्ने उनको तरिकाबाट सन्तुष्ट बनेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm |title=Moscow siege leaves dark memories |publisher=बीबीसी समाचार |date=१६ डिसेम्बर २००२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705182703/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm |archive-date=५ जुलाई २०१४ |url-status=live }}</ref> सन् २००३ मा चेचन्यामा एक [[जनमत सङ्ग्रह]] आयोजित गरिएपछि त्यसका अनुसार एक नयाँ संविधानले स्वीकृत प्राप्त गरेको थियो। यस संविधान अनुसार चेचन्यालाई रूसको एक अंशको रूपमा घोषणा गरिएको थियो। चेचन्यामा संसदीय चुनाव र एक क्षेत्रीय सरकारको स्थापना गरेर अवस्था विस्तारै विस्तारै स्थिर भएको थियो।<ref>{{cite news |url=http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |title=Can Grozny be groovy? |work=द इन्डिपेन्डेन्ट |date=६ मार्च २००७ |archivedate=६ मार्च २००७ |archiveurl=http://archive.is/iiuWk |location=लन्डन |language=अङ्ग्रेजी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706151117/http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |date=2008-07-06 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061121224006/http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ |archivedate=२१ नोभेम्बर २००६ |title=Human Rights Watch Reports, on human rights abuses in Chechnya|publisher=ह्युमन राइट्स वाच}}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा दोस्रो कार्यकाल (सन् २००४-२००८)=== [[चित्र:Victory Day Parade 2005-5.jpg|thumb|सन् २००५ मा [[लाल चोक]]को विजय दिवस परेडमा बोलिरहेका पुटिन]] सन् २००४ मा ७१ प्रतिशत मतको साथ पुटिन दोस्रोपटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए। <ref name=elections-history /> २००४ सेप्टेम्बरमा आतङ्कवादीहरूले बेसलानमा स्थित एक विद्यालयमा १,१०० भन्दा बढी मानिसहरूलाई बन्धक बनाएका थिए। यस घटनामा सयौँ मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। यो घटनापछि पुटिनले कयौँ व्यापक प्रसाशनिक कदम उठाएका थिए। रूसमा सञ्चार माध्यममा स्वतन्त्रताको विरुद्ध व्यापक स्तरमा कारबाहीको लागि पश्चिमी जगत एवम् रूसी उदारवादीहरूमाझ पुटिनको आलोचना भएको थियो। सन् २००६ अक्टोबर ७ मा अना पलिटकोभ्स्काया नामक एक पत्रकारको उनकै कोठामा गोली हानी हत्या गरिएको थियो जसले चेच्न्यामा रूसी सेनाको अनुचित आचरण र भ्रष्टाचारको उजागर गरेका थिए। पलिटकोभ्सेकायाको मृत्युप्रति पश्चिमी सञ्चार माध्यमहरूले तीखो प्रतिकृया दिएका थिए भने उनीहरूले पुटिनमाथि स्वतन्त्र सञ्चार माध्यमको रक्षा गर्न असफल भएको आरोप लगाएका थिए।<ref>{{cite news |url=http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |title=Putin's Russia failed to protect this brave woman – Joan Smith |work=द इन्डिपेन्डेन्ट |date=९ अक्टोबर २००६ |accessdate=११ जुन २०१४ |location=लन्डन |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |archive-date=२७ सेप्टेम्बर २००७ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |date=2007-09-27 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06/10/09/1358259|title=Anna Politkovskaya, Prominent Russian Journalist, Putin Critic and Human Rights Activist, Murdered in Moscow|publisher=डेमोक्रेसी नाउ|date=९ अक्टोबर २००६|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259|archive-date=१४ नोभेम्बर २००७|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259 |date=2007-11-14 }}</ref> सन् २००७ को सेप्टेम्बर १२ का दिन पुटिनले प्रधानमन्त्री मिखाइल फ्रादकोभको अनुरोधमा सरकार भङ्ग गरेपछि उनले भिक्टर जुबकोभलाई नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेका थिए। === प्रधानमन्त्रीको रूपमा दोस्रो कार्यकाल (सन् २००८-२०१२)=== रूसी संविधान अनुसार पुटिन लगातार तेस्रो पटकसम्म राष्ट्रपति बन्न पाउँदैनथे। सन् २००८ मा राष्ट्रपति निर्वाचनमा पुटिनले दिमित्री मेदभेदेभलाई समर्थन गरे भने उनले आफ्नो तर्फबाट चिनाव जितेपछि पुटिनलाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गर्ने वचन दिएका थिए। मेदभेदेभले ७०.२८ प्रतिशत मत पाएर चुनावमा भारी बहुमतले जित हासिल गरेपछि उनले निर्वाचन अघि आफूले गरेको वचन पूरा गर्दै पुटिनलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html |title=Putin Is Approved as Prime Minister|url=http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html?_r=0|publisher= न्युयोर्क टाइम्स |date=९ मे २००८ |accessdate= ११ जुन २०१४|author=सिजे चिभेर्स | language = अङ्ग्रेजी}}</ref> यसपछि पत्रकारहरूले यी दुई नेताद्वारा बनाइएको सत्तातन्त्रलाई एक "राजनैतिक जोडीको सत्ता" को नाम दिएका थिए। यस बीच रूसी अर्थव्यवस्थामाथि ठूलो आर्थिक शिथिलता (सन् २००७-८) को गहिरो असर पर्नुका साथै पश्चिमी ऋण तथा लगानी प्रवाहमा रुकावट आउन सुरु भएको थियो। यसै समय सन् २००८ मा [[रुस-जर्जिया युद्ध|दक्षिणी ओसेसिया युद्ध]] पनि सुरु भएकाले युद्धमा रूसले [[नाटो|नेटो]] सहयोगी [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]]लाई पराजित गरेपछि त्यसको परिणामस्वरूप युरोपेली सङ्घ र अमेरिकासँग रूस सम्बन्धमा तनाव आएको थियो। रूसको स्थिरीकरण कोषमा सञ्चित एक ठूलो वित्तीय भण्डार र कुशल व्यवस्थापनका कारण यस सङ्कट जुध्न र सन् २००९ पछि आर्थिक वृद्धिको यात्रा सुरु गर्न देशलाई सहायता मिलेेेेको थियो। सङ्कटसँग जुध्न लिइएको निर्णय र उठाइएको कदमको [[विश्व बैङ्क|विश्व बैंक]]ले सन् २००८ नोबेम्बरको रूस आर्थिक प्रतिवेदनमा प्रशंसा गरेको थियो।<ref name=worldbankreports>{{cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0, contentMDK:20888536~menuPK:2445695~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html |title=Russian Economic Reports |publisher=विश्व बैंक |date=१० नोभेम्बर २००९ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100411130322/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0, |archivedate=११ अप्रिल २०१० |access-date=१५ जुन २०२० |url-status=live }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २०११ को सेप्टेम्बर २४ का दिन मस्कोमा संयुक्त रूसको काङ्ग्रेसमा राष्ट्रपति मेदभेदेभले सार्वजनिक रूपमा सन् २०१२ को राष्ट्रपति चुनावमा आफू उम्मेदवार नहुने र यस पदमा पुटिनलाई समर्थन गर्ने घोषणा गरेका थिए। सन् २०११ डिसेम्बर ४ मा भएको संसदीय चुनावमा राष्ट्रपति समर्थक सत्तारूढ पार्टी "युनाइटेड रसिया" लाई लगभग ५० प्रतिशत मत प्राप्त भए लगत मस्को र रूसको अन्य सहरमा चुनावको समयमा सत्तारूढ पार्टीद्वारा धाँधली गरिएको दाबी गर्दै भएको सडक प्रदर्शनमा हजारौँ मानिसहरू सहभागी भएका थिए। यो पुटिनको समयमा भएको सबैभन्दा ठूलो विरोध प्रदर्शन थियो। प्रदर्शनकारिहरूले पुटिन र युनाइटेड रसिया आलोचना गर्दै चुनाव परिणाम खारेज गर्न माग गरेका थिए।<ref name=GuardLive>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest|title=Russian election protests – follow live updates|publisher=द गार्डियन|date=१० डिसेम्बर २०११|author=डेभिड बेतली|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114235300/http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest|archive-date=१४ जनवरी २०१३|url-status=live}}</ref> यसको बदलामा पुटिनका समर्थकहरूले पनि कयौँँ र्‍याली प्रदर्शन गरे जुन पुटिन विरोधी प्रदर्शन भन्दा निकै व्यापक थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.politonline.ru/comments/10432.html |title=Как митинг на Поклонной собрал около 140 000 человек |publisher=पोलित अनलाइन |date=४ फेब्रुअरी २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=रूसी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427082724/http://www.politonline.ru/comments/10432.html |archive-date=२७ अप्रिल २०१४ |url-status=dead }}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा तेस्रो कार्यकाल (सन् २०१२-२०१८)=== सन् २०१२ मार्च ४ मा पुटिन ६३.६% मतका साथ राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएका थिए।<ref name=elections-history/> चुनावलाई पारदर्शी बनाउनको लागि मतदान केन्द्रमा वेब क्यामराको प्रयोग सहित अन्य प्रयास प्रचारित गरिएको थियो। यद्यपि रूसी विपक्षी तथा अन्तराष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले चुनावको आलोचना गर्दै प्रक्रियामा अनियमितता भएको आरोप लगाएका थिए।<ref>{{cite web|title=Russia’s presidential election marked by unequal campaign conditions, active citizens’ engagement, international observers say|url=http://www.osce.org/odihr/elections/88661|publisher=ओएससिई (युरोपमा सुरक्षा तथा सहयोगका लागि एक सङ्गठन)|date=५ मार्च २०१२|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801023330/http://www.osce.org/odihr/elections/88661|archive-date=1 अगस्त 2014|url-status=live}}</ref> राष्ट्रपति पदको प्रचार अभियानको तत्कालै पुटिन विरोधी प्रदर्शन भएका थिए। यसमा फेब्रुअरी २१ को पुस्की विरोध र यसमा सहभागीहरूमा मुद्दा सबभन्दा चर्चामा रहेको थियो।<ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/aug/17/pussy-riot-sentenced-prison-putin | work=द गार्डियन | first=मिरियम | last=एल्डर | title=Pussy Riot sentenced to two years in prison colony over anti-Putin protest | date=१७ अगस्ट २०१२ | location=लन्डन | language=अङ्ग्रेजी | access-date=१० मे २०१४ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130618034231/http://www.guardian.co.uk/music/2012/aug/17/pussy-riot-sentenced-prison-putin | archive-date=१८ जुन २०१३ | url-status=live }}</ref> यसबाहेक मे ६ का दिन पुटिनको स्वदेश फिर्ताका विरुद्धमा मस्कोको एक र्‍यालिमा प्रहरीसँग भएको झडपमा ८० मानिसहरू घाइते भएका थिए भने<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2012/05/10/more/|title=СК пересчитал пострадавших полицейских во время "Марша миллионов"|publisher=लेन्ता डट आरयु|date=१० मे २०१२|accessdate=११ जुन २०१४|language=रूसी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320101533/http://lenta.ru/news/2012/05/10/more|archive-date=२० मार्च २०१४|url-status=live}}</ref> ४५० प्रदर्शनकारीहरूलाई हिरासतमा लिइएको थियो। प्रहरी र प्रदर्शनकारीहरू बीच भएको यस झडपको विरोधमा त्यस दिन लगभग ८,००० देखि २०,००० व्यक्तिहरू जम्मा भएका थिए। <ref name=vz-provocation>{{cite web|url=http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html|title=Провокация вместо марша|publisher=विज डट आरयु|accessdate=११ जुन २०१४|date=६ मे २०१२|language=रूसी|author=इवान एफिनेगोनभ|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810225000/http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html|archive-date=१० अगस्ट २०१४|url-status=live}}</ref><ref name="Russian police battle anti-Putin protesters">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|title=Russian police battle anti-Putin protesters|agency=रायटर्स|accessdate=11 जुन २०१४|date=६ मे २०१२|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710152811/http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|archive-date=१० जुलाई २०१४|url-status=live}}</ref> राष्ट्रपतिको रूपमा आफ्नो पहिलो दिन पुटिनले १४ आदेश जारी गरेका थिए जसमा रूसी अर्थव्यवस्थाको लागि व्यापक लक्ष्यको विस्तारमा वर्णन गरिएको थियो। अन्य आदेशमा शिक्षा, आवास, कुशल श्रम प्रशिक्षण, युरोपेली सङ्घसँगको सम्बन्ध, रक्षा उद्योग, अन्तर जातीय सम्बन्ध र अन्य नीति क्षेत्रसँग सम्बन्धित थिए जुन राष्ट्रपति अभियानको समयमा पुटिनद्वारा जारी गरिएको थियो। <ref>{{cite web |url=http://larouchepac.com/node/22623 |title="Putin Inaugurated; States Intention for Russia to Be "Center of Gravity for the Whole of Eurasia", May 8, 2012 |publisher=लारोचेपक डटकम |accessdate=११ जुन २०१४ |date=८ मे २०१२ |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731192357/http://larouchepac.com/node/22623 |archive-date=३१ जुलाई २०१३ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731192357/http://larouchepac.com/node/22623 |date=July 31, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |title="Putin decrees EU closeness policy", Voice of Russia, May 7, 2012 |publisher=रेडियो रूस |date=७ मे २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625131307/http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |archive-date=२५ जुन २०१४ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625131307/http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |date=June 25, 2014 }}</ref> सन् २०१२ र सन् २०१३ मा पुटिन र संयुक्त रूस पार्टीले सेन्ट पिटर्सबर्ग, अर्चँगेल्स्क र नोभोसिबिर्स्कमा समलैङ्गिक, उभयलिङ्गी र विपरीतलिङ्गी समुदायको विरुद्ध कडा कानून बनाउनेमा समर्थन जनाएका थिए। सन् २०१३ मा राजकिय डुमामा "समलैङ्गिक प्रचार" विरुद्ध एक कानून (जुनले इन्द्रेणी झन्डा जस्तो प्रतीकहरू र समलैङ्गिक सामग्री युक्त प्रकाशित कृतिहरू माथी प्रतिबन्ध लगाउँछ) पारित गरिएको थियो। <ref name="BBC-LGBT">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1|title=Госдума приняла закон о "нетрадиционных отношениях"|publisher=बीबीसी रूस|date=११ जुन २०१३|accessdate=११ जुन २०१४|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ6j62nr?url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1|archivedate=११ जुन २०१३|language=रूसी|url-status=live}}</ref><ref name="RBC-LGBT">{{cite web|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print|title=ГД приняла закон об усилении наказания за пропаганду гомосексуализма среди подростков|publisher=आरबिसी|date=११ जुन २०१३|accessdate=११ जुन २०१४|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ6l84Me?url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print|archivedate=११ जुन २०१३|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title = Discrimination in Russia: Arrests for Violation of St. Petersburg Anti-Gay Law|url = http://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html|date = ६ अप्रिल २०१२|accessdate = ११ जुन २०१४|publisher = स्पिगेल नलाइन|language = अङ्ग्रेजी|archive-url = https://web.archive.org/web/20140813040454/http://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html|archive-date = 13 अगस्त 2014|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title = Russian parliament backs ban on "gay propaganda"|url = http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125|date = 25 जनवरी 2013|author = गाब्रिएला बकजिन्स्का र अलिस्सा डी कार्बोनेल|accessdate = ११ जुन २०१४|language = अङ्ग्रेजी|archive-url = https://web.archive.org/web/20140804122853/http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125|archive-date = 4 अगस्त 2014|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title = Russia moves to enact laws against 'homosexual propaganda'|url = http://www.foxnews.com/world/2013/01/21/russia-moves-to-enact-anti-gay-laws/d|date = 21 जनवरी 2013|accessdate = 11 जून 2014|publisher = फक्स समाचार| language = अङ्ग्रेजी}}</ref> रूसको यस कानून माथी अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदै पुटिनले भने ,"यो कानूनले केवल बाल यौन शोषण र समलैङ्गिकताको प्रचार माथि प्रतिबन्ध लगाउँछ"। उनले बताए अनुसार सन् २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक हेर्न आउने समलैङ्गिक आगन्तुकहरूलाई बालबच्चाहरूबाट अलग राखिनुपर्छ। पुटिनले रूसमा समलैङ्गिकहरू विरुद्ध कुनै प्रकारको सामाजिक भेदभाव भएको कुरा अस्वीकार गरेका थिए। <ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-i-know-some-people-who-are-gay-were-on-friendly-terms-9070363.html | title=Vladimir Putin: 'I know some people who are gay, we're on friendly terms' | work=द इन्डिपेन्डेन्ट | first=टम्स | last=जिवन्दा | date=१९ जनवरी २०१४ | accessdate=११ जुन २०१४ | location=लन्डन language=अङ्ग्रेजी | archive-url=https://web.archive.org/web/20140310162310/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-i-know-some-people-who-are-gay-were-on-friendly-terms-9070363.html | archive-date=१० मार्च २०१४ | url-status=live }}</ref> उनले खेलको समयमा उभयलिङ्गी आइस स्केट खेलाडी आइरिन बुस्टलाई सबैका अगाडि अङ्कमाल गरेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://www.ad.nl/ad/nl/1421/Nederland/video/detail/3593997/De-knuffel-van-Poetin-en-Wust-die-iedereen-wil-zien.dhtml |title=De knuffel van Poetin en Wüst die iedereen wil zien |language=nl |publisher=एडी डट एनएल |date=१० फेब्रुअरी २०१४ |accessdate=११ जुन २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223012947/http://www.ad.nl/ad/nl/1421/Nederland/video/detail/3593997/De-knuffel-van-Poetin-en-Wust-die-iedereen-wil-zien.dhtml |archive-date=२३ फेब्रुअरी २०१४ |url-status=live }}</ref> ===राष्ट्रपतिको रूपमा चौँथो कार्यकाल (सन् २०१८–हाल)=== सन् २०१८ मा भएको राष्ट्रपति चुनावमा पुटिनले ७६% भन्दा अधिक मतबाट [[विजय]] हासिल गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43455950|title=Muted Western reaction to Putin victory|date=19 March 2018|work=BBC News|access-date=19 March 2018}}</ref> अहिले उनको चौँथो कार्यकाल जारी छ।<ref>{{Cite web |url=https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |title=चुनाव में रेकर्ड जीत के साथ ही चौथी बार रूस के राष्ट्रपति बने भ्लादिमिर पुटिन |access-date=19 मार्च 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319035215/https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |archive-date=19 मार्च 2018 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180319035215/https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |date=2018-03-19 }}</ref> उनको नयाँ कार्यकाल सन् २०१८ को मेमा प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.aif.ru/politics/russia/kogda_budet_inauguraciya_prezidenta_rf|title=Когда будет инаугурация президента РФ?|website=aif.ru|accessdate=20 मार्च 2018|trans-title=रूसी राष्ट्रपतिको नयाँ कार्यकाल कहिले प्रारम्भ होला?|lang=रूसी|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320004027/http://www.aif.ru/politics/russia/kogda_budet_inauguraciya_prezidenta_rf|archive-date=20 मार्च 2018|url-status=live}}</ref> र २०२४ सम्म कायम रहनेछ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-43452449|title=Russia's Putin wins by big margin|date=18 March 2018|work=BBC News|access-date=18 March 2018}}</ref> त्यहि दिन, पुटिनले दिमित्री मेदभेदेबलाई नयाँ सरकार बनाउन आह्वान गरे ।<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20180507/1520044323.html|title=Путин предложил кандидатуру Медведева на пост премьера|date=7 May 2018|website=РИА Новости}}</ref> २०१८ मे १५ मा, पुटिन क्रिमियाको पुल खण्डको राजमार्ग उद्घाटनमा सहभागी भए। १८ मे २०१८ मा, पुटिनले नयाँ सरकार गठन को आदेशमा हस्ताक्षर गरे <ref>{{Cite news|url=http://kremlin.ru/events/president/news/57495|date=18 May 2018|work=Kremlin.ru|access-date=18 May 2018|language=ru|script-title=ru:Президент подписал указы о составе нового Правительства}}</ref>| २५ मे २०१८ मा, पुटिनले रुसी संबिधान विपरित २०२४ मा राष्ट्रपति पदको लागि नउठ्ने घोषणा गरे |<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-rule-constitution-idUSKCN1IQ2H9|title=Putin says will step down as president after term expires in 2024|date=25 May 2018|access-date=16 November 2020|publisher=[[Reuters]]}}</ref> १४ जुन २०१८ मा, पुटिनले [[२०१८ फिफा विश्वकप|२१ औं फिफा विश्वकप, २०१८]] को उद्घाटन गरे| यो विश्वकप रसियामा आयोजना हुने पहिलो विश्व कप थियो| [[चित्र:Meeting_with_Government_members2.jpg|thumb|पुटिन र नव नियुक्त प्रधानमन्त्री [[मिखाइल मिसुस्तिन]], मन्त्रीपरिषद बैठकमा, २१ जनवरी २०२० ]] ==आन्तरिक नीति== ===अर्थ, औद्योगिक र उर्जा नीति=== सन् २००० मा पुटिनले "२०००-२०१० अवधिका लागि रूसी सङेघको सामाजिक-आर्थिक विकासका लागि कार्यक्रम" सुरू गरेेका थिए तर सन् २००८ मा यो कार्यक्रम बन्द गरिएको थियो। यस कार्यक्रमलाई अन्त्य गरिनेबेला यसको ३० प्रतिशत कार्यहरू मात्र सम्पन्न भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/08/19/long-read-russias-economy-under-putin-in-numbers-a66924|title=Long Read: 20 Years of Russia's Economy Under Putin, in Numbers|last1=Aris|first1=Ben|last2=Tkachev|first2=Ivan|date=19 August 2019|website=The Moscow Times|language=en|access-date=15 October 2020}}</ref> ===वातावरणीय नीति=== सन् २००४ मा राष्ट्रपति पुटिनले हरितगृह ग्याँस उत्सर्जन कम गर्ने उद्देश्यले बनाइएको क्योटो प्रोटोकल सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>''The New York Times''. 6 November 2004. Retrieved 20 April 2008.</ref> यद्यपि रूसले क्योटो प्रोटोकलले सिमित गरेको उत्सर्जन सिमितता अनुसार कटौती गर्नु परेको भने थिएन। [[सोभियत सङ्घको विखण्डन]] पश्चात् आर्थिक गतिविधिमा कम भएको हुनाले रूसको हरितगृह ग्याँस उत्सर्जनमा समेत कमी आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/13640/g8s_gradual_move_toward_postkyoto_climate_change_policy.html|title=G8's Gradual Move toward Post-Kyoto Climate Change Policy|author=Tony Johnson|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=2 March 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229130613/http://www.cfr.org/publication/13640/g8s_gradual_move_toward_postkyoto_climate_change_policy.html |date=29 December 2009 }}</ref> पुटिनले व्यक्तिगत रुपमा नै रूसमा रहेका अमुर बाघ, सेतो ह्वेल, ध्रुविय भालु र हिउँ चितुवा लगायतका दुर्लभ तथा लोपोन्मुख जनावरका कयौँ संरक्षणीीय कार्यक्रमहरूको निरिक्षण गरेका छन्। <ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/tiger/ The Amur Tiger Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110922002142/http://premier.gov.ru/patron/en/tiger/ |date=22 September 2011 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/beluha/ The White Whale Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613063658/http://premier.gov.ru/patron/en/beluha/ |date=13 June 2012 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/bear/ The Polar Bear Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613064004/http://premier.gov.ru/patron/en/bear/ |date=13 June 2012 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/leopard/ The Snow Leopard Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613063809/http://premier.gov.ru/patron/en/leopard/ |date=13 June 2012 }}</ref> ===धार्मिक नीति=== [[File:Vladimir Putin 21 February 2001-2.jpg|thumb|रूसका धार्मिक नेताहरूसँग पुटिन, सन् २००१ फेब्रुअरी]] पुटिनको शासनकालमा बौद्ध धर्म, पूर्वी अर्थोडक्स ईसाई धर्म, इस्लाम र यहूदी धर्मले राज्यको सीमित समर्थन प्राप्त गरेको थियो। सन् १९९० को दशकमा सुरु भएको गिर्जाघरहरूको विशाल निर्माण र पुनर्स्थापनाले पुटिन शासनकालमा निरन्तरमा प्राप्त गरेपछि राज्यले विद्यालयहरूमा धर्मको पढाइलाई अनुमति दिएको थियो। ===सैन्य विकास === रुसी रक्षा मन्त्री एनातोली सेर्दिउकोभले २००७ डिसेम्बर ५ मा पुटिनसँगको छलफलपछि लामो दुरीको रुसी स्ट्राटेजिक बम्बर फेरि सुरु गर्ने घोषणा गरे। यसमा एयरक्राफ्ट क्यारियर कुज्नेत्सोभ सहित ११ जहाजले सोभियत समय पछि पहिलो पटक भु-मध्य सागरमा पहिलो प्रमुख नौसेना छोटो यात्रा गर्यो। यो यात्रामा स्ट्राटेजिक बम्बर सहित ४७ एयरक्राफ्टको ब्याक-अप थियो।<ref>Guy Faulconbridge [https://www.reuters.com/article/us-russia-navy-idUSL0518563620071205 Russian navy to start sorties in Mediterranean]. Reuters. 5 December 2007.</ref><ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml|date=5 December 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|script-title=ru:Начало встречи с Министром обороны Анатолием Сердюковым|trans-title=Start of the meeting with Defence Minister Anatoliy Serdyukov|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608051601/http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml|archive-date=8 June 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608051601/http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml |date=8 June 2008 }}</ref> २००० को दशकको प्रारम्भ देखि नै रसियाले आफ्नी सैन्य तथा रक्षा उद्योगमा पैसा बगाउन सुरु गरेको थियो। २००८ मा मात्र पूर्ज्न स्तरको रुसी सैन्य सुधार सुरु भय्प। यसको उद्देश्य रुसी सैन्य बलको आधुनिकीकरण र यसलाई अझ बढी प्रभावशाली बनाउनु थियो। यी सुधार धेरै हदसम्म रक्षा मन्त्री एनातोली सेर्दिउकोभबाट मेदभेदेबको राष्ट्रपतिकालमा, पुटिन, [[सरकार प्रमुख]]को रुपमा र मेदभेदेब, रुसी सैन्य बलको कमान्डर इनचिफको रुपमा, को सुपरिवेक्षणमा भएको थियो। यी सुधारको प्रमुख तत्त्वमा सैन्य बलको संख्या १० लाखमा सिमित गर्नु, अधिकृतको संख्या कम गर्नु, रिजर्भ फौजको पुनर्संरचना, सेनालाई ब्रिगेड प्रणालीमा पुनर्संरचना गर्नु, हवाई सेनालाई रेजीमेन्टको साटो एयर बेस प्रणालीमा पुनर्संरचना गर्नु थियो।अ<ref name="military-reform">{{cite news|url=http://en.rian.ru/analysis/20081017/117787642.html|title=Military reform to change army structure. What about its substance?|date=17 October 2008|access-date=7 May 2012|agency=RIA Novosti}}</ref> अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसले १९७२ को [[ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र|ब्यालेस्टिक मिसाइल]] सन्धिबाट पछि हटेपछि, पुटिनले अमेरिकी क्षमतालाई सन्तुलनमा राख्न रुसी परमाणु क्षमता निर्माणको आदेश दिएर प्रतिक्रिया जनाए।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/russias-nuclear-weapons-buildup-aimed-beating-us-missile-24716|title=Russia's Nuclear Weapons Buildup Is Aimed at Beating U.S. Missile Defenses|last=Majumdar|first=Dave|date=1 March 2018|work=The National Interest|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> धेरै विश्लेषकहरू पुटिनको रुसी परमाणु रणनीति [[मध्यम दूरीको आणविक शक्ति सन्धि|१९८७ को मध्यम दुरीको परमाणु सन्धि]]को उल्लंघन भएको मान्छन्। यसको कारण अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]ले अमेरिका आफूलाई यो सन्धिको बन्धनमा रहेको नमान्ने घोषणा गरे। र दुई शक्ति राष्ट्रबीच परमाणु संकट चुलियो।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/russias-nuclear-weapons-buildup-aimed-beating-us-missile-24716|title=Russia Violated an Arms Treaty. Trump Ditched It, Making the Nuclear Threat Even Worse.|last=Hurlbert|first=Heather|date=26 October 2018|work=New York|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> यसपछि पुटिनले रसियाले परमाणु संकटमा पहिलो लन्च नगर्ने बताए तर जुनसुकै दुश्मनलाई खरानी बनाउने र यस्तो संकटमा वीरगती हुने रुसीहरू "सहिदको रुपमा स्वर्ग जाने" कुरा बताए।<ref>{{cite news|url=https://themoscowtimes.com/news/aggressors-will-be-annihilated-we-will-go-to-heaven-as-martyrs-putin-says-63235|title='Aggressors Will Be Annihilated, We Will Go to Heaven as Martyrs,' Putin Says|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=19 October 2018|work=The Moscow Times|access-date=26 October 2018|location=Russia}}</ref> धेरै सैन्य विश्लेषकहरू यो मान्छन् कि यदि परम्परागत युद्धमा पराजय बेहोरे रसियाले प्रतिद्वन्दीलाई वार्तामा ल्याउन पहिले परमाणु हमला गर्न सक्छ।<ref>{{cite news|url=https://thehill.com/opinion/international/375340-getting-russias-nuclear-strategy-mostly-right|title=Getting Russia's nuclear strategy mostly right|last=Blank|first=Stephen|date=25 February 2018|work=The Hill|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> पुटिनले आर्टिक क्षेत्रमा रसियाको क्षेत्रीय दाबी र सैन्य उपस्थितिलाई पनि बढाउन खोजेका छन्। २००७ अगस्तमा, रुसी अभियान आर्टिका २००७ ले [[उत्तरी ध्रुव]]मा [[रुसी झण्डा]] फहरायो। आर्क्टिकमा तैनाथ रुसी सबमरिन र फौज दुवैको संख्यामा वृद्धि गरिएको छ।<ref name="Military_buildup1">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/2111507/Russia-plans-Arctic-military-build-up.html|title=Russia plans Arctic military build-up|author=Adrian Blomfield|date=11 June 2008|work=The Daily Telegraph|access-date=27 July 2011|location=London}}</ref><ref name="Military_buildup2">{{cite web|url=http://foreignpolicyblogs.com/2011/07/04/russia-arctic-states-solidifying-northern-military-presence/|title=Russia, Like Other Arctic States, Solidifies Northern Military Presence|date=4 July 2011|publisher=Foreign Policy Association|author=Mia Bennett|access-date=27 July 2011}}</ref> ===अन्तराष्ट्रिय खेलकुद=== * २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक, सोची * [[२०१८ फिफा विश्वकप]] ===वन्यजन्तु संरक्षण === [[File:Vladimir Putin and Sergey Lavrov Kremlin 21 May 2015.jpg|thumb|सन् २००४ देखि पुटिनका विदेश मन्त्री रहेका [[सेर्गेई लाभ्रोभ|सेर्गेइ लाभ्रोभ]]]] ==विदेश नीति== {{Main|भ्लादिमिर पुटिनको विदेश नीति}} [[चित्र:Vladimir Putin in the United States 13-16 November 2001-22.jpg|thumb|नोबेम्बर २००१ मा पुटिनको अमेरिकी भ्रमण]] [[चित्र:Vladimir Putin and Sooronbay Jeenbekov (2019-03-28) 04.jpg|thumb|[[बिस्केक]]मा पुटिन]] {{see also|रूसको वैदेशिक सम्बन्ध|भ्लादिमिर पुटिनको अन्तर्राष्ट्रिय राष्ट्रपतीय भ्रमणहरूको सूची}} परराष्ट्र मामिलामा पुटिनले [[कृत्रिम बौद्धिकता]]को पक्षमा बोलेका छन्। "कृत्रिम बौद्धिकता भविष्य हो, रूसको लागि मात्र नभई सम्पूर्ण मानवजातिको लागि। यसबाट विशाल अवसर आउँछ तर अनुमान गर्न गाह्रो हुने चुनौतीहरू पनि सिर्जना हुन्छ। जो यस क्षेत्रको नायक हुन्छ उसैले सारा संसारको शासक बन्छ।”<ref>{{cite web |last1=Kotkin |first1=Stephen |title=Technology and Governance in Russia: Possibilities |url=https://www.hoover.org/research/technology-and-governance-russia-possibilities |website=Hoover Institution |publisher=Hoover Institution |accessdate=7 May 2020}}</ref> ===दक्षिण तथा पूर्वी एसिया=== सन् २०१२ मा द हिन्दुमा पुटिनले एक लेख लेखे जुनमा उनले उल्लेख गरेका थिए, "रूस र भारत बिच सन् २००० ओक्टोबरमा हस्ताक्षर भएको रणनीतिक साझेदारी सच्चा रूपमा एक ऐतिहासिक पाइला बनेको छ।"<ref>{{cite news|author=Vladimir Putin |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/for-russia-deepening-friendship-with-india-is-a-top-foreign-policy-priority/article4232857.ece |title=For Russia, deepening friendship with India is a top foreign policy priority by President Vladimir Putin |work=The Hindu |date=24 December 2012 |accessdate=22 June 2013 |location=Chennai, India}}</ref><ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-20834910 |title=India, Russia sign new defence deals |publisher=BBC |date=24 December 2012 |accessdate=22 June 2013}}</ref> पुटिनको सन् २०१२ को भारत भ्रमणको क्रममा [[मनमोहन सिंह|प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह]]ले "राष्ट्रपति पुटिन भारतको मूल्यवान मित्र र भारत-रूस रणनीतिक साझेदारीको वास्तविक वास्तुकार हुन्" भनेका थिए।<ref>{{cite web|author=Rajeev Sharma, specially for RIR |url=http://indrus.in/articles/2012/12/24/13th_indo-russian_summit_reaffirms_time-tested_tie_21243.html |title=13th Indo-Russian Summit reaffirms time-tested ties: Russia & India Report|publisher=Indrus.in|date=24 December 2012|accessdate=22 June 2013}}</ref> रूसले अन्य [[ब्रिक]] राष्ट्रसँग सकारात्मक सम्बन्ध राख्दछ। रूसले जनवादी गणतन्त्र चीनसँग सन् २००१ को चीन-रूस मैत्री सन्धि र चीनको उर्जा आवश्यकता पूर्ति गर्न ट्रान्स साइबेरिया तेल पाइपलाइनको निर्माणमा हस्ताक्षर गरी सम्बन्ध अझै सुदृढ बनाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704082104575515543164948682.html|title=Russian Oil Route Will Open to China|first=Jeremy|last=Page|newspaper=The Wall Street Journal|date=26 September 2010|accessdate=28 September 2010}}</ref> यी दुई राष्ट्रको र मध्य एसियायी छिमेकीको आपसी सुरक्षा सहयोगलाई सन् २००१ मा चीन कजाख्स्तान, किर्गिस्तान, रूस, ताजकिस्तान र उज्बेकिस्तानका नेताबाट [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन]] स्थापना भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization|title=The Shanghai Cooperation Organization|website=Council on Foreign Relations|access-date=14 March 2019}}</ref> ===पूर्वी सोभियत राज्य=== पुटिनको मतहतमा क्रेमलिनले निरन्तर पूर्व सोभियत राज्यमा रूसको प्रभाव क्षेत्र र "विशेष स्वार्थ" रहेको बताएको थियो। यी राज्यहरूलाई रूसमा "नजिकको विदेश" भनिन्छ। पूर्व सोभियत राज्यहरू रूसका <ref>{{cite web|last=Kramer|first=Andrew E.|url=https://www.nytimes.com/2008/09/01/world/europe/01russia.html|title=Russia Claims Its Sphere of Influence in the World|date=31 August 2008|access-date=3 August 2021}}</ref> केही रूसी विश्लेषकहरूले यसलाई [[मोनेरो सिद्धान्त]]सँग तुलना गरेका छन्। <ref>{{cite web|last=Safire|first=William|url=https://www.nytimes.com/1994/05/22/magazine/on-language-the-near-abroad.html|title=ON LANGUAGE; The Near Abroad|date=22 May 1994|access-date=3 August 2021}}</ref> सन् २००३ मा जर्जियामा भएको गुलाब क्रान्ति, सन् २००४ मा युक्रेनमा भएको सुन्तला क्रान्ति र सन् २००५ मा किर्गिस्तानमा भएको ट्युलिप क्रान्ति जस्ता क्रान्तिको शृङ्खलाले यी देश र रूसबीचको सम्बन्धमा खटपट आएको थियो। २००८ अगस्ट मा, जर्जियाका राष्ट्रपति मिखाइल साकास्विलीले अलग हुन खोजेको दक्षिण ओसेसियामा नियन्त्रण कायम गर्ने प्रयास गरे। यद्यपि, २००८ को दक्षिण ओसेसिया युद्धमा रुसी सेना दक्षिण ओसेसिया र अन्य जर्जियाली क्षेत्रमा प्रवेश गरेर जर्जियाबाट अलग हुन खोजेको अर्को प्रान्त अब्खाजियामा नयाँ मोर्चा खोलेपछि जर्जियाली सेना छिट्टै पराजित भयो। <ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |title=Russia and Eurasia |publisher=Heritage.org |access-date=10 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425165904/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |archive-date=25 April 2009 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425165904/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |date=25 April 2009 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7551576.stm|title=Day-by-day: Georgia-Russia crisis|work=BBC News|date=21 August 2008|access-date=10 May 2009}}</ref> रुस र अन्य सोभियत राज्यहरू वीचको विगतका र विद्यमान विवादको वावजुद, पुटिनले युरेसियन एकताको नीति अवलम्बन गरे। पुटिनले २०११ मा [[युरेसियन आर्थिक संघ]]को अवधारणालाई समर्थन गरे;<ref>[https://web.archive.org/web/20130604193552/http://www.america-russia.net/eng/geopolitics/288470359 New Integration Project for Eurasia – A Future That Is Being Born Today], [[Izvestiya]] (3 October 2011).</ref><ref name="yahoo-reuters">{{cite news|title=Russia's Putin says wants to build "Eurasian Union" |first=Gleb |last=Bryanski |url=https://news.yahoo.com/russias-putin-says-wants-build-eurasian-union-222139037.html |work=[[Yahoo! News]] |agency=[[Reuters]] |date=3 October 2011 |access-date=4 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006174652/http://news.yahoo.com/russias-putin-says-wants-build-eurasian-union-222139037.html |archive-date=6 October 2011 }}</ref> यो अवधारणा १९९४ मा काजख्स्तानका राष्ट्रपतिले प्रस्ताव गरेका थिए। <ref>{{cite news|title=Kazakhstan welcomes Putin's Eurasian Union concept|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/8808500/Kazakhstan-welcomes-Putins-Eurasian-Union-concept.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/8808500/Kazakhstan-welcomes-Putins-Eurasian-Union-concept.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=6 October 2011|access-date=8 October 2011|location=London|first=James|last=Kilner}}{{cbignore}}</ref> २०११ नोभेम्बर १८ मा, बेलारुस, काजख्स्तान र रसियाले २०१५ भित्रमा युरेसियन युनियनको स्थापना गर्ने लक्ष्य कायम गर्ने बारे सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। <ref name="bbc18Nov2011">{{cite news|title=Russia sees union with Belarus and Kazakhstan by 2015|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15790452|work=BBC News|date=18 November 2011|access-date=19 November 2011}}</ref> २०१५ जनवरी १ मा युरेसियन युनियनको स्थापना भयो।<ref>{{cite web|url=http://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&EntityID=3610 |title=Ru-ru |publisher=Eurasian Economic Union |access-date=9 April 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417110445/https://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&EntityID=3610 |archive-date=17 April 2016 }}</ref> ===अमेरिका, युरोप र नेटो=== <gallery> President Bush and President Putin Discuss Iraq.jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[जर्ज डब्लु बुस]] जी-८ शिखर सम्मेलनमा, सन् २००४ जुन ८ Barack Obama and Vladimir Putin shake hands at G8 summit, 2013.jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[बाराक ओबामा]] जी-८ शिखर सम्मेलन आयरल्याण्डमा, सन् २०१३ जुन १७ Vladimir Putin & Donald Trump in Helsinki, 16 July 2018 (2).jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] रूस संयुक्त राज्य शिखर सम्मेलनमा, हेलसिन्की फिनल्यान्ड, सन् २०१८ जुलाई १६ Joe Biden and Vladimir Putin in Geneva, 16 June 2021 (05).jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[जो बाइडेन]] सन् २०२१ को रूस-संयुक्त राज्य शिखर सम्मेलनमा, जेनेभा, स्विट्जरल्यान्ड, २०२१ जुन १६ </gallery> पुटिनको मातहतमा रूस [[नाटो|नेटो]] र अमेरिकासँगको विभिन्न चरण हुँदै गुज्रिएको थियो। पुटिन पहिलो पटक राष्ट्रपति बन्दा, सम्बन्ध सावधानीपूर्ण थियो। [[सेप्टेम्बर ११ को हमला]] पछि पुटिनले तुरुन्तै अमेरिकाको आतङ्कवाद विरुद्धको युद्धलाई समर्थन गर्दा साझेदारीको अवसर देखा परेेेेको थियो। <ref name="Bi-Partisan2">[https://www.huffingtonpost.com/stephen-f-cohen/us-russia-policy_b_1307727.html America's Failed (Bi-Partisan) Russia Policy] by [[Stephen F. Cohen]], ''HuffPost''</ref> यद्यपि अमेरिकाले रूसी सिमाना सम्मै नेटोको विस्तार र एकपक्षीय रूपमा सन् १९७२ को एन्टी ब्यालेस्टिक मिसाइल सन्धिबाट हात झिकेर प्रतिक्रिया दिएको थियो।<ref name="Bi-Partisan2"/> [[चित्र:Vladimir_Putin_2_April_2002-2.jpg|thumb|इटालीका प्रधानमन्त्री [[सिल्भिओ बेर्लुस्कोनी]]को साथमा पुटिन। दुई नेताहरूले निकट मित्रता कायम गरेका थिए।]] सन् २००३ बाट जब रूसले इराक युद्धको समर्थन नगरी पुटिनले आफ्नो आन्तरिक तथा विदेश नीतिमा पश्चिमासँग फरक र टाढा हुँदै गए त्यसपछि सम्बन्ध बिग्रन जारी रहेेेेको थियो। त्यसपछि अमेरिकी मुलधारका सञ्चार माध्यमहरूको नजर [[ह्वाइट हाउस]]सँगै पुटिन विरोधी बनेेको थियो।<ref name="Bi-Partisan2"/> २०२० जुन १८ मा, ''[[:en:The_National_Interest|द नेसनल इन्ट्रेस्ट]] ले'' ९ हजार शब्द भएको 'द रियल लेसन अफ द सेभेन्टि फिफ्थ एन्निभर्सरी अफ वर्ल्ड वार टु" (अनुवाद: दोश्रो विश्व युद्धको ७५औं वार्षिकीको वास्तविक पाठ) शिर्षकको पुटिनको एक लेख प्रकाशित गर्यो ।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/feature/vladimir-putin-real-lessons-75th-anniversary-world-war-ii-162982|title=The Real Lessons of the 75th Anniversary of World War II|last=Putin|first=Vladimir|date=18 June 2020|work=The National Interest}}</ref> त्यस लेखमा, पुटिनले [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]]लाई दोस्रो विश्व युद्धको सुरुवातको रुपमा व्याख्या गर्ने पश्चिमा ऐतिहासिक दृष्टिकोणको आलोचना गरे। उनले [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] सन्धि नभई [[:en:Munich_Agreement|म्युनिख सम्झौता]]लाई युद्धको सुरुवातको रुपमा उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/26/poetin-is-politicus-en-dus-historicus-a4004120|title=Poetin is politicus, en dus historicus|last=Middelaar|first=Luuk van|date=26 June 2020|work=NRC Handelsblad}}</ref> [[चित्र:With_Greek_Prime_Minister_Alexis_Tsipras.jpg|thumb|युनानी प्रधानमन्त्री [[एलेक्सिस सिप्रास]] र राष्ट्रपति भ्लादिमीर पुटिन, १५ मे २०१७]] ===बेलायत=== [[चित्र:Vladimir Putin and Prince Philip.jpg|thumb|left|पुटिन र उनकी पत्नी [[ल्युदमिला पुटिना]] महारानी एलिजाबेथ द्वितीय, उनका पति [[राजकुमार फिलिप]] र प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरसँँग भेट्दै, सन् २००५]] सन् २००३ मा संयुक्त अधिराज्यले पुटिनका पूर्व सहयोगी रूसी ओर्लीगार्क बोरिस बेरेजोब्स्कीलाई राजनैतिक शरण दिएपछि रूस- संयुक्त अधिराज्य सम्बन्ध बिग्रन सुरु भएको थियो। <ref name=expul/> बेलायतीहरूले जासुसी गरिरहेको तथा प्रजातन्त्र समर्थक र मानवअधिकार समूहलाई गोप्य रूपमा भुक्तानी गरेको आरोप लगाएपछि सम्बन्धमा झनै तिक्तता आएको थियो।<ref name="spy-rock">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16614209|title=UK spied on Russians with fake rock|work=BBC News|access-date=25 November 2015}}</ref> ==== एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्को माथि विष हमला ==== सन् २००६ को अन्त्यसम्ममा सम्बन्ध झनै खराब भएको थियो। पूर्व केजिबी तथा फेडरल सुरक्षा सेवाका अधिकारी एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्को जो सन् २००३ मा गुप्तचर संस्थाको सदस्य बनेका थिए। सन् २००७ मा सम्बन्धको यो सङ्कट निरन्तर जारी रहेको थियो। पूर्व केजिबी अङ्गरक्षक अन्द्री लुगोभोइलाई लिभिनेन्कोको हत्यामा मुद्दा चलाउन रूसले सुपुर्दुगी गर्न अस्वीकार गरेपछि बेलायतले ४ रूसी दूतलाई निष्कासन गरेको थियो। <ref name="expul">{{cite news|title=Brown Defends Russian Expulsions, Decries Killings|author1=Gonzalo Vina|author2=Sebastian Alison|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk|publisher=Bloomberg News|date=20 July 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930035325/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk|archive-date=30 September 2007}}</ref> बेलायतको कदमको प्रतिक्रिया स्वरूप रूसले बेलायती कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गर्दै प्रतिकारात्मक जवाफी कदम चालेेेेको थियो। <ref name=expul/> सन् २०१५-१६ मा बेलायत सरकारले एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्कोको मृत्युको छनबिन गरेेेेको थियो।<ref>{{cite news|title=Full Report of the Litvinenko Inquiry|date=21 January 2016|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/01/21/world/europe/100000004158141.mobile.html}}</ref> यसको प्रतिवेदनमा भनिएको थियो, "लित्भिनेन्कोलाई हत्या गर्ने एफएसबी अपरेसनलाई सायद पत्रुसेभ र राष्ट्रपति पुटिनले स्वीकृत दिएका थिए।" यो प्रतिवेदनले हत्याको लागि लित्भिनेन्कोको सार्वजनिक बयान र रूसी अपार्टमेन्ट बम हमलामा एफएसबिको सम्लग्नताबारे पुस्तक र "पुटिन र लित्भिनेन्को बीच व्यक्तिगत शत्रुता" सहित केही सम्भावित उद्देश्यहरू पनि उल्लेख गरेको थियो। ====सेर्गेइ स्क्रिपालमाथिको विष हमला ==== सन् २०१८ मार्च ४ मा सेल्सबेरीमा पूर्व डबल एजेन्ट सेर्गेइ स्क्रिपाल माथि नोभिचोक नर्भ एजेन्टको विष हमला भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/mar/07/russian-spy-police-appeal-for-witnesses-as-cobra-meeting-takes-place|title=Sergei Skripal: former Russian spy poisoned with nerve agent, say police|last1=Dodd|first1=Vikram|last2=Harding|first2=Luke|date=8 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018|last3=MacAskill|first3=Ewen}}</ref> त्यसको दश दिन पश्चात् बेलायत सरकारले औपचारिक रूपमा रूसमाथी हत्या प्रयासको आरोप लगाएको थियो जुन रूसले खारेज गरिदिएको थियो। <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/uk-spy-poisoning-russia-tells-un-it-did-not-make-nerve-agent-used-in-attack|title=Spy poisoning: allies back UK and blast Russia at UN security council|last=Borger|first=Julian|date=15 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018}}</ref> संयुक्त राज्यले २३ रूसी कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गरेेेेेपछि त्यसको प्रतिक्रियामा रूसले पनि २३ बेलायती कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/17/sergei-skripal-russia-expels-23-british-diplomats|title=Sergei Skripal: Russia expels 23 UK diplomats as row deepens|last1=Grierson|first1=Jamie|last2=Wintour|first2=Patrick|date=17 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018}}</ref>मार्च १५ मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[टरिजा मे]]ले भनिन् "यस्तो निन्दनीय कार्यका लागि हामी रूसलाई दोषी ठहर्‍याउँदछौँ।" मार्च १६ मा बेलायती विदेश मन्त्री [[बोरिस जोनसन]]ले पुटिनले व्यक्तिगत रूपमा नै विषहमलाको आदेश दिएको बताएका थिए। पुटिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले आरोपलाई "कठोर र कुटनैतिक मर्यादा बाहिरको"को बताएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/west-unites-to-confront-russia-over-poisonings-n88qmsttf|title=Johnson points finger at Putin for Salisbury spy attack|last=Fiona Hamilton|first=Tom Parfitt, Moscow {{!}} Sam Coates, Rhys Blakely, Lucy Fisher|access-date=17 March 2018}}</ref> ===अस्ट्रेलिया === सन् २००७ सेप्टेम्बरमा पुटिनले इन्डोनेसियाको भ्रमण गरेका थिए। ५० वर्ष भन्दा धेरै समय पछि रूसी नेताको यो पहिली इन्डोनेसिया भ्रमण थियो।<ref>{{cite web|url=http://brtsis.com/rrubb.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012181540/http://brtsis.com/rrubb.htm|archive-date=12 October 2007|title=Russia Courts Indonesia|publisher=Brtsis.com|date=12 October 2007|access-date=24 September 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181540/http://brtsis.com/rrubb.htm |date=12 October 2007 }}</ref> यसै महिना पुुुतिनले सिड्नीमा भएको अपेक सम्मेलनमा उपस्थिति जनाएका थिए। उनले अस्ट्रेलियाली प्रधानमन्त्री जोन होवार्डसँग भेट्दै अस्ट्रेलियाबाट रूसले युरेनियम खरिद गर्न अस्ट्रेलियासँग युरेनियम व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। रूसी राष्ट्रपतिको यो पहिलो अस्ट्रेलिया भ्रमण थियो। <ref>{{cite news|author1=Phillip Coorey|title=Putin and Howard Sign Uranium Deal|url=https://www.smh.com.au/news/national/putin-and-howard-sign-uranium-deal/2007/09/07/1188783452227.html|access-date=14 October 2014|work=The Sydney Morning Herald|date=7 September 2007}}</ref> ===ल्याटिन अमेरिका=== [[चित्र:2019_Reunião_Informal_do_BRICS_-_48142656362.jpg|thumb|पुटिन र ब्राजिलका राष्ट्रपति [[जइर बोल्सोनारू]], २०१९ जि २० शिखर मम्मेलन ओसाका जापानमा]] पुटिन र उनका उत्तराधिकारी मेदेभेदेभको समयमा [[भेनेजुएला]]का [[ह्युगो चाभेज]]सँग राम्रो सम्बन्ध थियो। यो सम्बन्ध सैन्य उपकरणले बलियो बनेको थियो। सन् २००५ यता भेनेजुएलाले रूससँग ४ अर्ब डलर बराबरको सैन्य उपकरण खरिद गरिसकेको थियो। <ref>[http://www.france24.com/en/20080925-russia-nuclear-putin-chavez-nuclear-energy Russia Forges Nuclear Links With Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110051027/http://www.france24.com/en/20080925-russia-nuclear-putin-chavez-nuclear-energy|date=10 November 2013}} France 24</ref> सन् २००८ को सेप्टेम्बर मा रूसले प्रशिक्षण उडानको लागि तुपोलेभ तु-१६० बम्बर भेनेजुएला पठाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7609577.stm|title=World – Americas – Russian bombers land in Venezuela|access-date=25 November 2015|publisher=BBC}}</ref> सन् २००८ को नोभेम्बरमा [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]]मा दुवै देशले संयुक्त नौसेना अभ्यास गरेका थिए। सन् २००० को प्रारम्भमा पुटिनले [[फिडेल क्यास्ट्रो]] र क्युबासँग पनि बलियो सम्बन्ध पुनर्स्थापना गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/16/world/putin-in-cuba-signals-priority-of-ties-to-us.html|title=Putin, in Cuba, Signals Priority of Ties to U.S.|last=Tyler|first=Patrick|date=16 December 2000|work=The New York Times|access-date=23 August 2016}}</ref> ===मध्यपूर्व र उत्तर अफ्रिका=== [[चित्र:Trilateral_Iran-Russia-Turkey_Summit_September_2018_in_Tehran_4.jpg|left|thumb|पुटिनका साथमा इरानी राष्ट्रपति [[हसन रुहानी]] र टर्कीका राष्ट्रपति [[रजेप तैयप एर्दोगान]], सेप्टेम्बर २०१८ ]] १६ अक्टोबर २००७ मा पुटिन तेहरानमा दोस्रो क्यास्पियन शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन इरानको भ्रमण गरेका थिए।<ref name="rbc-iran-tehran">[http://top.rbc.ru/politics/16/10/2007/122607.shtml Putin: Iran Has Right to Develop Peaceful Nuclear Programme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406094726/http://top.rbc.ru/politics/16/10/2007/122607.shtml|date=6 April 2008}}, 16 October 2007, Rbc.ru</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/news/video/videoStory?videoId=68897|title=Putin's warning to the U.S.|date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017065727/http://www.reuters.com/news/video/videoStory?videoId=68897|archive-date=17 October 2007|agency=Reuters|url-status=dead}}</ref> जहाँ उनले इरानी राष्ट्रपति [[मोहम्मद अहमदिनेजाद|मोहमद अहमदिनेजाद]]सँग भेटवार्ता गरेका थिए। <ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|title=Владимир Путин положительно оценил итоги Второго Каспийского саммита на встрече с Президентом Ирана Махмудом Ахмадинежадом|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052206/http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052206/http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml |date=4 May 2008 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|script-title=ru:Визит в Исламскую Республику Иран. Второй Каспийский саммит|trans-title=Visit to Iran. Second Caspian Summit|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052159/http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052159/http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml |date=4 May 2008 }}</ref> यो [[जोसेफ स्टालिन]]ले सन् १९४३ मा तेहरान सम्मेलनमा सहभागी भए पश्चातको सोभियत वा रूसी नेताको पहिलो इरान भ्रमण थियो।<ref>Leonid Brezhnev travelled to shah Mohammad Reza Pahlavi's Iran in 1963, but at that time he was not yet the [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union]], {{cite news|url=http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp|title=Putin confirms Iran visit, brushes off 'plot' reports|date=15 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016052242/http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp|archivedate=16 October 2015|agency=Lebanon Wire|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016052242/http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp |date=16 October 2015 }}</ref> भने यसले इरान-रूस सम्बन्धमा महत्वपूर्ण छाप छोडेको थियो।<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece Vladimir Putin defies assassination threats to make historic visit to Tehran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726124113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece |date=2008-07-26 }}, 16 October 2007, ''The Times''.</ref> शिखर सम्मेलन पश्चातको पत्रकार सम्मेलनमा पुटिनले हामी क्यास्पियन राष्ट्रहरूसँग विना कुनै अवरोध शान्तिपूर्ण परमाणु कार्यक्रम विकास गर्ने अधिकार रहेको बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml|title=Answer to a Question at the Joint Press Conference Following the Second Caspian Summit|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052153/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052153/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml |date=4 May 2008 }}</ref> त्यसपछि मेदभेदेभको राष्ट्रपतिकालमा इरान-रूस सम्बन्ध अनियमित भएको थियो। रूसले इरानलाई हालसम्मकै सबैभन्दा प्रभावकारी एन्टी मिसाइल प्रणाली एस-३०० बिक्री गर्ने सम्झौता पुरा गरेको थिएन। यद्यपि रूसी विशेषज्ञहरूले इरान र मध्य पूर्वको पहिलो नागरिक बुसेहर परमाणु विद्युत् गृहको निर्माण सम्पन्न गरेको थियो भने रूसले लगातार इरानमाथि अमेरिका र युरोपेली सङ्घले लगाउने प्रतिबन्धको र इरान माथि गरिने सैन्य आक्रमणको चेतावनीको लगातार विरोध गरिरहेको थियो। पुटिनले इरानलाई "साझेदार"को रूपमा व्याख्या गरेतापनि<ref name="Sturmer" /> उनले इरानी परमाणु कार्यक्रममा चासो व्यक्त गरेका भने थिएनन्।<ref name="Sturmer" /> अप्रिल २००८ मा पुटिन [[लिबिया]] भ्रमण गर्ने प्रथम रूसी राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399|title=Putin's visit 'historic and strategic'|date=18 April 2008|website=Gulf News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514014600/http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399|archive-date=14 May 2013|accessdate=22 June 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514014600/http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399 |date=14 May 2013 }}</ref> पुटिनले लिबिया माथि भएको विदेशी सैन्य हस्तक्षेपको निन्दा गर्दै संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सङ्कल्प प्रस्ताव १९७३ "दोषपूर्ण र त्रुटिपूर्ण" रहेको बताएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/03/21/putin-libya-intervention-_n_838293.html|title=Putin: Military Intervention In Libya Resembles 'Crusades'|last=Parks|first=Cara|date=21 March 2011|work=HuffPost}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rt.com/politics/putin-rasmussen-visit-denmark/|title=Putin states the West has no legal right to execute Gaddafi|date=26 April 2011|publisher=RT|location=Russia|accessdate=22 June 2013}}</ref> [[कर्णेल मुअम्मर गद्दाफी]]को मृत्यु प्रति पुटिनले यसलाई अमेरिकाले गरेको "सुनियोजित हत्या" बताएका थिए। उनले भनेका थिए "तिनीहरूले (गद्दाफी) कसरी मारिए भनेर सम्पूर्ण विश्वलाई देखाए"र "त्यहाँ रगत जताततै थियो। के उनीहरूले भन्ने गरेको लोकतन्त्र यहि हो ?"<ref>{{cite web|url=http://www.mediaite.com/online/vladimir-putin-blames-us-drones-for-gaddafi-death-slams-john-mccain/|title=Vladimir Putin Blames US Drones For Gaddafi Death, Slams John McCain|last=Crugnale|first=James|date=15 December 2011|publisher=Mediaite.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104145441/http://www.mediaite.com/online/vladimir-putin-blames-us-drones-for-gaddafi-death-slams-john-mccain/|archivedate=4 January 2012|accessdate=22 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291|title=Putin claims U.S. planned murder of Gadhafi|last=Citizen|first=Ottawa|date=16 December 2011|publisher=Canada.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020152422/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291|archivedate=20 October 2013|accessdate=22 June 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020152422/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291 |date=20 October 2013 }}</ref> [[चित्र:Remembering_the_Holocaust._Fighting_Antisemitism_forum_(2020-01-23)_02.jpg|thumb|पुटिन [[बेन्जामिन नेतन्याहु]] र इजरेली राष्ट्रपतिका साथमा, सन् २०२०]] [[सिरिया]]को सम्बन्धमा सन् २००० देखि सन् २०१० सम्म रूसले १.५ अर्ब डलर मूल्य बराबरको हतियार बिक्री भएपछि [[दमास्कस]] मस्कोको सातौँ ठूलो क्रेता बनेेेेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/02/10/opinion/why-russia-supports-assad.html?_r=2&partner=rss&emc=rss|title=Why Russia Supports Assad|last=Trenin|first=Dmitri|date=9 February 2012|work=The New York Times}}</ref> [[सिरियाली गृहयुद्ध]]को समयमा रूसले सिरियाली सरकार विरुद्धका जुनसुकै प्रतिबन्धलाई [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद् भिटो अधिकार|भिटो]] गर्ने चेतावनी दिएको थियो<ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2012/0119/Why-Russia-is-willing-to-sell-arms-to-Syria|title=Why Russia is willing to sell arms to Syria|date=19 January 2012|website=The Christian Science Monitor|accessdate=22 June 2013|author=Fred Weir}}</ref> भने रूसले सिरियाली सत्तालाई हतियार बिक्री गर्नलाई निरन्तरता दिइरहेको थियो। पुटिनले सबै वैदेशिक हस्तक्षेपको विरोध गरेका थिए जसमा उनले २०१२ मा फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[फ्रँस्वा ओलँद]]ले दिएको [[बसर अल असद]] राजीनामा दिनु पर्छ भन्ने अभिव्यक्तिलाई विरोध गर्दै त्यसलाई अस्विकार गरेका थिए। "शासनविरोधी अतिवादीहरू धेरै रक्तपातका लागि जिम्मेवार थिए" भनेर पुटिनले असदको तर्क प्रतिध्वनि गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2012-06-01/hollande-clashes-with-putin-over-ouster-of-syria-s-assad|title=Hollande Clashes With Putin Over Ouster of Syria's Assad|last=Viscusi|first=Gregory|date=1 June 2012|website=Bloomberg BusinessWeek|accessdate=22 June 2013}}</ref> २०१९ अक्टोबरमा, रुसी राष्ट्रपति पुटिनले संयुक्त अरब एमिरेट्सको भ्रमण गरे। उक्त भ्रमणमा युवराज मोहम्मद बिन जायदसँग अबु धाबीमा छ बुँदे सम्झौता भयो। ती मध्ये एकमा रुसी सार्वभौम सम्पत्ति कोष र एमेराती लगानी कोषको संयुक्त लगानी थियो। दुई देशले उर्जा, स्वास्थ्य र उन्नत प्रविधि क्षेत्रमा १.३ अर्ब डलरको लगानी सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। <ref>{{cite web|url=http://youngherald.com/2019/10/vladimir-putin-signs-deals-worth-1-3bn-during-uae-visit/|title=Vladimir Putin signs deals worth $1.3bn during UAE visit|access-date=17 October 2019|website=Young Herald}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226021123/http://youngherald.com/2019/10/vladimir-putin-signs-deals-worth-1-3bn-during-uae-visit/ |date=26 February 2021 }}</ref> ===ब्रिक्स शिखर सम्मेलन=== [[चित्र:Foto_de_família_dos_Chefes_de_Estado_e_Governo_do_BRICS_2018-2.jpg|thumb|[[ब्रिक्स|ब्रिक्स नेताहरू]]को सामूहिक तस्विर ; सन् २०१८]] राष्ट्रपति पुटिन सन् २०१३ देखि [[ब्रिक्स]] (ब्राजिल, रूस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका ) शिखर सम्मेलन मा सहभागी भएका छन्। == व्यक्तिगत छबी == ===लोकप्रियता === ===मूल्यांकन === आलोचकहरू पुटिनले रसियालाई [[बोरिस येल्तसिन]]को प्रतिनिधित्व सरकारको मार्गबाट मोडेर अधिनायकवादी दिशामा डोर्याइरहेको बताउँछन्। <ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/06/vladimir-putin-15-ways-he-changed-russia-world |title=15 Years of Vladimir Putin: 15 Ways He Has Changed Russia and the World |website=The Guardian |date=6 May 2015}}</ref> पुटिनका राजनैतिक विपक्षी ग्यारी कास्पारोभले पुटिनलाई "[[अधिनायक]]", पूर्व अमेरिकी विदेशमन्त्री [[हिलरी रडम क्लिन्टन|हिलारी क्लिन्टन]]ले "बुली" र "अहंकारी", र [[दलाई लामा]]ले "आत्मकेन्द्रित" र "एकलौटी" बताएका छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/10/putin-russia-obama-kasparov/412804/|title=Garry Kasparov: How the United States and Its Western Allies Propped Up Putin|author=Garry Kasparov|website=The Atlantic|date=28 October 2015|access-date=9 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/blogs/live-from-charleston-sc/2016/01/hillary-clinton-vladimir-putin-its-interesting-217926|title=Hillary Clinton Describes Relationship With Putin: 'It's... interesting'|date=17 January 2016|website=Politico|access-date=14 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Hillary Clinton: Putin is Arrogant and Tough |url=https://www.youtube.com/watch?v=8wJXJWL8XgY | archive-url=https://web.archive.org/web/20160625091510/https://www.youtube.com/watch?v=8wJXJWL8XgY&gl=US&hl=en| archive-date=2016-06-25 | url-status=dead|via=YouTube |publisher=GPS with Fareed Zakaria |date=27 July 2014 |access-date=15 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=President Vladimir Putin on Sec. Hillary Clinton |url=http://www.cnn.com/videos/tv/2016/06/17/exp-gps-putin-on-hillary.cnn |publisher=CNN |access-date=15 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11080133/Dalai-Lama-attacks-self-centred-Vladimir-Putin.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11080133/Dalai-Lama-attacks-self-centred-Vladimir-Putin.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Dalai Lama attacks 'self-centered' Vladimir Putin|date=7 September 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=9 April 2016}}{{cbignore}}</ref> पूर्व अमेरिकी विदेशमन्त्री [[हेनरी किसिन्जर]]ले २०१४ मा पश्चिमा जगतले पुटिनको दानवीकरण गरेको कुरा "द वासिङटन पोस्टमा" व्यक्त गरेका थिए। <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/henry-kissinger-to-settle-the-ukraine-crisis-start-at-the-end/2014/03/05/46dad868-a496-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |author=Henry Kissinger|title=How The Ukraine Crisis Ends |newspaper=[[The Washington Post]]|date=5 March 2014|author-link=Henry Kissinger}}</ref> [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]का पूर्‍व नेता एगोन क्रेन्जले शीत युद्धको अन्त्य कहिल्यै नभएको कुरा बताए र भने, "गोर्वाचोभ र येल्तसिन जस्ता कमजोर राष्ट्रपति पछि [राष्ट्रपति भ्लादिमिर] पुटिन पाउनु रसियाको अहोभाग्य हो।" <ref>{{cite news |last1=Rosenberg |first1=Steve |title=Berlin Wall anniversary: The 'worst night of my life' |work=BBC News |date=9 October 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49971599 |access-date=21 July 2020}}</ref> अहिले रुसी जनताले पुटिनलाई पुरानो रुसी गौरव फिर्ता ल्याएको जस/ श्रेय दिने गर्छन्। <ref name="auto">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/mikhail-gorbachev-claims-vladimir-putin-saved-russia-falling-apart-1481065 |title=Mikhail Gorbachev claims Vladimir Putin saved Russia from falling apart |website=International Business Times |date=27 December 2014}}</ref> सोभियत संघका पूर्व नेता [[मिखायल गोर्वाचोभ]]ले बोरिस येल्तसिनको कार्यकालमा भएको अस्तव्यस्तताबाट जोगाएको बताए, र "रुसी ज्न्नताले पुटिनले रसियालाई बर्बादीबाट बचाएको याद गर्नुपर्बे" बताए। <ref name=auto/><ref>{{cite news |first=Doug |last=Struck |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/04/AR2007120402218.html |title=Gorbachev Applauds Putin's Achievements |newspaper=The Washington Post |date=5 December 2007}}</ref> २०१५ मा, विपक्षी राजनीतिज्ञ बोरिस नेम्त्सोभले पुटिनले देशलाई चीनको कच्चा पदार्थको उपनिवेश बनाएको आरोप लागाए।<ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/01/05/decoding-vladimir-putins-plan-for-russia |title=Decoding Vladimir Putin's Plan |website=U.S. News & World Report |date=5 January 2015}}</ref> [[चेचेन गणतन्त्र]] प्रमुख तथा पुटिनका समर्थन, [[राम्जेन कादिरोभ]]ले पुटिनले चेचेन जनता र रसियालाई बचाएको कुरा व्यक्त गरे।<ref>[https://books.google.com/books?id=SGKM0BjaQJcC&pg=PA278&lpg=PA278&dq=kadyrov+putin+%22saved+russia%22&source=bl&ots=5-2iIh98NO&sig=uWbHsB7QMrydA7J6gN-zG5BdJno&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3_ZWPtfXLAhVFuxQKHU9tDW0Q6AEIIzAB#v=onepage&q=kadyrov%20putin%20%22saved%20russia%22&f=false State Building in Putin's Russia: Policing and Coercion after Communism] p. 278, Brian D. Taylor. Cambridge University Press, 2011.</ref> === अमेरिकी प्रकाशनमा पुटिन === सन् २००७ मा उनी [[टाइम वर्ष व्यक्ति]] भएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html|title=Person of the Year 2007|work=Time|accessdate=8 July 2009|year=2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824201145/http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html |date=24 August 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rFMQz6AN3B0|title=Putin Answers Questions From Time Magazine|date=20 December 2007|accessdate=21 June 2016|via=YouTube}}</ref> सन् २०१५ मा उनलाई टाइम पत्रिकाद्वारा सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्ति मानेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.rt.com/news/249513-putin-time-poll-russia/|title=Vladimir Putin Steals The Show in TIME 100 Magazine Reader's Poll|last1=Druzhinin|first1=Alexei|date=14 April 2015|accessdate=27 June 2016|agency=Russia Today (RT)}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://time.com/70855/vladimir-putin-2014-time-100/|title=Vladimir Putin – The Russian Leader Who Truly Tests The West|first1=Madeleine|last1=Albright|date=23 April 2014|magazine=Time Magazine|accessdate=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.newsweek.com/putin-smart-truly-evil-man-says-madeleine-albright-450332|title=Putin Is a 'Smart But Truly Evil Man,' says Madeleine Albright|first1=Damien|last1=Sharkov|date=20 April 2016|magazine=Newsweek|accessdate=2 November 2016}}</ref> सन् २०१३ देखि सन् २०१६ सम्म फोर्ब्सले उनलाई [[संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरूको फोर्ब्स सूची|संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति]]को रूपमा सूचीकृत गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/|title=The World's Most Powerful People 2016|date=14 December 2016|work=Forbes|quote=For the fourth consecutive year, Forbes ranked Russian President Vladimir Putin as the world's most powerful person. From the motherland to Syria to the U.S. presidential elections, Russia's leader continues to get what he wants.}}</ref> सन् २०१८ मा उनी चीनका राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ]] पछि दोस्रो स्थानमा रहेका छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2018/05/08/the-worlds-most-powerful-people-2018|title=The World's Most Powerful People 2018|last1=Ewalt|first1=David M.|date=8 May 2018|work=Forbes|accessdate=10 May 2018}}</ref> ===पुटिनवाद=== {{मुख्य|पुटिनवाद}}{{wikiquote|Vladimir Putin|भ्लादिमिर पुटिन}} पुटिनको धेरै तर्कपूर्ण भनाइ तथा ओजपूर्ण तर्कहरू सार्वजनिक हुन्छन् ; जसलाई '''[[पुतिनवाद|पुटिनवाद]]'''को नामले पनि जानिन्छ।<ref name="putinisms">{{citation|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_3535000/3535811.stm|trans-title=Putinism – "Thoughtful personal outrageous"|title=Путинизмы – "продуманный личный эпатаж"?|work=बीबीसी रूस|language=ru|first=Cyril|last=Sukhotsky|date=5 March 2004|accessdate=29 January 2017}}</ref> ती मध्ये अधिकांशहरू उनको वार्षिक प्रश्नोत्तर सम्मेलनमा आउँछन् जहाँ पुटिन पत्रकार र स्टुडियोका अन्य मानिस र रूस भरीका मानिसहरूका प्रश्नको जवाफ दिन्छन्। पुटिनलाई रूसी चुटकिला र लोक कथनहरू सहित कडा, तिखो र सटिक तर्कपूर्ण भाषाको लागि परिचित मानिन्छ।<ref name="putinisms" /><ref>{{citation|url=http://www.vedomosti.ru/opinion/articles/2012/12/25/citata_nedeli|title=Кирилл Харатьян: Жаргон Владимира Путина|work={{lang|ru|Ведомости}} ({{transl|ru|Vedomosti.ru}})|language=ru|first=Kirill|last=Kharatyan|date=25 December 2012|accessdate=29 January 2017}}</ref> == सम्मान == === विभिन्न राष्ट्र द्वारा प्रदान गरिएको नागरिक सम्मान === {| class="wikitable sortable" !मिति !देश ! colspan="2" |विभूषण ! ! style="width:25%;" |टिप्पणी |- |७ मार्च २००१ |भियतनाम |[[चित्र:Vietnam_Hochiminh_Order_ribbon.png|frameless|100x100px]] |हो चि मिन्ह सम्मान <ref>{{cite news|url=http://www.aif.ru/archive/1623363|date=7 March 2001|agency=Аргументы и Факты|language=रूसी|title=Вьетнам: Наш президент круче американского. Путину – орден Хо Ши Мина. Нас там пока любят}}</ref> | |भियतनामको दोस्रो सर्वोच्च सम्मान |- |सन् २००४ |कजाख्स्तान |[[चित्र:Ord.GoldenEagle-ribbon.gif|frameless]] |गोल्डेन इगल सम्मान | |कागस्तानको सर्वोच्च सम्मान |- |सन् २००६ |मुस्लिम बोर्ड अफ ककेसस | |शेख उल-इस्लाम सम्मान |Allahshukur Pasha-zade |सर्वोच्च मुस्लिम सम्मान,<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=1673|title=Alexy II is awarded the highest Muslim Order|date=4 July 2006|agency=Interfax-Religion}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303015114/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=1673 |date=3 March 2021 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.qafqazislam.com/rus/seyxulislam_ordeni.php|publisher=Управление Мусульман Кавказа|language=Russian|title=Орден Шейх-уль-ислама|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305061821/http://www.qafqazislam.com/rus/seyxulislam_ordeni.php|archivedate=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> |- |२२ सेप्टेम्बर २००६ |[[फ्रान्स]] |[[चित्र:Legion_Honneur_GC_ribbon.svg|frameless|100x100px]] |लिज्योँ देनोर<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/xhvhv|title=Chirac décore Poutine|website=Vidéo Dailymotion}}</ref> |राष्ट्रपति Jacques Chirac |''Grand-Croix'' (Grand Cross) rank सर्वोच्च फ्रान्सेली विभुषण |- |सन् २००७ |[[ताजिकिस्तान]] | | इस्मोइली सोमोनी सम्मान <ref>{{cite journal|year=2007|title=CSTO: SAFE CHOICE IN CENTRAL ASIA|journal=Eurasia Daily Monitor|volume=4|issue=191}}</ref> | |ताजकिस्तानको सर्वोच्च सम्मान |- |१२ फेब्रुअरी २००७ |[[साउदी अरब]] |[[चित्र:Spange_des_König-Abdulaziz-Ordens.png|frameless|99x99px]] | अब्दुल्लाह अल साउद सम्मान<ref>Atul Aneja [http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022002561100.htm Putin goes calling on the Saudis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223061501/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022002561100.htm |date=2007-02-23 }}. ''द हिन्दु''. २० फेब्रुअरी २००८</ref> |राजा अब्दुल्लाह |साउदी अरबकोको सर्वोच्च नागरिक सम्मान |- |१० सेप्टेम्बर २००७ |[[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] |[[चित्र:Ribbon bar of the Order of Zayed.svg|frameless|98x98px]] |जायद सम्मान<ref>[http://top.rbc.ru/politics/10/09/2007/117887.shtml Putin Receives Top UAE's Decoration, Order of Zayed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525033420/http://top.rbc.ru/politics/10/09/2007/117887.shtml|date=25 May 2013}}, Rbc.ru, 10 September 2007</ref> |शेख खलिफा |संयुक्त अरब इमिरेट्सको सर्वोच्च नागरिक सम्मान |- |२ अप्रिल २०१० |[[भेनेजुएला]] |[[चित्र:VEN_Order_of_the_Liberator_-_Grand_Cordon_BAR.png|frameless|100x100px]] | लिबरेटर सम्मान <ref>{{cite news|url=http://www.seattletimes.com/nation-world/russia-offers-venezuela-nuclear-help-chavez-says/|title=Russia offers Venezuela nuclear help, Chavez says|last1=Sanchez|first1=Fabiola|date=2 April 2010|work=The Seattle Times}}</ref> |राष्ट्रपति [[ह्युगो चाभेज]] |भेनेजुएलाको सर्वोच्च सम्मान |- |२४ मार्च २०११ |सर्बियाली अर्थोडक्स चर्च |[[चित्र:Order_of_Saint_Sava_-_Ribbon_bar.svg|frameless|100x100px]] |अदर अफ सेन्ट साभा <ref>{{Cite web|url=http://spc.rs/eng/russian_prime_minister_vladimir_putin_awarded_serbian_orthodox_church%E2%80%99s_highest_distinction|title=Russian Prime Minister Vladimir Putin awarded the Serbian Orthodox Church's highest distinction {{!}} Serbian Orthodox Church [Official web site]|website=spc.rs|access-date=16 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116151607/http://spc.rs/eng/russian_prime_minister_vladimir_putin_awarded_serbian_orthodox_church%25E2%2580%2599s_highest_distinction |date=16 November 2019 }}</ref> |Irinej, Serbian Patriarch |सर्बियाली अर्थोडक्स चर्चको सर्वोच्च सम्मान |- |४ अक्टोबर २०१३ |[[मोनाको]] |[[चित्र:MCO Order of Saint-Charles - Grand Cross BAR.svg|frameless|100x100px]] |अदर अफ सेन्ट चार्ल्स <ref>{{cite news|url=http://www.legimonaco.mc/Dataweb/jourmon.nsf/9bf97b0da6308cfdc12568c40037f873/5b93238ce0e6ee84c1257c01002ec12d!OpenDocument|title=Ordonnance Souveraine n° 4.504 du 4 octobre 2013 portant élévation dans l'Ordre de Saint-Charles|date=4 October 2013|agency=Journal de Monaco|language=फ्रान्सेली}}</ref> |राजकुमार अल्बर्ट |मोनाकोको सर्वोच्च सम्मान |- |११ जुलाई २०१४ |[[क्युबा]] |[[चित्र:Ribbon_jose_marti.png|frameless]] |अदर अफ जोसे मार्ती <ref>{{cite news|url=http://en.escambray.cu/2014/raul-castro-welcomes-russian-president-vladimir-putin/|title=Raul Castro Welcomes Russian President Vladimir Putin|date=11 July 2014|agency=Escambray}}</ref> |राष्ट्रपति [[राउल क्यास्ट्रो]] |क्युबाको सर्वोच्च सम्मान |- |१६ अक्टोबर २०१४ |[[सर्बिया]] |[[चित्र:Orden_Republike_Srbije.gif|100x100px]] |अडर अफ रिपब्लिक अफ सर्बिया <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2014&mm=10&dd=16&nav_id=91926|title=Putin receives Serbia's top state decoration|date=16 October 2014|agency=B92}}</ref> |राष्ट्रपति Tomislav Nikolić | सर्बियाको सर्वोच्च सम्मान |- |३ अक्टोबर २०१७ |[[तुर्कमेनिस्तान]] | |"सहकार्य बिकासको योगदानको लागि" सम्मान |राष्ट्रपति गुर्बानगुली बेर्दीमुखामेदोभ | |- |२२ नोबेम्बर २०१७ |[[किर्गिस्तान]] |[[चित्र:KRG_Order_Manas.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KRG_Order_Manas.png|98x98px]] |ओर्जेन मनस |राष्ट्रपति अल्माजबेक अटामबायेभ | |- |८ जुलाई २०१८ |चीन | |मैत्री सम्मान <ref>{{cite web|url=http://tass.com/society/1008739/amp|title=Putin becomes first foreign leader to get China's Order of Friendship|date=1 January 2016|accessdate=19 June 2018|agency=TASS}}</ref> |राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ|सि]] |चीनको सर्वोच्च सम्मान |- |२८ मे २०१९ |[[कजाख्स्तान|काजकिस्थान]] |[[चित्र:OrdenNazar.png|72x72px]] | नजरबायेव सम्मान<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/en/article/3531551|title=Nursultan Nazarbayev awards Order of Yelbasy to Vladimir Putin|last=INFORM.KZ|website=inform.kz}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220820034357/https://www.inform.kz/en/nursultan-nazarbayev-awards-order-of-yelbasy-to-vladimir-putin_a3531551 |date=2022-08-20 }}</ref> |एल्बेसी नूरसुल्तान नजरबायेव | |} ===मानार्थ विद्यावारिधि === {| class="wikitable" !मिति ! विश्वविद्यालय/ संस्थान |- |सन् २००१ |येरेभान राज्य विश्वविद्यालय<ref>{{cite news|url=http://asbarez.com/45463/putin-concludes-visit-to-armenia-lays-wreath-at-genocide-monument/|title=Putin Concludes Visit to Armenia Lays Wreath at Genocide Monument|date=17 September 2001|agency=Asbarez}}</ref> |- |सन् २००१ |एथेन्स विश्वविद्यालय<ref>{{cite news|url=http://www.hri.org/news/greek/apeen/2001/01-12-07_1.apeen.html|title=Putin receives honorary doctorate from Athens University|date=7 December 2001|agency=Athens News Agency}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123232939/http://www.hri.org/news/greek/apeen/2001/01-12-07_1.apeen.html |date=23 November 2021 }}</ref> |- |सन् २०११ |बेलग्राद विश्वविद्यालय<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2011&mm=03&dd=16&nav_id=73273|title=B92 News: Belgrade University to award Putin honorary doctorate|accessdate=11 June 2012}}</ref> |} === अन्य पुरस्कार === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{sister project links|b=no|n=no|v=no|wikt=no|author=yes|commons=Category:Vladimir Putin|d=Q7747|display=भ्लादिमिर पुटिन}} {{टाइम वर्ष व्यक्ति}} {{Vladimir Putin}} * [http://eng.putin.kremlin.ru/ आधिकारिक वेबसाइट] * [http://eng.kremlin.ru/ रुसको राष्ट्रपतिको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:रुसका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:भ्लादिमिर पुतिन|श्रेणी:भ्लादिमिर पुटिन]] [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:रुसका प्रधानमन्त्रीहरू]] lff0ng225dssimbjjnoa7tdp4p3jiwn 0 83104 1362443 1353307 2026-06-20T03:24:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362443 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = रिटा भादुड़ी <br>রীতা ভাদুড়ি | image = RitaBhaduri.jpg | caption = रिटा भादुड़ी सन् २०१२ मा | image_size = | birth_date = | birth_place = [[लखनऊ|लखनउ]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | yearsactive = १९६८-वर्तमान | occupation = चलचित्र अभिनेत्री, टेलिभिजन अभिनेत्री | birth_name = | spouse = }} '''रिटा भादुड़ी''' ({{lang-bn|রীতা ভাদুড়ি}}), एक भारतीय चलचित्र [[अभिनेत्री]] र वर्तमानमा टेलिभिजन अभिनेत्री हुन् । उनी सन् १९७० देखि सन् १९९० सम्म विभिन्न वलिउड चलचित्रहरूमा सहयोगी अभिनेत्रीको रूपमा कार्य गरेकी छिन । वर्तमानमा आएर उनले विभिन्न टेलिभिजन सिरियलहरूमा काम गर्दै आएकी छिन् । उनले सहयोगी भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनय गरे वापत फिल्मफेयर पुरस्कार पनि प्राप्त गरेकी छिन ।<ref>[http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf Filmfare Nominees and Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }}</ref><ref>{{cite news |title=First batch looks back at good old days TNN, |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-21/pune/28142907_1_diploma-films-ftii-students-main-theatre |publisher=''[[The Times of India]]'' |date=21 March 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130714181832/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-21/pune/28142907_1_diploma-films-ftii-students-main-theatre |date=2013-07-14 }}</ref> उनी गुजराती चलचित्रहरूमा समेत अभिनय गरेर प्रसिद्धि प्राप्त गरेकी छिन । ==जीवनी== ===टेलिभिजन=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! शीर्षक ! भुमिका ! चैनल |- | ''[[काजल]]'' | बिम्मो बुवा | [[सोनी टिभी (भारत)|सोनी टिभी]] |- | ''[[सराबी बर्सेज सराबी ]]'' | इलाबेन | [[स्टार ओन|स्टार वन]] |- | ''[[कोइ दिलमे है]]'' | आशाकोआमा | [[सोनी टिभी (भारत)|सोनी टिभी]] |- | ''[[जमिन आसमान (टिभी सिरिज)|जमिन आसमान]]'' | सन्नो | |- | ''[[गिरिजा देबी]]'' | हाउस वाईफ | [[जी टिभी]] |- | ''[[हद कर दि]]'' | किरण बिजी | [[जी टिभी]] |- | ''[[सास भर्सेज बहु ]]'' | [[सहारा वन]] |- | ''[[हम सब भारती]]'' | | [[जी टिभी]] |- | ''[[एक महल हो सपनोका (टिभी सिरिज)|एक महल हो सपनोका]]'' | फैबा | [[सोनी टिभी (भारत)|सोनी टिभी]] |- | ''[[थोडा है थोड़े की जरुरत है]]'' | | [[सोनी टिभी (भारत)|सोनी टिभी]] |- | ''[[अमानत]]'' | गायत्री कपुर | [[जी टिभी]] |- | ''[[गृहलक्ष्मीका जिन]]'' | गृहलक्ष्मी | [[जी टिभी]] (१९९४–९७) जिन |- | ''[[छोटी बहु]]'' | शान्तिदेबी पुरोहित | [[जी टिभी]] |- | ''[[हस्रते]]'' | सबीको आन्टी | [[जी टिभी]] |- | ''[[कुमकुम (टिभी सिरिज)|कुमकुम]]'' | राजेश्वरी वाडवा | [[स्टार प्लस]] |- | ''[[खिचडी (टिभी सिरिज)|खिचडी]]'' | हेमलता | [[स्टार प्लस]] |- | ''[[बिबलेकी कहानीया]]'' | देवोराह | [[दुरदर्शन]] |- | ''[[भागोवाली बनाते अपनी तकदिर]]'' | अहिल्या देबी (नानी) | [[जी टिभी]] |- | ''[[रिश्ते(टिभी सिरिज)|रिश्ते (सिजन १)]]'' | | [[जी टिभी]] |- | ''[[कृष्णाबेन खाखरावाला]]'' | सन्तु बा | [[सोनी इन्टरटेन्मेन्ट टेलिभिजन(भारत)|सोनी टिभी]] |- | ''[[चुनौती]]'' | | [[दुरदर्शन]] |- | ''[[मिसेज. कौशिककी पाँच बहुए ]]'' | नानी | [[जी टिभी]] |- | ''[[बानी - इश्क दा कलमा]]'' | बिजी | [[कलर्स]] र [[रिश्ते]] |- |''[[आजकी हाउस वाईफ है... सब जानती है]]'' | सोनको हजुरआमा | [[जी टिभी]] |- | ''[[एक नई पहचान]]'' | हजुरआमा | [[सोनी टिभी]] |- | ''[[मोहिनी (टिभी सिरिज)|मोही]]'' | बिनयको आमा | [[स्टार प्लस]] |- | ''[[जोश और शक्ति]]'' | सुमन वालिया (नानी जी) | [[जी टिभी]] |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५५ मा जन्म]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१८ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] 7l2x11jj86u41p5hpmbveq4lrye75xc 0 83132 1362525 1198123 2026-06-20T09:27:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362525 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[महामहिम]] | name = हलिमा याकुब | image = President Halimah Yacob in 2019.jpg | caption = सन् २०१९ मा हलिमा | order = ८औँ | office = सिङ्गापुरको राष्ट्रपति | primeminister = [[ली हाइन लुङ]] | term_start = सन् २०१७ सेप्टेम्बर १४ | predecessor = [[टोनी टान]] {{Collapsed infobox section begin|संसदीय कार्यालयहरू|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | office1 = [[Speaker of the Parliament of Singapore]] | deputy1 = [[Charles Chong]]<br />[[Lim Biow Chuan]] | term_start1 = 14 January 2013 | term_end1 = 7 August 2017 | predecessor1 = [[Michael Palmer (politician)|Michael Palmer]] | successor1 = [[Tan Chuan-Jin]] | constituency_MP2 = [[Marsiling–Yew Tee Group Representation Constituency|Marsiling–Yew Tee GRC]]<br />(Marsiling) | term_start2 = 11 September 2015 | term_end2 = 7 August 2017 | predecessor2 = Hawazi bin Daipi ([[People's Action Party|PAP]]) | successor2 = [[Zaqy Mohamad]] ([[People's Action Party|PAP]]) | constituency_MP3 = [[Jurong Group Representation Constituency|Jurong GRC]]<br />(Bukit Batok East) | term_start3 = 3 November 2001 | term_end3 = 24 August 2015 | predecessor3 = ''Constituency established'' | successor3 = [[Rahayu Mahzam]] ([[People's Action Party|PAP]]) {{Collapsed infobox section end}}}} {{Collapsed infobox section begin|मन्त्रीस्तरीय कार्यालयहरू|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | office4 = [[Ministry of Social and Family Development|Minister of State for Social and Family Development]] | minister4 = [[Chan Chun Sing]] | term_start4 = 2012 | term_end4 = 2013 | office5 = [[Ministry of Community Development, Youth and Sports|Minister of State for Community Development, Youth and Sports]] | term_start5 = 2011 | term_end5 = 2012 | minister5 = Chan Chun Sing {{Collapsed infobox section end}}}} | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1954|8|23|df=y}} | birth_place = [[सिङ्गापुरको कोलोनी]] | death_date = | death_place = | party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]<br />(सन् २०१७–वर्तमान) | otherparty = [[पिपल्स एक्सन पार्टी]] (सन् २००१-२०१७) | spouse = {{marriage|[[मोहम्मद अब्दुल्लाह अलहब्सी]]|1980}} | children = ५ | residence = [[द इस्ताना]] | occupation = | profession = | education = [[सिङ्गापुरको राष्ट्रिय विश्वविद्यालय]] ([[कानुनमा स्नातक|एलएलबी]], [[कानुनमा स्नातोकोत्तर|एलएलएम]]) | signature = Halimah Yacob signature.svg }} '''हलिमा बिन्ते याकुब''' (जन्म: सन् १९५४ अगस्ट २३) [[सिङ्गापुर]]की एक महिला [[राजनीतिज्ञ]], पूर्व वकिल र सन् २०१७ देखि सिङ्गापुरको [[सिङ्गापुरको राष्ट्रपति|आठौँ राष्ट्रपति]]को रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्। राष्ट्रपति बन्नुभन्दा पहिले उनलाई सन् २०१३ जनवरी १४ मा सिङ्गापुरको संसदको अध्यक्ष छानिएको थियो। सिङ्गापुरको गणतान्त्रिक इतिहासमा संसदको अध्यक्ष र राष्ट्रपति हुने उनी प्रथम महिला हुन्।<ref name="CNA 20130109">{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=Singapore's first female Speaker of Parliament|date=सन् २०१३ जनवरी ९|newspaper=च्यानल न्युज एसिया|accessdate=सन् २०१५ अप्रिल ६|trans-title=सिङ्गापुरको पहिलो महिला सभामुख}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729091319/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |date=2017-07-29 }}</ref> यो भन्दा आगाडि उनी सामुदायिक विकास, युवा र खेल मंत्रालयमा राज्य मन्त्री रहेकी थिइन्। उनी सन् २००१ देखि लगातार सिङ्गापुरको जुरोङ समूहको प्रतिनिधित्व निर्वाचन क्षेत्रबाट सांसद थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/presidential-election-2017/halimah-yacob-declared-president-elect-after-walkover|title=Halimah Yacob declared president-elect after walkover victory|last=U-Wen|first=Lee|publisher=Channel NewsAsia|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225100633/https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/presidential-election-2017/halimah-yacob-declared-president-elect-after-walkover|archive-date=25 December 2018|access-date=13 September 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/who-is-halimah-yacob-singapore-s-first-female-president-9206546|title=Who is Halimah Yacob, Singapore's first female President?|work=Channel NewsAsia|access-date=2017-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225100639/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/who-is-halimah-yacob-singapore-s-first-female-president-9206546|archive-date=25 December 2018|language=en-US|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225100639/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/who-is-halimah-yacob-singapore-s-first-female-president-9206546 |date=2018-12-25 }}</ref> उनले राजनीतिक दलबाट राजीनामा दिएर सन् २०१७ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा भाग लिन [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] बनिन् र उनी बाहेक अन्य उम्मेदवारहरूले योग्यताको मापदण्ड पूरा नगरेपछि निर्विरोध चुनाव जितिन्। संविधान संशोधनका कारण यो निर्वाचन विशेषगरी मलाय समुदायका उम्मेदवारका लागि आरक्षित गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pm-lee-accepts-halimah-yacob-resignation-from-the-pap-9099312|title=PM Lee accepts Halimah Yacob's resignation from the PAP|date=7 August 2017|work=Channel NewsAsia|access-date=7 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807211217/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pm-lee-accepts-halimah-yacob-resignation-from-the-pap-9099312|archive-date=7 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807211217/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pm-lee-accepts-halimah-yacob-resignation-from-the-pap-9099312 |date=7 August 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|title=Halimah Yacob named Singapore's first female president|date=13 September 2017|website=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112130/https://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|archive-date=2 May 2019|access-date=2017-09-14|url-status=live}}</ref> ==जीवनी== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Halimah Yacob|हलिमा याकुब}} [[श्रेणी:सन् १९५४ मा जन्म]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:महिला राष्ट्रप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:सिङ्गापुरका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:महिला राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:महिला व्यवस्थापिका सभामुखहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सिङ्गापुरको राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू]] [[श्रेणी:एसियाका पहिलो महिला राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:एसियाका महिला राष्ट्रपतिहरू]] tw09tx7tsju4cdqgthd289ws40zrrng 0 83395 1362406 1355431 2026-06-20T00:17:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362406 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मन्दना करीमी | image = Mandana Karimi at Grass & Root launch (cropped).jpg | caption = | birth_name = मनिजेह करीमी | birth_date = <!--Must be attributed to a RELIABLE source and widely published. No blogs, click-bait sites, etc. See WP:RS and WP:BLPPRIVACY--> | birth_place = [[तेहरान]], [[इरान|ईरान]] | residence = [[मुम्बई]] भारत | nationality = [[ईरानी]]<ref name=emirates /> | occupation = [[अभिनेत्री]] र मओडल | years_active = २०१०–वर्तमान | parents = | religion = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]<ref name=dc>{{cite news|last1=Coutinho|first1=Natasha|title=Meet Ekta's 'discovery'|url=http://www.deccanchronicle.com/150709/entertainment-bollywood/article/meet-ekta%E2%80%99s-%E2%80%98discovery%E2%80%99|accessdate=7 November 2015|publisher=Deccan Chronicle|date=July 9, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222164108/http://www.deccanchronicle.com/150709/entertainment-bollywood/article/meet-ekta%E2%80%99s-%E2%80%98discovery%E2%80%99|archivedate=८ फ़रवरी २०१६ |deadurl=yes|quote=I was born in Tehran in a conservative Muslim family...}}</ref> }} '''मनिजेह करीमी''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]] :'''Manizhe Karimi''') जो अहिले '''मन्दना करीमी'''को नामले चिनिने गर्छिन्। उनी एक [[ईरानी]] [[चलचित्र]] [[अभिनेत्री]] तथा मोडल हुन् जो आहिले [[भारतीय]] [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] चलचित्रहरूमा <ref name=emirates>{{cite news|title='Bigg Boss 9': Iranian model Mandana Karimi married to work in India?|url=http://www.emirates247.com/entertainment/bigg-boss-9-iranian-model-mandana-karimi-married-to-work-in-india-2015-10-19-1.607244|accessdate=7 November 2015|publisher=Emirates 24/7|date=October 19, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151113191915/http://www.emirates247.com/entertainment/bigg-boss-9-iranian-model-mandana-karimi-married-to-work-in-india-2015-10-19-1.607244 |date=2015-11-13 }}</ref> कार्य गर्ने गर्छिन्।<ref name=autogenerated1>{{cite news|last1=Coutinho|first1=Natasha|title=Meet Ekta's 'discovery'|url=http://www.deccanchronicle.com/150709/entertainment-bollywood/article/meet-ekta%E2%80%99s-%E2%80%98discovery%E2%80%99|accessdate=7 November 2015|publisher=Deccan Chronicle|date=July 9, 2015}}</ref> मोडलिंगमा धेरै सफलता पाएर उनले [[बलीउड]]मा कदम राखेकी छिन् र उनले ''भाग जोन्नी'' चलचित्रमा मुख्य भूमिका निभाउने मौका पाएकी छिन्।<ref name=dc/> यस बाहेक '''करीमी''' ''बिग बस ९''मा तेस्रो स्थानमा आउन सफल रहिन्।<ref name=emirates/> सन् २०१६ को जनवरीमा प्रदर्शित भएको ''क्या कूल हैं हम ३''मा पनि काम गर्ने उनलाई मौका मीलेको थियो र यस चलचित्रमा उनले ''शालू''को भूमिका निभाएकी छिन्। ==जीवन== '''करीमी'''को जन्म [[इरान|ईरान]]को राजधानी [[तेहरान]]मा भएको थियो। उनका बुबा ''रेजा करीमी'' [[ईरानी]] हुन् र आमा ''सबा करीमी'' भारतीय हुन्।<ref name=emirates/><ref>{{cite news|title=Mandana Karimi wants to promote Salman Khan's 'Being Human'|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/mandana-karimi-wants-to-promote-salman-khans-being-human_142444.html|accessdate=9 November 2015|agency=Zee Media Bureau|publisher=Zee Media Corporation Ltd|date=September 10, 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Digangana, Keith Sequeira, Mandana Karimi, Prince: Some interesting facts about Bigg Boss 9 contestants|url=http://www.abplive.in/television/digangana-keith-sequeira-mandana-karimi-some-interesting-facts-about-bigg-boss-9-contestants-358?gallery-image=2|accessdate=9 November 2015|publisher=ABP Live|date=12 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911031758/https://www.abplive.in/television/digangana-keith-sequeira-mandana-karimi-some-interesting-facts-about-bigg-boss-9-contestants-358?gallery-image=2 |date=11 September 2018 }}</ref> == प्रमुख चलचित्रहरू == * [[क्या कूल है हम ३ (२०१६ चलचित्र)|क्या कूल है हम ३]] - सन् २०१६ ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Mandana Karimi}} * [http://www.imdb.com/name/nm6379657/ Mandana Karimi at IMDb] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] 7jseetm63o1yw358yz0todjm50bcz2j 0 85732 1362478 1168713 2026-06-20T06:48:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362478 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = सनम रे | image = Sanam Re.jpg | caption = | director = दिव्य खोसला कुमार | producer = भूषण कुमार<br>कृशन कुमार<br>अजय कपूर | writer = | story = संजीव दत्ता | starring = [[पुलकित सम्राट]]<br />[[यामी गौतम]] | music = अमाल मलिक | cinematography= | editing = | studio = टी-सिरीज | released ={{Film date |2016|02|12}} | distributor = | runtime = | country = [[भारत]] | language = [[हिन्दी]] | budget = | gross ={{INRConvert|10.60|c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.koimoi.com/box-office/sanam-re-day-2-1st-saturday-box-office-collections/|title=Sanam Re : Day 2 (1st Saturday) Box Office Collections|date=2016 फेब्रुअरी 14}}</ref> }} "सनम रे" एक हिन्दी भाषी [[भारतीय|बोलीउड]] फिल्म हो।<ref>http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31804&articlexml=How-Divya-Khosla-Kumar-convinced-Rishi-Kapoor-to-07122014101025 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001214016/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31804&articlexml=How-Divya-Khosla-Kumar-convinced-Rishi-Kapoor-to-07122014101025 |date=2015-10-01 }}</ref> यो फिल्म मा [[पुलकित सम्राट]] [[यामी गौतम]] र् उर्वशी रौटेला मुख्य किरदार मा छन्। <ref>http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/india-s-first-voter-set-for-acting-debut-in-bollywood/article1-1292844.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216114139/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/india-s-first-voter-set-for-acting-debut-in-bollywood/article1-1292844.aspx |date=2014-12-16 }}</ref> ==कलाकार == * [[पुलकित सम्राट]] - आकाश * [[यामी गौतम]] - श्रुति * [[उर्वशी रौटेला]] - आकांशा * [[ऋषि कपुर|ऋषि कपूर]] ==निर्माण== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|4262516}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू]] lw343pxj35y90pc7jb8k7l0s3r64exd 0 85918 1362465 1168352 2026-06-20T05:28:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362465 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|ब्याडमिन्टन सङ्घ}} {{Infobox organization |name = विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घ |image = 2012 BWF logo.svg |size = 190px |caption = लोगो |abbreviation = बिडब्ल्युएफ |formation = {{start date and age|1934}} |type = खेलकुद सङ्घ |headquarters = क्वालालम्पुर, [[मलेसिया]] |membership = १९४ सदस्य सङ्घ |leader_title = अध्यक्ष |leader_name = पल-एरिक होयर लार्सन |Instagram = [https://www.instagram.com/bwf_media] |Twitter = [https://twitter.com/bwfmedia] |website = [https://bwfbadminton.com/ BWFBadminton.com] }} '''विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घ''' अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिद्वारा मान्यता प्राप्त [[ब्याडमिन्टन]] खेलको लागि अन्तर्राष्ट्रिय परिचालक निकाय हो। यसको स्थापना सन् १९३४ मा अन्तर्राष्ट्रिय ब्याडमिन्टन सङ्घको रूपमा नौ सदस्य राष्ट्रहरू ([[क्यानडा]], [[डेनमार्क]], [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]], [[फ्रान्स]], [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]], [[नेदरल्यान्ड]], [[न्युजिल्यान्ड]], [[स्कटल्यान्ड]] र वेल्स)द्वारा भएको थियो। सन् १९८१ मा अन्तर्राष्ट्रिय ब्याडमिन्टन सङ्घ विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घसँग गाभिएको थियो भने २४ सेप्टेम्बर २००६ मा [[म्याड्रिड]]मा भएको साधारण सभामा सङ्गठनको नाम बद्लिएर विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घ राखिएको थियो।<ref>{{cite news |title=Madrid Welcomes Badminton World Federation |url=http://www.badmintonasia.org/newspage.aspx?newsID=141 |archive-url=https://archive.today/20120728111055/http://www.badmintonasia.org/newspage.aspx?newsID=141 |url-status=dead |archive-date=28 July 2012 |access-date=11 March 2012 |newspaper=BadmintonAsia.org |date=29 September 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190710061351/http://www.badmintonasia.org/newspage.aspx%3FnewsID%3D141 |date=10 July 2019 }}</ref> अन्तर्राष्ट्रिय ब्याडमिन्टन सङ्घको स्थापना विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घको रूपमा भएको थियो भने यसको प्रधान कार्यालय बेलायतको चेल्टेनहाममा अवस्थित थियो। प्रधान कार्यालय सन् २००५ अक्टोबर १ मा [[मलेसिया]]को क्वालालम्पुरमा सरुवा भएको थियो।<ref>{{cite web|title=BWF Council / Executive Board|url=http://bwfbadminton.org/page.aspx?id=14873|publisher=BWF|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814200011/http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14873|archive-date=14 August 2010|url-status=dead}}</ref> पल-एरिक होयेर लार्सेन वर्तमान अध्यक्ष हुन्।<ref>{{cite news|last=Leung|first=Edwin|title=Poul-Erik Hoyer Wins BWF Presidential Election|url=http://bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=73896|access-date=18 May 2013|newspaper=Badminton World Federation|date=18 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609013051/http://www.bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=73896|archive-date=9 June 2013|url-status=dead}}</ref> यसका हाल विश्वभर १७६ सदस्य राष्ट्रहरू रहेका छन्। यो ५ महादेशीय महासङ्घमा सङ्गठित छ। ==महादेशीय सङ्घ== [[Image:International Badminton Federation member nations.svg|thumb|right|350px|विश्वको नक्सामा ब्याडमिन्टन सङ्घका ५ महादेशीय सङ्घ]] विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घले विश्वभर [[ब्याडमिन्टन]] खेलको प्रवर्द्धन र विकास गर्न क्षेत्रीय परिचालक निकायहरूसँग सहकार्यमा काम गर्दछ, ती हुन्:<ref>{{cite web|title=BWF Members by Continental Confederation|url=http://bwfbadminton.org/page.aspx?id=14892|publisher=BWF|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814200432/http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14892|archive-date=14 August 2010|url-status=dead}}</ref> {| class=wikitable !colspan=2|क्षेत्र !सङ्घ !सदस्यहरू |- |style="background-color:red"|&nbsp;&nbsp; |[[एसिया]] |[[ब्याडमिन्टन एसिया]] |align=right|४३ |- |style="background-color:gold;"|&nbsp;&nbsp; |[[युरोप]] |[[ब्याडमिन्टन युरोप]] |align=right|५४ |- |style="background-color:blue;"|&nbsp;&nbsp; |[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] |[[ब्याडमिन्टन पान अमेरिका]] |align=right|३७ |- |style="background-color:green;"|&nbsp;&nbsp; |[[अफ्रिका]] |[[अफ्रिकी ब्याडमिन्टन सङ्ञ]] |align=right|४४ |- |style="background-color:purple;"|&nbsp;&nbsp; |[[ओसिनिया]] |[[ब्याडमिन्टन ओसिनिया]] |align=right|१६ |- |colspan=3|जम्मा |align=right|१९४ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.bwfbadminton.com/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:विश्व ब्याडमिन्टन सङ्घ| ]] [[श्रेणी:मलेसियामा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरू]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिद्वारा मान्यता प्राप्त सङ्घहरू]] [[श्रेणी:ब्याडमिन्टन सङ्गठनहरू]] s0ymjqoatjcmfoemw7bpmczz8t6ddz4 828 87225 1362427 1314635 2026-06-20T01:45:08Z Uzume 2815 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q16914835|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1362427 Scribunto text/plain require ('strict'); local p = {} p.trim = function(frame) return mw.text.trim(frame.args[1] or "") end p.sentence = function (frame) -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. frame.args[1] = frame:callParserFunction('lc', frame.args[1]) return p.ucfirst(frame) end p.ucfirst = function (frame) local s = frame.args[1]; if not s or '' == s or s:match ('^%s+$') then -- when <s> is nil, empty, or only whitespace return s; -- abandon because nothing to do end s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local s1 = "" local prefix_patterns_t = { -- sequence of prefix patterns '^\127[^\127]*UNIQ%-%-%a+%-%x+%-QINU[^\127]*\127', -- stripmarker '^([%*;:#]+)', -- various list markup '^(\'\'\'*)', -- bold / italic markup '^(%b<>)', -- html-like tags because some templates render these '^(&%a+;)', -- html character entities because some templates render these '^(&#%d+;)', -- html numeric (decimal) entities because some templates render these '^(&#x%x+;)', -- html numeric (hexadecimal) entities because some templates render these '^(%s+)', -- any whitespace characters '^([%(%)%-%+%?%.%%!~!@%$%^&_={}/`,‘’„“”ʻ|\"\'\\]+)', -- miscellaneous punctuation } local prefixes_t = {}; -- list, bold/italic, and html-like markup, & whitespace saved here local function prefix_strip (s) -- local function to strip prefixes from <s> for _, pattern in ipairs (prefix_patterns_t) do -- spin through <prefix_patterns_t> if s:match (pattern) then -- when there is a match local prefix = s:match (pattern); -- get a copy of the matched prefix table.insert (prefixes_t, prefix); -- save it s = s:sub (prefix:len() + 1); -- remove the prefix from <s> return s, true; -- return <s> without prefix and flag; force restart at top of sequence because misc punct removal can break stripmarker end end return s; -- no prefix found; return <s> with nil flag end local prefix_removed; -- flag; boolean true as long as prefix_strip() finds and removes a prefix repeat -- one by one remove list, bold/italic, html-like markup, whitespace, etc from start of <s> s, prefix_removed = prefix_strip (s); until (not prefix_removed); -- until <prefix_removed> is nil s1 = table.concat (prefixes_t); -- recreate the prefix string for later reattachment local first_text = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^%]]+%]%]'); -- extract wikilink at start of string if present; TODO: this can be string.match()? local upcased; if first_text then if first_text:match ('^%[%[[^|]+|[^%]]+%]%]') then -- if <first_text> is a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^|]+|%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%[[^|]+|%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace else -- here when <first_text> is a wikilink but not a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[%W*%w'); -- get '[[' and first letter upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%[%[%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end elseif s:match ('^%[%S+%s+[^%]]+%]') then -- if <s> is a ext link of some sort; must have label text upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%S+%s+%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%S+%s+%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace elseif s:match ('^%[%S+%s*%]') then -- if <s> is a ext link without label text; nothing to do return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done else -- <s> is not a wikilink or ext link; assume plain text upcased = mw.ustring.match (s, '^%W*%w'); -- get the first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done end p.title = function (frame) -- http://grammar.yourdictionary.com/capitalization/rules-for-capitalization-in-titles.html -- recommended by The U.S. Government Printing Office Style Manual: -- "Capitalize all words in titles of publications and documents, -- except a, an, the, at, by, for, in, of, on, to, up, and, as, but, or, and nor." local alwayslower = {['a'] = 1, ['an'] = 1, ['the'] = 1, ['and'] = 1, ['but'] = 1, ['or'] = 1, ['for'] = 1, ['nor'] = 1, ['on'] = 1, ['in'] = 1, ['at'] = 1, ['to'] = 1, ['from'] = 1, ['by'] = 1, ['of'] = 1, ['up'] = 1 } local res = '' local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local words = mw.text.split( s, " ") for i, s in ipairs(words) do -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. s = frame:callParserFunction('lc', s) if i == 1 or alwayslower[s] ~= 1 then s = mw.getContentLanguage():ucfirst(s) end words[i] = s end return table.concat(words, " ") end -- findlast finds the last item in a list -- the first unnamed parameter is the list -- the second, optional unnamed parameter is the list separator (default = comma space) -- returns the whole list if separator not found p.findlast = function(frame) local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local sep = frame.args[2] or "" if sep == "" then sep = ", " end local pattern = ".*" .. sep .. "(.*)" local a, b, last = s:find(pattern) if a then return last else return s end end -- stripZeros finds the first number and strips leading zeros (apart from units) -- e.g "0940" -> "940"; "Year: 0023" -> "Year: 23"; "00.12" -> "0.12" p.stripZeros = function(frame) local s = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local n = tonumber( string.match( s, "%d+" ) ) or "" s = string.gsub( s, "%d+", n, 1 ) return s end -- nowiki ensures that a string of text is treated by the MediaWiki software as just a string -- it takes an unnamed parameter and trims whitespace, then removes any wikicode p.nowiki = function(frame) local str = mw.text.trim(frame.args[1] or "") return mw.text.nowiki(str) end -- split splits text at boundaries specified by separator -- and returns the chunk for the index idx (starting at 1) -- #invoke:String2 |split |text |separator |index |true/false -- #invoke:String2 |split |txt=text |sep=separator |idx=index |plain=true/false -- if plain is false/no/0 then separator is treated as a Lua pattern - defaults to plain=true p.split = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = args[1] or args.txt or "" if txt == "" then return nil end local sep = (args[2] or args.sep or ""):gsub('"', '') local idx = tonumber(args[3] or args.idx) or 1 local plain = (args[4] or args.plain or "true"):sub(1,1) plain = (plain ~= "f" and plain ~= "n" and plain ~= "0") local splittbl = mw.text.split( txt, sep, plain ) if idx < 0 then idx = #splittbl + idx + 1 end return splittbl[idx] end -- val2percent scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each number it finds into a percentage and returns the resultant string. p.val2percent = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end local function v2p (x) x = (tonumber(x) or 0) * 100 if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x .. "%" end txt = txt:gsub("%d[%d%.]*", v2p) -- store just the string return txt end -- one2a scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each occurrence of 'one ' into either 'a ' or 'an ' and returns the resultant string. p.one2a = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end txt = txt:gsub(" one ", " a "):gsub("^one", "a"):gsub("One ", "A "):gsub("a ([aeiou])", "an %1"):gsub("A ([aeiou])", "An %1") return txt end -- findpagetext returns the position of a piece of text in a page -- First positional parameter or |text is the search text -- Optional parameter |title is the page title, defaults to current page -- Optional parameter |plain is either true for plain search (default) or false for Lua pattern search -- Optional parameter |nomatch is the return value when no match is found; default is nil p._findpagetext = function(args) -- process parameters local nomatch = args.nomatch or "" if nomatch == "" then nomatch = nil end -- local text = mw.text.trim(args[1] or args.text or "") if text == "" then return nil end -- local title = args.title or "" local titleobj if title == "" then titleobj = mw.title.getCurrentTitle() else titleobj = mw.title.new(title) end -- local plain = args.plain or "" if plain:sub(1, 1) == "f" then plain = false else plain = true end -- get the page content and look for 'text' - return position or nomatch local content = titleobj and titleobj:getContent() return content and mw.ustring.find(content, text, 1, plain) or nomatch end p.findpagetext = function(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args for k, v in pairs(pargs) do args[k] = v end if not (args[1] or args.text) then return nil end -- just the first value return (p._findpagetext(args)) end -- returns the decoded url. Inverse of parser function {{urlencode:val|TYPE}} -- Type is: -- QUERY decodes + to space (default) -- PATH does no extra decoding -- WIKI decodes _ to space p._urldecode = function(url, type) url = url or "" type = (type == "PATH" or type == "WIKI") and type return mw.uri.decode( url, type ) end -- {{#invoke:String2|urldecode|url=url|type=type}} p.urldecode = function(frame) return mw.uri.decode( frame.args.url, frame.args.type ) end -- what follows was merged from [[Module:StringFunc]] -- Argument list helper function, as per [[Module:String]] function p._getParameters( frame_args, arg_list ) local new_args = {}; local index = 1; local value; for i,arg in ipairs( arg_list ) do value = frame_args[arg] if value == nil then value = frame_args[index]; index = index + 1; end new_args[arg] = value; end return new_args; end -- Escape Pattern helper function so that all characters are treated as plain text, as per [[Module:String]] function p._escapePattern( pattern_str ) return mw.ustring.gsub( pattern_str, "([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])", "%%%1" ) end -- Helper Function to interpret boolean strings, as per [[Module:String]] function p._getBoolean( boolean_str ) local boolean_value; if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower(); if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' or boolean_str == '' then boolean_value = false; else boolean_value = true; end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str; else error( 'No boolean value found' ); end return boolean_value end --[[ Strip This function Strips characters from string Usage: {{#invoke:String2|strip|source_string|characters_to_strip|plain_flag}} Parameters source: The string to strip chars: The pattern or list of characters to strip from string, replaced with '' plain: A flag indicating that the chars should be understood as plain text. defaults to true. Leading and trailing whitespace is also automatically stripped from the string. ]] function p.strip( frame ) local new_args = p._getParameters( frame.args, {'source', 'chars', 'plain'} ) local source_str = new_args['source'] or '' local chars = new_args['chars'] or '' or 'characters' source_str = mw.text.trim(source_str) if source_str == '' or chars == '' then return source_str end local l_plain = p._getBoolean( new_args['plain'] or true ) if l_plain then chars = p._escapePattern( chars ) end local result result = mw.ustring.gsub(source_str, "["..chars.."]", '') return result end --[[ Match any Returns the index of the first given pattern to match the input. Patterns must be consecutively numbered. Returns the empty string if nothing matches for use in {{#if:}} Usage: {{#invoke:String2|matchAll|source=123 abc|456|abc}} returns '2'. Parameters: source: the string to search plain: A flag indicating that the patterns should be understood as plain text. defaults to true. 1, 2, 3, ...: the patterns to search for ]] function p.matchAny(frame) local source_str = frame.args['source'] or error('The source parameter is mandatory.') local l_plain = p._getBoolean( frame.args['plain'] or true ) for i = 1, math.huge do local pattern = frame.args[i] if not pattern then return '' end if mw.ustring.find(source_str, pattern, 1, l_plain) then return tostring(i) end end end --[[--------------------------< H Y P H E N _ T O _ D A S H >-------------------------------------------------- Converts a hyphen to a dash under certain conditions. The hyphen must separate like items; unlike items are returned unmodified. These forms are modified: letter - letter (A - B) digit - digit (4-5) digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5) letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5) digitletter - digitletter (5a - 5d) (an optional separator between letter and digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d) any other forms are returned unmodified. str may be a comma- or semicolon-separated list ]] function p.hyphen_to_dash( str, spacing ) if (str == nil or str == '') then return str end local accept str = mw.text.decode(str, true ) -- replace html entities with their characters; semicolon mucks up the text.split local out = {} local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*') -- split str at comma or semicolon separators if there are any for _, item in ipairs (list) do -- for each item in the list item = mw.text.trim(item) -- trim whitespace item, accept = item:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') if accept == 0 and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[%-–—]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then -- if a hyphenated range or has endash or emdash separators if item:match ('^%a+[%.%-]?%d+%s*%-%s*%a+[%.%-]?%d+$') or -- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit) item:match ('^%d+[%.%-]?%a+%s*%-%s*%d+[%.%-]?%a+$') or -- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter) item:match ('^%d+[%.%-]%d+%s*%-%s*%d+[%.%-]%d+$') or -- digit separator digit hyphen digit separator digit item:match ('^%d+%s*%-%s*%d+$') or -- digit hyphen digit item:match ('^%a+%s*%-%s*%a+$') then -- letter hyphen letter item = item:gsub ('(%w*[%.%-]?%w+)%s*%-%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '%1–%2') -- replace hyphen, remove extraneous space characters else item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[–—]%s*', '–') -- for endash or emdash separated ranges, replace em with en, remove extraneous whitespace end end table.insert (out, item) -- add the (possibly modified) item to the output table end local temp_str = table.concat (out, ',' .. spacing) -- concatenate the output table into a comma separated string temp_str, accept = temp_str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out if accept ~= 0 then temp_str = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value end return temp_str end function p.hyphen2dash( frame ) local str = frame.args[1] or '' local spacing = frame.args[2] or ' ' -- space is part of the standard separator for normal spacing (but in conjunction with templates r/rp/ran we may need a narrower spacing return p.hyphen_to_dash(str, spacing) end -- Similar to [[Module:String#endswith]] function p.startswith(frame) return (frame.args[1]:sub(1, frame.args[2]:len()) == frame.args[2]) and 'yes' or '' end -- Implements [[Template:Isnumeric]] function p.isnumeric(frame) local s = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local boolean = (frame.args.boolean or frame:getParent().args.boolean) == 'true' if type(s) == 'string' and mw.getContentLanguage():parseFormattedNumber( s ) then return boolean and 1 or s end return boolean and 0 or '' end -- Checks if a value in a group of numbers is not an interger. -- Allows usage of an |empty= parameter to allow empty values to be skipped. function p.isInteger(frame) local values = frame.args or frame:getParent().args local allow_empty = frame.args.empty or frame:getParent().args.empty for _, value in ipairs(values) do -- Trim spaces value = value and value:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") if value == "" or value == nil then if not allow_empty then return false -- Empty values are not allowed end else value = tonumber(value) if not (type(value) == "number" and value == math.floor(value)) then return false end end end return true end -- Returns an error found in a string. function p.getError(frame) local text = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local error_message = text:match('(<strong class="error">.-</strong>)') return error_message or nil end return p ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8 0 87664 1362459 1255503 2026-06-20T04:39:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362459 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = वकार युनिस<br/><br/>{{Nastaliq|وقار یونس}} | image = Waqar_younis.jpg | caption = सन् २०१० मा युनिस | country = पाकिस्तान | fullname = वकार युनिस मैट्ला | nickname = बुरेवाला एक्सप्रेस, विकि, द टु डब्लुज ([[वसीम अक्रम]]संगै),<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2400000/newsid_2404000/2404073.stm |title=Waqar Younis |publisher=BBC |date=3 January 2003 |accessdate=21 April 2012 }}</ref><ref name=cricages>{{cite web |url=http://www.cricages.com/columns/the-two-ws-wasim-and-waqar/ |title=The two W's – Wasim and Waqar |publisher=cricages.com |date=21 April 2012 |accessdate=21 April 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021095420/http://www.cricages.com/columns/the-two-ws-wasim-and-waqar/ |date=21 October 2012 }}</ref> सुल्तान अफ स्वीङ, द टो क्रसर<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/2376749/Waqar-the-toe-crusher-calls-time.html |title=Waqar the toe-crusher calls time |work=[[The Daily Telegraph]] |date=21 April 2012 |accessdate=21 April 2012 |location=London |first=Qamar |last=Ahmed}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|१९७१|११|१६}} | birth_place = वेहारी, पञ्जाब, पाकिस्तान | heightft = ६ | heightinch = ० | batting = दायाँ हाते | bowling = दायाँ हाते तिब्र गति | role = बलर, प्रशिक्षक | international = true | testdebutdate = १५ नोभेम्बर | testdebutyear = १९८९ | testdebutagainst = भारत | testcap = १११ | lasttestdate = २ जनवरी | lasttestyear = २००३ | lasttestagainst = दक्षिण अफ्रिका | odidebutdate = १४ अक्टोबर | odidebutyear = १९८९ | odidebutagainst = वेष्ट इन्डिज | odicap = ७१ | lastodidate = ४ मार्च | lastodiyear = २००३ | lastodiagainst = जिम्बाबे | odishirt = ९९ | club1 = [[Allied Bank Limited cricket team|Allied Bank Limited]] | year1 = २००३-२००४ | club2 = [[Warwickshire County Cricket Club|वारविकशायर]] | year2 = २००३ | club3 = [[National Bank of Pakistan cricket team|National Bank of Pakistan]] | year3 = २००१-२००३ | club4 = [[Lahore cricket team|लाहौर ब्लुज]] | year4 = २०००-२००१ | club5 = [[REDCO Pakistan Limited cricket team|REDCO Pakistan Limited]] | year5 = १९९९-२००० | club6 = [[Rawalpindi cricket team|रावलपिन्डी]] | year6 = १९९८-१९९९ | club7 = [[Karachi cricket team|कराँची]] | year7 = १९९८-१९९९ | club8 = [[Glamorgan County Cricket Club|ग्लामोर्गन]] | year8 = १९९७-१९९८ | club9 = [[Surrey County Cricket Club|सर्रे]] | year9 = १९९०-१९९३ | club10 = [[United Bank Limited cricket team|United Bank Limited]] | year10 = १९८८-१९८९, १९९६–१९९७ | club11 = [[Multan cricket team|मुल्तान]] | year11 = १९८७–१९८८, १९९७–१९९८ | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|टेष्ट]] | matches1 = ९७ | runs1 = १०१० | bat avg1 = १०.२० | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ४५ | deliveries1 = १६२२४ | wickets1 = ३७३ | bowl avg1 = २३.५६ | fivefor1 = २२ | tenfor1 = ५ | best bowling1 = ७/७६ | catches/stumpings1 = १८/– | column2 = [[One Day International|एकदिवसीय]] | matches2 = २६२ | runs2 = ९६९ | bat avg2 = १०.३० | 100s/50s2 = ०/० | top score2 = ३७ | deliveries2 = १२,६९८ | wickets2 = ४१६ | bowl avg2 = २३.८४ | fivefor2 = १३ | tenfor2 = n/a | best bowling2 = ७/३६ | catches/stumpings2 = ३५/– | column3 = [[First-class cricket|प्रथम श्रेणी]] | matches3 = २२८ | runs3 = २९७२ | bat avg3 = १३.३८ | 100s/50s3 = ०/६ | top score3 = ६४ | deliveries3 = ३९,१८१ | wickets3 = ९५६ | bowl avg3 = २२.३३ | fivefor3 = ६३ | tenfor3 = १४ | best bowling3 = ८/१७ | catches/stumpings3 = ५८/– | column4 = [[List A cricket|लिष्ट ए]] | matches4 = ४११ | runs4 = १५५३ | bat avg4 = १०.४२ | 100s/50s4 = ०/० | top score4 = ४५ | deliveries4 = १९८४१ | wickets4 = ६७५ | bowl avg4 = २२.३६ | fivefor4 = १७ | tenfor4 = n/a | best bowling4 = ७/३६ | catches/stumpings4 = ५६/– | date = २१ अप्रिल | year = २०१२ | source = http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/player/43543.html ESPNCricinfo }} '''वकार युनिस मैट्ला''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|وقار یونس}}}}; जन्म १६ नोभेम्बर, १९७१) पाकिस्तानी तीब्र गतिका बलर तथा सर्वकालिन् महान् बलरहरू मध्ये एक हुन्। <ref>http://www.cricbuzz.com/profiles/3706/waqar-younis</ref><ref>http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/76713/waqar-younis-inducted-into-the-icc-cricket-hall-of-fame {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802195013/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/76713/waqar-younis-inducted-into-the-icc-cricket-hall-of-fame |date=2016-08-02 }}</ref> उनी [[पाकिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|पाकिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टिम]]का पूर्व प्रशिक्षक हुन्।<ref name="ESPNcricinfo">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/742267.html |title=Waqar Younis haven given his second term on |publisher=[[ESPNcricinfo]] |date=6 May 2014 |accessdate=8 May 2014 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:क्रिकेट]] [[श्रेणी:पाकिस्तानी क्रिकेट खेलाडीहरू]] gbhxsqf3lem7l4wa3cnxy8ue3t1jxh5 0 87895 1362464 1267283 2026-06-20T05:06:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = विद्युत जामवाल<br />Vidyut Jammwal | image = Vidhyut & Arhaan at the launch of 'Big RTL Thrill' channel.jpg | caption = सन् २०१३ मा जामवाल | imagesize = | yearsactive = २०११ – वर्तमान | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980| 12|10}}<ref name="mmbd">{{cite web | title = Vidyut Jammwal’s birthday wishes ‘ad’ up | last = Lohana | first = Avinash | work = Mumbai Mirror | date = 11 December 2015 | accessdate = 2016-05-31 | url = http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Vidyut-Jammwals-birthday-wishes-ad-up/articleshow/50129162.cms }}</ref> | birth_place = [[कानपुर]], [[उत्तर प्रदेश]], भारत<ref name="gulf">{{cite web | title = Vidyut Jamwal: I was born to do action | last = Radhakrishnan | first = Manjusha | work = [[Gulf NewsJdtekvkctckbi]] | date = 11 April 2013 | accessdate = 2016-05-31 | url = http://gulfnews.com/leisure/movies/news/vidyut-jamwal-i-was-born-to-do-action-1.1168717 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804162110/http://gulfnews.com/leisure/movies/news/vidyut-jamwal-i-was-born-to-do-action-1.1168717 |date=2016-08-04 }}</ref> | occupation = [[अभिनेता]], [[मार्सल आर्ट]]<ref name="MARTIAL2" /> }} '''विद्युत जामवाल''' (जन्म १० डिसेम्बर १९८०)<ref>{{cite news|url=http://articles.tigcucucydufuv fjckcjcudugiyvmesofindia.indiatimes.com/2013-04-03/news-interviews/38247053_1_vidyut-jamwal-dilip-ghosh-miss-india-pooja-chopra|title=Vidyut Jamwal ready to be typecast as an action hero|date=3 April 2013|newspaper=The Times of India|accessdate=4 April 2013}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक भारतीय अभिनेता, [[मार्सल आर्ट|मार्सल कलाकार]], र [[स्टन्ट प्रदर्शनकर्ता]] हुन्, जो मुख्य रूपमा [[बलिउड|हिन्दी चलचित्रहरू]]मा काम गर्छन्। '[[कमान्डो (चलचित्र शृङ्खला)|कमान्डो]]' शृङ्खला जस्ता एक्सन चलचित्रहरूमा उनको भूमिकाका लागि सबैभन्दा परिचित, उनी एक प्रशिक्षित मार्सल कलाकार हुन्,<ref name="MARTIAL2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-21/news-interviews/30183898_1_martial-arts-john-abraham-vidyut-jamwal|title=John's opponent to display his martial arts skills|date=9 September 2011|work=[[The Times of India]]|accessdate=3 February 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054331/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-21/news-interviews/30183898_1_martial-arts-john-abraham-vidyut-jamwal |date=21 September 2013 }}</ref> जसले तीन वर्षको उमेरदेखि नै [[भारतीय मार्सल आर्ट]] [[कलरीपायट्टु]] सिकेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-15/news-interviews/37743173_1_commando-kalaripayattu-dilip-ghosh|title=Commando: I want to be unique, says Vidyut Jamwal|newspaper=The Times of India|accessdate=4 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://archive.is/20130411033958/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-15/news-interviews/37743173_1_commando-kalaripayattu-dilip-ghosh|archive-date=11 April 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404130435/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-15/news-interviews/37743173_1_commando-kalaripayattu-dilip-ghosh |date=2013-04-04 }}</ref> ==फिल्मोग्राफी== ===चलचित्र=== {| class="wikitable" |+कुञ्जी | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म प्रदर्शित गरिएको छैन}} | चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म प्रदर्शित गरिएको छैन |} {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! चलचित्र ! भूमिका ! भाषा ! टिप्पणी |- | rowspan="4" | २०११ | [[शक्ति (२०११ चलचित्र)|''शक्ति'']] | वसीम | [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] | |- | ''[[फोर्स (२०११ चलचित्र)|फोर्स]]'' | विष्णु | [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | |- | ''[[ऊसरावेल्ली]]'' | इरफान भाई | तेलुगु | |- | ''[[स्टेनली का डब्बा]]'' | रोजी मिसको मङ्गेतर | हिन्दी | |- | rowspan = "2" | २०१२ | ''[[बिल्ला II]]'' | दिमित्री | rowspan = "2" | [[तमिल भाषा|तमिल]] | |- | ''[[थुप्पाकी]]'' | स्लीपर सेलको नेता | |- | rowspan="2"| २०१३ | ''[[बुलेट राजा]]'' | एसीपी अरुण सिंह "मुन्ना" | हिन्दी | |- | ''[[कमान्डो: अ वन म्यान आर्मी|कमान्डो]]'' | कप्तान करण सिंह डोगरा | हिन्दी | |- | २०१४ | ''[[अन्जान (२०१४ चलचित्र)|अन्जान]]'' | चन्दु | तमिल | |- | rowspan = "2"| २०१७ | ''[[बादशाहो]]'' | मेजर सेहर सिंह | rowspan="6"|हिन्दी | |- | ''[[कमान्डो २: द ब्ल्याक मनी ट्रेल|कमान्डो २]]'' | कप्तान करण सिंह डोगरा | |- | rowspan = "2" | २०१९ | ''[[जङ्गली (२०१९ चलचित्र)|जङ्गली]]'' | राज | |- | ''[[कमान्डो ३ (चलचित्र)|कमान्डो ३]]'' | कप्तान करण सिंह डोगरा | |- | rowspan = "2" | २०२० | ''[[यारा]]'' | फागुन | [[जी५]] चलचित्र |- | ''[[खुदा हाफिज]]'' | समीर चौधरी | [[डिज्नी+ हटस्टार|हटस्टार]] चलचित्र |} ===टेलिभिजन=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शृङ्खला ! भूमिका ! भाषा |- | २०१३ | ''[[सीआईडी (भारतीय टिभी शृङ्खला)|सीआईडी]]''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Amrita-Prakash-in-CID/articleshow/19514013.cms|title=Amrita Prakash in CID - Times of India|website=The Times of India}}</ref> | कमान्डो | हिन्दी |- | २०१७ | ''[[अल्टीमेट बीस्टमास्टर]]''<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/ultimate-beastmaster-renewed-season-2-1056097|title=Netflix Competition Series 'Ultimate Beastmaster' Renewed for Season 2|accessdate=November 8, 2017}}</ref> | होस्ट/प्रस्तुतकर्ता | हिन्दी<br/>अङ्ग्रेजी |} ===सङ्गीत भिडियो=== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! वर्ष ! गीत ! गायक ! सह अभिनेत्री |- | rowspan="2" | २०१६ || "[[तुम्हे दिल्लगी]]" || [[राहत फतेह अली खान]] || [[हुमा कुरैसी (अभिनेत्री)|हुमा कुरैसी]] |- |"गल बन गयी" |[[नेहा कक्कड]], [[यो यो हनी सिंह]], [[मीत ब्रदर्स]], [[सुखबीर (सङ्गीतकार)|सुखबीर]] |[[उर्वशी रौटेला]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Vidyut Jammwal|विद्युत जामवाल}} *{{IMDb name|4651098}} [[श्रेणी:१९८० जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय पुरुष मार्सल कलाकारहरू]] [[श्रेणी:भारतीय स्टन्ट प्रदर्शनकर्ताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] kvkhd7lctnogp0sor5may9d851dbk50 0 88278 1362377 1176851 2026-06-19T21:18:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362377 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = फुकेट | native_name = ภูเก็ต | native_name_lang = th | settlement_type = प्रदेश | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_flag = | motto = | image_seal = Seal Phuket.png | image_map = Thailand Phuket locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = फुकेट प्रदेश | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = | subdivision_name = थाइल्याण्ड | seat_type = राजधानी | seat = [[फुकेट शहर|फुकेट शहर]] | leader_party = | leader_title = | leader_name = | area_footnotes = | area_total_km2 = ५७६ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ३८६,६०५ | population_as_of = २०१५ | population_rank = | population_density_km2 = | population_density_rank = | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[UTC+07:00|ICT]] | utc_offset1 = +7 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-83]] | website = | footnotes = }} '''फुकेट''' ({{lang-en|Phuket}}) थाइल्याण्डको दक्षिणि प्रदेशहरू मध्ये एक प्रदेश हो । यस प्रदेशमा [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को सबैभन्दा ठूलो द्वीप फुकेट द्वीप लगायत अन्य साना ३२ वटा द्वीपहरू पर्दछ ।<ref name=TAT>{{cite web|title=Phuket|url=http://www.tourismthailand.org/Where-to-Go/Phuket|website=Amazing Thailand|publisher=Tourism Authority of Thailand|accessdate=2015-01-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105075229/http://www.tourismthailand.org/Where-to-Go/Phuket |date=2015-01-05 }}</ref> यस प्रदेशको क्षेत्रफल ५७६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ, जुन [[सिङ्गापूर]]को भन्दा सानो हो तथा यो प्रदेश [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को दोश्रो सानो प्रदेश हो । यस प्रदेशको पहिलाको मुख्य आम्दानीको श्रोत टीन तथा रब्बर रहेको थियो भने यसको इतिहास मुख्य आकर्षण रहेको छ । यो द्वीप [[भारत]] तथा [[चीन]]सँगको मुख्य व्यापारिक मार्गको रूपमा रहेको थियो भने विदेशीको समुद्री यात्राको अभिलेखमा सो स्थानको व्याख्या समेत हुने गरेको थियो । यस प्रदेशको हालको मुख्य आम्दानीको श्रोत भनेको पर्यटन रहेको छ । == नाम == यस स्थानको नाम मलाय शब्दको बुकिट जसको '''अर्थ''' पहाड हुन्छ सो वाट फुकेट भएको मानिन्छ । किन भने द्वीपहरू टाढाबाट हेर्दा पहाड जस्तै देखिन्छन् । फुकेट पहिला थालाङ नामबाट चिनिने गर्दथ्यो । == इतिहास == [[चित्र:Audience with Narai, 1685-10-18 (b).jpg|left|thumb|राजा नराईसँग फ्रान्सका राजदुत चेभालिएर डे चाउमोन्ट]] पोर्तुगालका अन्वेषक फर्नाओ मेन्डेस पिन्टो सन १५४५ (१६औ शताब्दी) मा सियाममा आएका थिए । उनको अभिलेखमा [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] देशको विवरणमा अयुथाया लगायत अधिराज्यको दक्षिणका वन्दरगाह समेत उल्लेख भएको देखिन्छ । पिन्टो पहिलो युरोपेली अन्वेषक हुन्, जसले फुकेटको बारेमा विस्तृत रूपमा आफ्नो यात्रा अभिलेखमा उल्लेख गरेका थिए । === २००४ को सुनामी === [[चित्र:Patong_Rubble.jpg|left|thumb|डिसेम्बर २००४ को सुनामी पछीको पटोङ्ग समुद्रीतट.]] २६ डिसेम्बर २००४ मा फुकेट तथा नजिकैको क्षेत्रहरूमा सुनामीको कारणले व्यापक नोक्सानी भएको थियो । उक्त सुनामी २००४ को इण्डियन महासागरमा आएको भुक्मपको कारणले आएको थियो ।  सुनामीको छालले अति घना क्षेत्रहरूमा क्षति पुर्‍याएको थियो, जसबाट देश भरीमा ५,३०० जना मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो भने दशौ हजार मानिस एसियाली क्षेत्रमा प्रभावित भएका थिए । उक्त घटनामा करिब २५० जना मानिस फुकेटमा मारिएको जनाइएको थियो, जसमा केही विदेशी पर्यटक समेत रहेका थिए ।   == भुगोल == फुकेट [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को सबैभन्दा ठूलो द्वीप हो । यो दक्षिण [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को अण्डमान समुद्रमा अवस्थित रहेको छ । यो द्विप लगभग सबै पहाडी रहेको छ जसको पहाडी सीमा द्वीपको पश्चिमबाट उत्तर दक्षिण सम्म रहेको छ । == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Muelle de Ao Por, Phuket, Tailandia, 2013-08-20, DD 06.JPG|thumb|right|250px|फुकेटको एओ पोर बन्दरगाहा]] यस द्वीपको १६ औँ शताब्दी देखि [[बीसौँ शताब्दी|२० औँ शताब्दी]]सम्मको मुख्य आम्दानीको श्रोत टीन उत्खन्न रहेको थियो । अहिलेको समयमा फुकेटको अर्थतन्त्र दुई कुरामा अडिएको छ । एक रब्बर खेती तथा पर्यटन । सन् १९८० देखि यस द्वीपको समुद्रीतट मुख्य पर्यटन आकर्षण रहेको छ । २००४ को सुनामीबाट क्षति भएको भवन तथा आकर्षण केन्द्रहरू पुनःस्थापित भइसकेको छ भने हाल फुकेटमा नयाँ होटेल, भवन निर्माण भई शहर व्यापक विस्तार भएको छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Phuket|फुकेट}} [[श्रेणी:थाइल्यान्डका प्रान्तहरू]] 8uffhciuj8opx6kff1djcs2418fx4f5 0 88850 1362434 1308383 2026-06-20T02:32:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362434 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = रसेल पिटर्स | image =RussellPeters08TIFF.jpg | image_size = | caption = रसेल पिटर्स सन २००८ मा | pseudonym = | birth_name = Russell Dominic Peters | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1970|9|29}} | birth_place = [[Toronto]], [[Ontario]], Canada | medium = [[Stand-up comedy|Stand-up]], [[television]], [[film]], [[radio]], [[book]]s | genre = [[Satire]], [[observational comedy]], [[improvisational theatre|improvisational comedy]], [[black comedy]], [[Insult comedy]] | active = 1989–present | subject = [[Racism]], [[race relations]], [[stereotype]]s, [[multiculturalism]], [[Culture of India|Indian culture]] | influences = [[George Carlin]],<ref name="influences">{{cite web|author=Alan Cho, Gauntlet Entertainment |url=http://gauntlet.ucalgary.ca/a/story/9549 |title=Gauntlet Entertainment&nbsp;— Comedy Preview: Russell Peters won't a hurt you real bad! - 2005-11-24 |publisher=Gauntlet.ucalgary.ca |date=2005-11-24 |accessdate=2009-07-30}}</ref> [[Steve Martin]], [[Cheech & Chong]],<ref name="influences2">{{cite web|title=Said with a Punch|work=The Official Website of Russell Peters|url=http://www.russellpeters.com/Press/Said-with-a-Punch_1|date=2006-12-01|accessdate=2012-11-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119232215/http://www.russellpeters.com/Press/Said-with-a-Punch_1 |date=2012-11-19 }}</ref><br />[[Don Rickles]],<ref name="influences"/> [[Eddie Murphy]] | signature = Russell Peters Autograph.svg | website = [http://www.RussellPeters.com/ RussellPeters.com] | spouse = Monica Diaz (2010–2012; divorced; 1 child) }} '''रसेल डोनेनिक पिटर्स''' (जन्म सेप्टेम्बर २९, १९७०) एक [[भारतीय]] मुलका क्यानेडियन हास्य कलाकार तथा अभिनेता हुन् ।<ref>{{cite web|title=Russell Peters biography|newspaper=[[Tribute (magazine)|Tribute]]|access-date=17 May 2015|url=http://www.tribute.ca/people/russell-peters/37405/}}</ref> उनले सन् १९८९ मा टोरन्टोबाट प्रदशन गर्न थाले र सन् २००८ मा उनले जेमिनी पुरस्कार जितेका थिए । उनी हाल [[लस एन्जलस]] बसोबास गर्दछन् ।<ref name="Hough">{{cite news| last= Hough| first= Robert| title= Lighten Up| url= http://www.torontolife.com/features/lighten-up-russell-peters/| accessdate= 29 January 2012| newspaper= Toronto Life| date= September 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926184248/http://www.torontolife.com/features/lighten-up-russell-peters/ |date=26 September 2009 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== रसेल पिटर्सको जन्म एरिक र मौरीनको कोखबाट [[टोरन्टो]], [[ओन्टारियो]]मा भएको थियो । उनी चार वर्षको हुँदा उनको परिवार [[ओन्टारियो]] को नजिकै शहर [[ब्राम्पटन]]मा बसाई सरेका थिए । ==पेशागत जीवन== पिटर्सले आफ्नो अभिनय जीवनको शुरुवात सन् १९८९ मा [[टोरन्टो]]बाट गरेका हुन् ।<ref>name="http://www.imdb.com/name/nm0992289/bio"</ref> त्यस पछि उनले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[ब्रिटेन]], [[अस्ट्रेलिया]], [[चीन]], [[हङकङ]], [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]], [[डेनमार्क]], [[दक्षिण अफ्रिका]], [[भियतनाम]], [[न्युजिल्यान्ड]], [[सिङ्गापुर]], [[फिलीपीन्स]], [[श्रीलङ्का]], [[भारत]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]], [[जोर्डन]], [[लेबनान]], [[ट्रीनिडाड]] तथा अन्य देशहरूमा प्रदशन गरेका छन् । उनले चार पटक [[जेमिनी पुरस्कार]],<ref name="http://www.helpms.ca/russellpeters.htm">{{cite web | title=Russell Peters ~ Booking, Tour dates and video Information | url=http://www.helpms.ca/russellpeters.htm }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210034055/http://helpms.ca/russellpeters.htm |date=2009-02-10 }} क्यानाडाई टेलिभिजन पुरस्कार 'हेल्पम्यानेजमेन्ट सर्भिस'</ref> को लागि नामांकित गरिएका थियो । उनलाई क्यानाडाई हास्य पुरस्कार समारोह मा सर्बश्रेष्ठ पुरूष हास्य कलाकारको लागि पनि नामांकित गरिएको थियो । १६ अगस्त २००६ मा उनको कमेडी स्पेशल ''[[Russell Peters: Outsourced]]'' [[कमेडी सेन्ट्रल]] मा प्रसारित भयो । डीभिडी संस्करणमा प्रदर्शन उपलब्ध थियो । डीभिडी विशेष रूपमा [[क्यानडा|क्यानाडा]]मा लोकप्रिय भयो र यसको १००,००० भन्दा धेरै प्रतिको बिक्रि भएको थियो । यो धेरै समयसम्म रही रह्यो । पिटर्सको DVD/CD कम्बो ''[[Russell Peters: Red, White, and Brown]]'' को मेडीसन स्क्वेयर गार्डन को WAMU थियेटर मा २ फरवरि २००८ मा रेकर्ड कायम गरेको थियो । पिटर्स तथा उनका भाइ स्वयमले ''रेड, व्हाइट र ब्राउन'' को निर्मत तथा लगानी गरेका थिए । यो समय पिटर्स CBC रेडियो ओन मा [[रेडियो]] सिचुएसन कमेडी शृङ्खला, ''[[मनसून हाउस]]'' को निर्माण तथा उसको अभिनय गर्दै छन् । जून २००८ तथा २००९ को बिच पीटर्सले $१० मिलियन कमाए, जसको श्रेय उनी बाह्र महिनाको दौरान सबैभन्दा बढी पारिश्रमिक पाउने हास्य कलाकार मध्ये एक भएका थिए ।<ref>https://web.archive.org/web/20130103120910/http://www.forbes.com/2009/07/13/top-earning-comedians-business-entertainment-top-earning-comedians_slide_11.html</ref> ==उल्लेखनीय प्रदर्शन== सन् २००७ मा, [[टोरन्टो एयर]] क्यानाडा केन्द्र एकल शो को लागि दुई दिनमा १६,००० भन्दा बढी टिकट बिक्री हुने पिटर्स पहिलो हास्य अभिनेता थियो । उहाँले दुई-दिन बिक्री अवधिमा ३०,००० भन्दा बढी टिकट राष्ट्रिय स्तरमा बिक्री गरी समाप्त गर्नुभयो। उहाँले सन् २००९ मा आफ्नो शो मा १६,००० भन्दा बढी टिकट बिक्री गर्दा उहाँले लन्डन ०२ एरिना मा एक बेलायत कमेडीमा बिक्री रेकर्ड भङ्ग गरेका थिए ।<ref>{{cite web|title=The Official Russell Peters Website, Hi-lites|url=http://www.russellpeters.com/biography.aspx|publisher=russellpeters.com|date=|accessdate=2011-08-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826115547/http://russellpeters.com/Biography.aspx |date=2011-08-26 }}</ref> ==फिल्मोग्राफी== {| class="wikitable" ! valign="top" width="240"| शीर्षक ! align="left" valign="top" width="50"| वर्ष |- | align="left" valign="top"| "शो मी द फन्नी" | align="center" valign="top"| [[सन् १९९७|१९९७]] |- | align="left" valign="top"| "[[कमेडी नाउ!]]" | align="center" valign="top"| [[सन् २००४|२००४]] |- | align="left" rowspan="1"| "लाइव इन न्यु योर्क" | align="center" valign="top"| [[सन् २००४|२००४]] |- | align="left" rowspan="1"| "आउटसोर्स्ड" | align="center" valign="top"| [[सन् २००६|२००६]] |- | align="left" rowspan="1"| "[[रसेल पिटर्स: Red, White, and Brown]]" | align="center" valign="top"| [[सन् २००८|२००८]] |} <ref>{{cite web|title=Russel Peters List of Films Produced (IMDB) | url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/filmotype}}</ref> ==पुरुस्कार तथा सम्मान== * सन् १९९७ - "हास्य कार्यक्रम र शृङ्खला मा सर्वश्रेष्ठ व्यक्तिगत प्रदर्शन" को श्रेणी मा जेमिनी पुरस्कार को लागि नामांकन । यो टेलिभिजन शृङ्खला ''[[कमिक्स]]'' बाट, ''शो मी द फन्नी'' को लागि थियो। (1997)<ref name="http://www.imdb.com/name/nm0992289/awards">{{cite web|title=Russell Peters IMDB profile - awards|work=IMDB Profile - Awards|url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/awards}}</ref> * सन् २००४ - आफ्नो कमेडी नामको लागि जेमिनी पुरस्कार को निम्ति नामांकन। * सन् २००८ - द जूनो को लागि जेमिनी पुरस्कार को लालागी नामांकित । * सन् २००८ - 'विविध मनोरन्जन कार्यक्रम र शृङ्खला मा सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन' को लागि जेमिनी पुरस्कार विजेता । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Russell Peters}} * [http://www.RussellPeters.com/ RussellPeters.com] - आधिकारिक साइट * {{twitter|therealrussellp|Russell Peters}} * [http://facebook.com/russellpeters Russell Peters] [[Facebook]] मा * {{MySpace|therealrussellpeters|Russell Peters}} * {{imdb name|name=Russell Peters|id=0992289}} * [http://indiglow.tv/russell-peters-toronto%e2%80%99s-first-global-ambassador Russell named first Toronto ambassador]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Peters, Russell}} [[श्रेणी:क्यानडेली चलचित्र अभिनेताहरू‎]] [[श्रेणी:क्यानडेली टेलिभिजन अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:क्यानडेली आवाज अभिनेताहरू]] t5x0uo1zkp7kgptg12leb779jq6e7z8 0 91286 1362441 1362060 2026-06-20T03:12:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362441 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय जनावर'''हरू कुनै पनि राष्ट्रका त्यस्ता महत्वपूर्ण प्रतीकहरू हुन् जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान, सम्पदा र प्राकृतिक वातावरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। राष्ट्रिय जनावरहरू प्रायः बल, साहस वा सहनशीलता जस्ता गुणहरूका लागि चयन गरिन्छन् र यी जनावरहरूले राष्ट्रका मूल्यहरू वा ऐतिहासिक महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ। जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर [[गाई]] हो। ==राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची== {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:18%;" | देश ! style="width:32%;" | जनावरको नाम ! style="width:25%;" | वैज्ञानिक नाम{{efn|सामान्यतया ल्याटिन नामका रूपले चिनिने}} ! class="unsortable" | चित्र ! scope="col" class="unsortable" | सन्दर्भ |- id="A" |{{झण्डा|अल्जेरिया}} || फेनेक फ्याउरो (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Vulpes zerda'' || [[File:Fennec_Fox_Vulpes_zerda.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.algeria.com/blog/the-fennec-fox-algeria-s-national-animal|title=The Fennec Fox: Algeria's National Animal|publisher=algeria.com|access-date=21 March 2013}}</ref> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|एन्टिगुआ र बार्बुडा}} || युरोपेली हरिण (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Dama dama'' || [[File:Fallow_deer_in_field_(cropped).jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov">{{cite web|url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|title=Our National Symbols|publisher=ab.gov.ag|access-date=10 October 2020|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|archive-date=3 July 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927055954/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |date=27 September 2020 }}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata_magnificens_Islas_Galápagos.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |समुद्री कछुवा (''राष्ट्रिय समुद्री जनावर'')||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |{{झण्डा|अर्जेन्टिना}} |[[Rufous hornero]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Furnarius rufus'' |[[File:Rufous_hornero_(Red_ovenbird)(Furnarius_rufus).JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Furnarius rufus (Hornero, Casero, Caserito, Albañil, Hornerillo, Alonsito (Argentina), Joao-de-barro (Brasil), Alonso García (Paraguay), Tiluchi (Bolivia), Obirog, Ogaraití (guaraní) - Rufous Hornero) &#124; SIB, Parques Nacionales, Argentina |url=https://sib.gob.ar/especies/furnarius-rufus |website=Sistema de Información de Biodiversidad}}</ref> |- |{{झण्डा|अजरबैजान}} |कराबाख घोडा (''राष्ट्रिय घोडा'') |''Equus caballus'' |[[File:Qarabaq ati.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite web|date=17 November 2020|title=Qarabağ atı|url=https://www.agro.gov.az/az/heyvandarliq/atciliq/qarabag-ati}}</ref> |- id="B" | rowspan="2" |{{झण्डा|बहामस}} || [[Blue marlin]] (''राष्ट्रिय माछा'')||''Makaira nigricans'' || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|175px|center]] ||<ref name="bsgov">{{cite web|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/National%20Symbols/!ut/p/b1/vVTJlpswEPyWfMAMLRBIHDE7RiwGbPDFD2PGGMY22HiBrw9ZDkney-SSRH3SU3VXq6olbs2l3PqU3w_7vD-cT_n7l_1a2ghgMkXBlJkiSGAngasExOJ9JE6A7AMAhm_5po-ZPh37hqqAjXRsCaEmQATcikvjjJe1q7037OVbm_SWckb7AVXezrCtdHcxUpWE2f4MRoNoScwYNic_FpxzLFxZnuCaJC1_q8bby_MQqfl7496u41EfBFjE1gsj_oXCph-6l-RubImp6BrcnbGdFZqmLBGW06I4O2NER03Pt88QVbtyD2TVuYNWLm2vz6PCfjcgOlyaaqnSm_5MsrolotgbVLx2of5dA_jNUuBPGjrc-rA9vj6K4yu8IgERxCOCCSGyKCJpkmj9YYU5_wfAFxe-Aj5oMZsA5IcK8RImo0BZRCgE6iEu5lLAm6geWntsxkU9LoIIMM_iDFCcjDFxE2-rA9utUKzjJ9IS8ABGpiO3byrH661gt1wkM0XVHeMi_Ero87E8EapImifiNBj4XxOaok8njUgcKCIPpo_-N6HwXyU1Ax_--Q1_Ghoc_n0Pf3opVJaQSCiWqQQYU8It6wwTjdoPzY43UVsyzJ7XWdisrD1jbdgPfDfTo5t99lKBluCsdfXJ5Ok3gQolhZayIlo1DWMPdy4MA85pM_eE84INzrEzto65aKWDsVUPD20_Ik31NKeMq95FvXCRQu94nft9YEimY71tCT1Zz6Er69mz7Os6zGSxy-prt1IudRWkreVq94ew7dXuAPnpropRdlqsLXpZO0dHFUDfNYWgVnU_k3fMRWlxv1niW7C3rh6pe86zzseSa4_J3RUd_c37MfCnz_GJs-Y!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=Official Website for the Government of The Bahamas|publisher=bahamas.gov.bs|access-date=10 October 2020|author=Government of The Bahamas}}</ref> |- |अमेरिकी भद्रपंक्षी (''राष्ट्रिय चरा'')||''Phoenicopterus ruber'' || [[File:American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG|175px|center]] ||<ref name="bsgov" /> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|बङ्गलादेश}} ||[[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||rowspan='3' |<ref name="visitbangladesh.gov.bd">{{cite web|title=National Symbols|work=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|access-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=28 December 2016|url-status=dead}}</ref> |- |[[धोबिनी चरा]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Copsychus saularis'' || [[File:Magpie robin.jpg|175px|center]] |- |इलिस माछा (''राष्ट्रिय माछा'')||''Tenualosa ilisha'' || [[File:Ilish.JPG|175px|center]] |- | rowspan="2" |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Symbols – Government of Belize Press Office |url=https://www.pressoffice.gov.bz/national-animals/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |[[Keel-billed toucan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Ramphastos sulfuratus'' || [[File:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|title=The National Symbols|publisher=Government of Belize|access-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|archive-date=23 September 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |date=23 September 2015 }}</ref> |- |{{BWA}}||[[Plains zebra]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Equus quagga''|| [[File:Equus quagga burchellii - Etosha, 2014.jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |title=National Symbols – Embassy and Permanent Mission of Botswana in Switzerland |url=https://botswanamission.ch/national-symbols/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |{{BRA}} || [[Rufous-bellied thrush]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus rufiventris'' || [[File:Turdus-rufiventris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://washington.itamaraty.gov.br/en-us/national_symbols.xml|title=Embassy of Brazil in Washington|access-date=17 March 2018}}</ref> |- id="C" | rowspan="4" |{{CAM}} || [[Kouprey]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Bos sauveli'' ||[[File:Saen Monourom Mondul Kiri Cambodia crop.jpg|175px|center]]||<ref name="cambodia">{{cite web |url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |access-date=29 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630215053/http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |archive-date=30 June 2007 |url-status=dead }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant ibis]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pseudibis gigantea'' ||[[File:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Northern river terrapin]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Batagur baska'' || [[File:Batagur baska.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant barb]] (''राष्ट्रिय माछा'') ||''Catlocarpio siamensis'' || [[File:Giant Barb.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada">{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/official-symbols-canada.html |title=Official symbols of Canada |access-date=20 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lois-laws.justice.gc.ca/eng/acts/N-17/page-1.html |title=National Symbol of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |[[Canadian horse]] (''राष्ट्रिय घोडा'') ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Cheval_canadien_au_trot_3372.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada"/><ref>{{cite web|url=https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2002_11/FullText.html |title=National Horse of Canada Act|access-date=20 December 2024}}</ref> |- |{{COL}} || [[Andean condor]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National symbols and other information of interest {{!}} Cancillería |url=https://www.cancilleria.gov.co/en/national-symbols-and-other-information-interest |access-date=2023-03-23 |website=www.cancilleria.gov.co}}</ref> |- | rowspan="5" |{{CRC}} ||[[Yigüirro]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus grayi'' || [[File:Turdus grayi Garita, Alajuela Costa Rica-10.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica">{{Cite web |title=Presidencia de la República de Costa Rica |url=https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328205035/https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |archive-date=March 28, 2020 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:Odocoileus virginianus Goose Island SP Texas 2024.jpg|175px|center]]||<ref name="costa rica"/> |- |[[West Indian manatee]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica"/> |- |[[Two-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''[[Choloepus hoffmanni]]''||[[File:Choloepus hoffmanni 353441834.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths">{{Cite web |last= |first= |date=24 August 2021 |title=¡Perezoso es oficialmente símbolo nacional! |url=https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917233037/https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |archive-date=September 17, 2021 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[Three-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''[[Bradypus variegatus]]''||[[File:Bicho-preguiça 3.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths"/> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |last=AMPP Yaguajay Communicator |title=El Tocororo, Ave Nacional de Cuba, the most beautiful in the country |work=Portal del ciudadano de Yaguajay |url=https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220915083403/https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais |date=2022-09-15 }}</ref> |- id="D" | rowspan="3" |{{DEN}} || [[Red squirrel]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Sciurus vulgaris'' ||[[File:Red Squirrel 1c.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK">{{cite web |url=https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |title=Nationalplanter og -dyr |publisher=Naturstyrelsen, Danish Ministry of the Environment |access-date=28 December 2019 |language=da |trans-title=Nationalplants and -animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230242/https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Mute swan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Cygnus olor'' || [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |[[Small tortoiseshell]] (''राष्ट्रिय पुतली'')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |{{DMA}} ||[[Sisserou parrot]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona imperalis'' ||[[File:Amazona imperialis Mitchell 2.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Bird - Government of the Commonwealth of Dominica |url=https://dominica.gov.dm/about-dominica/national-symbols/national-bird |access-date=2023-03-23 |website=dominica.gov.dm}}</ref> |- |{{SLV}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Motmot1.jpg#/media/File:Motmot1.jpg|175px|link=File:Motmot1.jpg|center]] ||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401014418/https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |date=1 April 2022 }}</ref> |- | rowspan="4" |{{Flag|एस्टोनिया}} || [[ब्वाँसो]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Canis lupus'' || [[File:Loup gris (Canis lupus ).jpg|Loup_gris_(Canis_lupus_)|175px|center]]|| <ref name="est"> {{Cite web |title= State Insignia |url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/state-insignia |access-date=29 July 2024 |website=eesti.ee }}</ref> |- |[[घर गौँथली]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Hirundo rustica'' || [[File:Barn swallow in Montezuma (14460).jpg|Barn_swallow_in_Montezuma_(150)|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Baltic herring]] (''राष्ट्रिय माछा'')|| ''Clupea harengus membras''|| [[File:Silakka.jpg|Silakka|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Swallowtail butterfly|Swallowtail]] (''राष्ट्रिय पुतली'') || ''Papilio machaon''|| [[File:Papilio machaon Mitterbach 01.jpg|Papilio_machaon_Mitterbach_01|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- id="F" | rowspan="4" |{{FIN}} || [[खैरो भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Ursus arctos'' || [[File:2010-kodiak-bear-1.jpg|175px|center]] || <ref name="fin">{{Cite web |date=2014-08-25 |title=Iconic Finnish nature symbols stand out |url=https://finland.fi/life-society/iconic-finnish-nature-symbols-stand-out/ |access-date=2023-01-27 |website=this is Finland }}</ref> |- |[[महाराज हंस]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Cygnus cygnus'' || [[File:Cygnus cygnus Singschwan.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- |[[European perch]] (''national fish'')|| ''Perca fluviatilis'' || [[File:Perca fluviatilis2.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- | [[Seven-spot ladybird]] (''national insect'')|| ''Coccinella septempunctata''|| [[File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|175px|center]] |<ref name="fin" /> |- |{{GRN}} || [[Grenada dove]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Leptotila wellsi'' ||[[File:Ece310767-fig-0001-m.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=National Symbols |url=https://www.gov.gd/index.php/national-symbols |access-date=2023-03-23 |website=Government of Grenada {{!}} Web Portal}}</ref> |- |{{GUA}} || [[Resplendent quetzal]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pharomachrus mocinno'' ||[[File:Pharomachrus mocinno Monteverde 05.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=05 de septiembre, Día del Quetzal, Ave Nacional |url=https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |access-date=22 June 2022 |website=CONAP |language=es }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240713134038/https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |date=13 July 2024 }}</ref> |- id="H" | rowspan="2" | {{HON}} || [[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|175px|center]] ||<ref name="HON">{{Cite web |title=MiAmbiente+ participa en la 6ta Liberación de Guacamayas en Valle de Copán |url=http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628152615/http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan |date=2022-06-28 }}</ref> |- |[[Scarlet macaw]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Ara macao'' || [[File:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- id="I" | rowspan="4" | {{IND}} || [[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002413/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |- |[[मुजुर]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pavo cristatus'' ||[[File:Carnavalesco.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|archive-date=15 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |date=15 January 2013 }}</ref> |- | [[गङ्गा सोँस]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Platanista gangetica''||[[File:Ganges River Dolphin cropped.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |date=22 January 2013 }}</ref> |- | [[भारतीय हात्ती]] (''राष्ट्रिय सम्पदा जनावर'') ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |access-date=25 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825162711/http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |archive-date=25 August 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |date=26 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="3" |{{INA}} || [[Komodo dragon]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Varanus komodoensis''||[[File:Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993">{{cite act |type= Presidential Decrees |index= 4 |date= 1993 |legislature= Government of the Republic of Indonesia |title= Keputusan Presiden (KEPPRES) tentang Satwa dan Bunga Nasional |page= 1-4 |url= https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/61884/keppres-no-4-tahun-1993 |trans-title= Presidential Decrees Number 4 of 1993 |language= id | access-date = 13 May 2023}}</ref> |- | [[Javan hawk-eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Nisaetus bartelsi''||[[File:ELANG JAWA.jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | [[Asian arowana]] (''राष्ट्रिय माछा'') || ''Scleropages formosus''||[[File:Rwana.jpg|center|175x175px]]||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|175px|center]] ||<ref name="jamsym">{{cite web |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica |publisher=jis.gov.jm |access-date=2 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |archive-date=19 June 2006 }}</ref> |- id="L" | rowspan="2" |{{LAT}} || [[सेतो टिकटिके]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Motacilla alba'' ||[[File:White-Wagtail.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols">{{cite web|website=Latvia.eu|url=http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|title=Symbols|access-date=12 April 2016|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007033419/http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|archive-date=7 October 2017|url-status=dead}}</ref> |- |[[Adalia bipunctata|Two-spotted ladybird]] (''राष्ट्रिय किरा'') ||''Adalia bipunctata''||[[File:Coccinellidae - Adalia bipunctata.JPG|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- | {{LBN}}||[[पाटे हुँडार]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Hyaena hyaena'' | [[File:Striped hyena (Hyaena hyaena) - cropped.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |script-title=ar:جمعية الأرض: لحماية وانقاذ الضبع المخطط في لبنان |trans-title=Earth Association: To protect and save the striped hyena in Lebanon |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%AA/610487/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 |access-date=19 October 2025 |publisher=[[National News Agency (Lebanon)|National News Agency]] |language=ar}}</ref> |- | {{LTU}}||[[सेतो गरुड]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Ciconia ciconia'' | [[File:White stork (Ciconia ciconia) standing.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web|url=https://vstt.lrv.lt/en/news/the-number-of-storks-is-not-decreasing-in-the-zuvintas-biosphere-reserve|title=The number of storks is not decreasing in the Žuvintas biosphere reserve &#124; State Service for Protected Areas under the Ministry of Environment}}</ref> |- |{{MYS}} |[[मलेसियाली बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Panthera tigris'' |[[File:MalayanTiger PantheraTigrisJacksoni.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |title=Nameless Story |url=https://wwf.panda.org/projects/connect2tigers/nameless_story/#:~:text=The%20Malayan%20tiger%20is%20the,many%20of%20their%20wild%20tigers.}}</ref><!-- {{better source needed|date=May 2023}} --> |- id="M" | rowspan="2" | {{MGL}}|| [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Falco cherrug'' || [[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |title=Mongolia names falcon as national bird |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?206522/Mongolia-names-falcon-as-national-bird |access-date=22 June 2022 |website=wwf.panda.org }}</ref><!-- {{better source needed|date=June 2022}} --><ref>{{Cite web |title=Saker Falcon, A National Bird of Mongolia |url=http://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |access-date=22 June 2022 |website=Birds Mongolia |language=mn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217133715/https://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |date=17 December 2023 }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[गोबी भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Ursus arctos gobiensis'' |[[File:Ursus arctos gobiensis.jpg|center|175x175px]] |<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=МАЗААЛАЙ БААВГАЙГ ҮНДЭСНИЙ БАХАРХАЛТ АМЬТНААР ЗАРЛАХ ТУХАЙ |url=https://legalinfo.mn/ |access-date=2025-10-18 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=mn}}</ref> |- | rowspan="2" |{{Flag|नेपाल}} |[[गाई]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Bos indicus'' |[[File:The Cow Worship.jpg|175px|center]] | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |first3=Government of Nepal |others=Article 9 (B) |title=Constitution of Nepal, 2072 |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717174239/https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |date=2024-07-17 }}</ref> |- |[[डाँफे]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Lophophorus impejanus'' |[[File:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|175px|center]] |- id="N" | {{NIC}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Turquoise-browed_Motmot_(16423222357).jpg|175px|center]]||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PRK}} ||[[पुङसान कुकुर]] (''राष्ट्रिय कुकुर'') ||''Canis familiaris'' ||[[File:Poongsandogs.JPG|175px|center]] ||<ref name="Kang">{{cite magazine|magazine=Korea Pictorial|date=2015|issue=4|pages=26–27|title=Symbols of Korea|last=Kang|first=Su Jong|author-mask=Kang Su-jong|url=http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015/04/04.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192431/http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015%2F04%2F04.pdf|archive-date=4 March 2016|issn=1727-9208}}</ref> |- |[[बलाकांक्ष वनबाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Astur gentilis'' ||[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|175px|center]] ||<ref name="Kang" /> |- | rowspan="6" |{{PAK}}||[[मारखोर]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Capra falconeri''||[[File:Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan">{{cite web|url=http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|title=National Symbols of Pakistan|publisher=Government of Pakistan|access-date=23 October 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128073024/http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|archive-date=28 November 2016}}</ref> |- |[[सिन्धु सोँस]] (''national aquatic mammal'')||''Platanista minor''||[[File:A-Platanista-gangetica-showing-the-body-shape-and-especially-the-head-with-a-long-beak.png|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[च्याखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[मगर गोही]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Crocodylus palustris'' || [[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img25.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[शाहीन बाज]] (''heritage bird'') || ''Falco peregrinus peregrinator'' ||[[File:جير شاهين.jpg|175px|center]] ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web |url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |access-date=23 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |archive-date=27 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |date=27 August 2013 }}</ref> |- |[[हिउँ चितुवा]] (''national predator'') ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |last=Prensa |title=Panamá posee la población más grande de Águilas Harpías de Centroamérica – MiAmbiente |date=10 April 2021 |url=https://www.miambiente.gob.pa/panama-posee-la-poblacion-mas-grande-de-aguilas-harpias-de-centroamerica/ |access-date=22 June 2022 |language=es}}</ref> |- | |{{PER}} |[[Andean cock-of-the-rock]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Rupicola peruviana''||[[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas por el Estado - SERNANP |url=https://old.sernanp.gob.pe/sernanp/contenido.jsp?ID=647 |access-date=22 June 2022 |website=old.sernanp.gob.pe}}</ref> |- |{{PHL}} || [[Philippine eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pithecophaga jefferyi''||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|175px|center]]||<ref name="phsymeagle">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |date=4 July 1995 |publisher=gov.ph|access-date=12 August 2012}}</ref> |- id="Q" |{{QAT}} || [[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Arabian Oryx |url=https://www.visitqatar.qa/intl-en/things-to-do/get-inspired/wildlife/arabian-oryx |access-date=22 June 2022 |website=www.visitqatar.qa }}</ref> |- id="S" |{{SKN}} || [[Brown pelican]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Pelecanus occidentalis'' ||[[File:Brown Pelican21K.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=National Symbols {{!}} Gov.Kn |url=https://www.gov.kn/skn-national-symbols/ |access-date=2023-03-23 }}</ref> |- |{{LCA}} || [[Saint Lucia amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona versicolor'' ||[[File:Amazona versicolor -St Lucia-5a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=The Saint Lucia Parrot (Amazona versicolor) |url=https://archive.stlucia.gov.lc/saint_lucia/the_saint_lucia_parrot_amazona_versicolor.htm |access-date=2023-03-23 |website=archive.stlucia.gov.lc}}</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|title=The National Bird|publisher=foreign.gov.vc|access-date=2 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|archive-date=15 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |date=15 May 2013 }}</ref> |- |{{KSA}} || [[Arabian camel]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camel in Al Ula 2023.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=https://www.visitsaudi.com/en/stories/camels-in-saudi|title=Camel culture: The history of Saudi's national animal|publisher=visitsaudi.com|access-date=18 September 2023}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}}<!--South Africa--> || [[Springbok]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|175px|center]] |||<ref>{{Cite web |title=National animal {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-animal |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[नीलो सारस]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National bird {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-bird |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[Galjoen]] (''national fish'') ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National fish {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-fish#:~:text=Galjoen%20-%20Coracinus%20capensis,is%20known%20to%20every%20angler. |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- | {{SRI}} || [[श्रीलङ्काली वनकुखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|website=Government of Sri Lanka Official Web Portal|title=Sri Lanka National Bird|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314120902/http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|archive-date=14 March 2012}}</ref> |- id="T" |{{TAN}} || [[जिराफ]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Giraffa'' sp.||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260|title=National Symbols: National Animal|website=tanzania.go.tz|publisher=Tanzania Government Portal|access-date=14 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118195350/http://tanzania.go.tz/home/pages/260|archive-date=18 January 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106094439/https://www.tanzania.go.tz/ |date=6 January 2019 }}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book|first1=Charles|last1=Foley|first2=Lara|last2=Foley|first3=Alex|last3=Lobora|first4=Daniela|last4=De Luca|first5=Maurus|last5=Msuha|first6=Tim R.B.|last6=Davenport|first7=Sarah M.|last7=Durant|title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania|url=https://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 June 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2|pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |author-link=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 978-0-7069-2822-8 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22 |access-date=28 June 2011 }}</ref> |- | rowspan="2" |{{THA}} |[[एसियाली हात्ती]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Elephas maximus'' ||[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite journal|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|url-status=dead|archive-date=25 January 2012|title=The government gazette about National symbols of Thailand|journal=Royal Thai Government Gazette|date=11 December 2001|volume=118|issue=99D|pages=1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |date=25 January 2012 }}</ref> |- |[[Siamese fighting fish]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Betta splendens'' ||[[File:Male Betta -34245661920.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1624026/siamese-fighting-fish-confirmed-as-national-aquatic-animal |title=Siamese fighting fish confirmed as national aquatic animal |newspaper=Bangkok Post |date=5 February 2019 |access-date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/thailand-makes-siamese-fighting-fish-national-aquatic-animal-119020500774_1.html |title=Thailand makes Siamese fighting fish national aquatic animal |last=AFP |date=5 February 2019 |website=Business Standard India |access-date=29 July 2019}}</ref> |- |{{UGA}} || [[Grey crowned crane]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Balearica regulorum'' ||[[File:Balearica_regulorum_001.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|title=National Symbols|website=www.gou.go.ug|access-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109114536/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|archive-date=9 November 2019|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UAE}} || [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Falco cherrug'' ||[[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |date=22 February 2023 |title=Discover all about Falconry |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/falconry-experiences |access-date=2023-11-26 |website=Visit Dubai |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |quote=the UAE is the premier world centre for falconry – the falcon is, after all, the country's national bird}}</ref> |- |[[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Arabia's Wildlife Centre |url=https://www.visitsharjah.com/en/activities/wildlife/arabias-wildlife-centre/ |website=Visit Sharjah |publisher=Sharjah Commerce & Tourism Development Authority |quote=Located in Sharjah Desert Park, Arabia's Wildlife Centre hosts several animals, including the Arabian Oryx, the UAE's national animal, and the Arabian leopard, the region's famous big cat.}}</ref> |- | rowspan="2" |{{USA}} || [[Bald eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|175px|center]] || <ref>{{Cite journal |title=The American Bald Eagle |url=https://www.va.gov/opa/publications/celebrate/eagle.pdf |journal=United States Department of Veterans Affairs}}</ref> |- |[[American bison]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'')||''Bison bison'' ||[[File:American bison k5680-1.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Bison Bellows: America's New national mammal (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/bison-bellows-5-12-16.htm |access-date=22 June 2022 |website=www.nps.gov }}</ref> |- id="Z" |{{ZIM}} || [[Bateleur]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Terathopius ecaudatus'' || [[File:Bataleur - Kruger National park (37161617713).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe Bird |url=https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |access-date=23 March 2022 |website=Official Government of Zimbabwe Web Portal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814104715/https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |date=14 August 2024 }}</ref> |} {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रतीकहरूका सूचीहरू]] tkwflwfbu2o1tqvn7gho64i27c841h5 0 91796 1362372 1309502 2026-06-19T21:03:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362372 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = प्रीति कौर | image = Preeti P Kaur.jpg | caption = | background = एकल गायिका | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1981|4|26}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | instrument = | genre = पप, रक, आर एन्ड बि | occupation = गायिका | years_active = १९९८-वर्तमान | label = | website = [http://www.preetikaur.co] | spouse = }} '''प्रीति कौर''' ({{lang-en|Preeti Kaur}}; अप्रिल २६, १९८१)मा जन्मिएकी एक नेपाली पप गायिका हुन्। उनले शिखर बिट कन्टेस्ट (Shikhar Beat Contest) मा उत्कृष्ट गायिकाको उपाधि जितेकी थिइन्। उनका एकल तथा अन्य गायकसँग रेकर्ड गरिएका धेरै गीत सार्वजनिक भैसकेका छन् जसमध्ये ''झन झन बढ्यो'' बोलको गीत उनको पहिलो गीत हो।<ref>{{cite web |url = http://www.preetikaur.co/ |title = Preeti Kaur Official Website |publisher = Preeti Kaur Music |accessdate = November 6, 2014 |archiveurl = |archivedate = <!--DASHBot--> |deadurl = no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006081323/http://www.preetikaur.co/ |date=October 6, 2014 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] tds22lkwexp26u60mjms3fqeffvrpmi 0 93679 1362365 1308367 2026-06-19T20:26:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362365 wikitext text/x-wiki {{lead too short|date=अगस्त २०१७}} {{Infobox person | name = पुरी जगन्नाध<br/>Puri Jagannadh | image = Puri Jagannadh at Ek Niranjan audio release event (cropped).jpg | birth_name = पुरी जगन्नाध | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1966|9|28}} | birth_place = [[कोथापल्ली]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[भारत]]<ref>{{cite web|url=http://www.cinegoer.com/puri1.htm|archive-url=https://web-beta.archive.org/web/20070202012250/http://www.cinegoer.com/puri1.htm|dead-url=yes|archive-date=2 February 2007|title=CineGoer.com - Interview With Puri Jagannath|publisher=|accessdate=25 March 2017}}</ref> | death_date = | death_place = | othername = जगन | yearsactive = २०००–वर्तमान | occupation = निदेशक, निर्माता, स्क्रिप्ट लेखक, अभिनेता, स्टोरी-लेखक | spouse = पुरी लवन्या | children = पुरी आकाश<br>पुरी पवित्रा | relatives = [[साइराम शंकर]] (भाइ), गणेश (भाइ) | partner = | parents = | residence = [[हैदराबाद]], [[तेलङ्गाना]], भारत | website = '''http://www.purijagan.com'''/ }} '''पुरी जगन्नाध'''<ref>[https://web.archive.org/web/20130928093929/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-23/news-interviews/29465896_1_puri-jagannath-charmme-films Yes, I was in depression: Puri Jagannath – Times Of India]. Articles.timesofindia.indiatimes.com (23 April 2011). Retrieved on 15 February 2014.</ref> (जन्म २८ सेप्टेम्बर १९६६) एक [[भारतीय चलचित्र]] [[चलचित्र निर्देशक|निर्देशक]], पटकथा लेखक र [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]] हुन्, जो मुख्यतः [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु सिनेमा]]मा काम गर्छन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=0700872|name=पुरी जगन्नाध }} * [http://purimovies.com/ * पुरी जगन्नाथ सिनेमा] {{DEFAULTSORT:Jagannadh, Puri}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:कन्नड चलचित्र निर्देशकहरू]] r7cqzbxtsosxbnj1ps6mhz10g3myqti 0 94406 1362428 1255354 2026-06-20T01:49:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362428 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = म्ह पुजा मण्डलको चित्र |image = Nepalese Mhapuja Mandala.jpg |observedby = हिन्दु तथा बौद्ध नेवार समुदाय |longtype = गो कन्या शंख भेरी दधि फल कुसुमं पावको दिपमाला तुष्टा सर्वार्थसिद्धि विमलसुमनसा मङ्गलं वो दिशन्तु ।। (मङ्गलाष्तव स्तोत्रको नवौ पंक्ति उल्लिखित वाक्य अनुसार म्हपूजा मण्डलको स्वरूप भनी चित्रकला मूर्तिकला प्रशिक्षण केन्द्र, अक्षेश्वर महाविहारमा बनाइ प्रदर्शन गरिएको थियो । तर यो मण्डल प्रचलनमा छैन ।) |significance = स्वपूजा, स्वदेहपूजा, आत्म पुजा, आत्म दर्शन |date=कछलाथ्व पारू (प्रतिपदा, कार्तिक शुक्लपक्ष)}} [[चित्र:सर्वप्रचलित म्हपूजा मण्डल.jpg|अङ्गुठाकार|276x276पिक्सेल|'''सर्वप्रचलित म्हपूजा मण्डल''']] '''म्ह पूजा''' चन्द्रमानक [[नेपाल सम्वत्]] अनुसारको नयाँ वर्षको सुरुवात कछलाथ्व पारु (कार्तिक शुक्लपक्ष प्रतिपदा) तिथिका दिन नेवार समुदायले मनाउने पर्व हो । यस पर्वमा हिन्दु तथा बौद्ध दुवै समुदायका नेवारहरूले आफूले आफैलाई पूजा गरी सुस्वास्थ्य तथा दिर्घायुको कामना गर्ने गरिन्छ । यसका लागि परिवारका सबै सदस्यहरू अनिवार्य रूपमा एकै ठाउँमा बसी आफूलाई मण्डलमा प्रतिविम्वित गरी आफैले आफ्नो पुजा गरिन्छ । म्ह पूजा हिन्दु तथा बौद्ध दुवैले श्रद्धापूर्वक मनाउने भएकोले पर्वलाई धार्मिक समन्वयको कडीको रूपमा पनि लिइएको छ । म्ह पूजाका लागि परिवारको सबै भन्दा जेठी आमाले पूजा अघि सारी आफ्नो आफै पुजा गर्न लगाइन्छ । आफ्नो प्रतिविम्व सार मण्डलमा चित्रित गरी आफूलाई चिन्ने ज्ञानदर्शन प्राप्त गरी जीवन सुख आनन्दमय बनाउने र सुस्वास्थ्य दिर्घायुको कामना गर्ने गरिन्छ । विदेशमा बसेका नेपालीहरूले पनि यस म्ह पूजालाई आफ्नो मौलिक पहिचानका रूपमा मनाउने गरेको छ ।<ref>{{cite news |last= Dhaubhadel |first= Manoranjan N. |title= Mha Puja -- A Unique Newah Tradition |url= http://www.noa-fl.org/resources/NOA-FL_Newsletter_Vol1_Year1.pdf |accessdate= 12 October 2013 |newspaper= NOA-FL Newsletter |publisher= NOA Florida Chapter |date= 17 November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014134302/http://www.noa-fl.org/resources/NOA-FL_Newsletter_Vol1_Year1.pdf |date=14 October 2013 }}</ref> <ref>{{cite news|last=Maharjan|first=Ujjwala|title=Cultural symbolisms in Mha Puja|url=http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=24968|accessdate=21 November 2012|newspaper=Republica|date=5 November 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926204918/http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=24968 |date=26 September 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last=|first=|title=Mha Puja today, Nepal Sambat 1132 being observed|url=http://www.ekantipur.com/2011/10/27/top-story/mha-puja-today-nepal-sambat-1132-being-observed/342845.html|accessdate=21 November 2012|newspaper=Ekantipur|date=27 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610193828/http://www.ekantipur.com/2011/10/27/top-story/mha-puja-today-nepal-sambat-1132-being-observed/342845.html |date=10 June 2015 }}</ref> <ref>{{cite web |url= http://www.ppguk.org/Activities-/-Events/ppguk-recent-activites.html |title= Mha Puja 2012 & New Year Nepal Samvat 1133 Celebration |last= |first= |date= 2012 |website= Pasa Puchah Guthi UK |publisher= |accessdate= 15 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022165428/http://ppguk.org/Activities-/-Events/ppguk-recent-activites.html |date=22 October 2013 }}</ref> ==पूजाको अभिप्राय र महत्त्व== यस दिन परिवारका सबै सदस्य भेला भएर म्ह पूजा गर्ने चलन छ । नेवार भाषामा ‘म्ह’ भनेको शरीर हो। हिन्दु र बाैद्ध दर्शनमा ‘म्ह’ लाई बुझ्ने दृष्टिकोणमा भिन्नता छ । तसर्थ यी दुई मतका अनुयायीहरूले आ-आफ्नै दर्शन अनुसार ‘म्ह’ लाई परिभाषित गरी त्यसै अनुरूप पूजा गर्ने गरिन्छ । '''<big>हिन्दु परम्परानुसार म्हःपूजाको अभिप्राय</big>''' हिन्दूमत अनुसार आफ्नो शरीर परमात्माको घर भएकोले आफूले आफ्नै शरीरलाई पवित्र मन्दिरको रूपमा देखी आराधना गर्दछन् । यस्तै नै समग्र देवताहरूको ऊर्जाशक्ति एवं विश्व ब्रम्हाण्ड मानव शरीरभित्र रहेको विश्वास गर्दै यहिं शरीरभित्र परमेश्वरको बास हुने मान्यता राखी नित्य, अजर, अमर, शाश्वत्, ध्रुव, निरपेक्ष आत्माकाे पूजाको परम्पराका रूपमा यो पर्व विकास भएको पाइन्छ । भविष्यपुराण, नेपालवर्षक्रिया, ज्याैतिषतन्त्र, कालविवेक आदि जस्ता विभिन्न संस्कृत साहित्यमा म्हपूजालाई स्वपूजा, स्वदेहपूजा, आत्मपूजाका नाममा उल्लेख भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |last=जोशी |first=मंगलराज |date=वि.सं. २०२७ |title=आत्मपूजा (म्हपूजा) - एक शास्त्रीय अध्ययन |url=https://archive.org/details/atmapuja-mhapuja-ek-shastriya-adhyayana-by-mangal-raj-joshi |access-date=2024.11.02}}</ref> <big>'''बौद्ध परम्परानुसार म्हःपूजाको अभिप्राय'''</big><ref>{{Cite web |last=शाक्य |first=मिलन |date=वि.सं. २०७९ |title=ककुर र कागपूजा सहित स्वन्ति पर्वका विषयमा बाैद्ध दृष्टिकोण |url=https://drive.google.com/file/d/1IK9rNb1VEghUOWzB64xPtPCjEJfkEoYF/view?usp=sharing |access-date=2024-11-02 |website=राजकर्णिकार लुमन्ति पाै, राजकर्णिकार समाज, यल}}</ref> '''म्ह = काय, वाक् र चित्त -''' भगवान् बुद्धको उपदेशमा ईश्वर वा आत्माको अवधारणालाई किमार्थ स्वीकार गरिंदैन । बौद्धहरूले ‘म्हः पूजा’ लाई ‘आत्मपूजा’ भनी भन्नै नहुने चाहि होइन तर यसो भन्दा यहाँ कुनै शाश्वत् आत्माको कल्पना गरेको नभई शाब्दिक रूपमा ‘आफू’ भन्ने अर्थमा मात्र प्रयोग भएको बुझ्नु पर्छ । यस्तै शाब्दिक रूपमा ‘म्हःपूजा’को अर्थ शरीरको पूजा हो । तर महायान वज्रयान उपदेशहरूको अनुसरण गर्ने नेवाः बौद्ध परम्परामा म्ह भन्नाले काय, वाक् र चित्तको एकात्मक अर्थमा लिइन्छ । अतः म्ह पूजामा तीनै द्वार (काय, वाक् र चित्त) को शोधन गरिन्छ । '''म्हपूजा = धलँ दनेगु = व्रत अनुष्ठान -''' नेवार भाषामा म्हपूजालाई ‘धलँ दनेगु’ भनि सम्बोधन गरिन्छ जसको अर्थ व्रत अनुष्ठान हो । यो व्रत अनुष्ठान पश्चात् त्यस व्यक्तिले त्रिद्वारबाट हुने दश अकुशल कर्महरू गरेका भए ती कुनै पनि हालतमा पुनः नगर्ने संवर लिइन्छ । यस म्ह पूजामा अष्टमंगल चिन्हहरूको मण्डल बनाएर, पञ्चोपचार पूजा, बोधिचित्तोत्पाद, स्वस्तिवाक्य र मंगलाष्टव गाथा वाचन गरेर आफ्नो पूजा गरिन्छ । त्यस पश्चात् प्रज्ञोपायस्वरूपी अण्डा र मत्स्यको सगुन लिइन्छ। '''क्षणसम्पदयुक्त मनुष्य शरीरको दुर्लभताको भावना''' - बुद्धोपदेशमा क्षण सम्पदयुक्त मनुष्य शरीरलाई अत्यन्त दुर्लभ र अमूल्य मानिन्छ । पूर्व जन्महरूमा अप्रमाण पुण्य सम्भार गरेको र असंख्य कुशल प्रणिधान गरेको कारण मात्र दुर्लभ मनुष्यको प्राप्ति सम्भव हुन्छ । तर यो शरीर एकदमै अनित्य पनि छ । हाम्रो शरीर जुनैबेला पनि मर्न सक्छ । '''तथागतगर्भ साक्षात्कार गर्ने प्रणिधान -''' दुर्लभ मनुष्य शरीरमार्फत नै बुद्धत्त्व पनि हासिल गर्न सकिन्छ । किनभने सबै प्राणीहरूमा तथागतगर्भ विद्यमान छ तर त्यसलाई आगन्तुक मल (अस्थायी क्लेश र ज्ञेय आवरणहरू) ले धपक्कै छोपेका हुन्छन् । ती आगन्तुक मलहरू हटेर जानासाथ हामी बुद्ध नै हुन्छौं । यसमा कुनै शंका छैन । यो भगवान्‌को उपदेश हो । यसैलाई श्लोकका रूपमा हेवज्रतन्त्रमा यसरी बताइएको छ : ''सत्त्वा बुद्धा एवं किं तु आगन्तुमलावृताः । तस्यापर्कषणत् सत्त्वा बुद्धा एवं न संशयः'' ।। ६९ ।। (हेवज्रतन्त्र) । यद्यपि, यस शरीरको साथमा बुद्धत्त्व प्राप्त नभइन्जेलसम्म हाम्रो यो शरीर रोग, व्याधि र अकालमृत्युबाट मुक्त भइ बस्न सकेमात्र सद्धर्म अभ्यास प्रभावकारी तवरले अगाडि बढाउन सकिन्छ । यो कुराको विशेष ख्याल राखिकन एक बाैद्ध साधकले अष्टमंगलको मण्डल बनाएर स्वस्तिवाक्य र मंगलाष्टव गाथा वाचनसहित सगुन ग्रहण गरेर आरोग्य र दिर्घायुको कामना सहित सम्यक्सम्बोधि वा तथागतगर्भ साक्षात्कारको आधार यस दुर्लभ मनुष्य शरीरको पूजा गरिन्छ । '''भूमि, मार्ग र फललाई चिनाउने -''' तथागतगर्भ भूमि हो भने मार्ग चाहिँ सद्धर्म अभ्यास हो र फल बुद्धत्त्व प्राप्ति वा तथागतगर्भको साक्षात्कार हो । त्यसै क्रममा हेतु वा भूमिको प्रतीकका रूपमा मूल मण्डलभित्र धानको मण्डल बनाइन्छ । भूमिलाई आदि वा सुरुवातको रूपमा पनि लिन सकिन्छ । त्यस्तै मार्गको प्रतीक अक्षता (नेपालभाषः आख्यः) को मण्डल हो । यसलाई मध्य पनि भनिन्छ । फलको प्रतीक लावा (नेपालभाषाः ताय्) हो । यसलाई पर्यवसान वा अन्त पनि भनिन्छ । यस मूल मण्डललाई दीगो बनाइराख्न सबैभन्दा बीचमा तेलको मण्डल छाप लगाइन्छ । यसका अर्को उल्लेखनीय कुरा के हो भने तेलमा भिजाइएका दुईटा सलेदोलाई शरीराकृति बनाएर बालिन्छ । यसको तात्पर्य तेजले युक्त भएर हाम्रो शरीरले आरोग्यता प्राप्त गरोस् भन्ने हो । अतः प्रकारान्तरले म्हपूजा आफ्नो चित्तको यथार्थ स्वरूप तथागतगर्भको पूजा हो । ==पुजा विधि== यस पुजा शुरू गर्न सर्वप्रथम घरको बुइगलमा वा अन्य खुला कोठाको भुईंमा ढुंगाको धुलो प्रयोग गरी परिवारका प्रत्येक सदस्यको लागि एक एकवटा मण्डल बनाइन्छ। यस बाहेक सबैभन्दा माथि एक र सबैभन्दा मुनि एक गरी दुई वटा थप मण्डल देवताका लागि बनाइन्छ । यस बाहेक पानीले भरिएको गाग्री, नाङ्लो र कूचोको लागि पनि मण्डल बनाइन्छ । मण्डललाई रँगहरू प्रयोग गरी सिंगारिन्छ र फलफूल, धूप, फूल, जजंका (यज्ञोपवित) आदि सामग्रीहरूले सजाइन्छ । परिवारका सबै सदस्यहरू लहरै पलेटी कसेर मण्डल सामुन्ने परी बस्दछ । परिवारको सवैभन्दा जेठी आमाले शुरूमा सूर्य रूपी सुकुण्डालाई पूजा गरी सबै मण्डलहरू पूजा गर्दछ । तत् पश्चात् सबैलाई 'धौ सगँ' दहिको सगुन दिइन्छ । त्यस पछि सवैले लामो कपडाको बत्ती (खेलु इताः) मण्डल माथि बालिन्छ । बालिएको खेलु इताःले दिप्तमान् भइरहेको मण्डलको पूजा गरी आमाले सजाइएको विमिरा, अन्य फलफूल, जजंका, गोदावरी फूल र बत्ती सबैको हातहातमा दिइन्छ र सबै सदस्यले ती सामग्रीहरू निधारले ढोगी ग्रहण गरिन्छ । यस पश्चात् खेँ सगँ (उसिनेको अण्डा र तेलमा तारेको माछाको सगुन) दिइन्छ । सगुन दिई भातको जाँड तिन पटक सम्म थपी थपी खुवाइन्छ । यसरी जाँड थप्दा कचौरा भुईंमा राख्नु हुँदैन । सगुन ग्रहण गर्दा सगुन दिने आमालाई यथाश्रद्धा दक्षिणा दिइन्छ । म्ह पुजा विधि स्थान, क्षेत्र, समुदाय अनुसार विविध स्वरूपमा पाइन्छ । माथि गरिएको वर्णन अनुसारको पुजा अधिकांश समुदायहरूले गर्ने विधि हुन् । ==मण्डलको भावार्थ== [[चित्र:Astamangala mandala.jpg|thumb|अष्टमङ्गाकिंत अष्टदल पद्माकार मण्डल]] मण्डलको सामान्य अर्थ संस्कृतमा गोलाकार हो । पुजा साधना प्रयोजनमा मण्डलले विषयको सार अर्थ तथा समग्र स्वरूप जनाउन प्रयोग गरिन्छ ।<ref name=":0">[https://www.yowangdu.com/author/yowangdu YOWANGDU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908022645/http://www.yowangdu.com/author/yowangdu |date=2015-09-08 }}, 2012। ''Sand Mandalas: Creating A Perfectly Harmonious World.'' [Available online at] https://www.yowangdu.com/tibetan-buddhism/sand-mandalas.html</ref><ref name=":1">{{cite book|last=van den Hoek|first=A. W.|title=Caturmāsa: Celebrations of Death in Kathmandu, Nepal|url=|accessdate=|year=2004|publisher=CNWS Publications|location=|isbn=9789057890987|page=127}}</ref><ref>{{cite book|last=Löwdin|first=Per|title=Food ritual and society among the Newars|url=|accessdate=|year=1985|publisher=Uppsala University|location=|isbn=9789150605938|page=66}}</ref> यसर्थ म्ह पुजा मण्डलले म्ह (आफू) को सार अर्थ तथा यथार्थ स्वरूप चित्रित गर्दछ । म्हःको विविध पक्षलाई समावेश गरी मण्डलको मध्य विन्दुमा आफूलाई राखिन्छ । मण्डलको बिविध अङ्ग तथा पक्षहरूलाई निम्नानुसार प्रस्तुत गरिएको छ । '''चुनढुंगाको धुलोको प्रयोगः''' म्ह पुजाको मण्डल चुनढुंगाको धुलोबाट लेखिन्छ । चुनढुंगा उपलब्ध नभएको अवस्थामा चामलको धुलो पनि प्रयोग गरेको पाइन्छ । धुलोलाई सीधै हातमा लिर्इ मण्डल कोर्ने वा साँचो प्रयोग गरी मण्डल वनाउने गरिन्छ । यसरी धुलोले नै लेखिनुको कारण यो मण्डल पुजा पश्चात् मेटाउनु पर्ने भएकोले हो । आफू के हो ? भनी चित्रमा कोरी त्यसको दर्शन गरे पश्चात् त्यसलाई तुरून्तै मेट्नु पर्दछ । जसरी निर्मित मण्डल आफ्नै निर्मित प्रतिविम्व मात्र हो यसरी नै आफूको रूपमा मानिएको 'म' को भावना, आफ्नो भौतिक रूप (physical aspects) तथा चेतसिक (psychic aspects) दुवै पक्ष एेना भित्र देखिने प्रतिविम्व समान हुन् भन्ने थार्थ दर्शनलाई बुझ्नको लागि यसरी धुलोको प्रयोग गरिएको हो ।<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Sand_mandala] https://en.wikipedia.org/wiki/Sand_mandala</ref><ref>Chittister, S.J., 2011. ''The Mandala: Why Do Monks Destroy It?'' [available online] at http://www.huffingtonpost.com/sister-joan-chittister-osb/mandala-why-destroy-it_b_970479.html </ref> आजभोली [[c:File:Astamangala_mandala.jpg|धातुको मण्डल]] वनाई त्यसमा केहि धुलोको प्रयोग गरी पनि म्ह पुजा गर्न थालेको पाइन्छ । '''अष्टदल पद्माकारः''' म्ह पुजा मण्डल आठवटा पात भएको कमलको फूलको स्वरूपमा वनाइन्छ । म्हः (आफू) लाई कमलको फूलको रूपमा प्रतिविम्वित गर्नु ब्यक्तिको आदर्श रूप हो । जसरी कमलको बोट हिलोबाट निस्केको भएतापनि कमलको फूल त्यस हिलोबाट अलग भएको हुन्छ र त्यस हिलो प्रति निर्लिप्त भएको हुन्छ । यसरी नै यस संसार रूपी हिलोबाट माथि उठ्न सक्ने आदर्श स्वभाव सवै ब्यक्तिहरूमा विद्यमान छ तर यसलाई नचिनेको कारण वा विर्सिएको कारण हामी संसाररूपी दलदलमा रमाइरहेको र अनन्त दुःखको भुमरीमा परिरहेको कुराको बोध गराउने यस मण्डलको आकृति पद्माकार वनाइएको हो । पद्मको अर्को अर्थ पवित्रता हो । राग, द्वेष र मोह रूपी दलदलबाट अलग्ग रही शुद्ध रहिरहेका काय, वाक् र चित्तको यथार्थ रूप तथागतगर्भलाई नै यथार्थरूपमा आफू भनी चिनाउने यसको उद्देश्य हो । कमलको आठवटा पातको अर्थ [[अष्टमङ्गल|'''अष्टमंगल''']], '''[[आर्य अष्टाङ्गिक]]''' मार्ग हो । [[चित्र:Mha puja Saiva.jpg|thumb|शैव परम्परानुसारको षट्कोणाकार मण्डल ]] '''षट्कोणाकारः''' हिन्दुमतानुसार वनाइने मण्डलचाहिं षट्कोणाकार हुन्छ। शैव परम्पराको षट्कोणले प्रकृति र पुरूष वा शिव र शक्ति को एकत्वको स्वरूप नै आफू भएको ज्ञानबोध गराउन खोजिएको हुन्छ । [http://sivasakti.com/tantra/introduction-to-yantra/][http://www.nepalsutra.com/latest_news_on_nepal/newsdetail/mha_puja_celebrating_the_self.html#.WCNqWvl95EY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103113219/http://www.nepalsutra.com/latest_news_on_nepal/newsdetail/mha_puja_celebrating_the_self.html#.WCNqWvl95EY |date=2016-11-03 }} '''मण्डलको बीचको वनाइने संकेन्द्रित (Concentric) वृतहरूः''' .<ref>{{cite book|last=Bajracharya|first=Chunda|title=Newah Tajilajii Nakhah Chakhah|url=|accessdate=|year=2000|publisher=Nepal Bhasa Academy|location=Kathmandu|isbn=|page=145}}</ref> अधिकांश प्रचलनहरूमा बीचको विन्दु वरिपरि ४ वटा संकेन्द्रित वृतहरू वनाइन्छ । तिनीहरूको प्रतिक निम्नानुसार छ ।<ref>शाक्य सुवर्ण, ने.सं. ११२३. ''म्ह पुजा विधि,'' ओलम्पस क्लव, नेपाल</ref> <ref>बज्राचार्य राजेन्द्रमान, ने.सं. ११२७. ''म्ह पुजा पुजाविधि र भावार्थ'', वज्रयान बौद्ध तथा महाविहार सङ्घ नेपाल।</ref> # तेलको मण्डल - छिटो नसुक्ने लामो समय सम्म टिकी रहनु # आखे (खैरो चामलको पूर्ण अन्न) - अखण्डता, पूर्णता, मार्ग, सद्धर्म अभ्यास # धान - पुनरावृति, पुनर्जन्म, भूमि, हेतु, तथागतगर्भ # लावा (ताय्) - पुनरावृति, पुनर्जन्म नहुने अवस्था, फल, तथागतगर्भको साक्षात्कार कसैकसैले मण्डलको बीचमा ६ वटा वृतहरू कोरेको पनि पाइन्छ । यी मध्ये सवै भन्दा भित्र चेतन तत्वको प्रतिकको रूपमा तेलको वृत र पञ्चतत्वको प्रतिकको रूपमा क्रमशः आखे (खैरो चामलको पूर्ण अन्न), कालो मास, धान, कालो भटमास र लावा (ताय्) का वृतहरू वनाइन्छ । '''ख्यलुइता बाल्नु''' ‘ख्यलुइता’को शाब्दिक अर्थ मुहारको प्रतिविम्ब हो । यहाँ ‘ख्य’ को अर्थ ‘मुहार’ हो । यसको लम्बाई आफ्नो मुहारको लम्बाइ बरावर हुनु पर्छ । ८ देखि १० इन्चि सम्म लामो गरी बनाइने कपडाको बत्ती दुइ थान मण्डलको छेउमा राखिन्छ । मण्डल पूजा पश्चात् ती बत्तीहरूको दुवै छेउ बाली तेर्सो र ठाडो पारी प्लस आकारमा मण्डल माथि बालिन्छ । यसको प्रतिकात्मक अर्थ आफूमा सर्वाङ्गीणरूपमा ज्ञानको दीपक प्रज्ज्वलित गर्नु हो । ज्ञानको दीपक बालेको तत्क्षणमा नै अज्ञान रूपी अन्धकार हराउँछ । आफू र जगतको यथार्थ छर्लङ्ग हुन्छ । ==भोज== [[File:Mhapuja bhoy.jpg|thumb|200px|अष्टमात्रिका मण्डल रूपी भोजको थाली]] पूजाको अन्तमा सवै परिवारजन एकै पंक्तिमा वसी सुन्दररूपमा सिंगारिएको मण्डल माथि नै थाल राखी परम्परागत नेवाः भोज खाइन्छ । जति सुकै राम्रो सिंगारिएको भए पनि त्यस मण्डलको सुन्दरतामा पटक्कै आशक्त नभई मण्डल विग्रिएला भन्ने सुर्ता नलिइकन अष्टमात्रिकाका प्रतिक स्वरूप आठ परिकारयुक्त भोज खाइन्छ । भोज समाप्त भए पश्चात् मण्डल र थाली रात भरिका लागि त्यतिकै छोडिन्छ र भोलि पल्टमात्र भुइ बढारेर सफा गरिन्छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[तिहार]] {{नेवार जाति}} {{ढाँचा:नेवार}} [[श्रेणी:नेवार जाति]] [[श्रेणी:नेवारी संस्कृति]] [[श्रेणी:नेपाली चाडपर्वहरू]] 9rvmao4op3j864hua5x4zpaqroc0cty 0 95346 1362411 1298154 2026-06-20T00:45:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362411 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | image = Manushi Chhillar at a press conference, 2017.jpg | caption = | name = मानुषी छिल्लर<br>Manushi Chhillar | birth_date = {{birth date and age|1997|5|14|df=y}} | birth_place = [[हरियाणा]], भारत | height = {{height|m=1.75}} | occupation = {{Hlist|सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता|मोडल}} | education = सेन्ट थोमस विद्यालय<br>भगत फूल सिंह गवर्नमेन्ट मेडिकल कलेज | residence = | title = [[फेमिना मिस इन्डिया २०१७]]<br>[[मिस वर्ल्ड २०१७]] | competitions = [[फेमिना मिस इन्डिया २०१७]]<br>(विजेता)<br>[[मिस वर्ल्ड २०१७]]<br>(विजेता) | hair_color = [[भुरा बाल|भुरा]] | eye_color = भुरा | website = }} '''मानुषी छिल्लर''' (जन्म १४ मई १९९७) एक भारतीय मोडल र सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता हुन् । उनले [[मिस वर्ल्ड २०१७]]को उपाधि जितेकी हुन् ।<ref name="Swati, 2017">{{cite news |last1=Singh |first1=Swati |title=Haryana girl brings back the coveted ‘blue crown’ to India |url=http://www.sundayguardianlive.com/fashion/11744-haryana-girl-brings-back-coveted-blue-crown-india |accessdate=8 December 2017 |work=The Sunday Guardian |date=25 November 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208200310/http://www.sundayguardianlive.com/fashion/11744-haryana-girl-brings-back-coveted-blue-crown-india |date=8 December 2017 }}</ref> विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता २०१७ को उपाधि जितेकी छिल्लरले सन् २०१७ को जुन २५ मा सम्पन्न फेमिना मिस इन्डिया २०१७ को उपाधि जितेकी थिइन् । [[मिस वर्ल्ड २०००]] को विजेता [[प्रियङ्का चोपडा|प्रियंका चोपडा]] पछि पहिलो र विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता जित्ने छिल्लर छैठौं भारतीय महिला हुन् । ==व्यक्तिगत जीवन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Twitter|ManushiChhillar|name=मानुषी छिल्लर}} {{Commonscat|Manushi Chhillar|मानुषी छिल्लर}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{विश्व सुन्दरी २०००-२०१९}} [[श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म]] [[श्रेणी:फेमिना मिस इन्डिया विजेताहरू]] [[श्रेणी:विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता विजेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 1vibuckwu6uvtelw2dg2ncich0qryk4 0 95615 1362460 1310117 2026-06-20T04:42:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362460 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = वरुण शर्मा<br/>Varun Sharma | image = Varun Sharma.jpg | caption = सेप्टेम्बर २०१९ मा वरुण | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|02|04}} | birth_place = [[जलन्धर|जालन्धर]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब, भारत]] | residence = | occupation = [[भारत]] | years_active = २०१३-वर्तमान | spouse = | children = | parents = | relatives = | signature = }} '''वरुण शर्मा'''<ref>[https://in.bookmyshow.com/person/varun-sharma/39240 Varun Sharma Filmography & Biography]</ref> एक भारतीय अभिनेता हुन्, जसले [[फरहान अख्तर]]को २०१३ को चलचित्र प्रोडक्शन [[फुकरे]]मा आफ्नो सुरुवात गरिन, जुन [[बलिउड]]मा आश्चर्यजनक हिट छन् ।<ref>{{cite web|title=Fukrey Emerges A HIT|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5784&nCat=|publisher=Box Office India|accessdate=2013-06-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130626163820/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5784&nCat= |date=2013-06-26 }}</ref><ref>{{cite web|title=Lootera and Policegiri Make Little Impact Raanjhanaa Strong Second Week|url=http://boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=5834&nCat=|publisher=Box Office India|accessdate=2013-07-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709183409/http://www.boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=5834&nCat= |date=2013-07-09 }}</ref> फुकरेमा उनको उपस्थितिक पछिबाट, उनी अन्य हास्य चलचित्रहरु जस्तै [[किस किसको प्यार करूँ]] र [[दिलवाले (२०१५ चलचित्र)|दिलवाले]]मा देखिएको छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] 63imn8xmsg6gf3bghk7qld0tlpkawug 0 97991 1362503 1153735 2026-06-20T08:27:08Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ */ 1362503 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |image=[[चित्र:American Civil War Montage 2.jpg|300px]] |caption= |conflict=अमेरिकी गृहयुद्ध |partof= |date=१२ अप्रिल १८६१&nbsp;– ९ अप्रिल, १८६५ |place=[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], आन्ध्र महासागर, र [[प्रशान्त महासागर]] |casus= |result=[[सङ्घ (अमेरिकाको गृहयुद्ध)|सङ्घ]] विजयी * अमेरिकाको भौगोलिक अखण्डता सुरक्षित भयो * देशको पुनर्गठन सुरु भयो * देशबाट दासत्व वा दासप्रथा हटाइयो |combatant1={{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका|1861}} (सङ्घ) |combatant2= {{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} |commander1={{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[अब्राहम लिङ्कन]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[विनफिल्ड स्कट]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[जर्ज बि म्याकलेलान]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[हेनरी वेजर हलेक]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[युलिसेस सिपसन ग्रान्ट|विलिसिस एस ग्रान्ट]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[विलियम टि सरम्यान]]<br /> {{झण्डा चिन्ह|अमेरिका}} [[गाइडिओन वेल्स]] ''<center>अन्य'' |commander2={{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} [[जेफरसन डेभिस]]<br /> {{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} [[पिजिटी ब्युरेगार्ड]]<br /> {{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} [[जोसेफ इ जोनस्टोन]]<br /> {{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} [[रोबर्ट इ ली]]<br /> {{Flagcountry|Confederate States of America|1861|size=23px}} [[स्टिफन म्यालोरी]] ''<center>अन्य'' |strength1=२१,००,००० |strength2=१०,६४,००० |casualties1=युद्धमा मृत्यु: १,१०,०००<br />कुल मृतकको सङ्ख्या: ३,६०,०००<br />घाइते: २,७५,२०० |casualties2=युद्धमा मृत्यु: ९३,०००<br />कुल मृतकको सङ्ख्या: २,६०,०००<br />घाइते: १,३७,०००+ }} '''अमेरिकी गृहयुद्ध''' (<small>{{lang-en| American Civil War}} अमेरिकन सिभिल वार</small>) सन् १८६१ देखि १८६५ सम्म [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को उत्तरी राज्य र दक्षिणी राज्यबीच भएको एक [[गृहयुद्ध]] थियो। यस युद्धमा उत्तरी राज्यले विजयी प्राप्त गरेको थियो। यस युद्धमा उत्तरी राज्यले अमेरिकालाई सङ्घीय एकता बनाउन र पुरै देशबाट [[दासप्रथा]] हटाउन चाहन्थे। अमेरिकी इतिहासमा यस पक्षलाई औपचारिक रूपमा 'सङ्घ' भनिन्छ र अनौपचारिक रूपमा 'याङ्की' भनेर चिनिन्छ। दक्षिणी राज्यले भने अमेरिकाबाट छुट्टिएर परिसङ्घीय राज्य अमेरिका नामक एक नयाँ राष्ट्र बनाउन चाहन्थे जसमा युरोपेली मूलका श्वेत वर्णीय (गोरा) जातिका मानिसहरू अफ्रिकी मूलका काला जातिका मानिसलाई दास बनाएर किनबेच गर्ने अधिकार हुन्थ्यो। दक्षिणी पक्षलाई औपचारिक रूपमा परिसङ्घीय र अनौपचारिक रूपमा 'विद्रोही' भनेर चिनिन्छ। यस युद्धमा ६ लाख भन्दा बढी अमेरिकी सैनिक मारिएको हुनसक्ने (वास्तविक सङ्ख्या ६,२०,०००) अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.battlefields.org/learn/articles/civil-war-facts|title=Civil War Facts|date =August 16, 2011|website=American Battlefield Trust|publisher=American Battlefield Trust|access-date=October 7, 2018}}</ref> ==परिचय == अमेरिकी गृहयुद्ध दासप्रथाको कारणले मात्र भएको थिएन। यो विभिन्न विचारधाराहरूमा पारस्परिक विरोधको परिणाम थियो। उत्तरी राज्यका निवासी भौगोलिक परिस्थिति, यातायात साधन तथा औद्योगिक सफलताको फलस्वरूप निकै सन्तुष्ट तथा सम्पन्न थिए। कृषि-प्रधान दक्षिणी राज्यमा १७औँ र १८औँ शताब्दीमा [[अफ्रिका]]बाट धेरै दासहरू ल्याइएका थिए। दासहरूलाई कृषिमा मजदुरी गराइन्थ्यो। त्यसकारण दक्षिणी राज्य यी काला वर्णका दासहरूलाई मुक्त गर्ने चाहना थिएन। अमेरिकाको सबै उत्तरी राज्यहरूले सन् १८०४ सम्ममा दासप्रथालाई बिस्तारै बिस्तारै अन्त्य गर्नको लागि कानून बनाएका थिए। [[मेसिन युग]]को विस्तारसँगै उत्तर र दक्षिण राज्यवीच अन्तर बढाएको थियो। उत्तरी राज्यका निवासीहरू मेसिनको प्रयोगद्वारा आर्थिक क्षेत्रमा प्रगति गर्न लागिपरेको थियो। उनीहरूले [[कोइला]] र [[फलाम]]को उत्पादन बढाए र त्यहाँ थुप्रै कारखानाको स्थापना गरेर त्यहि काम गर्न थालेका थिए। त्यस क्षेत्रको जनसङ्ख्या तीव्र गतिले बढेको थियो। यसको तुलनामा दक्षिणी राज्यका मानिसहरू अझै पनि कृषि क्षेत्रमा आधारित थिए र उनीहरूले युग अनुसार प्रगति गर्न सकेका थिएनन्। यहाँको जनसङ्ख्या समेत तुल्नात्मक रूपले बढ्न सकेको थिएन। अमेरिकाको व्यापारिक नीति उत्तरी राज्यहरूको लागि फाइदाजनक थियो तर दक्षिणी राज्यले त्यस्को फाइदा उठाउन सकेका थिएनन्। व्यापारिक नीतिको दक्षिणमा विरोध भयो र दक्षिणी यसलाई अवैध ठहराउन थालेका थिए। उनीहरू स्वतन्त्र व्यापारको अनुयायी थिए, जसले गर्दा उनीहरू आफ्नो कच्चा माल बिना नियन्त्रण विदेश पठाउन र आफ्नो आवश्यकता अनुसार बनेको बस्तुहरू खरिद गर्न सकोस्। दक्षिण क्यारोलाइनाले जन कुल्हनको मतानुसार प्रत्येक राज्यले संयुक्त राज्यको कुनै पनि नीतिलाई मान्न वा नमान्न पूर्ण अधिकार थियो। सङ्घर्ष बढ्दै गर्दा संविधानको व्याख्या गर्दै उत्तर र दक्षिणका राज्यहरू आफ्नो-आफ्नो तर्कको पुष्टि गर्न पूर्ण प्रयास गर्न थालेका थिए। == गृहयुद्धको कारण == अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध पश्चात् अमेरिका एक स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा विश्वको मानचित्रमा स्थापित भएको थियो भने अमेरिकाले नै विश्वको पहिलो लिखित संविधान बनाएर सङ्घीय शासन प्रणालीको स्थापना गरेको थियो। यस स्वतन्त्रता युद्धमा सबै अमेरिकी राज्यहरू एकजुट भएर उपनिवेशवाद विरुद्ध सङ्घर्ष गरेका थिए तर सन् १८६० पछिको समयमा अमेरिकी राज्यहरू बीच नै गृह-युद्ध सुरु भएको थियो। केही इतिहासकारहरूका अनुसार अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धमा नै गृहयुद्धको बीउ रोपिएको थियो भने केहीका अनुसार गृहयुद्धलाई पूँजीवादी आदोलन मान्छन्। केही इतिहासकारहरू दास प्रथालाई गृहयुद्धको लागि कारक ठान्दछन्। अमेरिकी गृहयुद्धको निम्नलिखित कारण थिए- ===उत्तरी तथा दक्षिणी राज्य बिचको आर्थिक भिन्नता=== सङ्घको ३४ राज्यहरूमध्ये २३ राज्य उत्तरमा सम्मिलित थिए र देशको कुल जनसङ्ख्याको दुई तिहाई मानिस उत्तरी राज्यमा बस्थे र यसमा दासको सङ्ख्या निकै कम थियो। उत्तरी राज्यमा प्रचुर मात्रामा उद्योग कलकारखानाको विकास भएको थियो। उद्योगमा कपास, उनको लुगा, छालाको सामान आदि उत्पादन हुन्थ्यो। यी कारखानाहरूमा मजदुरद्वारा मेसिनबाट काम गरिन्थ्यो र त्यसैले यहाँ दासहरूको विशेष आवश्यकता थिएन। अर्को तर्फ अमेरिकाको दक्षिणी राज्यहरूको आर्थिक जीवन कृषिमा आधारित थियो र कृषिमा यान्त्रिक उपयोग निकै कम थियो। त्यसैले यी राज्यका किसान खेतीको लागि दासको श्रममा निर्भर थिए। दक्षिणमा कपास, सुर्तीको खेती ठूलो स्तरमा हुन्थ्यो र यसमा दास मजदूरको रूपमा काम गर्ने गरेका थिए। त्यसैले दक्षिणी राज्यको समाज पूर्ण रूपमा दास माथि निर्भर थियो। दक्षिणी राज्य प्रचलित दासप्रथा र बागान व्यवस्थाको कारणले उत्तरी एवम् पश्चिमी भागभन्दा फरक थियो। दक्षिणी राज्य-भर्जिनिया देखि दक्षिणी क्यारोलिना हुँदै जार्जियासम्म एक पट्टीको रूपमा फैलिएको थियो। यस प्रकार आर्थिक भिन्नताको कारण उत्तरी एवं दक्षिणी राज्यको आर्थिक जीवन राजनीतिक विचारधारा र सामाजिक स्तरमा निकै ठूलो मतभेद थियो। === संरक्षणको प्रश्न=== उत्तरी अमेरिकी राज्य उद्योगमुखी थिए जसको फलस्वरूप त्यहाँ नयाँ उदयीमान उद्योगपतिहरूले विदेशी प्रतिस्पर्धाबाट बच्नको लागि [[संरक्षणवाद|संरक्षण]]को माग गरेका थिए। उनीहरूको हितलाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकी सङ्घद्वारा उद्योगहरूलाई संरक्षण दिइएको थियो। तर यस कदमबाट दक्षिणी राज्यहरूलाई आपत्ति थियो जसको मुख्य कारण संरक्षणवादको नीतिको कारण आवश्यक वस्तुको आपूर्ति कम भइ मूल्यवृद्धि भएको थियो। दक्षिणी भेगका मानिसहरूले दक्षिणी राज्यहरूको हितलाई उपेक्षाको दृष्टिले हेरिन्छ भन्ने महसुस गरेका थिए === दास प्रथाको मुद्दा=== ====दासप्रथासँग सम्बन्धित संवैधानिक मुद्दा ==== उत्तरी अमेरिकामा दास व्यापारको अन्त्य गरिएको थियो र दास प्रथा उत्तरमा पेन्सिलभेनियाको दक्षिणी सीमा सम्म बन्द भैसकेको थियो। यस सिमा रेखालाई “मेसम-डिक्सन” सीमा भनिन्थ्यो। संविधानमा सङ्घीय व्यवस्थापिकामा दासको गणना गर्न स्वीकार गरिएको थियो तर दासको जनसङ्ख्याको ३/५ को औसतमा मात्र प्रतिनिधित्व दिइन्थ्यो। यसप्रकार दास राज्यको सङ्ख्या बढेर व्यवस्थापिकामा दास राज्यको बर्च्स्व बढ्ने खतरा पनि थियो। अन्ततः सन् १८२० मा हेनरी क्लेको (प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष) मध्यस्थताबाट मिसौरी-समझौता सम्पन्न भएको थियो। यस अनुसार मिसौरीलाई दास राज्यको रूपमा सङ्घमा सम्मिलित गरिएको थियो। यसपछि सङ्घमा टेक्ससको विलयको प्रस्ताव आएको थियो। अन्त्यमा टेक्ससलाई पनि दास राज्यको रूपमा सन् १८४५ मा सङ्घमा सम्मिलित गरिएको थियो। त्यसपछि क्यालिफोर्नियालाई सन् १८५० मा स्वतन्त्र राज्यको रूपमा सम्मिलित गरिएको थियो। दक्षिणी राज्यहरूमा यसको उग्र विरोध भएको थियो। सन् १८५४ मा क्यान्सस र [[नेब्रास्का]]को विलयलाई लिएर फेरि विवाद उत्पन्न भएको थियो। यी दुवै राज्य ३६ डिग्री ३० मिनेटको उत्तरमा अवस्थित थिए र मिसौरी समझौता अनुसार यिनीहरू स्वतन्त्र राज्यको रूपमा सङ्घमा सम्मिलित गरिनु पर्थ्यो तर [[स्टिफन डगलस]] नामक एक राजनीतिज्ञको प्रयासबाट यी राज्यलाई दास राज्यको रूपमा सम्मिलित गरिएको थियो। यसप्रकार राज्यहरूको विलयको प्रश्नले उत्तरी र दक्षिणी राजहरू बीच तनाव सुरु भएको थियो। ===अब्राहम लिङ्कनको निर्वाचन=== सन् १८६० मा रिपब्लिकन उम्मेदवार [[अब्राहम लिङ्कन]]को [[विजय]] पश्चात् सन् १८६१ मा उनी राष्ट्रपतिको पदमा आसीन भएका थिए। रिपब्लिकन पार्टीले [[दासप्रथा]]को आलोचना गरेका थिए र यस पार्टीले स्वतन्त्र श्रम विचारधारामा विश्वास राख्थ्यो। उनीहरूलाई लङ्कनको जीत दक्षिणको आर्थिक हितको प्रतिकुल छ भन्ने लागेेेेको थियो। दक्षिणी राज्यहरूमा पहिलो प्रतिक्रिया क्यारोलिना राज्यद्वारा गरिएको थियो। दक्षिणी क्यारोलिनाले सङ्घबाट अलग हुने घोषणा गरेपछि सन् १८६१ कोफेब्रुअरीसम्ममा मिसससिपी, फ्लोरिडा, अलबामा, जर्जिया, लुलसियाना र टेक्ससले पनि सङ्घसँग सम्बन्ध विच्छेद गरि जेफरसन डेभिसलाई आफ्नो राष्ट्रपति नियुक्त गरेका थिए। यसै समयबीच गृहयुद्धको सुरुवात भएको थियो। दक्षिणी क्यारोलिनाबाट सुम्टरको किल्लामा बम प्रहार भएपछि सङ्घ विरुद्धको युद्ध सुरु भएको थियो। == युद्धको लागि प्रस्तावना == सन् १८६० राष्ट्रपतिको चुनावमा रिपब्लिकन पार्टीको नेतृत्व [[अब्राहम लिङ्कन]]ले गरेका थिए। सबै अमेरिकी क्षेत्रहरूले दासत्व अन्त्य गर्न समर्थन गरेका थिए। दक्षिणी राज्यहरूले यसलाई उनीहरूको संवैधानिक अधिकारको उल्लङ्घनको रूपमा हेरेका थिए। == विभेदको कारण == दासत्वले सन् १८५० को दशकमा राजनीतिक तनाव बढाउनको मुख्य स्रोत थियो। [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]]ले दासत्वलाई फैलिनबाट रोक्ने तयारी गरेको थियो र रिपब्लिकन उम्मेदवार लिङ्कनले सन् १८६० चुनाव जितेपछि थुप्रै दक्षिणी नेताहरूले विद्रोह गरेका थिए। === दासप्रथा === [[चित्र:US_Secession_map_1861.svg|alt=Map of U.S. showing two kinds of Union states, two phases of secession and territories|right|thumb|{{Center|'''सन् १८६१ मा राज्यको अवस्था'''}} {{Legend|#A40000|सन् १८६१ अप्रिल १५ सम्म सदस्यता फिर्ता लिएका राज्यहरू}} {{Legend|#EF2929|सन् १८६१ अप्रिल १५ पश्चात सदस्यता फिर्ता लिएका राज्यहरू }} {{Legend|#FCE94F|दाशत्व खुला भएका संयुक्त राज्यहरू}} {{Legend|#204A87|दाशत्व मुक्त भएका संयुक्त राज्यहरू}} {{Legend|#D3D7CF|क्षेत्रहरू}}]] [[चित्र:Abraham_Lincoln_seated,_Feb_9,_1864.jpg|thumb|सन् १८६४ मा अब्राहम लिङ्कन]] == गृहयुद्धको परिणाम तथा प्रभाव == ===बलियो राजनीतिक संरचनाको निर्माण=== गृहयुद्धले राष्ट्रिय र क्षेत्रीय शक्ति सम्बन्धमा परिवर्तन ल्याएको थियो। लामो समयदेखि चलिआएको प्रान्तीय एवम् सङ्घीय राज्यको अधिकारको विवाद समाधान भएको थियो। दक्षिणी राज्यहरूको आत्मसमर्पण पछि उनीहरूलाई फेरि सङ्घमा मिलाइएको थियो। === सामाजिक मूल्य र मान्यतामा परिवर्तन=== सामाजिक क्षेत्रमा गृहयुद्धको एक महत्वपूर्ण उपलब्धि अमेरिकाबाट दास प्रथाको समाप्ति थियो। युद्ध पश्चात् दासहरूलाई स्वतन्त्र गराई उनीहरूलाई मताधिकार दिइएको थियो। यस गृहयुद्धले अमेरिकालाई एक प्रमुख औद्योगिक राष्ट्र बनाउने सामाजिक-आर्थिक उत्प्रेरकको भूमिका निर्वाह गरेको थियो। यस सम्दर्भमा चार्ल्स र म्यानी बियर्डले यस गृहयुद्धलाई अमेरिकाको "दोस्रो क्रान्ति"को रूपमा वर्णन गरेका थिए। यस गृहयुद्ध पश्चात् अस्वेत मानिस प्रती गोराहरूको दुर्व्यवहारको घटना बढेको थियो भने हाल पनि अमेरिकी समाजमा श्वेत र अस्वेत बीच मतभेदको समस्या विद्यमान रहेको छ। लामो समय युद्ध चलेकाले अव्यवस्था उत्पन्न भएपछि चाँडै धनी बन्ने प्रवृतिको विकास भएको थियो। यसको फलस्वरूप भ्रष्टाचारमा वृद्धि हुँदै केही अंशमा समाजको नैतिक स्तर तर खस्किएको थियो। ===अमेरिकाको एक औद्योगिक राष्ट्रको रूपमा उदय=== गृहयुद्धलाई अमेरिका एक प्रमुख औद्योगिक राष्ट्र बन्न सामाजिक तथा आर्थिक उत्प्रेरक शक्तिको रूपमा हेरिन्छ। यस सम्दर्भमा चार्ल्स र म्यानी बियर्डले यस गृहयुद्धलाई अमेरिकाको "दोस्रो क्रान्ति"को रूपमा वर्णन गरेका थिए। पूँजीपतिले युद्धामा धन लगाएर सेनाका लागि माल सामान आपूर्तिको ठेक्का लिएर अपार लाभ कमाएका थिए। उनीहरूले यस धनको सदुपयोग राष्ट्रको प्राकृतिक सम्पदा दोहनमा गरेका थिए। युद्धको कारणले सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा परिवर्तन आएको थियो भने ती सबै अमेरिकाको औद्योगिक विकासमा सहायक सिद्ध भएका थिए। === महिलाको भूमिका विस्तार=== व्यापक औद्योगीकरण तथा शहरीकरणद्वारा महिलाहरूको भूमिकाको विस्तार भएको थियो। महिला शिक्षालाई बढावा दिँइदा उनीहरूको जीवन स्तरमा सुधार आएको थियो। यसप्रकार महिला अधिकारको विषयमा विचार विमर्श बढेेेेेेेेेेेेको थियो। === प्रथम आधुनिक युद्ध=== अमेरिकी गृहयुद्धलाई विश्वको प्रथम आधुनिक युद्ध मानिन्छ। इतिहासमा बख्तरबन्द युद्धपोतबाट सङ्घर्ष गरिएको यो पहिलो युद्ध थियो। यस युद्धमा पहिलोपटक व्यापक रूपमा तोपखाना तथा गोला बारुदको प्रयोग गरिएको थियो। समाचार पत्रले युद्धको गतिविधिको विस्तृत विवरण दिएका थिए र जनमतलाई प्रभावित गर्ने सक्ने क्षमता देखाएका थिए। पहिलो पटक घाइते सैनिकको उपचारको सु-व्यवस्थित ढङ्गको प्रबन्धन गरिएको थियो। भूमिगत तथा जलगत सुरुङ बिछ्याइएको थियो र युद्धपोतलाई डुबाउने पनडुब्बीको प्रयोग भएको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गृहयुद्ध]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ==सन्दर्भ== {{कमन्सश्रेणी|American Civil War}} [[श्रेणी:अमेरिकी इतिहास]] [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:गृहयुद्ध]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:स्वाधीनता युद्ध]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|गृहयुद्ध ]] apiwegncgvs0fsykfdf1v1v3hfuv8hf 0 99313 1362454 1324560 2026-06-20T04:18:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362454 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|अमेरिकी अवकाशप्राप्त अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा रेडियो व्यक्तित्व}} {{Infobox adult biography | name = लिजा एन | image = Lisa Ann 2014 by Glenn Francis.jpg | caption = सन् २०१४ को [[एभिएन पुरस्कार]]मा लिजा एन | birth_name = लिजा एन कोर्पोरा<ref name=TheGuardian>{{समाचार स्रोत |युआरएल=https://www.theguardian.com/culture/2016/jan/26/lisa-ann-porn-star-fantasy-football-sarah-palin |शीर्षक=Lisa Ann: how one of porn's biggest stars transformed into a fantasy football guru |पहुँचमिति=डिसेम्बर ५, २०१६ |मिति=जनवरी २६, २०१६ |लेखक=Dave Schilling |समाचारपत्र=द गार्जियन}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|5|9|mf=yes}}<ref name="iafd">{{iafd name|LisaAnn|f}}</ref> | birth_place = {{nowrap|[[पेन्सिलभेनिया]], अमेरिका}}<ref name=TheGuardian/> | alias = जिना सनसाइन, लिजा<ref name="iafd" /> <!---| height = {{height|ft=5|in=2}}<ref name=FoxSports>{{cite web |url=http://www.foxsports.com/nfl/story/lisa-ann-how-worlds-most-famous-porn-star-became-a-fantasy-sports-expert-101115 |title=How Lisa Ann went from porn star to fantasy sports guru |accessdate=October 13, 2015 |author=Flinder Boyd |date=October 11, 2015 |website=[[foxsports.com]]}}</ref><ref name=TheGuardian/> | weight = {{convert|115|lb|kg|abbr=on}}<ref name="iafd" /> | ethnicity = अल्बानियाली र म्यासेडोनियाली <ref name=Heritage>{{cite web |url=https://twitter.com/thereallisaann/status/62660406761619456 |title=Did u all know that I am almost 120% Albanian- except my Grandmother is Macedonian! |accessdate=July 30, 2015 |author=Lisa Ann |date=April 25, 2011 |publisher=[[ट्विटर]]}}</ref>--->| years_active = {{ubl|सन् १९९४–१९९७|सन् २००६–२०१४|सन् २०१८–२०२०}} | website = {{URL|https://thereallisaann.com/|thereallisaann.com}} }} '''लिसा एन''' (जन्म: '''लिसा एन कोर्पोरा''': ९ मे १९७२) एक अमेरिकी [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] तथा रेडियो व्यक्तित्व हुन्।<ref name=TheGuardian/> उनले निर्देशक र प्रतिभा प्रतिनिधिको पनि रूपमा पनि काम गरेकी थिइन्। उनलाई विश्वमा सबैभन्दा लोकप्रिय अश्लील अभिनेत्रीको रूपमा लिइन्छ, र अलास्काका पूर्व गभर्नर सारा पालिनको नक्कल गर्दै ६ वटा वयस्क चलचित्र र एक साङ्गीतिक भिडिओमा अभिनय गरेमा कारण उनले थप चर्चा बटुलेकी थिइन्।<ref>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/articles/video/Game-Changers-30-Women-Power-Players-in-the-Adult-Industry-527912.html |title=Game Changers: 30 Women Power Players in the Adult Industry |accessdate=October 16, 2013 |author=AVN Staff |date=September 3, 2013 |magazine=[[एभिएन (पत्रिका)|एभिएन]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112232015/http://business.avn.com/articles/video/Game-Changers-30-Women-Power-Players-in-the-Adult-Industry-527912.html |date=January 12, 2016 }}</ref> उनी एभिएन , एक्सआरसिओ , र अर्बन एक्सको हल अल फेमको सदस्य हुन्।<ref>{{cite news |url=http://www.houstonpress.com/arts/updated-porn-star-lisa-ann-and-a-gigantic-fleshlight-spreading-joy-at-sxsw-video-6374941 |title=UPDATED: Porn Star Lisa Ann and a Gigantic Fleshlight Spreading Joy at SXSW (VIDEO) |accessdate=July 27, 2015 |author=Hlavaty, Craig |date=March 15, 2012 |newspaper=हुस्टन प्रेस}}</ref> एनले सन् १९९४ मा वयस्क चलचित्र उद्योगमा प्रवेश गरेकी थिइन्।<ref name="Qlimax" /> उद्योगमा एड्स रोग सर्खे डरले गर्दा उनले सन् १९९७ मा, प्रदर्शन गर्न छोडेकी थिइन्।, तथापि, फेब्रुअरी २००६ मा उनले पुन: प्रदर्शन गर्न सुरु गरेकी थिइन्।<ref name="LADMComeback" /> सन् २००८ मा, एनले रिपब्लिकनका उप राष्ट्रपति पदका उम्मेदवार सारा पालिनको नक्कल गर्दै "सराह पेलीन"को रूपमा हस्लर भिडिओज हुज नेलिन पेलिन नामक एक अश्लील चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन्, जसलाई चुनावको दिन सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name=":0" /><ref name="DailyRecord" /> उनको निर्देशनमा बनेको मिल्फ रिभोलुसन (सन् २०१३) ले सन् २०१४ को एभिएन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।<ref name="AVN14" /> डिसेम्बर २०१४ मा, उनले पोर्न स्टार बुट क्याम्प नामक एक परामर्श कम्पनीको सुरुवात गरेकी थिइन् भने यस पश्चात् उनले अश्लील चलचित्रमा अभिनय गर्नबाट अवकाश लिने घोषणा गरेकी थिइन्।<ref name="Cosmopolitan" /> उनको सामान्य जीवनमा फर्कने भागको रूपमा अवकाश लिए लगत्तै उनको स्तन घटाउने शल्यक्रिया भएको थियो। एनले सन् २०१८ मा वयस्क उद्योगमा उनको पुन: आगमनको घोषणा गर्दै र एभिल एन्जलसँग हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref name=":3" /> अश्लील चलचित्रमा प्रदर्शन गर्न भन्द अगाडि एन मुख्य पर्दामा हावर्ड स्टर्न सो नामक एक टेलिभिजन कार्यक्रममा "स्नाप्पल गर्ल" को रूपमा देखा परेकी थिइन्।<ref name=":1" /> उनले सेप्टेम्बर २०१३ मा सार्वजनिक गरिएको भिडिओ खेल ग्रान्ड थेफ्ट अटो भिमा "प्रोस्टिच्युट# २" भनेर चिनिने एक पात्रलाई आवाज दिएकी थिइन्।<ref name=":2" /> एन सोटाइम टेलिभिजन सञ्जालको शृङ्खला बिलियन्सको चौथो संस्करणको सातौँ शृङ्खलामा पनि देखा परेकी थिइन्। सन् २०१३ मा, उनले सिरियस एक्सएममा स्ट्राइपर टाउन नामक एक कार्यक्रमको आयोजना गरेकी थिइन्।<ref name=":4" /> सन् २०१६ को सुरुवातमा, उनी फेन्टासी बेसबलमा संलग्न भएकी थिइन।<ref name="TheGuardian" /> == व्यावसायिक जीवन == === अश्लील चलचित्र === एन इस्टोन, पेन्सिलभेनियामा जन्मे र हुर्केिएकी थिइन्। उनले सन् १९९४ मा वयस्क चलचित्र उद्योगमा प्रवेश गरेकी थिइन्।<ref name="CNBCJanuary2015" /> उनको पहिलो कट्टर दृश्य फ्लेसफर फेन्टासी हो। अश्लील चलचित्रको सुरुका दुई वर्षको अवधिमा उनले मेट्रो/काल भिस्टासँग सम्झौता गरेकी थिइन्<ref>{{cite web |url=https://thereallisaann.com/2018/01/11/back-in-black/ |title=Back In Black… |website=thereallisaann.com |access-date=2018-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114184612/https://thereallisaann.com/2018/01/11/back-in-black/ |archive-date=January 14, 2018 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114184612/https://thereallisaann.com/2018/01/11/back-in-black/ |date=2018-01-14 }}</ref> र प्रसिद्ध अश्‍लील कलाकार "जोन ओ'रोर्क"सँग शारीरिक सम्पर्क गरेर अश्लील चलचित्र प्रदर्शन गरेकी थिइन्।<ref name="Qlimax">{{cite web |url=http://www.qlimax.com/lisa-ann.php |title=Interview with Lisa Ann |accessdate=December 24, 2007 |author=रायन, रिक |website=Qlimax Times Online |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309145953/http://www.qlimax.com/lisa-ann.php |archivedate=March 9, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309145953/http://www.qlimax.com/lisa-ann.php |date=March 9, 2008 }}</ref> उनले उद्योगमा एड्स सर्ने डरले गर्दा सन् १९९७ मा अश्लील उद्योग छोडेकी थिइ् र निम्न सात वर्षे नर्तकको रूपमा व्यतीत गरेकी थिइन्।<ref name=Cosmopolitan>{{cite magazine |url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/news/a34368/lisa-ann-most-searched-porn-star-retires/ |title=The Internet's Most-Searched Porn Star Retired With This Note |accessdate=July 12, 2015 |author=Kobola, Frank |date=December 17, 2014 |magazine=[[कस्मोपोलिटन (पत्रिका)|कस्मोपोलिटन]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/198130 |title=Lisa Ann Teams Up With KIIROO, Fleshlight and Flirt4Free |accessdate=August 24, 2015 |author=Yagielowicz, Stephen |date=August 20, 2015 |website=[[एक्सबिज]]}}</ref> उनले फेब्रुअरी २००६ मा सुज रान्डलको लागि एक आग्रह पछि पुनः प्रदर्शन गर्ने निर्णय गरेकी थिइन्।<ref>https://blogs.adultempire.com/2019/03/22/her-first-scene-lisa-ann/</ref> उद्योगमा फर्किए पछि पहिलो दृश्यमा उनले अभिनेता क्रस्टियन एक्सएक्सएक्ससँग अभिनय गरेकी थिइन् जहाँ यसलाई ब्रा बस्टिन र डिप थ्रस्टिन नामकरण गरि सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Qlimax" /><ref>{{cite web |url=http://www.xtrememagazine.com/2010/07/lisa-ann-cougar-hunter/ |title=Lisa Ann – Cougar Hunter |accessdate=August 3, 2015 |date=July 14, 2010 |website=Xtreme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703162517/http://www.xtrememagazine.com/2010/07/lisa-ann-cougar-hunter/ |archivedate=July 3, 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703162517/http://www.xtrememagazine.com/2010/07/lisa-ann-cougar-hunter/ |date=July 3, 2015 }}</ref> एक कलाकारको रूपमा कामको अतिरिक्त, उनीसँग चलचित्र निर्देशक, निर्माता, र श्रृङ्गारको लागि पनि श्रेय रहेको छ।<ref>{{cite web |url=http://smutlife.com/mag/interviews/lisa-ann-don%E2%80%99t-call-it-a-comeback/ |title=Lisa Ann: Don’t Call It a Comeback |accessdate=March 18, 2015 |author=DiLodovico, Steve |date=March 1, 2011 |website=स्मुटलाइफ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120412091454/http://smutlife.com/mag/interviews/lisa-ann-don%E2%80%99t-call-it-a-comeback/ |archivedate=April 12, 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412091454/http://smutlife.com/mag/interviews/lisa-ann-don%E2%80%99t-call-it-a-comeback/ |date=April 12, 2012 }}</ref> अप्रिल २०१० मा एक्सआरसीओ पुरस्कारको सह-आयोजको रूपमा चयन भएकी थिइन्।<ref name="RockConfidential">{{cite web |url=http://rockconfidential.com/2009/03/exclusive-interview-lisa-ann/ |title=Exclusive Interview: Lisa Ann |accessdate=March 18, 2015 |date=March 6, 2009 |website=Rock Confidential |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150228004030/http://rockconfidential.com/2009/03/exclusive-interview-lisa-ann/ |archivedate=February 28, 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228004030/http://rockconfidential.com/2009/03/exclusive-interview-lisa-ann/ |date=February 28, 2015 }}</ref> डिसेम्बर २०१४ मा, उनले फेसबुक जानकारी सार्वजनिक गर्दै अश्लील चलचित्र उद्योगबाट अवकाश लिने घोषणा गरेकी थिइन्।<ref name="IMDB">{{IMDb name|0030217|Lisa Ann}}</ref> उनको सामान्य जीवनमा फर्कने भागको रूपमा अवकाश लिए लगत्तै उनको स्तन घटाउने शल्यक्रिया भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://business.avn.com/articles/37385.html |title=Nikki Benz, Lisa Ann and Sean Michaels to Host XRCO Awards |accessdate=February 19, 2010 |author=Wade Garrett |date=February 17, 2010 |work=[[एभिएन (पत्रिका)|एभिएन]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504123411/http://business.avn.com/articles/37385.html |date=May 4, 2010 }}</ref> एनले सन् २०१८ मा वयस्क उद्योगमा उनको पुन: आगमनको घोषणा गर्दै र एभिल एन्जलसँग हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/188985 |title=Lisa Ann Announces Retirement |accessdate=December 15, 2014 |author=John Sanford |date=December 15, 2014 |website=[[एक्सबिज]]}}</ref> उनको पहिलो दृश्य उनको वेबसाइट द लिजा गन डटकमको रहेको थियो जहाँ उनले पुरुष अश्‍लील चलचित्र कलाकार "इसिआ म्याक्सवेल"सँग शारीरिक सम्बन्धको अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name=CNBCJanuary2015>{{cite web |url=https://www.cnbc.com/id/102338027 |title=Ten-hut! Welcome to boot camp for porn stars |accessdate=March 23, 2015 |date=January 17, 2015 |publisher=[[सिएनबिसी]]}}</ref> === सराह पालिको प्रतिरूपण === सन् २००८ मा, एनले रिपब्लिकनका उप राष्ट्रपति पदका उम्मेदवार सारा पालिनको नक्कल गर्दै "सराह पेलीन"को रूपमा हस्लर भिडिओज हुज नेलिन पेलिन नामक एक अश्लील चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन्<ref name=":0">{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/new-details-larry-flynt-sarah-palin-porn-flick-article-1.299385 |title=New details on Larry Flynt's Sarah Palin porn flick |accessdate=March 20, 2015 |author=Pesce, Nicole Lyn |date=October 6, 2008 |newspaper=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref><ref name=DailyRecord>{{cite news |url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/uk-world-news/porn-star-to-play-sarah-palin-993661 |title=Porn star to play Sarah Palin in adult movie of election is revealed |accessdate=March 20, 2015 |author=Ferguson, John |date=October 13, 2008 |newspaper=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]}}</ref>, जसलाई चुनावको दिन सार्वजनिक गरिएको थियो। उनले अमेरिकी र्‍यापर एमिनेमको गीत "वि मेड मेड यु" को साङ्गीतिक भिडिओमा पालिनको रूपमा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name=TBTInterview>{{cite news |url=http://www.tampabay.com/features/celebrities/lisa-ann-aka-serra-paylin-brings-her-sarah-palin-act-to-the-rnc-in-tampa/1247462 |title=Lisa Ann, a.k.a. Serra Paylin, brings her Sarah Palin act to the RNC in Tampa |accessdate=March 20, 2015 |author=Hayes, Stephanie |date=August 23, 2012 |newspaper=}}</ref> उनले पालिको रूपमा धेरै नृत्य गृहहरूकम समेत प्रदर्शन गरेकी थिइन्।<ref name=MNTInterview>{{cite news |url=http://www.miaminewtimes.com/arts/porn-star-lisa-ann-on-performing-as-sarah-palin-in-tampa-im-not-really-an-actress-im-a-mattress-actress-6506017 |title=Porn Star Lisa Ann on Performing as Sarah Palin in Tampa: "I'm Not Really an Actress. I'm a Mattress Actress" |accessdate=March 21, 2015 |author=मिलर, माइकल |date=August 22, 2012 |newspaper=मियामी न्यु टाइम्स}}</ref> यिनै उपस्थितिले उनलाई मुख्य पर्दामा अभिनय गर्नको लागि बाटो खुलाएको थियो।<ref name=":1">{{cite magazine |url=http://www.complex.com/pop-culture/2011/06/a-history-of-porn-stars-in-eminem-videos/lisa-ann |title=A History of Porn Stars in Eminem Videos |accessdate=December 31, 2014 |author=Aquino, Tara |date=June 28, 2011 |magazine=[[कम्प्लेक्स (पत्रिका)|कम्प्लेक्स]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231132325/http://www.complex.com/pop-culture/2011/06/a-history-of-porn-stars-in-eminem-videos/lisa-ann |date=December 31, 2014 }}</ref> === निर्देशन === एनले निर्देशन गरेको पहिलो अश्लील चलचित्र भनेको हङ एक्सएक्सएक्स हो<ref name=AVN14>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |title=AVN Announces the Winners of the 2014 AVN Awards |accessdate=January 19, 2014 |author=AVN Staff |date=January 19, 2014 |magazine=एभिएन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707214059/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |date=July 7, 2016 }}</ref> जहाँ यसलाई २२ सेप्टेम्बर २००९ मा, जस्टिन स्लेयरले सार्वजनिक गरेका थिए।<ref name="Speiser2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fdBrEZKNadkC&pg=PA113|title=Confessions of the Hundred Hottest Porn Stars|author=Lainie Speiser|date=June 1, 2011|publisher=Quiver|isbn=978-1-59233-477-3|page=173|accessdate=January 13, 2014}}</ref> अगस्त २०१३ मा, उनले आफ्नै उत्पादन कम्पनी, लिजा एन प्रोडक्सन्सको सुरुवात गर्दै जुलेस जोर्डनसँग वितरण सम्झौता हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/articles/Lisa-Ann-s-Directorial-Debut-Hung-XXX-Streets-Tuesday-360484.html |title=Lisa Ann's Directorial Debut, Hung XxX, Streets Tuesday |accessdate=October 29, 2009 |author=Mark Kernes |date=September 21, 2009 |magazine=एभिएन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102043543/http://business.avn.com/articles/Lisa-Ann-s-Directorial-Debut-Hung-XXX-Streets-Tuesday-360484.html |date=November 2, 2010 }}</ref> उनको निर्देशनमा बनेको मिल्फ रिभोलुसन (सन् २०१३) ले सन् २०१४ को एभिएन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/166968 |title=Lisa Ann Makes Directorial Debut, Signs Deal With Jules Jordan Video |accessdate=October 18, 2013 |author=Dan Miller |date=August 2, 2013 |publisher=एक्सबिज}}</ref><ref>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/company-news/Lisa-Ann-Prods-Releases-MILF-Revolution-Monday-August-5-524970.html |title=Lisa Ann Prods Releases "MILF Revolution" Monday, August 5 |accessdate=October 18, 2013 |date=August 5, 2013 |magazine=एभिएन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019124919/http://business.avn.com/company-news/Lisa-Ann-Prods-Releases-MILF-Revolution-Monday-August-5-524970.html |date=October 19, 2013 }}</ref> === अन्य उद्यम === एनले सेप्टेम्बर २००५ र फेब्रुअरी २००६ को बीचमा, एलए डाइरेक्ट मोडल्सका लागि प्रतिभा प्रतिनिधिको रूपमा कार्य गरेकी थिइन्।<ref name=LADMComeback /> उनका अनुसार, ३० वर्ष भन्दा बढी उमेर भएका वा उद्योग धेरै समय अगाडि देखि प्रदर्शन गर्ने महिलालाई अन्य प्रतिनिधिहरूले अस्वीकार गरेका कारण उनले आफ्नै एक आयोगको गठन तथा प्रतिनिधित्व गर्न प्रेरित गरेको बताएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://www.xcitement.com/interview/?page_id=803 |title=Lisa Ann |accessdate=July 24, 2015 |author=Loftus, Cindi |website=Xcitement |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100220235647/http://www.xcitement.com/interview/?page_id=803 |archivedate=February 20, 2010}}</ref> उनले नोभेम्बर २००६ मा क्लीयर ट्यालेन्ट म्यानेजमेन्टको सुरुवात गरेकी थिइन्, जसलाई पछि लिजा एन्स ट्यालेन्ट म्यानेजमेन्ट (अनुवादित शीर्षक: लिजा एनको प्रतिभा प्रबन्धन) नामकरण गरिएको थियो जुन पछि गएर जुलाई २०१० मा, विघटन हुनुपूर्व आडम ग्लासर्स लाइटहाउस एजेन्सी नामक संस्थामा गाभिएको थियो। <ref>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/articles/video/Lisa-Ann-Launches-Clear-Talent-Management-27225.html |title=Lisa Ann Launches Clear Talent Management |accessdate=July 24, 2015 |author=Albo, Mike |date=November 3, 2006 |magazine=एभिएन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725071843/http://business.avn.com/articles/video/Lisa-Ann-Launches-Clear-Talent-Management-27225.html |date=July 25, 2015 }}</ref> डिसेम्बर २००९ मा, एइबिएनद्वारा उत्पादित एक रियलटच नामक एक यान्त्रिक कृत्रिम योनीको प्रवक्ताको रूपमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://business.avn.com/articles/8457.html |title=Lisa Ann Renames Talent Agency |publisher=business.avn.com |accessdate=March 17, 2010 |author=David Sullivan |date=June 1, 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107055859/http://business.avn.com/articles/8457.html |archivedate=January 7, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107055859/http://business.avn.com/articles/8457.html |date=January 7, 2010 }}</ref> उनले पछि सन् २०११ मा फ्लेसलाइटको (एक प्रकारको कृतिम योनी) लागि आफ्नै जननाङ्ग ढालेकी थिइन्।<ref name="Speiser2011" /><ref name=realtouch>{{cite web |title=Lisa Ann Joins AEBN to Promote RealTouch |publisher=XBIZ |url=http://business.avn.com/company-news/33692.html |date=December 1, 2009 |accessdate=December 27, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215044531/http://business.avn.com/company-news/33692.html |archivedate=December 15, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215044531/http://business.avn.com/company-news/33692.html |date=December 15, 2009 }}</ref> सन् २०१३ मा, उनले सिरियस एक्सएममा स्ट्राइपर टाउन नामक एक कार्यक्रमको आयोजना गरेकी थिइन्।<ref name=FoxSports>{{cite web |url=http://www.foxsports.com/nfl/story/lisa-ann-how-worlds-most-famous-porn-star-became-a-fantasy-sports-expert-101115 |title=How Lisa Ann went from porn star to fantasy sports guru |accessdate=October 13, 2015 |author= |date=October 11, 2015 |website=[[foxsports.com]]}}</ref> उनी हाल लिजा एन डज फेन्टासी र द मर्निङ मेनकी सह-आयोजक हुन् जहाँ यस कार्यक्रम क्रमश: सोमबार राति आडम रोनिसका साथ र बिहीबार बिहान प्रसारण हुने गर्दछ। यी दुबै कार्यक्रमहौ सिरियस एक्सएम रेडियोमा प्रसारण हुने गर्दछ।<ref name=ABCNews>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/US/lisa-ann-porn-star-fantasy-sports-radio-host/story?id=35496250 |title=How Lisa Ann Went From Being a Porn Star to a Fantasy Sports Radio Host |accessdate=November 30, 2015 |author=John Kapetaneas & Alexa Valiente |date=November 30, 2015 |publisher=एबिसी न्युज}}</ref> डिसेम्बर २०१४ मा, एनले फेन्टासी फुटबलमा संलग्न हुँदै आफ्नो कार्यजीवनलाई अगाडि बढाउने बताएकी थिइन् भने जनवरी २०१६ मा, उनी फेन्टासी बेसबलमा पनि संलग्न भएकी थिइन्।<ref>{{cite news |url=https://www.mirror.co.uk/news/weird-news/porn-star-lisa-ann-gives-4824462 |title=Porn star Lisa Ann gives up adult film industry for career in fantasy football |accessdate=July 12, 2015 |author=Bleaney, Rob |date=December 16, 2014 |newspaper=डेली मिरर}}</ref> १५ डिसेम्बर २०१५ मा, एनले द लाइफ शीर्षकमा एक संस्मरण जारी गरेकी थिइन्।<ref name=TheGuardian/><ref name=ABCNews/> === मार्गनिर्देशन === अगस्त २०१४ मा, एनले अश्लील चलचित्र अभिनेत्री बेले नोक्सलाई भेटेकी थिइन् जसलाई "ड्युक [विश्वविद्यालय]को अश्लील चलचित्र अभिनेत्री" को रूपमा पनि चिनिन्छ।<ref name=2014AVNKnox>{{cite web |last1=Staff |title=Interview: School's in Session with Lisa Ann and Belle Knox |url=http://business.avn.com/articles/video/Interview-School-s-in-Session-with-Lisa-Ann-and-Belle-Knox-570793.html |website=AVN.com |publisher=Adult Video News |accessdate=August 25, 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826213103/http://business.avn.com/articles/video/Interview-School-s-in-Session-with-Lisa-Ann-and-Belle-Knox-570793.html |date=August 26, 2014 }}</ref> उनको कम्पनी मार्फत, उनले नोक्सलाई पनि प्रतिनिधित्व गर्दछन्, जहाँ एनले "उनले कस्तो गरिरहेकी छिन्?" भन्ने बरे हेर्न चाहेको बताएकी थिइन्। लिजा एनले सन् २००५ देखि औसत १० देखि १५ युवतीहरूलाई मार्गनिर्देशन गरिरहेकी छिन्। एक्सबिजले गरेको एक अन्तर्वार्तामा, एनले नक्सले सामना गरेको सञ्चार माध्यमको ध्यान प्रति सहानुभूति व्यक्त गर्ने बताएकी थिइन्।<ref name=XBIZMentor>{{cite web |last1=Miller |first1=Dan |title=XBIZ TV: Lisa Ann Teams Up With Belle Knox |url=http://www.xbiz.com/news/183881 |website=AVN.com |publisher= |accessdate=August 25, 2014}}</ref> सन् २०९८ मा, पूर्व उप राष्ट्रपति पदको उम्मेदवार सारा पालिनको भूमिकामा अभिनय गर्दा पनि उनले त्यस्तै अनुभव गरेको बताएकी थिइन्। डिसेम्बर २०१४ मा, उनले पोर्न स्टार स्टार बुट क्याम्प नामक एक परामर्श कम्पनीको सुरु गरेकी थिइन्।<ref name=Cosmopolitan /> == वकालत == एन कुनै पनि राजनीतिक दलहरूसँग नजिक नहरेको बताइन्छ। अक्टोबर २००८, उनले अमेरिकी राष्ट्रपतीय चुनावका लागि बराक ओबामालाई मतदान गर्ने बताएकी थिइन् र उनी पहिला हिलारी क्लिन्टनको समर्थक थिइन्। उनले सन् २०१२ को राष्ट्रपति चुनावमा ओबामालाई फेरि समर्थन गरेकी थिइन्। एनले बन्दुकको अधिकारको लागि समर्थन व्यक्त गरेकी थिइन्। मार्च २०१० मा, एन वयस्क सामग्रीको प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घनको शीर्षकमा स्वतन्त्र भाषणको लागि सार्वजनिक सेवा घोषणामा देखा परेकी थिइन् जसलाई माइकल ह्वाइटएकरले निर्देशन गरेका थिए। १४ अक्टोबर २०१० मा, एनले अश्लील चलचित्र उद्योगमा एक पुरुष कलाकारलाई एचआईभीको पहिचान भएपछि, केवल कन्डमको प्रयोग भएको दृश्यमा मात्र प्रदर्शन गर्ने बताएकी थिइन्। उनले यौन सङ्क्रमित मार्फत सर्ने रोगको परीक्षण प्रणाली उक्त समयमा त्यति पर्याप्त नभएको बताएकी थिइन् जसले अन्य प्रदर्शनकर्ताहरूलाई पनि छायाङ्कनको समयमा कन्डमको उपयोग गर्न प्रोत्साहित गरेको थियो। अगस्त २०१२ मा, उनले विपरीत लिङ्गी वयस्क चलचित्रहरूमा कन्डमको उपयोग कानूनको लागि आह्वान गरेकी थिइन् र उद्योग चिकित्सकहरूद्वारा कलाकारहरूको लागि भिरिङ्गी उपचारको मापदण्डमाथि प्रश्न उठाएकी थिइन्। अगस्त २०१३ मा, उनले उनीसँग काम गर्ने पुरुष कलाकारले हेपाटाइटिस सी सङ्क्रमण भएको हुन सक्ने आरोप लगाएकी थिइन्। पछि, वयस्क उत्पादन स्वास्थ्य तथा सुरक्षा सेवाहरूले १९ अगस्त, २०१३ मा मासिक हेपटाइटिस बी, हेपटाइटिस सी तथा अन्य यौनजन्य रोगको परीक्षण कार्यान्वयन गर्न सुरु गरेको थियो। एनले उद्योगमा अश्वेत कलाकारहरूको व्यवहार र उनीहरूलाई कामको अभावको बारेमा जानकारी सम्प्रेषण गर्दै अन्तरजातीय अश्‍लील सामग्रीलाई घृणा गर्न अभियान चलाएकी थिइन्। उनले कलाकारलाई निवृत्तिभरण , स्वास्थ्य बीमा, र जीवनलाई मार्गदर्शन दिँदै उद्योग परिवर्तन गर्नका लागि सहयोग गर्न चाहन्छिन्। == पुरस्कारहरू == लिजा एनलाई विश्वमा सर्वाधिक लोकप्रिय अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीको रूपमा लिइन्छन् भने उनी सबैभन्दा सफल अश्लील चलचित्र अभिनेत्री समेत हुन्। * सन् २००७ एक्सआरसिओ पुरस्कार – उत्कृष्ट पुनरागमन<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/22154 |title=Hillary Scott Big Winner at XRCO Awards |accessdate=October 18, 2013 |author=Tod Hunter |date=April 6, 2007 |website=[[XBIZ]]}}</ref> * सन् २००७ आडम फिल्म वर्ल्ड गाइड पुरस्कार – वर्षको अश्लील चलचित्रमा उत्कृष्ट पुनरागमन<ref>{{cite magazine |url=http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html |title=Adam Film World Announces Annual Award Winners |accessdate=October 11, 2013 |author=Nelson X |date=March 29, 2007 |magazine=[[AVN (magazine)|AVN]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140924062455/http://business.avn.com/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html |date=September 24, 2014 }}</ref> * सन् २००९ एभिएन पुरस्कार – मिल्फ/कुगर वर्षको प्रदर्शनकर्ता<ref>{{cite news |url=http://lasvegasweekly.com/blogs/porno-blog/2010/jan/05/milfs-and-cougars-are-here-stay/ |title=MILFs and cougars are here to stay |accessdate=July 31, 2015 |author=Feldberg, Sarah |date=January 5, 2010 |newspaper=[[Las Vegas Weekly]]}}</ref> * सन् २००९ एभिएन हल अफ फेममा चयनित<ref name="Speiser2011" /><ref name=avnwin09>{{cite web |title=2009 AVN Award-Winners Announced |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/34090.html |author=David Sullivan |accessdate=January 11, 2009 |date=January 11, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430152629/http://business.avn.com/articles/34090.html |date=April 30, 2010 }}</ref> * सन् २०१० एक्सआरसिओ पुरस्कार – वर्षको मिल्फ अभिनेत्री<ref name="Speiser2011" /><ref name=xrco10win>{{cite web |title=2010 XRCO Award Winners Announced |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/37913.html |date=April 30, 2010 |accessdate=April 30, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504160127/http://business.avn.com/articles/37913.html |date=May 4, 2010 }}</ref> * सन् २०१० एक्सफ्यान्ज पुरस्कार – वर्षको मिल्फ प्रदर्शनकर्ता<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/121657 |title=XFANZ Awards 2010 Winners Announced |publisher=XBIZ.com |date=June 11, 2010 |accessdate=April 23, 2016}}</ref> * सन् २०१० फेम पुरस्कार – मनपर्दो मिल्फ अभिनेत्री<ref name="Speiser2011" /><ref name=fame10>{{cite web |title=The F.A.M.E. Awards Reveals 2010 Winners |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |date=July 10, 2010 |accessdate=July 11, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714104159/http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |date=July 14, 2010 }}</ref> * सन् २०११ एक्सबिज पुरस्कार – वर्षको उत्कृष्ट मिल्फ प्रदर्शनकर्ता<ref>{{cite web |url=http://business.avn.com/company-news/2011-XBIZ-Awards-Announced-Last-Night-426415.html |title=2011 XBIZ Awards Announced Last Night |accessdate=February 11, 2011 |date=February 10, 2011 |publisher=AVN.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413211932/http://business.avn.com/company-news/2011-XBIZ-Awards-Announced-Last-Night-426415.html |date=April 13, 2012 }}</ref> * सन् २०११ अर्बन एक्स पुरस्कार – उत्कृष्ट मिल्फ प्रदर्शनकर्ता<ref name=UXA11>{{cite magazine |last=Peter Warren |title=2011 Urban X Award Winners Announced |url=http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html |magazine=AVN |accessdate=July 28, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608080813/http://business.avn.com/articles/video/2011-Urban-X-Award-Winners-Announced-442350.html |date=June 8, 2012 }}</ref> * सन् २०११ अर्बन एक्स हल अफ फेममा चयन<ref name=UXA11 /> * सन् २०१२ नाइटमुभ्स पुरस्कार]] – रउत्कृष्ट मिल्फ प्रदर्शनकर्ता (समर्थकको छनोट)<ref name=nm12wins>{{cite web |title=20th Annual NightMoves Awards Heats Up Tampa |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |date=January 10, 2010 |accessdate=May 5, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130130023104/http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |date=January 30, 2013 }}</ref> * सन् २०१२ नाइटमुभ्स पुरस्कार – Best व्यक्तिगत वेबसाइट (समर्थकको छनोट) – द लिजाएन डटकम<ref name=nm12wins /> * सन् २०१२ अर्बन एक्स पुरस्कार – वर्षको मिल्फ प्रदर्शनकर्ता<ref>{{cite news |title=Urban X Awards Announces 2012 Winners |url=http://business.avn.com/articles/video/Urban-X-Awards-Announces-2012-Winners-482109.html |accessdate=May 5, 2013 |newspaper=AVN |date=July 22, 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319051237/http://business.avn.com/articles/video/Urban-X-Awards-Announces-2012-Winners-482109.html |date=March 19, 2016 }}</ref> * सन् २०१३ नाइटमुभ्स पुरस्कार – सामाजिक सञ्जाल व्यक्तित्व (सम्पादकको छनोट)<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/170020 |title=NightMoves 2013 Award Winners Announced |accessdate=October 16, 2013 |author=Bob Johnson |date=October 14, 2013 |website=एक्सबिज}}</ref> * सन् २०१३ एक्सआरसिओ हल अफ फेममा चयन<ref name=xrcohof>{{cite web |title=XRCO Announces 2013 Hall of Fame Inductees |publisher=AVN.com |url=http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2013-Hall-of-Fame-Inductees-513400.html |date=April 13, 2013 |accessdate=May 5, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927175915/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2013-Hall-of-Fame-Inductees-513400.html |date=September 27, 2013 }}</ref> * सन् २०१४ एभिएन पुरस्कार – कामुम मिल्फ (समर्थक पुरस्कार)<ref name=AVN14 /> * सन् २०१४ नाइटमुभ्स पुरस्कार – उत्कृष्ट कुगर/मिल्फ प्रदर्शनकर्ता (समर्थकको रछनोट)<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/186246 |title=NightMoves Awards Winners Announced |accessdate=October 13, 2014 |author=Bob Johnson |date=October 13, 2014 |website=एक्सबिज}}</ref> * सन् २०१६ को एक्सबिज पुरस्कार – वर्षको उत्कृष्ट विदेशी अभिनेत्री<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/203206 |title=2016 XBIZ Award Winners Announced |accessdate=January 28, 2016 |author=Rhett Pardon |date=January 16, 2016 |website=एक्सबिज}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons|Lisa Ann|लिजा एन}} * {{Facebook|TRLAOfficial}} * {{IMDb name|0030217}} * {{iafd name|id=LisaAnn}} * {{afdb name|id=48}} [[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला कामुक नर्तकहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:महिला अश्लील चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] alzz4s0v4tahyc07on68plo3qoxqfu5 0 99405 1362506 1318405 2026-06-20T08:28:20Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ */ 1362506 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical event |Event_Name = अमेरिकी क्रान्ति | partof = the [[Atlantic Revolutions]] |Image_Name = Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg |Image_Caption = जोन ट्रम्बलको स्वतन्त्रताको घोषणा पत्रलाई जुन २८, १७७६ फिलाडेल्फियामा भएको दोस्रो महाद्वीपीय कांग्रेसमा अनुमोदनका लागि पाँचको समितिले आफ्नो मस्यौदा प्रस्तुत गरेको देखाउँदै। |AKA = |Participants =ब्रिटिस अमेरिकाका उपनिवेशकाहरु |Location = [[तेह्र उपनिवेश]] |Date = १७६५-१७८३ |Result = * ब्रिटिस साम्राज्यबाट अमेरिका स्वतन्त्र<br> * तेह्र उपनिवेशमा ब्रिटिस उपनिवेशको अन्त्य * पहिलो ब्रिटिस साम्राज्य १५८३-१७८३ को अन्त्य }}[[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|alt=Founding Fathers listen to the draft of the Declaration of Independence|thumb|<center>यूहन्ना Trumbull's ''स्वतन्त्रता को घोषणा'', देखाउने समिति पाँच प्रस्तुत आफ्नो योजना लागि स्वतन्त्र कांग्रेस जुन २८, १७७६</center>]] '''अमेरिकी क्रान्ति (American Revolution ) '''१७६५ र १७८३ को बीच भएको एक उपनिवेश विद्रोह थियो। [[तेह्र उपनिवेश]]मा रहेका अमेरिकी देशभक्तहरूले [[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिस साम्राज्य]]बाट स्वतन्त्रता हासिल गरे र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनाए। तिनीहरूले फ्रान्स र अरूसँग गठबन्धनमा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]]मा ब्रिटिशहरूलाई पराजित गरे। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अक्टोबर क्रान्ति|रुसी क्रान्ति]] * [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली राज्य क्रान्ति]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} {{ठुटो}} ==सन्दर्भ== {{reflist}} {{विश्वको इतिहास}} {{कमन्सश्रेणी|American Revolution}} [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:क्रान्तिहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|क्रान्ति ]] my94in7hof5hrcjgmxnqjux7zvr8bxq 0 99724 1362403 1298648 2026-06-19T23:18:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362403 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = भियना |native_name = ''Wien'' |settlement_type = राजधानी शहर |image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Schloss Schönbrunn Wien 2014 (Zuschnitt 1).jpg{{!}}Schönbrunn Palace | photo2a = Wien Rathaus hochauflösend.jpg{{!}}Vienna City Hall, Rathaus | photo3a = Parlamentsgebäude, Wien (14480340476).jpg{{!}} Austrian Parliament | photo3b = St. Stephens Cathedral (Stephansdom) (7815703256).jpg{{!}}St. Stephen's Cathedral | photo4a = 0101-0102 - Wien - Naitonalbibliothek.jpg{{!}}Hofburg Palace | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 266 | foot_montage = माथीबाट घट्दो क्रममा: [[Schönbrunn Palace]], [[Rathaus, Vienna|City Hall]], [[Austrian Parliament]], [[St. Stephen's Cathedral, Vienna|St. Stephen's Cathedral]], and [[Hofburg Palace]]}} |image_flag = |image_seal = |image_shield = Wien 3 Wappen.svg |shield_size = 80px |image_map = Wien in Austria.svg |map_caption = अस्ट्रियामा भियनाको अवस्थिती |coordinates = {{coord|48|12|N|16|22|E|region:AT|display=inline}} |subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] |subdivision_name = {{Flagicon|Austria}} [[अस्ट्रिया]] |leader_party = [[Social Democratic Party of Austria|SPÖ]] |leader_title = मेयर र गभर्नर |leader_name = [[Michael Häupl]] |leader_title1 = उप मेयर |leader_name1 = {{ubl|Maria Vassilakou ([[The Greens – The Green Alternative|Grüne]])|}} |area_magnitude = 2 chaiz |area_total_km2 = 414.65 |area_land_km2 = 395.26 |area_water_km2 = 19.39 |elevation_m = 151 ([[Lobau]]) – 542 ([[Hermannskogel]]) |elevation_ft = 495–1778 |population_total = 1,867,960 |population_as_of = १ जनवरी २०१७ |population_density_km2 = 4326.1 |population_metro = 2,600,000 | population_rank= अस्ट्रिया मा पहिलो |population_blank2_title = जातीयता<ref name="statistik.at">{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang|author=STATISTIK AUSTRIA|work=statistik.at|accessdate=2016-02-12}}</ref><ref name="wien.gv.at">{{cite web|url=http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|title=Vienna in figures 2012, Vienna City Administration Municipal Department 23 Economic Affairs, Labour and Statistics Responsible for the contents: Gustav Lebhart, page 6|format=PDF|accessdate=21 September 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018165619/http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|archivedate=18 October 2012|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018165619/http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf |date=18 October 2012 }}</ref> |population_blank2 = ६१.२% अस्ट्रियाली<br />३८.८ अरु |population_demonym = भियनिज, विनर |population_note = Statistik Austria,<ref>{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Statistik Austria – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland|publisher=Statistik.at|date=14 February 2013|accessdate=22 May 2013}}</ref> VCÖ – Mobilität mit Zukunft<ref name="nahverkehrsoffensive1">{{cite web |url=http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&b=92 |title=VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten |publisher=vcoe.at |year=2008 |accessdate=5 August 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706095150/http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&b=92 |archivedate=6 July 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706095150/http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&b=92 |date=6 July 2011 }}</ref> |postal_code_type = Postal code |postal_code = 1010–1423, 1600, 1601, 1810, 1901 |blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] |blank_info_sec2 = [[.wien]] |website = [https://www.wien.gv.at/ www.wien.gv.at] |footnotes = <center> </center><br>{{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = भियनाको संस्कृतिक क्षेत्र | designation1_date = २००१ <small>(25th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = संस्कृतिक | designation1_criteria = ii, iv, vi | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/1033 १०३३] | designation1_free2name = UNESCO Region | designation1_free2value = युरोप र उत्तर अमेरिका |designation1_free3name = खतरापूर्ण |designation1_free3value = {{start date|२०१७}}–हाल<ref>http://whc.unesco.org/en/news/1684</ref> }} |blank1_name = &nbsp;- Nominal GDP (२०१५)<ref>http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7192292/1-26022016-AP-EN.pdf/602b34e8-abba-439e-b555-4c3cb1dbbe6e</ref> |blank1_info = €८६.५ बिलियन/ $९६ बिलियन |blank2_name = &nbsp;- GDP per capita (२०१५)<ref>http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7962764/1-30032017-AP-EN.pdf/4e9c09e5-c743-41a5-afc8-eb4aa89913f6</ref> |blank2_info = €४७,७००/ $५२,५००<ref>XE.com average EUR/ USD ex. rate in 2015</ref> |timezone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +१ |timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |blank_name = सवरी दर्ता |blank_info = W }}'''भियना'''({{IPAc-en|audio=En-us-Vienna.ogg|v|i|ˈ|ɛ|n|ə}};<ref>{{citation |last=Wells |first=John C. |year=2008 |title=Longman Pronunciation Dictionary |edition=3rd |publisher=Longman |isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref><ref>{{citation |last=Roach |first=Peter |year=2011 |title=Cambridge English Pronouncing Dictionary |edition=18th |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15253-2}}</ref> {{lang-de|Wien}}, {{IPA-de|viːn|pron|De-at-Wien.ogg}})सङ्घीय राजधानी र [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]] को सबै भन्दा ठूलो शहर हो, र यो नौऔँ अस्ट्रियाको राज्य मध्य एक हो । भियना अस्ट्रियाको प्राथमिक शहर हो जसमा लगभग १.८ मिलियन जनसङ्ख्या रहेको छ ।(२.६ मिलियन महानगरीय क्षेत्र भित्र, अस्ट्रियाको जनसङ्ख्या लगभग एक तिहाई), र त्यसको सांस्कृतिक, आर्थिक र राजनीतिक केन्द्र । यो युरोपेली संघको शहर सीमा भित्र जनसङ्ख्याले सातौँ ठूलो शहर हो । २० औँ शताब्दीको सुरुवात सम्ममा यो विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[जर्मनेली भाषा|जर्मन भाषा]] बोलिने शहर थियो, र विश्व युद्धमा [[अस्ट्रो-हङ्गेरी साम्राज्य]]को विभाजन गर्नु अघि, शहरमा २ मिलियन जना नागरिक थिए । आज [[बर्लिन]] पछिको दोस्रो ठूलो जर्मन भाषा बोलिने शहर हो । <ref>[http://www.ots.at/touch/presseaussendung/OTS_20130720_OTS0012 Wien nun zweitgrößte deutschsprachige Stadt | touch.ots.at<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219203009/http://www.ots.at/touch/presseaussendung/OTS_20130720_OTS0012 |date=2013-12-19 }}{{de icon}}</ref><ref name="Population11">{{cite web|url=https://ergebnisse.zensus2011.de/|title=Ergebnisse Zensus 2011|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|date=31 May 2013|accessdate=31 May 2013|language=German}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621101339/https://ergebnisse.zensus2011.de/ |date=21 June 2013 }}</ref>भियना संयुक्त राष्ट्र र [[ओपेक]] सहित धेरै प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको आयोजना गर्दछ । यो शहर अस्ट्रियाको पूर्वी भागमा स्थित छ र [[चेक गणतन्त्र]], [[स्लोभाकिया]] र [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]]को सिमानाको नजिकै छ । यी क्षेत्रहरु युरोपेली केन्द्र सीमामा एकसाथ काम गर्दछ । नजिकैको ब्रातिस्लावको साथ, भियनाले ३ मिलियन व्यक्तिहरूसँग एक महानगरीय क्षेत्रमा रूपान्तरण भएको छ । २००१ मा, शहरी केन्द्रलाई यूनेस्कोले विश्व सम्पदा क्षेत्र स्थल नामित गरेको थियो । जुलाई २०१७ मा यो विश्व सम्पदा क्षेत्रको खतरापुर्ण आवस्थामा पुगेको छ । <ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=1033 |title=Historic Centre of Vienna |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=2017-07-12}}</ref> ==बहिरी कडी== {{Sister project links|v=no|voy=भियना|भियना}} ==सन्दर्भ सामग्री== [[श्रेणी:धेरै जनघनत्व भएका सहरहरू]] [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:युरोपका राजधानीहरू‎]] iijrbwug5ki3g3kv5oklvebjsdrvhqp 0 99996 1362379 1358479 2026-06-19T21:18:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362379 wikitext text/x-wiki [[File:Martijn Bosman.jpg|right|200px|thumb|alt= एउटा खुट्टाले उभिएका एक व्यक्तिको अर्को खुट्टाको घुँडा कम्मरको उचाइसम्म पुगेको छ । फुटबल लगभग उनको घुँडाभन्दा ५० से.मि. जति माथी छ ।]] [[एसोसिएसन फुटबल]] (जसलाइ फुटबल वा सकर मात्र पनि भन्ने गरिन्छ) को लागि सन् १८६३ मा बेलायतमा पहिलो पटक कानुन सङ्ग्रह (Codify) गरिएको थियो । यद्दपी फुटबललाई लात्ती हानेर खेल्न थालिएको धेरै अघिदेखि हो ।<ref name="FAhistory">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819122546/http://www.thefa.com/TheFA/TheOrganisation/Postings/2004/03/HISTORY_OF_THE_FA.htm |date=2019-08-19 }}. [[The Football Association]]. Archived from [http://www.thefa.com/TheFA/TheOrganisation/Postings/2004/03/HISTORY_OF_THE_FA.htm the original] on 7 April 2005. Retrieved 16 October 2018.</ref> आजसम्म फुटबल सँग सम्बन्धित शब्दावलीको सङ्ख्या हजारौँको तादातमा पुगेका छन् । यस खेलको क्रमविकासलाई समयसँगै टर्मिनोलोजी ( कुनै विषयमा प्रयुक्त शब्दावलीसँग सम्बन्धित)मा आएको परिवर्तनले प्रतिविम्वित गर्छ । जस्तै ; २-३-५ फर्मेसनमा इनसाइड फरवार्डको भुमिका र आक्रामक मिडफिल्डरको भुमिकामा केहि भिन्नता छैन ।<ref>Ponting, Ivan (11 February 2009). [https://www.independent.co.uk/news/obituaries/reg-davies-footballer-who-renounced-singing-for-sport-1606279.html "Reg Davies: Footballer who renounced singing for sport"]. ''The Independent''. Retrieved 16 October 2018.</ref> त्यस्तै , २-३-५ फर्मेसनको सेन्टर हाल्फ लाई ४-१-३-२ को होल्डिङ् मिडफिल्डरसँग तुलना गर्न सकिन्छ ।<ref name="ww">[https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/oct/26/the-question-barcelona-reinventing-w-w "The Question: Are Barcelona reinventing the W-W formation?"]. ''The Guardian''. 26 October 2010. Retrieved 16 October 2018.</ref> कुनै एउटै धारणा (Concept)को लागि दुइभन्दा बढी शब्दहरूको न्वारन भएको छ । यसको एउटा कारण भाषाको उन्नति पनि हो भन्दा अत्युक्ति नहोला । पहिले एसोसिएसन फुटबल भन्ने गरिएता पनि आजकल यसलाई छोट्याएर फुटबल अथवा सकर मात्र भन्ने गरिन्छ ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/2050053.stm "Soccer: A different ball game"]. [[BBC]]. 18 June 2002. Retrieved 20 May 2011.</ref> अङ्ग्रेजी भाषाका प्रकार अलग भएकाले केही शब्दहरूको उत्पत्तिको श्रेय यिनै भाषालाइ दिन सकिन्छ । यूरोप महाद्विप, जहाँ ब्रिटिस अङ्ग्रेजी भाषाको बोलबाला छ, त्यहाँ कुनै एउटा टिमले खेल अवधिभर एक गोल पनि नखाएमा यो उपलब्धिलाई क्लिन सिट भन्ने गरिन्छ ।<ref name="cleansheet">Smith, Frank (29 November 2010). [http://www.watfordobserver.co.uk/sport/8709121.Clean_sheet_feels_like_a_hat_trick_for_Loach/ "England goalkeeper Scott Loach says Watford's clean sheet at Barnsley feels like a hat-trick"]. ''[[Watford Observer]]''. Retrieved 16 October 2018.</ref> उत्तर अमेरिका र क्यानडा, जहाँ अमेरिकन र क्यानेडियन अङ्ग्रेजीको वर्चश्व छ, त्यहाँ त्यही उपलब्धिलाई सटआउट भन्ने गरिन्छ ।<ref name="shutout">[https://www.usatoday.com/sports/soccer/mls/2009-04-04-sounders-fc-toronto_N.htm MLS' "Sounders stay unbeaten with 2–0 win over Toronto"]. ''[[USA Today]]''. [[Associated Press]]. 4 April 2009. Retrieved 16 October 2018.</ref> कहिलेकाहीँ एउटा व्यक्तिको खेल वा व्यवहारका कारण पनि फुटबलमा शब्दको न्वारन भएको छ । जस्तै सन् १९८६ को विश्वकप क्वार्टरफाइनलमा म्याराडोनाले हातले गरेको गोललाई हेन्ड अफ गड भन्ने गरिन्छ ।<ref>Cassidy, Sarah (23 September 2004). [https://www.independent.co.uk/news/education/education-news/sports-stars-undermine-the-teaching-of-fair-play-547329.html "Sports stars 'undermine the teaching of fair play'"]. ''The Independent''. Retrieved 16 October 2018.</ref> ==शब्द समावेश हुन पुग्नुपर्ने कुरा (Inclusion Criteria)== यो शब्दभण्डार/शब्दसञ्चय/शब्दावली ले फुटबलसँग सम्बन्धित शब्दहरूको सन्दर्भ सामाग्रीको काम गर्छ । यहाँ केही त्यस्ता शब्दहरू र वाक्यांश अपवादको रूपमा रहेका छन् जसले खेलसँग खासै चासो नराख्ने व्यक्तिहरूलाई दोधारमा पार्न सक्छ (जस्तै क्लिन सिट) । साथै एकदमै सरल शब्दहरू (जस्तै : गोल) पनि समावेश गरिएको छ । कुनै पनि खेलाडीको वा टोलीको उपनामसँग सम्बन्ध राख्ने शब्दहरू यहाँ राख्न परहेज गरिएको छ । समावेश नगरिएका अन्य वाक्याशंमा फुटबल टिम, क्लब, क्लबहरूको प्रतिद्वन्द्वी (rivalry) आदि छन् तर एल-क्लासिको र रोय अफ द रोभर्स स्टफ को फुटबलमा आफ्नै अर्थ भएकाले यिनिहरूलाइ समावेश गरिएको छ । ==०–९== [[File:4-3-2-1.png|thumb|200px|alt= ११ खेलाडी देखाइएको एक तस्विर । गोलरक्षक पुछारमा छन् भने अन्य दश खेलाडी त्रिभुजको स्वरूपमा देखिन्छन् : ४ जना रक्षापंक्तिका खेलाडी गोलरक्षकको अगाडि छन् । केन्द्रिय मध्यपंक्तिका ३ खेलाडी रक्षापंक्तिका खेलाडीको पङ्क्ति अगाडि छन् जसलाई अगाडि दुइ आक्रामक मिडफिल्डरले कभर गरेका छन् । अगाडि एक जना स्ट्राइकरले ठाउँ ओगट्दा ४-३-२-१ संरचना बन्न जान्छ जसलाइ क्रिसमस ट्रि फर्मेसन भनिन्छ ।]] *'''[[:en:12th man (football)|१२औँ खेलाडी]]''': यस शब्दका तिन फरक परिभाषा छन् । प्राय: यो शब्द खेलका दौरान टिमको समर्थनमा ठूलो आवाज निकाल्ने फुटबल प्रशंसक(फ्यान) का लागि प्रयोग गरिन्छ ।यसरी कराउँदा वा चिच्याउँदा खेलाडीहरूको मनोबल बढ्ने विश्वास राखिन्छ ।<ref>Barkham, Patrick (2 March 2005). [https://www.theguardian.com/uk/2005/mar/02/football.patrickbarkham "Delia overeggs the half-time crowd, but the Canaries fail to sing"]. ''The Guardian''. Retrieved 17 October 2018.</ref> यदि रेफ्री कुनै टिमलाई जिताउन उक्त टिमकै पक्षका नतिजा दिन्छ भने यहाँ १२औँ खेलाडी भन्दै रेफ्रीलाई अङ्कित गर्ने गरिन्छ । " उनीहरूको टिममा १२ जना खेलाडी थिए" , यस वाक्यमा १२ औँ खेलाडी रेफ्री हो जसले अर्को टिमसँग मिलेमतो गरेको छ । १२ औँ खेलाडी भन्नाले सुरूवाती एघारमा नपरेको तर खेलको अन्तिम केही समय ग्राउण्डमा स्थानापन्न खेलाडीको रूपमा खेल्ने व्यक्ति पनि हो । *'''[[:en:2–3–5|२-३-५]]''': १९ औँ र २०औँ सताब्दीको सुरूवातको सामान्य संरचना (formation) जहाँ दुइ रक्षापंक्ति, तिन मध्यपंक्ति र पाँच अग्रपंक्तिका खेलाडीहरू हुन्छन् । यसलाई ''पिरामिड संरचना" पनि भन्ने गरिन्छ । यही संरचनालाई बदलेर २-३-२-३ संरचना पनि बनाइन्छ जसलाई "द मिटुडु" वा "WW संरचना" भन्ने गरिन्छ जहाँ इनसाइड फरवार्डले डिप पोजिसन लिन्छन् ।<ref name=ww/> * '''[[:en:Three points for a win|३ अङ्क जितको लागि]]''': थ्री पोइन्ट्स फर अ विन अर्थात लिग खेलमा कुनै टिमले खेल जितेमा ३ अङ्क हाँसिल गर्छ । * '''[[:en:Game 39|३९ औँ गेम]]''': "गेम ३९" इङ्लिस प्रिमियर लिगकै खेल हो जुन बेलायत बाहिर एक तटस्थ स्थानमा खेलिने फुटबल खेलको एउटा अतिरिक्त चरण हो । प्रिमियर लिग दोहोरो राउण्ड-रोबिन लिग हो जहाँ प्रत्येक टोलीले १९ वटा घरेलु र १९ अवे (विपक्षीको घरेलु मैदान) गर्दै कुल ३८ खेल खेल्छन् । यसपछी खेलिने चरण नै अन्तर्राष्ट्रिय चरण हो र यो योजना सन् २००८ फेब्रुएरी ७ मा प्रिमियर लिगका २० क्लबहरूसँग बैठक गरी सन् २०१०-११ को सिजनदेखि सुरू गर्ने भनियो तर दुर्भाग्यवस् यो चरण अहिलेसम्मका कुनै लिगमा भएको छैन । *'''[[:en:4–4–2|४-४-२]]''': सामान्य आधुनिक संरचना जहाँ रक्षापंक्ति र मध्यपंक्तिमा ४/४ जना खेलाडी हुन्छन् भने अग्रपंक्तिमा २ खेलाडी हुन्छन् । यही संरचनाका धेरै प्रकार छन् जसमा ४-४-२ डायमण्ड र ४-१-३-२ फर्मेसन पनि पर्दछन् । ४-४-२ संरचनामा चार जना मध्यपंक्तिका खेलाडीलाई हिराको आकारमा मिलाइएको हुन्छ र वाइड मिलफिल्डर हटाइएको हुन्छ । त्यस्तै ४-१-३-२ संरचना (फर्मेसन)मा एक जना मध्यपंक्तिका खेलाडीले रक्षात्मक क्षेत्रमा गएर रक्षापंक्तिको भूमिका पनि निर्वाह गर्ने र अगाडिका तिन मध्यपंक्तिका खेलाडीलाई विपक्षीको गोलपोष्टमा आक्रमण गर्न बल वितरण गर्ने काम गर्छन् ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/rules_and_equipment/4197518.stm "Formations guide"]. [[BBC Sport]]. Retrieved 17 October 2018.</ref> *'''[[:en:4–5–1|४-५-१]]''': सामान्य आधुनिक संरचना जहाँ चार खेलाडीले रक्षापंक्ति, पाँच खेलाडीले मध्यपंक्ति र एक जनाले अग्रपंक्तिको बागडौर सम्हाल्ने गर्छन् । पार्श्वखेलाडी (विङ्गर) अग्रपंक्तिमा ठेलेर यो संरचनालाई ४-३-३ को स्वरूपमा ढाल्न सकिन्छ । अधिकांश अवस्थामा बल पोजेसन धेरै हुँदा टोलीले ४-३-३ संरचना अवलम्बन गरेको हुन्छ भने बल होल्ड गर्न गाह्रो परेको बेला ४-५-१ संरचना बनाएर खेल्ने गरेको पाइन्छ ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/rules_and_equipment/4197702.stm "Formations guide: 4-5-1"]. BBC Sport. Retrieved 17 October 2018.</ref> *'''[[चौथो स्थानको ट्रफि|४ औँ स्थानको ट्रफि]]''': इङ्लिस प्रिमियर लिगको एउटा सिजनमा कम्तिमा चौथो भएर यूइएफए च्याम्पियन्स लिगका लागि छनौट हुने उपलब्धिलाई नै चौथो स्थानको ट्रफि (फोर्थ प्लेस ट्रफि) भनिन्छ । यस शब्दका पिता आर्सनल फुटबल क्लबका प्रशिक्षक आर्सेन वेङ्गर हुन्, जसले भनेका थिए "मेरा लागि, पाँच उपाधि (ट्रफि) हरू छन्, पहिलो प्रिमियर लिग जित्नु... तेस्रो च्याम्पियन्स लिगका लागि छनौट हुनु," *'''५०-५०''': एउटा चुनौती जहाँ दुवै खेलाडीले बललाई आफ्नो नियन्त्रणमा पार्ने सम्भाव्यता बराबर हुन्छ । *'''६+५ नियम''': सिक्स प्लस फाइभ रूल फिफाले सन् २००८ मा अनुमोदन गरेको प्रस्ताव हो जसलाई "बोस्मेन रूलिङ" को प्रभावलाई निस्तेज पार्न डिजाइन गरिएको हो । बोस्मेन रूलिङ्ले युरोपियन क्लबमा विदेशी खेलाडीको संख्या जति पुर्याउन पनि पाइने बनाएको थियो तर सिक्स प्लस फाइभ रूलले गर्दा एउटा क्लबमा कम्तिमा ६ जना खेलाडी जुन देशको क्लब हो त्यही देशको राष्ट्रिय टोलीका खेलाडी हुनु पर्ने नियम बनायो ।<ref name="6plus5fifa">[https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/congress/news/newsid=783657/index.html "FIFA Congress supports objectives of 6+5"]. FIFA. 30 May 2008. Retrieved 17 October 2018.</ref> युरोपियन पार्लियामेन्टले यो नियमलाइ युरोपियन युनियन भित्र कार्यान्वयन हुन दिएन ।<ref>Ennis, Darren (8 May 2008) [https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/blow-for-blatter-as-eu-rejects-65-plan-to-limit-foreign-players-824091.html "Blow for Blatter as EU rejects '6+5' plan to limit foreign players"] London: ''The Independent''. Retrieved 17 October 2018.</ref> ==अ== * '''एकेडेमी (Academy)''': केही व्यवसायिक फुटबल क्लबहरूले युवाहरूको फुटबल खेल शैली विकास गर्न प्रयोग गर्ने नमुना स्कुल । यहाँ युवा खेलाडीहरूसँग करार गरेर उच्च स्तरिय फुटबल खेल खेल्न तालिम दिइन्छ ताकी केही व्यवसायिक फुटबलरका रूपमा स्थापित हुन सकुन् ।<ref>Fletcher, Paul (9 December 2010). [http://www.bbc.co.uk/blogs/paulfletcher/2010/12/watford_offer_a_glimpse_of_the.html "Watford break the mould in youth development"]. BBC Sport. Retrieved 18 October 2018.</ref> *अवे (Away): विपक्षीको घरेलु मैदान *अवे गोल नियम (Away goals rule): कुनै दुइ टिमको घरेलु र बाह्य खेलको कुल गोल बराबर भए कुन टोलीले जित्यो भनेर निर्क्यौल गर्न बनाइएको नियम । उदाहरणका लागि टिम-क र टिम-ख दुवैको ३/३ गोल भयो । पहिलो खेल टिम-क को मैदानमा हुँदा टिम-क ले २-२ को बराबरी खेल्यो अनि दोस्रो खेल टिम-ख को मैदानमा हुँदा दुवैले १-१ को बराबरी खेले भने टिम-ख ले जितेको मानिन्छ किनकी उसले टिम-क को मैदानमा २ गोल हाल्न सफल भयो । तर टिम-क ले टिम-ख को मैदानमा गएर १ गोल मात्र हाल्न सक्यो । *[[अन्डरडग]] (Underdog) : त्यो टिम जसले खास खेल वा प्रतियोगिता जित्छ भनेर आशा गरिँदैन । *अन्डर द कस (Under the cosh) : *अल्ट्राज (Ultras): युरोपमन पाइने बहुसंख्यक फुटबल प्रशंसक जो आफ्नो टोलीको अन्धभक्त अथवा कट्टर समर्थक हुन्छन् । *अपसेट (Upset) : अन्डरडगले ठूलो टोलीलाई पराजित गरेको खेल *'''अरिना फुटबल (Arena football)''': * '''अगेन्स्ट द रन अफ प्ले (Against the run of play)''': यो एउटा वाक्यांश हो जसले गरिएको गोल, टिमको जित अथवा बराबरीको बारेमा वर्णन गर्छ, हारको बारेमा गर्दैन ।<ref>Mather, Victor (14 October 2011). [http://goal.blogs.nytimes.com/tag/england/ "ENGLAND - Goal Blog"]. ''The New York Times Soccer Blog''. ''The New York Times''. Retrieved 18 October 2018.</ref> ==आ== [[File:Liverpool footballer Steven Gerrard.jpg|thumb|right|180px|alt=स्टेभेन जेरार्ड फुटबल प्रहार गर्न लागेको अवस्थामा । उनले लिभरपुलको जर्सी लगाएका छन् भने पाखुरामा आर्मब्यान्ड पनि छ जहाँ 'C' अक्षर प्रष्ट देखिन्छ जसको अर्थ कप्तान हो ।]] *आर्मब्यान्ड (Armband) : टोलीको कप्तानले पाखुरामा लगाउने गर्छन । कालो आर्मब्यान्ड भने कहिलेकाहीँ सम्पुर्ण खेलाडीले कसैको मृत्यु वा त्यस्तै दुखपुर्ण घटनाको सम्झनार्थ लगाउने गर्छन् ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7999279.stm "Fans remember Hillsborough dead"]. BBC Sport. 15 April 2009. Retrieved 17 October 2018.</ref> * '''आइफ्याब (IFAB)''': अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल सङ्घ समिति हो जसले फुटबलका नियमहरू बनाउँछ ।<ref name=goalline>[http://news.bbc.co.uk/sport1/mobile/football/8553463.stm "Football's lawmakers reject goal-line technology"]. BBC Sport. 6 March 2010. Retrieved 17 October 2018.</ref> ==इ/ई== [[File:ComplexeSoccerHoncoLévis.JPG|right|thumb|alt=|इन डुअर (indoor) फुटबल सुविधा]] * इक्वालाइजर (Equaliser): गोल जसले दुवै टिमलाई बराबरीको स्थितिमा ल्याउँछ । अथवा त्यो गोल जसले गर्दा खेलमा भएको जम्मा गोल संख्या जोर अङ्क (even number) हुन्छ । *'''इनडाइरेक्ट फ्रि-किक''': एक प्रकारको फ्रि-किक जुन अदण्डनिय फाउलको कारणले अथवा प्राविधिक कारणले खेल रोकिँएको परिणामस्वरूप विपक्षी टोलीलाइ दिइन्छ । डाइरेक्ट फ्रि-किक जस्तो यसमा गोललाई सिधै गोलपोष्टमा ताकेर हान्न पाइँदैन । पोष्टमा प्रहार गर्न कम्तिमा एक पटक पास खेल्नुपर्छ ।<ref name=FIFA33>FIFA: Laws of the Game. p.33.</ref> *'''इन डुअर फुटबल (Indoor football)''': *'''[[:en:Indoor soccer|इन डुअर सकर]]''': * '''इन्ज्युरी टाइम (Injury time)''': * '''इनसाइड फरवार्ड (Inside forward)''': २-३-५ संरचनाको फुटबलमा अग्रपंक्तिको खेलाडी । आधुनिक आक्रामक मध्यपंक्तिका खेलाडीले जस्तै इनसाइड फरवार्डले सेन्टर फरवार्डको ठीक पछाडीबाट खेल्छन् ।<ref>Wilson, Jonathan (18 August 2010). [https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/aug/18/what-is-a-playmakers-role-in-modern-game "The Question: What is a playmaker's role in the modern game"]. ''The Guardian''. Retrieved 18 October 2018.</ref> * '''इन्टरसेप्ट (Intercept)''': विपक्षीको खुट्टामा रहेको बललाई खोसेर आफ्नो समकक्षीको खुट्टामा पुर्याउनु<ref>{{cite web|first=Woodfield|last=Jack|url=http://www.skysports.com/football/match_commentary/0,19764,11065_3389960,00.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906033952/http://www.skysports.com/football/match_commentary/0,19764,11065_3389960,00.html|archivedate=2011-09-06|title="FT: Man Utd 4 Schalke 1 (Agg: 6-1)"|work=SkySports.com|date=5 May 2011|accessdate=2018-10-18}}</ref> * '''इन्टरनेशनल ब्रेक (International break)''': फिफाले तोकेको समयावधि जतिबेला क्लब स्तरका खेल ठप्प हुन्छन् र खेलाडी हरू अन्तर्राष्ट्रिय खेलका (राष्ट्रका लागि) लागि केन्द्रित हुन्छन् ।<ref>[https://www.fifa.com/mm/document/worldfootball/calendarlive/intl_mc_2008_2014_en_34822.pdf "International match calendar"]. FIFA. 21 January 2008. Retrieved 18 October 2018.</ref> * '''इन्टरनेशनल क्लियरेन्स (International clearance)''': ==उ/ऊ== ==ए== * '''एडेड टाइम (Added time)''': थप गरिएको समय *'''एड्मिनिस्ट्रेसन (Administration)''': वैध प्रक्रिया जहाँ व्यवसायीले ऋणदातालाई ऋण तिर्न नसकेमा अल्पकालिन वैध सुरक्षाको माग गर्छ जुन समयमा उसले कर्जा फिर्ता गर्ने प्रयास गर्छ । एड्मिनिस्ट्रेसनमा जाने क्लबहरूको प्राय अङ्क घट्छ ।<ref>Farquhar, Gordon (20 March 2008). [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7305998.stm "Football administration"]. BBC Sport. Retrieved 4 October 2011.</ref> * '''एड्भान्टेज (Advantage)''': यो खेलका दौरान रेफ्रीले गर्ने निर्णय हो । यस्तो अवस्थामा कुनै एउटा खेलाडी माथी फाउल भए खेल नरोकि फाउलका कारण फ्रि-किक पाएको पक्षले बललाई अघि बढाउँछ किनकी खेल रोकेर फ्रि-किक हान्दा भन्दा खेल नरोकी बल चलाउँदा टोलीलाई फाइदाजनक हुने देखिन्छ । यसलाई नै रेफ्रीले प्रदान गरेको एड्भान्टेज भनिन्छ ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/rules_and_equipment/4188646.stm "Referee's signals: advantage"]. BBC Sport. Retrieved 18 October 2018.</ref> * '''एएफसी (AFC)''': एसियाली फुटबल सङ्घ । यो एसियामा भएका फुटबल संघहरूको काम र गतिविधी नियन्त्रण गर्ने संस्था हो । एएफसीको अर्थ ''एसोसिएसन फुटबल क्लब" पनि हुन्छ । जस्तै : [[Sunderland A.F.C.|सन्डरल्यान्ड एएफसी]].<ref>[http://www.safc.com/the-club/about-us/faqs "SAFC FAQs"]. Sunderland AFC. Retrieved 18 October 2018.</ref> * '''[[एग्रिगेट (Aggregate)]]''' : दुइ टिमबिच भएको दुइ लेग खेलको कुल गोल संख्या । जस्तै : [[झापा-११]] ले डोमलाल रङ्गशालामा [[मनाङ् मर्स्याङ्दी क्लब]]लाई ४-१ ले पराजित गर्यो र मनाङ् मर्स्याङ्दी क्लबले [[दशरथ रङ्गशालामा]] झापा-११ सँग २-२ को बराबरी खेल्यो भने झापा-११ ले गरेको कुल गोल ४+२=६ र मनाङ्ले गरेको कुल गोल १+२=३ हुन्छ । यही ६-३ को स्कोरलाई नै एग्रिगेट भन्ने गरिन्छ ।<ref name=p5051/> *'''एन्टी-फुटबल (Anti-football)''': आफ्नो रक्षापंक्तिमा विश्वास राख्ने र हर समय रक्षात्मक खेल मात्र खेल्ने खेलाडी र टिमलाई लक्षित गरेर भनिने निन्दनिय/अपमानजनक/अवमुल्यन गर्ने शब्द ।<ref>Aitken, Kevin (12 July 2010). [http://www.metro.co.uk/sport/834914-johan-cruyff-saddened-by-hollands-anti-football "Johan Cruyff saddened by Holland's 'anti-football"]. ''[[Metro (British newspaper)|Metro]]''. Retrieved 18 October 2018.</ref> *'''एपर्च्युरा एन्ड क्ल्उसुरा (Apertura and Clausura)''': लेटिन अमेरिकामा खेलिने लिग फुटबल फरम्याट (शैली) जहाँ अगष्ट देखि मे महिनासम्म खेलिने लिग लाइ दुइ भागमा बाँडिन्छ र दुवैको अलग अलग विजेता हुन्छन् । ''एपर्च्युरा (Apertura)'' र ''क्ल्उसुरा (Clausura)'' स्पेनिस शब्द हुन् जसको अर्थ क्रमश: प्रारम्भ र अन्त्य हुन्छ ।<ref>[[Tim Vickery|Vickery, Tim]] (18 May 2009). [http://www.bbc.co.uk/blogs/timvickery/2009/05/how_football_conquered_brazil.html?page=15 "How football conquered Brazil"]. BBC Sport. Retrieved 18 October 2018.</ref> * '''[[एल क्लासिको]]''': दुई चिर प्रतिद्वन्दी स्पेनीस फुटबल क्लब रियल म्याड्रिड र बार्सिलोना बिच हुने जुनसुकै खेललाई पनि एल क्लासिको भनिन्छ । *'''[[एसिस्ट (फुटबल)|एसिस्ट (Assist)]]''': गोल लाग्नु भन्दा अगाडि दिइएको पास<ref>''Chambers sports factfinder.'' Edinburgh: Chambers Harrap Publishers Ltd. 2008. p. 247. {{ISBN|978-0-550-10342-0}}.</ref> *'''एसिस्टेन्ट रेफ्री (Assistant referee)''': रेफ्रीलाई खेल अगाडि बढाउन सहयोगी भूमिका खेल्ने सहायक रेफ्री<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/rules_and_equipment/4995710.stm "Know your assistant referee's signals?"]. BBC Sport. Retrieved 18 October 2018.</ref> ==ऐ== ==ओ== * '''ओपन गोल (Open goal)''' : यदि कुनै पनि खेलाडीले गोललाई आफ्नो गोलपोष्टको जाली चुम्नबाट रोक्न सक्दैन भने त्यसलाई ओपन गोल भनिन्छ । वान भर्सेस जिरोको अवस्थामा गरिएको गोल । * '''ओलम्पिक गोल (Olympic goal)''' : कर्नर किकबाट अरू कसैलाई नछोइ सिधै भएको गोल * '''ओएफसी (OFC)''': ओसिनिया फुटबल सङ्घ * '''ओभरहेड किक (Overhead kick)''' : बाइसाइकल किक * '''ओभरल्याप (Overlap)''' : ==औ== ==अं== ==अ:== ==क== * '''क्याफ (CAF)''': अफ्रिकी फुटबल सङ्घ * '''क्याप (Cap)''': फुटबल खेलाडीको राष्ट्रिय टोलीमा उपस्थिति । जस्तै : [[मिरोस्लाभ क्लोज]]ले जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीबाट १३७ क्याप जितेका छन् भन्नुको अर्थ उनले जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि १३७ खेल खेलेका छन् । * '''क्याप-टाइड (Cap-tied)''' : फुटबलमा प्रयुक्त शब्द जुन निम्न अवस्थामा प्रयोग हुन्छ : जब कुनै खेलाडीले कुनै देशको प्रतिनिधित्व गर्दै राष्ट्रिय टोलीबाट फुटबल खेल्छ जसका कारण ऊ अन्य देशको टोलीबाट खेल्न अयोग्य ठहरिन्छ । * '''क्याप्टेन/कप्तान (Captain)''': कुनै टोलीको नेतृत्व गर्न चुनिएको खेलाडी जसले खेलपुर्व टस गर्ने काममा सहभागिता जनाउँछ । कप्तानलाई स्किपर पनि भन्ने चलन छ । * '''केयरटेकर म्यानेजर (Caretaker manager)''' : स्थायी प्रशिक्षक नचुनेको अवस्थामा प्रशिक्षकका व्यवस्थापकीय अभिभारा पुरा गर्न राखिएको कार्यवाहक प्रशिक्षक । * '''क्याटेनास्सियो (Catenaccio)''' : रक्षापंक्तिमा विशेश जोड दिन अपनाइने खास पद्दती वा कौशल । यस्तो रक्षापंक्तिलाई भेदेर गोल गर्न मुस्किल पर्छ । इटालियन भाषामा क्याटेनास्सियो (catenaccio) को अर्थ ढोकाको आग्लो हुन्छ । * '''कौसन (Caution)''' : चेतावनी । विपक्षीमाथी गलत तरिकाले ट्याकल गरे वा फाउल खेले रेफ्रीले चेतावनी स्वरूप पहेँलो कार्ड देखाउने गर्छन् । ==ख== ==ग== [[File:Footballet - geograph.org.uk - 1024351.jpg|right|thumb|alt=धेरै खेलाडीहरू गोल नजिकै छन् र गोल नजिक पुग्ने प्रयास गर्दैछन् । केही खेलाडीको शरीर पुर्णतया हावामा छ तर आफ्नो शरीर नियन्त्रण गर्न सक्षम अवस्थामा छन् ।]] * '''गेम अफ टु हाभ्स (Game of two halves)''': प्रत्यक्ष व्याख्याता (कमेन्टेटर)ले प्रयोग गर्ने अभिव्यक्ति जब एक टिमले एउटा र अर्कोले खेलको अर्को ४५ मिनेट खेल आफ्नो पकडमा पार्छ ।<ref name=bbcvocab/> *'''[[:en:Game 39|गेम ३९ (Game 39)]]''': प्रिमियर लिगको अतिरिक्त चरण बेलायत बाहिर खेल्न गरिएको प्रस्तावित कार्यक्रम<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7875726.stm "Top-flight 39th-game idea on hold"]. BBC Sport. 6 February 2009. Retrieved 19 October 2018.</ref> * '''गिभ-एन्ड-गो (Give-and-go)''': *'''[[:en:Goal (sport)#Association football|गोल (goal)]]''': फुटबल खेलमा अग्रता लिने वा जित्ने एक मात्र तरिका । गोल हुनका लागि भकुण्डोले क्रसबार, क्रसबारको उँधोपट्टीको रेखा र दुइ गोलपोष्टको बिचको भागलाई पार गर्नुपर्छ ।<ref name="FIFA: Laws of the Game. p. 30"/> * '''गोल एभरेज/गोल औसत (Goal average)''': टोलीको गोल औसत निकाल्दा गरिएको गोल लाई खाएको गोलले भाग गरिन्छ । खेलाडीको गोल औसत निकाल्दा उसले गरेको जम्मा गोललाई जम्मा उपस्थितिले भाग गरिन्छ (गरेको गोल ÷ क्याप)<ref>[https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1430059.html "England's tense title finales"]. FIFA. 6 May 2011. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''[[:en:Goal difference|गोल डिफरेन्स (goal difference)]]''': गरेको गोल र खाएको गोलबिचको अन्तर (गरेको गोल-खाएको गोल=गोल अन्तर)<ref name=bbcvocab/>कुनै क्लबहरूले यदि लिग प्रतियोगितामा बराबर अङ्क ल्याएका छन् भने को माथिल्लो स्थानमा रह्यो र को तल्लो स्थानमा रह्यो भनेर गोल अन्तरलाई आधार बनाइन्छ ।<ref>Fletcher, Paul (20 April 2011). [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/9457016.stm "Chelsea 3&ndash;1 Birmingham"]. BBC Sport. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''गोल हेङ्गर (Goal hanger)''': नेपालीहरूले भन्ने "पोल ढुकुवा" नै गोल हेङ्गर हो । गोल गर्ने मौका खोज्दै खेलको अधिकतम समय विपक्षीको पेनाल्टी क्षेत्रमा समय व्यतित गर्ने स्ट्राइकर ।<ref>{{cite web|url=http://talksport.com/football/classic-transfer-spurs-sign-world-cup-golden-boot-winner-barcelona-150614150723|title=Classic Transfer: Spurs sign World Cup Golden Boot winner from Barcelona|first=Adam|last=Jones|date=14 June 2015|website=talksport.com|accessdate=20 October 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120202/http://talksport.com/football/classic-transfer-spurs-sign-world-cup-golden-boot-winner-barcelona-150614150723 |date=4 March 2016 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/mar/18/filippo-inzaghi-ac-milan-serie-a|title=Inzaghi finds greatness in greed|first=Rob|last=Bagchi|date=17 March 2009|publisher=|accessdate=20 October 2018|via=The Guardian}}</ref> *'''[[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलकिपर (Goalkeeper)]]''': विपक्षीलाई गोल गर्नबाट रोक्ने अभिभारा पाएको टोलीको मुख्य सदस्य । आफ्नो पेनाल्टी क्षेत्रमा यिनिहरूले हातले भकुण्डो समाउन पाउँछन् ।<ref name=bbcvocab/> अनौपचारिक रूपमा किपर अथवा ''गोली (goalie)'' पनि भन्ने गरिन्छ । * '''गोल किक (Goal kick)''': गोल नगरी आक्रमण गर्ने टोलीको खेलाडीले भकुण्डोलाई गोल लाइन कटायो भने खेल पुन सुचारू गर्न रक्षात्मक टोलीले पेनाल्टी क्षेत्रबाट गर्ने प्रहार ।<ref name=bbcvocab/> * '''गोल लाइन (Goal line)''': कर्नर हान्ने ठाउँदेखि गोलपोष्ट हुँदै अर्को कर्नर हान्ने ठाउँसम्म कोरिएको सिधा रेखा ; कहिलेकाहीँ दुइ गोलपोष्ट अथवा क्रसबारको ठीक उँधोपट्टीको रेखालाई गोल लाइन भनिन्छ ।<ref>FIFA: Laws of the Game. pp. 6&ndash;10.</ref> * '''गोल-लाइन क्लियरेन्स (Goal-line clearance)''': कुनै खेलाडीले गोल लाइनको बलको विपथगमन गराउनु<ref>{{cite web|url=http://www.sportsdefinitions.com/soccer/Goal-line-clearance.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716174516/http://www.sportsdefinitions.com/soccer/Goal-line-clearance.html|title=What is Goal-line clearance in soccer? Definition and meaning|work=sportsdefinitions.com|archivedate=16 July 2016|accessdate=20 October 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160716174516/http://www.sportsdefinitions.com/soccer/Goal-line-clearance.html |date=16 July 2016 }}</ref> * '''गोल-लाइन टेक्नोलोजी (Goal-line technology)''': एउटा प्रणाली जसबाट भकुण्डोले गोल लाइन पार गरेको छ/छैन भनेर एक सेकेन्ड मै पत्ता लगाइन्छ । *'''गोल पोचर (Goal poacher)''': एक प्रकारको अग्रपंक्तिको खेलाडी वा स्ट्राइकर जसमा जस्तो अवस्थामा पनि गोल गर्ने क्षमता हुन्छ र पेनाल्टी क्षेत्रमा हुने उसको चालका कारण चिनिन्छ ।<ref>Wilson, Jonathan (4 June 2007). [https://www.theguardian.com/football/2007/jun/04/sport.comment "Croatia's big-game poacher strikes again"]. ''The Guardian''. Retrieved 20 October 2018.</ref> * '''गोल माउथ (Goalmouth)''': मैदानको त्यो भाग जुन गोलपोष्टको ठीक अगाडि हुन्छ । विपक्षीले आफ्नो गोल माउथमा बल पुर्याउनु भनेको खतराको घण्टी बज्नु हो ।<ref>[https://www.theguardian.com/football/2009/sep/16/mowbray-celtic-europa-league-officials "Tony Mowbray fears interference of Uefa's extra goalmouth officials"]. ''The Guardian''. 16 September 2009. Retrieved 20 October 2018.</ref> * '''गोल माउथ स्क्र्याम्बल (Goalmouth scramble)''': जब दुवै टोलीका खेलाडी अलि धेरै सङ्ख्यामा गोल माउथमा पुग्छन्, एकदमै छोटो अवधिमा अस्तव्यस्तपुर्ण खेल हुन्छ जहाँ आक्रमण गर्ने टोलीले गोलपोष्टतिर बल प्रहार गर्छ भने रक्षात्मक टोलीले विपक्षीका प्रहारलाई विफल पार्न खोज्छ । एकदमै छोटो अवधिमा त्यहाँ खेलको नतिजा उथलपुथल हुन सक्छ जसलाइ गोल माउथ स्क्र्याम्बल भनिन्छ ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_1/1566487.stm "Gillingham 1–2 Coventry"]. BBC Sport. 29 September 2001. Retrieved 20 October 2018.</ref> यसलाई स्क्रिमेज पनि भनिन्छ । ''scrimmage''<ref>Tongue, Steve (19 September 1999). [https://www.independent.co.uk/sport/football-phillips-hattrick-demolishes-derby-1120324.html "Phillips' hat-trick demolishes Derby"]. ''The Independent''. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''गोल अफ द सेन्च्युरी (Goal of the century)''': [[डिएगो म्याराडोना]]ले सन् १९८६ को फिफा विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा इङ्लैण्ड विरूद्ध गरेको दोस्रो गोल ।<ref name="maradona">[https://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=392/index.html "Maradona's brace buries England"]. [[FIFA]]. Retrieved 20 October 2018</ref> * '''गोल पोष्ट (Goalpost)''': मैदानको दुवै क्षेत्रमा गाडिएका ठाडा खम्बाहरू ।<ref>FIFA: Laws of the Game. p. 3.</ref> * '''गोलसाइड (Goalside)''': जब कुनै खेलाडी विपक्षी खेलाडीभन्दा गोल नजिक छ भने त्यसलाई गोलसाइड भनिन्छ । *'''गोल्डेन जेनेरेसन (Golden Generation)''': स्वर्ण पुस्ता । असमान्य प्रतिभाशाली खेलाडीहरूको पुस्ता जसबाट उच्च श्रेणीको सफलताको अपेक्षा गरिएको हुन्छ ।<ref>McNulty, Phil (23 November 2007). [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/7108049.stm "Time up for the 'golden generation'"]. BBC Sport. Retrieved 20 October 2018.</ref> त्यो पुस्ता जसले टोलीको इतिहाँसमै सबभन्दा धेरै सफलता हाँसिल गर्छ । *'''गोल्डेन गोल (Golden goal)''': खेलको विजेता निर्णय गर्ने तरिका जब कुनै दुइ टोली बिचको खेल ९० मिनेटसम्म बराबरीमा टुङ्गिएको हुन्छ । यस प्रणालीमा दुइ टोलीबिच १५/१५ मिनेटको अतिरिक्त खेल खेलाइन्छ र त्यो समयमा जसले पहिले गोल गर्छ, त्यही टिम विजेता बन्छ ।<ref>[https://www.theguardian.com/football/2003/apr/28/newsstory.sport10 "Golden goal rule downgraded to silver"]. ''The Guardian''. 28 April 2003. Retrieved 20 October 2018.</ref> * '''ग्र्यान्ड स्ल्याम (Grand Slam)''': कुनै क्लबले सम्पुर्ण आधिकारिक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताको उपाधि जितेमा त्यो उपलब्धिलाई ग्र्यान्ड स्ल्याम भनिन्छ ।<ref>Perucca, Bruno (16 January 1985) [http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,20/articleid,0999_01_1985_0013_0021_13830122/ Primo attacco al grande slam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627194612/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,20/articleid,0999_01_1985_0013_0021_13830122/ |date=2015-06-27 }} [[La Stampa]], p.20. Retrieved 20 October 2018.</ref> * '''ग्रीन कार्ड (Green card)''': इटालीको सिरि-बि (Serie B) मा रेफ्रीले त्यस्ता खेलाडीलाई अवास्तविक कार्ड प्रदान गर्छन जसको गतिविधिले सकारात्मक व्यवहार दर्शाउँछ ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34162999 Green cards: Italy's Serie B to reward positive player behaviour], BBC Sport, 5 September 2015. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''ग्राउन्डहोपिङ (Groundhopping)''': फुटबल प्रसंसकको धेरै भन्दा धेरै फुटबल रङ्गशाला र मैदान भ्रमण गर्ने सौख ।<ref>[https://www.independent.co.uk/sport/fans-eye-view-no-222--groundhopping-1237748.html "FAN'S EYE VIEW: No 222 Groundhopping"]. ''The Independent''. 6 September 1997. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''[[ग्रुप अफ डेथ|ग्रुप अफ डेथ (Group of death)]]''': ठूलो प्रतियोगिताको कुनै एउटा समूह जसमा अघिल्लो चरणमा प्रवेश पाउने टोलीको कोटा भन्दा धेरै शक्तिशाली टोलीहरू पर्छन् र तिनिहरूबिचको खेल प्राय रोमान्चक हुने अपेक्षा गरिन्छ ।<ref>Staniforth, Mark (4 December 2009). [https://www.independent.co.uk/sport/football/international/brazil-lead-group-of-death-1834506.html "Brazil lead 'group of death'"]. ''The Independent''. Retrieved 20 October 2018.</ref> ==घ== * '''घोष्ट गेम (Ghost game)''': जालसाजीपूर्ण सट्टेबाजी जसको सुरूवात २०१० को सुरूवात तिर भएको हो जहाँ बुकीहरूले त्यस्तो खेलमा सट्टा लगाउँछन् जुन कहिले हुनेवाला छैन ।<ref>Kelso, Paul (19 October 2011) [https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/8835176/Fifa-haunted-by-new-gambling-phenomenon-ghost-games.html Fifa haunted by new gambling phenomenon: 'ghost games'] ''[[The Daily Telegraph]]''. Retrieved October 20, 2018</ref><ref>Forrest, Brett (15 August 2012) [http://espn.go.com/espn/print?id=7927946 All the world is staged], ''[[ESPN The Magazine]]''. Retrieved 20 October 2018.</ref> *'''[[घोष्ट गोल (Ghost goal)]]''': भकुण्डोले क्रसबारको उँधोपट्टीको रेखा पार गर्दा पनि नदिइएको गोल, वा भकुण्डोले उक्त रेखा पार नगरी दिइएको गोल ।<ref>Gilmour, Rod (22 September 2008). [https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/watford/3046314/Watford-v-Reading-The-own-goal-controversy-Football.html "Watford v Reading: The own goal controversy"]. ''The Daily Telegraph''. Retrieved 20 October 2018.</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1296539/FIFA-aim-prevent-Frank-Lampard-ghost-goal-repeat-adding-goalline-officials-Champions-League.html "FIFA aim to prevent Frank Lampard 'ghost goal' repeat by adding goalline officials for Champions League"]. ''Daily Mail''. 21 July 2010. Retrieved 20 October 2018.</ref> ==ङ== ==च== * '''च्यालेन्ज (Challenge)''' : ट्याकल । विपक्षीको खुट्टामा रहेको बल जित्ने तरिका । बल खोस्न खुट्टाको प्रयोग प्राय गरिन्छ । ग्राउण्डमा चिप्लिएर वा भनौँ स्लाइड ट्याकल गरेर पनि विपक्षीको खुट्टाको बललाई खोस्न सकिन्छ ।खतरनाख ट्याकलले गर्दा खेलाडीले पहेँलो वा रातो कार्ड नै पनि खान सक्छ । त्यसैले बल जित्ने काम विपक्षीलाई नछोइ गर्नुपर्छ । * '''च्यानल (Channel)''': रक्षापंक्तिमा चार जना खेलाडी हुँदा फुल ब्याक (fullback) र केन्द्रीय रक्षापंक्तिका खेलाडीको बिचमा रहेको खाली स्थान । * '''[[यूइएफए च्याम्पियन्स लिग|च्याम्पियन्स लिग (Champions League)''': बार्षिक रूपमा प्रत्येक महादेशमा फाल्टा फाल्टै हुने क्लब फुटबल प्रतियोगिता जहाँ त्यही महादेशका राष्ट्रहरूमा हुने माथिल्लो श्रेणीको घरेलु लिगका विजेता, उपविजेता आदि भिड्ने गर्छन् । यो वाक्यांशले एसिया(एएफसी), अफ्रिका (क्याफ), कन्काक्याफ वा ओसिनिया (ओएफसी) मा हुने प्रतियोगितालाई पनि जनाउँछ तर युरोप (युइएफए) को प्रतियोगितालाई नै बढी महत्त्व दिइन्छ । कन्मिबल (CONMEBOL)को च्याम्पियन्स लिगलाई कोपा लिबर्टाडोर्स (Copa Libertadores) भन्ने गरिन्छ । * '''चान्स (Chance)''': मौका । त्यस्तो अवस्था जहाँ आक्रामक खेलाडीले मौका छोपेर गोल गर्ने हिसाबले बल प्रहार गर्छ । * '''चिप (Chip)''' : गोलरक्षकलाई भेदेर गोल गर्ने हिसाबले प्रहार गरिएको अग्लो सट । ==छ== ==ज== * '''जाइन्ट-किलिङ (Giant-killing)''': अत्याधिक प्रयोगले गर्दा मौलिक प्रभाव गुमाएको शब्द अथवा थेगो जुन तल्लो डिभिजनको टोलीले माथिल्लो डिभिजनको टोलीलाई पराजित गर्दा प्रयोग गरिन्छ ।<ref>Smith, Martin (5 January 2008). [https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2288067/FA-Cup-third-round-Top-10-giant-killing-goals.html "FA Cup third-round: Top 10 giant-killing goals"]. ''The Daily Telegraph''. Retrieved 20 October 2018.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/9402205.stm "Man Utd fear Crawley giant-killing in FA Cup"]. BBC Sport. 18 February 2011. Retrieved 20 October 2018.</ref> * '''ज्यु गोल (Jew goal)''' : आक्रमणमा दुइ खेलाडी र बचाउमा एक जना गोलरक्षक मात्र भएको अवस्थामा जब एउटा खेलाडीले अर्कोलाई पास खेल्छ र ओपन गोलको अवसर सिर्जना गर्छ भने यस्तो अवस्थामा भएको गोललाई ज्यु गोल भनिन्छ । यो शब्द यहुदीहरूको आत्मसम्मानमा ठेस पुर्याउने खालको छ । * '''जोर्नीमेन (Journeyman)''' : त्यस्तो खेलाडी जसले आफ्नो खेल जीवन धेरै क्लबहरूबाट खेलेर पुरा गरेको छ । [[एक क्लब खेलाडीहरूको सुची|वान क्लब मेन]] को विपरितार्थी शब्द । * '''जम्पर्स फर गोलपोष्ट्स (Jumpers for goalposts)''' : सडक फुटबलको रूपान्तरित अनौपचारिक नाम जहाँ खेलाडीहरूले कपडा, ढुङगा, इँटा आदि राखेर गोलपोष्टको रूप दिन्छन् । यो शब्द बेलायतमा 'विगतको आनन्दकर समयको कारक तत्व'को वर्णन गर्न प्रयोग हुन्छ । ==झ== ==ञ== ==ट== * '''ट्याकल (Tackle)''': विपक्षीको खुट्टामा रहेको बल जित्ने तरिका । बल खोस्न खुट्टाको प्रयोग प्राय गरिन्छ । ग्राउण्डमा चिप्लिएर वा भनौँ स्लाइड ट्याकल गरेर पनि विपक्षीको खुट्टाको बललाई खोस्न सकिन्छ ।खतरनाख ट्याकलले गर्दा खेलाडीले पहेँलो वा रातो कार्ड नै पनि खान सक्छ । त्यसैले बल जित्ने काम विपक्षीलाई नछोइ गर्नुपर्छ । * '''टेक अ टच (Take a touch)''' : पास खेल्नु वा प्रहार गर्नुपुर्व शरिरको वैध अङ्गले भकुण्डो को चाललाइ नियन्त्रण गर्नु । ==ठ== ==ड== * '''डी (D)''' : अर्ध-वृत्तकार चाप जुन पेनाल्टी क्षेत्रको किनारामा हुन्छ । * '''डेड बल (Dead ball)''' : फ्रि-किक वा त्यस्तै अरू कुनै स्थिर अवस्थाबाट बललाई प्रहार गरी खेल पुन: सुचारू गर्नु । * '''डीप (Deep)''': मध्यपंक्ति र रक्षापंक्तिका खेलाडीको स्थान र स्थिति वर्णन गर्न प्रयोग गरिने शब्द । जब उनीहरू आफ्नो वास‌तविक स्थानभन्दा अलि पछि वा धेरै पछि सरेर खेल्दैछन् भने त्यही अवस्थितिलाई डीप भनिन्छ । * '''डिफेन्डर (Defender)''': रक्षापंक्तिका खेलाडी । फुटबलका चार प्रमुख स्थानबाट खेल्ने खेलाडी मध्ये एक । यिनिहरूलाई गोलरक्षक भन्दा ठीक अगाडि राखिएको हुन्छ । * '''डर्बी (Derby) : दुइ स्थानिय चिर प्रतिद्वन्दी बिच हुने खेल । ==ढ== ==ण== ==त== * '''तार्गेट मेन (Target man)''' : एक प्रकारको स्ट्राइकर जो अग्लो हुन्छ, जसमा हेड गरेर गोल गर्ने क्षमता हुन्छ र हावामा रहेको बललाई सजिलै नियन्त्रण गरेर आफू अनुकुल बनाउन सक्छ । ==थ== * '''थर्ड मेन रनिङ् (Third man running)''' : जब टिमले खेलमा आक्रामक शैली अपनाउँछ, पास खेल्ने र पास लिने दुइ खेलाडी सँगै अर्को तेस्रो खेलाडीले त्यो आक्रमणमा हातेमालो गर्दै पास लिने वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा कुद्दै उनीहरू सँगसँगै अगाडि आउँछ । त्यही तेस्रो खेलाडी नै थर्ड मेन हो । ==द== ==ध== ==न== * '''नियर पोष्ट/ब्याक पोष्ट (Near post/Back post)''' : गोल पोष्ट सँग सम्बन्धित गोलरक्षकको स्थान बारे बयान गर्ने अनुमानित वा कल्पित धारणा । जब आक्रमक टोलीको खेलाडीले गोलरक्षक र गोलपोष्टको बिचबाट बल पठाएर गोल गर्छ, त्यतिबेला गोलरक्षक नियर पोष्टमा चुकेको भन्ने गरिन्छ । ==प== * '''प्यानेन्का (Panenka)''' : पेनाल्टी प्रहार गर्नुअघि खेलाडीले गोलरक्षकलाई झुक्याउन देखाउने शारीरिक चाल । ==फ== * '''फल्स नाइन (False nine)''' : अग्रपंक्तिको पनि मध्यभागबाट खेल्ने खेलाडी जो निरन्तर मध्यपंक्ति तिर गएर विपक्षीले गर्ने मार्किङ् लाई छिन्नभिन्न पार्छ । ==ब== <nowiki>*</nowiki> '''ब्याक-पास नियम (Back-pass rule)''' : खेललाई द्रुत गति दिनका लागि सन् १९९२ मा प्रारम्भ गरिएको नियम जसअनुसार आफ्नै टोलीका खेलाडीले जानीजानी गोलरक्षकलाई पास खेलेमा गोलरक्षकले हातले भकुण्डो समाउन पाउँदैनन् । * '''ब्याक हिल (Backheel)''': एउटै टिमका खेलाडीले पास खेल्दा यदि कुनै एउटा खेलाडीले बुटको पछाडीको भागले अर्को खेलाडीतिर बल ठेल्यो भने त्यसैलाई ब्याक हिल भनिन्छ । * '''बल (Ball)''': भकुण्डो । गोलाकार वस्तु जसलाई फुटबलरले खुट्टाले प्रहार गरेर खेल्ने गर्छन् । आधिकारिक फुटबल प्रतियोगितातिर खेलिने बलहरूको आकार, वजन, त्यसमा प्रयोग हुने [[काँचो पदार्थ|कच्चा पदार्थ]] वा सामाग्री स्तरिय हुन्छ । <nowiki>*</nowiki> '''बल ब्वाइ (Ball boy)''': केटा अथवा केटी/बालबालिका जसको काम खेलका दौरान बाहिर गएको बललाई राख्नु र आवश्यक परेको बेला ग्राउन्ड तिर पठाउनु हो । * '''बलोन डी'ओर (Ballon d'Or) : * "'बरास ब्रेभस (Barras bravas)"' : युरोपियन फुटबलमा अल्ट्राज जस्तै लेटिन अमेरिकामा बरास ब्रेभस शब्द संगठानिक प्रशंसक/हुलिगेन समूह लाई बखान्न प्रयोग हुन्छ । * '''बिच फुटबल (Beach football)''' : समुद्री तट वा बालुवामा खेलिने फुटबल । यसलाई बिच सकर अथवा बिसल (beasal) पनि भन्ने गरिन्छ । * '''बिहाइन्ड क्लोज्ड डुअर्स (Behind closed doors)''' : त्यस्तो खेल जहाँ दर्शकहरू अनुपस्थित हुन्छन् । खेलाडीहरूको कमजोर प्रदर्शनका कारण क्लबका समर्थकहरूले उनीहरूमाथी अनुपयुक्त व्यवहार देखाएकाले उनीहरूलाई दण्डस्वरूप खेल हेर्ने अनुमति नदिएको कारणले पनि यस्तो हुन सक्छ । यस्ता खेलहरू कहिलेकाहीँ खेलाडीहरूको मनोबल चाँडो बढाउन पनि खेलाइन्छ । * '''बेन्च (Bench)''': ग्राउण्डको किनारा नजिकैको क्षेत्र जहाँ स्थानापन्न खेलाडी र प्रशिक्षकहरू बस्ने गर्छन् । उक्त क्षेत्रमा पङ्क्ति र लहर मिलाएर सिटहरू राखिएका हुन्छन् । यो क्षेत्रलाई डगआउट (dugout) पनि भन्ने गरिन्छ । * '''बेन्ड (Bend)''' : एक किसिमको कौशल जहाँ खेलाडीले भकुण्डो प्रहार गरेपछी हावामा अलिकति वा पुरै बलको दिशा परिवर्तन हुन्छ । यस्तो प्रहारलाई बनाना किक (Banana kick) पनि भन्ने गरिन्छ ।यसरी बलको दिशा परिवर्तन गर्न सक्ने खेलाडीहरू प्राय फ्रि-किक र कर्नर किक हान्ने गर्छन् । * '''बाइसाइकल किक (Bicycle kick)''': कुनै दिशाबाट आफूतिर आएको बललाई भुइँमा झर्न नदिइ खेलाडीले शरीरलाई हावातिर हुत्याउँछ र एक खुट्टाले टाउको माथीबाट जाने गरी बल प्रहार गर्छ भने त्यो प्रहारलाई बाइसाइकल किक भनिन्छ । यसलाई ओभरहेड किक पनि भन्ने गरिन्छ । * '''बट्लर (Bottler)''': सिजनको सुरूवातमा राम्रो प्रदर्शन गर्ने तर आफ्नै गल्तीका कारण सिजनको अन्त्यतिर आइपुग्दा खेलमा खासै प्रभाव जमाउन नसक्ने खेलाडी । * '''बुकिङ (Booking)''' : खेलको भावना विरूद्ध जाने खेलाडीलाई पहेँलो कार्ड देखाएर चेतावनी दिनु । * '''बुट ब्वाइ (Boot boy)''': युवा खेलाडी । फुटबल ट्रेनिङ्का अलावा बुट ब्वाइले सिनियर खेलाडीको जुत्ता सफा गर्ने अपेक्षा गरिन्छ । * '''बोस्मेन रूलिङ् (Bosman ruling)''' : युरोपियन कोर्ट अफ जस्टिस (युरोपियन न्यायपालिका) ले अघि सारेको नियम जसअनुसार युरोपियन युनियनका सदस्य राष्ट्रबाट पेशेवर फुटबल खेल्ने खेलाडीहरूले तत्कालिन क्लबसँगको आफ्नो करार अवधि सकिएपछी स्वतन्त्र रूपमा अर्को क्लबमा जान पाउँछन् । सन् १९९५ मा यसले युरोपियन युनियनका खेलाडीले त्यहाँभन्दा बाहिरका लिगमा स्थानान्तरण भएर खेल्न नपाउने नियम खारेज गर्यो । * '''बक्स (Box)''': पेनाल्टी क्षेत्र * '''बक्स-टु-बक्स (Box-to-box)''' : त्यस्ता खेलाडीका लागि प्रयोग हुने शब्द जो खेलमा आक्रमक भुमिका र रक्षात्मक भूमिका दुवैमा आफ्नो सत-प्रतिशत दिन्छन् । * ''''ब्रेस (Brace)'''': कुनै खेलाडीले एउटै खेलमा दुइ गोल गरेमा * '''ब्रेक (Break)''': आक्रामक व्युहरचना जहाँ डिफेन्डिङ् टोलीका अधिकांश खेलाडीले बल हात पार्नेबित्तिकै हतार हतार अर्को गोलपोष्टतिर लगेर आक्रमण गर्छन् । * '''बङ्ग (Bung)''' : गोप्य र अनाधिकृत भुक्तानी, जसलाई वित्तिय पारितोषिकको रूपमा खेलाडी ट्रान्सफर गर्न प्रयोग गरिन्छ । * '''बाइलाइन (Byline)''' : गोलपोष्टदेखि कर्नर सम्मको चौडा क्षेत्रको रेखा । यसलाई इन्ड लाइन पनि भनिन्छ । ==भ== * '''भ्यानिसिङ् स्प्रे (Vanishing spray) : क्यान भाँडोमा भरेर राखिएको क्षणभरमा विलय हुने स्प्रे । क्यानभित्र ८०% पानी, १७% ब्युटेन ग्यास, वनस्पति तेल सहित २% अन्य पदार्थ र १% त्यस्तो पदार्थ हुन्छ जसले तरलको पृष्ठ तनाव घटाउँछ । अधिक दबाबका कारण तरल बनेको ब्युटेनको मिश्रण क्यानबाट निस्कनेबित्तिकै फैलन्छ र वास्पिकरण हुन्छ अनि फिँजको रूप लिन्छ । तरलको पृष्ठ तनाव घटाउने पदार्थ (surfactant) ले फिँजलाई सन्तुलित पार्छ जसका कारण कोल्लोइड [[:en:Colloids|(Colloid)]] बन्छ । अन्तत : फिँज ध्वस्त हुन्छ र बिलाउँछ भने पानी मैदानमै रहन्छ । भ्यानिसिङ् स्प्रे छर्किएको छोटो समयमा नै विलय हुने एरोसल पेन्ट(aerosol paint) हो जसलाई रेफ्रीले फ्रि-किक हान्ने ठाउँबाट १० गज टाढा छर्किएर एउटा रेखा कोरिदिन्छन् । विपक्षी खेलाडीले फ्रिकिक प्रहार गर्नुअघि त्यो रेखा कट्नुहुन्न । ==म== * '''म्याजिक स्पोन्ज (Magic sponge)''': कपास जस्तो नरम वस्तु जसमा पानी भरिएको हुन्छ जुन घाइते भएका खेलाडीहरूको शरीरमा प्रयोग गरिन्छ जसले खेलाडी बौरिन्छ । ==य== * '''यल्लो कार्ड (Yellow card)''': कुनै पनि खेलाडीले खेलको भावना विपरित व्यवहार देखाएमा (फाउल खेलेमा, गालीगलौज गरेमा, रेफ्री वा अरू कसैलाइ अपशब्द प्रयोग गरेमा, खेल चलिरहेको बेला जानीजानी हातले बल छोएमा आदि) चेतावनी स्वरूप देखाइने पहेँलो रङ्को बाक्लो कागजको आयताकार टुक्रा । कुनै खेलाडीले एकै खेलमा दुइवटा पहेँलो कार्ड पाए उसले मैदान छोडेर बाहिर जानुपर्छ । लगातार दुइ खेलमा एक/एक वटा पहेँलो कार्ड पाए ऊ तेस्रो खेल खेल्न प्रतिबन्धित हुन्छ । रेफ्रीले पहेँलो कार्ड देखाएमा त्यसलाई बुकिङ् पनि भन्ने गरिन्छ । ==र== * '''रबोना (Rabona)''': भकुण्डो प्रहार गर्ने तरिका जहाँ भकुण्डो प्रहार गर्ने खुट्टालाई उभिन मद्दत गर्ने खुट्टामा लपेटिन्छ र भकुण्डो प्रहार गरिन्छ । * '''रोय अफ द रोभर्स स्टफ (Roy of the Rovers stuff) : खेलका दौरान घट्ने घटना, जहाँ कुनै एउटा बलियो टोली विरूद्धको खेल जित्न अर्को टोलीलाई अत्याधिक सङ्घर्ष गर्नुपर्छ । ==ल== [[File:Clemens Schüttengruber, Fußballschiedsrichter (03).jpg|right|thumb|upright|alt=कालो पोशाकमा रहेका व्यक्ति; लाइन्स म्यान, जसले हातमा एउटा झण्डा बोकेका छन् ।]] * '''लस्ट द ड्रेसिङ् रूम (Lost the dressing room)]]''': टोलीका प्रशिक्षकले सोच्नु कि टोलीले आफ्नो नियन्त्रण गुमायो । त्यो अवस्थामा खेलाडीहरू बिच तालमेल मिलिरहेको हुँदैन ।<ref name="dressingroom">[http://www.metro.co.uk/sport/football/818047-top-five-managers-sacked-after-losing-dressing-room "Will Albert Riera cost Benitez his job? Top five managers sacked after losing the dressing room"]. ''Metro''. 18 March 2010. Retrieved 21 October 2018.</ref> ==व== ==श== ==ष== ==स== ==ह== ==क्ष== ==त्र== ==ज्ञ== ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:फुटबल]] 3ns3gmseny7n6vbcw8oxcxu42iln42d 0 100003 1362426 1315607 2026-06-20T01:42:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362426 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | office = [[साउदी अरब|साउदी अरबको युवराज]] | monarch = [[सलमान बिन अब्दुलाजिज अल साउद|राजा सलमान]] | term_start = २१ जुन २०१७ | predecessor = [[मुहमद बिन नयेफ]] | office1 = [[साउदी अरब|साउदी अरबको रक्षामन्त्री]] | monarch1 = [[सलमान बिन अब्दुलाजिज अल साउद|राजा सलमान]] | term_start1 = २३ जनवरी २०१५ | term_end1 = | predecessor1 = अब्दुल्ला इब्न अलाजिज सऊद | successor1 = | image = [[File:Crown Prince Mohammad bin Salman Al Saud - 2017.jpg|190px]] | birth_name = मोहम्मद बिन सलमान बिन अब्दुला जिज अल साउद | birth_date = {{birth date and age|1985|08|31|df=y}} | birth_place = [[रियाद]], साउदी अरब | spouse = सारा बिन्त मशूर<ref name="Al Jazeera 2016">{{cite web | title=Profile: Crown Prince Mohammed bin Salman | website=Al Jazeera | date=21 June 2017 | url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/profile-saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-170621130040539.html | access-date=2 January 2018 | deadurl=no | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622125509/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/profile-saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-170621130040539.html | archivedate=22 June 2017 | df=dmy-all }}</ref> | children = ४ | parents = {{ubl | सलमान बिन अब्दुलाजिज अल साउद}} }} '''मोहम्मद बिन सलमान बिन अब्दुला जिज अल साउद '''({{lang-ar|محمد بن سلمان بن عبدالعزيز آل سعود}}) जन्म ३१ अगस्ट १९८५ <ref name="Royal Embassy of Saudi Arabia 2003">{{Cite web|url=https://www.saudiembassy.net/ministries|title=Ministries|date=30 April 2003|website=Royal Embassy of Saudi Arabia - Washington, DC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201034447/https://www.saudiembassy.net/ministries|archivedate=1 December 2017|dead-url=no|accessdate=2 January 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513041511/https://saudiembassy.net/ministries |date=13 May 2020 }}</ref><ref name="BBC News 2017">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-40354415|title=Who is Saudi Crown Prince Mohammed?|date=6 November 2017|website=BBC News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014071702/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-40354415|archivedate=14 October 2017|dead-url=no|accessdate=2 January 2018}}</ref>), साउदी अरबका युवराज हुन् र प्रथम उप-प्रधानमन्त्री <ref name="Mohammed bin Salman named new Saudi Crown Prince">{{Cite web|url=http://tass.com/world/952543|title=Mohammed bin Salman named new Saudi Crown Prince|date=21 June 2017|website=[[TASS]]|location=Beirut|archiveurl=https://archive.is/20170622194650/http://tass.com/world/952543|archivedate=22 June 2017|dead-url=no|accessdate=22 June 2017}}</ref> आर्थिक तथा विकास मामिला परिषदको अध्यक्ष र रक्षा मन्न्री -( समयको सबैभन्दा युवा रक्षामन्त्री) को रूपमा सेवा गरिरहेका छन् <ref>{{cite news|title=Mohammed bin Nayef kingpin in new Saudi Arabia: country experts|url=http://www.middleeasteye.net/news/mohammed-bin-nayef-kingpin-new-saudi-arabia-country-experts-1500997678|accessdate=1 February 2015|work=Middle East Eye|date=1 February 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203221027/http://www.middleeasteye.net/news/mohammed-bin-nayef-kingpin-new-saudi-arabia-country-experts-1500997678|archivedate=3 February 2015}}</ref> उनलाई आफ्नो बुबा,  [[सलमान बिन अब्दुलाजिज अल साउद]], को सिंहासनको शक्तिको रूपमा वर्णन गरिएको छ, जो [[अल्जाइमर]]बाट ग्रसित छन्। <ref>[http://www.economist.com/saudi_interview?fsrc=scn%2Ftw_ec%2Ftranscript_interview_with_muhammad_bin_salman Transcript: Interview with Muhammad bin Salman] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109180902/http://www.economist.com/saudi_interview?fsrc=scn%2Ftw_ec%2Ftranscript_interview_with_muhammad_bin_salman|date=9 January 2016}} ''The Economist'', 6 January 2016.</ref> उनी आफ्ना पिताले मुहमद बिन नयेफलाई सम्पूर्ण पदबाट हटाउने निर्णय गरेर मोहम्मद बिन सलमानलाई आफ्नो उताराधिकारी बनाएपछी , युवराज नियुक्त भएका थिए।<ref name="MirrorOct2017">{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/saudi-arabia-return-moderate-open-11400298|title=Saudi Arabia will return to moderate, open Islam and 'will destroy extremist ideas', says crown prince|last=Anthony Bond, Rachael Burford|date=24 October 2017|website=[[Daily Mirror]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024145900/http://www.mirror.co.uk/news/world-news/saudi-arabia-return-moderate-open-11400298|archivedate=24 October 2017|dead-url=no|accessdate=24 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/06/21/middleeast/saudi-arabia-crown-prince/index.html|title=Saudi Arabia's king replaces nephew with son as heir to throne|first=Nicole Chavez, Tamara Qiblawi and James Griffiths|last=CNN|publisher=CNN|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622120520/http://www.cnn.com/2017/06/21/middleeast/saudi-arabia-crown-prince/index.html|archivedate=22 June 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Raghavan|first1=Sudarsan|last2=Fahim|first2=Kareem|title=Saudi king names son as new crown prince, upending the royal succession line|url=https://www.washingtonpost.com/world/saudi-king-names-son-as-new-crown-prince-upending-the-kingdoms-succession-line/2017/06/21/e66db88d-fecc-40fe-a902-7f9afa487de9_story.html?hpid=hp_hp-top-table-main_saudis230am%3Ahomepage%2Fstory|accessdate=21 June 2017|work=The Washington Post|date=21 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenational.ae/world/middle-east/saudi-royal-decrees-announcing-prince-mohammed-bin-salman-as-the-new-crown-prince|title=Saudi royal decrees announcing Prince Mohammed BinSalman as the new crown prince|website=The National|publisher=Abu Dhabi Media|location=Abu Dhabi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170621174949/http://www.thenational.ae/world/middle-east/saudi-royal-decrees-announcing-prince-mohammed-bin-salman-as-the-new-crown-prince|archivedate=21 June 2017|dead-url=no|accessdate=21 June 2017}}</ref> साउदी अरबले आफ्नो छिमेकी  [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] आफू भन्दा कनिष्ठ ठान्ने गरेपनि साउदी युवराज आबु धाबी को इमिरेट्स को युवराज तथा वास्तविक नेता मोहम्मद बिन जायद अल नाहयानबाट प्रभावित छन्। <ref name="Politico">{{cite news|work=[[Politico]]|title=Meet the Two Princes Reshaping the Middle East|date=13 June 2017|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/06/13/saudi-arabia-middle-east-donald-trump-215254}}</ref><ref name="Newyorker">{{cite news|work=[[The New Yorker]]|title=A Saudi Prince's Quest to Remake the Middle East|date=9 April 2018|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/04/09/a-saudi-princes-quest-to-remake-the-middle-east}}</ref> उनले धार्मिक प्रहरीहरूको नियमन कडाई, र महिला सवारी चालकमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने जस्ता धेरै सफल सुधारहरूको नेतृत्व गरे। उनको कार्यकालमा भएका अन्य सास्कृतिक विकासमा महिला कलाकारद्वारा गरिएको पहिलो साउदी सार्वजनिक सांगीतिक कार्यक्रम, साउदी खेलकुद रङ्गशालामा महिलालाई भर्ना, र  कर्मचारी कार्यक्षेत्रमा महिलाको सङ्ख्या वृद्धि रहेका छन्। <ref>{{cite news|title=Mohammed bin Salman's reforms in Saudi Arabia could benefit us all|url=https://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|work=The Independent|date=2 March 2018|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308191643/http://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|archivedate=8 March 2018}}</ref> उनको प्रस्तावित साउदी २०३० भिजनमा आर्थिक, सामाजिक र धार्मिक परिवर्तन उल्लेख गरिएको छ राज्यको स्वामित्वमा रहेको [[साउदी अरामको|आरामको कम्पनी]]लाई सार्वजनिक कम्पनी बनाउने योजना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/07/this-is-a-revolution-saudis-absorb-crown-princes-rush-to-reform|title='This is a revolution': Saudis absorb crown prince's rush to reform|last=Chulov|first=Martin|date=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171127004843/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/07/this-is-a-revolution-saudis-absorb-crown-princes-rush-to-reform|archivedate=27 November 2017|dead-url=no|accessdate=25 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/saudi-arabias-mohammed-bin-salman-reformer-and-hardliner/a-40714307|title=Saudi Arabia's Mohammed bin Salman: Reformer and hardliner - Middle East - DW - 05.11.2017|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171105131623/http://www.dw.com/en/saudi-arabias-mohammed-bin-salman-reformer-and-hardliner/a-40714307|archivedate=5 November 2017|dead-url=no|accessdate=25 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/people/mbs-saudi-arabias-reformist-crown-prince-with-firm-vision-1771487|title=MBS, Saudi Arabia's Reformist Crown Prince With Firm Vision|website=ndtv.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171125111255/https://www.ndtv.com/people/mbs-saudi-arabias-reformist-crown-prince-with-firm-vision-1771487|archivedate=25 November 2017|dead-url=no|accessdate=25 November 2017}}</ref> साउदी आन्तरिक मामिलाको उदारीकरण साउदी युवराजको कदमको अन्तरास्ट्रिय रूपमा प्रशंसा भए पनि भाष्यकार र मानव अधिकारवादी समुहहरूले उनको 'मानवअधिकारकर्मी नजरबन्द र यातना', 'यमनमा गरिएको हस्तक्षेप' र 'साउदीको कतारसँगको कुटनीतिक सङ्कट' <ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2017/10/26/middleeast/saudi-crown-prince-qatar/index.html|title=Saudi Crown Prince calls Qatar embargo a 'small issue'|last=CNN|first=Hamdi Alkhshali and Tamara Qiblawi,|publisher=CNN|access-date=19 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171106061142/http://www.cnn.com/2017/10/26/middleeast/saudi-crown-prince-qatar/index.html|archivedate=6 November 2017}}</ref> र 'लेबनान सँग कुटनीतिक संकटको' सुरुवात र साथ साथै नोबेम्बर २०१७ मा साउदी राजपरिवार सदस्यको पक्राउको लागि सलमानको नेतृत्वको आलोचना गर्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/mohammed-bin-salman-saudi-arabias-prince-of-chaos_us_594acf7ee4b092ed90588b3c|title=Mohammed Bin Salman, Saudi Arabia's Prince Of Chaos|last=Hearst|first=David|date=21 June 2017|website=HuffPost|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171118191307/https://www.huffingtonpost.com/entry/mohammed-bin-salman-saudi-arabias-prince-of-chaos_us_594acf7ee4b092ed90588b3c|archivedate=18 November 2017|dead-url=no|accessdate=19 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@MiddleEastEye/mohammed-bin-salman-saudi-arabias-prince-of-chaos-f542574d9165|title=Mohammed bin Salman, Saudi Arabia’s prince of chaos|last=Eye|first=Middle East|date=22 June 2017|website=Medium|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201031045/https://medium.com/@MiddleEastEye/mohammed-bin-salman-saudi-arabias-prince-of-chaos-f542574d9165|archivedate=1 December 2017|dead-url=no|accessdate=19 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/10/16/world/rise-of-saudi-prince-shatters-decades-of-royal-tradition.html|title=Rise of Saudi Prince Shatters Decades of Royal Tradition|last=Mazzetti|first=Mark|date=15 October 2016|work=The New York Times|access-date=19 November 2017|last2=Hubbard|first2=Ben|issn=0362-4331|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016213234/http://www.nytimes.com/2016/10/16/world/rise-of-saudi-prince-shatters-decades-of-royal-tradition.html|archivedate=16 October 2016}}</ref> गरिएको सुधारहरु, मानव अधिकारवादीहरूको पक्राउ तथा उत्पीडनक बाबजुद मोहमद बिन सलमानको कार्यकालमा मानव अधिकारवादीको उपस्थिति बढिरहेको छ। "[[एमनेस्टी इन्टरनेसनल]]" र "ह्युमन राइट वाच"ले मानव अधिकार हननको आरोपमा साउदी सरकारको आलोचना गरिरहेका छन्।<ref name="Human Rights Watch">{{Cite news|url=https://www.hrw.org/news/2017/02/06/saudi-arabia-intensified-repression-writers-activists|title=Saudi Arabia: Intensified Repression of Writers, Activists|date=6 February 2017|publisher=Human Rights Watch|access-date=19 November 2017|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018103847/https://www.hrw.org/news/2017/02/06/saudi-arabia-intensified-repression-writers-activists|archivedate=18 October 2017}}</ref><ref name="hrw.org">{{Cite news|url=https://www.hrw.org/news/2017/01/11/saudi-arabia-2-rights-advocates-arrested|title=Saudi Arabia: 2 Rights Advocates Arrested|date=11 January 2017|publisher=Human Rights Watch|access-date=19 November 2017|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515004628/https://www.hrw.org/news/2017/01/11/saudi-arabia-2-rights-advocates-arrested|archivedate=15 May 2017}}</ref><ref name="gc4hr.org">{{Cite web|url=http://www.gc4hr.org/news/view/1168|title=Update: Saudi Arabia: Systematic targeting of members of ACPRA continues|publisher=gc4hr.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201034353/http://www.gc4hr.org/news/view/1168|archivedate=1 December 2017|access-date=19 November 2017|deadurl=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201034353/http://www.gc4hr.org/news/view/1168 |date=1 December 2017 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == मोहमद बिन सलमानको जन्म ३१ अगस्ट १९८५ मा भएको थियो। उनी राजा [[सलमान बिन अब्दुलाजिज अल साउद]] र उनकी तेश्रो पत्नीको पुत्र थिए। <ref name="ddk">{{cite news|author=David D. Kirkpatrick|title=Surprising Saudi Rises as a Prince Among Princes|url=https://www.nytimes.com/2015/06/07/world/middleeast/surprising-saudi-rises-as-a-prince-among-princes.html|accessdate=29 October 2015|work=The New York Times|date=6 June 2015|location=Riyadh}}</ref><ref name="mall">{{cite news|author1=Mustafa Al Labbad|title=The new Saudi power triangle|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/01/new-saudi-arabian-power-triangle.html|accessdate=24 April 2017|work=Al Monitor|date=27 January 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425120452/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/01/new-saudi-arabian-power-triangle.html|archivedate=25 April 2017}}</ref> राजकुमार मोहमद बिन सलमान आफ्नो आमाको सन्तान मध्ये जेठो थिए। उनका सहोदरहरु तुर्की बिन सलमान र खालिद बिन सलमान थिए।<ref name="famsal">{{Cite web|url=http://www.datarabia.com/royals/famtree.do?id=176822|title=Family Tree of Salman bin Abdulaziz bin Abdul Rahman Al Saud|website=Datarabia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130629115259/http://www.datarabia.com/royals/famtree.do?id=176822|archivedate=29 June 2013|dead-url=no|accessdate=2 March 2013}}</ref> राजकुमार मोहमद बिन सलमानले किङ साउद युनिभर्सिटीबाट कानुनमा [[स्नातक तह|स्नातक]] गरेका छन्।<ref name="embwas">{{Cite web|url=http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx|title=Council of Ministers: Membership|website=Embassy of Saudi Arabia, Washington DC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx|archivedate=16 June 2011|dead-url=yes|accessdate=25 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |date=16 June 2011 }}</ref> == वृति == कलेजबाट स्नातक भएपछि, मोहम्मद बिन सलमानले आफ्नो आफ्नो पितालाई व्यक्तिगत सहयोग गर्नु अघि निजी क्षेत्रमा धेरै वर्ष बिताए। उनले साउदी मंत्रिमण्डलका लागि   विशेषज्ञहरू आयोगको लागि परामर्शदाताको रूपमा काम गरे।<ref>[https://web.archive.org/web/20151223142215/http://abutalhazahack.com/current-issues/middle-east/10-middle-east/106-profile-of-prince-mohammed-bin-salman-defense-minister-of-saudi-arabia Profile of Prince Mohammed bin Salman – Defense Minister of Saudi Arabia]. Retrieved 30 March 2015</ref> === न्यायालयको प्रमुख === जुन २०१२ मा युवराज नयेफ बिन अल साउदको मृत्यु भयो र राजकुमार बिन सलमान मर्यादाक्रममा दुई ओहोदा माथि पुगे जब उनका पिता नया युवराज तथा प्रथम उप प्रधानमन्त्री बने। उनले चाडैनै न्यायालयमा आफ्नो छवी प्रस्तुत गरे। २ मार्च २०१३ मा उनलाई मन्त्रीको दर्जा दिइयो ।<ref name="sgaz3mar">{{cite news|title=Leadership's trust in me is my motivation – Muhammad|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130303155193|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820001643/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130303155193|dead-url=yes|archive-date=20 August 2014|accessdate=2 March 2013|newspaper=Saudi Gazette|date=3 March 2013}}</ref><ref name="sbn">{{cite news|title=Prince Mohammed appointed president of crown prince court|url=http://saudibiznews.com/business/item/1290-prince-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-as-president-of-crown-prince-court|archive-url=https://archive.is/20130411182710/http://saudibiznews.com/business/item/1290-prince-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-as-president-of-crown-prince-court|dead-url=yes|archive-date=11 April 2013|accessdate=2 March 2013|work=Saudi Business News|date=2 March 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803180503/http://saudibiznews.com/business/item/1290-prince-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-as-president-of-crown-prince-court |date=3 August 2022 }}</ref><ref name="ash3mar">{{cite news|title=Prince Mohammed bin Salman appointed Special Advisor to Crown Prince|url=http://www.aawsat.net/2013/03/article55294575|accessdate=12 April 2013|newspaper=Asharq Alawsat|date=3 March 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130311121018/http://www.aawsat.net/2013/03/article55294575|archivedate=11 March 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311121018/http://www.aawsat.net/2013/03/article55294575 |date=11 March 2013 }}</ref> २५ अप्रिल २०१४ मा राजकुमार मोहमद राज्य मन्त्री नियुक्त गरियो ।<ref name="misk">{{Cite web|url=http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en|title=Chairman of the Board|website=MISK|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128114507/http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en|archivedate=28 January 2015|dead-url=yes|accessdate=25 January 2015}}</ref> === रक्षामन्त्री तथा युवराज === २३ जनवरी २०१५ मा, राजा अब्दुल्लाहको निधन भएपछी उनका पिता राजा सलमानले गद्धी सम्हाले र राजकुमार बिन सलमान रक्षामन्त्री नियुक्त भए। <ref name="alar23">{{cite news|title=Saudi King Abdullah passes away|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-King-Abdullah-passes-away.html|accessdate=23 January 2015|publisher=Al Arabiya|date=23 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123191653/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-King-Abdullah-passes-away.html|archivedate=23 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123191653/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-King-Abdullah-passes-away.html |date=23 January 2015 }}</ref> यसै मितिमा उनलाई शाही न्यायालयको सह-सचिव तोकियो।<ref>{{cite news|title=Saudi Prince Mohammed bin Salman named defense minister|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-Prince-Mohammed-bin-Salman-appointed-defense-minister-head-of-Royal-Court.html|accessdate=23 January 2015|publisher=Al Arabiya|date=23 January 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123190958/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-Prince-Mohammed-bin-Salman-appointed-defense-minister-head-of-Royal-Court.html|archivedate=23 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123190958/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/23/Saudi-Prince-Mohammed-bin-Salman-appointed-defense-minister-head-of-Royal-Court.html |date=23 January 2015 }}</ref> यसैमा उनको राज्य मन्त्रीको ओहोदाको पनि निरन्तरता दिइयो।<ref name="alar27">[http://english.alarabiya.net/en/perspective/profiles/2015/01/27/Profile-Prince-Mohammed-bin-Salman-bin-Abdulaziz-Al-Saud.html Profile: Prince Mohammed bin Salman bin Abdulaziz Al Saud] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402133449/http://english.alarabiya.net/en/perspective/profiles/2015/01/27/Profile-Prince-Mohammed-bin-Salman-bin-Abdulaziz-Al-Saud.html|date=2 April 2015}} Al Arabiya. 27 January 2015. Retrieved 28 February 2015</ref><ref>{{cite news|author=Anthony H. Cordesman|title=Saudi Succession: The King Is Dead, Long Live the King|url=http://www.newsweek.com/saudis-smooth-succession-king-dead-long-live-king-301639|accessdate=26 January 2015|work=Newsweek|date=24 January 2015}}</ref> === युवराज === मोहमद बिन सलमान २१ जुन २०१७ मा युवराज नियुक्त भए जब उनका पिताले मोहमद बिन नयेफलाई हटाएर उनलाई सिंहासनको उत्तराधिकारी बनाउने निर्णय गरे। <ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/06/saudi-arabia-appoints-king-salman-son-crown-prince-170621033707437.html|title=Mohammed bin Salman named Saudi Arabia's crown prince|publisher=Al Jazeera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170621091448/http://www.aljazeera.com/news/2017/06/saudi-arabia-appoints-king-salman-son-crown-prince-170621033707437.html|archivedate=21 June 2017|dead-url=no}}</ref> उत्तराधिकारीको परिवर्तनको अनुमान डिसेम्बर २०१५ तिर जर्मनीको गुप्तचरले गरेको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12029546/Saudi-Arabia-destabilising-Arab-world-German-intelligence-warns.html|title=Saudi Arabia 'destabilising Arab world', German intelligence warns|last=Justin Huggler|date=2 December 2015|website=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109000950/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12029546/Saudi-Arabia-destabilising-Arab-world-German-intelligence-warns.html|archivedate=9 January 2016|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/prince-mohammed-bin-salman-naive-arrogant-saudi-prince-is-playing-with-fire-a6804481.html|title=Prince Mohammed bin Salman: Naive, arrogant Saudi prince is playing with fire:German intelligence memo shows the threat from the kingdom’s headstrong defence minister|author=Patrick Cockburn|date=21 June 2017|work=The Independent|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110132143/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/prince-mohammed-bin-salman-naive-arrogant-saudi-prince-is-playing-with-fire-a6804481.html|archivedate=10 January 2016}}</ref><ref name="NYT rebukes">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/12/04/world/europe/germany-rebukes-its-own-intelligence-agency-for-criticizing-saudi-policy.html|title=Germany Rebukes Its Own Intelligence Agency for Criticizing Saudi Policy|last=Alison Smaledec|date=3 December 2015|website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170707214349/https://www.nytimes.com/2015/12/04/world/europe/germany-rebukes-its-own-intelligence-agency-for-criticizing-saudi-policy.html|archivedate=7 July 2017|dead-url=no}}</ref> ==विवादहरू== ===सिरिया तथा यमनमा सैन्य हस्तक्षेप === ===२०१६ अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन र ट्रम्पको कार्यकाल=== ===कतारमाथिको नाकाबन्दी=== ===लेबनानी प्रधानमन्त्रीलाई राजीनामा दिन बाध्य बनाइनु=== ===साउदी-क्यानडा सङ्कट=== ===जमाल खसोग्गीको हत्या=== ===मुसलमानको लागि चीनको शिविर === ===जेफ बेजोसको ह्याक=== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] pdfzgpyaulh7y0fd0ntkq9wyqyqq99u 0 100433 1362470 1362334 2026-06-20T05:46:13Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1362470 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = फिफा विश्वकप २६<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको मेक्सिको, तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, क्यानडाका लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |June 29 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group E||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/B/C/D/F| |June 30 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group I||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/D/F/G/H| |June 28 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group A||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group B| |June 29 – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group F||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group C| |July 2 – [[Toronto]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group L| |July 2 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group H||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group J| |July 1 – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group B/E/F/I/J| |July 1 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group G||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/E/H/I/J| |June 29 – [[Houston]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group C||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group F| |June 30 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group E||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group I| |June 30 – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/E/F/H/I| |July 1 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group L||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/H/I/J/K| |July 3 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group J||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group H| |July 3 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group D||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group G| |July 2 – [[Vancouver]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group B||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/F/G/I/J| |July 3 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group D/E/I/J/L| <!--Round of 16--> |July 4 – [[Philadelphia]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 74||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 77| |July 4 – [[Houston]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 73||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 75| |July 6 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 83||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 84| |July 6 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 81||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 82| |July 5 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 76||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 78| |July 5 – [[Mexico City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 79||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 80| |July 7 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |July 7 – [[Vancouver]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 85||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |July 9 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |July 10 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |July 11 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |July 11 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |July 14 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |July 15 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |July 19 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |July 18 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] i854uqda7en1lmelxg25phveufqjhwd 0 100538 1362537 1362105 2026-06-20T10:03:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362537 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5 0 100654 1362471 1259412 2026-06-20T05:49:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362471 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = शिन्जि कागवा<br/><small>香川 真司</small> | image = Shinji Kagawa 2018 (cropped).jpg | image_size = 250px | caption = कागवा [[जापान राष्ट्रिय फुटबल टोली|जापान]]सँग [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा | fullname = शिन्जि कागवा<ref>{{Cite news |title=प्रिमियर लिग, खेलाडीहरूको विवरण |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-Squad-Lists-January-2014.pdf |publisher=[[प्रिमियर लिग]] |format=पिडिएफ |page=२२ औँ पृष्ठमा |date=४ फेब्रुअरी २०१४ |accessdate=२६ मार्च २०१४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308041745/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-Squad-Lists-January-2014.pdf |date=2016-03-08 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|3|17|df=y}} | birth_place = कोबे, [[जापान]] | height = १.७५ मि<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=२०१८ फिफा विश्वकप रुस – खेलाडीहरूको सुची |website=फिफा डटकम |publisher=[[फिफा]] |format=पिडिएफ |date=4 June 2018 |access-date=4 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|आक्रमक मध्यपंक्ति]] | currentclub = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubnumber = २३ | youthyears1 = १९९४–१९९९ |youthclubs1 = मारिनो एफसी | youthyears2 = १९९९–२००१ |youthclubs2 = कोबे फुटबल क्लब | youthyears3 = २००१–२००५ |youthclubs3 = मियागी बार्सिलोना एफसी | years1 = २००६–२०१० |clubs1 = [[सेरिजो ओसाका]] |caps1 = १२५ |goals1 = ५५ | years2 = २०१०–२०१२ |clubs2 = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] |caps2 = ४९ |goals2 = २१ | years3 = २०१२–२०१४ |clubs3 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] |caps3 = ३८ |goals3 = ६ | years4 = २०१४– |clubs4 = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] |caps4 = ९७ |goals4 = २० | nationalyears1 = २००६–२००८ |nationalteam1 = [[जापान यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जापान यू-१९]] |nationalcaps1 = ४ |nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००७ |nationalteam2 = [[जापान यू-२० राष्ट्रिय फुटबल टिम|जापान यू-२०]] |nationalcaps2 = २ |nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००८ |nationalteam3 = [[जापान यू-२३ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जापान यू-२३]] |nationalcaps3 = ३ |nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २००८– |nationalteam4 = [[जापान राष्ट्रिय फुटबल टोली|जापान]] |nationalcaps4 = ९५ |nationalgoals4 = ३१ | club-update = १३ मे २०१८ | nationalteam-update = २ जुलाई २०१८ }} '''शिन्जि कागवा''' ({{lang-ja|香川 真司}} ''Kagawa Shinji'' {{IPA-ja|kaɡaɰa ɕindʑi|}} (जन्म १७ मार्च १९८९) एक जापानी व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो जर्मन क्लब [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] र [[जापान राष्ट्रिय फुटबल टोली|जापान राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति]]बाट खेल्दछ्न् । बोरूसिया डर्टमन्डमा सम्मिलित हुनुभन्दा पहिले २०१० मा आफ्नै देशको क्लब सेरिजो ओसाकासँग आबद्ध भएपछि उनको पेशेवर फुटबल करियर सुरु भएको थियो । दुई वर्षपछि, कागवाले चार वर्षकोलागि [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]मा अनुबन्धनको लागि हस्ताक्षर गरे । दुई वर्षपछि, उनी फेरि [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]]मा फर्केका थिए । उनी आफ्नो दृष्टि, खेल्ने शैली, बल अघि लैजाने तरिका र एक उत्कृष्ट गोल गर्ने शैलीको लागि जानिन्छ्न् । कागवाले युइएफए क्लबका प्रतियोगिताहरूमा जापानी खेलाडीद्वारा सर्बाधिक उपस्तिथि र धेरै गोल गर्ने खेलाडीको कीर्तिमान कायम गरेका छन् । मे २००८ मा आफ्नो वरिष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय पहिलो खेल खेलेका कागवाले, ८० भन्दा बढी उपस्थिति जनाएका छन् । २९ नोभेम्बर २०१२ मा, कागवालाई [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]]द्वरा अन्तरराष्ट्रीय खेलाडीको पुरस्कर दिइएको थियो ।<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Shinji-Kagawa-wins-inaugural-AFC-Player-of-the-Year-award/articleshow/17418779.cms |title=शिन्जि कागवालाई एएफसी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी पुरस्करले सम्मानित गरिएको छ |publisher=इण्डिया टाइम्स डटकम |date=29 November 2012 |accessdate=30 November 2012 }}</ref> ==क्लब कार्यकाल== कागावाले पाँच वर्षको उमेरमा फुटबल खेल्न थालेका थिए । उनी १९९९ देखि १९९९<ref>{{cite news|url=http://www.kagawashinji.com/english/profile/|title=शिन्जि कागवा प्रोफाइल|publisher=KagawaShinji.com|language=Japanese|accessdate=5 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525024450/http://www.kagawashinji.com/english/profile/ |date=25 May 2012 }}</ref> सम्म मारिनो फुटबल क्लबसँग आबद्ध भएका थिए । १९९९ देखि २००१ सम्म कोबे एनके फुटबल क्लब र २००१ देखि २००५ सम्म एफसी मियागी बार्सिलोनामा आवद्ध भएका थिए ।<ref>{{cite news|url=http://www.j-leaguers.net/special/history/file023.html|title=शिन्जि कागवा – खेलाडीको इतिहास|publisher=J-League Pro-Footballers Association|language=Japanese|accessdate=13 May 2010|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100626073905/http://www.j-leaguers.net/special/history/file023.html|archivedate=26 June 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626073905/http://www.j-leaguers.net/special/history/file023.html |date=26 June 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kagawashinji.com/posts/view/28376/?aid=239 |title=प्रोफाइल |publisher=शिन्जि कागवाको आधिकारिक वेबसाइट |accessdate=8 June 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.is/20140608012945/http://www.kagawashinji.com/posts/view/28376/?aid=239 |archivedate=8 June 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522055848/http://www.kagawashinji.com/posts/view/28376/?aid=239 |date=22 May 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mildsports.co.jp/publics/index/9/ |title=卒団生 プロサッカー選手 |publisher=एफसी मियागी बार्सिलोना |accessdate=8 June 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/01/world-cup-2014-japan-profile-shinji-kagawa |title=विश्वकप २०१४: जापान प्रोफाइल – शिन्जि कागवा |publisher=द गार्जियन |date=1 June 2014 |accessdate=8 June 2014}}</ref> ==सेरिजो ओसाका== शिन्जि कागवालाई, सेरिजो ओसाका नामक जापानी क्लबले उनको प्रतिभा देखेर १७ वर्षको उमेरमा हस्ताक्षर गरायो । अरु खेलाडीहरू भन्दा बाहेक, उनी उच्च विद्यालयको स्नातक आघिनै पेशेवर अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गर्ने पहिला जापानका खेलाडी थिए । सन् २००७ मा, उनले यस क्लबमा राम्रो सुरुवात गरेता पनि क्लबले जे लिग डिभिजन १ मा पदोन्नति हुन सकेन । सन् २००९ मा उनी जे लिग डिभिजन २ का सर्बधिक गोलकर्ता भएर ब्यापक ध्यान आकर्षित गर्न सफल भएका थिए । ===बोरूसिया डर्टमन्ड=== ===२०१०-११ सिजन=== २०१० को गृष्ममा, कागवालाई €३५०,००० मिलियनमा सेरेजोबाट बोरुसिया डर्टमन्डमा स्थानान्तरण गरियो । कागवाको सेरेजोसँग भएको सम्झौता अधिनै क्लब छाडेका कारण उनलाई अपेक्षाकृत न्यूनतम लागतमा सारिएको थियो र जसले उनलाई युरोपमा खेल्ने र सिक्ने मौका पाएका थिए । २३ अगस्ट २०१० मा, उनले [[बुन्डेसलिगा]] मा आफ्नो पहिलो उपस्थिति बनाए, उनको नयाँ क्लब डर्टमन्डमा यात्रा शुरू भयो । [[युईएफए युरोपा लिग|युइएफए युरोपा लिग]]मा क्लबको लागि कागवाले २ उत्कृष्ट गोल गरेपछि उनले आफ्नो प्रदर्शनीलाई कायम राखेका थिए । उनले [[बुन्डेसलिगा]]मा उल्फबर्गको विरुद्ध पहिलो गोल गरेका थिए जुन खेल डर्टमन्डले २-० गोल अन्तरमा जितेको थियो । बुन्डेसलिगाको चिर प्रतिद्वन्दी [[साल्के ०४]]लाई उनकै सहायताले ३-१ गोल अन्तरले हराउदै उनी सबैको प्रसंसा पाएका थिए । कागवाले [[बुन्डेसलिगा]]को आधा सीजनको चोट लागेका कारण छुटाएका थिए । तर १८ खेलमा ८ गोल गर्न सफल थिए । सिजनको आधा खेलहरूमा उनको बलियो प्रयासले बुन्डेसलिगाको उपाधि बोरूसिया डर्टमन्डले हात पारेको थियो । उनलाई पनि बुन्डेसलिगा उत्कृष्ट ११ मा नामाङ्कित गरिएको थियो ।<ref>{{cite web | url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15076759,00.html | title = डर्टमन्डले बुन्डेसलिगाको उपाधि हात पारेको छ | date = 14 May 2011 | accessdate =20 February 2012 | publisher = dw-world.de}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} * {{Official website|http://www.kagawashinji.com/english/}} * {{FIFA player|268596}} * {{UEFA player|250021739}} * {{NFT player|pid=26186}} [[श्रेणी:जापानी फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] 78fq3abdgn2ca8w13b72dr9eja6n5rw 0 101101 1362439 1250706 2026-06-20T02:51:11Z Sàádî 71807 ([[c:GR|GR]]) [[File:Главный офис Tele2 Россия (Москва).jpg]] → [[File:Moscow, Leningradskoye Highway 39A.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 1362439 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = टेलि २ रूस | logo = T2 (Tele2) logo 2024.svg | logo_size = 200px | type = [[सिमित दायित्व कम्पनी]]<ref>[http://ru.tele2.ru/for-investors/t2-rus-holding/docs/ Устав и внутренние документы : Tele2 Россия]</ref> | founded = २००१ | founder = [[टेलि २|टेलि २ एबि]] | hq_location = [[मस्को]], [[रुस|रूस]] | key_people = सर्जी एड्मिन (कार्यकारी अधिकृत) <br/> युरिटि सेलोभएभ (निर्देशन बिभागका अध्यक्ष) | industry = [[मोबाइल फोन|मोबाईल]] [[दूरसञ्चार]] | products = मोबाइल सञ्जाल | revenue = {{increase}} ६५,३ बिलियन (२०१३)<ref>[http://www.finam.ru/analysis/newsitem/vyruchka-tele2-rossiya-po-msfo-v-2013-godu-vyrosla-na-10-do-65-3-mlrd-rubleiy-20140313-1815/ Выручка "Tele2 Россия" по МСФО в 2013 году выросла на 10% — до 65,3 млрд рублей]</ref> | net_income = {{increase}} २४,२ बिलियन (२०१३) | owner = [[भिटिबि]], [[रोसतिलिकोम|रोस दूरसञ्चार]] | num_employees = ८०००+<ref>[http://ru.tele2.ru/career/about/ О компании: Tele2 Россия]</ref> | homepage = [http://t2.ru/ t2.ru] }} '''टेलि २ रूस''' ({{lang-ru|t2}}) एक रूसी दूरसञ्चार कम्पनी हो । यो सन् २००१ मा स्वीडिस समूह टेलि २ द्वारा स्थापित गरिएको थियोे । यसले ४० लाख भन्दा अधिक प्रयोगकर्ताहरूका लागि मोबाइल टेलिफोन र अन्य सेवाहरू प्रदान गर्दछ । कम्पनीको मुख्यालय रूसको राजधानी [[मस्को]]मा रहेको छ भने यसका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सर्जी एड्मिन हुन् । कम्पनी सन् २००१ मा सिमित दायित्व कम्पनीको रूपमा स्थापित भएको थियोे र भिटिबि र रोस दूरसञ्चारको सहायक कम्पनीको रूपमा सेवा प्रदान गर्दै आइरहेको छ । हालैको एक तथ्याङ्क अनुसार कम्पनीमा ८,००० जना कामदारहरू रहेका छन् । यसले देशको सबै ठाउँमा दूरसञ्चार सेवा पुर्‍याएको छ ।[http://www.1prime.biz/news/0/%7B5B580481-C5E0-4E05-BEFD-9C261A86064E%7D.uif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824183554/http://www.1prime.biz/news/0/%7B5B580481-C5E0-4E05-BEFD-9C261A86064E%7D.uif |date=2018-08-24 }} ==इतिहास== [[File:Moscow, Leningradskoye Highway 39A.jpg|thumb|टेलि २ को मुख्यालय मस्कोमा]] सञ्चालनको पहिलो २ वर्षमा (सन् २००३-२००४ सम्म) कम्पनीले रूसमा १२ प्रदेशहरूमा सेवाको सुरूवात गरेको थियोे । २७ मार्च २०१३ मा स्विडिस समूह टेलि २ ले आफ्नो रूसी सहायक कम्पनी टेलि २ रूसलाई भिटिबि समूहमा बेच्ने निर्णयको धोषणा गरेको थियोे । अप्रिल ४ मा यस सम्झौता सम्पन्न भएको थियो । २४ जुन २०१३ मा कम्पनीले मोबाइल सञ्चालक भोरोनेज कोडो टेललाई अधिग्रहण गरेको थियोे । कम्पनीले लगभग ५,००० ३ जी आधार स्टेसन र २००० एलटिई स्टेसनको स्थापना पछि, अक्टोबर २०१५ मा यसले मस्को र मस्को ओब्लास्टमा आफ्नो सेवा सुरु गरेको थियोे । १३ अगस्ट २००७ मा टेलि २ रूसले १० वर्षको लागि "भिम्पेलकम" राष्ट्रिय रोमिङ सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियोे । ==स्वामित्व र निर्देशन विभाग== ===टि २ आरकेटि=== १३ अप्रिल २०१७ को अनुसार यस कम्पनीमा, टेलि २ ले ५५% र रोस दूरसञ्चारले ४५% स्वामित्व लिएको छ । ===टेलि २ रूस=== १३ अप्रिल २०१७ को अनुसार, भिटिबि बैङ्कको ५०% स्वामित्व रहेको छ जो रूसी अरब पति एलेक्सि मोर्दासोभोको ४०% स्वामित्वमा रहेको छ भने बैङ्क रोसीयाको १०% स्वामित्वमा रहेको छ । ==रोस दूरसञ्चारसँग संयुक्त उद्यम== पहिला यसले रोस दूरसञ्चारको स्वामित्वमा सेलुलर कम्पनीहरू सञ्चालन गर्यो र पछि संयुक्त उद्यम सिर्जना गर्ने सम्झौतामा टेल २ मा पठाइएको थियोे । सन् २०१४ को प्रतिवेदनका अनुसार टेली २ सङ्घीय सञ्चालकहरू मध्ये सबै भन्दा सानो दूरसञ्चार सेवा सञ्चालक रहेको थियो । हाल यसका ४० मिलियन भन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरू रहेका छन् । कम्पनी सन् २००१ मा सिमित दायित्व कम्पनीको रूपमा स्थापित भएको थियोे । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://tele2.ru/ आधिकारिक वेबसाइट (रूसी भाषामा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125200518/http://tele2.ru/ |date=2018-11-25 }} * [http://en.tele2.ru/ आधिकारिक वेबसाइट (अङ्ग्रेजी भाषामा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005160303/https://en.tele2.ru/ |date=2017-10-05 }} [[श्रेणी:दूरसञ्चार]] [[श्रेणी:इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] [[श्रेणी:टेलिकम]] 09uxipybh2bbkbnkyz2nx2mxzg8wjei 0 101977 1362398 1350099 2026-06-19T22:48:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362398 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = ब्ल्याङ्क स्पेस | cover = Taylor Swift - Blank Space (Official Single Cover).png | border = yes | type = एकल | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[१९८९ (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|१९८९]] | released = {{Start date|2014|11|10}} | format = {{hlist|सिडी एकल|डिजिटल डाउनलोड}} | genre = [[पप सङ्गीत|इलेक्ट्रोपप]] | length = {{duration|m=3|s=51}} | label = {{hlist|[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]]|[[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]]}} | writer = {{hlist|टेलर स्विफ्ट|[[म्याक्स मार्टिन]]|[[सेलब्याक (रेकर्ड निर्माता)|सेलब्याक]]}} | producer = {{hlist|म्याक्स मार्टिन|सेलब्याक}} | prev_title = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | prev_year = २०१४ | next_title = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | next_year = २०१५ | misc = {{External music video|{{YouTube|e-ORhEE9VVg|"ब्ल्याङ्क स्पेस"}}}} }} "'''ब्ल्याङ्क स्पेस'''" अमेरिकी गायिका-गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को गीत हो जुन उनको पाँचौँ स्टुडियो एल्बम ''[[१९८९ (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|१९८९]]'' को लागि रेकर्ड गराइएको थियो। "[[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]]" पछि यो गीत एल्बमको दोस्रो एकल रूपमा गीत १० नोभेम्बर २०१४ मा [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] र [[रिपब्लिक रेकर्ड्स]]द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। स्विफ्टले यस गीत सेलब्याक र म्याक्स मार्टिन जस्ता गीतकारहरूको सहायतामा लेखेकी हुन्। यस गीतले स्विफ्ट र उनको प्रेमीको सम्बन्धको वर्णन गरेको छ।<ref name="GQm">{{cite web|url=https://www.gq.com/story/taylor-swift-gq-cover-story|title=टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस|work=जिक्यु|publisher=(एड्भान्स पब्लिकेसन्स)|date=October 15, 2015|accessdate=October 18, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको सेक इट अफले पनि बिलबोर्डको शिर्ष स्थान समाएको थियो भने ब्ल्याङ्क स्पेसले सार्वजनिक भएको तेस्रो हप्तै [[बिलबोर्ड हट १००|''बिलबोर्ड'' हट १००]]को शिर्ष स्थानमा पुग्न सफल भएको थियो। स्विफ्ट बिलबोर्डको इतिहासमा ५६ वर्षपछि शिर्ष स्थानमा पुग्ने पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्। यस गीतले क्यानडा, दक्षिण अफ्रिका र अस्ट्रेलियाको चार्टमा पनि शिर्ष स्थानमा पुगेको थियो भने यस गीतले अस्ट्रिया, चेक गणतन्त्र, जर्मनी, न्युजिल्यान्ड, स्पेन र संयुक्त अधिराज्यका चार्टहरूमा शिर्ष दशमा पुग्न सफल भएको थियो।<ref name="hswift">{{Cite news|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6320061/taylor-swift-blank-space-hot-100|work=बिलबोर्ड|title=टेलर स्विफ्टको बिलबोर्ड हट १०० इतिहास|first=ग्रे|last=ट्रस्ट|date=November 19, 2014|accessdate=November 19, 2014}}</ref> यो गीत सङ्गीत इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्न सफल भएका गीतहरूमा पर्छ। यस गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो जोसेफ केनद्वारा निर्देशित गरिएको थियो जसले पहिले १९८९ एल्बमको ("[[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]]" र "[[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]]") दोस्रो र चौथो एकल सङ्गीत भिडियोहरू निर्देशन गरेका थिए। यस गीतको सङ्गीत भिडियोको छायाङ्कन तीन दिन सम्म न्यूयोर्कको ओहेका दरवारमा खिचिएको थियो। न्यूयर्क सहरमा २७ अक्टोबर २०१४ अमेरिकन म्युजिक अवार्ड्समा गीतले पहिलो टेलिभिजन प्रदर्शन प्राप्त गरेको थियो। गीतले ५८औँ ग्रामी पुरस्कारहरूको लागि वर्षको रेकर्ड, वर्षको उत्कृष्ट गीत र सर्वश्रेष्ठ पप एकल प्रदर्शनको लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेको थियो। ==लेखन र बनावट== {{listen | pos = right | filename = Blank Space.ogg.mp3 | title = ''ब्ल्याङ्क स्पेस'' (२०१४) | description = टेलर स्विफ्टद्वारा गाइएको 'ब्ल्याङ्क स्पेस' गीतको २२ सेकेन्डको नमुना। | format = [[Ogg]] }} ब्ल्याङ्क स्पेस एक इलेक्ट्रो पप गीत हो जसलाई लोर्डेको एक कार्यको तुलना गरी आलेचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/10/album-review-taylor-swift-1989.html|title=टेलर स्विफ्ट १९८९ एल्बम|first=लिन्ड्से |last=जोल्ड्ज|publisher=भल्चर ब्लग|accessdate=October 28, 2014}}</ref> स्विफ्टले यो गीत सेलब्याक र म्याक्स मार्टिन जस्ता गीतकारहरूको सहायतामा लेखेकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=१९८९ एल्बम|accessdate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> यस गीतले स्विफ्टले उनको प्रेम सम्बन्धको मिडियामा खुलासा भएपछि उनले उक्त कुराको प्रसङ्ग निकालेको छ। यस गीत ९६ बिट प्रति मिनेटको गतिमा गायिएको छ भने गीतमा स्विफ्टको स्वर A3 देखि D5 सम्म फैलिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtdFPE.asp?ppn=MN0142241&|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस" सिट म्युजिक|work=म्युजिक नोट्स|accessdate=December 7, 2014}}</ref> ==चार्ट प्रस्तुति== ब्ल्याङ्क स्पेसले गीत सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै १५५,००० प्रतिलिपी बिक्री गर्दै हट डिजिटल सङ चार्टको शिर्ष स्थानमा पर्न सफल सफल हँदै टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमको शिर्ष स्थानमा पुग्ने दोस्रो गीत बनेको थियो भने हट डिजिटल सङ चार्टमा स्विफ्ट ९औँ शिर्ष स्थानमा पुग्न गीत बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6289390/hot-100-meghan-trainor-ed-sheeran-glen-campbell?mobile_redirection=false|title=Hot 100: Meghan Trainor Still No. 1, Ed Sheeran Hits Top 10, Glen Campbell Returns&nbsp;— Billboard|date=October 22, 2014|work=Billboard}}</ref><ref>{{cite news|url=http://headlineplanet.com/home/2014/10/01/taylor-swifts-shake-crosses-2-million-sales-mark/|title=Taylor Swift's "Shake It Off" crosses the two million sales mark|publisher=headlineplanet.com}}</ref> ब्ल्याङ्क स्पेस चार्टमा आएपछि स्विफ्ट सबैभन्दा धेरै सङ्गीत शिर्ष स्थानमा पर्ने कलाकारको तेस्रो स्थानमा आउँदै [[एमिनेम|इमिनेम]]सँग बराबरी गरेकी थिइन् भने [[रियाना|रिहाना]]लाई पछाडि पारेकी थिइन्। गीतले [[बिलबोर्ड हट १००]] चार्टको १८औँ स्थानमा पर्दापण गरेको थियो भने तात्कालिक समयमा गीतका १६४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6304579/taylor-swift-shake-it-off-returns-no-1-hot-100?mobile_redirection=false|title=Hot 100: Taylor Swift's 'Shake It Off' Returns to No. 1 – Billboard|work=Billboard}}</ref> अर्को हप्ता गीतले १६४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्दै बिलबोर्ड हट १०० चार्टको १३औँ स्थानमा उक्लिएको थियो। तेस्रो हप्ता गीतले ३२८,००० प्रतिलिपी बिक्री गर्द‌े एक्कासी बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शिर्ष स्थानमा आएको थियो जुन स्विफ्टको बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शिर्ष स्थानमा पर्ने तेस्रो गीत बनेको थियो जसका कारण स्विफ्ट शिर्ष स्थानको आफ्नै गीतलाई पछि पार्दै अर्को आफ्नो गीत चार्टको शिर्ष स्थानमा ल्याउने पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/105693 | title = Hot 100: Taylor Swift's 'Shake It Off' Returns to No. 1 | author = Gary Trust | publisher = ''Billboard'' | date = November 6, 2014 | accessdate = November 6, 2014 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20141106053613/http://m.billboard.com/entry/view/id/105693 |date=November 6, 2014 }}</ref> गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शिर्ष स्थानमा ७ लगातार हप्ता सम्म रहँदै स्विफ्टको शिर्ष स्थानको गीतहरू मध्य सबैभन्दा लामो समयसम्म शिर्ष स्थानमा पर्ने गीत बनेको थियो जुन भन्दा पहिला वि आर नेभर एभर गेटिङ ब्याग टुगेदर ३ हप्ता र सेक इट अफ ४ हप्ता सम्म शिर्ष स्थानमा रहेको थियो। यो गीतले महिला कलाकारको सबैभन्दा लामो समयसम्म शिर्ष स्थानमा रहने गीत बन्दै इतिहास रचेको थियो।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/106510 | title = Taylor Swift's '1989' Spends Second Week at No. 1 on Billboard 200 Chart | author = Keith Caulfield | publisher = ''Billboard'' | date = November 12, 2014 | accessdate = November 13, 2014 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20141113045627/http://m.billboard.com/entry/view/id/106510 |date=November 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=379 | title = Taylor Swift Album and Song History | publisher = ''Billboard'' | accessdate = November 12, 2014}}</ref> १७ जनवरी २०१५ मा जारी गरिएको बिलबोर्ड चार्टमा गीत एक स्थान तल झरेको थियो भने ब्ल्याङ्क स्पेसलाई उछिन्दै मार्क रोन्सन र [[ब्रुनो मार्स]]को अपटाउन फङ्क गीत बिलबोर्डको शिर्ष स्थानमा आएको थियो। यस गीतले ५ हप्तामा ५,५००,००० प्रतिलिपी बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/111358 | title = Taylor Swift Helps Tie Record Streak for Women Atop Hot 100 | author = Gary Trust | work = [[Billboard (magazine)|Billboard]] | date = December 31, 2014 | accessdate = January 1, 2015 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20150101093357/http://m.billboard.com/entry/view/id/111358 |date=January 1, 2015 }}</ref> गीत बिलबोर्डको शिर्ष दशमा १७ हप्ता सम्म रहेको थियो जुन स्विफ्टको शिर्ष दशमा पर्ने गीतको सुचिमा दोस्रो स्थानमा पर्छ भने पहिलो स्थानमा सेक इट अफ परेको थियो जुन चार्टको २४ हप्ता सम्म चार्टको शिर्ष दशमा परेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.yahoo.com/music/uptown-funk-justifies-its-exclamation-point-104281082366.html |last=Grein |first=Paul |title='Uptown Funk!' Justifies Its Exclamation Point |work=Yahoo! Music |date=December 3, 2014}}</ref> यो गीत २०१५ बिलबोर्डको अन्तिम चार्टमा ७औँ स्थानमा परेको थियो।<ref name="us sales">{{cite web|url = https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8046939/taylor-swift-career-album-song-sales-ask-billboard| title=Ask Billboard: Taylor Swift's Career Album & Song Sales |date=November 26, 2017 |accessdate = November 26, 2017}}</ref> न्युजिल्यान्डको आधिकारिक चार्टमा यस गीत २६औँ स्थानमा पर्दापण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/?chart=2589|title=NZ Top 40 Singles Chart – The Official New Zealand Music Chart|work=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031230839/http://nztop40.co.nz/?chart=2589 |date=2014-10-31 }}</ref> गीतले तेस्रो हप्ता ३३औँ स्थानमा उक्लियो भने अर्को हप्ता ४औँ स्थानमा स्थान पक्का गरेको थिय जुन स्विफ्टको शिर्ष ५ मा पर्ने छैटौँ गीत बनेको थियो। अस्ट्रेलियाको आधिकारिक एरिया चार्टमा गीत सुरुमा २९औँ स्थानमा आएको थियो भने २२ नोभेम्बरमा गीतले २२औँ स्थान ओगटेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/?chart=2597|title=NZ Top 40 Singles Chart – The Official New Zealand Music Chart|work=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127205058/http://nztop40.co.nz/?chart=2597 |date=2014-11-27 }}</ref> १९८९ एल्बमको सार्वजनिकसँगै संयुक्त अधिराज्यमा ब्ल्याङ्क स्पेस ९९औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीत १९८९ एल्बमको दोस्रो एकलको रूपमा सार्वजनिक भएसँगै गीत चार्टमा ११औँ स्थानमा पुन प्रवेश गरेको थियो भने अर्को हप्ता गीत शिर्ष दशमा आउँदै स्विफ्टको युके एकल चार्टमा पर्ने ७औँ गीत बनेको थियो।<ref name="uk_sales">{{cite news|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swifts-1989-one-year-on__11202/|title=Taylor Swift's 1989 one year on|last=Myers|first=Justin|date=November 7, 2015|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=November 7, 2015}}</ref> गीतले एक्कासी चार्टको ४औँ स्थानमा आयो भने शिर्ष दशमा १० हप्ता सम्म अडिन सफल भयो। गीतले संयुक्त अधिराज्यमा ६५०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्न सफल भएको थियो। आइएफपीआइका अनुसार गीतले सन् २०१८ सम्म विश्व व्यापी रूपमा ११.६८ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf | title=Global Music Report 2016 | publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] | date=April 12, 2016 | accessdate=April 16, 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412192734/http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf |date=April 12, 2016 }}</ref> ==साङ्गितिक भिडियो== ==अवार्ड== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! संस्था ! अवार्ड ! नतिजा ! सन्दर्भ |- | rowspan=14|२०१५ | rowspan=2| एमटिभी भिडियो अवार्ड | उत्कृष्ट पप भिडियो | {{won}} |style="text-align:center;" rowspan=2|<ref name="VMA2015">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/events/vma/6634773/2015-mtv-vma-nominees|title=२०१५ एमटिभी भिडियो अवार्डका मनोनयन र विवेताहरू|publisher=ग्लोबल मिडिया|website=बिलबोर्ड|accessdate=July 21, 2015}}</ref> |- | उत्कृष्ट महिला भिडियो | {{won}} |- |प्रिमिटि एमी अवार्ड |ओरिजिनल इन्ट्रयाक्टिभ प्रोग्राम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2015/tv/news/taylor-swift-jimmy-fallon-chris-hardwick-emmy-winners-1201589918/|title=अवार्ड विजेताहरू|author=विह्ट्नि|work=भेराइटी}}</ref> |- |अमेरिकी सङ्गीत अवार्ड |वर्षको उत्कृष्ट सङ्गीत | {{won}} | style="text-align:centre"|<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-ed-sheeran-the-weeknd-top-ama-nominations-20151013|title=एएमएका मनोनयनहरू|work=रोलिङ स्टोन}}</ref> |- | बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड | टप स्ट्रिमिङ भिडियो | {{nom}} | |- | एपीआरए अवार्ड (अस्ट्रेलिया) | इन्टरनेसनल वर्क अफ द इएर | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |title=एपीआरए अवार्ड |work=द सिड्नी मर्निङ |accessdate=January 25, 2015 |date=May 25, 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160208234126/http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |archivedate=February 8, 2016 |df= }}</ref> |- | टिन च्वाइस अवार्ड | च्वाइस पार्टी सङ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |url=http://www.teenchoice.com/article/winners-of-%E2%80%9Cteen-choice-2015%E2%80%9D-announced |title=२०१५- टिन च्वाइस अवार्ड विजेता र मनोनयनहरू |publisher=टिन च्वाइस अवार्ड |date=August 16, 2015 |accessdate=August 17, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150818075858/http://www.teenchoice.com/article/winners-of-%E2%80%9Cteen-choice-2015%E2%80%9D-announced |archivedate=August 18, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320045213/http://www.pressacademy.com/award_cat/2015/ |date=March 20, 2016 }}</ref> |- |प्रिमस युभान्टेड | लोकप्रिय हिट | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Lista de nominados a Premios Juventud 2015: Enrique Iglesias arrasa en nominaciones|url=http://uvideos.com/especiales/premios-juventud/lista-de-nominados-a-premios-juventud-2015-enrique-iglesias-arrasa-en-nominaciones-articulo|archiveurl=https://archive.is/20160316012917/http://uvideos.com/especiales/premios-juventud/lista-de-nominados-a-premios-juventud-2015-enrique-iglesias-arrasa-en-nominaciones-articulo|archivedate=March 16, 2016|publisher=युनिडिभिजन|accessdate=July 24, 2015|language=Spanish|date=May 7, 2015}}</ref> |- | आइहर्ट मच म्युजिक भिडियो अवार्ड | अन्तर्राष्ट्रिय वर्षको उत्कृष्ट भिडियो – कलाकार | {{nom}} | |- | rowspan=2| आइहर्ट रेडियो म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट सङ्गीत | {{nom}} | |- |उत्कृष्ट लिरिक्स | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=भेन |first1=मेडिसन |title=आइहर्ट म्युजिक अवार्डका विजेताहरू |url=http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |accessdate=June 14, 2015 |work=इन्टरटेन्मेन्ट डेली |date=March 29, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150625142415/http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |archivedate=June 25, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625142415/http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |date=June 25, 2015 }}</ref> |- | rowspan=3| बिएमआइ अवार्ड |- | अवार्ड-विनिङ सङ | {{won}} | |- | पब्लिसर अफ द इयर | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards |title=बिएमआइ अवार्ड |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक इङ्क |accessdate=May 11, 2016 |date=May 11, 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527053027/http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards |archivedate=May 27, 2016 |df= }}</ref> |- | rowspan=3| २०१६ | rowspan=3| ग्रामी अवार्ड | रेकर्ड अफ द इयर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees|title=ग्रामी अवार्ड विजेता- पुर्ण सुचि|work=द गार्डेन्स}}</ref> |- |वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian"/> |- |उत्कृष्ट एकल प्रस्तुति | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian"/> |- |} ==चार्ट== ===साप्ताहिक चार्ट=== {| class="wikitable sortable" |- ! सङ्गीत तालिका (२०१४-१५) ! शिर्ष<br />स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=de|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1350904|title=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|९ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.noise11.com/news/taylor-swift-blank-space-is-aria-no-1-single-20141122|title=एरिया चार्टको शिर्ष स्थानमा टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एरिया चार्ट|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|६ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ५०)<ref>{{cite web|language=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/song/149cf8/Taylor-Swift-Blank-Space|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अल्ट्राटप ५०)|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|१३ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=fr|url=http://www.ultratop.be/fr/song/149cf8/Taylor-Swift-Blank-Space|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अल्ट्राटप ४०)|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|२६ |- | {{BRA}} (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)<ref name="BBR">{{cite web|url=http://www.billboard.com.br/tipo_lista/top-100/20150117/|title="ब्राजिल हट १००"|publisher=बिलबोर्ड ब्राजिल|date=४ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122181029/http://www.billboard.com.br/tipo_lista/top-100/20150117/ |date=2015-01-22 }}</ref> |align="center"|५९ |- | {{flagicon|BUL}} [[बुल्गेरिया]] (आइएफपीआइ)<ref>{{cite web|language=bg|url=http://www.bamp-bg.org/2009-07-08-09-48-53/nielsen/519-09022015-15022015.html|title="०९.०२.२०१५ - १५.०२.२०१५"|date=४ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221133025/http://www.bamp-bg.org/2009-07-08-09-48-53/nielsen/519-09022015-15022015.html |date=2015-02-21 }}</ref> |align="center"|३ |- | {{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=793|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (क्यानडेली हट १००)|publisher=क्यानडेली हट १००|date=२७ अगस्ट २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{HRV}} (क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट)<ref>{{cite web |url=http://radio.hrt.hr/emisija/arc-top-40/51/ |title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट)|publisher=क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> |align="center"|३ |- | {{flagicon|SCO}} [[स्कटल्यान्ड]] (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/22/2014-12-13/|title="टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|SVK}} [[स्लोभाकिया]] (आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=sk|url=http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=148038&sec=6a6a6c2ee4c66e87948699c02b29d927|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२ |- | {{ESP}} (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक)<ref>{{cite web|language=es|url=http://www.spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्प्स (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक)|publisher=स्पेनी सङ्गीत उत्पादक|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{USA}} ([[बिलबोर्ड हट १००]])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=379|title="टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पस (बिलबोर्ड हट १००) "|publisher=बिलबोर्ड हट १००|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=381|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (पप सङ)|publisher=पप सङ|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (एडल्ट पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=343|title=टेलर।स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एडल्ट पप सङ)|publisher=एडल्ट पप सङ|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (एडल्ट कन्टेम्पोररी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=341|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एडल्ट कन्टेम्पोररी)|publisher=एडल्ट कन्टेम्पोररी|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FIN}} (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)<ref>{{cite web|language=fi|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Taylor+Swift/Blank+Space|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ)|publisher=आएफपीआइ|date=२७ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327102417/https://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Taylor+Swift/Blank+Space |date=2019-03-27 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FRA}} (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)<ref>{{cite web|language=fr|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२७ |- | {{GRE}} (ग्रिस डिजिटल सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2014-12-06/greece|title= टृलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (ग्रिस डिजिटल सङ)|publisher=बिलबोर्ड|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{HUN}} (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)<ref>{{cite web|language=hu|url=http://zene.slagerlistak.hu/single-track-top-40-lista/2015/4|title=टप ४० सिङ्गल ट्र्याक|publisher=हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|७ |- | {{IRL}} (आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2015&year=2015&week=1|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन)|publisher=आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन|date=२८ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923230813/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2015&year=2015&week=1 |date=2015-09-23 }}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|ISR}} [[इजरायल]] (मिडिया फरेस्ट)<ref>{{cite web|language=he|url=http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2014&week=50|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (मिडिया फरेस्ट)|publisher=मिडिया फरेस्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929154415/http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2014&week=50 |date=2015-09-29 }}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (इटाली सङ्गीत उद्योग])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:digital/year:2015/id:2429|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (इटाली सङ्गीत उद्योग)|publisher=इटाली सङ्गीत उद्योग|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|२७ |- | {{JPN}} (जापान हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=848|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (जापान हट १००)|publisher=जापान हट १००|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४५ |- | {{flagicon|LBN}} [[लेबनान]] (आधिकारिक लेबनान टप २०)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.olt20.com/Taylor_Swift#fragment-2&panel1-6|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आधिकारिक चार्ट)|publisher=लेबनान आधिकारिक चार्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|५ |- | {{NZL}} (एनजोट टप ४० सिङ्गल)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एनजोट टप ४० सिङ्गल) |publisher=एनजोट टप ४० सिङ्गल|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२ |- | {{POL}} (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=पोलिस|url=http://bestsellery.zpav.pl/airplays/top/archiwum.php?year=2015&idlisty=1537#title|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)|publisher=अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ|date=५ मार्च २०१७}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center"|२ |- | {{UK}} (युके एकल चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.officialcharts.com/search/singles/blank%20space/|title="ब्ल्याङ्क स्पेस - एकल"|publisher=युके आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४ |- | {{CZE}} (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=cs|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=153148&sec=e7b54164cdbd804e8be3877a10765af5|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटप्रेड)<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.swisscharts.com/song/Taylor-Swift/Blank-Space-1350904|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस |publisher=स्वीजर ह्याटप्रेड|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|१२ |- |} ==== वर्ष समाप्ति चार्ट ==== {| class="wikitable sortable" |- ! सङ्गीत चार्ट (२०१४) ! शिर्ष<br />स्थान |- |{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2014.htm|title="एरिया टप १०० एकल चार्ट"|publisher=एरिया चार्ट|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|२८ |- |{{NZL}} (रेकर्डेड म्युजिक एनजेट)<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=4184|title="एरिया टप १०० सङ्गीत चार्ट"|publisher=रेकर्डेड म्युजिक एनजेट|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711161427/https://nztop40.co.nz/chart/?chart=4184 |date=2021-07-11 }}</ref> | align="center"|२७ |- |{{GBR}} (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-100-biggest-songs-of-2014-revealed__7577/|title="१०० उत्कृष्ट गीतहरू"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|६४ |- ! म्युजिक चार्ट (२०१५) ! शिर्ष<br />स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-2015|title=टेलर स्विफ्ट – ब्ल्याङ्क स्पेस (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|८० |- |{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20160124201045/http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2015.htm|title="एरिया एकल चार्ट तालिका"|publisher=एरिया चार्ट|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|५५ |- | {{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/canadian-hot-100|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (क्यानडेली हट १००)|publisher=क्यानडेली हट १००|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६ |- | {{USA}} ([[बिलबोर्ड हट १००]])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/hot-100-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (बिलबोर्ड हट १००)|publisher=बिलबोर्ड|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|७ |- | {{USA}} (पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/pop-songs|title=टेलर स्विफ्ट -ब्ल्याङ्क स्पेस (पप सङ)|publisher=पप सङ|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६ |- | {{USA}} (एडल्ट पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/adult-pop-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एडल्ट पप सङ|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|९ |- | {{USA}} (एडल्ट कन्टेम्पोररी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/adult-contemporary-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस |publisher=एडल्ट कन्टेम्पोररी|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|५ |- | {{USA}} (डान्स/मिक्स शो एयरप्ले)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/dance-mix-show-airplay-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=डान्स/मिक्स शो एयरप्ले|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|२१ |- | {{POL}} (भिडियो-अडियो उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=पोलिसी|url=http://bestsellery.zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=1305|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=भिडियो-अडियो उत्पादक सङ्घ|date=५ मार्च २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211171525/http://bestsellery.zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=1305 |date=2017-02-11 }}</ref> | align="center"|३३ |- |{{GBR}} (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-singles-chart/20150104/37501/|title=" समाप्तिको सङ्गीत चार्ट तालिका"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६७ |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{GER}} (बिभिएमआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&strTitel=Blank+Space&strInterpret=Taylor+Swift&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=बिभिएमआइ|date=५ मार्च २०१४}}</ref> | + २००,००० |- | {{AUS}} (एरिया) | ५× प्लेटिनम [[File:Quintuple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm|title=एरिया एकल चार्ट|publisher=एरिया|language=en|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ३५०००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा) | ४× प्लेटिनम [[File:Quadruple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?+Taylor+Swift&fwp_gp_search=Blank%20Space&fwp_gp_canadian=n|title=म्युजिक क्यानडा-ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=म्युजिक क्यानडा|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | + ३२०००० |- | {{USA}} (आरआइएए) | ८× प्लेटिनम [[File:Octuple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref name="plat100">https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Taylor+Swift#search_section</ref> | + ८०००००० |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (एफआइएमआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:album/year:2015|title="टेलर स्विफ्ट-ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एफआइएमआइ|language=it|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116081416/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:album/year:2015 |date=2018-01-16 }}</ref> | + २५००० |- | {{MEX}} (एम्प्रोफोन) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=मेक्सिको||title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२०१५|type=एकल|date=२५ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ३०००० |- | {{NZL}} (रिन्ज) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]]<ref name="nz">{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2618|title="एनजेट टप ४० चार्ट"|date=२५ डिसेम्बर २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219143029/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2618 |date=2014-12-19 }}</ref> | + १५००० |- | {{GBR}} (बिपिआइ) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=संयुक्त अधिराज्य|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ६५००००<ref>{{cite web|date=७ नोभेम्बर २०१५|title=१९८९ एल्बम|publisher=आधिकारिक चार्ट|language=en}}</ref> |- | {{SUI}} (आइएफपीआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=टेलर स्विफ्ट|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२०१५}}</ref> | + १५००० |} ==सार्वजनिक इतिहास== {| class="wikitable sortable" |- !scope="col"| देश !scope="col"| मिती !scope="col"| ढाँचा !scope="col"| रेकर्ड !scope="col"| सन्दर्भ |- | rowspan="2"| {{USA}} | १० नोभेम्बर २०१४ | रेडियो ''रिदमीक कन्टेम्पोररी'' | rowspan="2"| {{hlist|[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]]|[[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]]}} | |- | ११ नोभेम्बर २०१४ | कन्टेम्पोररी हिट रेडियो | <ref>{{cite web|url=http://www.webcitation.org/6TxErEXsS|title=टप ४० मेनस्ट्रिम|date=१९ नोभेम्बर २०१४|language=en}}</ref> |- | {{GER}} | २ जनवरी २०१५ | सिडि एकल | युनिभर्सल म्युजिक ग्रुप | <ref>{{cite web|url=http://www.amazon.de/Blank-Space-2-Track-Swift-Taylor/dp/B00QSRRCGE|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=अमेजन|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.americanexpress.com/us/content/unstaged-app/index.html अमेरिकन एक्सप्रेस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710051818/https://www.americanexpress.com/us/content/unstaged-app/index.html |date=2018-07-10 }} * [https://web.archive.org/web/20141113112322/https://www.youtab.me/music/HCRPYzG4SSL/taylor-swift/blank-space ब्ल्याङ्क स्पेसको लिरिक्स] {{टेलर स्विफ्टका गीतहरू}} {{authority control}} [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] 76drw3yzk2js9rmx7rruziu0hopzugu 0 102107 1362451 1352308 2026-06-20T04:00:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362451 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox song | name = लभ स्टोरी | cover = Taylor Swift - Love Story.png | alt = | type = एकल | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[फियरलेस (टेलर स्विफ्टको एल्बम)| #REDIRECT [[Target page name]] फियरलेस]] | released = १२ सेप्टेम्बर २००८ | format = {{hlist|सिडि एकल|डिजिटल डाउनलोड}} | recorded = मार्च २००८ | studio = ब्ल्याकबर्ड स्टुडियो<br />{{small|([[टेनेसी]])}} | venue = | genre = [[पप सङ्गीत|कन्ट्रि पप]] | length = ३:५७ | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | writer = टेलर स्विफ्ट | producer = {{hlist|[[नेथन चापमेन (रेकर्ड निर्माता)|नेथन चापमेन]]|टेलर स्विफ्ट}} | prev_title = [[चेन्ज (टेलर स्विफ्टको गीत)|चेन्ज]] | prev_year = २००८ | next_title = [[ह्वाइट हर्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|ह्वाइट हर्स]] | next_year = २००८ | misc = {{Extra album cover | header = वैकल्पिक | type = एकल | cover = Taylor Swift - Love Story (Alternate).png | border = yes | alt = | caption = अस्ट्रेलियाली एकल }} {{External music video|{{YouTube|8xg3vE8Ie_E|"लभ स्टोरी"}}}} }} "'''लभ स्टोरी'''"'''(नेपालीमा: मायाको कथा)''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]ले रचना र प्रस्तुति गरेको एक गीत हो। उनले यो गीत नेथन च्यापम्यानसँग मिलेर निर्माण गराएकी थिइन्। यस गीतलाई १२ सेप्टेम्बर २००८ मा [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] रेकर्डसद्वारा स्विफ्टको दोस्रो एल्बम [[फियरलेस (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|फियरलेस]]को पहिलो र एकल गीतको रूपमा सार्वजनिक गरेको थियो। स्विफ्टले यस गीतलाई आफ्नो प्रेम जीवन र प्रेम चाहनाको बारेमा वर्णन गर्दै लेखेकी हुन्। स्विफ्टले [[विलियम सेक्सपियर|विलियम शेक्सपियर]]द्वारा लेखिएको [[रोमियो र जुलिएट]]को कथाको आधारमा यो गीत रचना गरेकी हुन् भने उक्त कथा स्विफ्टका लागि प्रेरणको स्रोत बनेको थियो। रोमियो र जुलिएटको कथाको अन्त्यमा निरासाजनक समाप्ति भएता पनि स्विफ्टले उनको गीतमा सुखमय समाप्ति गरेकी छिन्। गीतको सार विशेष गरी जुलिएटको कथाको सन्दर्भमा रहेको छ। गीतले स्विफ्टको लेखन शैली र गीतको कथावस्तुका कारण विश्वव्यापी प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो। व्यावसायिक रूपमा गीतले निकै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने गीतको विश्वव्यापी ८० लाख प्रति बिक्री हुन सफल भएको थिए जसले गर्दा गीत विश्वको सबैभन्दा धेरै प्रति बिक्री भएका गीतहरूको सूचीमा पर्न सफल भएको थियो। यो गीत [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]मा [[बिलबोर्ड हट १००]]को शीर्ष चार सम्म आएको थियो भने [[संयुक्त अधिराज्य]]मै गीतका ६ मिलियन प्रतिहरू बिक्री भएको थियो, जुन स्विफ्टको सबैभन्दा धेरै बिक्री भएका गीतहरू मध्ये शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। यो गीत [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा सर्वाधिक बिक्री भएका एकलहरू मध्ये परेको थियो। यस एकल गीतलाई अमेरिकाको अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घले ८× प्ल्याटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा लभ स्टोरी [[अस्ट्रेलिया]]को आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल भयो, त्यसपछि सन् २०१४ मा स्विफ्टको [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] पनि एरिया चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो। एरिया यस गीतलाई ७× प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो। यो गीतको सन् २०१० सम्ममा ६.५ मिलियन प्रतिहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="IFPIlovestory">{{cite web|title=आइएफपीआइ डिजिटल सङ्गीत प्रतिवेदन २०१०|url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf|website=आइएफपीआइ डिजिटल सङ्गीत प्रतिवेदन २०१०|accessdate=२९ अक्टोबर २०१६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=2018-07-02 }}</ref> गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो ट्रे फेनज्वेद्वारा निर्देशन गरिएको थियो जसले पहिला पनि स्विफ्टा भिडियोमा निर्देशन गरेका थिए। यस गीतको साङ्गीतिक भिडियो अनुसार स्विफ्ट र मोडल जस्टिन गेस्टन एक विश्वविद्यालय क्याम्पसमा भेट हुन्छन् र उनीहरू दुवैले अघिल्लो युगको कल्पना गर्छन्। लभ स्टोरी गीतलाई विभिन्न प्रत्यक्ष प्रस्तुति र साङ्गीतिक कार्यक्रममा प्रचार प्रसार गरिएको थियो जसमा फियरलेस भ्रमण (सन् २००९-१०), स्पिक नाउ विश्व भ्रमण (२०११-२०१३), द रेड भ्रमण (२०१३-१४), १९८९ विश्व भ्रमण (२०१५) र रेपुटेसन रङ्गमञ्च भ्रमण (२०१८) रहेका छन्। लभ स्टोरी गीतलाई जो म्याकएल्ड्री र फरेभर र सिकेस्ट किड्स जस्ता कलाकारहरूले आफ्नै शैलीमा रेकर्ड गराएका छन्। ==लेखन र प्रेरणा== "लभ स्टोरी" गीतलाई स्विफ्टको दोस्रो एल्बम फियरलेसमा समायोजन गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylors-time-catching-up-with-taylor-swift-20100125|title=टेलर स्विफ्ट|date=January 25, 2010|accessdate=February 1, 2010|work=रेलिङ स्टोन|publisher=जेन वेनर|first=अस्टिन|last=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815205826/http://www.rollingstone.com/music/news/taylors-time-catching-up-with-taylor-swift-20100125 |date=August 15, 2012 }}</ref> स्विफ्टले "लभ स्टोरी" एक पुरुषका लागि लेखेकि हुन् जो उनको प्रेमी हैनन्। जब उनले एक पुरुषलाई उनको परिवार र साथीहरूसँग पेश गर्छिन्, कसैले पनि उक्त विषयमा चाख राख्दैन र उनको अवस्था एकदम जटिल थियो तर स्विफ्टलाई त्यसको बारेमा केही ध्यान थिएन।<ref name="time">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1893502,00.html|title=टेलर स्विफ्टसँगको अन्तरबार्ता|date=April 23, 2009|work=टाइम म्यागेजिन|publisher=टाइम्स बार्नर|accessdate=February 12, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531092027/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1893502,00.html |date=May 31, 2012 }}</ref> स्विफ्टले पनि आफ्नो कथालाई विलियम शेक्सपियरको रोमियो र जुलियटको कथासँग दाँज्ने प्रयत्न गरेकी थिइन्। उनले रोमियो र जुलियटको कथालाई अहिलेसम्मकै सबै राम्रो र उत्कृष्ट प्रेम सम्बन्ध भएको कथाको रूपमा वर्णन गरेकी थिइन्।<ref name="cutbycut">{{cite web|url=http://www.bigmachinerecords.com/taylorswift/index.cfm?id=110 |title=जानकारी |first=टेलर |last=स्विफ्ट |authorlink=टेलर स्विफ्ट |work=''बिग मेसिन'' |publisher=[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] |accessdate=March 12, 2010 |archivedate=July 27, 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rXkDwe4d?url=http://www.bigmachinerecords.com/taylorswift/index.cfm?id=110}}</ref> उनले आफ्नो मनपर्ने पात्रहरू लिइन् र अन्तत उनले रोमियो र जुलियटको कथाको अन्त्यमा निराश जनक समाप्ति भएता पनि स्विफ्टले उनको गीतमा सुखमय समाप्ति गरेकी छन्।<ref name="teenvogue">{{Cite web|url=http://www.teenvogue.com/industry/blogs/music/2008/11/taylor-swift-exclusive-interview-with-teen-vogue.html#ixzz1DoAERAPo|title=टेलर स्विफ्टको प्रतिक्रिया |first=लेघि|last=बेल्स|date=November 28, 2008|work=टिन भेगी|publisher=केन्डो नेट पब्लिकेसन्स|accessdate=February 12, 2011}}</ref> स्विफ्टले उक्त गीत आफ्नो व्यक्तिगत केठामा हुँदा लेखेकि थिइन् भने उनले करिब २० मिनेटमा पुरै गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="latimeswriting">{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2008/oct/26/entertainment/ca-swift26|title=उनले भविष्यको बारेमा लेखिरहेकी छन्|work=लस एन्जल्स टाइम्स|publisher=ट्रिबुन कम्पनी|first=रेन्डि|last=लुइज|date=October 26, 2008|accessdate=February 12, 2011}}</ref> स्विफ्ट र उनको प्रेमीको बीच सम्बन्ध जारी रहेको थियो तर त्यसपछि उनीहरू एकअर्कासँग लामो समय सम्म भेट नहुँदा र बारम्बार भेट हुन गाह्रो भएका कारण उनीहरू अलग भएका थिए।<ref name="cmtfairytale">{{cite web|url=http://www.cmt.com/news/country-music/1599049/taylor-swifts-fascination-with-fairy-tales-comes-through-on-new-album.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट|first=लेन्ड्सी|last=|date=November 10, 2008|work=सिएमटी न्युज|publisher=भियाकम|accessdate=February 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले लभ स्टोरीलाई एक रोमान्टिक गीतको रूपमा मनन गर्छिन तर उनको वास्तविक जीवनमा लभ स्टोरीको गीतको जस्तो सम्बन्धमा उनु छ‌ैनिन्। स्विफ्टका अनुसार यो गीत एक प्रेम सम्बन्धसँग जोडिएको छ र यस्तो सम्बन्धमा केही रहेमा उनीहरूले यस्तो सम्बन्धलाई लुकाएर राख्न उचित हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,gac_26063_5937926,00.html|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी|date=September 15, 2008|work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|publisher=स्क्रिप्स नेटवर्क|accessdate=February 12, 2011}}</ref> ==रेकर्डिङ== [[File:Taylor Swift - Fearless Tour - Austin 06.jpg|280px|thumb|left|फियरलेस भ्रमणमा स्विफ्ट लभ स्टोरीको प्रस्तुति दिँदै]] लभ स्टोरीको रेकर्डिङ मार्ट २००८ न्यासभिलको [[टेनेसी]] ब्ल्याक बर्ड स्टुडियोमा भएको थियो। रेकर्डिङको समयमा स्विफ्टले एभेन्ट इलेक्ट्रोनिक द्वरा निर्मित एभनटोन सिभी-१२ नामक एक [[माइक्रोफोन]] गीत रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref name="proaudio">{{Cite web|url=http://www.proaudioreview.com/article/21158|title=टेलर स्विफ्ट — लभ स्टोरी|first=किस्टोफर|last=वेल्स|date=March 17, 2009|work=प्रो अडियो रिभ्यु|publisher=द विक्स ग्रुप|accessdate=February 14, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219201559/http://proaudioreview.com/article/21158 |date=December 19, 2010 }}</ref> उक्त माइक्रोफेन एक स्टक पाइपको प्रयोग गरिएको थियो जसलाई एक कन्ट्रि गायक र रेकर्ड निर्माता रे केनेडि र नेथन चापमेनले पुन निर्माण गरेका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले उक्त माइक्रोफोन केनेडिसँग केही दिनका लागि ऋणमा ल्याएका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले यस भन्दा पहिला पनि धेरै माइक्रोफोनहरूको परीक्षण गरेका थिए तर उनले स्विफ्टको स्वरमा उपयुक्त हुने माइक्रोफोन भेटाएका थिएनन्। स्विफ्ट जब उनको पहिलो एल्बमको रेकर्डिङका लागि चापमेनको घर गइन् उनले उक्त माइक्रोफोन परीक्षण गरेकी थिइन्।<ref name="proaudio" /> "लभ स्टोरी" गीतको रेकर्डिङको क्रममा विषेश गरी गीतार, बेस ड्रम र किबोर्डहरूको प्रयोग गरिएको छ। ब्ल्याकबर्ड स्टुडियोका एक अडियो इन्जिनियर चाड कार्लसनले उक्त आवाजको सम्पादन गरेका थिए। जस्टिन निलबेङ्कले अडियोलाई समायोगन गरेका थिए। गीतलाई मेनस्ट्रिम एयरप्लेमा राख्ने काम चाममेनले गरेका थिए।<ref name="proaudio" /> चापमेनले उक्त अडियोलाई बेज्जो द्वरा हालिएको सङ्गीतलाई बन्द गर्दै त्यसलाई एक गीतारको सङ्गीतसँग फेरेका थिए।<ref name="proaudio" /> ==रचना== {{Listen |filename=Love Story.ogg.mp3 |title="लभ स्टोरी" (२००८) |description= |format=ओजीजी}} "लभ स्टोरी" एक कन्ट्रि पप गीत हो जसको लम्बाइ ३ मिनेट ५४ सेकेन्ड छ। यो सामान्य समयमा रेकर्ड गरिएको छ र प्रति मिनेट १२० बीट प्रति सेकेन्डको गतिमा चल्छ।<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r1436466|pure_url=yes}}|title=फियललेस – टेलर स्विफ्ट|work=अलम्युजिक|publisher=लोभि निगम|accessdate=August 28, 2010}}</ref> लभ स्टोरी गीत प्रथम पुरुषमा लेखिएको छ जसमा स्विफ्टले आँफुलाई रोमियो र जुलियटको कथामा जुलियटको भूमिकामा छिन् र रोमियो उनका प्रेमी हुन्। बीबीसीका फ्रेसर म्याकएल्पाइको अनुसार लभ स्टोरी एक कथा हो र उक्त कथाको स्विफ्ट एक वाचक हुन्।<ref name="sheet">{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट लभ स्टोरी|accessdate=April 16, 2010|work=''म्युजिक नोट्स''|publisher=अलफ्रिड पब्लिसिझ}}</ref> यस कथामा अन्तमा प्रेम सफल हुन्छ र उनीहरूको सुखमय भेट हुन्छ। गीतका अनुसार स्विफ्ट उनको प्रेमी रोमियोलाई कुर्छिन् र रोमियोले उनको चाहना रोमियोले उनलाई कतै एकान्त ठाउँमा लजान चहान्छन्।<ref name="mtvpreview">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649313/20101005/swift__taylor.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट'|first=|last=|date=October 5, 2010|work=एमटिभी न्युज|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=October 14, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007233438/http://www.mtv.com/news/articles/1649313/20101005/swift__taylor.jhtml |date=October 7, 2010 }}</ref> ==चार्ट प्रस्तुति== ===उत्तर अमेरिका=== गीत सार्वजनिक भएसँगै २७ सेप्टेम्बर २००८ मा गीत [[बिलबोर्ड हट १००]] चार्टको १७औँ स्थानमा आउँदै पहिलो पटक चार्ट प्रवेश गरेको थियो र गीतका ९७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/1044052/pink-notches-first-solo-hot-100-no-1|title=बिलबोर्ड हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=सेप्टेम्बर १८, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-10-18/canadian-hot-100|title=Canadian Hot 100 – Week of October 18, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011}}</ref> चार्ट प्रवेश गरेको अर्को हप्ता गीत बिलबोर्डको शीर्ष ५ मा आउँदै गीतले १५९,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/1043977/ti-back-atop-hot-100-kanye-debuts-high|title=बिलबोर्ड हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=सेप्टेम्बर २५, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref> गीत चार्टको शीर्ष दशमा दुई हप्तासम्म रहेता पनि सन् १८ अक्टोबर २००८ मा गीत १३औँ स्थानमा घटेको थियो र बिलबोर्ड शीर्ष बिसमा लगातार ११ हप्तासम्म रहन सफल भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/hot-100|title=बिलबोर्ड हट १००|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/genre/news/e3i8c5c235a0ac6e484e14361adf3906714|title=हट १००|last=कोहन|first=जोनाथन|date=डिसेम्बर २४, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-11-29/pop-songs?order=gainer|title=Pop Songs: week-ending November 29, 2008|date=November 29, 2008|work=Billboard.com|publisher=Billboard.com|accessdate=November 29, 2008}}</ref> गीत पछि पुन चार्टको शीर्ष दशमा उक्लिएको थियो भने ३ जनवरी २००९ मा गीत सात‌ौँ स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=Hot Country Songs: week-ending November 22, 2008 |date=November 22, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=November 22, 2008}}</ref> गीत पछि चार्टको चौँथो स्थानमा आउन सफल भएको थियोे। गीतका त्यसपछि पनि धेरै प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए भने गीत चार्टको इतिहासमा शीर्ष दशमा १४ हप्ता र पुरै चार्ट भरी ४९ हप्तासम्म स्थान बनाएको थियो।<ref name="achart.com">{{cite web|url=http://acharts.us/song/37722|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी – म्युजिक चार्ट|publisher=एचार्ट|accessdate=मार्च ५, २०११}}</ref> गीतले अमेरिकी रेकर्डिङ सङ्घबाट ८ पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रप्त गर्‍यो भने गीतको सन् २०११ सम्ममा ५० लाख प्रतिलिपीहरू बिक्री भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2008-10-18/country-songs|title=Hot Country Songs: week-ending October 18, 2008|date=October 18, 2008|work=Billboard.com|publisher=Billboard.com|accessdate=October 18, 2008}}</ref> गीतले स्विफ्टका गीतहरू मध्ये धेरै बिक्री भएको गीतको रूपमा स्थान बनायो र विश्व व्यापी रूपमा पनि गीत धेरै बिक्री भएको गीतको सूचीमा सूचीकृत भयो।<ref name="katystands">{{cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74369/week-ending-may-22-2011-songs-flooding-the-zone/ |title=लभ स्टोरी|first=पल|last=ग्रेन|date=मे २५, २०११|work=याहु! म्युजिक]]|publisher=याहु!|accessdate=फेब्रुअरी १२, २०११}}</ref> नोभेम्बर २०१७ का अनसार गीतले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा मात्र ६ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/74350/chart-watch-extra-lady-a-makes-country-history/ |title=कन्ट्रि गीतहरू|first=पल|last=ग्रिन|date=अप्रिल ७, २०११|work=याहु! म्युजिक|publisher=याहु!|accessdate=अप्रिल ९, २०११}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/60011/chart-watch-extra-top-20-songs-in-digital-history/ |title=बिलबोर्ड टप २० चार्ट |first=पल |last=ग्रिन |date=अगस्ट ६, २०१० |work=याहु! म्युजिक |publisher=याहु! |accessdate=अक्टोबर २, २०१० |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100815211835/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/60011/chart-watch-extra-top-20-songs-in-digital-history |archivedate=अगस्ट १५, २०१०}}</ref><ref name="us sales">{{cite web|url = https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8046939/taylor-swift-career-album-song-sales-ask-billboard| title=टेलर स्विफ्टको बिलबोर्ड इतिहास |date=नोभेम्बर २६, २०१७ |accessdate = नोभेम्बर २६, २०१७ |first=ग्रे |last=ट्रस्ट}}</ref> "लभ स्टोरी" गीत बिलबोर्ड रेडियो सङ चार्टको पहिलो नम्बरमा आउन सफल भएको थियो। २७ सेप्टेम्बर २००८ बिलबोर्ड हट कन्ट्रि सङमा गीत २५औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2009-03-07/radio-songs|title=रेडियो सङ|date=मार्च ७, २००९|work=बिलबोर्ड डटकम|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=मार्च ७, २००९}}</ref> गीत अर्को हप्ता शीर्ष दशमा आयो भने चार्ट प्रवेश गरेको चौँथो हप्ता गीत शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो र साथसाथै उक्त गीत स्विफ्टको हट कन्ट्रि चार्टको शीर्ष स्थानमा आउने तेस्रो गीत बन्यो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/country-songs|title=हट कन्ट्रि सङ|date=अक्टोबर १८, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर १८, २००८}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=२२ नोभेम्बर २००८ चार्ट|date=नोभेम्बर २२, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=नोभेम्बर २२, २००८}}</ref> गीत चार्टको दुई हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रह्यो भने चार्टमा कुल १३ हप्ता सम्म चार्टमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-22/country-songs|title=हट कन्ट्रि सङ - २२ नोभेम्बर २००८ |date=नोभेम्बर २२, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=नोभेम्बर २२, २००८}}</ref> २२ नोभेम्बर २००८ मा गीत बिलबोर्ड पप सङ चार्टको ३४औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीत चार्टमा प्रवेश गरेको १४ हप्ता पछि चार्ट शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-11-29/pop-songs?order=gainer|title=पप सङ: २९ नोभेम्बर २००८|date=नोभेम्बर २९, २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=बिलबोर्ड|accessdate=नोभेम्बर २९, २००८}}</ref> लभ स्टोरी गीत बिलबोर्ड वयस्क समकालीन चार्टमा पनि शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने बिलबोर्ड एडल्ट पप सङ चार्टमा तेस्रो स्थान र बिलबोर्ड ल्याटिन पप सङ चार्टमा ३५औँ स्थानमा आएको थियो। १८ अक्टोबर २००८ क्यानडा आधिकारिक चार्ट कम्पनी क्यानडेली हट १०० मा गीत ८८औँ स्थानमा पर्दै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीतले २९ नोभेम्बर २००९ मा क्यानडेली हट १०० मा चौँथो स्थानमा आएको थियो। गीत दश हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रहेको थियो भने चार्टमा गीत ५२ हप्ता सम्म अढिक रहन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2008-10-18/canadian-hot-100|title=क्यानडेली हट १०० – १८ अक्टोबर २००८|work=बिलबोर्ड|publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|accessdate=मार्च ६, २०११}}</ref> गीत क्यानडाको वार्सिक चार्टमा ८औँ स्थानमा पर्‍यो भने क्यानडामा गीतका १६०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री हुँदै गीतले दुई पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र पनि प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2009/canadian-hot-100?begin=11&order=position |title=२००९ को उत्कृष्ट |publisher=नेल्सन बिजनेस मिडिया इङ्क|date=}}</ref> === युरोप र ओसिनिया === लभ स्टोरी गीत युकेको आधिकारिक चार्ट कम्पनी युके एकल चार्टमा २८ फेब्रुअरी २००९ का दिन २२औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.chartstats.com/release.php?release=33958|title= टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=''चार्ट स्टार्ट''|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|accessdate=March 5, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12245 |title= टेलर स्विफ्ट |work=''चार्ट स्टार्ट'' |publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी |accessdate=March 5, 2011 |archiveurl=https://archive.is/20120630002034/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12245 |archivedate=June 30, 2012 }}</ref> चार्टमा प्रवेश गरेको अर्को हप्ता गीत शीर्ष दुईमा आउन सफल भयो भने तात्कालिक समयमा गीत चार्टको शीर्ष दुईमा आउने पहिलो गीत बनेको थियो भने त्यस केही वर्षपछि स्विफ्टका [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] र आइ न्यु यु वोर ट्रबल चार्टको शीर्ष दुई आएका थिए।<ref name="irish">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Taylor+Swift|title=टेलर स्विफ्ट|work=''आइरिस चार्ट''|publisher=आइरिस रेकर्डिङ चार्ट उद्योग|accessdate=March 6, 2011}}</ref> "लभ स्टोरी" चार्टमा सात हप्तासम्म शीर्ष दशमा रह्यो भने कुल गरी चार्टमा ३२ हप्ता सम्म चार्टमा रहेको थियो।<ref name="hungary">{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum |title=टप ४० एल्बम|work=महाज|publisher=Magyar Hanglemezkiadók Szövetsége |accessdate=June 18, 2010|language=हङ्गेरीयन}}</ref> गीतले ब्रिटिस्ट फोनोग्राफिक उद्योगबाट प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो भने संयुक्त अधिराज्यमा गीतका ६००,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''नर्वेजियन चार्ट''|publisher=भिजि- लिस्टा|accessdate=March 6, 2011}}</ref> त्यसैगरी २२ अक्टोबर २०१२ मा "लभ स्टोरी" एक पटक पुन युके एकल चार्टमा ५५औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="hungary"/> आयरल्यान्डमा गीत शीर्ष तीन सम्म पुगेको थियो भने युरो चार्ट हट १०० मा गीत शिर्ष दशमा पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/DMR2010.pdf|title=Digital Music Sales Around the World|work=IFPI.org|publisher=International Federation of the Phonographic Industry|date=January 21, 2010|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=July 2, 2018 }}</ref> त्यसैगरी गीत हङ्गेरीमा छैटौँ स्थानमा, नर्वेमा सातौँ स्थानमा र स्विडेनमा दशौँ स्थान सम्म आउन सफल भएको थियो।<ref name="norway">{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''नर्वेजियन चार्ट''|publisher=भिजि-लिस्टा|accessdate=March 6, 2011}}</ref> गीतले डेनमार्क, नेदरल्यान्डस्, फ्रान्स, जर्मनी र अन्य थुप्रै देशहरूका आधिकारिक चार्टहरूमा पनि स्थान बनाएको थियो।<ref name="sweden">{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''स्वीडिस चार्ट''|publisher=सर्वेजटपलिसज]|accessdate=March 6, 2011}}</ref> अस्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टमा गीत २५ जनवरी २००९ मा ३८औँ स्थानमा आउँद‌ै चार्ट प्रवेश गरेको थियो।<ref name="aus">{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''एरिया चार्ट''|publisher=अस्ट्रेलिया रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|accessdate=March 6, 2011}}</ref> चार्ट प्रवेश गरेको दुई हप्ता पछि गीत एरिया चार्टको दोस्रो स्थानमा आएको थियो। ६ हप्ता सम्म दुई नम्बर हरेपछि २९ मार्च २००९ मा गीत चार्ट शीर्ष स्थानमा आएको थियो जुन स्विफ्टको एरिया चार्टमा पहिलो गीत बनेको थियो जसले शीर्ष स्थान समाएको थियो र त्यसको कहि वर्ष पहि स्विफ्टको सेक इट अफ चार्टमा शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Singles |work=RadioScope |publisher=Recording Industry Association of New Zealand |accessdate=March 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602125536/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |archivedate=June 2, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014104613/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |date=October 14, 2008 }}</ref> शीर्ष स्थानमा आएको अर्को हप्ता गीत एक स्थान तल झर्दै दुईमा आएको थियो। गीतले एरिया द्वरा ३ पटक प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍यो भने अस्ट्रेलिया गीतका २१०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="nz">{{cite web|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी (गीत)|work=''चार्टस्''|publisher=न्युजिल्यान्ड रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114202708/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Love+Story&cat=s |date=November 14, 2011 }}</ref> २ फेब्रुअरी २००९ मा लभ स्टोरी न्युजिल्यान्डको आधिकारिक चार्टमा २९औँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो। ६ अप्रिल २००९ मा गीत चार्ट प्रवेश गरेको ९ हप्ता पछि शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref name="RIANZSingles">{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |title=प्लेटिनम प्रमाणपत्र |work=रिडियोस्कोप |publisher=न्युजिल्यान्ड रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |accessdate=March 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602125536/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |archivedate=June 2, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014104613/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 |date=October 14, 2008 }}</ref> यस गीतलाई न्युजिल्यान्डको रेकर्डिङ उद्योग सङ्घका अनुसार प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्दै गीतका १५,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए। कुलमा लभ स्टोरीले ७.९ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/library/DMR2010.pdf|title=डिजिटल म्युजिक|work=''आइएफपीआइ''|publisher=आइएफपीआइ|date=January 21, 2010|accessdate=March 6, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702180009/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2010.pdf |date=July 2, 2018 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/chartbeat/480278/ask-billboard-taylor-swifts-career-sales|title= टेलर स्विफ्ट|website=बिलबोर्ड|accessdate=23 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1627833/eminem-best-selling-artist-decade.jhtml|title=एमीनम विश्वका सबै धेरै एल्बम बिक्री गर्ने कलाकार|website=एमटिभी|accessdate=23 December 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630145834/http://www.mtv.com/news/articles/1627833/eminem-best-selling-artist-decade.jhtml |date=30 June 2012 }}</ref> ==साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य== {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 |image1= |alt1= |caption1= |image2=Taylor Swift - Love Story music video 2.jpg |alt2= |caption2=लभ स्टोरीमा स्विफ्ट र जस्टिन गेस्टन}} आधिकारिक सङ्गीत श्रव्य दृश्य ट्रे फेनज्वे द्वारा निर्देशित गरिएको थियो जसले पहिले स्विफ्टका अन्य श्रव्य दृश्यहरूमा पनि निर्देशन गरेका छन्। दुवै पक्षबाट सन्तुलन विचार र कार्य गर्न सजिलो भएको हुँदा स्विफ्ट फेनज्वेसँग एक पटक फेरि काम गर्न निर्णय गरेकी थिइन्।<ref name="onset">{{cite episode|title=लभ स्टोरीको एक छायाङ्कनमा'|publisher=टेलर स्विफ्ट|network=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> स्विफ्टले यस श्रव्य दृश्य पहिलेनै एक छोटो श्रव्य दृश्यको रूपमा सार्वजनिक गर्न चाहन्थिन्। गीत लेख्ने क्रममा उनले यसलाई पहिलेको अवधिमा कल्पना गरिन् भने त्यसैको अनुसार विवरणहरू र केही साङ्केतिक शब्दहरूमा पनि गीत लेखेकी छन्। उनका अनुसार "लभ स्टोरी" एक सधैँ भरिका लागि रहिरहने नाट्य रुपरेखा जुन विषेश गरी १७००, १८००, वा २००८ मा हुन सक्छ भन्ने कुरामा उनले विश्वास राखेकि थिइन्। यस प्रकार उनले आफ्नो प्रेम रुचिको प्रदर्शनमा एक अनन्त गुणवत्ताको खोज गरेकि थिइन्।<ref name="cmtreplay">{{cite web|url=http://www.cmt.com/videos/misc/316863/video-replay-taylor-swift-love-story.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=कन्ट्रि म्युजिक टेलिभिजन|publisher=भियाकम|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> भिडियोको निर्माण हुनुभन्दा छ महिना अघि अग्रिममा स्विफ्टले आफ्नो साङ्गीतिक भिडियोमा योग्य अभिनेताको खोजीमा विभिन्न चलचित्रहरू हेर्न सुरु गरिन्। त्यसपछि न्यसभिल स्टारका एक प्रतिस्पर्धी जस्टिन गेस्टनको नायकको भूमिकामा खेल्ने प्रस्ताव जारी गरिएको थियो र स्विफ्टले उनको तस्वीर हेरेपछि गेस्टनलाई भिडियोमा नायकको रूपमा खेल्नका लागि योग्य ठहर गर्दै उनलाई चयन गरेकी थिइन्।<ref name="onsetwhitehorse">{{cite episode|title=ह्वाइट हर्सको एक छायाङ्कनमा|publisher=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|date=१६ फेब्रुअरी २०११}}</ref> गेस्टनले स्विफ्टको सबै मागहरू पुर्ण गरेपछि स्विफ्टले उनलाई प्रिन्स चार्मिङ" १८०० मा जीवित हुन सक्छ को रूपमा वर्णन गरिन्। गेस्टन न्यासभिल स्टारको एक प्रतिस्पर्धा भएका कारण उनले भिडियोमा काम गर्न असमर्थ रहे तर उक्त प्रतिस्पर्धाबाट गेस्टन बाहिरिए पछि स्विफ्टले उनलाई तुरुन्तै भिडियोको छायाङ्कन गर्न बोलाएकी थिइन्।<ref name="latimesgaston">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/10/whos-that-romeo.html|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |first=रेन्डि|last=लुइज|date=October 16, 2008|work=लस एन्जल्स टाइम्स|publisher=ट्रिब्युन कम्पनी|accessdate=फेब्रुअरी १७, २०११}}</ref> स्विफ्टले गेस्टनको काम प्रति लगाव र काम गर्ने स‌ैलिको वर्णन गरेकी थिइन्। भिडियोको छायाङ्कनका लागि एक दरबार चयन गरिएको थियोे तर संयुक्त राज्य अमेरिकीका थुप्रै दरबार भएका कारण उनीहरूले उपयुक्त दरबारको खेजी गर्न सकि रहेका थिएनन् भने टोलीले छायाङ्कनका लागि युरोपमा कुनै एक दरबारको खोजी गर्ने भनेता पनि उनीहरूले [[टेनेसी]]मा रहेको गेन दरबारलाई भिडियोको लागि स्थान चयन गरेको थियो जुन संयुक्त राज्यको एरिङ्टन न्यासभिलमा अवस्थित छ भने उक्त दरबारको निर्माण सन् १९७३ मा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.gactv.com/gac/shows_spl/episode/0,,GAC_26200_59982,00.htm|title=छायाङ्कनमा टेलर स्विफ्ट|work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि|publisher=स्क्रिप नेटवर्क इन्टरएक्टिभ|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०११}}</ref> भिडियोका लागि स्विफ्टले एक फरक किसिमको पोशाक लगाएकी थिइन् भने उक्त पोशाक स्विफ्टको निर्देशनमा सेन्डि स्पिकाले बनाएकी थिइन्। स्विफ्ट र स्पिकाले उक्त पोशाकको लागि भिडियो छायाङ्कन हुनु भन्दा दुई महिना अगाडि छलफल गरेका थिए। अगस्ट २००८ मा गीतको साङ्गीतिक भिडियो दुई दिन सम्म टेनेसीमा खिचिएको थियो। छायाङ्कनको पहिलो दिन बालकुनीको र मैदानको दृश्य खिचिएको थियो। छायाङ्कनका बेलामा कसैले वास्तविक सिडिका साट्टामा उच्च ध्वनि तरङ्ग भएको सिडि हालिदिएका कारण स्विफ्टले आफ्नो व्यक्तिगत आइपोड टोलीलाई हस्तान्तरण गर्दै वास्तविक गीत बजाउन आग्रह गरेकी थिइन्। अर्को दिन छायाङ्कनका बेलामा ढिला भएको हुँदा काम द्रुत गतिमा गरिएको थियो। एक झलकका लागि फेनज्वेले गेस्टन र स्विफ्टको बीच चुम्बनको सुझाव दिएका थिए तर स्विफ्टले उक्त सुझावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। अर्को दिन लेबनानको कम्बरल्यान्ड विश्वविद्यालयमा छायाङ्कन गरिएको थियो। उक्त भिडियोका लागि २० नर्तकहरू जुटाइएको थियो। भिडियोको सुरुमा स्विफ्ट एक कालो स्वेटर र जिन्समा आफुसँग केही पुस्तकहरूका साथ विश्वविद्यालयको परिसरमा देखिन्छिन् भने उनले रुखको फेदमा बस्दै पुस्तक पढिरहेको दृश्य देख्छिन।<ref>{{Cite web|url=http://www.cmt.com/news/news-in-brief/1594680/taylor-swift-premiering-new-video-on-cmt.jhtml|title=टेलर स्विफ्टको नयाँ साङ्गीतिक भिडियो|date=सेप्टेम्बर १२, २००८|work=सिएमटी समाचार|publisher=भियाकम|date=फेब्रुअरी १६, २०११}}</ref> उनीहरू एक अर्को तिर अधि बढ्छन् भने जब उनीहरूको आँखा जुद्छ भिडियो १८औँ शताब्दीमा पुग्छ जहाँ स्विफ्ट एक महलको माथिल्लो तल्लाको बरन्डामा देखा पर्छिन्। त्यसपछि एक भेलामा दुई युवतीहरूसँग कुराकानी गरिरहँदा उनले स्विफ्टलाई देख्छन्। जेस्टन र स्विफ्ट त्यसपछि एक नाचमा संलग्न हुन्छन् र नाच सकिएपछि गेस्टनले स्विफ्टलाई बिस्तारै केही कुरा भन्छन्।<ref>{{Cite web|url=http://popwatch.ew.com/2008/09/17/taylor-swift-ju/|title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी|first=मेन्डि|last=बेयर्ली|date=फेब्रुअरी १७, २०११|work=इन्टरटेन्मेन्ट विक्ली|publisher=टाइम वार्नर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205185640/http://popwatch.ew.com/2008/09/17/taylor-swift-ju/ |date=2011-12-05 }}</ref> त्यस दृश्य पछि स्विफ्ट रातमा एक लाल्टिन सहित हिड्छिन् जहाँ उनले गेस्टनलाई भेट्छिन् र उनीहरूले एक अर्कोको हात समात्छन् र एक घोडालाई केही खानका लागि दिन्छन् र त्यसपछि उनीहरू त्यहाँबाट दुई भिन्न बाटो तर्फ लाग्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?mediaId=5512&attachment=true|title=४४औँ वार्सिक एकेडेमी म्युजिक अवार्डका मनोनयनहरू|publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक|date=११ मार्च २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311073142/http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?mediaId=5512&attachment=true |date=2011-03-11 }}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?attachment=true&mediaId=6367|title=४४औँ वार्सिक एकेडेमी म्युजिक अवार्ड|publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक|accessdate=मार्च ११, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707080611/http://www.acmcountry.com/cms/upload/getMedia.php?attachment=true&mediaId=6367 |date=2011-07-07 }}</ref> अर्को दृश्यमा स्विफ्ट पुन एक पटक बरन्डामा बस्दै झ्यालबाट हेरिरहेकी हुन्छिन् र उनले टाढाबाट गेस्टन आफू तर्फ आएको देख्छिन् भने उनले गेस्टनलाई देख्ने बित्तिकै माथिल्लो तल्लाबाट तल झर्छिन् र उनीहरूको भेट महलको अगाडि हुन्छ भने उनीहरूले एक अर्कोको हात समाउँदा भिडियो नयाँ युगमा आइपुग्छ र गेस्टन बिस्तारै स्विफ्टको नजिक आउँछन् र एक अर्कोको आँखामा हेर्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/2009/nominees.jhtml|title=२००९ सिएमटी अवार्ड|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> भिडियोको अन्त्यमा विभिन्न पुराना दृश्यहरू सम्क्षपमा देखाइन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cma/2009/nominees.jhtml|title=२००९ सिएमटी अवार्ड विजेताहरू|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> यस साङ्गीतिक भिडियोले युट्युबमा ४५० मिलियन दर्शकको ध्यान आकर्षित गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/|title=२०१० एमवाइ एक्स अवार्ड|work=''एकवाइएक्स''|publisher=एमवाइएक्स|accessdate=मार्च ११, २०११}}</ref> ==पुरस्कार== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! संस्था ! पुरस्कार ! नतिजा ! सन्दर्भ |- ! scope="row" rowspan="9"| २००९ | एकेडेमी अफ द कन्ट्रि म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट श्रव्य दृश्य | {{nom}} | <ref>{{cite web|title=२००९ एसीएम पुरस्कार |url=http://www.cmt.com/acm-awards/2009/nominees.jhtml |publisher=एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक अवार्ड |accessdate=June 14, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629222532/http://www.cmt.com/acm-awards/2009/nominees.jhtml |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | rowspan=2| बिएमआइ कन्ट्रि अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - बिएमआइ अवार्ड |url=http://www.bmi.com/news/entry/kris_kristofferson_taylor_swift_bobby_pinson_and_more_honored_at_2009_bmi_c |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक इङ्क |accessdate=June 16, 2015 |date=November 11, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629172922/http://www.bmi.com/news/entry/kris_kristofferson_taylor_swift_bobby_pinson_and_more_honored_at_2009_bmi_c |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट प्रकाशक | {{won}} |- | कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य | {{won}} | <ref name="CMA World">{{cite web |url=http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/#achievement |title=सिएमए वर्ल्ड&nbsp;— |publisher=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201051132/http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/ |archivedate=February 1, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201051132/http://www.cmaworld.com/initiatives/international/international-awards/#achievement |date=February 1, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| सिएमटी म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट महिला श्रव्य दृश्य | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/archives/2009.jhtml |title=सिएमटी म्युजिक पुरस्कार |publisher=सिएमटी |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329220129/http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/archives/2009.jhtml |archivedate=March 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट श्रव्य दृश्य | {{won}} |- | निकलोडिएन अस्ट्रेलियाली किड्स च्वाइस अवार्ड | उत्कृष्ट सङ्गीत | {{nom}} | <ref>{{cite web|last1=नोक्स |first1=डेभिड |title=२००९ किड च्वाइस अवार्ड |url=http://www.tvtonight.com.au/2009/09/2009-kids-choice-awards-nominees.html |publisher=टिभी टुनाइट |accessdate=June 23, 2015 |date=September 20, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630043636/http://www.tvtonight.com.au/2009/09/2009-kids-choice-awards-nominees.html |archivedate=June 30, 2015 |df= }}</ref> |- | पिपसल्स च्वाइस अवार्ड | मनपर्दो कन्ट्रि सङ्गीत | {{nom}} | <ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2008/11/10/nominations-announced-for-the-35th-annual-peoples-choice-awards-to-be-hosted-by-queen-latifah-jan-7-2009-on-the-cbs-television-network-29456/20081110cbs02/|title=पिपसल्स च्वाइस अवार्ड|publisher=द फुटन|accessdate=January 25, 2015|date=November 10, 2008}}</ref> |- | टिन च्वाइस अवार्ड | च्वाइस लभ सङ | {{nom}} | <ref>{{cite web|title=२००९ टिन च्वाइस अवार्ड |url=http://www.popsugar.com/entertainment/Winners-2009-Teen-Choice-Awards-3904879 |publisher=पप सुगर |accessdate=June 21, 2015 |date=August 9, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630060545/http://www.popsugar.com/entertainment/Winners-2009-Teen-Choice-Awards-3904879 |archivedate=June 30, 2015 |df= }}</ref><br /><ref>{{cite news|title=२००९ टिन च्वाइस अवार्डका मनोनयनहरू |url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2009/06/teen-choice-awards-2009-nominees.html |accessdate=June 21, 2015 |work=लस एन्जलस टाइम्स |date=June 15, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FL37oECa?url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2009/06/teen-choice-awards-2009-nominees.html |archivedate=March 23, 2013 |df= }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="10"| २०१० | एपीआरए अवार्ड (अस्ट्रेलिया) | इन्टरनेसनल वर्क अफ द इअर | {{nom}} |<ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |title=एपीआरए २०१० अवार्ड |work=द सिड्नी मर्निङ |accessdate=January 25, 2015 |date=May 25, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160208234126/http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |archivedate=February 8, 2016 |df= }}</ref> |- | एमवाइएक्स सङ्गीत अवार्ड | फेभरेट इन्टरनेसनल भिडियो | {{won}} | <ref>{{cite web |url=http://www.myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |title=२०१० एमवाइएक्स अवार्ड |publisher=एमवाइएक्स |accessdate=January 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119153121/http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |archivedate=January 19, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119153121/http://myxph.com/features/1551/the-myx-music-awards-2010-winners/ |date=January 19, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| बिएमआइ पप अवार्ड | अवार्ड-विनिङ सङ्स | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/pop_placeholder |title=बिएमआइ म्युजिक अवार्ड |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक अवार्ड |accessdate=January 25, 2015 |date=May 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629175813/http://www.bmi.com/news/entry/pop_placeholder |archivedate=June 29, 2015 |df= }}</ref> |- | वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{won}} |} ==प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू== [[File:Taylor Swift - Fearless Tour - Jacksonville 01.jpg|170px|thumb|right|सन् २०१० मा स्विफ्ट लभ स्टोरीको प्रस्तुति दिँदै]] संयुक्त राज्यमा पहिलो र विज्ञापन गर्नका लागि स्विफ्टले सन् २००८ को अन्तिम र सन् २००९ को सुरुवातमा गुड मर्निङ अमेरिका, द लेट शो विथ डेभिड लेटरमेन र द इलेन डिजेनेरेसको कार्यक्रममा गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://countrymusic.about.com/b/2008/11/06/taylor-swift-body-by-milk.htm|title=टेलर स्विफ्ट|date=November 6, 2008|work=''अवाउट टाइम्स''|publisher=द न्यु योर्क टाइम्स|accessdate=May 31, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707074922/http://countrymusic.about.com/b/2008/11/06/taylor-swift-body-by-milk.htm |date=July 7, 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.acountry.com/music/2008_cma_awards_performers/|title=२००८ सिएमटी अवार्ड|work=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन अवार्ड|publisher=कन्ट्रि म्युजिक एसोसिएसन|accessdate=March 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले सन् २००८ को कन्ट्रि म्युजिक अवार्डमा अङ्ग्रेजी साङ्गीतिक समूह डेफ लिपर्डसँग पनि गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.walmart.com/catalog/product.do?product_id=11081246|title=सिएमटी - टेलर स्विफ्ट |work=''वालमार्ट''|publisher=वाल-मार्ट|accessdate=January 3, 2010}}</ref> साथै स्विफ्टले स्याटर्‍डे नाइट लाइभमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.bigmachinerecords.com/index.cfm?id=33&archiveYear=2008#|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918054644/http://bigmachinerecords.com/index.cfm?id=33&archiveYear=२००८yes|archive-date=September 18, 2010|title=सन् २००८ टेलर स्विफ्ट|work=''बिग मेसिन रेकर्ड्स''|publisher=बिग मेसिन रेकर्ड्स|accessdate=May 31, 2010}}</ref> सन् २००९ को संयुक्त अधिराज्यका दुई टेलिभिजन कार्यक्रममा लुज वुमेन र जोल्स हल्यान्डमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/videos/studio-330-sessions/taylor-swift/422332/love-story.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट – लभ स्टोरी|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=April 17, 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.cmt.com/2009-01-12/taylor-swift-shouldve-had-more-banjo-on-saturday-night-live/|title=स्याटर्‍डे नाइट लाइभमा स्विफ्ट|first=एलिसन|last=|date=January 12, 2009|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118232543/http://blog.cmt.com/2009-01-12/taylor-swift-shouldve-had-more-banjo-on-saturday-night-live/ |date=January 18, 2009 }}</ref> स्विफ्टले अन्य कार्यक्रमहरू जस्तै २००९ सिएमए म्युजिक फेस्टिभल, द २००९ भि फेस्टिभल, डान्सिङ विथ द स्टार र द लेट शो विथ डेभिड लेटरमेनमा पनि प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://video.aol.com/video-detail/taylor-swiftvideo-message-wishing-loose-women-happy-10th-birthday/2390066713/?icid=VIDURVENT09|title=टेलर स्विफ्टको एक सन्देश|work=एओएल|publisher=टाइम वार्नर|accessdate=March 11, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/later/artists/taylorswift/|title=टेलर स्विफ्ट|work=बिबिसी अनलाइन|publisher=बिबिसी|accessdate=March 13, 2011}}</ref> स्विफ्टले उनको प्रथम साङ्गीतिक कार्यक्रमका सबै स्थानहरूमा "लभ स्टोरी"को प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन् जुन अप्रिल २००९ देखि जुन २०१० सम्म विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |title=टेलर स्विफ्ट |date=June 15, 2009 |work=ग्रेट अमेरिकन कन्ट्रि |publisher=स्क्रिप्स नेटवर्क |accessdate=April 17, 2010 |archiveurl=https://archive.is/20121205000354/http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |archivedate=December 5, 2012 |df= }}</ref> उक्त कार्यक्रमहरूमा विभिन्न नर्तकहरू सामेल थिए भने उनीहरू सबैले भिन्न खालका पोशाक लगाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |title=टेलर स्विफ्ट |date=June 15, 2009 |work=अमेरिका |publisher=नेटवर्क |accessdate=April 17, 2010 |archiveurl=https://archive.is/20121205000354/http://www.gactv.com/gac/nw_headlines/article/0,,GAC_26063_5944079,00.html |archivedate=December 5, 2012 |df= }}</ref> कार्यक्रममा स्विफ्ट मञ्चको तल्लो भागबाट देखा परिन् भने उनले गीतको अन्त्य तिर उनी नर्तकहरूले उनलाई चारै तिरबाट घेरे र उनीहरूले नर्तकहरू दायाँ-बायाँ लागेपछि स्विफ्ट विवहामा लगाउने सेतो पोशाकको साथ देखा पर्दै कार्यक्रम टुङ्गाएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.cmt.com/pictures/taylor-swift-on-dancing-with-the-stars/1625083/4357838/photo.jhtml|title=टेलर स्विफ्ट डान्सिङ विथ द स्टार|work=सिएमटी|publisher=भियाकम|accessdate=March 11, 2011}}</ref> न्यु योर्क टाइम्सका जोन्स पर्लेसले स्विफ्टले दर्शकहरूलाई आशावादी सोचको साथ २७ अगस्ट २००९ मा न्यु योर्क सहरको मेडिसन स्क्वायर गार्डनमा गीतहरूको प्रस्तुति दिने जानकारी गराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.vevo.com/watch/taylor-swift/love-story-live-on-letterman/USCJY1003822|title=लभ स्टोरीको प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=भिभो|publisher=युनिभर्सल म्युजिक कम्पनी|accessdate=March 13, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.miaminewtimes.com/crossfade/2010/03/concert_review_taylor_swift_bankatlantic_center_march_7.php|title=स्विफ्टको साङ्गीतिक अवार्ड|first=रिड|last=फिसर|date=March 8, 2010|work=मायामी न्यु टाइम्स|publisher=भिलेज भ्युज|accessdate=March 13, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304210547/http://blogs.miaminewtimes.com/crossfade/2010/03/concert_review_taylor_swift_bankatlantic_center_march_7.php |date=March 4, 2011 }}</ref> क्यानडा टोरन्टोमा एयर क्यानाडा सेन्टरमा २२ मे २०१० को एक साङ्गीतिक कार्यक्रमको समीक्षा गर्दै टोरन्टो सनका जेन स्टेभेन्सनले बताए कि त्यो क्षण उनको लागि इच्छा गरेजस्तो थियो।<ref name="newsok">{{cite web|url=http://blog.newsok.com/bamsblog/2010/04/01/concert-review-taylor-swift-at-oklahoma-citys-ford-center/ |archive-url=https://archive.is/20120707153507/http://blog.newsok.com/bamsblog/2010/04/01/concert-review-taylor-swift-at-oklahoma-citys-ford-center/ yes |archive-date=July 7, 2012 |title=फियरलेस - स्विफ्टको प्रत्यक्ष प्रस्तुति |first=ब्रान्डि |last=म्याकडनल्स |date=April 1, 2010 |work=द ओख्लाहामा |publisher=ओख्लाहामा पब्लिसिङ कम्पनी |accessdate=May 21, 2010 }}</ref><ref name="nytimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/08/29/arts/music/29swift.html?_r=1|title=स्विफ्टको प्रस्तुति|first=जोन|last=पर्लस्|date=August 28, 2009|work=द न्यु योर्क टाइम्स|publisher=द न्यु योर्क टाइम्स कम्पनी|accessdate=March 13, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/jane_stevenson/2010/05/21/14044456.html|title=स्विफ्टको साङ्गीतिक कार्यक्रम|first=जेन|last=स्टिभनसन|date=May 22, 2010|work=द टोरन्टो सन|publisher=सन मिडिया|accessdate=June 24, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525104350/http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/jane_stevenson/2010/05/21/14044456.html |date=May 25, 2010 }}</ref> स्विफ्टको स्पिक नाउ विश्व भ्रमणको (सन् २०२१) अन्तिक कार्यक्रममा स्विफ्टले लभ स्टोरी गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुती दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.side2.no/musikk/anmeldelser/article3107487.ece|title=La Spektrum for sine føtter: Sjelden har vi sett en artist være så rå på å nå fansen som Taylor Swift|trans-title=टेलर स्विफ्ट|work=साइड २|publisher=|accessdate=March 13, 2011|language=नर्वेजियन}}</ref> उक्त प्रस्तुतिमा स्विफ्टले सेतो पोशाकमा सझिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=लेन्क्स|first=श्याम|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://idolator.com/7411482/taylor-swift-40-principales-love-story-we-are-never-ever-getting-back-together|work=आइडोलेटर|accessdate=January 26, 2013|date=January 25, 2013}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160113115635/http://www.idolator.com/7411482/taylor-swift-40-principales-love-story-we-are-never-ever-getting-back-together |date=January 13, 2016 }}</ref> २५ जनवरी २०१३ स्पेनको लस प्रिमस ४० प्रन्सिपल्समा स्विफ्टले लभ स्टोरी र त्यसपछि वि आर नेभर एभर गेटिङ ब्याक टुगेदर गीतको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6259021/taylor-swift-iheartradio-festival-performance-shake-it-off|title=टेलर स्विफ्टको प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू|work=बिलबोर्ड|date=September 20, 2014|first=जेसन|last=लिपसल्ट|accessdate=September 20, 2014}}</ref> स्विफ्टले सन् २०१४ आइहर्ट अवार्ड कार्यक्रममा पनि "लभ स्टोरी" गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन् भने स्विफ्टले १९८९ विश्व भ्रमणमा पनि उक्त गीतको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite news|last1=रिचार्डस्|first1=क्रिस|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/the-precocious-country-teen-singer-is-gone-grown-up-taylor-swift-rules-pop/2015/07/13/6a28711a-29a4-11e5-a250-42bd812efc09_story.html|accessdate=2016-02-21|date=14 July 2015|work=द वासिङ्टन पोस्ट}}</ref> मे २०१८ का अनुसार स्विफ्टको छैटौँ एल्बम रेपुटेसनको विश्व भ्रमणमा स्विफ्टले [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] र यु बिलङ विथ मी गीत सँगसँगै "लभ स्टोरी"को प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref name="rolling stone rep tour">{{cite web |last1=सेफिल्ड |first1=रब |title=रब सेफिल्ड : रेपुटेसन विश्व भ्रमण |url=https://www.rollingstone.com/music/music-live-reviews/why-taylor-swifts-reputation-tour-is-her-finest-yet-628294/ |website=रोलिङ स्टोन |accessdate=12 September 2018 |date=9 May 2018}}</ref> ==आवरण संस्करण र मिडिया उपयोग== अमेरिकी पप पङ्क साङ्गीतिक समूह ''फरेभर द सिकेस्ट किड्स''ले उनीहरूको पहिलो एल्बम अन्डरडग अल्मा मेटर (सन् २००८)का लागि स्विफ्टको लभ स्टोरी गीतको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r1606060/|pure_url=yes}}|title=अन्डरडग अल्मा मेटर|work=अल म्युजिक|publisher=रोभि सङ्घ|accessdate=March 5, 2011}}</ref> अङ्ग्रेजी गायक जो म्याकइल्ड्रि (छैटौँ संयुक्त अधिराज्य प्रतिभा प्रस्तुति प्रतिस्पर्धा द एक्स फ्याकटरका विजेता)ले स्विफ्टको लभ स्टोरी गीतलाई एक्स फ्याकटर २०१० को विश्व भ्रमणमा प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="thesun">{{Cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2855246/Review-of-first-night-of-X-Factor-Tour-in-Liverpool.html|title=एक्स फ्याक्टरल विश्व भ्रमण|first=गोर्डन|last=स्मार्ट|date=February 16, 2010|work=द सन (संयुक्त अधिराज्य)|publisher=न्यु इन्टरनेसनल|accessdate=March 6, 2011}}</ref> लभ स्टोरी गीत सन् २०१० मा सार्वजनिक भएको ''लेटर टु जुलियट'' नामम एक हाँस्यव्यङ्ग्य चलचित्रमा पनि समावेश गरेएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.post-gazette.com/pg/10134/1058010-120.stm|title='लेटर टु जुलियट'|first=बार्बरा|last=भिन्सेरी|date=May 14, 2010|work=पिट्सबर्ग|publisher=ब्लक कम्युनिकेसन|accessdate=August 15, 2011}}</ref> यस गीतलाई स्काई टेल अंश नामक एक साङ्गीतिक समूहले पनि आफ्नै सैलिमा प्रस्तुत गरेको छ।<ref>{{cite web|title=हर्ट अफ डिक्सी म्युजिक|url=http://www.cwtv.com/music/hart-of-dixie/season-1/episode-101|website=सिएमटिभि डटकम|publisher=द सिडब्ल्यू|accessdate=October 10, 2011|date=September 2011}}</ref> ==ट्र्याक विवरणतालिका== {{col-begin}} {{col-2}} *'''सिडि एकल / डिजिटल डाउनलोड''' #"लभ स्टोरी" – ३:५७ *'''पप मिक्स डिजिटल डाउनलोड'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/love-story-pop-mix-single/id300719058|title=लभ स्टोरी (पप मिक्स) – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स स्टोर|date=January 6, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(पप मिक्स)}} – ३:५३ *'''युएस सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small|(युएस पप मिक्स)}} – ३:५३ #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} *'''एयसएस / इयु सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो रिमिक्स)}} – ३:११ *'''युके सिडि एकल'''<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B001R4KK26|title=लभ स्टोरी: टेलर स्विफ्ट|work=''अमेजन''|publisher=अमेजन डटकम|accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"ब्युटिफुल आइज" – २:५६ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो रिमिक्स)}} – ३:११ *'''युके डिजिटल डाउनलोड रिमिक्स'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/album/love-story-remix-bundle-single/id304341615|title=लभ स्टोरी (रिमिक्स) – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स एकल|date=February 27, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=2012-04-08}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिमिक्स)}} – ५:५८ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ५:२८ {{col-2}} *'''युके स्ट्रिप्ड एकल'''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/gb/album/love-story-stripped-single/id305408371|title=लभ स्टोरी – टेलर स्विफ्टको एकल|work=आइट्युन्स स्टोर|date=February 6, 2009|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=2012-04-08}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small|(स्ट्रिप्ड)}} – ३:४२ *'''जिइआर सिडि एकल'''<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.de/dp/B001T188FS|title=लभ स्टोरी: टेलर स्विफ्ट|work=''अमेजन''|publisher=अमेजन डटकम |accessdate=March 6, 2011}}</ref> #"लभ स्टोरी" {{small| – ३:५७}} #"ब्युटिफुल आइज" – २:५६ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रेडियो मिक्स)}} – ३:११ #"लभ स्टोरी" {{small|(सङ्गीत भिडियो)}} – ३:५४ *'''द रिमिक्स मेक्सी-सिडि एकल''' #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिमिक्स)}} – ५:५९ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डग रिडियो मिक्स)}} – ३:११ #"लभ स्टोरी" {{small|(डिजिटल डब)}} – ५:३८ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ५:२९ #"लभ स्टोरी" {{small|(जे स्ट्याक्स क्लब मिक्स)}} – ३:४२ #"लभ स्टोरी" {{small|(एल्बम संस्करण)}} – ३:५७ {{col-end}} == सङ्गीत तालिका == === साप्ताहि तालिका === {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !align="center"|तालिका (सन् २००८–०९) !align="center"|शीर्ष<br />स्थान |- {{singlechart|Australia|१|artist=Taylor Swift|song=Love Story|accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Austria|३०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Flanders Tip|४|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Wallonia|३९|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Canada|४|artist=Taylor Swift|accessdate=January 12, 2012 |refname=canada|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadaac|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadachrtop40|४|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadacountry|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcanadahotac|३|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा|चेक गणतन्त्र}} (रादियो उत्कृष्ट १००)<ref>{{cite web|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=146692&sec=661e047e7b62b80dbd58543b62432bc8|title=Love Story – Radio Top100 Oficiální|work=IFPIcr.cz|publisher=International Federation of the Phonographic Industry|accessdate=March 6, 2011}}</ref> |align="center"|४ |- {{singlechart|Denmark|१६|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- !scope="row"|युरोप (युरोचार्ट उत्कृष्ट १०० एकल) | style="text-align:center;"|१० |- {{singlechart|France|१४|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Germany2|२२|artist=Taylor Swift|song=Love Story|songid=512769|accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा चिन्ह|हंगेरी}} [[हङ्गेरी]] (मखाज) | style="text-align:center;"|६ |- {{singlechart|Ireland2|३|artist=Taylor Swift|song=Love Story|accessdate=January 23, 2020|rowheader=true}} |- !scope="row"|{{झण्डा|जापान}} (जापान उत्कृष्ट १००) | style="text-align:center;"|३ |- {{singlechart|Dutch100|१३|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|New Zealand|३|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Norway|७|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Slovakia|१३|artist=Taylor Swift|song=Love Story|year=2009|week=15|rowheader=true}} |- {{singlechart|Spain|४७|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Sweden|१०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Swiss|५०|artist=Taylor Swift|song=Love Story |accessdate=January 12, 2012|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardhot100|४|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardadultcontemporary|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardadultpopsongs|३|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardcountrysongs|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardlatinpopsongs|३५|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |- {{singlechart|Billboardpopsongs|१|artist=Taylor Swift|rowheader=true}} |} ===वर्ष-समाप्ति तालिका=== {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !scope="col"| तालिका (सन् २००८) !scope="col"| स्थान |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2008/hot-100-songs|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2008 – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|८१ |- !scope="row"|{{USA}} उत्कृष्ट देशी सङ्गीत (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2008/hot-country-songs|title=Year End Charts – Hot Country Songs – Issue Date: 2008|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=August 15, 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/6082mXn9J?url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2008/hot-country-songs|archivedate=July 12, 2011}}</ref> |align="center"|५५ |} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" !scope="col"| तालिका (सन् २००९) !scope="col"| स्थान |- !scope="row"|{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=http://aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2009.htm|title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Singles 2009|work=ARIA.com.au|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=March 13, 2010}}</ref> |align="center"|३ |- !scope="row"|{{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref name="Nielsen Business Media, Inc" /> |align="center"|८ |- !scope="row"|{{झण्डा|जापान}} (जापान हट १००)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2009/billboard-japan-hot-100-songs|title=Year End Charts – Japan Hot 100|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=June 15, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007103502/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2009/billboard-japan-hot-100-songs|archivedate=October 7, 2012}}</ref> |align="center"|५४ |- !scope="row"|{{झण्डा|न्युजिल्यान्ड}} (रिन्ज)<ref>{{cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_annual.asp |title=RIANZ Annual Top 50 Singles Chart 2008 (see "2009 – Singles") |work=RIANZ.org.nz |publisher=Recording Industry Association of New Zealand |accessdate=March 13, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915190126/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart_annual.asp |archivedate=September 15, 2008 }}</ref> |align="center"|१३ |- !scope="row"|{{झण्डा|स्विडेन}} (सर्भेजटपलिसन)<ref>{{cite web |url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |title=Årslista Singlar&nbsp;– År 2009 |publisher=Swedish Recording Industry Association |accessdate=August 8, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719010043/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |archivedate=July 19, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719010043/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20090001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe |date=July 19, 2011 }}</ref> |align="center"|४७ |- !scope="row"|{{UK}} (आधिकारिक सङ्गीत तालिका)<ref>{{cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/UKChartsPlusYE2009.pdf|title=UK Year-end Songs 2009|publisher=The Official Charts Company|work=[[ChartsPlus]]|pages=5|accessdate=June 14, 2010}}</ref> |align="center"|२९ |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-100-songs|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2009 – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|५ |- !scope="row"|{{USA}} वयस्क समकालीन (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Adult Contemporary Songs: Page 1|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-adult-contemporary-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|२ |- !scope="row"|{{USA}} वयस्क उत्कृष्ट ४० (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Adult Pop Songs: Page 1|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-adult-pop-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|११ |- !scope="row"|{{USA}} मुख्यधाराप्रवाह उत्कृष्ट ४० (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|title=Pop Songs: 2009 Year-End Charts|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-pop-songs|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 28, 2015}}</ref> |align="center"|८ |- !scope="row"|{{USA}} रेडियो सङ्गीत (''बिलबोर्ड'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-radio-songs?begin=11&order=position |title=The Best of 2009: The Year in Music | work=Billboard| accessdate=September 17, 2015}}</ref> |align="center"|१ |} ===दशक-समाप्ति तालिका=== {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! तालिका (२०००–०९) ! स्थान |- !scope="row"| {{AUS}} (एरिया)<ref name="decadeend">{{cite web|url=http://www.news.com.au/entertainment/music/delta-goodrems-talents-top-the-charts/story-e6frfn09-1225816830674 |title=Delta Goodrem's talents top the charts |publisher=New Limited |work=The Daily Telegraph (Sydney) |date=January 7, 2010 |accessdate=July 29, 2010 |first=Kathy |last=McCabe |archiveurl=https://www.webcitation.org/5mephEecf?url=http://www.news.com.au/entertainment/music/delta-goodrems-talents-top-the-charts/story-e6frfn09-1225816830674 |archivedate=January 9, 2010 }}</ref> |align="center"|१० |- !scope="row"|{{USA}} ''बिलबोर्ड'' हट १००<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100?chartDate=2008-10-18#/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=71&order=position|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=March 6, 2011|title=Best of 2000s – Hot 100 Songs}}</ref> |align="center"|७३ |- |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm |title=एरिया चार्ट तालिका |publisher=एरिया चार्ट|date=}}</ref> | ७× प्लेटिनम [[चित्र:Septuple platinum record icon.svg|30px|center]] | + ४९०,००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा)<ref>{{cite web |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Love+Story%20Taylor+Swift |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=म्युजिक क्यानडा|date=}}</ref> | २× प्लेटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | + १६०००० |- | {{झण्डा|डेनमार्क}} (आइएफपीआइ डेनमार्क)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.dk/certificeringer-0 |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी (प्रमाणपत्र) |publisher=आइएफपीआइ डेनमार्क|date=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | + ७,५०० |- | {{NZ}} (आरएमएनजेट)<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=प्लेटिना रेकर्डस् |publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=६ मार्च २०११}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + १५,००० |- | {{UK}} (बिपिआइ)<ref>{{cite web |url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=ब्रिटिस्ट फोनोग्राफिक उद्योग |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205223425/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |date=2021-02-05 }}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + ६४८,३७० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=Love+Story#search_section |title=टेलर स्विफ्ट - लभ स्टोरी |publisher=आरआइएए|date=}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | + १,०००,००० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=Love+Story#search_section |title=लभ स्टोरी |publisher=आरआइएए|date=}}</ref> | ८× प्लेटिनम [[File:Octuple platinum record icon.svg|30px|center]] | + ८,०००,००० |- |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.vevo.com/watch/taylor-swift/love-story/USCJY0803276 भिभोमा टेलर स्विफ्टको "लभ स्टोरी"] * [http://taylorswift.com/releases#release-2822 टेलर स्विफ्टको आधिकारिक वेबसाइटमा गीतको शब्द] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211085648/http://taylorswift.com/releases#release-2822 |date=2012-12-11 }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{टेलर स्विफ्टका गीतहरू}} [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] [[श्रेणी:रिपब्लिक रेकर्ड्सका एकलहरू]] okef87f2q00cstt5oyqwwuxqw6nyubk 0 102320 1362536 1352161 2026-06-20T10:02:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362536 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | name = १९८९ | type = स्टुडियो एल्बम | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | cover = Taylor Swift - 1989.png | border = yes | alt = | released = {{start date|2014|10|27}} | recorded = २०१३–१४ | venue = | studio = | genre = {{hlist|[[पप सङ्गीत|पप]]<ref>{{cite web|url=http://consequenceofsound.net/2014/10/album-review-taylor-swift-1989/|title=टेलर स्विफ्ट&nbsp;– १९८९&nbsp;– एल्बम|work=कन्सिकोन्सेस अफ साउन्ड|accessdate=February 7, 2015}}</ref>|[[पप सङ्गीत|डान्स-पप]]|[[पप सङ्गीत|सिन्थ-पप]]}} | length = {{duration|m=48|s=41}} | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | producer = {{hlist|म्याक्स मार्टिन|टेलर स्विफ्ट|ज्याक एन्टोनअफ|नेथन चापम्यान|इमोजीन हिप|जर्ज क्रिस्टिन|म्याथ्युज एण्ड रोबिन|अली प्यामी|सेलब्याक|रायन टेडर|}} | prev_title = [[रेड (टेलर स्विफ्टको गीत)|रेड]] | prev_year = २०१२ | next_title = [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]] | next_year = २०१७ | misc = {{Singles | name = १९८९ | type = स्टुडियो | single1 = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | single1date = १८ अगस्ट २०१४ | single2 = [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]] | single2date = १० नोभेम्बर २०१४ | single3 = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | single3date = ९ फेब्रुअरी २०१५ | single4 = [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] | single4date = १७ मे २०१५ | single5 = [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] | single5date = ३१ अगस्ट २०१५ | single6 = [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] | single6date = ५ फेब्रुअरी २०१६ | single7 = [[न्यू रोमान्टिक (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यू रोमान्टिक]] | single7date = २३ फेब्रुअरी २०१६ }} }} "'''१९८९'''" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को पाँचौँ स्टुडियो एल्बम हो जुन [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] रेकर्डस् द्वरा २७ अक्टोबर २०१४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बमको [[रेड (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेड]]को सार्वजनिक पछि यस एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गर्न सुरु गरेकी थिइन्। दुई वर्षको अवधिमा स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन, सेलब्याक र अन्य रेकर्ड निर्मातासँग सहकार्य गर्दै एल्बमका लागि गीत रेकर्ड गराउन सुरु गरेकी थिइन्। यस एल्बमको शीर्षक स्विफ्टको जन्म वर्षको आधारमा राखिएको थियो र यस एल्बममा समावेश गरिएका सङ्गीत १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरू द्वारा प्रेरित भएको थियो। एल्बमले स्विफ्टको पछिल्लो एल्बममा समावेश गरिएका कन्ट्रि सङ्गीतबाट प्रस्थानको प्रतिनिधित्व गर्दछ र स्विफ्ट द्वारा उनको पहिलो दस्तावेज आधिकारिक पप एल्बम को रूपमा वर्णन गरिएको छ। १९८९ एल्बमका गीतहरूमा वाद्ययन्त्रका रूपमा विषेश गरी ड्रम प्रोग्रामिङ, सिन्थेसाइजर्स, पुलसटिङ बेस, गीतारहरूको प्रयोग गरिएको छ। १९८९ ले समकालीन सङ्गीत आलोचकहरूबाट सामान्यतया सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गर्‍यो र यसलाई बिलबोर्ड, टाइम, र रोलिङ स्टोन सहित विभिन्न प्रकाशनहरू द्वारा २०१४ को सर्वश्रेष्ठ एल्बमहरूको रूपमा वर्णन गरियो। १९८९ ले संयुक्त राज्यमा १.२८७ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। एल्बम सन् २०१४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वाधिक बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने डिसेम्बर २०१७ सम्म एल्बमका कुल ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू विश्व व्यापी रूपमा बिक्री भएको थियो। एल्बमका १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री हुने क्रममा गीतका सात एकल सङ्गीतहरू सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]], [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] र [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] गरी तीन गीतहरू [[बिलबोर्ड हट १००]]को शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएका थिए र त्यस्तै गरी [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] र [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] बिलबोर्डको शीर्ष दशमा र [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]]ले शीर्ष २० मा स्थान सुरक्षित गरेको थियो।<ref>{{cite web|last1=कल्टफिल्ड|first1=केथ|title=सन् २०१७ का उत्कृष्ट एल्बमहरू|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8085932/ed-sheeran-divide-nielsen-music-top-album-2017|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|accessdate=January 5, 2018|date=January 3, 2018}}</ref> एल्बममा पहिलो पाँच एकलले अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वरा विभिन्न प्रमाणपत्रहरू प्राप्त गरेको थियो। यस एल्बमले सन् २०१६ को वर्षको उत्कृष्ट एल्बमको रूपमा ग्र्यामी अवार्ड जित्न सफल भयो जसले गर्दा स्विफ्ट दुईपटक ग्र्यामी अवार्ड जित्ने पहिलो महिला कलाकार बनिन्। ==पृष्ठभूमि== स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेड २२ अक्टोबर २०१२ मा सार्वजनिक गरेकी थिइन्। यस एल्बमले स्विफ्टको साङ्गीतिक शैली र लेखन शैलीमा परिवर्तन ल्याएको थियो।<ref name="yahoo1">{{cite web|last=विलमेन|first=क्रिस|url=http://music.yahoo.com/blogs/our-country/scott-borchetta-taylor-tim-martina-band-perry-personalized-005314825.html|title=बिग मेसिन रेकर्ड्स|website=याहु! सङ्गीत|date=June 13, 2012|accessdate=July 1, 2012}}</ref> रेड एल्बमले व्यापारिक हिसाबमा निकै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भयो र पहिलो हप्तै एल्बमका १.२१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थियो जुन दशकको इतिहासम‌ै सबैभन्दा उच्च बिक्री थियो र त्यसले गर्दा स्विफ्ट दुईवटा एल्बमले सार्वजनिक भएकै अर्को हप्ता १ मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो जसले गर्दा स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बन्न सफल भइन्।<ref>{{cite news|author=|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/18/taylor-swift-want-believe-pretty-lies|title=टेलर स्विफ्टका केही भनाइहरू|work=द गार्डियन|accessdate=October 23, 2012|location=लण्डन|date=October 18, 2012}}</ref><ref name="slantmagazine.com">{{cite web|url=http://www.slantmagazine.com/music/review/taylor-swift-red/2900|title=टेलर स्विफ्ट: रेड &#124; |work=स्लन्ट म्यागेजिन|accessdate=February 25, 2013}}</ref> एल्बमको बिक्री र प्रचारप्रसार गर्न स्विफ्टले विश्व भ्रमण गरेकी थिइन् जुन मार्च देखि सेप्टेम्बर २०१३ सम्म सञ्चालनमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/474400/taylor-swifts-red-sells-121-million-biggest-sales-week-for-an-album-since-2002|title=स्विफ्टको रेड एल्बमको पहिलो हप्तै १.२१ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री|work=बिलबोर्ड|date=September 14, 2009|accessdate=November 7, 2012}}</ref> विश्व भ्रमणका क्रममा स्विफ्टले उत्तर अमेरिका, न्युजिल्यान्ड, अस्ट्रेलिया, इङल्याण्ड, जर्मनी र एसियाका केही मुलुकहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रम आयोजना भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://theboot.com/taylor-swift-2014-red-tour-dates-asia/|title=स्विफ्टले सन् २०१४ मा एसियाका केही मुलुकहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू गर्ने|website=द बुट|date=February 13, 2014|accessdate=April 3, 2014}}</ref> रेडको विश्व भ्रमणमा स्विफ्टको रोमान्टिक जीवन मिडियाको सुश्म परीक्षणको विषय बनेको थियो।<ref>{{cite web|author=|url=http://gawker.com/5965470/who-has-taylor-swift-dated-a-brief-history-of-all-the-men-in-the-universe|title=टेलर स्विफ्ट - रेड एल्बम|website=ग्वेकर|date=November 19, 2012|accessdate=November 17, 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131117022847/http://gawker.com/5965470/who-has-taylor-swift-dated-a-brief-history-of-all-the-men-in-the-universe|archivedate=November 17, 2013|df=}}</ref> रेड एल्बमको विश्व भ्रमण सकिएपछि स्विफ्टले १९८९ एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गराउनु सुरु गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news|last=च्याङ|first=बी|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.nytimes.com/2013/03/17/fashion/for-taylor-swifts-image-erosion-is-a-danger.html?_r=0|work=द न्यूज टाइम्स|accessdate=June 10, 2013|date=March 15, 2013}}</ref><ref name="Talbott">{{cite news|last=टलबोट|first=क्रिस|url=http://bigstory.ap.org/article/taylor-swift-talks-next-album-cmas-and-ed-sheeran|title=टेलर स्विफ्टको आउँदै एल्बम|agency=एसोसियटेड प्रेस|date=October 12, 2013|accessdate=August 19, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026093555/http://bigstory.ap.org/article/taylor-swift-talks-next-album-cmas-and-ed-sheeran |date=October 26, 2013 }}</ref> ==लेखन र रेकर्डिङ== [[File:Jungle City Studios.jpeg|thumb|जङ्गल सिटी स्टुडियो जहाँ एल्बमका केही गीतहरू रेकर्ड गरिएको थियो।]] स्विफ्टको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेडको सार्वजनिक पछि स्विफ्ट ६ महिना सम्म गीत लेखनका तल्लीन भएकी थिइन्। नोभेम्बर २०१३ मा स्विफ्टले बिलबोर्डलाई बताए अनुसार स्विफ्टले भनिन् ,"त्यहाँ सात वा आठ गीतहरू छन् जुन मलाई थाहा छ म रेकर्ड गर्न चाहन्छु"।<ref>{{cite web|last1=|first1=जेसन|last2=कल्टफिल्ड|first2=केथ|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://www.billboard.com/articles/news/5800742/taylor-swift-talks-next-album-at-amas-we-got-a-lot-already#orz0YlbTrebdscmh.99|work=बिलबोर्ड|accessdate=August 19, 2014|date=November 25, 2013}}</ref> एल्बमको प्रचारप्रसारका क्रममा स्विफ्टले भनिन् कि उनी दैनिक उठ्दा खेरि पहिला बनाएको सङ्गीत भन्दा नयाँ शैली बनाउन आवश्यक छ भन्ने कुरा गर्थिन। स्विफ्टले सन् २०१५ को एक अन्तरबार्तामा भनिन् कि उनले एक पप एल्बम बनाएकामा उनी निकै खुसी र गर्भ गर्छिन्।<ref name="Slam">{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://www.accesshollywood.com/taylor-swift-slams-hackers-nude-photo-claims_article_103356|website=एक्सेस हलिउड |publisher=एनबीसी युनिभर्स, Inc|accessdate=January 30, 2015|date=January 28, 2015}}</ref> गीतको रेकर्डिङ लस एन्जलसको कोनवे स्टुडियो, न्यु योर्कको जङ्गल सिटी स्टुडियो, ब्रोक्लेनको लेम्बीज् हाउस स्टुडियो, स्टकहोमको एमएक्सएम स्टुडियो, न्यासभिलको आर्ट स्टुडियो, गोटबर्गको स्टुडियो इलिभेटर नोबडि र हाइटअवे स्टुडियोमा भएको थियो।<ref>{{cite web |title=१९८९|others=टेलर स्विफ्ट|year=२०१४|type=कम्प्याक्ट डिस्क लिनियर नोट्स|publisher=बिग मेसिन रेकर्ड्स}}</ref> फेब्रुअरी २०१४ मा स्विफ्टले एकपटक पुन सेलब्याक र म्याक्स मार्टिनसँग सहकार्य गर्ने खुलाएकी थिइन् जोसँग पहिलानै स्विफ्टले रेड एल्बमका तीन गीतहरूको लेखनमा साझेदार गरेकी थिइन्।<ref name="ootw">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-five-things-to-expect-on-1989-20140916|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |work=रोलिङ स्टोन|publisher=विनर मिडिया एलएलसी|date=September 16, 2014|accessdate=September 16, 2014}}</ref> १९८९ एल्बमका गितहरूमा भने उनीहरूको टोलीले ५ भन्दा बढी गीतहरू रचना गरेको थियो। यस एल्बममा स्विफ्टका साथी ज्याक एन्टोनअफ र रायन टेडरले पनि स्विफ्टसँग सहकार्य गरेका थिए। एन्टोनअफले स्विफ्टलाई लेखन र गीत निर्माण गर्न सहयोग गरेका थिए भने उनीहरूले "आउट अफ द उड्स" , "आइ व्इस यु वुड" र "यु आर इन लभ" गीतका सहयोग गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1969054/taylor-swift-welcome-to-new-york/|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क|last=वाकर|first=जोन|date=October 20, 2014|website=एमटिभी न्युज|accessdate=October 26, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107012916/http://www.mtv.com/news/1969054/taylor-swift-welcome-to-new-york/ |date=November 7, 2017 }}</ref> एन्टोनअफले एक ट्र्याक उनको आइफोनमा रेकर्ड गराएका थिए जुन पछि "आइ व्इस यु उड" बनेको थियो। टेलर र स्विफ्टले दुई गीतहरू लेखे जसमा "[[वेलकम टू न्यु योर्क (गीत)|वेलकम टू न्यु योर्क]] र "आइ न्यू दिस प्लेस" रहेका छन्।<ref>{{cite web|author1=|title=रायन टेडर र टेलर स्विफ्ट - आइ नु प्लेस|url=http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459|website=एटी४० डटकम|publisher=एटी४०|accessdate=January 22, 2015|date=October 20, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119234653/http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459|archivedate=January 19, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119234653/http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459 |date=January 19, 2015 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१४ मा स्विफ्टले रोलिङ स्टोनलाई बताए अनुसार उनको १९८९ मा रहेको एक गीत उनको दैनिक विवरण र समाचारबाट बनाइएको हो तर तात्कालिक समय सम्म गीतको शीर्षक सार्वजनिक गरिएको थिएन्। स्विफ्टले एक अन्तरबार्ता बताएका अनुसार उक्त गीत "[[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] रहेको थियो। एन्टोनअफका अनुसार आउट अफ द उड्स गीतको एक भाग पढ्दा एक डायरीको कथा जस्तो लाग्छ भने यसमा लगभग १००,००० मानिसहरूको आवाज सुनिन्छ। आउट अफ द उड्स गीत स्विफ्टले पहिलो पटक एन्टोनअफले पहिलानै बनाएको सङ्गीतमा गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="usa">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/10/14/taylor-swift-out-of-the-woods/17228091/|title=टेलर स्विफ्ट - आउट अफ द उड्स|date=October 14, 2014|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=October 15, 2014|first=ब्रायन|last=मेन्सफिल्ड}}</ref> ==सङ्गीत== स्विफ्टले १८ अगस्ट २०१४ मा एल्बमको घोषणा गरेकी थिइन् भने उनले उक्त एल्बम एक पप एल्बम हुने पनि जानकारी गराएकी थिइन्।<ref name="auto1">टेलर स्विफ्ट: अन्तरबार्ता, "१९८९ एल्बम" १० अक्टोबर २०१४. १२:४४. (लण्डन) किस एफएम (युके)</ref> यस एल्बममा समावेश गरिएका सबै गीतहरू १९८० दशकको [[पप सङ्गीत|पप]] सङ्गीतबाट प्रेरित भएका थिए। साङ्गीतिक हिसाबले १९८९ एल्बम एक सिन्थ पप र डान्स पप एल्बम हो।<ref name="Graham">{{cite news|first=एडम|last=ग्राम|title=टेलर स्विफ्ट कसरी पप सङ्गीत क्षेत्रमा छाइन्?|date=May 27, 2015|url=http://www.detroitnews.com/story/entertainment/music/2015/05/27/taylors-world-swift-became-pops-reigning-queen/27989861/|newspaper=द डिट्रोयट न्युज|accessdate=June 30, 2015}}</ref><ref name="South Florida Sun-Sentinel">{{cite web|url=http://www.sun-sentinel.com/teenlink/music/fl-tl-teenlink-review-1989-taylor-swift-20141120-story.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|author=|date=November 20, 2014|work=सन|accessdate=February 7, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170825105049/http://www.sun-sentinel.com/teenlink/music/fl-tl-teenlink-review-1989-taylor-swift-20141120-story.html |date=August 25, 2017 }}</ref> एल्बममा मार्टिन द्वरा जुटाएका ड्रम्स र सिन्सेसाइजरहरू समावेश गरिएको छ भने अन्य [[रेकर्ड निर्माता]]हरूले गीतार, किबोर्ड र पियानोको प्रयोग गरेका छन्। किस एफएम (युके)सँगको एक अन्तरबार्तामा स्विफ्टले बताएकी छन् कि १९८९ एल्बमको नाम उनको जन्म वर्षबाट साभार गरिएको थियो। सेप्टेम्बरमा रोलिङ स्टोन म्यागेजिनसँग बताए अनुसार स्विफ्टलाई उक्त एल्बममा मार्टिन, [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क सहर]], फाइन योङ केनीबल्स र अनुसन्धनात्मक भावनाले उनको एल्बमलाई टेवा मिलि रहेको छ।<ref name="curve">{{cite journal|title=१९८९ एल्बम|url=http://www.billboard.com/articles/news/6289405/taylor-swift-1989-album-review|journal=बिलबोर्ड|date=October 24, 2014|first=जेम|last=अस्वाड|accessdate=November 5, 2014}}</ref> अनुसन्धानको सम्बन्धमा स्विफ्टले १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरूको वर्णन गरेकी छन्।<ref name="likeaprayer">{{cite web|first=जोस|last=इलिस|url=https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908|title=टेलर स्विफ्ट|date=September 8, 2014|work=रोलिङ स्टोन|accessdate=March 22, 2016}}</ref> साङ्गीतिक हिसाबले हेर्दा खेरि १९८९ एल्बम १९८९ को दशकमा सार्वजनिक भएका स्विफ्टलाई मनपर्ने केही एल्बमहरू र गीतहरू छन् जसमा एनी लेनोक्स, फिल कोलिन्सका गीत र [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|म्याडोना]]को ''लाइक अ प्रेअर-एरा'' पर्छन्। २०१४ अक्टोबरमा एक गीतकारले बताए अनुसार गीतको बोल र गीतमा समावेश गरिएका शब्दहरू १९८९ एल्बम सार्वजनिक हुनुभन्दा दुई वर्ष अधि देखिका केही घटना र खोजीबाट प्रेरित भएका थिए।<ref>{{cite web|title=युट्युबमा टेलर स्विफ्टका भिडियोहरू|url=https://www.youtube.com/watch?v=bSCkVUupaRM|website=युट्युब|publisher=गूगल इङ्क|accessdate=January 8, 2015|format=भिडियो|date=October 27, 2014}}</ref> स्विफ्टको गीतलेखन एक साङ्गीतिक समूह अस्वाडले पूर्वावलोकन गरेको थियो भने उनीहरूले उक्त लेखनको प्रशंसा गरेका थिए। स्विफ्टले रचेका केही गीतहरूमा उनको वास्तविक जीवनसँग सम्बन्धित प्रेम कथाहरू पनि समावेश गरिएको छ भने उक्त घटनालाई स्विफ्टले आफ्नै सैलिमा वर्णन गरिकी छिन्। स्विफ्टले बताइनकि एल्बमका गीतलेखनहरू जोन ह्युगसका चलचित्रहरूबाट प्रेरित भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/see-ryan-adams-taylor-swift-discuss-1989-songwriting-20151019|title=स्विफ्टले १९८९ एल्बमका बारे केही बताउँदै|author=डेनियल|work=रोलिङ स्टोन|date=October 19, 2015|accessdate=October 20, 2015}}</ref> ==रचना== एल्बमको सुरुवाती गीत "वेलकम टू न्यु योर्क" हो जुन स्विस्टले न्यु योर्क सहरलाई दिएको एक उपहार थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/589890/taylor-swift-talks-new-single-welcome-to-new-york-says-it-s-very-sexist-to-claim-she-only-writes-about-exes|title=स्विफ्ट "वेलकम टू न्यु योर्क" गीतका बारेमा वर्णन गर्दै|last=टमी|first=अल्स|date=October 20, 2014|website=इ!अनलाइन|accessdate=October 21, 2014}}</ref> गीतले लिफ्टलाई एलजीबिटी समुदायको लागि समानतालाई समर्थन गर्दछ।<ref name="slant">{{cite web|url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2014/10/20/taylor_swift_welcome_to_new_york_new_song_from_1989_is_a_pro_gay_synth_pop.html|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क |last=रिकमेन|first=फरेस्ट|date=October 20, 2014|work=स्लेट म्यागेजिन|accessdate=October 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99|title=टेलर स्विफ्ट 'वेलकम टू न्यु योर्क'|last=किर्क|first=अलेक्जेन्डर|date=October 21, 2014|website=ग्रे डटनेट|accessdate=October 21, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20141021205855/http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99|archivedate=October 21, 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20141021205855/http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99 |date=October 21, 2014 }}</ref> "ब्ल्याङ्क स्पेस" एक इलेक्ट्रो पप गीत हो भने यस गीतले स्विफ्ट र उनको प्रेमीको सम्बन्धको बर्णन गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/10/album-review-taylor-swift-1989.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |first=लिन्ड्से|last=जोल्ड्ज|website=भल्चर डटकम|accessdate=October 28, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=टेलर स्विफ्ट|accessdate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> धेरै आलोचकहरूले गीतको तुलना गरे जुन स्विफ्टले हालैको मीडियामा हालको प्रदर्शन गरेको छ।यस गीतलाई पप कलाकार लोर्डेको एक कार्यको तुलना गरी आलेचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/taylor-swift-1989-album-review-pop-star-shows-promising-signs-of-maturity-9814620.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |accessdate=October 24, 2014}}</ref><ref name="time">{{cite news|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=१९८९ एल्बम|work=[टाइम म्यागेजिन|first=श्याम|last=लेन्स्की|date=October 23, 2014|accessdate=March 1, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> "स्टाइल" गीतलाई इलेक्ट्रो पप, पोस्ट डिस्को र फङ्क पप गीतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ। <ref name="latimes.com">{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-review-taylor-swift-smooths-out-the-wrinkles-on-sleek-1989-20141027-story.html|title=१९८९ एल्बम|work=लस एन्जल्स टाइम्स|quote=|first=|last=उड|accessdate=October 27, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/reviews/taylor-swift/15754|title= – टेलर स्विफ्ट – '१९८९'|accessdate=October 27, 2014}}</ref> "आउट अफ द उड्स" एक सिन्थ पप सङ्गीत हो।र।स्विफ्टले १९८९ एल्बमका लागि लेखेको पहिलो गीत थियो। यस गीतमा म्याक मनर्टिनको निर्माण छ भने स्विफ्टको स्वर रेकर्ड गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/videos/taylor-swift-out-of-the-woods-20141014|title=टेलर स्विफ्ट 'आउट अफ द उड्स' – रेलिङ स्टोन|work=रोलिङ स्टोन}}</ref> रेकर्ड निर्माता एन्टोनअफका अनुसार यस गीतमा १९८९ दशकको र हालको सङ्गीतहरूको समिश्रण रहेको छ। "अल यु ह्याड टु डु वाज स्टे" गीत उनको वास्तविक जीवन भन्दा पनि उनको सपनाबाट प्रेरित भएको थियो।<ref name="Esther Lee">{{cite web|url=http://m.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-explains-why-she-gave-up-on-men-20141411|title=टेलर स्विफ्ट केही बताउँदै|first=इस्टर|last=ली|work=युएस विक्ली|date=November 14, 2014|accessdate=November 16, 2014}}</ref> "सेक इट अफ" एक पप सङ्गीत हो जसमा स्विफ्टले निकालेको अन्य गीतहरूको भन्दा भिन्न आवाजमा रेकर्ड गरिएको थियो। बिलबोर्डका जेसन लिपसट्जका अनुसार गीत म्याकलमोरे र रायन लुइजको "थिफ सफ (२०१२) भन्दा राम्रो लयमा रेकर्ड गरिएको छ।<ref name="LATimes">{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-listen-taylor-swift-releases-shake-it-off-from-new-album-1989-20140818-story.html|title=१९८९ एल्बमका केही गीतहरू|work=लस एन्जल्स टाइम्स|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014|first=माइकल|last=उड}}</ref> यस गीतको बोल र प्रयोग गीतमा गरिएका शब्दले स्विफ्टको निन्दा गर्ने व्यक्तिहरूलाई समर्पण गररिएको छ।<ref name="BBReview">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/review/track-review/6221814/taylor-swift-shake-it-off-single-review|title=टेलर स्विफ्ट - सेक इट अफ |work=बिलबोर्ड|first=जेसन|last=लिपसल्ट|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref> स्विफ्टले उक्त गीत मार्फत वर्णन गर्दै भनिन्,"मैले यसबाट एकदम कठिन पाठ सिकेको छु कि मानिसहरूले कुनै पनि समयमा जुनसुकै कुरामा हाम्रो बारेमा सोध्न सक्छन्, र हामी त्यसलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौ। हामी नियन्त्रण गर्न सक्ने एक मात्र कुरा हो कि हामीले उनीहरूलाई दिने प्रतिक्रिया"।<ref name="Time">{{cite news|url=http://time.com/3138525/taylor-swift-shake-it-off-1989/|title=सेक इट अफ गीतको आधिकारिक भिडियो|first=नोलम|last=फिनी|work=टाइम म्यागेजिन|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref> "आइ विस यु उड" स्विफ्ट र एन्टोनअफले लेखेको यस एल्बमको अर्को गीत थियो भने उनीहरूले आउट अफ द उड्स पनि सँगै लेखेका थिए।<ref name="slate-analysis">{{cite web|last1=रिकमेन|first1=फरेस्ट|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2014/10/24/taylor_swift_s_1989_leaked_here_s_a_track_by_track_breakdown_of_the_new.html|work=स्लेट म्यागेजिन|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस एल्बममा अर्को गीत पनि समावेश गरिएको छ जुन "ब्याड ब्लड" हो भने यस गीतको सारले दुई घनिष्ठ मित्र बीचको धोकाको वर्णन गरेको छ। टेलर स्विफ्टले एक अज्ञात महिला सङ्गीतकारको बर्णन गर्दै यस गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="rolling-stone">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=4|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|date=September 8, 2014|last=इलिस|first=जोस|work=रोलिङ स्टोन|accessdate=May 10, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150603060354/http://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=4 |date=June 3, 2015 }}</ref> स्विफ्टले भनेकी छिन् "एक व्यक्तीले उनले आयोजना गरेको साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टका लागि काम गर्ने व्यक्तीहरूलाई डाक्दै कार्यक्रममा अवरोध पुर्‍याउने कोसिस गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टसँगको एक अन्तरबार्ता|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rk2bxUe9boU&t=7m54s|website=युट्युब|accessdate=February 19, 2015}}</ref> यस एल्बममा समावेश गरिएको ९अौँ गीत "वाइल्डेस्ट ड्रिम्स" थियो भने यस गीतका आधारमा स्विफ्टले उनको प्रेमीलाई उनलाई सपनामा भएपनि सम्झन अनुरोध गरेकी छन्।<ref>{{cite journal|title=तपाईँले थाहा नपाउनु भएको टेलर स्विफ्टको १२ तथ्य|journal=टिन भोग|volume=वेब|url=http://www.teenvogue.com/entertainment/2014-05/taylor-swift-trivia|accessdate=February 20, 2015}}</ref> एल्बममा "हाउ यु गेट द गल" नामक गीत पनि समावेश गरिएको छ। "दिस लभ" नामक एक कविता स्विफ्टे सन् २०१३ को अन्तिममा लेखेकी थिइन् भने उक्त कविता पनि पछि गीतको रूपमा विकासित हुँदै एल्बममा समावेश गरिएको थियो। १९८९ एल्बममा "आइ नू दिस प्लेस" नामक गीत पनि समावेश गराइएको थियो।<ref>{{cite web|last1=भोर्गास|first1=|title= टेलर स्विफ्ट|url=http://www.whosay.com/articles/5464-taylor-swift-clean-lyrics-1989-review|website=हु से|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस एल्बमको डिलक्स संस्करण एल्बम सार्वजनिक गरेको केही महिना पछि अमेरिकाको केही स्टोर र पछि आइट्युन्समा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा "वन्डरल्यान्ड", "यु आर इन लभ" र "न्यू रोमान्टिक" गरी तीन गीतहरू पनि सार्वजनिक गरिएको थियो भने "ब्ल्याङ्क स्पेस", "आइ व्इस यु उड" र "आइ नू प्लेस" गीतहरूको पनि अन्य संस्करण सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टले न्यू रोमान्टिक गीत सेलिना गोमेजका लागि लेखिन|url=http://www.bustle.com/articles/48134-taylor-swifts-new-romantics-lyrics-were-totally-written-for-selena-gomez|website=बुस्टल|publisher=बुस्टल|accessdate=February 20, 2015}}</ref> ==एकल सङ्गीतहरू== १८ अगस्ट २०१४ मा स्विफ्टले "सेक इट अफ" नामक गीत पहिलो पटक प्रथम श्रेणीमा सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने उक्त गीतलाई स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन र सेलब्याकसँग सहकार्य गर्दै लेखेकी थिइन्। यस गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियोलाई मार्क रोमेनीकले निर्देशन गरेका थिए जसलाई प्रत्यक्ष प्रसारणका बेलामा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको भिडियोमा विभिन्न किसिमका व्यवसायीक नर्तकहरूको प्रयोग गरिएको छ। यस गीतले बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ४ हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6229439/taylor-swift-shake-it-off-no-1-hot-100-nicki-minaj-anaconda|title=बिलबोर्ड हट १००|website=बिलबोर्ड}}</ref> २१ अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टको एक गीत दुरघटनात्मक रूपमा सार्वजनिक भएको थियो र उक्त गीत क्यानडेली आइट्युन्स चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो तर गीतलाई पछि त्यहाँबाट मेटाइएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://time.com/3531269/taylor-swift-track-3-review/|title=स्विफ्टको तेस्रो ट्र्याक|work=टाइम्स म्यागेजिन|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/10/22/showbiz/music/taylor-swift-track-3-white-noise/|title= टेलर स्विफ्ट|work=सिएनएन|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/newsblogs/yourcommunity/2014/10/taylor-swift-accidentally-releases-8-seconds-of-white-noise-tops-canadian-itunes-chart.html|title=स्विफ्टले दुरघटनात्मक रूपमा गीत सार्वजनिक गरिन् |website=सिबिसी|date=October 21, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=ओ-निल, लरेन}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/10/the-author-of-white-noise-reviews-taylor-swifts-white-noise/381771/|title=टेलर स्विफ्टको गीतहरू|work=द एट्लान्टिक|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=गेर्बर, मेगन}}</ref> एल्बमको अर्को प्रमुख एकलको रूपमा "ब्ल्याङ्क स्पेस" नामक गीत सार्वजनिक गरिएको थियो जुन नोभेम्बर १० का दिन मेनस्ट्रिम टप ४०, रिदमिक टप ४० र हट एसी रेडियो चार्टमा देखा परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/105235|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमबाट आउँदै गीतहरू|first=जेसन|last=लिपसल्ट|work=बिलबोर्ड|date=October 30, 2014|accessdate=October 31, 2014}}</ref> गीत गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो एकै दिनमा याहु! द्वरा सार्वजनिक भएको थियो भने त्यस घटना पछि स्विफ्टले आफ्नो भिभो खातामा उक्त भिडियो सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/11/10/taylor-swift-blank-space-music-video_n_6132186.html|title=टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस भिडियो पहिलानै सार्वजनिक|last=गुडमेन|first=जेसिका|work=द हफिङटन पोस्ट|accessdate=November 12, 2014}}</ref> ब्ल्याङ्क स्पेसले बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ७ हप्ता सम्म चार्टको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6320061/taylor-swift-blank-space-hot-100|title=हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> एल्बमको तेस्रो एकल सङ्गीतको रूपमा स्टाइल गीत ९ फेब्रुअरी २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Hot">{{cite web|url=http://www.republicplaybook.com/track/taylor-swift-style-3/|title=टेलर स्विफ्ट "स्टाइल" – रिपब्लिक प्लेबुक|work=रिपब्लिक प्लेबुक|accessdate=January 12, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/6VeMTm956?url=http://www.republicplaybook.com/track/taylor-swift-style-3/|archivedate=January 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web|author1=केभिपोड|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमबाट आउँदो गीतहरू|url=http://www.directlyrics.com/its-real-style-is-taylor-swifts-next-single-from-1989-news.html|website=डाइरेक्ट लिरिक्स|accessdate=January 13, 2015|location=संयुक्त राज्य|date=January 13, 2015}}</ref> गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो १३ फेब्रुअरी २०१५ मा सार्वजनिक गरियो जसमा विभिन्न स्थानका दृश्यहरू समावेश गरिएको छ। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टको मा शीर्ष ६ मा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/taylor-swifts-releases-style-music-video-article-1.2114041|title=स्टाइल गीतको साङ्गीतिक भिडियो|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-03-21|title=स्टाइल हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> एल्बमको चौँथो एकल ब्याड ब्लड र त्यसको आधिकारिक भिडियो एकै दिन १७ मे २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो भने उक्त भिडियोलाई पछि २०१५ बिलबोर्ड म्युजिक अवार्डको सुरुवाती कार्यक्रममा प्रसारण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट र केन्ड्रिक लामारको ब्याड ब्लड|url=http://news.iheart.com/articles/trending-104650/listen-to-taylor-swifts-bad-blood-13597345/|website=आइहर्ट रेडियो|publisher=आइहर्ट मिडिया, इङ्क|accessdate=May 18, 2015|date=May 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518175638/http://news.iheart.com/articles/trending-104650/listen-to-taylor-swifts-bad-blood-13597345/|archive-date=May 18, 2015|dead-url=yes|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको भिडियो सार्वजनिक|url=http://www.billboardmusicawards.com/2015/05/taylor-swift-bad-blood/|work=बिलबोर्ड|accessdate=May 7, 2015|date=May 7, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150708052921/http://www.billboardmusicawards.com/2015/05/taylor-swift-bad-blood/ |date=July 8, 2015 }}</ref> यस सङ्गीत भिडियोमा स्विफ्टका धेरै साथीहरूको पनि अभिनय रहेको छ जसमा कार्लि क्लोस, लेन डुनहन, सेलिना गोमेज रहेका छन्। उक्त गीतको दोस्रो संस्करणमा र्‍यापर केन्ड्रिक लामारको पनि र्‍याप रहेको छ जो आधिकारिक भिडियोमा पनि देखा परेका छन्।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको ब्याड ब्लड सार्वजनिक|url=http://www.inveterate.co.uk/music/taylor-swift-singer-premieres-bad-blood-music-video-with-all-star-cast/145946/|website=|publisher=|accessdate=May 18, 2015|date=May 18, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520101323/http://www.inveterate.co.uk/music/taylor-swift-singer-premieres-bad-blood-music-video-with-all-star-cast/145946/|archivedate=May 20, 2015}}</ref> यस सङ्गीत भिडियोमा लिलि एल्ड्रिड, जिन्डेया, हेली स्टिनफिल्ड, एली गोल्डिङ, हेइली, जेसिका आल्बा, मार्था हन्ट आदि रहेका छन् जसको भिडियोमा भन्न भिन्न नाम राखिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart|title=ब्ल्या ब्लड हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=}}</ref> ब्याड ब्लड बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://entertainthis.usatoday.com/2015/08/05/taylor-swift-wildest-dreams/|title=स्विफ्टले १९८९ एल्बमका लागि अर्को गीतको घोषण गरिन्|first=कार्लि|last=|work=युएसए टुडे|date=August 5, 2015|accessdate=August 5, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको पाँचौं एकल रूपमा यस गीत ३१ अगस्ट २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases|title=हट १०० कन्टेम्पोररी सङ|date=August 24, 2015|website=अल एक्सेस|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824000429/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases|archivedate=August 24, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824000429/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |date=August 24, 2015 }}</ref> यस गीतको भिडियो पहिलो पटक ३० अगस्ट २०१५ का दिन एमटिभी भिएमए भिडियो म्युजिक अवार्डमा प्रसारण गरिएको थियोे। यस गीतको आधिकारिक भिडियो जोसेफ केन द्वारा निर्देशित भएको थियो।<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824222536/http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|title=४० ४० रिलिज|archivedate=August 24, 2015|accessdate=September 1, 2015|author=अल एक्सेस}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103221501/https://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |date=January 3, 2019 }}</ref> वाइल्डेस्ट ड्रिम्स बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष ५ मा आएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://taylorswift.com/news/257843|title=स्विफ्टको वाइल्डेस्ट ड्रिम्स|last=|first=|date=|website=टेलरस्विफ्ट डटकम|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805071735/http://taylorswift.com/news/257843|archive-date=August 5, 2016|dead-url=yes|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805071735/http://taylorswift.com/news/257843 |date=August 5, 2016 }}</ref> डिसेम्बर २०१५ मा बिलबोर्डले १९८९ एल्बमको छैटौँ गीतको रूपमा "आउट अफ द उड्स" गीत निस्कासन गर्ने जनाएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart|title=वाइल्डेस्ट ड्रिम्स हट १०० |last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> आउट अफ द उड्सको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो ३१ डिसेम्बर २०१५ मा सार्वजनिक गरियो भने गीतलाई ५ फेब्रुअरी २०१६ मा पहिलो पटक रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा १८अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/6820708/taylor-swift-out-of-the-woods-premiere-new-years-rockin-eve|title=टेलर स्विफ्ट आउट अफ द उड्स|author=एरिन|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 22, 2015|accessdate=December 23, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको सातौँ र अन्तिम गीतको रूपमा "न्यू रोमान्टिक" गीत ३ मार्च २०१५ मा आइट्युनस् स्टोरमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट – आउट अफ द उड्स|url=http://radiodate.it/radio-date/taylor-swift-out-of-the-woods-144108-05-02-2016-radiodate/|website=रेडियो एअरप्ले|accessdate=February 4, 2016|date=February 5, 2016}}</ref> यस गीतको आधिकारिक भिडियोलाई १३ अप्रिल २०१६ मा स्विफ्टको आधिकारिक भिभो र युट्युब खाता मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart?page=2&f=379|title=आउट अफ द उड्स हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=}}</ref> यस गीतको भिडियोमा लगभग सबै दृश्यहरू स्विफ्टको १९८९ विश्व भ्रमणमा क्रममा खिचिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टप ४० रिलिज|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|publisher=अल एक्सेस मिडिया ग्रुप|website=अल एक्सेस|accessdate=February 19, 2016|archiveurl=https://www.webcitation.org/6fQHaSCFU?url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|archivedate=February 19, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103221501/https://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |date=January 3, 2019 }}</ref> न्यू रोमान्टिक गीत १९८९ एल्बमकै बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा प्रवेश गर्ने सबैभन्दा न्यून स्थानमा पर्ने गीत थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/7325391/taylor-swift-new-romantics-music-video-apple-music|title=न्यू रोमान्टिक|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=November 3, 2017}}</ref> गीत चार्टको ४६ अौँ स्थानमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart?page=4&f=379|title=न्यू रोमान्टिक हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=November 3, 2017}}</ref> ==सार्वजनिक== स्विफ्टले अगस्ट २०१४ मा एल्बमको सार्वजनिक मिती घोषणा गर्ने भन्दै आफ्नो केही भनाइहरू सामाजिक सञ्जाल मार्फल व्यक्त गरेकी थिइन्। ४ अगस्टमा स्विफ्टले आफ्नो आधिकारिक इन्स्टाग्राममा एक भिडियो राखेकी थिइन् जहाँ उनले नम्बर १८ लाई एक सिढीबाट धक्का दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last1=न्युमेन|first1=मेलिन्डा|title=टेलर स्विफ्टको एल्बम|url=http://www.hitfix.com/news/taylor-swift-drops-hints-about-her-new-albumwe-think|website=हिट फिक्स|accessdate=August 18, 2014|date=August 4, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810144655/http://www.hitfix.com/news/taylor-swift-drops-hints-about-her-new-albumwe-think |date=August 10, 2014 }}</ref> अगस्ट ६ का दिन स्विफ्टले आफ्नो ट्विटर खाता मार्फत ५:०० लेखिएको एक तस्वीर राखेकी थिइन्। त्यसपछि स्विफ्टले एल्बमको अगाडिको दृश्य रहेको एक कभरको तस्वीर सार्वजनिक गरिन भने उक्त कभरको फेदमा "T. S. 1989" लेखिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=स्क्रिचर|first1=एरिन|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |url=http://www.billboard.com/articles/news/6214062/taylor-swift-clues-new-music|work=बिलबोर्ड|accessdate=August 18, 2014|date=August 7, 2014}}</ref> ==पदोन्नति== ===एकल सङ्गीतहरू=== एल्बमबाट पहिलो एकल "सेक इट अफ" स्विफ्ट द्वारा आयोजना गरिएको एक विश्वव्यापी प्रत्यक्ष भिडियो प्रसारणको समयमा देखाइएको थियो जुन स्विफ्टले याहु!सँग साझेदार गर्द‌ै आयोजना गरिकी हुन्।<ref name="Vox">{{cite web|author1=केल्स्ली मिकेन्ली|title=स्विफ्टको नयाँ पप सङ्गीतहरू|url=https://www.vox.com/2014/8/19/6033483/taylor-swift-new-single-shake-it-off-video|website=भोक्स|publisher=भोक्स मिडिया इङ्क|accessdate=January 22, 2015|date=August 19, 2014}}</ref> उक्त कार्यक्रममा स्विफ्टले १९८९ एल्बमको बारेमा र दुई वर्षे गीत लेखन प्रक्रियाको पनि कुरा राखेकी थिइन्। उक्त भिडियो प्रत्यक्ष प्रसारणकै दिन स्विफ्टले अर्को कार्यक्रममा अनलाइन रेडियोमा मार्फत पनि प्रसारण गरेकी थिइन्।<ref name=usatoday>{{cite web|last1=मेन्सफिल्ड|first1=ब्रायन|title=टेलर स्विफ्टले सेक इट अफ सार्वजनिक गरिन्|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/08/18/taylor-swift-yahoo-live-stream/14242387/|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=August 19, 2014|date=August 18, 2014}}</ref> १९८९ को प्रचारप्रसार गर्ने क्रममा स्विफ्टले त्यस कार्यक्रमको अर्को महिना उनका अनुयायीहरूलाई न्युयोर्क स्थित उनको घरमा लगायत लण्डनको एक होटेलमा पनि केही कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|first=स्टोफिनी|last=एन्डरसन|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.buzzfeed.com/stephanieanderson/taylor-swift-secret-sessions-la#.ef48ywW3J|website=बजफिड|publisher=बजफिड इङ्क|accessdate=January 14, 2015|date=September 22, 2014}}</ref> १९८९ एल्बम २७ अक्टोबर २०१४ का दिन संयुक्त राज्य अमेरिकामा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा १३ वटा गीतहरू समावेश गरिएको थियो।<ref name="usitunes">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701|title=आइट्युन्स&nbsp;– म्युजिक – १९८९|work=आइट्युन्स स्टोर|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=October 21, 2014}}</ref> एल्बमको डिलक्स संस्करण पनि केही महिनामा निस्कासन गरिएको थियो जसमा तीन अन्य गीतहरू र नयाँ सङ्गीतको।समायोजन गरिएका गीतहरू रहेका थिए जुन पछि क्यानडा र संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="target">{{cite web|url=http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edition-target-exclusive/-/A-16365103|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (डिलक्स संस्करण) – |website=तारगेट|accessdate=October 21, 2014}}</ref><ref> *{{cite web|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |url=https://itunes.apple.com/de/album/1989/id907104653|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स) टेलर स्विफ्ट|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989-deluxe/id907104698 |website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९|url=https://www.amazon.de/dp/B00MV0FQFG/|website=अमेजन डटकम |publisher=अमेजन डटकम इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स संस्करण)|url=https://www.amazon.de/dp/B00MV0FT4Y/|website=अमेजन डटकम इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको १९८९|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989/id907104653|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989-deluxe/id907104698|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=1989|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FQFG/|website=अमेजन डटकम|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स संस्करण)|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FT4Y/|website=अमेजन डटकम|accessdate=August 23, 2014}}</ref> एल्बमलाई पछि जर्मनी र संयुक्त अधिराज्यमा पनि सार्वजनिक गरिएको थियो जहाँ एल्बमको सबै गीतहरू र अन्य गीतहरूको नयाँ संस्करणहरू समावेश गरिएको थियोे तर एल्बम सार्वजनिक मिती भन्दा केही दिन अगाडिनै विभिन्न सञ्चार माध्यमहरूबाट निस्कासन भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/10/24/taylor-swift-1989-album-leaks/17846595/|title=टेलर स्विफ्टको नयाँ एल्बम सार्वजनिक मिती भन्दा अगाडि सार्वजनिक|first=एन्ड्रि|last=मेन्डल|date=October 24, 2014|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=November 5, 2014}}</ref> एल्बमलाई उत्थान गर्ने क्रममा स्विफ्टले १४ अक्टोबर २०१४ मा "आउट अफ द उड्स" गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-11-12/taylor-swift-and-big-machine-are-the-music-industry|title=टेलर स्विफ्ट - बिग मेसिन |author=डेभिन लियोनार्ड|work=ब्लुम्बर्ग बिजनेस विक}}</ref> त्यसको अर्को हप्ता २० अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टले "वेलकम टू न्यु योर्क" गीत निस्कासन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/business/industries/media/article4290698.ece|title=टेलर स्विफ्ट|work=द टाइम्स}}</ref> अक्टोबर २८ का दिन स्टारबकले "दिस लभ" नामक गीतको सार्वजनिक मिती तोकेको थियो र आइट्युन्समा नि:सुल्क रूपमा डाउनलोड गर्न दिइएको थियो। <ref>{{cite web|last1=लिन्डर|first1=एमिल|title=टेलर स्विफ्ट - आउट अफ द उड्स|url=http://www.mtv.com/news/1958457/taylor-swift-out-of-the-woods-single-1989/|website=एमटिभी|publisher=एमटिभी|accessdate=October 15, 2014|date=October 9, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141013104514/http://www.mtv.com/news/1958457/taylor-swift-out-of-the-woods-single-1989/ |date=October 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://music-mix.ew.com/2014/10/20/taylor-swift-welcome-to-new-york/|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क |last=जुकरमेन|first=इस्टर|date=October 20, 2014|work=इन्टरटेन्मेन्ट विक्ली|accessdate=October 21, 2014}}</ref> ===डिलक्स संस्करण=== १७ फेब्रुअरी २०१५ मा स्विफ्टले १९८९ एल्बमका गीतहरूको डिलक्स संस्करण सार्वजनिक गर्ने निदो दिएकी थिइन् भने अक्टोबरमा एप्पल इङ्क र अन्य माध्यमहरूबाट गीतहरू सार्वजनिक भएको थियो।<ref name="SinBB">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6473113/taylor-swift-1989-bonus-songs-itunes|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम|author=जेसन लिपसल्ट|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=February 17, 2015|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस संस्करणमा "वन्डरल्यान्ड" गीत त्यहीँ दिनमा डिजिटल एकल डाउनलोड र एल्बमको प्रचारप्रसारका लागि आइट्युन्स मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। वन्डरल्यान्डको निस्कासन पछि "यु आर इन लभ" २४ फेब्रुअरी २०१५ र "न्यू रोमान्टिक" ४ मार्च २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/wonderland-single/id964325199|title=वन्डरल्यान्ड&nbsp;– टेलर स्विफ्टको एकल|publisher=एप्पल इङ्क|work=आइट्युन्स स्टोर|accessdate=February 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220072443/https://itunes.apple.com/us/album/wonderland-single/id964325199|archivedate=February 20, 2015}}</ref> ===१९८९ विश्व भ्रमण=== एल्बमको उत्थान प्रचारप्रसारका लागि १९८९ विश्व भ्रमण मे ५ २०१५ मा जापानको टोकीयोबाट सुरु गरिएको थियो। उक्त विश्व भ्रमणले युरोप र उत्तर अमेरिकाको पनि पुगेको थियो भने डिसेम्बर २०१५ मा अस्ट्रेलियामा समापन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.taylorswift.com/news/230983|title=१९८९ विश्व! भ्रमण|date=November 3, 2014|accessdate=November 4, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141107080640/http://taylorswift.com/news/230983|archivedate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107080640/http://taylorswift.com/news/230983 |date=November 7, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-massive-1989-world-tour-20141103|title=१९८९ विश्व भ्रमण|first=डेनियल|last=क्रिप्स|work=रोलिङ स्टोन|date=November 4, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/11/03/taylor-swift-1989-world-tour-dates-2015/18401935/|title=टेलर स्विफ्टको २०१५ को १९८९ एल्बम|first=ब्रायन|last=मेन्सफिल्ड|work=युएसए टुडे|date=November 3, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref> भ्रमणका बेलमा अस्ट्रेलियाका एक कलाकारल भेन्स जोयले स्विफ्टलाई साथ युरोप र उत्तर अमेरिकामा सञ्चालन साङ्गीतिक कार्यक्रममा साथ दिएका थिए भने अमेरिकी गायक [[सन मेन्डेज|शन मिन्डेज]]ले दक्षिण अमेरिकामा आयोजना गरिएका केही साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टलाई सहयोग गरेका थिए।<ref>{{cite web|author1=लिन्ड्स फोली|title=१९८९ विश्व भ्रमणमा जेम्स बे पनि सम्लग्न|url=http://www.sugarscape.com/music/news/a1074282/james-bay-vance-joy-support-taylor-swift-1989-tour/|website=सुगरस्कोप|publisher=राष्ट्र पत्रपत्रिका कम्पनी|accessdate=February 2, 2015|date=January 19, 2015}}</ref> विश्व भ्रमणका बेलामा बेलायती गायक तथा गीतकार ''जेम्स बे''ले जनवरी २०१५ को मध्यमा जर्मनीमा आयोजना गरिएको कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने निर्णय गरिएको थियो भने १ फेब्रुअरी २०१५ मा [[क्यालिफोर्निया]]का एक साङ्गीतिक समूह एचएआइएमले संयुक्त राज्यमा हुने कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने गरी ढाँचा तयार पारिएको थियो।<ref>{{cite web|author1=मिचेल पिटर्स|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ विश्व भ्रमण |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6458185/taylor-swift-announces-haim-as-1989-tour-opener?facebook_20150201|work=बिलबोर्ड|accessdate=February 2, 2015|date=February 1, 2015}}</ref> यस विश्व भ्रमणमा अन्य कलाकारहरू जस्तै [[एड सिरन]], द विकएन्ड, [[एलेन डिजेनर्स]], जुलिया रोबर्ड, फेटि वाप, [[जस्टिन टिम्बरलेक]], [[विज खलिफा]], [[सेलेना गोमेज|सेलिना गोमेज]] र अन्य थुप्रै प्रख्यात कलाकारका कारण कार्यक्रमहरू राम्रोसँग सञ्चालन भएका थिए।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |url=http://www.billboard.com/photos/6634335/taylor-swift-1989-tour-guests/|work=बिलबोर्ड|accessdate=October 26, 2015}}</ref> ==अवार्ड== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| वर्ष ! scope="col"| संस्था ! scope="col"| अवार्ड ! scope="col"| नतिजा ! scope="col"| {{abbr|सन्दर्भ}} |- ! scope="row" rowspan="7"| २०१५ | अमेरिकी सङ्गीत अवार्ड | लोकप्रिय पप/रक एल्बम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=अमेरिकी म्युजिक अवार्ड २०१५: विजेताका नामहरू |url=http://www.billboard.com/articles/events/amas/6770317/american-music-awards-2015-winners-list-amas |accessdate=November 23, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124152847/http://www.billboard.com/articles/events/amas/6770317/american-music-awards-2015-winners-list-amas |archivedate=November 24, 2015 |date=November 22, 2015|work=बिलबोर्ड }}</ref> |- | बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड | टप बिलबोर्ड २०० एल्बम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/events/bbma-2015/6524277/billboard-music-awards-2015-finalists |title=बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड २०१५: अन्तिम प्रतिस्पर्धीको नाम |work=बिलबोर्ड |date=April 7, 2015 |accessdate=April 7, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409005544/http://www.billboard.com/articles/events/bbma-2015/6524277/billboard-music-awards-2015-finalists |archivedate=April 9, 2015 |df= }}</ref> |- | इको अवार्ड | एन्टरनेसनल एल्बम अफ द इअर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Die Helene-Fischer-Festspiele haben begonnen |language=जर्मन |publisher=Rundfunk Berlin-Brandenburg |first=युएलए |last=बर्नर |date=March 27, 2015 |accessdate=June 24, 2015 |url=http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2015/03/musikpreis-echo-2015.html |archive-url=https://archive.is/20150330121504/http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2015/03/musikpreis-echo-2015.html |dead-url=yes |archive-date=March 30, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| जापान गोल्ड डिस्क अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref>{{cite web|author=रोनाल्ड |url=http://aramajapan.com/news/the-japan-gold-disc-award-2015-winners-announced/17222/ |title=जापान डिस्क अवार्ड २०१५ नतिजा |accessdate=March 9, 2015 |website= |publisher=जापान रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150310182900/http://aramajapan.com/news/the-japan-gold-disc-award-2015-winners-announced/17222/ |archivedate=March 10, 2015 |df= }}</ref> |- | बेस्ट ३ एल्बम | {{won}} |- | जुनो अवार्ड | इन्टरनेसनल एल्बम अफ द इअर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=ब्लिस |first1=केरन |url=http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2015/6451070/juno-awards-nominations |title=जुनो अवार्ड |work=बिलबोर्ड |accessdate=January 27, 2015 |date=January 27, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150130011353/http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2015/6451070/juno-awards-nominations |archivedate=January 30, 2015 |df= }}</ref> |- | लस प्रिमोस ४० प्रिन्सिपल्स | उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय एल्बम | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title= लस प्रिमोस ४० प्रिन्सिपल्स|url=http://los40.com/especiales/premios-40-principales/2015/ |website= |accessdate=October 16, 2015 |language=स्पेनी |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013233528/http://los40.com/especiales/premios-40-principales/2015/ |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy-all }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| २०१६ | rowspan=2|ग्र्यामी अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;;" rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/files/58th-final-58thpresslist12042015.pdf |format=पिडिएफ |title=५८अौँ ग्र्यामी अवार्ड |website=ग्र्यामी डटकम |publisher=ग्र्यामी अवार्ड |accessdate=December 7, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210200316/http://www.grammy.com/files/58th-final-58thpresslist12042015.pdf |archivedate=December 10, 2015 |df= }}<br />{{cite news|title=ग्र्यामी अवार्ड २०१६: विजेताको पूर्ण सूची |url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221180634/http://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees |archivedate=February 21, 2016 |accessdate=February 16, 2016 |work=द गार्जियन्स |date=February 16, 2016 |deadurl=yes |df= }}</ref> |- | बेस्ट पप भोकल एल्बम | {{won}} |- | आइहर्ट रेडियो म्युजिक अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-the-weeknd-lead-iheartradio-music-awards-noms-20160209 |title=आइहर्ट म्युजिक अवार्डका मनोनीयनहरू |work=रोलिङ स्टोन |date=February 9, 2016 |accessdate=February 10, 2016 |author=जोन |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160210093249/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-the-weeknd-lead-iheartradio-music-awards-noms-20160209 |archivedate=February 10, 2016 |df= }}</ref> |} ==व्यापारिक प्रस्तुति== [[File:Taylor Swift 1989 Tour at Ford Field in Detroit, 5-30-15.jpg|thumb|175px|स्विफ्ट १९८९ विश्व भ्रमणमा प्रस्तुति दिँदै]] १९८९ एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै गीतले संयुक्त राज्यमा १,२८७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो भने एल्बम बिलबोर्ड २०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-taylor-swift-1989-first-week-1287-million-20141104-story.html|title=१९८९ एल्बमको सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तानै १० लाख भन्दा बढि बिक्री&nbsp|newspaper=लि एन्जल्स टाइम्स|first=रेन्डि|last=लुइज|date=November 4, 2014|accessdate=November 12, 2014}}</ref> थप प्रतिलिपी अमेरिकी माइक्रोसफ्टको मार्फत $०.९९ मा बेचिएको थियो तर निस्कासनको पहिलो चार हप्ता भित्रको $३.९९ अन्तर्गत बिक्रीको लागि नेल्सल साउन्डस्क्यान नीतिका कारण कुल गीतहरू समावेश गरिएको थिएन। यस एल्बमले स्विफ्टको पहिलाको व्यक्तिगत कृतिमानलाई पनि पछि पार्दै सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तामै एक मिलियन भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्नेमा एक नयाँ कृतिमान राखेको थियो। उक्त बिक्री सङ्गीत इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्नेमा सातौँ स्थानमा परेको थियो। स्विफ्टका तीन एल्बमहरू सार्वजनिक भएर सबैले एल्बमहरूले सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै एक मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गराएपछि त्यसो गर्ने स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2014/11/05/showbiz/music/taylor-swift-1989-sales/|title=१९८९ एल्बमको बिक्री इतिहास|author=लिजा |work=सिएनएन|date=November 6, 2014|accessdate=November 9, 2014}}</ref> एल्बम सार्वजनिक भएको दोस्रो र तेस्रो हप्ता पनि १९८९ एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको पहिलो स्थानमै रहेको थियो र तात्कालिक समयमा एल्बममा दुई मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6312375/taylor-swift-1989-second-week-no-1-bette-midler-calvin-harris|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्षमा १९८९ एल्बम र|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 12, 2014|accessdate=November 13, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/107327|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 20, 2014|accessdate=November 20, 2014}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/taylor-swift-1-for-third-week-ties-eminems-record-103071381306.html|title=रटेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |first=पल|last=ग्रेन|website=याहु! सङ्गीत|date=November 20, 2014|accessdate=November 20, 2014}}</ref> निस्कासन भएको चौँथो हप्ता एल्बम एक स्थान तल खस्किएको थियो भने शीर्ष स्थानमा वान डिरेक्सनको "फोर" एल्बम उक्लिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/108468|title=बिलबोर्ड आर्टिस्ट हर १००|first=ग्रे|last=ट्रस्ट|work=बिलबोर्ड|date=November 27, 2014|accessdate=November 28, 2014}}</ref> एल्बमका १० हप्ता पछि फेरि २००,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="2.5million">{{cite web|url=http://www.billboard.com/v/News/TaylorSwifts1989Retu|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=December 3, 2014|accessdate=December 6, 2014}}</ref> अन्ततः १९८९ एल्बमले सन् २०१४ सम्ममा ३,६६०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन २०१४ को सबैभन्दा बिक्री भएको एल्बम मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6304536/official-taylor-swifts-1989-debuts-with-1287-million-sold-in|title=१९८९ एल्बमको बिक्री इतिहास first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 4, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref><ref name=us_2014sales>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6422396/taylor-swift-1989-seventh-week-no-1-billboard-200|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 31, 2014|accessdate=December 31, 2014}}</ref><ref name="yearend">{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/111355|title=१९८९ सन् २०१४ कै उत्कृष्ट एल्बम मध्ये एक|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 31, 2014|accessdate=January 1, 2015}}</ref> १९ जनवरी २०१५ का दिन एल्बमले कुल ४ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। १९८९ एल्बम सन् २०१४ को ४ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गराउन सफल पहिलो एल्बम बनेको थियो।.<ref name="4MInJust12Weeks">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/taylor-swifts-1989-4m-sales-in-just-12-weeks-108270462876.html|title=१९८९ एल्बमका ४ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री|last=ग्रेन|first=पल|website=याहु! सङ्गीत|date=January 16, 2015|accessdate=January 18, 2015}}</ref><ref name="MeghanTrainorDebutNo1">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/meghan-trainors-debut-album-arrives-at-1-108758860341.html|title=मेगान ट्रेनर शीर्ष स्थानमा|last=ग्रेन|first=पल|website=याहु! सङ्गीत|date=January 21, 2015|accessdate=January 21, 2015}}</ref> एल्बम सार्वजनिक भएको १५अौँ हप्ता सन् २०१५ फेब्रुअरीको पहिलो हप्ता एल्बम पुन बिलबोर्ड २०० को चार्टको शीर्षमा आएको थियो भने एल्बम ११ हप्ता सम्म शीर्ष स्थान ओगट्न सफल भएको थियो जसले गर्दा स्विफ्ट एल्बम चार्टमा धेरै समयसम्म एल्बम शीर्षमा पर्ने कलाकारको रूपमा दोस्रो कलाकार बनिन्।<ref>{{cite web|author1=केभिन कल्टफिल्ड|title=१९८९|url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/taylor-swifts-1989-hits-4-766615|work=द हलिउड रिपोर्टर|accessdate=January 25, 2015|date=January 24, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमले बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको कुल २४ हप्ता सम्म शीर्ष ५ मा स्थान बनाएको थियो जसले गर्दा १९८९ सन् १९६३ पछिको २४ हप्ता सम्म एल्बम चार्टमा स्थान बनाउने दश एल्बम मध्ये पर्न सफल भएको थियोे।<ref name="8thweek">{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/111885|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=January 7, 2015|accessdate=January 8, 2015}}</ref><ref name="11thweek">{{cite web|url=http://www.billboard.com/v/News/TaylorSwiftsSpen4|title=१९८९ एल्बम ११ हप्ता सम्म चार्टको शीर्ष स्थानमा |author=किथ कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=February 11, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> १३ मार्च २०१५ मा बिलबोर्डले घोषणा गरे अनुसार १९८९ एल्बमका साथसाथै स्विफ्टको अगाडिका अन्य दुई एल्बमहरूको पनि बिक्री भएको तथ्य खुलाएको थियो। २७ अक्टोबर २०१५ मा यस एल्बम सार्वजनिक भएको एक वर्ष पछि पनि चार्टमा स्थान बनाउने एल्बमको सूचीमा पनि परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/121445|title='बिलबोर्ड २००|author=किथ कल्टफिल्ड|work=''बिलबोर्ड मिडिया''|publisher=ग्लोबल मिडिया|date=April 15, 2015|accessdate=April 15, 2015}}</ref> यस एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टमा सार्वजनिक भएको ५४अौँ हप्ता पनि शीर्ष दशमा स्थान बनाउन सफल भएको थियो।<ref name="Outsold">{{cite web|author1=किथ कल्टफिल्ड|title=१९८९ एल्बमको बिक्री|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6502076/taylor-swift-1989-outsold-her-last-two-albums|work=बिलबोर्ड|publisher=ग्लोबल मिडिया|accessdate=March 14, 2015|date=March 13, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |url=http://www.billboard.com/biz/articles/6745045/taylor-swifts-1989-only-fifth-album-to-spend-first-year-in-billboard-200s-top|website=बिलबोर्ड|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|date=October 27, 2015|accessdate=October 27, 2015}}</ref> जनवरी २०१८ का अनुसार १९८९ एल्बमले विश्व व्यपी रूपमा ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट तालिका|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6754084/chris-stapleton-soars-to-no-1-on-billboard-200-albums-chart|work=बिलबोर्ड|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|date=November 8, 2015|accessdate=November 8, 2015}}</ref> क्यानडाको आधिकारिक एल्बम चार्ट कम्पनी क्याडेली एल्बम चार्टमा एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्तानै शीर्ष स्थानमा आएको थियो भने एल्बमले तात्कालिक समयमा क्याडामा १०७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales-analysis-05-november-2014/|title=साप्ताहि एल्बम बिक्री प्रतिवेदन|date=November 5, 2014|first=एलेन|last=क्रस|website=म्युजिक जर्नल|accessdate=November 12, 2014}}</ref> दोस्रो हप्ता पनि एल्बम शीर्ष स्थानमै रहँदै थप ३७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन दुई हप्तामा कुल १४४,००० भएको थियो। एल्बम क्यानडामा वर्षको उत्कृष्ट बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने एल्बमले ३१४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales-report-analysis-12-november-2014/|title=सन् २०१४ को साप्ताहि एल्बम बिक्री प्रतिवेदन|website=म्युजिक जर्नल|date=November 12, 2014|first=एलेन|last=क्रस|accessdate=November 19, 2014}}</ref> एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्ता संयुक अधिराज्यमा एसले ९०,००० प्रतिलिपी बिक्री गरेको थियो भने पहिलो हप्तामै एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा स्थान बनाएको थियो।<ref name=CANsales>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/business/6451045/nielsen-music-canada-report-2014-sales-streaming-data|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |last=ब्लिस|first=केरन|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=January 27, 2015|accessdate=January 30, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a607361/taylor-swift-claims-number-one-uk-album-with-1989.html|title=१९८९ एल्बम|first=ह्यारी|last=फ्लिचर|work=डिजिटल स्काइ|date=November 2, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref> यस एल्बम सन् २०१४ को सबै छिटो धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्ने एल्बमको रूपमा स्थापित भयो। एल्बमले संयुक्त अधिराज्यमा १.१२७ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गर्न सफल भएको थियो।<ref name="1989uksales">{{cite web|url=https://www.musicweek.com/talent/read/reputation-management-biz-braced-for-taylor-swift-s-new-album/069567|title=टेलर स्विफ्ट|last=सुथरल्यान्ड|first=मार्क|work=म्युजिक विक|date=August 24, 2017|accessdate=August 24, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.org/downloads/Digital-Music-Report-2015.pdf |title=सन् २०१५ - आइएफपीआइ ग्लोबल म्युजिक प्रतिवेदन |accessdate=October 6, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101231623/https://www.ifpi.org/downloads/Digital-Music-Report-2015.pdf |date=January 1, 2020 }}</ref> अक्टोबर २०१७ का अनुसार एल्बमका विश्व व्यापी १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|title=आइएफपीआइ ग्लोबल म्युजिक प्रतिवेदन|url=http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf|accessdate=October 6, 2017|format=पिडिएफ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412192734/http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf |date=April 12, 2016 }}</ref><ref>{{cite web|title=ANUARIO SGAE DE LAS ARTES ESCÉNICAS, MUSICALES Y AUDIOVISUALES 2017 - MÚSICA GRABADA|url=http://www.anuariossgae.com/anuario2017/anuariopdfs/04_MGRABADA.pdf|language=स्पेनी|accessdate=October 6, 2017|format=पिडिएफ}}</ref> सन् २०१५ मा "१९८९" बिलबोर्ड २०० एल्बम वरियताको पहिलो नम्बरमा स्थान बनाएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=टप बिलबोर्ड एल्बम – सन् २०१५|work=बिलबोर्ड|accessdate=December 12, 2015}}</ref> ==गीति ट्र्याकहरू== {{Track listing | extra_column = निर्माताहरू | headline = मुख्य संस्करण<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701|title=1989 by Taylor Swift|website=iTunes Store|location=United States|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | total_length = ४८:४१ | title1 = [[वेलकम टू न्यु योर्क (गीत)|वेलकम टू न्यु योर्क]] | writer1 = {{hlist|[[टेलर स्विफ्ट]]|[[रायन टेडर]]}} | extra1 = {{hlist|टेडर|नोअल जेनकेनल|स्विफ्ट}} | length1 = ३:३२ | title2 = [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]] | writer2 = {{hlist|स्विफ्ट|म्याक्स मार्टिन|सेलब्याक}} | extra2 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length2 = ३:५१ | title3 = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | writer3 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक|अली प्यामी}} | extra3 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक|प्यामी}} | length3 = ३:५१ | title4 = [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] | writer4 = {{hlist|स्विफ्ट|ज्याक एन्टोनअफ}} | extra4 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length4 = ३:५५ | title5 = अल यु ह्याड टु डु वाज स्टोन | writer5 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन}} | extra5 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक|म्याट एण्ड म्याथ्युज}} | length5 = ३:१३ | title6 = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | writer6 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra6 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length6 = ३:३९ | title7 = आइ व्इस यु उड | writer7 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | extra7 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|जर्ज क्रुस्टिन{{ref|b|[b]}}|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length7 = ३:२७ | title8 = [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] | writer8 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra8 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length8 = ३:३१ | title9 = [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] | writer9 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra9 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length9 = ३:४० | title10 = हाउ यु गेट द गर्ल | writer10 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra10 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length10 = ४:०७ | title11 = दिस लभ | writer11 = स्विफ्ट | extra11 = {{hlist|नेथन चापम्यान|स्विफ्ट}} | length11 = ४:१० | title12 = आइ नू प्लेस | writer12 = {{hlist|स्विफ्ट|टेडर}} | extra12 = {{hlist|टेडर|जेनक्यानल|स्विफ्ट}} | length12 = ३:१५ | title13 = क्लिन | writer13 = {{hlist|स्विफ्ट|इमोजीन हिप}} | extra13 = {{hlist|हिप|स्विफ्ट}} | length13 = ४:३०}} {{track listing | extra_column = निर्माताहरू | collapsed = yes | headline = क्यानडेली आइट्युन्स स्टोर | total_length = ५६:३६ | title14 = [[वन्डरल्यान्ड (टेलर स्विफ्टको गीत)|वन्डरल्यान्ड]] | writer14 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra14 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length14 = ४:०५ | title15 = [[न्यू रोमान्टिक (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यू रोमान्टिक]] | writer15 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra15 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length15 = ३:५०}} {{track listing | extra_column = निर्माताहरू | collapsed = yes | headline = डिलक्स संस्करण (संयुक्त राज्य र क्यानडामा)<ref name="1989DeluxeAlbum">References for bonus tracks on ''1989'' deluxe edition: * International deluxe edition: {{cite web|url=https://itunes.apple.com/au/album/1989-deluxe/id907104698|title=1989 (Deluxe Edition) by Taylor Swift|website=iTunes Store|location=Australia|accessdate=February 1, 2015}} * Target edition: {{cite web|url=http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edition-target-exclusive/-/A-16365103|title=Taylor Swift&nbsp;– ''1989'' (Deluxe Edition)&nbsp;– Target Exclusive |website=target.com |publisher=[[Target Corporation]]|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | total_length = ६८:३७ | title14 = वन्डरल्यान्ड{{anchor|DLX}} | writer14 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra14 = {{hlist|मार्टिन|सेवब्याक}} | length14 = ४:०५ | title15 = यु आर इन लभ | writer15 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | extra15 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length15 = ४:२७ | title16 = न्यू रोमान्टिब | writer16 = {{hlist|स्पिफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra16 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length16 = ३:५० | title17 = आइ नू प्लेसेस | note17 = पियानो/स्वर | writer17 = {{hlist|स्विफ्ट|टेडर}} | length17 = ३:३६ | title18 = आइ व्इस यु उड | note18 = सङ्गीत/स्वर | writer18 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | length18 = १:४७ | title19 = ब्ल्याङ्क स्पेस | note19 = गीतार/स्वर | writer19 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | length19 = २:११}} {{Track listing | collapsed = yes | extra_column = निर्माताहरू | headline = जापानी डिलक्स संस्करण<ref>{{cite web|url=http://www.hmv.co.jp/en/artist_Taylor-Swift_000000000353416/item_1989-Deluxe-Edition_5984096M|title=1989 -Deluxe Edition : Taylor Swift / HMV ONLINE&nbsp;– POCS-24009 [English Site]|website=[[HMV]] Japan|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | title1 = सेक इट अफ | note1 = सङ्गीत भिडियो | extra1 = मार्क रोमनेक | title2 = सेक इट अल&nbsp;– द चिअरलिडर सिन | length2 = | title3 = सेक इट अफ&nbsp;– | length3 = | title4 = सेक इट अफ&nbsp;– द मोर्डन डान्सर सिन | length4 = | title5 = सेक इट अफ&nbsp;– द एनिमेटर सिन | length5 = | title6 = सेक इट अफ&nbsp;– | length6 = | title7 = सेक इट अफ&nbsp;– द रिबन डान्सर सिन | length7 = | title8 = सेक इट अफ&nbsp;– द एक्स्ट्रा सिन | length8 = }} ==चार्ट== ===साप्ताहि चार्ट=== {|class="wikitable sortable" ! एल्बम तालिका (२०१४-१५) ! शीर्ष<br />स्थान |- | {{ZAF}} (इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://web.archive.org/web/20150115223025/http://www.rsg.co.za/|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका)|publisher=इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका|date=७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|८ |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.de/album.asp?artist=Taylor+Swift&title=1989&cat=a&country=de|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (एरिया चार्ट)|publisher=एरिया चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अल्ट्राटप ५०)|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अल्ट्राटप ४०)|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{BRA}} (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2014-12-13/brazil-albums|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)|publisher=ब्राजिल हट १०० एयरप्ले|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=309|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (क्यानडेली एल्बम चार्ट)|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{KOR}} (गावन म्युजिक चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?termGbn=week&hitYear=2014&targetTime=45&nationGbn=E|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (गावन म्युजिक चार्ट)|publisher=गावन म्युजिक चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|2 |- | {{HRV}} (क्रएसियाली सङ्गीत सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=izvodjaci&w=details&id=517|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=क्रएसियाली सङ्गीत सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|५ |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (हिटलिसन)<ref>{{cite web|language=en|url=http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (हिटलिसन)|publisher=हिटलिसन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211053343/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2017-12-11 }}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|SCO}} [[स्कटल्यान्ड]] (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref name="escocia">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/23/2014-11-08|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)|publisher=हिटलिसन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{ESP}} (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ)|publisher=स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{USA}} (बिलबोर्ड २००) | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor%20Swift/chart?f=400|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (डिजिटल एल्बम)|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FIN}} (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://finnishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)|publisher=आइएफपीआइ फिनल्यान्ड|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|१० |- | {{FRA}} (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|९ |- | {{GRE}} (आइएफपीआइ ग्रिस)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.archive.today/Cfjb7|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|११ |- | {{HUN}} (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)<ref>{{cite web|language=hu|url=http://zene.slagerlistak.hu/archivum/kereso-lista-es-datum-szerint|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)|publisher=हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|२२ |- | {{IRL}} (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)|publisher=आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110231932/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44 |date=2017-11-10 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (इटाली सङ्गीत उद्योग)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (इटाली सङ्गीत उद्योग)|publisher=इटाली सङ्गीत उद्योग|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|५ |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/prof/441127/products/1097289/1/|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (ओरिकन)|publisher=ओरिकन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://twitter.com/Amprofon/status/538105089123028992|title=Puesto #1 del #Top100MX del 27/10 al 2/11|publisher=मेक्सिको सङ्गीत उद्योग सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NOR}} (भिजी-लिस्टा)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (भिजी-लिस्टा)|publisher=भिजी-lista|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NZL}} (रेकर्डिङ म्युजिक एन-जेट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (एनजेट टप ४०)|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108224610/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2014-11-08 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NLD}} (मेगाचार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (मेगाचार्ट)|publisher=मेगाचार्ट|date=17 de fevereiro de 2015}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{POL|pt-br}} (अडियो भिडियो उत्पादक उद्योग)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=894&lang=en|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)|publisher=अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३८ |- | {{POR}} (पोर्चुगाली फोनोग्राफीक उद्योग सङ्घ)<ref name="ptcharts">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=पोर्चुगाली फोनोग्राफीक उद्योग सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116040319/https://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2018-11-16 }}</ref> | align="center"|३ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swift-scores-fastest-selling-female-album-of-the-year-so-far-3255/|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |publisher=संयुक्त अधिराज्य चार्ट कम्पनी|date=२ नोभेम्बर २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{CZE}} (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=14&titul=153050&sec=0a2898644b06402f4b7727ae758c1109|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{RUS}} (रुसी सङ्गीत चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://lenta.ru/news/2014/11/06/grebenshchikov|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (रुसी सङ्गीत चार्ट)|publisher=रुसी सङ्गीत चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{flagicon|SWE}} [[स्विडेन]] (टपलिस्टन)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|२३ |- | {{flagicon|Switzerland}} [[स्विट्जरल्यान्ड]] (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{झण्डा|ताइवान}} (जि-म्युजिक)<ref>{{cite web|language=चिनियाँ|url=http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard7.aspx|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (जि-म्युजिक)|publisher=जि-म्युजिक|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809130925/http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard7.aspx |date=2010-08-09 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- |} ===वर्ष समाप्ति चार्ट=== {|class="wikitable sortable" ! एल्बम तालिका (२०१४) ! स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.chartsurfer.de/musik/album-charts-deutschland/jahrescharts/alben-2014-2x3.html|title=जेहर्स चार्ट|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110225407/http://www.chartsurfer.de/musik/album-charts-deutschland/jahrescharts/alben-2014-2x3.html |date=2015-01-10 }}</ref> | align="center"|७१ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2014.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्ति – टप १०० एल्बम चार्ट|publisher=एरिया चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप टप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2014&cat=a|title=Jaaroverzichten 2014|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|७१ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2014&cat=a|title=२०१४ वार्षिक प्रतिवेदन|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|१९८ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-canadian-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: टप क्यानडेली एल्बम|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (हिटलिसन)<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.archive.today/0AoEv|title=एल्बम टि-१०० - सन् २०१४|publisher=हिटलिसन|date=२१मार्च २०१४}}</ref> | align="center"|६९ |- | {{USA}} (बिलबोर्ड २००)<ref name="2014yearend">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=२१ मार्च २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/digital-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: डिजिटल एल्बम|publisher=डिजिटल एल्बम|date=२१"मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{IRL}} (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.irma.ie/best-of-20141|title=आइआरएमए - सन् २०१४ को उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/rank/ja/y/2014/p/4/|title=年間　CDアルバムランキング 2014年度|publisher=ओरिकन|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|३४ |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|format=पिडिएफ|url=http://www.webcitation.org/6WJgyz8vc|title=Los Más Vendidos 2014|publisher=मेक्सिको एल्बम चार्ट|date=१९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|२८ |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2629|title=२०१४ को सर्वाधिक बिक्री भएका एल्बमहरू|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=२१ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175645/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2629 |date=2016-03-03 }}</ref> | align="center"|३ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014__7579/|title=सन् २०१४ को सर्वाधिक बिक्री भएका कारकारहरूका एल्बम|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|११ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://swisscharts.com/charts/jahreshitparade/2014|title=उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|८७ |- |} {|class="wikitable sortable" ! तालिका (२०१५) ! स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-jahr/for-date-2015|title=टप १०० एल्बम|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=८ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|५६ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2015.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्तिमा – सन् २०१५ का १०० उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=एरिया चार्ट|date=५ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३ |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.austriancharts.at/year.asp?id=2015&cat=a|title=जेहर्सफ्रिड एल्बम|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=१ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|४७ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=टप क्यानडेली एल्बम: २०१५ वर्ष समाप्ति|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१२ डिसेम्बर २०१६}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6792629/the-year-in-pop-2015-taylor-swift-1989-uptown-funk-top-artist-album-song|title=२०१५: टेलर स्विफ्ट '१९८९' |publisher=किथ कल्टफिल्ड|publisher=ग्लोबल मिडिया|date=९ डिसेम्बर २०१५|date=९ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=डिजिटल एल्बम: वर्ष समाप्ति २०१५|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१२ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/special/48546/5/|title=2015年 年間音楽ランキングを発表|publisher=ओरिकन|date=४ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३० |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://web.archive.org/web/20160203134822/http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|title=Los Más Vendidos 2015|publisher=मेक्सिको एल्बम चार्ट|date=४ मार्च २०१८}}</ref> | align="center"|२० |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=सन् २०१५ को सर्वाधिक बिक्री हुने एल्बमहरू|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=२५ डिसेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183 |date=2016-08-23 }}</ref> | align="center"|५ |- | {{NLD}} (मेगाचार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2015&cat=a|title=सन् २०१५|publisher=मेगाचार्ट|date=४ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३५ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=सन् २०१५ का उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=युके एल्बम चार्ट|date=५ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|६ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.hitparade.ch/charts/jahreshitparade/2015|title=एल्बम|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=२८ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|४७ |- ! तालिका (२०१६) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2016.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्ति – सन् २०१६ को टप १०० एल्बमहरू|publisher=एरिया चार्ट|date=१७ अप्रिल २०१४}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप टप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2016&cat=a|title=१९८९ एल्बम|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|९७ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-canadian-albums|title=टप क्यानडेली एल्बम: वर्ष समाप्ति २०१६|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=२०१६ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/digital-albums|title=२०१६ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|२२ |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4311|title=सन् २०१६ को सर्वाधिक बिक्री भएका एल्बमहरू|publisher=एनजेट टप ४० एल्बम|date=१७ अप्रिल २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229123517/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4311 |date=2016-12-29 }}</ref> | align="center"|१९ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-artist-albums-chart/|title=वर्ष समाप्ति चार्ट – २०१६|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=१७ अप्रिल २०१६}}</ref> | align="center"|४४ |- ! तालिका (२०१७) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2017/albums-chart|title=एरिया - २०१७ को समाप्ति |publisher=एरिया चार्ट|date=७ अप्रिल २०१८}}</ref> | align="center"|३२ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=२०१७ वर्ष समाप्ति - टप बिलबोर्ड एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=३० डिसेम्बर २०१७}}</ref> | align="center"|१०० |- ! तालिका (२०१८) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2017/albums-chart|title=एरिया चार्ट सन् २०१७ वर्ष समाप्ति|publisher=एरिया चार्ट|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|३६ |- | {{AUS}} (एरिया क्याटलग एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2018/catalogue-albums-chart|title=२०१८ एरिया चार्ट|publisher=एरिया चार्ट|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|१२ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=२०१७ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|८२ |- |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |title=टेलर स्विफ्ट - एरिया चार्ट इतिहास |publisher=एरिया चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५ |accessdate=}}</ref> | डाइमन्ड [[File:Diamond record icon.svg|30px|place|centre]] | ५००,००० |- | {{AUT}} (आइएफपीआइ अस्ट्रिया)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |title=अस्ट्रिया चार्ट |publisher=आइएफपीआइ अस्ट्रिया|date=७ मार्च २०१६ |accessdate=}}</ref> | २× प्ल्याटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | ४५,००० |- | {{BRA}} (प्रो म्युजिक ब्राजिल)<ref>{{cite web |url=http://www.portalpopline.com.br/1989-album-da-taylor-swift-ganha-certificado-triplo-de-platina-no-brasil/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=प्रो म्युजिक ब्राजिल|date=७ मार्च २०१६}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | ४०,००० |- | {{BRA}} (प्रो म्युजिक ब्राजिल)<ref>[http://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=Taylor+Swift&tmidia=1 प्रो म्युजिक ब्राजिल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217124641/http://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=Taylor+Swift&tmidia=1 |date=2017-02-17 }}</ref><br> डिजिटल एल्बम | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा)<ref>{{cite web |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=1989%2520Taylor+Swift |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=म्युजिक क्यानडा|date=२७ डिसेम्बर २०१५ |accessdate=}}</ref> | ६× प्लेटिनम [[File:Sextuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ५३०,००० |- | {{CHN}} (एसएआरएफटी)<ref>{{cite web |url= http://music.yule.sohu.com/20141226/n407316541.shtml|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=सोहु म्युजिक|date= |accessdate=६ जनवरी २०१५}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | १००,००० |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (आइएफपीआइ डेनमार्क)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.dk/?q=content/taylor-swift-1989 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=आइएफपीआइ डेनमार्क|date= |accessdate=१ मार्च २०१७}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | १०,००० |- | {{FRA}} | | ७०,००० |- | {{GER}} (बिभिएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&strTitel=1989&strInterpret=Taylor+Swift&strTtArt=alben&strAwards=checked |title=१९८९ एल्बम |publisher=बिभिएमआइ|date=२८ मार्च २०१५ |accessdate=}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | २००,००० |- | {{IND}} (आइएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/articles/taylor-swifts-1989-is-certified-triple-platinum-in-india/16672150 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |publisher=आइएमआइ|date=११ नोभेम्बर २०१५ |accessdate=}}</ref> | ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|30px|center]] | ६०,००० |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (एफआइएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |title=१९८९ एल्बम |publisher=एफआइएमआइ इटाली|date=७ मार्च २०१६ |accessdate=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २५,००० |- | {{JPN}} (आरआइएजे)<ref>{{cite web |url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201504.html |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=जापान रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |date=१९ सेप्टेम्बर २०१५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724130553/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201504.html |date=2020-07-24 }}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | २६८,१८३ |- | {{MEX}} (एम्प्रोफोन)<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ प्रमाणपत्र |publisher=एम्प्रोफोन|date=९ जुन २०१७ |accessdate=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|20px|center]] + ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|20px|place|centre]] | २१०,००० |- | {{flagicon|Netherlands}} [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]] (एनभिपिएल)<ref>{{cite web |url=https://nvpi.nl/nvpi-audio/marktinformatie/goud-platina/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ गोल्ड र प्लेटिनम प्रमाणपत्र |publisher=एनभिपिएल |date=२७ डिसेम्बर २०१५ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704212857/https://nvpi.nl/nvpi-audio/marktinformatie/goud-platina/ |date=2018-07-04 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २५,००० |- | {{NZL}} (आरएमएनजेट)<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4012|title=न्युजिल्यान्ड टप ४० चार्ट|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=|accessdate=१ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518075141/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4012 |date=2015-05-18 }}</ref> | ६× प्लेटिनम [[File:Sextuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ९०,००० |- | {{POL}} (जेटपिएभि)<ref>{{cite web |url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2015 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=जेटपिएभी |date= |accessdate=२७ डिसेम्बर २०१५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118153000/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2015 |date=2015-01-18 }}</ref> | २× प्ल्याटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | ४०,००० |- | {{RSA}} <ref>{{cite web |url= https://web.archive.org/web/20150626121827/http://mobi.iol.co.za/#!/article/something-to-rock-everyone-s-xmas-sock-1.1796602|title=१९८९ एल्बम इतिहास |publisher=वेब्याक मेसिन|date= |accessdate=१९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{ESP}} (प्रो म्युजिक)<ref>{{cite web |url=http://www.elportaldemusica.es/album-8898-taylor-swift-1989 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=प्रो म्युजिक |date=१९ सेप्टेम्बर २०१५ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429203245/http://www.elportaldemusica.es/album-8898-taylor-swift-1989 |date=2015-04-29 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{flagicon|Sweden}} [[स्विडेन]] (जिएलएफ)<ref>{{cite web |url=http://www.sverigetopplistan.se/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ गोल्ड र प्लेटिनम प्रमाणपत्र |publisher=जिएलएफ|date=९ जुन २०१९ |accessdate=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{flagicon|Switzerland}} [[स्विट्जरल्यान्ड]] (आइएफपीआइ स्विट्जरल्यान्ड)<ref>{{cite web |url= http://www.hitparade.ch/awards.asp?year=2015|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=स्वीजर ह्याटप्रिड|date= |accessdate=९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | १५,००० |- | {{UK}} (बिपिआइ)<ref>{{cite web |url= https://www.bpi.co.uk/award/13026-1598-2|title=ब्रिटिस्ट फोनोग्रामिक उद्योग |publisher=बिपिआइ|date= |accessdate=४ अगस्ट २०१८}}</ref> | ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|20px|center]] | १,०८१,२२० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=1989#search_section |title=आरआइएए - गोल्ड र प्लेटिनम |publisher=अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|date=११ डिसेम्बर २०१७ |accessdate=}}</ref> | ९× प्लेटिनम [[File:Nonuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ६,११०,००० |- |} ==सार्वजनिक इतिहास== {| class="wikitable sortable" |- ! देश ! मिती ! ढाँचा ! रेकर्ड गरिएको |- | {{GER}}<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.amazon.de/1989-Swift-Taylor/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="10" | २७ अक्टोबर २०१४ | rowspan="10" | {{hlist|सिडि|डिजिटल डाउनलोड}} | rowspan="4" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{AUS}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.getmusic.com.au/store/taylor-swift-1989-digital-album-5139921|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बम|publisher=गेट म्युजिक|date=२३ मार्च २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402150813/http://www.getmusic.com.au/store/taylor-swift-1989-digital-album-5139921 |date=2015-04-02 }}</ref> |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]]<ref>{{cite web|language=फ्रान्सेली|url=https://itunes.apple.com/be/album/1989-deluxe/id907104698?l=fr|title=१९८९|publisher=आइट्युन्स स्टोर र एप्पल इङ्क|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.ca/1989-Taylor-Swift/dp/B00MRHANNI/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1427112150&sr=8-1&keywords=1989|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{ESP}}<ref>{{cite web|language=स्पेनी|url=http://www.amazon.es/1989-Edici%C3%B3n-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT4Y/|title=१९८९ - सम्पादन संस्करण|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | [[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]] |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.com/1989-Taylor-Swift/dp/B00MRHANNI/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | बिग मेसिन |- | {{FRA}}<ref>{{cite web|language=फ्रान्सेली|url=http://www.amazon.fr/1989-CD-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT4Y/|title=१९८९ - सिडि डिलक्स|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | मर्करी रेकर्डस् |- | {{IRL}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/ie/album/1989-deluxe/id907104698|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |publisher=आइट्युन्स स्टोर, एप्पल इङ्क|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]]<ref>{{cite web|language=इटालीनो|url=http://www.amazon.it/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | भर्जिना इएमआइ |- | {{UK}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{JPN}} | rowspan="2" | २८ अक्टोबर २०१४ | सिडि+डिभिडि | rowspan="4" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{NZL}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.wowhd.co.nz/CD/taylor-swift-1989/dp/40499069#bc=6306|title=टेलर स्विफ्ट : १९८९|publisher=डब्ल्यूओडब्ल्यू|date=२३ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402144710/http://www.wowhd.co.nz/CD/taylor-swift-1989/dp/40499069#bc=6306 |date=2015-04-02 }}</ref> | rowspan="2" | सिडि |- | {{BRA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://portalpopline.com.br/taylor-swift-1989-chega-as-lojas-brasileiras-e-ja-e-disco-de-ouro/|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|publisher=पप लाइन |date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | ११ नोभेम्बर २०१४ |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.ca/dp/B00P2HSETA/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="3" | ९ डिसेम्बर २०१४ | rowspan="3" | भिनिल |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.com/dp/B00P2HSETA/|title=१९८९ (भिनिल)|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | बिग मेसिन |- | {{POR}}<ref>{{cite web|url=http://www.cdgo.com/Detalhes/swift-taylor-1989/3303908|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=सिडिजिओ|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{TUR}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.dr.com.tr/Muzik/1989-%5BLicensee%5D/Taylor-Swift/Yabanci-Albumler/Pop-Music/Country/urunno=0000000624008|title=१९८९|publisher=डिआर डटका डट टिआर|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | 10 de dezembro de 2014 | rowspan="2" | सिडि | rowspan="2" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{POR}}<ref>{{cite web|url=http://www.cdgo.com/Detalhes/swift-taylor-1989/3251867|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|publisher=सिडिजिओ|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/us/album/taylor-swift-karaoke-1989/id951348926|title=टेलर स्विफ्ट: १९८९|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १५ डिसेम्बर २०१४ | ''डिजिटल'' डाउनलोड | बिग मेसिन |- | {{CHN}}<ref>{{cite web|language=चिनियाँ|url=http://www.amazon.cn/dp/B00QWC2HB0/|title=泰勒•史薇芙特:1989(CD 豪华版 附限量版文件夹)|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | ३० डिसेम्बर २०१४ | सिडि | 北京电视艺术中心 |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/ca/album/taylor-swift-karaoke-1989/id969609941|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=आइट्युन्स स्टोर, एप्पल इङ्क|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | ३ मार्च २०१५ | ''डाउनलोड'' डिजिटल | rowspan="4" | बिग मेसिन |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.amazon.com/dp/B00UXA96G6/|title=टेलर स्विफ्ट|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १४ अप्रिल २०१५ | {{hlist|सिडि+जि|डिभिडि |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.amazon.ca/dp/B00V7Y297A/|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १४ मे २०१५ | सिडि+जि |- | [[File:Rotating earth (large).gif|25px]] [[पृथ्वी|विश्व]] | ९ जुन २०१७ | ''स्ट्रिमिङ'' |- |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|colwidth=30em}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://duckduckgo.com/?q=1989+album+taylor+swift&t=ucbrowser&iax=products&ia=products १९८९ एल्बमको थप जानकारी] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका एल्बमहरू]] 78a8u3m0b4ra4u4ogpp385i67egsj93 0 104217 1362437 1167655 2026-06-20T02:35:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362437 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = राउदा आतिफ | honorific_suffix = | image = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1996|05|18|df=y}} | birth_place = | death_date = {{death date and age|df=y|2017|03|29|1996|5|18}} | death_place = [[राजशाही]], बङ्गलादेश | death_cause = आत्महत्या | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | nationality = {{झण्डा चिन्ह|माल्दिभ्स}} [[माल्दिभ्स|माल्दिभियाली]] | other_names = | education = | alma_mater = | occupation = मोडल, मेडिकल विद्यार्थी | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | notable_works = | style = | home_town = | television = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | website = | religion = }} '''राउदा आतिफ''' (१८ मे १९९६ – २९ मार्च २०१७) एक मालदिभीयाली [[भोग पत्रिका)|भोग]] मोडल र मेडिकल विद्यार्थी थिइन् जसलाई बङ्गलादेशको [[राजशाही]]मा आत्महत्याका कारण मृत्यु भएको भनेर बर्णन गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title= पारिवारिक स्रोतका अनुसार हत्या गरिएको दावी|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/raudha-athif-vogue-model-kill-herself-murdered-family-bangladesh-a8003046.html|website=द इण्डिपेण्डेण्ट|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७|date=१६ अक्टोबर २०१७}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/144877/Classmate-sued-on-Maldivian-student-death|title=राउदाको सहपाठीमाथी फाइल दर्ता|last=|first=|date=|work=|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108034504/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/144877/Classmate-sued-on-Maldivian-student-death |date=2017-11-08 }}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://avas.mv/en/39821|title=राउदाको मृत्यु |last=|first=|date=|work=एभिएएस डट एमभी|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==जीवनी== राउदाले [[माल्दिभ्स]]को हिरिया विद्यालय र भिला अन्तर्राष्ट्रिय उच्च विद्यालयमा पढन पाठन गरेकी थिइन्। उनले १४ वर्षको उमेरमा माल्दिभियाली राष्ट्रिय टेलिभिजनमा एक वातावरण अभियान सञ्चालन गरेकी थिइन्।<ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/backpage/maldives-model-found-dead-rajshahi-hostel-1383475|title= माल्दिभियाली मोडल राजशाहीको छात्रवासमा मृत अवस्थामा फेला|last=|first=|date=३० मार्च २०१७|work=द डेल्ली स्टार|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> एक माल्दिभियाली फोटोग्राफरसँग तस्वीर खिचाएर सार्वजनिक गरेपछि उनी सन् २०१४ मा मालदिभ्समा परिचित बनेकी थिइन्।<ref name=":3" /> उनलाई अक्टोबर २०१६ मा भोग इण्डियाको आवरणमा प्रस्तुत गरिएको थियो। उनले [[बङ्गलादेश]]को राजशाही स्थित इस्लामी बेङ्क मेडिकल कलेजमा मेडिकल अध्ययन सुरू गरेकी थिइन्।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.chron.com/news/nation-world/article/Vogue-cover-model-Raudha-Athif-murdered-by-11057469.php|title=भोगकको आवरणकी मोडल, राउदा आतिफको इस्लामी पोशाक नलगाएकोमा मृत्यु भएको वर्णन|last=|first=|date=|work=हुस्टन क्रोनिकल|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> उनलाई माल्दिभ्सको उच्च शिक्षा विभागद्वारा छात्रवृत्ति प्रदान गरिएको थियो।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/death-of-vogue-cover-girl-raudha-athif-was-work-of-extremists-parents-say/news-story/654ee6a51a345e8f712bf043da038cd4|title=भोग मोडलको मृत्यु |last=|first=|date=|work=न्युजमएयु|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==मृत्यु र आलोचना== राउदा, २९ मार्च २०१७ मा राजशाही इस्लामी बेङ्क मेडिकल कलेजको छात्रवास स्थित आफ्नै कोठामा मृत अवस्थामा भेटिएकी थिइन्।<ref name=":0" /> उनको मृत शरीर उनकै सहपाठीहरूले भेटाएका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.thesun.co.uk/news/3223971/raudha-athif-vogue-cover-girl-medical-student-commits-suicide/|title=मेडिकल विद्यार्थी बनेकी भोग मोडलले आत्महत्या गरेकी छिन्|last=|first=|date=३१ मार्च २०१७|work=द सन|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=बेलायती अङ्ग्रेजी}}</ref> उनको पार्थिव शरीरमाथी [[राजशाही]] मेडिकल कलेज अस्पतालमा जाँच र अनुसन्धान गरिएको थियो। माल्दिभियाली दूतावास र उनका पिताको सहमतिमा उनको शरीर माथी जाँच र अनुसन्धान सुरू गरिएको थियोे।<ref>{{Cite web|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2017/03/31/autopsy-performed-maldivian-model-raudha-athif/|title=माल्दिभियाली मोडल राउदा आतिफको शरीरमा पुन: स्वनिरिक्क्षण|last=|first=|date=|website=ढाका ट्रिबुन डटकम|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=२०१७-११-०७}}</ref> उनको परिवारका अनुसार उनले इस्लामी पोशाक लगाउन नमानेका कारण उनको हत्या गरिएको थियोे।<ref name=":1" /> तीन जना चिकित्सहरूले गरेको अनुसन्धानमा उनले [[आत्महत्या]] गरेको निष्कर्ष निकालेका थिए। उनको मृत्युलाई लिएर पहिला राजशाही महानगरीय प्रहरीले अनुसन्धान थालेको थियो जसलाई माल्दिभियाली प्रहरी सेवाको टोलीले सहायता गरेको थियो।<ref name=":2" /> उनको मृत शरीरलाई राजशाही स्थित हेटेम्खा चिहानमा गाडिएको थियो। उनको दाहासंस्कारमा उनका परिवारका सदस्यहरू र [[बङ्गलादेश]]को लागि माल्दिभियाली राजदूत एसहाथ शान शाकिरको उपस्थिती रहेको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/city/maldivian-student-committed-suicide-says-autopsy-report-1384747|title=राउदालाई राजशाहीमा गाडिदै|last=|first=|date=१ अप्रिल २०१७|work=द डेल्ली स्टार|access-date=७ नोभेम्बर २०१७|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> राउधाका पिता मोहमद आतिफ पनि चिकित्सक हुन् र उनले उनकी छोरीको आत्महत्या नभई हत्या भएको दावी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2017/10/18/raudha-father-reject-charge-sheet/|title=माल्दिभियाली मोडलको मृत्यु: पिताको आपराधिक अनुसन्धान विभागको अनुसन्धान प्रति अस्वीकार |last=|first=|date=|website=ढाका ट्रिबुन डटकम|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=७ नोभेम्बर २०१७}}</ref> १० अप्रिल २०१७ मा उनका पिताले कश्मिरी विद्यार्थी र उनको कोठामा बस्दै आएका साथीहरू माथी अदालतमा फाइल दर्ता गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=माल्दिभियाली मोडल, मेडिकल विद्यार्थी राउदाल् गरिन् आत्महत्या: आपराधिक अनुसन्धान विभाग|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2017/10/18/maldivian-model-medical-student-raudha-killed-herself-cid|website=बिडिन्युज २४ डटकम|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७}}</ref> २४ अप्रिल २०१७ मा अपराधीक अनुसन्धान विभागले उनको शरीरलाई गाडेको ठाउँबाट निकाली पुन: स्वनिरिक्क्षण गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=राउदाको मृत्यु हत्या वा आत्महत्या|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/probe-finds-raudha-was-not-murdered-1477936|website=द डेल्ली स्टार|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७|language=अङ्ग्रेजी|date=१८ अक्टोबर २०१७}}</ref> अपराधीक अनुसन्धान विभागको अनुसन्धान अनुसार उनले आत्महत्या गरेको निष्कर्षमा पुगेको थियो।<ref>{{cite web|title=राउदाले गरिन् आत्महत्या|url=http://www.thedailystar.net/city/maldivian-vogue-model-student-raudha-athif-committed-suicide-in-rmch-says-bangladesh-criminal-investigation-department-cid-1477690|website=द डेल्ली स्टार Star|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७|language=अङ्ग्रेजी|date=१७ अक्टोबर २०१७}}</ref> उनको मृत्युलाई [[अस्ट्रेलिया|अस्ट्रेलियाली]] दूरदर्शन कार्यक्रम ६० मिनेट्सले अनुसन्धान गर्दै बेइमानी भएको हुन सक्ने सुझाव दिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.9news.com.au/world/2017/10/15/04/44/60-minutes-team-forced-out-of-bangladesh-while-investigating-models-alleged-murder|title=६० मिनेट्सको टोलीलाई अनुसन्धान गर्नबाट रोकियो|last=|first=|date=|website=९ न्युज डटकम डट एयु|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181114142301/https://www.9news.com.au/world/2017/10/15/04/44/60-minutes-team-forced-out-of-bangladesh-while-investigating-models-alleged-murder |date=2018-11-14 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:माल्दिभियाली मोडलहरू]] [[श्रेणी:भोग पत्रिकाका मानिस]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१७ मा मृत्यु]] 3zrl9ankyrwicnasik0r1gamg1ri51f 0 104319 1362342 1334720 2026-06-19T12:18:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362342 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox professional wrestler |name = नेटालिया नाइडहर्ट |image = Natalya April 2014.jpg |caption = सन् २०१४ मा नाइडहर्ट |birth_name = नेटाली क्याट्रिन नाइडहर्ट<ref name="OWOW">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/n/natalya-neidhart.html|title=नेटालिया नाइडहर्ट|accessdate=April 26, 2008|publisher=अनलाइन वर्ल्ड अफ रेस्लिङ}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1982|5|27}} |birth_place = केल्गारी, अलबर्टा, क्यानडा<ref name="OWOW"/> |spouse = {{marriage|टाइसन किड|June 23, 2013}} |family = हर्ट |parents = जिम नाइडहर्ट (बुवा) <br> इलिजावेथ हर्ट (आमा) |resides = [[फ्लोरिडा]],<br>अमेरिका |names = नेडिया हर्ट<ref name="OWOW"/><br>'''नेटालिया'''<ref name="OWOW"/><ref name="WWE"/><br>नेटालिया नाइडहर्ट<ref>[http://www.wwe.com/inside/celebrities-we-want-to-see-in-wwe/page-7 डब्ल्युडब्ल्युई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201062312/http://www.wwe.com/inside/celebrities-we-want-to-see-in-wwe/page-7 |date=2017-12-01 }} १३ जुन २०१४<br></ref><br>न्याटि नाइडहर्ट |height = 5 ft 5 in<ref name="WWE">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/natalya|title=नेटालिया|accessdate=January 20, 2012|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> |weight = 135 lb |billed = अल्बर्टा [[क्यानडा]]<ref name="WWE"/> |trainer = ब्रुस हर्ट<br><br>रोज हर्ट<br>टकियो जो<br>टाइसन किड |debut = सन् २०००<ref name="OWOW"/> }} '''नेटाली क्याट्रिन नाइडहर्ट-विलसन''' (जन्म: २७ मे १९८२) एक क्यानडेली-अमेरिकी महिला [[कुस्ती]] खेलाडी हुन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.wwe.com/article/what%E2%80%99s-name|title=Will Natalya take Tyson Kidd's name?|work=WWE|access-date=June 16, 2018|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी हाल [[डब्ल्युडब्ल्युई]]को '''र'''मा कार्यरत छिन् जहाँ उनी '''नेटालिया''' नामले कुस्ती खेल्ने गर्छिन्। उनले डब्ल्युडब्ल्युईमा दुईवटा च्याम्पियनसिप जितेकी छिन् जसमा उनी एक पटक डिभास विजेता र एकपटक स्म्याकडाउन महिला विजेता बनेकी छिन्। नाइडहर्ट तेस्रो पुस्ताको पहिलो महिला कुस्ती खेलाडी हुन् र उनी हर्ट कुस्ती परिवारकी एक सदस्य पनि हुन्। उनले हर्ट परिवार अन्तर्गतका आफ्ना काकाहरू रोज र ब्रुस हर्टमार्फत कुस्तीको प्रशिक्षण लिएकी थिइन्। सन् [[सन् २०००|२०००]] र [[सन् २००१|२००१]] मा उनले म्याट्रेस कुस्ती शिक्षण केन्द्र गई आफ्नो कुस्ती खेललाई पदोन्नति गरेकी थिइन् भने उनले सन् [[सन् २००३|२००३]] मा स्ट्यामपेड रेस्लिङमा पर्दापण गरेकी थिइन्। सन् [[सन् २००४|२००४]] देखि [[सन् २००५|२००५]] सम्म नाइडहर्टले दुवै [[इङ्ल्यान्ड]] र [[जापान]]मा आयोजित विभिन्न कार्यक्रमहरूमा कुस्ती खेलेकी थिइन्। सन् [[सन् २००५|२००५]] [[जुन]]मा उनी पहिलो स्ट्यामपेड महिला प्यासिफिक विजेता बन्न सफल भएकी थिइन् र त्यसै गरी उनले सन् [[सन् २००६|२००६]] [[अक्टोबर]]मा सुपरगर्ल्स च्याम्पियनसिप पनि जितेकी थिइन्। सन् [[सन् २००७|२००७]] मा उनले डब्ल्युडब्ल्युईसँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् भने उनले त्यसपछि डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र डिप साउथ रेस्लिङ, ओहायो उपत्यका रेस्लिङ र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा आवद्ध भएकी थिइन्। एफसीडब्ल्यूईमा छँदा उनले आफ्नो दाई ह्यारी स्मिथको (डब्ल्युडब्ल्युईमा डेभिड हर्ट स्मिथ) र आफ्नो श्रीमान टाइसन विलसनको (डब्ल्युडब्ल्युईमा टाइसन किड) प्रबन्धकको रूपमा काम गरेकी थिइन्। सन् [[सन् २००८|२००८]] [[अप्रिल]] महिनामा उनले डब्ल्यूडब्ल्युईको मुख्य पर्दामा पर्दापण गरेकी थिइन् जहाँ उनी भिक्टोरियासँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गरेकी थिइन्। त्यसपछिको केही वर्ष उनले पुन: आफ्नो श्रीमान टाइसन विलसन र ह्यारी स्मिथको प्रबन्धकको रूपमा काम गरेकी थिइन्। सन् [[सन् २०१०|२०१०]] [[नोभेम्बर]]मा नाइडहर्टले डब्ल्युडब्ल्युई डिभास च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएकी थिइन्। सन् [[सन २०१३|२०१३]] [[जुलाई]] देखि नाइडहर्टले डब्ल्युडब्ल्युईले स्वतन्त्र रूपमा निर्माण गरेको वास्तविक टेलिभिजन कार्यक्रम टोटल डिभासको प्रमुख पात्रको रूपमा काम गरेकी छिन्। सन् [[सन् २०१७|२०१७]] [[अगस्ट]]मा आयोजित समरस्ल्याम पे-पर-भ्युमा नाइडहर्टले तात्कालिक स्म्याकडाउन महिला विजेता नेयोमीलाई हराउँदै स्म्याकडाउन महिला विजेता बन्न सफल भएकी थिइन्। डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै दुवै डिभास च्याम्पियनसिप र स्म्याकडाउन महिला च्याम्पियनसिप जित्ने उनी पहिलो खेलाडी बनेकी छिन्। == बाल्यकाल == नाइडहर्ट एक प्रख्यात कुस्ती खेलाडी जिम "द एनभिल" नाइडहर्ट र एलि हर्टकी छोरी हुन् भने उनी स्टु हर्टकी नातिनी हुन् जसले गर्दा उनी तेस्रो पुस्ताको कुस्ती खेलाडी बनेकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/wherearetheynow/jimneidhart|title=Catching up with Jim 'The Anvil' Neidhart|date=June 27, 2007|last=DiFino|first=Lennie|accessdate=June 26, 2009|publisher=World Wrestling Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100209021408/http://www.wwe.com/superstars/wherearetheynow/jimneidhart|archivedate=February 9, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209021408/http://www.wwe.com/superstars/wherearetheynow/jimneidhart |date=February 9, 2010 }}</ref> नाइडहर्टकी दुई दिदीबहिनीहरू छन् जसमध्ये जेनिफर उनकी दिदी हुन् भने क्रिष्टिन उनकी बहिनी हुन्। नाइडहर्टले उनलाई प्रेरणा दिने कुस्ती खेलाडीको नाम लिनु पर्दा आफ्नो काका ब्रेट हर्ट र हजुरबुबा स्टु हर्टको नाम लिने गर्छिन् जसले उनलाई दुवै कुस्ती क्षेत्र र अन्य क्षेत्रमा सहयोग गरेका छन्।<ref>{{cite book | last = Hart | first = Bret | title = Hitman: My real life in the cartoon world of wrestling | publisher = Ebury Press | year = 2007 | location = | url = | doi = | id = | isbn = 9780091932862| page = 8 pp}}</ref> नाइडहर्ट हर्ट परिवारको सदस्य सँगै ह्यारी स्मिथ, टेडि, मार्ट र माइक हर्टको काकाकी छोरी हुन् जो सबै कुस्ती खेलाडी हुन्। <ref name="re-energize">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/08/06/10385376.html|title=The Hart Dynasty looks to re-energize Canadian fans|date=August 6, 2009|last=Johnson|first=Matt|accessdate=August 8, 2009|work=Slam! Wrestling|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120719182408/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/08/06/10385376.html |date=July 19, 2012 }}</ref> नाइडहर्टले भिन्सेन्ट मेसेपी जुनियर उच्च विद्यालय र बिसफ क्यारोल उच्च विद्यालयबाट सन् २००० मा स्नातक गरेकी थिइन्।<ref name="owow-interview">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/columns/interviews/nattieneidhart.html|title=Interview with Nattie Neidhart|date=March 19, 2005|last=Oliver|first=Lekisha F.|accessdate=September 13, 2008|publisher=Online World of Wrestling}}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/08/19/18577706.html|title=Calgary's Nattie Neidhart is coming home|date=August 19, 2011|last=Baines|first=Tim|accessdate=January 20, 2012|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120723063321/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/08/19/18577706.html |date=July 23, 2012 }}</ref><ref name="demands of a Diva">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/02/27/8555286.html|title=Natalya discusses daunting demands of a Diva|date=February 27, 2009|last=Nesseth|first=David|accessdate=September 27, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130101034721/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/02/27/8555286.html |date=January 1, 2013 }}</ref><ref name="chop-up">{{cite web|url=http://usatodayhss.com/2015/wwe-natalya-tyson-kidd-wwe-network-wrestlemania-march-29-nattie-wwe-brock-lesnar|title=Chop-Up: Natalya; WWE star talks her sports background, WrestleMania, Fresh Prince and more|date=March 11, 2015|last=Jordan|first=Jason|accessdate=March 12, 2015|work=USA Today}}</ref> नाइडहर्टले जि-जिट्सु र अमेचर रेस्लिङ प्रशिक्षण केन्द्रमा प्रशिक्षण लिएकी थिइन् जहाँ उनल् नृत्य र व्यायाममा पनि भाग लिएकी थिइन्। नाइडहर्टले आफ्नो काकाहरू रोज हर्ट, ब्रुस हर्ट र हर्ट परिवार मार्फत कुस्तीमा औपचारिक प्रशिक्षण लिएकी थिइन्। कुस्तीमा प्रशिक्षणसँगै नाइडहर्टले मिश्रति मार्सल कलामा पनि प्रशिक्षण लिएकी थिइन्। नाइडहर्ट विश्वकी पहिलो तेस्रो पुस्ताकी महिला कुस्ती खेलाडी हुन्।<ref name="GerInt">{{cite web|url=http://www.gerweck.net/nattieneidhartinterview.htm|title=Interview with Nattie Neidhart|date=May 2005|last=Gerweck|first=Steve|accessdate=October 2, 2007|publisher=Gerweck.net|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071014054101/http://gerweck.net/nattieneidhartinterview.htm|archivedate=October 14, 2007|deadurl=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014054101/http://gerweck.net/nattieneidhartinterview.htm |date=October 14, 2007 }}</ref><ref name="CarryOn">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2003/04/30/76351.html|title=Carrying on the family business|accessdate=October 2, 2007|last=Madigan|first=TJ|date=April 30, 2003|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> == व्यावसायिक कुस्ती कार्यकाल == === स्वतन्त्र सर्किट (सन् २०००–२००७) === [[File:Vol 8 - Nattie 2.jpg|thumb|left|upright|सन् २०१६ मा नेटालिया]] सन् २००० देखि २००१ सम्म नाइडहर्टले एरिक बिसफकले निर्माण गरेको लिड युथ-प्रोमोसन म्याटरायाट्सका लागि रिङको उद्घोषण र आयोजकको रूपमा काम गरेकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/SlamWrestlingArchive2001/jul25_matrats-sun.html|title=Mat Rats twitching to tussle|date=July 25, 2001|accessdate=October 2, 2007|last=Gerritsen|first=Chris|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120717222436/http://slam.canoe.ca/SlamWrestlingArchive2001/jul25_matrats-sun.html |date=July 17, 2012 }}</ref> सन् २००३ मा नाइडहर्टले हर्ट परिवार अन्तर्गत हर्ट परिवारले स्वतन्त्र रूपमा आयोजना गरेको स्ट्यापेड रेस्लिङमा आफ्नो पदोन्नति गर्न सुरु गरेकी थिइन् जहाँ उनको बेली लोभिचसँग लामो समयसम्म द्वन्द्व चलेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2005/10/07/1252835.html|title=Neidharts a unique team|date=October 7, 2005|last=Clevett|first=Jason|accessdate=March 20, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714225052/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2005/10/07/1252835.html |date=July 14, 2012 }}</ref> उनीहरूको द्वन्द्वले एक नयाँ रुप लिएको थियो भने नाइडहर्टले आफ्नो बुबा जिम "द एनभिल" नाइडहर्टसँग साझेदारी गर्दै लोभिच र एप्लिसी विरुद्ध विभिन्न खेलहरू खेलेका थिए। द्वन्द्वको अन्त्य पछि लोभिच र नाइडहर्टले एक टोलीको रूपमा काम गर्न सुरु गरेका थिए। सन् २००४ को मध्य तिर नाइडहर्टले [[इङ्ल्यान्ड]]का लागि खेल जारी गरिएको थियो भने सन् २००५ मा नाइडहर्टले [[जापान]]मा कुस्ती खेल्नका लागि देश भ्रमण गरेकी थिइन् जहाँ उनले आफ्नो रिङ नाम नेडिया हर्ट राखेकी थिइन्।<ref name="neidhart-stock">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2006/08/23/1772099.html|title=Neidhart-Stock to collide in Newfoundland|date=August 23, 2006|last=LaCroix|first=Corey David|accessdate=February 27, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130101020819/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2006/08/23/1772099.html |date=January 1, 2013 }}</ref> जब उनी आफ्नो देश [[क्यानडा|क्यानाडा]] फर्किइन उनले कुस्तीमा क्रान्ति सुरु गरेकी थिइन् र आफ्नो रिङ उपनाम "न्यास्टी न्याटी" राखेकी थिइन्। १७ जुन २००५ मा उनले एक फेटल फोर वे खेलमा (चार जनाको एक-एक्लो खेल) एन मेरी, लोभिच र मा मायर्सलाई हराउँदै पहिलो स्ट्यामपेड महिला प्यासिफिक विजेता बन्न सफल भएकी थिइन् तर उनले उक्त उपाधिलाई केही महिना पछि छाडेकी थिइन्।<ref name="Supergirls">{{cite web|url=http://www.supergirlswrestling.com/bio.php?wrestler=nattieneidhart|title=Nattie Neidhart|accessdate=September 5, 2010|publisher=SuperGirls Wrestling|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718173102/http://www.supergirlswrestling.com/bio.php?wrestler=nattieneidhart|archivedate=July 18, 2011}}</ref> नोभेम्बर २००५ मा नाइडहर्टले जापानमा एक कुस्ती कार्यक्रममा खेल खेल्ने क्रममा उनलाई चोट लागेको थियो जसका कारण उनले सन् २००६ को सुरुवातमा सल्यक्रिया गर्नका लागि ६ हिना आराम गरेकी थिइन्। ८ अक्टोबर २००६ क्यालिफोर्निया स्थित निवार्कमा आयोजित बिग टाइम रेस्लिङमा नाइडहर्टले लिजा मोराटीलाई एक खेलमा हराउँदै सुपरगर्ल्स च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएकी थिइन्। उनी सुपरगर्ल्स विजेता बनेको १९ दिनपछि उनले उक्त उपाधि निकी म्याथ्युजसँको एक खेलमा हार्न पुगेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://shimmerwrestling.blogspot.com/p/results.html|title=Results|accessdate=December 24, 2010|publisher=Shimmer Women Athletes}}</ref> अक्टोबर २००६ मा उनले अल-फिमेल एथलेटिक्स पदोन्नति अन्तर्गत सिमर विमिन एथलेटिक्समा पनि पर्दापण गरेकी थिइन्। उक्त पदोन्नति अन्तर्गत शृङ्खला ७ मा आयोजित एक कार्यक्रममा उनले सारा डेल रेको विरुद्धमा हार बेहोरेकी थिइन् भने शृङ्खला ८ मा उनले द पोर्चुगिज प्रिन्सेसलाई हराउन सफल भएकी थिइन्। त्यसपछिको एक महिनामा उनले ग्रेट क्यानडेली रेस्लिङ अन्तर्गत पहिलोपटक आयोजना गरिएको डब्ल्यूआइएलडी उपाधिका लागि एक प्रतिस्पर्धामा भाग जनाएकी थिइन् जहाँ उनले सेमिफाइनलमा डायनाहेन्ड अरोरालाई हराउँदै फाइनलमा प्रवेश गरेकी थिइन् तर उक्त प्रतिस्पर्धाको अन्तिम खेलमा उनले सिरिल्डासँग हार बेहोरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.gcwe.ca/events.php?eventno=061119|title=W.I.L.D. Tournament|date=November 18, 2006|accessdate=December 24, 2010|publisher=Great Canadian Wrestling}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706181918/http://www.gcwe.ca/events.php?eventno=061119 |date=July 6, 2011 }}</ref> उनले २६ जनवरी २००७ मा स्ट्यामपेड रेस्लिङका लागि अन्तिम खेल खर्लेकी थिइन् र त्यसपछि उनी डब्ल्युडब्ल्युईसँग आवद्ध भएकी थिइन्। डब्ल्युडब्ल्युईमा उनले उनको पहिलो खेल भेरोनिकन भाइससँग खेलेकी थिइन् भने पहिलो खेलमा जित हासिल गरेकी थिइन्।<ref name="final Stampede">{{cite web|url=http://www.stampedewrestling.com/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=4|title=January 26th 2007 Results|date=January 26, 2007|accessdate=March 13, 2009|publisher=Stampede Wrestling|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013205650/http://www.stampedewrestling.com/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=4|archivedate=October 13, 2008|url-status=}}</ref> उक्त कार्यक्रममा उनले त्यहाँ उपस्थिति दर्शक र उनका समर्थक माझ एक मन्तव्य व्यक्त गरेकी थिइन्। === डब्ल्युडब्ल्युई === ==== विकासशील क्षेत्र (सन् २००७–२००८) ==== ५ जनवरी २००७ का दिन नाइडहर्टले डब्ल्युडब्ल्युईसँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/news/archive/nattieneidhart|title=A new flame burns|date=January 5, 2007|last=DiFino|first=Nattie|accessdate=December 23, 2007|publisher=World Wrestling Entertainment}}</ref><ref name="TalkDeal">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2007/01/13/3342454.html|title=Nattie Neidhart talks WWE deal|date=January 13, 2007|accessdate=October 2, 2007|last=Madigan|first=TJ|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715042846/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2007/01/13/3342454.html |date=July 15, 2012 }}</ref> डब्ल्युडब्ल्युईसँग आवद्ध भएपछि नाइडहर्टले उक्त पदोन्नति अन्तर्गत त्यहाँको विकासशील क्षेत्र डिप साउथ रेस्लिङमा कुस्ती खेल्न सुरु गरेकी थिइन् भने उनले त्यहाँ ६ महिना कुस्ती खेलेकी थिइन् जहाँ उनको सामना क्रिसी भिन र एञ्जल विलियम्ससँग भएको थियो।<ref name="OVW2007">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2007/|title=Ohio Valley Wrestling (2007)|accessdate=October 2, 2007|publisher=Online World of Wrestling}}</ref> डि साउथ रेस्लिङमा ६ महिना कुस्ती खेलेपछि उनी फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा स्थानान्तरण भएकी थइन् भने त्यहाँ केही महिना कुस्ती खेलेपछि उनी ओहायो उपत्यका रेस्लिङमा सरेकी थिइन् जहाँ उनले १८ जुलाई २००७ का दिन पर्दापण गर्दै ब्याटल रोयल जित्न सफल भएकी थिइन्।<ref name="FCW2007">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007/|title=Florida Championship Wrestling (2007)|accessdate=October 6, 2007|publisher=Online World of Wrestling}}</ref> उनले त्यस खेलको अर्को हप्ता हर्ट फाउन्डेसन अन्तर्गत आफ्नो दाजुहरूसँग एक टोली गठन गरेकी थिइन्।<ref name="FCW2008">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2008/|title=Florida Championship Wrestling (2008)|accessdate=December 24, 2010|publisher=Online World of Wrestling}}</ref> [[सेप्टेम्बर]] महिनामा उनी र हर्ट फाउन्डेसन पुन: फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा स्थानान्तरण भएका थिए। उक्त कार्यक्षेत्रमा उनले भिक्टोरिया क्रफोर्डसँग साझेदारी गर्दै द बेला टुइन्स (निकी र ब्रि बेला)सँग ट्याग टिम खेल खेलेकी थिइन्।<ref name="miamiherald-tradition">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5eaQ3TiHz?url=http://www.miamiherald.com/675/story/788061.html|archivedate=February 14, 2009|url=http://www.miamiherald.com/sports/wrestling/story/788061.html|title=Wrestling tradition continues with confident Smith|date=November 26, 2008|last=Varsallone|first=Jim|accessdate=February 18, 2009|publisher=The Miami Herald|url-status=}}</ref> उनले सन् २००८ भरि फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङका लागि काम गरेकी थिइन् भने सन् २००९ मा उनले डब्ल्युडब्ल्युईको मुख्य कार्यक्षेत्र स्म्याकडाउनमा पर्दापण गरेकी थिइन्। ==== भिक्टोरियासँग साझेदारी (सन् २००८–२००९) ==== [[File:Natalya and Victoria.jpg|thumb|right|सन् २०१८ मा नेटालिया (बायाँ) भिक्टोरियासँग (दायाँ)]] ४ अप्रिल स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नाइडहर्टले मुख्य कार्यसूचीमा पर्दापण गरेकी थिइन् जहाँ उनले भिडभाडको बीचबाट रिङमा आउँदै मिसेल म्याककुल र चेरीले आक्रमण गरिरहेका भिक्टोरियालाई बचाएकी थिइन् जसका कारण भिक्टोरिया र नाइडहर्टले टोली गठन गरेका थिए।<ref>{{cite web | url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/04/05/5199146.html | title=Smackdown: Two debuts for first Friday | date=April 5, 2008 | last=Waldman | first=Jon | accessdate=February 18, 2009 | work=Slam! Sports | publisher=Canadian Online Explorer }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120717114223/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/04/05/5199146.html |date=July 17, 2012 }}</ref> ११ अप्रिल २००८ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नाइडहर्टले उनी जिम नाइडहर्टकी छोरी भएको कुरा सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने सोही दिन उनले र भिक्टोरियाको साथमा मिसेल म्याककुलसँग एकल खेल खेलेकी थिइन्।<ref name="NNeidhart">{{cite web| url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/04/12/5268156.html| title=Smackdown: Undertaker chokes out Festus| date=April 11, 2008| last=McNamara| first=Andy| accessdate=February 18, 2009| work=Slam! Sports| publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629102417/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/04/12/5268156.html |date=June 29, 2012 }}</ref> उक्त खेलको अर्को हप्ता आयोजित स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलाका नाइडहर्टले आफ्नो नाम नेटालिया राख्दै चेरीको विरुद्धमा खेल खेलेकी थिइन् जहाँ उनले आफ्नो काकाले अपनाउने सार्पसुटर चालको प्रयोग गर्दै चेरीलाई आत्मसमर्पण गराउन सफल भएकी थिइन्।<ref name="SD-inring debut">{{cite web|url= http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/04/26/5395741.html| title=Smackdown: Last stop before Backlash| date=April 26, 2008 |last=Waldman |first=Jon |accessdate=February 18, 2009 |work=Slam! Sports |publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> २७ अप्रिलमा आयोजित ब्याकलास पे-पर-भ्युमा नेटालिया, भिक्टोरिया, जिलियन हल, लेला, मेलिना र बेथ फिनेक्सको टोलीले १२ महिला ट्याग टिम खेलमा मिकी जेम्स, मरिया कनालेस, एस्ली, केली केली र मिसेल म्याककुलको टोलीलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web |last=James |first=Caldwell |title=CALDWELL'S WWE BACKLASH REPORT 4/27: Ongoing "virtual time" coverage of PPV |url= http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_25415.shtml#.VqbB8qTzfIV |work=Pro Wrestling Torch|date=April 27, 2008 |accessdate=January 25, 2016}}</ref> २ मेमा आयोजित स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालिया र भिक्टोरियाले म्याककुल र चेरीलाई हराएका थिए।<ref name="SmackDown 02/10/08 results">{{cite web|url= http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1209818595.shtml| title=Smackdown Results - 5/2/08 - Atlantic City, NJ (Taker & Khali, more) |date=May 2, 2008 |last=Adam |first=Martin| accessdate=January 25, 2016| work=Slam! Sports| publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> ६ जुन स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा तात्कालिक स्म्याकडाउनकी महाप्रबन्धक भिकी गुरेरोले नयाँ डिभास च्याम्पियनसिप सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने सोही रात विभिन्न महिला खेलाडीहरूले च्याम्पियनसिप खेलमा छनोट हुनका लागि खेलहरू खेलेका थिए।<ref>{{cite web|url= http://www.wwe.com/shows/smackdown/archive/06062008/mainarticle |title=California dreamin' |date=June 6, 2008 |last=Passero |first=Mitch| accessdate=March 4, 2009| publisher= World Wrestling Entertainment}}</ref> नेटालियाले सबैलाई हराउँदै अन्तिममा पुगेतापनि उपाधिका लागि खेलमा उनी मिसेल म्याककुलसँग पराजित भएकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2008/07/20/6215361.html|title=The Great American Soap Opera|date=July 26, 2008|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=July 26, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715075623/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2008/07/20/6215361.html |date=July 15, 2012 }}</ref> २९ अगस्ट २००८ मा आयोजित स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालियनकी साथी भिक्टोरियाले डब्ल्युडब्ल्युईमा भर्खरै पर्दापण गरिकी ब्रि बेलासँग एक खेलमा हार बेहोरेपछि नेटालिया र भिक्टोरियाको ब्रि बेलासँग द्वन्द्वको सुरुवात भएको थियो।<ref>{{cite web| url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/08/30/6616906.html| title=Smackdown: Game over for Triple H?| date=August 30, 2008| last=McNamara| first=Andy| accessdate=March 31, 2009| work=Slam! Sports| publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629120452/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/08/30/6616906.html |date=June 29, 2012 }}</ref> उनीहरूको द्वन्द्व सुरु भएपछि नेटालिया र भिक्टोरियाको खेल मरिया र ब्रिसँग भएको थियो जहाँ उनीहरू हार बेहोरेका थिए।<ref name="SmackDown 09/26/08 results">{{cite web| url= http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1222503269.shtml |title=Smackdown Results - 9/26/08 - Columbus, OH |date=September 26, 2008|last=Tedesco|first=Mike |accessdate=January 25, 2016 |work=Slam! Sports| publisher= Canadian Online Explorer}}</ref> ३१ अक्टोबरमा आय‍ोजित स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालिया, भिक्टोरिया र मरिसको खेल मिसेल म्याककुल, मरिया र ब्रि बेलासँग जारी गरिएको थियो भने उक्त खेलमा पनि नेटालियाको टोलीले हार बेहोरेको थियो।<ref name="SmackDown 10/31/08 results">{{cite web|url =http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1225560341.shtml| title=Smackdown Results - 10/31/08 - San Diego, CA|date=October 31, 2008 |first=Mike |last=Tedesco| accessdate=January 25, 2016| work=Slam! Sports| publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> नोभेम्बर ७ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालियाको खेल ब्रि बेलासँग जारी गरिएको थियो तर त्यस खेलमा पनि उनी पराजित भएकी थिइन्। खेल सकिएपछि नेटालियाले ब्रिलाई लखेटेकी थिइन् भने ब्रि कुस्ती खेल्ने रिङ तल लुकेपछि नेटालियाले उनको खुट्टा तानेर बाहर उनलाई बाहिर निकाल्दा ब्रि बेलाकी जुम्ल्याहा दिदी निकी बेला बाहिर आएकी थिइन् र निकी र ब्रिले दुवैजनाले नेटालियालाई आक्रमण गरेका थिए।<ref name="SmackDown 11/7/08 results">{{cite web|url= http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1226128107.shtml |title=Smackdown Results - 11/7/08 - Orlando, FL|date=November 7, 2008| last=Tedesco|first=Mike |accessdate=January 25, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> नोभेम्बर २१ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा भिक्टोरिया र नेटालियाको सामना द बेला टुइन्ससँग भएको थियो भने उक्त खेलमा पनि नेटालिया र भिक्टोरिया पराजित भएका थिए। सन् २००८ को सरभाइभर सिरिजमा नेटालियाले स्म्याकडाउनको प्रतिनिधित्व गर्दै उनको साथीहरूको साथ ''र'' टोलीसँग सामना भएको थियो तर उक्त खेल ''र''ले हात पार्न सफल भएको थियो।<ref name="SmackDown 11/21/08 results">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1227346933.shtml|title=Smackdown Results - 11/21/08 - Manchester, England|date=November 21, 2008 |last=Tedesco|first=Mike |accessdate= January 25, 2016| work=Slam! Sports| publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> २८ नोभेम्बर स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालिया, भिक्टोरिया र मरिसले द बेला जुम्ल्याहा र मिसेल म्याककुललाई हराउँदै उनीहरू बीचको द्वन्द्व अन्त्य गरेका थिए। सन् २००८ मा आयोजित आमेजडन पे-पर-भ्युमा नेटालिया, जिलियन हल, भिक्टोरिया र मरिसको टोलीले मरिया, केली केली, मिकी जेम्स र मिसेल म्याककुलको टोलीसँग पराजित भएका थिए।<ref name="SmackDown 11/28/08 results">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/results/smackdown/smackdown2008/1227966823.shtml|title=Smackdown Results - 11/28/08 - Albany, NY|date=November 28, 2008| last=Tedesco|first=Mike |accessdate=January 25, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> उक्त खेलपछि नेटालिया र भिक्टोरियाको साझेदारी पनि अन्त्य भएको थियो जब नेटालियाले १६ जनवरी २००९ का दिन अवकाश लिएकी थिइन्।<ref name="SmackDown 01/16/09 results">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/12631-smackdown-results-11609-omaha-ne|title=Smackdown Results - 1/16/09 - Omaha, NE|date=January 16, 2009|last=Tedesco|first=Mike |accessdate=January 25, 2016 |work=Slam! Sports |publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> ==== द हर्ट डाइनेष्ट्रि (सन् २००९–२०१०) ==== स्म्याकडाउनको एक सदस्य भएतापनि १० फेब्रुअरी २००९ का दिन नेटालियाले उनको प्रेमी टाइसन किडको (टिजे विलसन) प्रबन्धक भन्दा इसिडब्ल्यूईमा पर्दापण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/02/10/8343441.html|title=ECW: Christian returns to WWE|date=February 10, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=February 11, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120713232229/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/02/10/8343441.html |date=July 13, 2012 }}</ref> मार्च ३ इसिडब्ल्यूईको एक शृङ्खलामा नेटालियाले त्यहाँ पहिलो खेल खेलेकी थिइन् जहाँ उनले अलिसा फक्सलाई हराउन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/ecw/archive/03032009/mainarticle|title=Served with a Swagger and a smile|date=March 3, 2009|last=Burdick|first=Michael|accessdate=March 29, 2009|publisher=World Wrestling Entertainment}}</ref> ५ अप्रिल २००९ का दिन नेटालियाले रेसलमेनिया २५ मा आयोजित डिभास ब्याटल रोयलमा भाग लिएकी थिइन् तर उक्त खेल सानटिनो मारेलाले जितेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/04/06/9019551.html|title=Wrestlemania 25: HBK-Undertaker steals the show|date=April 6, 2009|last=Plummer|first=Dale|accessdate=April 8, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629103158/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/04/06/9019551.html |date=June 29, 2012 }}</ref> १५ मार्चका दिन नेटालियाले आधिकारिक रूपमा इसिडब्ल्यूईको सदस्य बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2009draft/2009supplementaldraftresults/|title=2009 WWE Supplemental Draft results|date=April 15, 2009|accessdate=April 15, 2009|publisher=World Wrestling Entertainment}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225191133/http://www.wwe.com/shows/raw/2009draft/2009supplementaldraftresults/ |date=December 25, 2016 }}</ref> १३ मे इसिडब्ल्यूईको एक शृङ्खलामा टाइसन किड र नेटालियाले आफ्नो काकाको छोरा डेभिड हर्ट स्मिथसँग साझेदारी गर्दा द हर्ट डाइनेष्सट्रि नामक एक टोली गठन गरेका थिए तर उक्त टोलीलाई द हर्ट ट्रियोलोजी नामले पनि चिनिन्थ्यो। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/13/9438506.html|title=ECW: The new Hart Foundation?|date=May 13, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=May 13, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716104355/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/13/9438506.html |date=July 16, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/20/9507241.html|title=ECW: Hart Trilogy keeps Finlay guessing|date=May 20, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=May 27, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120717031608/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/20/9507241.html |date=July 17, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/27/9580721.html|title=ECW: Sorting out ECW Championship mess|date=May 27, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=May 27, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629143630/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/05/27/9580721.html |date=June 29, 2012 }}</ref> [[File:The Hart Dynasty tag champions.jpg|thumb|left|upright|सन्भि २०१० मा नेटालिया (बीचमा) डेभिड हर्ट र टाइसन किडका साथमा]] २९ जुन २००९ का दिन नेटालिया र द हर्ट डाइनेष्ट्रि पुन स्म्याकडाउनमा स्थानान्तरण भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/archive/06292009/articles/10680372|title=Trump's Last Laugh|date=June 28, 2009|accessdate=July 7, 2009|publisher=World Wrestling Entertainment}}</ref> नेटालियाले स्म्याकडाउनमा फर्किएपछि जुलाई १७ स्म्याकडाउनको एक उनले ६ मानिस मिश्रति ट्याग टिम खेलेकी थिइन् जहाँ द हर्ट डाइनेष्ट्रिले द क्राइम थिम (जेटिजी र सिड ग्यासप्रेड) र इभ टोरेजलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/07/17/10175231.html|title=Smackdown: Punk and Hardy heat up Miami|date=July 17, 2009|last=McNamara|first=Andy|accessdate=July 17, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120629204650/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/07/17/10175231.html |date=June 29, 2012 }}</ref> नेटालियाको त्यसपछि इभ टोरेजसँग द्वन्द्वको सुरुवात भएको थियो भने नेटालियाले अन्य महिला कुस्ती खेलाडीसँग साझेदारी गर्दै इभ टोरेजलाई एकल तथा ट्याग टिम खेलमा हराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_33881.shtml|title=Parks' WWE SmackDown Report 7/24: Ongoing "virtual time" coverage of the show, including C.M. Punk vs. Rey Mysterio|date=July 24, 2009|last=Parks|first=Chris|accessdate=December 24, 2010|publisher=Pro Wrestling Torch}}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/09/05/10757301.html|title=Smackdown: MOTY from the IC title match?|date=September 5, 2009|last=Waldman|first=Jon|accessdate=December 24, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715125820/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/09/05/10757301.html |date=July 15, 2012 }}</ref> अक्टोबर २००९ मा आयोजित ब्रायग्स राइट पे-पर-भ्युमा नेटालियाले स्म्याकडाउनको प्रतिनिधित्व गर्दै ''र'' टोलीलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/25/11522721.html|title=Cena, Smackdown earn Bragging Rights|date=October 25, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=October 26, 2009|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120724162110/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/25/11522721.html |date=July 24, 2012 }}</ref> डिसेम्बर ४ मा आयोजित एक ट्रिपल थ्रेट खेलमा नेटालियाको सामना मिकी जेम्स र बेथ फिकेक्ससँग भएको थियो तर उक्त खेल जेम्सले हात पार्न सफल भएकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/12/04/12046456.html|title=Smackdown: Batista stays one step ahead|date=December 4, 2009|last=Bishop|first=Matt|accessdate=December 24, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714124755/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2009/12/04/12046456.html |date=July 14, 2012 }}</ref> नेटालियाले द हर्ट डाइनेष्ट्रिसँग रेसलमेनिया २६ मा देखा परेकि थिइन् जहाँ उनले आफ्नो काका ब्रिड हर्टलाई सहयोग गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/03/29/13391691.html|title=Undertaker ends Shawn Michaels' career in thrilling rematch to cap off Wrestlemania XXVI|date=March 29, 2010|last1=Plummer|first1=Dale|last2=Tylwalk|first2=Nick|accessdate=March 30, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714104045/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/03/29/13391691.html |date=July 14, 2012 }}</ref> सन् २०१० अप्रिल ३० का दिन द हर्ट डाइनेष्ट्रिल द मिज र बिग सोलाई हराउँदै संयुक्त डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2010draft/2010supplementaldraftresults|title=2010 WWE Supplemental Draft results|publisher=World Wrestling Entertainment|accessdate=April 27, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513182612/https://www.wwe.com/shows/raw/2010draft/2010supplementaldraftresults |date=May 13, 2019 }}</ref> त्यसपछिको अर्को दिन नेटालिया टाइसन किड र स्मिथका साथ पुन डब्ल्युडब्ल्युईमा स्थानान्तरण भएकी थिइन्। सन् २०१० मे २४ का दिन द हर्ट डाइनेष्ट्रिलाई डब्ल्युडब्ल्युईमा पर्दापण गरेका द उसोस ( जिमी र जे उस्सो) र टमिनाले आक्रमण गरेका थियो जसका कारण द हर्ट डाइनेष्ट्रि र द उस्सोको बीच द्वन्द्वको सुरुवात भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/25/14081886.html|title=Family legacy important to Rikishi Fatu|date=May 25, 2010|last=Clevett|first=Jason|accessdate=December 24, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120723044911/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/25/14081886.html |date=July 23, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/24/14065551.html|title=RAW: New GM has Hart; Batista quits|date=May 24, 2010|last=Plummer|first=Dale|accessdate=December 24, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120630142709/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/24/14065551.html |date=June 30, 2012 }}</ref> जुन महिनामा आयोजित एक कार्यक्रममा द उसोस र टमिनाको खेल द हर्ट डाइनेष्ट्रिसँग जारी गरिएको थियो जहाँ द हर्ट डाइनेष्ट्रिले जित हासिल गरेका थिए। उक्त खेलको एक महिना पछि आयोजित मनी इन द बेङ्क पे-पर-भ्युमा नेटालियाले द हर्ट डाइनेष्ट्रिलाई द उस्सोको विरुद्धमा खेल जित्न सहयोग गरेकी थिइन् र खेलमा अवरोध पुर्‍याउन आएकी टमिनालाई उनले रोकेकी थिइन् जसका कारण उनीहरू बीचको द्वन्द्व अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/31/14207496.html|title=RAW: Ashton Kutcher hosts Killer show|date=May 31, 2010|last=Plummer|first=Dale|accessdate=December 24, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407000924/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/31/14207496.html |date=April 7, 2015 }}</ref> सेप्टेम्बर महिनामा आयोजित नाइट अफ च्याम्पियन्स पे-पर-भ्युमा द हर्ट डाइनेष्ट्रिले उनीहरू ट्याग टिम उपाधि एक खेलमा गुमाएका थिए र पछि आयोजित खेलमा पनि उनीहरू उपाधि हासिल गर्न असमर्थ बनेका थिए। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/06/20/14459511.html|title=4-Way matches Fatal for championship reigns|date=June 20, 2010|last=Kapur|first=Bob|accessdate=January 20, 2012|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714043923/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/06/20/14459511.html |date=July 14, 2012 }}</ref> १५ नोभेम्बर ''र''को एक शृङ्खलामा आयोजित डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम उपाधिका लागि खेलमा किड र स्मिथको खेल द नेक्सससँग (जष्टिन ग्याब्रियल र हिथ स्लेटर) जारी गरिएको थियो तर उक्त खेलमा किडले आफ्नै साथी स्मिथलाई आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/07/19/14753996.html|title=Kane, Miz make most of Money In The Bank|date=July 19, 2010|last=McNamara|first=Andy|accessdate=January 20, 2012|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120730091137/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/07/19/14753996.html |date=July 30, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/09/20/15407301.html|title=Few gimmicks, more title changes at Night of Champions|date=September 20, 2010|last=Tylwalk|first=Nick|accessdate=September 28, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716063558/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/09/20/15407301.html |date=July 16, 2012 }}</ref> नोभेम्बर २५ डब्ल्युडब्ल्युई सुपरष्टारको शृङ्खलामा आयोजित खेलमा स्मिथले किडलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/11/16/16161306.html|title=Raw: Kickin' it old school|date=November 16, 2010|last=Waldman|first=Jon|accessdate=December 4, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> खेल सकिएपछि स्मिथले किडलाई हात मिलाउन आग्रह गरेका थिए तर किडले उल्टै स्मिथलाई थप्पड लगाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/12/03/16410886.html|title=Superstars: The Hart Dynasty explodes|date=December 3, 2010|last=Johnson|first=Matt|accessdate=December 4, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120719093742/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/12/03/16410886.html |date=July 19, 2012 }}</ref> उक्त खेलको अर्को हप्ता आयोजित ''र''को एक शृङ्खलामा किडले स्मिथलाई हराएका थिए जसका कारण उनीहरू बीच साझेदारीको अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/12/07/16454056.html|title=RAW: Cena pushes Nexus, Barrett to the breaking point|date=December 7, 2010|last=Plummer|first=Dale|accessdate=December 7, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120630183145/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/12/07/16454056.html |date=June 30, 2012 }}</ref> ==== डिभास विजेता (सन् २०१०–२०११) ==== सन् २०१० सेप्टेम्बर २७ ''र''को एक शृङ्खलाबाट नेटालियाले एकल खेलहरू खेल्न सुरु गरेकी थिइन् जहाँ उनले ब्याटल रोयल जित्दै तात्कालिक डिभास विजेता मिसेल म्याककुल र लेलाको उपाधिका लागि पहिलो दावेदार बन्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/09/28/15499566.html|title=RAW: Orton breaks the Walls down|date=September 28, 2010|last=Plummer|first=Dale|accessdate=September 28, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120717180237/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/09/28/15499566.html |date=July 17, 2012 }}</ref> अक्टोबर ३ का दिन आयोजित हेल इन अ सेल पे-पर-भ्युमा नेटालियाको सामना डिभास च्याम्पियनसिपका लागि म्याककुलसँग भएको थियो तर खेलमा लेलाले हस्तक्षेप गरेका कारण जित नेटालियाको भएको थियो तर उनले उपाधि जित्न भने असमर्थ रहिन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/10/04/15570631.html|title=Hell in a Cell: Betrayal, fan interference, and flying shoes|date=October 4, 2010|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=October 4, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714043413/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/10/04/15570631.html |date=July 14, 2012 }}</ref> नेटालियाले त्यस खेलको तीन हप्ता पछि आयोजित ब्रयाग्स पे-पर-भ्युमा उनले उपाधिका लागि लेलसँग खेल खेल्ने अर्को मौका पाएकी थिइन् तर उक्त खेलमा पनि लेलाकी साथी म्याककुलले खेलमा हस्तक्षेप गरेका कारण उनी खेल गुमाउन पुगेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/10/25/15816946.html|title=Cena central to Bragging Rights; Smackdown wins again|date=October 25, 2010|last=Sokol|first=Bryan|accessdate=October 25, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714010806/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/10/25/15816946.html |date=July 14, 2012 }}</ref> नोभेम्बर १ का दिन नेटालियाले एक खेलमा म्याककुललाई हराउँदै पुन एकपटक डिभास च्याम्पियनसिपका लागि दावेदार बनेकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/11/02/15913766.html|title=Raw: McMahons go nutty, Pee-wee shines as Lita makes cameo|date=November 2, 2010|last=Plummer|first=Dale|accessdate=January 1, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715160007/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/11/02/15913766.html |date=July 15, 2012 }}</ref> [[File:Natalya Double Sharpshooter 2011.jpg|thumb|upright|right|सन् २०११ मा नेटालिया]] नोभेम्बर २१ का दिन आयोजित सरभाइभर सिरिजमा नेटालियाको सामना डिभास च्याम्पियनसिपका लागि १ को विरुद्ध २ खेल खेलकी थिइन् जहाँ उनले दुवै लेला र म्याककुललाई हराउँदै उनको कार्यकालको पहिलो डिभास च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/11/22/16256891.html|title=The fate of Cena is finally decided at so-so Survivor Series|date=November 22, 2010|last1=Plummer|first1=Dale|last2=Tylwalk|first2=Nick|accessdate=November 22, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715095439/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/11/22/16256891.html |date=July 15, 2012 }}</ref> खेल पश्चात् ले-कुलले (लेला र मिसेल म्याककुल) नेटालियालाई आक्रमण गरेका थिए भने उनको रक्षाका लागि बेथ फिनेक्स रिङमा आएकी थिइन् जसका कारण नेटालिया र फिनेक्स साथी बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/12/20/16615521.html|title=TLC delivers highs, lows and a new champ|date=December 20, 2010|last=Sokol|first=Bryan|accessdate=December 20, 2010|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525125119/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2010/12/20/16615521.html |date=May 25, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2010/natalya-phoenix-layla-mccool|title=Divas Champion Natalya & Beth Phoenix def. Team Lay-Cool (Divas Tag Team Tables Match)|date=December 19, 2010|last=Medalis|first=Kara A.|accessdate=January 20, 2012|publisher=World Wrestling Entertainment|quote=first-ever Divas Tag Team Tables Match at WWE TLC}}</ref> टिएलसी पे-पर-भ्युमा फिनेक्स र नेटालियाले ले-कुललाई हराउन सफल भएका थिए। आउँदै रोयल रम्बलमा नेटालियाको सामना लु-कुलसँग हुने जारी गरिएको थियो तर उक्त खेललाई परिवर्तन गर्दै पेटल पोर वे खेल बनाइएको थियो जहाँ इभ टोरेज पनि समावेश भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2011/01/31/17094896.html|title=Super-size Royal Rumble saves biggest surprise for last|date=January 31, 2011|last1=Plummer|first1=Dale|last2=Tylwalk|first2=Nick|accessdate=February 1, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716045430/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2011/01/31/17094896.html |date=July 16, 2012 }}</ref> खेलमा टोरेजले नेटालिया र ले-कुललाई हराउँदै नयाँ डिभास विजेता बनेकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_49587.shtml|title=WWE News: Ongoing "virtual-time" coverage of WWE Supplemental Draft – Daniel Bryan first draft pick|date=April 26, 2011|accessdate=April 26, 2011|publisher=Pro Wrestling Torch}}</ref> अप्रिल २६, २०११ का दिन नेटालिया पुन स्म्याकडाउनमा स्थानान्तरण भएकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/05/20/18175471.html|title=Smackdown: Friendly competition for the belt|date=May 20, 2011|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=May 22, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715054447/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/05/20/18175471.html |date=July 15, 2012 }}</ref> स्म्याकडाउनमा फर्किएपछि उनको सामना तात्कालिक डिभास विजेता ब्रि बेलासँग भएको थियो तर उक्त खेलमा उनले हार बेहोरेकी थिइन्।<ref name="Chickbusters">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/05/28/18205116.html|title=Smackdown: The People's Court calls the shots again|date=May 28, 2011|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=December 18, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714193021/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/05/28/18205116.html |date=July 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/06/04/18237591.html|title=Smackdown: Christian's patience wearing thin|date=June 4, 2011|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=December 18, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120717134301/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/06/04/18237591.html |date=July 17, 2012 }}</ref> मे महिना देखि नेटालियाले एजे लि र क्याटलिनको प्रबन्धकको रूपमा काम गर्न सुरु गरेकी थिइन्। सन् २०११ को मध्य देखि नेटालिया, एजे र क्याटलिनको एलिसा फक्स, टमिना र रोजा मिण्डेजसँग द्वन्द्व सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/06/18/18302076.html|title=Smackdown: Fair is foul, and foul is fair|date=June 18, 2011|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=December 18, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716123804/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/06/18/18302076.html |date=July 16, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/07/30/18489541.html|title=Smackdown: New Game in town|date=July 30, 2011|last=Hillhouse|first=Dave|accessdate=December 18, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714110024/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2011/07/30/18489541.html |date=July 14, 2012 }}</ref> ==== टाइसन किड र सिजारोको प्रबन्धक (सन् २०१४-२०१५) ==== [[File:Natalya March 2015 (cropped).jpg|thumb|right|upright|सन् २०१५ मार्चमा नेटालिया]] सन् २०१४ को बीचतिर, नेटालिया उनको वास्तविक जीवनका श्रीमान टाइसन किडसँग कुस्तीमा देखा परिन्, जहाँ उनीहरूको सम्बन्धलाई पर्दामै देखिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/89074/wwe-superstars-report-kidd-vs-kofi-swagger-vs-dallas-and-raw-video-packages.html?p=1|title=WWE Superstars report: Kidd vs. Kofi; Swagger vs. Dallas; and Raw video packages|date=October 23, 2014|accessdate=November 6, 2014|author=Trionfo, Richard.|publisher=PWINSIDER}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/89230/wwe-superstars-report-kidd-vs-cara-emma-vs-summer-did-you-miss-raw.html?p=1|title=WWE Superstars report: Kidd vs. Cara; Emma vs. Summer; did you miss Raw?|date=October 30, 2014|accessdate=November 6, 2014|author=Trionfo, Richard.|publisher=PWINSIDER}}</ref><ref>{{cite web|last=Joel|first=Dehnel|title=DEHNEL'S WWE MAIN EVENT RESULTS 10/21: Usos and Goldust hype Tag Title match ... with a game show, Rollins vs. Swagger main event, Big E. is not a Bo-Liever, more|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_81386.shtml#.VqPH5aTzfIV|work=Pro Wrestling Torch|date=October 21, 2014|accessdate=January 23, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Caldwell|title=CALDWELL'S WWE RAW RESULTS 11/3: Complete "virtual-time" coverage of live Raw - VKM returns on 3 Hour & 38 Minute Show, Rollins vs. Orton, U.S. Title match on WWE Network, more|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_81616.shtml#.VqPSFKTzfIU|work=Pro Wrestling Torch|date=November 3, 2014|accessdate=January 23, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/videos/natalya-is-too-upset-to-talk-after-wwe-nxt-wwe-com-exclusive-july-10-2014|title=Natalya is too upset to talk after WWE NXT: WWE.com Exclusive, July 10, 2014|accessdate=January 23, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> उनले नियमित रूपमा आफ्ना पति किडसँग रिङको छेउमा हौसला बढाउने काममा तल्लीन भइन् र उनले कहिलेकाहीँ कडिसँग खेल खेल्न आउने प्रतिद्वन्द्वीलाई झुक्क्याएर किडलाई खेल जिताउन मद्दत गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/videos/what-does-the-future-hold-for-tyson-kidd-and-natalya-after-nxt-takeover|title=What does the future hold for Tyson Kidd and Natalya after NXT Takeover?|accessdate=June 21, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> उनीहरूको कहानी टोटल डिभासको शृङ्खलाहरूमा पनि देखिएको थियो।<ref name="WWE Smackdown 2/5/15">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/52923-wwe-smackdown-results-2-5-15-3-on-1-handicap-match|title=WWE Smackdown Results - 2/5/15 (3-on-1 Handicap Match)|date=February 5, 2015|last=Mike|first=Tedesco|accessdate=January 20, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/2014-11-25#full-detail-26854150|title=WWE Main Event, Nov. 25, 2014 results: Survivor Series fallout continues|date=November 25, 2014|last=Staff|first=WWE.com|accessdate=January 20, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref><ref>{{cite web|last=Joel|first=Dehnel|title=DEHNEL'S WWE MAIN EVENT REPORT 10/14: Rusev vs. Big E., Miz TV with Sheamus, Cesaro vs. Justin Gabriel, Truth vs. Tyson Kidd|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_81271.shtml#.VqPLO6TzfIU|work=Pro Wrestling Torch|date=October 14, 2014|accessdate=January 23, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/videos/tyson-kidd-brings-cesaro-to-a-double-date-smackdown-february-5-2015|title=Tyson Kidd brings Cesaro to a double date: SmackDown, February 5, 2015|accessdate=January 23, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> ५ जनवरी २०१५, ''र''को एक शृङ्खलामा, नेटालियाले डब्ल्युडब्ल्युई डिभास विजेता निकी बेलालाई उपाधि रहित् खेलमा हराएकी थिइन्। उक्त खेलमा ब्रि र निकीले उनलाई आक्रमण गरेका थिए तर उनलाई पेजले बचाएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_82604.shtml|title=CALDWELL'S WWE RAW RESULTS 1/5: Complete "virtual-time" coverage of live Raw – Ambrose vs. Wyatt ambulance match, The Authority returns, Cena Appreciation Night, more|date=January 5, 2015|accessdate=January 6, 2015|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch}}</ref> जसले गर्दा उनीहरू बिच रोयल रम्बलमा ट्याग टिम खेल राखिएको थियो जसमा ब्रि र निकीले जित हासिल गरेकन थिए।<ref>{{cite web|last1=Caldwell|first1=James|title=Royal Rumble PPV Report 1/25: Complete "virtual-time" coverage of Lesnar vs. Cena vs. Rollins for WWE Title, Royal Rumble, post-PPV Network show|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_82945.shtml|website=PWTorch.com|accessdate=January 26, 2015}}</ref> फेब्रुअरी महिना भरि, नेटालिया र किडले नेयोमी र जिमी उसोसँग दुश्मनीको सुरुवात गरेका थिए। उनीहरू बीच फेब्रुअरी १६ ''र''को एक शृङ्खलामा, चट्टी टोली खेल भएको थियोे जसमा किड र नेटालियाले पराजय बेहोरेका थिए।<ref name="WWE Smackdown 2/16/15">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/53063-wwe-raw-results-2-16-15-live-results-from-orlando|title=WWE RAW Results - 2/16/15 (Bryan and Reigns in action)|date=February 16, 2015|last=Mike|first=Tedesco|accessdate=January 20, 2016|publisher=WrestleView}}</ref> किडले सिजासोसँग साझेदारी गरेपश्चात् नेटालियाले उनीहरूको प्रबन्धन गरेकी थिइन् र उनीहरूले फेब्रुअरीमा सञ्चालन गरिएको फास्टलेनमा डब्ल्युडब्ल्युई चट्टी टोलीको उपाधि हात पारेका थिए।<ref name="Fastlane">{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2015/02/23/22250331.html|title=WWE Fastlane: Questionable match endings and fan reaction may hurt 'Mania|date=February 23, 2015|last=Asher|first=Matthew|accessdate=February 24, 2015|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> उपाधि जितेको अर्को दिन वा ''र''को एक श्रृङ्खलमा, नेटालीयाले उनीहरूलाई आफ्नो उपाधिको लागि द उसोसँग परेको खेलमा मद्दत गर्दै उक्त उपाधि हातबाट फुस्किन दिइनन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2015/02/23/22252066.html|title=Raw: Orton leaves Authority with questions|date=February 23, 2015|last=Howell|first=Nolan|accessdate=February 24, 2015|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref> फेब्रुअरी २६, स्म्याकडाउनको एक श्रउङ्खलामा, नेटालीयाले नेयोमीलाए एकल प्रतिस्पर्धामा हराएकी थिइन् जसले गर्दा उनीहरू बीच चलेको द्वन्दको अन्त्य भएको थियो। २८ मार्चमा, नेटालीयाले अलुण्ड्रा ब्लेजलाई डब्ल्युडब्ल्युई हल अफ फेममा नामाकरण गरेकी थिइन्।<ref name="WWE Smackdown 2/26/15">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/53233-wwe-smackdown-results-2-26-15-fastlane-rematch|title=WWE Smackdown Results - 2/26/15 (Fastlane rematch)|date=February 26, 2015|last=Mike|first=Tedesco|accessdate=January 20, 2016|publisher=WrestleView}}</ref> २९ मार्च, रेसलमेनिया ३१ को अधि आयोजित खेलमा, किड र सिजारोसँग रिङको छेउमा बस्दै हौसला प्रदान गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनीहरूको आफ्नो उपाधि बचाइराख्न ठूलो मद्दत गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2015/03/29/22314291.html|title=WWE Hall of Fame class of 2015 make four hours fly by|date=March 29, 2015|last=Howell|first=Nolan|accessdate=March 29, 2015|publisher=WrestleView}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20150404111309/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2015/03/29/22314291.html |date=April 4, 2015 }}</ref>  नेटालीयाले त्यस वर्ष भरि, विभिन्न खेलमा भाग जनाएकी थिइन् जसमा उनल १३ अप्रिल, ''र''को एक शृङ्खलामा, एक महत्त्वपूर्ण ब्याटल रोयलमा पनि भाग जनाएकी थिइन् जसको विजेताले भने निकी बेलाको उपाधिको लागि खेल्न पाउने एक अवसर प्रदान गर्ने थियो जसमा पेजले जित हात पारेकी थिइन्।<ref name="Raw 3/23/15 results">{{cite web|last=Mike|first=Tedesco|title=WWE RAW Results - 3/23/15 (Final hype for WrestleMania 31)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/53689-wwe-raw-results-3-23-15-live-results-from-los-angeles|date=March 23, 2015|accessdate=September 18, 2015|publisher=Wrestleview.com}}</ref><ref name="Raw 3/30/15 results">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/53827-wwe-raw-results-3-30-15-live-results-from-san-jose|title=WWE RAW Results - 3/30/15 (Night after WrestleMania 31)|date=March 30, 2015|last=Mike|first=Tedesco|accessdate=January 9, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref><ref name="Smackdown 3/19/15 results">{{cite web|last=Mike|first=Tedesco|title=WWE Smackdown Results - 3/19/15 (Gauntlet Match)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/53605-wwe-smackdown-results-3-19-15-gauntlet-match|date=March 19, 2015|accessdate=September 18, 2015|publisher=Wrestleview.com}}</ref> ९ अप्रिल, स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा, नेटालीयाले एलिसिया फक्सलाई पराजित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_84473.shtml|title=CALDWELL'S WWE RAW RESULTS 4/13: Ongoing "virtual-time" coverage of London Raw – Cena's latest U.S. Title Open Challenge, #1 contender battle royal, Extreme Rules hype, more|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=April 13, 2015|accessdate=April 13, 2015}}</ref> सो खेलको अन्त्य भएपछि, विशेष अतिथि रेफ्रिको रूपमा सेवा गरेकी क्यामेरूनले उनीहरू दुईजनालाईनै आक्रमण गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनीहरू बिच ट्रिपल थ्रेट खेल सञ्चालन भएको थियो जसमा क्यामेरूनले जित दर्ता गराएकी थिइन्। १ जून ''र''को एक शृङ्खलामा, समोवा जोले मसल बास्टर हानेका कारण किडको घाँटी र टाउकोमा चोट लागेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_84425.shtml#.VTFAYJMso8U|title=PARKS'S WWE SMACKDOWN REPORT 4/9: Ongoing "virtual time" coverage of Thursday show, including Miz TV, Neville's Smackdown debut|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=April 9, 2015|accessdate=April 9, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_84525.shtml#.VTFA2pMso8U|title=PARKS'S WWE SMACKDOWN REPORT 4/16: Ongoing "virtual time" coverage of Thursday show, including Cesaro & Tyson Kidd vs. Daniel Bryan & John Cena|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=April 16, 2015|accessdate=April 16, 2015}}</ref> कोही हप्ता पछि, किडले त्यस वर्ष कुस्ती खेलबाट टाठा रहने बताएका थिए र नेटालीयाले पनि आफ्ना श्रीमानको हेरचाह गर्न परेकाले पहिलो पटक टेलिभिजनमा देखा परेकी थिइनन्।<ref name="Tyson Kidd suffers injury">{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/tyson-kidd-suffers-injury|title=Tyson Kidd suffers injury|date=June 7, 2015|accessdate=June 13, 2015|website=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> ==== महिला कुस्तीमा क्रान्ति (सन् २०१५–२०१६) ==== तीन महिनाको अस्थायी अवकाश पछि नेटालिया २१ सेप्टेम्बर २०१५ ''र''को एक श्रृङखलामा रिङमा फर्किएकी थिइन् भने उनको तात्कालिक समयमा सार्लेट पहिलोपटक डिभास विजेता बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=96727&p=2|title=LIVE ONGOING WWE RAW REPORT: THERE IS A FOURTH HOUSE IN THE DIVAS REVOLUTION AND IT IS FULL OF JEALOUSY|author=Trionfo, Richard|website=PWInsider|date=September 21, 2015|accessdate=September 21, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/96793/wwe-smackdown-report-has-kane-gotten-into-seths-head-whose-revolution-is-it-anyway-what-did-the-new-day-do-this-week.html?p=1|title=WWE SMACKDOWN REPORT: HAS KANE GOTTEN INTO SETH'S HEAD?, WHOSE REVOLUTION IS IT ANYWAY?, WHAT DID THE NEW DAY DO THIS WEEK?|author=Trionfo, Richard|website=PWInsider|date=September 24, 2015|accessdate=September 25, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_87742.shtml#.VhAq-_lViko|title=CALDWELL'S WWE RAW RESULTS 9/28: Complete "virtual-time" coverage of live Raw - John Cena's Open Challenge, Paul Heyman, Reigns vs. Wyatt main event, MizTV, more|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=September 28, 2015|accessdate=October 3, 2015}}</ref> सोही दिन नेटालियाले नोयोमीलाई एकल खेलमा हराएकी थिइन्। पेजसँगको द्वन्द्व पछि नेटालिया र पेजको खेल ५ अक्टोबर ''र''को एक शृङ्खलामा जारी गरिएको थियो जहाँ नेटालिया जित हासिल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_87868.shtml#.VhPNv_lViko|title=CALDWELL'S WWE RAW RESULTS 10/5: Complete "virtual-time" coverage of live Raw - Lesnar returns, Cena's Open Challenge, more|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=October 5, 2015|accessdate=October 6, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2015/10/13/wwe-monday-night-raw-report-1012-by-james-caldwell/|title=10/12 WWE Raw Report by James Caldwell|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=October 12, 2015|accessdate=October 13, 2015}}</ref> उक्त खेलको तीन दिन पछि आयोजना गरिएको स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालिया, सार्लेट र बेकी लिञ्चको टोलीले टिम बेला (अलिसा फक्स, निकी बेला र ब्रि बेला)लाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_87922.shtml#.Viahmn7hDIU|title=PARKS'S WWE SMACKDOWN REPORT 10/8: Ongoing "virtual time" coverage of Thursday show, including Roman Reigns & Randy Orton vs. Bray Wyatt & Braun Strowman|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=October 8, 2015|accessdate=October 9, 2015}}</ref> अक्टोबर १५ मा आयोजित स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा पेजले सार्लेट र लिञ्चलाई टिम बेला र नेटालियाको आक्रमणबाट बचाएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/index.php/2015/10/16/1015-wwe-smackdown-report-by-greg-parks/|title=10/15 WWE Smackdown Report by Greg Parks|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=October 15, 2015|accessdate=October 16, 2015}}</ref> अक्टोबर महिनाको समाप्ति हुन भन्दा अघि नेटालियाको टिम ब्याड (सासा बेङ्क्स, नेयोमी र टमिना)सँग द्वन्द्व चर्किएको थियो भने टिम ब्याडले पेज र नेटालिया बीचको खेलमा अवरोध पुर्‍याउँदै नेटालियालाई आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2015/10/29/1029-wwe-smackdown-report-by-greg-parks/|title=10/29 WWE Smackdown Report by Greg Parks|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=October 29, 2015|accessdate=October 29, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2015/11/09/119-wwe-raw-results-caldwells-ongoing-live-report/|title=11/9 WWE Raw Results – CALDWELL'S Complete Live Report|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=November 9, 2015|accessdate=November 10, 2015}}</ref> टिम ब्याडले नेटालियालाई आक्रमण गरेको अर्को हप्ता नेटालियाले छुट्टाछुट्टै एकल खेलहरूमा नेयोमी र टमिनालाई हराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2015/11/05/115-wwe-smackdown-report-by-greg-parks/|title=11/5 WWE Smackdown Report by Greg Parks|author=Parks, Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=November 5, 2015|accessdate=November 5, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nodq.com/wwe/452802333.shtml|title=Reason Natalya Isn't Being Used on WWE TV|author=Carrier, Steve|website=NoDQ.com|date=December 22, 2015|accessdate=December 22, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151223140231/http://nodq.com/wwe/452802333.shtml|archivedate=December 23, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223140231/http://nodq.com/wwe/452802333.shtml |date=December 23, 2015 }}</ref> सन् २०१६ जनवरीमा नेटालियाले उनको पाखुरामा चोटलागेका कारण केही महिना विश्राम गर्ने भन्दै डब्ल्युडब्ल्युई मार्फत सार्वजनिक गरेकी थिइन् तर त्यसको बाबजुद पनि उनी ३ जनवरमा रिङमा फर्किएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.sescoops.com/natalya-suffers-broken-ankle-without-realizing-it-update-on-her-return/|title=Natalya Suffers Broken Ankle Without Realizing It, Update On Her Return|author=Boone, Matt|website=sescoops|date=January 7, 2016|accessdate=January 13, 2016}}</ref> नेटालियाले १८ जनवरी ''र''को एक शृङ्खलामा रिङमा फर्किएकी थिइन् भने उनले उनको पहिलो खेलमा ब्रि बेलालाई हराएकी थिइन्।<ref name="WWE Raw 18/01/16">{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/01/18/january18rawreport/|title=1/8 WWE Raw Results - CALDWELL'S Complete, Live Report|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=January 18, 2016|accessdate=January 19, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/01/25/jan25rawresults/|title=1/25 WWE Raw Results – CALDWELL'S Complete, Live Report|website=Pro Wrestling Torch|date=January 25, 2016|accessdate=January 25, 2016}}</ref> नेटालिया रिङमा फर्किएपछि उनको विभिन्न एकल तथा ट्याग टिम खेलहरू खेलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/57602-wwe-smackdown-results-1-28-16-six-man-tag-match|title=WWE Smackdown Results - 1/28/16 (Six Man Tag Match)|date=January 28, 2016|last=Alex|first=Kahrs|accessdate=March 9, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwinsider.com/article/99519/wwe-main-event-report-eight-man-tag-reunites-the-prime-time-players-divas-tag-match-and-more.html?p=1|title=WWE MAIN EVENT REPORT: EIGHT MAN TAG REUNITES THE PRIME TIME PLAYERS, DIVAS TAG MATCH, AND MORE|author=Richard Trionfo|website=Pro Wrestling Insider|date=February 3, 2016|accessdate=February 3, 2016}}</ref><ref name="WWE Smackdown 2/18/16">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/57828-wwe-smackdown-results-2-18-16-lesnar-tag-main-event|title=WWE Smackdown Results - 2/18/16 (Lesnar, tag main event)|date=February 18, 2016|last=Alex|first=Kahrs|accessdate=March 9, 2016|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/02/25/225-wwe-smackdown-parkss-complete-report/|title=2/25 WWE Smackdown Results – Parks's Complete Report|first=Parks|last=Greg|website=Pro Wrestling Torch|date=February 25, 2016|accessdate=March 9, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/100270/wwe-main-event-report-social-outcasts-try-again-versus-ryback-six-diva-tag-match-ryder-versus-stardust-one-more-time-lucha-dragons-versus-ascension-one-more-time.html?p=1#!|title=WWE MAIN EVENT REPORT: SOCIAL OUTCASTS TRY AGAIN VERSUS RYBACK, SIX DIVA TAG MATCH, RYDER VERSUS STARDUST ONE MORE TIME, LUCHA DRAGONS VERSUS ASCENSION ONE MORE TIME|last=Richard|first=Trionfo|date=March 2, 2016|accessdate=March 8, 2016|work=PWInsider}}</ref> १२ मार्च २०१६ मा आयोजित रोडब्लक पे-पर-भ्युमा नेटालियाको सामना सार्लेट विरुद्ध उनको डिभास च्याम्पियनसिप लागि खेल भएको थियो तर उक्त खेलमा नेटालियाले हार बेहोरेकी थिइन्। <ref name="Roadblock 2016">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=100487&p=2|title=COMPLETE WWE ROADBLOCK COVERAGE: HAVE WRESTLEMANIA PLANS BEEN SCREWED UP?, NXT AND WWE TAG TITLE MATCHES, SAMI ZAYN IN ACTION, DIVAS TITLE MATCH, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=March 12, 2016|accessdate=March 14, 2016|work=PWInsider}}</ref> [[File:Total Divas team WrestleMania 32 2.jpg|thumb|left|अप्रिल २०१६ मा नेटालिया (सुदुर बायाँ) पेज, निकी बेला, ब्रि बेला र इभा मेरीको साथमा]] २२ मार्च मेन इभेन्टको एक शृङ्खलामा नेटालियाले नेय‍ोमीसँग एकल खेल खेलेकी थिइन् भने रिङको छेउमा नेटालियाका तर्फबाट अलिसा फक्स र पेज थिए भने नेय‍मीको तर्फबाट लाना र टमिना त्यहाँ उपस्थित थिए।<ref name="Main Event 22/3/16">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/article/emma-surprise-return-leads-vicious-attack|title=Emma's surprise return on WWE Main Event leads to attack on 'Total Divas'|date=March 22, 2016|last=WWE.com|first=Editorial Staff|accessdate=March 23, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> उक्त खेलको समाप्ति पछि फक्स र नेटमलियालाई समर रे र एमाले आक्रमण गरेका थिए। त्यसको खेलको अर्को हप्ता आयोजित ''र''को एक शृङ्खलामा नेटालियाले उनको साथीहरूको साथमा एमासँग एकल खेल खेलेकी थिइन् तर उक्त खेलमा लानाले पेजलाई आक्रमण गरेका कारण खेल एमाले जिल्लाका जितेकी थिइन्।<ref name="Raw 28/03/16">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=100908&p=3|title=WWE RAW REPORT: IS THE ROAD TO WRESTLEMANIA PAVED IN GOLD OR SOMETHING ELSE?, WHO IS THE TENTH IN THE DIVAS TAG MATCH?, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=March 28, 2016|accessdate=March 29, 2016|work=PWInsider}}</ref> उक्त खेलका कारण रेसलमेनिया ३२ मा निटालिया, ब्रि बेला, अलिसा फक्स, इभा मेरी र पेजले नयाँ गठन गरिएका नेय‍ोमी, टमिना, लाना, एमा र।समर रेको विरुद्धमा खेल खेलेका थिए जसमा नेटालियाको टोली विजेता बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/32/divas-tag-team-match|title=The Total Divas vs. B.A.D. & Blonde|date=March 28, 2016|last=John|first=Clapp|accessdate=March 29, 2016|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}}</ref> उक्त खेलको केही हप्ता पछि नेटालियाले सार्लेटलाई उनको च्याम्पियनसिपका लागि चुनौती दिएकी थिइन् जुन सार्लेटले स्वीकार गरेकी थिइन् भने ११ अप्रिल २०१६ ''र''को एक शृङ्खलामा उनीहरू बीच खेल आयोजना गरिएको थियो तर त्यस खेलमा पनि नेटालियाले महिला उपाधि जित्न असमर्थ बनिन्।<ref>{{citation|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/32/total-divas-bad-blonde-results|title=Total Divas def. B.A.D. & Blonde|date=April 3, 2016|last=Jeff|first=Laboon|accessdate=April 4, 2016|publisher=[[WWE]].com}}</ref><ref name="WrestleMania 32">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=101075&p=2|title=COMPLETE WWE WRESTLEMANIA 32 REPORT: THE WOMEN'S TITLE DEBUTS, WHO IS IN CHARGE OF RAW?, ANDRE THE GIANT BATTLE ROYAL, IC TITLE LADDER MATCH, AND MORE IN THE 6 HOURS AND 50 MINUTES OF COVERAGE|last=Richard|first=Trionfo|date=April 3, 2016|accessdate=April 3, 2016|work=PWInsider}}</ref> अप्रिल १८ ''र''को एक शृङ्खलामा नेटालियाले सेन म्याकमेनसँग कुराकानी गर्दै पुन सार्लेटसँग च्याम्पियनसिप खेल माग गरेकी थिइन् भने उक्त खेल पेब्याक पे-पर-भ्युका लागि जारी गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/60113-wwe-raw-results-4416-live-dallas-wrestlemania-32-fallout-wwe-tag-team-titles-match-dudleys-vs-usos/|title=WWE RAW RESULTS – 4/4/16 (LIVE IN DALLAS, STYLES BECOMES NO. 1 CONTENDER, NXT STARS DEBUT, WRESTLEMANIA FALLOUT)|date=April 4, 2016|accessdate=April 12, 2016|author=Tedesco, Mike|website=WrestleView}}</ref> २ मे २०१६ मा उनीहरूको पुन महिला च्याम्पियनसिपका लागि जारी गरिएको थियो तर उक्त खेलमा खेलमा निर्णय चार्लस रोबिनसनले खेल नसकिदै सार्लेटलाई विजेता बनाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/60436-wwe-raw-results-41116-live-los-angeles-shane-mcmahon-back-popular-demand-reignsstyles-build/|title=WWE RAW RESULTS – 4/11/16 (LIVE IN LOS ANGELES, GALLOWS AND ANDERSON DEBUT, REIGNS AND WYATT TEAM UP)|date=April 11, 2016|accessdate=April 12, 2016|author=Tedesco, Mike|website=WrestleView}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=101412&p=2|title=COMPLETE RAW REPORT MARCH 18, 2016 & THOUGHTS|last=Richard|first=Trionfo|date=April 3, 2016|accessdate=April 3, 2016|work=PWInsider}}</ref> खेलको समाप्ति पछि नेटालिया र उनका काकाले सार्लेट र उनको बुबा रिक फ्लेयरलाई आक्रमण गरेका थिए।<ref name="Payback2016">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=101698&p=3|title=COMPLETE WWE PAYBACK COVERAGE: STYLES VERSUS REIGNS, WOMEN'S TITLE MATCH, A NEW MEMBER OF THE COMMENTARY TEAM, A SCARY MOMENT, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=May 1, 2016|accessdate=May 3, 2016|work=PWInsider}}</ref> २२ मे २०१६ मा आयोजित एक्सट्रिम रुल पे-पर-भ्युमा रिक फ्लेयरलाई रिङको छेउमा आउन प्रतिबन्ध लगाइएको थियो तर उक्त खेलमा डेना ब्रुकले फ्लेयरको पोशाक लगाउँदै पर्दामा देखिएपछि उक्त मौकाको फाइदा उठाउँदै सार्लेटले निटालियालाई हराउन थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/05/22/extremerulesliveresults/|title=5/22 WWE Extreme Rules PPV Results – CALDWELL'S Complete Live Report|first=Caldwell|last=James|website=Pro Wrestling Torch|date=May 22, 2016|accessdate=May 23, 2016}}</ref> १९ जुन २०१६ मा आयोजित मनी इन द बेङ्क पे-पर-भ्युमा बेकी नेटालियासँग साथी बन्दै सार्लेट र डेना ब्रुकसँग खेल खेलेका थिए तर उक्त खेलमा पनि लिञ्च र नेटालिया सार्लेट र ब्रुकको जोडिसँग हार्न पुगेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=102818&p=2|title=LAS VEGAS GETS A HELL OF A SHOW: COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK COVERAGE|last=Mike|first=Johnson|date=June 19, 2016|accessdate=June 20, 2016|work=PWInsider}}</ref> उक्त खेलपछि नेटालियाल आफ्नै साथीे लिञ्चलाई आक्रमण गरेकी थिइन् जसका कारण उनीहरूको खेल ब्याटलग्राउण्ड पे-पर-भ्युमा आयोजना गरिएको थियो जसमा नेटालियाले लिञ्चलाई हराउन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=102852&p=2#!|title=WWE RAW REPORT: WE HAVE A NUMBER ONE CONTENDER, PEOPLE POWER, THE FAMILY IS BACK, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=June 20, 2016|accessdate=July 8, 2016|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/103042/wwe-nxt-report-tag-title-match-announced-for-next-week-finn-and-nakamura-talk-about-their-history-bliss-shows-how-evil-she-can-be-and-more.html?p=1|title=WWE NXT REPORT: TAG TITLE MATCH ANNOUNCED FOR NEXT WEEK, FINN AND NAKAMURA TALK ABOUT THEIR HISTORY, BLISS SHOWS HOW EVIL SHE CAN BE, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=June 29, 2016|accessdate=July 8, 2016|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/103203/wwe-smackdown-report-a-new-way-to-start-off-the-show-ryder-makes-a-challenge-zayn-versus-jericho-and-more.html?p=1|title=WWE SMACKDOWN REPORT: A NEW WAY TO START OFF THE SHOW, RYDER MAKES A CHALLENGE, ZAYN VERSUS JERICHO, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=June 29, 2016|accessdate=July 8, 2016|work=PWInsider}}</ref><ref name="Battleground 2016">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=103589&p=2|title=COMPLETE WWE BATTLEGROUND 2016 COVERAGE|last=Mike|first=Johnson|date=July 24, 2016|accessdate=July 25, 2016|work=PWInsider}}</ref> ==== स्म्याकडाउन महिला विजेता (सन् २०१६–२०१८) ==== सन् २०१६ जुलाई १९ मा आयोजना गरिएको डब्ल्युडब्ल्युई ड्राफ्टमा नेटालिया 'स्म्याकडाउनसँग आवद्ध भएकी थिइन्।<ref name="SmackDown 19/07/16">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=103481&p=3|title=COMPLETE SMACKDOWN DRAFT REPORT: WHO WENT WHERE?, WHICH NXT WRESTLERS GOT PROMOTED?, WHO IS THE WWE CHAMPION GOING INTO BATTLEGROUND, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=July 19, 2016|accessdate=July 27, 2016|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/2016-wwe-draft-results|title=2016 WWE Draft results: WWE officially ushers in New Era|website=[[WWE]].com|date=July 19, 2016|accessdate=July 21, 2016}}</ref> नेटालियाले स्म्याकडाउनसँग आवद्ध भएपछि उनले २६ जुलाई २०१६ ''र''को एक शृङ्खलामा उनको उक्त ब्राण्डमा पहिलो खेल खेलेकी थिइन् जहाँ उनले बिकी लिञ्चको विरुद्धमा हार बेहोरेकी थिइन्।<ref name="Smackdown 26/07/16">{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/103632/live-ongoing-wwe-smackdown-report-will-smackdown-be-able-to-return-serve-tonight.html?p=1#!|title=WWE SMACKDOWN REPORT: AMBROSE'S OPPONENT IS DETERMINED, A NEW FACE ON SMACKDOWN, SAY HELLO TO THE WOMEN'S DIVISION, A BATTLE ROYAL, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=July 26, 2016|accessdate=July 27, 2016|work=PWInsider}}</ref> अगस्ट ९ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालियाको खेल कार्मेलसँग जारी गरिएको थियो तर उक्त खेलमा उनले कार्मेला विरुद्ध हार बेहोरेक थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=103928&p=2|title=WWE SMACKDOWN REPORT: DID EVA MARIE WRESTLE?, OPPONENTS ARE TAG TEAM PARTNERS, IS HEATH SLATER EMPLOYED?, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=August 9, 2016|accessdate=August 20, 2016|work=PWInsider}}</ref> उक्त खेलको अर्को हप्ता नेटालिया र अलेक्सा ब्लिसको खेल कार्मेला र बेकी लिञ्च विरुद्ध जारी गरिएको थियो तर खेलको बीचमा इभा मेरी र नेयोमीले हस्तक्षेप गरेका कारण नेटालिया र ब्लिसले खेल गुमाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=104101&p=2|title=WWE SMACKDOWN REPORT: DID EVA MARIE FINALLY WRESTLE?, ZIGGLER SENDS A MESSAGE TO DEAN AMBROSE, TAG TEAMS COLLIDE, WHAT ABOUT THE WYATTS?, DID HEATH SLATER DO ANYTHING?|last=Richard|first=Trionfo|date=August 16, 2016|accessdate=August 20, 2016|work=PWInsider}}</ref> समरस्ल्याममा नेटालिया, ब्लिस र केही महिना पछि रिङमा फर्किएकी निकी बेलाको सामना नेयोमी, कार्मेला र लिञ्च विरुद्धमा भएको थियो जहाँ नेटालियाको टोलीले जित हात पार्न सफल भएक‍ थियो।<ref>{{cite web|title=WWE suspends Eva Marie|url=http://www.wwe.com/article/wwe-suspends-eva-marie|work=WWE|accessdate=August 20, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=104217&p=5|title=COMPLETE WWE SUMMERSLAM REPORT: WE HAVE A UNIVERSAL CHAMPION, STYLES VS. CENA, BANKS VS. CHARLOTTE, AMBROSE VS. ZIGGLER & MUCH MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=August 21, 2016|accessdate=August 23, 2016|work=PWInsider}}</ref> ११ सेप्टेम्बर २०१६ मा आयोजना गरिएको ब्याकलास पे-पर-भ्युमा पहिलो स्म्याकडाउन महिला च्याम्पियनसिपका लागि ६ महिला मैदान उत्रिएका थिए तर उक्त खेलमा निकी बेलाले उनलाई खेलबाट निस्कासन गराएकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/09/11/backlashppvresults/|title=9/11 WWE Backlash Results – CALDWELL'S Ongoing PPV Report|author=Caldwell, James|website=Pro Wrestling Torch|date=September 11, 2016|accessdate=September 11, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Martin|first=Adam|title=WWE Smackdown Results – 10/25/16 (Live from Green Bay, AJ Styles vs. Dean Ambrose, Becky Lynch returns)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/68703-wwe-smackdown-results-102516-live-green-bay-aj-styles-vs-dean-ambrose-becky-lynch-returns/|date=October 25, 2016|work=Wrestleview|accessdate=October 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Martin|first=Adam|title=WWE Smackdown Results – 11/1/16 (Live from Newark, Daniel Bryan to announce teams for Survivor Series)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/69000-wwe-smackdown-results-11116-live-newark-daniel-bryan-announce-teams-survivor-series-ppv/|date=November 1, 2016|work=Wrestleview|accessdate=November 1, 2016}}</ref> [[File:Natalya as the SD Women's Champion in 2017.jpg|thumb|upright|सन् २०१७ मा नेटालिया स्म्याकडाउन महिला विजेताको रूपमा]] २५ अक्टोबर स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालियाको सामना निकी बेलासँग भएको थियो भने उक्त खेलका विजेताले परम्परागत सरभाइभर सिरिजमा स्म्याकडाउन प्रतिनिधित्व गर्दै महिला टोली तर्फबाट कप्तानको हुन पाउन प्राबधान रहेको थियो तर उक्त खेलमा बेलाको जित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=Martin|first=Adam|title=WWE Survivor Series Results – 11/20/16 (Live from Toronto, Brock Lesnar vs. Goldberg, RAW vs. Smackdown Live)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-ppv-results/wwe-survivor-series/69711-wwe-survivor-series-results-112016-toronto-lesnar-vs-goldberg-raw-vs-smackdown/|date=November 20, 2016|work=Wrestleview|accessdate=November 20, 2016}}</ref> निकी महिला टोलीका लागि कप्तान भएपछि उनलाई नेपथ्यमा कोही अज्ञात व्यक्तिले आक्रमण गरेको थियो जसका कारण उनले घाइते भइन् र खेल खेल्न असमर्थ बनिन्।<ref>{{cite web|last=Melok|first=Bobby|title=Nikki Bella def. Carmella (No Disqualification Match)|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2016/nikki-bella-vs-carmella-no-disqualification-match-results|date= December 4, 2016|work=WWE.com|accessdate=December 4, 2016}}</ref> निकी बेलाले खेल खेल्न निकेका कारण उनको सट्टामा नेटालियालाई राखिएको थियो र सरभाइभर सिरिजमा स्म्याकडाउन महिला टोली ''र'' महिला टोलीसँग पराजित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=Tedesco|first=Mike|title=WWE Smackdown Results – 12/20/16 (AJ Styles vs. James Ellsworth for WWE World Title, #1 Contenders Match)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/71076-wwe-smackdown-results-122016-live-detroit-aj-styles-vs-james-ellsworth-wwe-world-title/|date=December 20, 2016|work=Wrestleview|accessdate=December 20, 2016}}</ref> टिएलसी पे-पर-भ्युमा कार्मेलाले नेटालियालाई नेकी बेलालाई नेपथ्यमा आक्रमण गरेको भन्दै उनलाई दोषी ठहर गरेकी थिइन् तर नेटालियाले त्यस कुरालाई नकार्दै आएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Tedesco|first=Mike|title=WWE Smackdown Results – 1/10/17 (Live from Baton Rouge, John Cena vs. Baron Corbin, Smackdown Tag Titles)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/71695-wwe-smackdown-results-11017-live-baton-rouge-cena-vs-corbin-smackdown-tag-titles-line/|date=January 10, 2017|work=Wrestleview|accessdate=January 10, 2017}}</ref> नेटालियाले केही हप्ता सम्म उक्त कुरालाई नकारेता पनि अन्तत नेटालियाले कार्मेलालाई आक्रमण गरेकी थिइन् र निकीलाई आक्रमण गरेको भनेर खुलाएकी थिइन।<ref>{{cite web|last=Benigno|first=Anthony|title=Nikki Bella vs. Natalya|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2017/nikki-bella-vs-natalya|date=January 31, 2017|work=WWE|accessdate=January 31, 2017}}</ref> नेटालिया र निकी बेला बीचको खेल १० जनवरी २०१७ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा जारी गरिएको थियो तर उनीहरूले खेल खेल्न अघि एकआर्कालाई आक्रमण गरेका कारण खेल स्थगित गरिएको थियो। जनवरी २९ मा आयोजित रोयल रम्बल पे-पर-भ्युमा नेटालिया, अलेक्सा ब्लिस, मिकी जेम्सको टोली निकी बेला, नेयोमी र बिकी लिञ्चको विरुद्धमा मैदान उत्रिएको थियो भने उक्त खेल अन्तत ६ महिला ट्याग टिम बनाइएको थियो। खेल अन्तर्गत निकी बेलाको टोलीले नेटालियाको टोलीलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|last=Adkins|first=Greg|title=Nikki Bella vs Natalya ends in a Double Count-out|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2017/nikki-bella-natalya-results|date=February 12, 2017|work=WWE|accessdate=February 12, 2017}}</ref> १२ फेब्रुअरी २०१७ मा आयोजित इलिमिनेसन चेम्बरबाट नेटालिया र निकी बेलाको खेल जारी गरिएको थियो तर उक्त खेल विजेता रहित टुङ्गिएको थियो। उक्त खेलमा कोहीपनि विजेता नबनेपछि २१ फेब्रुअरी २०१७ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलाका पुन उनीहरू बीचको खेल जारी गरिएको थियो तर मरिसले निकी बेलालाई आक्रमण गरेका कारण नेटालियाले सहजै जित हात पर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/2017-02-21/article/natalya-def-nikki-bella|title=Natalya def. Nikki Bella in Falls Count Anywhere Match|publisher=|accessdate=July 25, 2017}}</ref> १८ जुन २०१७ का दिन आयोजित मनी इन द बेङ्क पे-पर-भ्युमा नेटालिया पहिलोपटक आयोजना गरिएको महिला मनी इन द बेङ्क सिढी खेल खेलेकी थिइन् तर खेलमा जेम्स एल्सवोर्थले हस्तक्षेप गरेका कारण कार्मेलाले खेल जितेकी थिइन्। <ref name="MITB2017">{{cite web|url=http://pwinsider.com/ViewArticle.php?id=110360&p=2|title=COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK PPV COVERAGE: HISTORY IS MADE BY THE WOMEN, TWO DEBUTS, RANDY ORTON WRESTLES IN FRONT OF HIS FATHER, AND THE CHAMPIONS HAVE TO LOOK OVER THEIR SHOULDERS|last=Richard|first=Trionfo|date=June 18, 2017|accessdate=June 19, 2017|work=PWInsider}}</ref> जुलाई २३ ब्याटलग्राउण्डमा आयोजित एक खेलमा नेटालियाले लिञ्च, टमिना, लाना र फलेयरलाई हराउँदै तात्कालिक स्म्याकडाउन महिला विजेता नेयोमीसँग आउँदै समरस्ल्यामका लागि महिला उपाधिका लागि खेल प्राप्त गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=111104&p=3|title=COMPLETE WWE BATTLEGROUND COVERGAE: THE PUNJABI PRISON RETURNS, US TITLE MATCH, TAG TITLE MATCH, WE HAVE A NUMBER ONE CONTENDER FOR THE WOMEN'S TITLE, FLAG MATCH, TALKING SMACK IS BACK, AND MORE |last=Richard|first=Trionfo|date=July 23, 2017|accessdate=October 10, 2017|work=PWInsider}}</ref> २० अगस्ट २०१७ का दिन आयोजित समरस्ल्याम पे-पर-भ्युमा नेयोमीलाई आत्मसमर्पण गराउँदै नेटालियाले स्म्याकडाउन महिला उपाधि हात पारेकी थिइन्। उनको जितसँगै उनी डब्ल्युडब्ल्युईमा डिभास च्याम्पियनसिप र स्म्याकडाउन महिला च्याम्पियनसिप जित्ने पहिलो खेलाडी बन्न सफल भएकी थिइन्। १२ सेप्टेम्बर स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा नेटालियाले पहिलोपटक उक्त उपाधि नेयोमीको विरुद्धमा खेलेकी थिइन् जहाँ उनले सफलतापूर्वक नेयोमीलाई हराउन सफल भएकी थिइन्।<ref name="SummerSlam20/08/17">{{cite web|url=https://pwinsider.com/article/111776/complete-summerslam-2017-coverage.html?p=1|title=COMPLETE SUMMERSLAM 2017 COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=August 20, 2017|accessdate=October 10, 2017|work=PWInsider}}</ref> ८ अक्टोबर २०१७ मा आयोजित हेल इन अ सेलमा सार्लेटको सामना स्म्याकडाउन महिला विजेता नेटालियासँग भएको थियो तर उक्त खेलमा नेटालियाले फ्लेयरलाई स्टिलको कुर्सीले आक्रमण गरेपछि खेल स्थगित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=112258&p=2|title=WWE SMACKDOWN REPORT: KEVIN OWENS . . . GRAMMAR KING, THREE TITLE MATCHES, DOLPH DOES DOLPHY THINGS, AND MORE|last=Richard|first=Trionfo|date=September 12, 2017|accessdate=October 10, 2017|work=PWInsider}}</ref> उक्त खेलमा सार्लेटको जित भएको थियो उपाधि भने जित्न असमर्थ बनिन्। त्यसपछि फ्लेयरले पुन खेल माग गरेकी थिइन् र १४ नोभेम्बर २०१७ मा फ्लेयरको गृह सहरमा खेल आयोजना गरिएको थियो जहाँ सार्लेटले नेटालियालाई हराउँदै महिला उपाधि हात पारेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=112786&p=3|title=OWENS VS. MCMAHON, NEW CHAMPIONS CROWNED, A SHOCKING TURN OF EVENTS IN THE MAIN EVENT & MORE: COMPLETE WWE HELL IN A CELL COVERAGE INCLUDING TALKING SMACK|last=Johnson|first=Mike|date=October 8, 2017|accessdate=October 10, 2017|work=PWInsider}}</ref> नेटालियाले उपाधि गुमाएपछि उनले परम्परागत सरभाइभर सिरिजमा स्म्याकडाउनको प्रतिनिधित्व गर्दै बेकी लिञ्च, टमिना, नेयोमी र कार्मेलाको साथ ''र''को महिला टोलीको विरुद्धमा उत्रिएका थिए तर उक्त ''र'' टोलीले हात पारेको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.wrestlinginc.com/wi/news/2017/1114/634112/new-champion-crowned-on-tonight-wwe-smackdown/|title=New Champion Crowned On Tonight's WWE SmackDown, Survivor Series Match Changed (Photos, Video) - WrestlingInc.com|work=WrestlingInc.com|access-date=June 19, 2018|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उक्त खेलको एक महिना पछि १७ डिसेम्बर २०१७ मा आयोजित क्लास अफ च्याम्पिय्स पे-पर-भ्युमा फ्लेयरको सामना उनको उपाधिका लागि नेटालियासँग एक लम्बरज्याक खेलमा आयोजना गरिएको थियो जहाँ फ्लेयरले नेटालियालाई पराजित गरेकी थिइन्। <ref>{{Cite news|url=https://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/womens-5-on-5-traditional-survivor-series-elimination-match-results|title=The Women of Raw and SmackDown battle for brand supremacy|work=WWE|access-date=June 19, 2018|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् २०१८ मा डब्ल्यूडब्ल्यूले इतिहासमै पहिलोपटक आयोजना गर्न लागेको ३० महिला रोयल रम्बलमा नेटालियाले भाग जनाएकी थिइन् जहाँ उनी १८अौँ स्थानमा रिङ प्रवेश गरेकी थिइन् तर उनलाई ट्रिस स्ट्राटसले खेलबाट निस्कासन गराएकी थिइन्। <ref>{{Cite news|url=https://www.wwe.com/shows/wweclashofchampions/2017/charlotte-flair-natalya-results|title=Could Charlotte overcome the odds in Lumberjack Match title defense?|work=WWE|access-date=June 17, 2018|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> फास्टलेन पे-पर-भ्युमा नेटालिया र कार्मेलाको टोली बेकी लिञ्च र नेयोमीको विरुद्ध खेल खेलेको थियो जहाँ नेटालिया र कार्मेलाले खेल हात पार्न सफल भएका थिए। ==== रोन्डा राउजीसँग साझेदारी (सन् २०१८-२०१९) ==== १६ अप्रिल २०१८ ''र''को एक शृङ्खलामा नेटालिया पुन ''र'' तर्फ स्थानान्तरण भएकी थिइन् र उनी ''र''मा आएपछि दर्शकहरू माझ एकदमै लोकप्रिय बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: A LOT OF NEW FACES, A NEW CHAMPION, A TEN MAN TAG MATCH, THE MOST MUST SEE NIGHT HAS CHANGED|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=116878&p=3|work=PWInsider|accessdate=April 16, 2018}}</ref> नेटालियाले उनको पहिलो खेल मेण्डी रोज विरुद्ध खेलेकी थिइन् जहाँ उनले रोजलाई हराउन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=117047&p=3|work=PWInsider|accessdate=April 23, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: THE KEVIN AND SAMI SHOW, IC TITLE MATCH, TITUS SHOWS THAT HE CAN LAUGH AT HIMSELF, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=117189&p=3|work=PWInsider|accessdate=April 30, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: THREE OF SIXTEEN SPOTS IN THE MITB MATCHES SET, BOBBY LASHLEY SPEAKS, ELIAS SINGS, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=117339&p=3|work=PWInsider|accessdate=May 7, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: TWO MORE MEN AND ONE MORE WOMAN IN THE MITB LADDER MATCH, NIA HAS HER OPPONENT, ROMAN AND JINDER, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=117480&p=2|work=PWInsider|accessdate=May 14, 2018}}</ref> खेल सकिएपछि रोजकी साथी सोनिया डभिलले र रोज दुवैले नेटालियालाई आक्रमण गरेका थिए भने त्यसको केही क्षणमा रोन्डा राउजी रिङमा प्रवेश गरिन् र नेटालियालाई आक्रमणबाट बचाएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: A CONTRACT SIGNING, WHAT HAPPENED WHEN BOBBY LASHLEY SAW HIS SISTERS?, ANOTHER MITB QUALIFIER, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=117625&p=3|work=PWInsider|accessdate=May 21, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Johnson|first=Mike|title=A GREAT SHOW, A SURPRISE TITLE CHANGE, A RETURN & MORE: COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK COVERAGE|url=https://pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118196&p=2|work=PWInsider|accessdate=June 17, 2018}}</ref> सोही दिन नेटालियाले राउजी उनको प्रशिक्षण मित्र र मिल्ने साथी हुन् भन्दै उनीहरूको सम्बन्ध सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: ZIGGLER VERSUS ROLLINS, SOMEONE TURNED . . . BUT WHO?, BOB AND ROMAN TAG AGAIN, AND MORE|url=https://pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118400&p=2|work=PWInsider|accessdate=June 25, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: MORE STIPULATIONS FOR SUNDAY, ROLLINS VERSUS MCINTYRE, MORE COUNSELING FOR BAYLEY AND SASHA. . . BUT WHAT ABOUT SOME OTHER PEOPLE?, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118715&p=1|work=PWInsider|accessdate=July 9, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: TWO MATCHES TO DETERMINE WHO GETS THE CHANCE TO FACE BROCK AT SUMMERSLAM, SUSPENSION . . . SUSHPENSION, THE B TEAM CELEBRATION CONTINUES, THE FUTURE OF BAYLEY AND SASHA, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118899&p=2|work=PWInsider|accessdate=July 16, 2018}}</ref> जुन २०१८ मा नेटालियाले महिला मनी इन द बेङ्क सिढी खेलमा भाग जनाएकी थिइन् तर उक्त खेल अलेक्सा ब्लिसले हात पारेकी थिइन्।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=COMPLETE WWE EXTREME RULES PPV COVERAGE: IRON MAN MATCH, TITLE CHANGES, KURT GIVES BROCK AN ULTIMATUM, FORMER WWE CHAMP RETURNS AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=118871&p=4|work=PWInsider|accessdate=July 15, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pwinsider.com/ViewArticle.php?id=120339&p=4|title=COMPLETE WWE HELL IN A CELL PPV COVERAGE INCLUDING TITLE CHANGES, A SURPRISE RETURN, TWO HELL IN A CELL BOUTS AND MORE|author=Mike Johnson|website=PWInsider|date=September 16, 2018|accessdate=September 16, 2018}}</ref> त्यसपछिका महिना भरि नेटालियाले विभिन्न एकल खेल र ट्याग टिम खेलहरू खेलेकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121007&p=3|title=WWE RAW REPORT: A THREE MAN TEAM IN TURMOIL, RONDA HAS SOME CHOICE WORDS FOR NIKKI, A NUMBER OF RETURNS, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=October 15, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121185&p=1|title=WWE RAW REPORT: THE FUTURE OF THE SHIELD, THE TAG AND UNIVERSAL TITLE TURMOIL, A BIG ANNOUNCEMENT FROM ROMAN REIGNS, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=October 22, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121345&p=2|title=NIKKI BELLA VS. RONDA ROUSEY, LAST WOMAN STANDING, NXT WOMEN'S TITLE & MORE WWE EVOLUTION PPV COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=October 28, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121382&p=1|title=WWE RAW REPORT: WHAT WOULD DEAN SAY?, BUILDING ON EVOLUTION, BUILDING TO FRIDAY, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=October 29, 2018|accessdate=October 29, 2018|work=PWInsider}}</ref> अक्टोबर २०१८ मा नेटालियाले सासा बेङ्क्स र बेइलीसँग साझेदारी गर्दै द राएट स्क्वाड (रुबी राएट, लिभ मोर्गेन र साराह लोगन)को बीच द्वन्द्वको सुरुवात भएको थियो भने उक्त द्वन्द्वका कारण उनीहरू बीच खेल इभोलुसन पे-पर-भ्युमा ६ महिला ट्याग टिम खेल आयोजना गरिएको थियो जहाँ नेटालिया, बेङ्क्स र बेइलीले जित हात पार्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=WWE RAW REPORT: WE HAVE CAPTAINS, BRAUN IS ON A QUEST FOR TREASURE, A NEW TEAM FORMS, TAG TITLE MATCH, AND MORE|url=https://pwinsider.com/article/121557/wwe-raw-report-we-have-captains-braun-is-on-a-quest-for-treasure-a-new-team-forms-tag-title-match-and-more.html?p=1|work=PWInsider|accessdate=November 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Trionfo|first=Richard|title=LIVE ONGOING WWE RAW REPORT: NO OVERRUN FOR TIME. . . BUT SOMEONE GOT OVERRUN, THE TEAMS FOR SURVIVOR SERIES ARE COMPLETE, SETH STILL WANTS ANSWERS FROM DEAN, AND MORE|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121707&p=2|work=PWInsider|accessdate=November 12, 2018}}</ref> उक्त खेलको केही दिन पश्चात् रुबी राएटले नेटालियाको बुवाले दिएको एक चस्मा भाँचिदिएकी थिइन् जसका कारण उनीहरू बीच द्वन्द्व चर्किएको थियो तर तात्कालिक समयमा दुवै महिलाहरूले परम्परागत सरभाइभर सिरिजमा ''र'' टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै आ-आफ्नो नाम टोलीमा दर्ता गराएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/121867/nakamura-vs-rollins-live-ongoing-wwe-survivor-series-2018-ppv-coverage.html?p=1|title=BROCK LESNAR VS. DANIEL BRYAN, CHARLOTTE FLAIR VS. RONDA ROUSEY, RAW VS. SMACKDOWN & MORE: COMPLETE WWE SURVIVOR SERIES 2018 PPV COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=November 18, 2018|accessdate=November 18, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=121897&p=3|title=WWE RAW REPORT: RONDA DEFENDS THE TITLE, BRAUN GETS HIS MATCHES, DEAN AND SETH, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=November 19, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=122047&p=2|title=WWE RAW REPORT: ROLLINS HAS AN OPEN CHALLENGE AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=November 26, 2018|work=PWInsider}}</ref> सरभाइभर सिरिजमा दुवैले भाग लिएतापनि उनीहरूले खेल सुरु हुन भन्दा अगाडि एकआपसमा झगडा र आक्रमण गरेका कारण दुवै जना खेलबाट निस्कासन भएका थिए। डिसेम्बर ३ ''र''को एक शृङ्खलामा नेटालिया र राउजीको खेल नाया ज्याक्स र टमिनाको विरुद्धमा जारी गरिएको थियो तर खेल सुरु हुन भन्दा अगाडि द राएट स्क्वाडले नेटालिया र राउजीलाई आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/122222/wwe-raw-report-another-qa-session-abuse-of-power-by-baron-drew-is-not-in-a-good-mood-but-he-gets-a-medal-and-more.html?p=1|title=WWE RAW REPORT: ANOTHER Q&A SESSION, ABUSE OF POWER BY BARON?, DREW IS NOT IN A GOOD MOOD . . . BUT HE GETS A MEDAL, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=December 3, 2018|work=PWInsider}}</ref> राएट स्वाडले नेटालिया र राउजीलाई आक्रमण गरेका कारण नेटालिया र रुबी राएटको खेल टिएलसीमा टेबुल खेल आयोजित गरिएको थियो जहाँ नेटालियाले राएटलाई माथिल्लो जोरीबाट एक टेबुलमा पावरबम हान्दै हाल जित्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://pwinsider.com/article/122303/tables-match-added-to-wwe-tlc-ppv.html?p=1|title=TABLES MATCH ADDED TO WWE TLC PPV|last=Fernandes|first=Steven|date=December 6, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/122392/wwe-raw-report-a-tlc-match-a-tag-title-match-seth-speaks-for-all-of-us-and-more.html?p=1|title=WWE RAW REPORT: A TLC MATCH, A TAG TITLE MATCH, SETH SPEAKS FOR ALL OF US, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=December 10, 2018|work=PWInsider}}</ref> २४ डिसेम्बर २०१८ का दिन आयोजित ''र''को एक शृङ्खलामा नेटालियाले ८ महिला गनलेट खेल जित्दै ''र'' महिला च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बनेकी थिइन् र पछि नेटालियाले राउजीसँग महिला च्याम्पियनसिपका लागि खेलेकी थिइन् तर उक्त खेलमा उनले हार बेहोरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=122550&p=3|title=WWE RAW REPORT: DO YOU LIKE MCMAHONS?, BARON'S SWAN SONG?, A GAUNTLET, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=December 17, 2018|work=PWInsider}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=122713&p=3|title=WWE RAW REPORT: ROUSEY VERSUS NATALYA, TAG TITLE MATCH, MANY SANTAS, PAUL HEYMAN, AND MORE|last=Trionfo|first=Richard|date=December 24, 2018|work=PWInsider}}</ref> २७ जनवरी २०१९ का दिन दोस्रोपटक आयोजित महिला रोयल रम्बलमा नेटालिया दोस्रो स्थानमा रिङ प्रवेश गरेकी थिइन् जहाँ उनले लिभ मोर्गेन र सारहा लोगनलाई निस्कासन गराएकी थिइन् भने उनी रिङमा आएको ५६ मिनेट १ सेकेण्ड पछि नाया ज्याक्सले उनलाई खेलबाट निस्कासन गराएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=123626&p=5|title=COMPLETE WWE ROYAL RUMBLE 2019 COVERAGE|last=Johnson|first=Mike|date=January 27, 2019|work=PWInsider}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == नाइडहर्टले १२ वर्ष अघि देखि चिनजान भएका कुस्ती खेलाडी टिजे विलसनसँग नोभेम्बर २००१ देखि प्रेम सम्बन्धमा रहेकी थिइन्।<ref name=pair>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2007/01/28/pf-3467685.html|title=TJ & Nattie: A perfect team|date=February 14, 2007|last=Clevett|first=Jason|accessdate=March 11, 2008|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716175936/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2007/01/28/pf-3467685.html |date=July 16, 2012 }}</ref><ref>{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=yQNBULk2L4U|title=Interview of Natalya (Diva of WWE)|people=Natalie Neidhart|time=2:28|accessdate=May 4, 2014|publisher=RTL9}}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/kidd_tyson.html|title=Tyson Kidd|accessdate=April 3, 2011|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer|quote=And, since 2001, he has been in a relationship with Nattie Neidhart}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120718101000/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/kidd_tyson.html |date=July 18, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|last=Neuenschwander|first=Andy|title=WWE Superstars Natalya and Tyson Kidd married, Daniel Bryan and others in attendance-get the exclusive wedding details!|url=http://www.eonline.com/shows/total_divas/news/435009/wwe-superstars-natalya-and-tyson-kidd-married-curt-hawkins-and-others-in-attendance-get-the-exclusive-wedding-details|publisher=E! Online|accessdate=June 30, 2013}}</ref><ref name="PLaprade">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/09/07/21105076.html|title=Natalya's on a Total roll|date=September 7, 2013|last=Laprade|first=Pat|accessdate=December 6, 2013|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20131206125147/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/09/07/21105076.html |date=December 6, 2013 }}</ref><ref name="natalyabynature">{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/12/05/7647341.html|title=Natalya by nature|date=December 5, 2008|last=Andres|first=Kenai|accessdate=December 9, 2008|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130101035133/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/12/05/7647341.html |date=January 1, 2013 }}</ref> उनीहरूको जोडी २६ जुन २०१३ का दिन विवहा सम्बन्धमा बाँधिएका थिए भने उनीहरूको विवहाको केही झलकहरू टोटल डिसासको पहिलो शृङ्खलामा पनि समावेश गरिएको थियो। नेटालियाको कालगिरीमा आफ्नै घर अवस्थित छ। १ अक्टोबर २०१६ लस भेगासमा आयोजित एक खेलमा उनको अगाडिको दुई दाँत चोटका कारण झरेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://www.maxim.com/entertainment/natalya-teeth-knocked-out-2016-10 |title=WWE Diva Natalya Got Her Front Teeth Knocked Out During a Match |publisher=''Maxim (magazine)'' |date=October 4, 2016 |accessdate=October 8, 2016}}</ref> नाइडहर्टका बुबा जिम नाइडहर्टको १३ अगस्ट २०१८ का दिन देहावसान भएको थियो। जिम नाइडहर्ट टोटल डिभासको केही शृङ्खलामा देखा परेका थिए। == अन्य सञ्चार माध्यम == सन् २०१६ फेब्रुअरीमा आयोजित ८८औँ एकेडेमी अवार्डमा नेटालिया निकी बेला, पेज र ब्रि बेलाको साथमा उक्त कार्यक्रममा उपस्थित भएकी थिइन्। <ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/brie-bella-paige-natalya-e-oscars-red-carpet-countdown|title=Brie Bella, Paige and Natalya take on The Chrisley Family during 'E! Countdown to the Red Carpet: The 2016 Academy Awards'|website=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|date=February 28, 2016|accessdate=February 29, 2016}}</ref> नेटालिया डब्ल्युडब्ल्युई श्रव्य दृश्य गेम अन्तर्गत ९ वटा खेलहरूमा देखा परेकी छिन्। नेटालियाले सन् २०१० श्रव्य दृश्य गेम अन्तर्गत डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' को विरुद्ध स्म्याकडाउनमा पर्दापण गरेकी हुन् भने उनी सन् २०११ को ''र'' विरुद्ध स्म्याकडाउनमा पनि देखा परेकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-12/thq-wwe-12-roster-reveal-september|title=Superstar roster revealed for THQ's "WWE '12"|date=September 2, 2011|last=Corey|first=Clayton|accessdate=October 25, 2015|website=WWE}}</ref> नेटालियाले डब्ल्युडब्ल्युई २के१४, डब्ल्युडब्ल्युई २के१५, डब्ल्युडब्ल्युई २के १६<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|title=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|date=June 27, 2016|accessdate=October 1, 2016|last=Matthew|first=Artus|website=WWE}}</ref>, डब्ल्युडब्ल्युई २के१७, डब्ल्युडब्ल्युई २के १८<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|title=Superstars and Divas featured on WWE 2K16 roster list|date=September 15, 2015|accessdate=September 15, 2015|website=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150916095334/http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108 |date=September 16, 2015 }}</ref> र डब्ल्युडब्ल्युई २के१९ मा पनि एक खेल्न योग्य चरित्रको रूपमा देखा परेकी छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k18/article/wwe-2k18-roster-reveal-week-two-playable-character-list|title=WWE 2K18 roster reveal continues with 37 new Superstars confirmed as playable characters|date=August 24, 2017|accessdate=August 24, 2017|last=Matthew|first=Artus|website=WWE}}</ref> == चलचित्रहरू == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- | सन् २०१३–हाल | ''टोटल डिभास'' | rowspan="6" | आफै | मुख्य भूमिका (पहिलो संस्करण-हाल) |- | सन् २०१४ | ''चेसिङ मेरिया मिनियोस'' | अतिथी: पहिलो शृङ्खला<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/Other_News_4/article_78244.shtml|title=श्रव्य दृश्य वाएर: कोनोर द क्रसर |date=May 7, 2014|last=काल्डवेल|first=जेम्स|accessdate=May 13, 2014|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> |- | rowspan="2"|सन् २०१५ | ''डब्ल्युडब्ल्युई ब्रेकिङ ग्राउण्ड'' | शृङ्खला: "काउण्टडाउन" |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई टफ इनफ'' | अतिथी (संस्करण ६) |- |सन् २०१६ |''इ! काउण्टडाउन टु द रेड कार्पेट'' |८८अौँ एकेडेमी अवार्ड |- |सन् २०१७–१९ |''टोटल बेलाज'' |अतिथी (संस्करण २–४): ५ शृङ्खला |} == उपाधि र उपलब्धिहरू == [[File:Natalya as Divas Champion house show 2011.jpg|thumb|right|upright|सन् २०११ मा नेटालिया डिभास विजेताका रूपमा]] * '''क्यानडेली रेस्लिङ हल अफ फेम''' ** एकल<ref name="Canadian Wrestling Hall of Fame">{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/hallofame.html |title=क्यानडेली रेस्लिङ हल अफ फेम |date =April 3, 2016|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|publisher=क्यानडेली अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> ** हर्ट परिवारसँग<ref name="Canadian Wrestling Hall of Fame"/> * '''एनडब्ल्यूए: एक्सट्रिम क्यानडेली च्याम्पियनसिप रेस्लिङ''' ** सुपरगर्ल्स च्याम्पियनसिप (१ पटक) * '''''प्रो रेस्लिङ इलुष्ट्रेटेड''''' ** सन् २०११ मा ५० उत्कृष्ट महिला कुस्ती खेलाडी मध्ये शीर्ष ४ मा पर्न सफल <ref>{{cite web|url=http://www.profightdb.com/pwi-female-50/2011.html|title=प्रो रेस्लिङ इलुष्ट्रेटेड (पिडब्ल्यूआई) उत्कृष्ट ५० महिला भित्र पर्न सफल|accessdate=March 4, 2015|work=प्रो रेस्लिङ इलुष्ट्रेटेड|publisher=इन्टरनेट रेस्लिङ डाटाबेस}}</ref> * '''स्ट्यामपेड रेस्लिङ''' ** स्ट्यागपेड महिला प्यासिफिक च्याम्पियनसिप (२ पटक)<ref name="WT-SWPC">{{cite web|url=http://www.wrestling-titles.com/canada/ab/calg-pac-wm.html|title=स्ट्यागपेड महिला प्यासिफिक च्याम्पियनसिप|accessdate=October 2, 2007|publisher=रेस्लिङ-टाइटल्स}}</ref> ** वर्षको उत्कृष्ट महिला कुस्ती खेलाडी (सन् २००५)<ref name="Stampede">{{cite web|url=http://www.stampedewrestling.com/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=2|title=नेटालिया नाइडहर्ट|accessdate=November 18, 2008|publisher=स्ट्यामपेड रेस्लिङ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091115081145/http://www.stampedewrestling.com/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=2|archivedate=November 15, 2009}}</ref> * '''[[डब्ल्युडब्ल्युई]]''' ** डब्ल्युडब्ल्युई डिभास विजेता (१ पटक)<ref name="Divas">{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/divas/20101121|title=डिभास च्याम्पियनसिपको इतिहास: नेटालिया|date=November 21, 2010|accessdate=November 22, 2010|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213232710/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/divas/20101121 |date=February 13, 2013 }}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन महिला विजेता (१ पटक) * '''''रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर''''' ** वर्षको उत्कृष्ट खेलहरू (सन् २०१३) <small> [[ब्रि बेला]], [[क्यामरुन (कुस्ती खेलाडी)|क्यामरुन]], [[इभा मेरी]], [[जोजो अफरम्यान|जोजो]], [[नेयोमी (कुस्ती खेलाडी)|नेयोमी]], र [[निक्की बेला|निकी बेला]] विरुद्ध [[एजे ली]], [[अक्साना (कुस्ती खेलाडी)|अक्साना]], [[अलिसा फक्स]], [[क्याटलिन (कुस्ती खेलाडी)|क्याटलिन]], [[रोजा मिण्डेज]], [[समर रे]], र [[टमिना]] नोभेम्बर २४</small><ref name="WON13">{{cite journal| last = मिल्टजर | first = डेभ | date = January 27, 2014 | title = २७ जनवरी २०१४ (रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर) | issn = 1083-9593 | url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/35067-jan-27-2014-wrestling-observer-newsletter-2013-annual-awards-issue-best-in-the-world-in-numerous-categories-plus-all-the-news-in-pro-wrestling-and-mma-over-the-past-week-and-more | page=32}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Twitter}} * {{IMDb name|name = Natalie Neidhart|नेटालिया}} {{कमन्सश्रेणी|Natalya Neidhart|नेटालिया}} [[श्रेणी:क्यानडेली महिला व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] leyswpnie3qcosdhpfytcumcbqs59j6 0 105032 1362363 1356448 2026-06-19T19:47:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362363 wikitext text/x-wiki '''पहिलो पुस्ता'''ले ताररहित सेलुलर प्रविधि (मोबाइल दूरसञ्चार)को पहिलो पीढी भन्ने जनाउँछ। यीनीहरू एक [[अनुरूप सङ्केत|अनुरूप]] दूरसञ्चार मानकहरू हुन् जो सन् १९८० मा स्थापना गरिएको थियो र यो [[दोस्रो पुस्ता]], एक [[अङ्कीय सङ्केत]] नआइञ्जेलसम्म सेवामा रहेको थियो। दुईवटा मोबाइल सेलुलर प्रणाली, पहिलो पुस्ता र दोस्रो पुस्ता बीच मुख्य फरक भनेको पहिलो पुस्ताले अनुरूप सङ्केतको प्रयोग गर्दछ भने दोस्रो पुस्ताले अङ्कीय सङ्केतको प्रयोग गर्दछ। दुबै प्रणालीहरूले रेडियो टावरहरू समक्ष जडान गर्नका लागि अङ्कीय सङ्केतको प्रयोग गर्दछन् जुन हामीले हेडसेट मार्फत सुन्ने गर्छौं र दोस्रो पुस्तामा बाँकी रहेका टेलिफोन प्रणालीमा, सम्पर्कको बेलामा आवाज आँफै अङ्कीय सङ्केतको सङ्केतिक शब्दमा परिणत हुन्छ तर पहिलो पुस्ता भने उच्च आवृतिमा मात्रै परिणत हुन्छ जसमा सामान्यतया १५० मेगाहर्ज वा माथिका आवृतिहरू पर्दछन्। स्वभाविक रूपमा, अनुरूप सङ्केत भन्दा अङ्कीय सङ्केतको प्रयोगमा फाइदा भनेको दोस्रो पुस्ताको सञ्जालले विश्वभरि पहिलो पुस्ताको सञ्जाललाई हटाएको छ। यस्तै एक मानक हो नोर्डिक मोबाइल टेलिफोन (एनएमटी) जुन चाहिँ पूर्वी युरोपका देशहरू जस्तै [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]], [[नेदरल्याण्डस्]] पूर्वी युरोप र [[रुस]]मा प्रयोगमा आएको थियो। यसमा अरू, जस्तै उन्नत मोबाइल फोन प्रणाली (एएमपिएस) [[उत्तर अमेरिका]] र [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]मा<ref>{{cite web|url=http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417135000/http://www.amta.org.au/default.asp?Page=१४२|title=एएमटिए|archivedate=१७ अप्रिल २००८|work=एएमटिए डटओआरजी डट एयु}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929152923/http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142 |date=2009-09-29 }}</ref> प्रयोग गरिन्छ भने पूर्ण पहुँच सञ्चार प्रणाली (टिएसिएस) भने [[संयुक्त अधिराज्य]]मा , सि-४५० चाहिँ पश्चिम जर्मनी, [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] र [[दक्षिण अफ्रिका]]मा प्रयोग गरिन्छ। रोडियोकम २००० [[फ्रान्स]]मा, टिएमए [[स्पेन]]मा, र आरटिएमआई [[इटाली]]मा प्रयोग गरिन्छ। [[जापान]]मा भने बहु प्रणालीहरू रहेका छन्। तीनवटा मानकहरू टिजेट-८०१, टिजेट-८०२, टिजेट-८०३ लाई एनटिटि (निपोन टेलिग्राफ र टेलिफोन निगम)ले विकास गरेको थियोे।<ref name="answers.com">{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/ddi|title=एनसर्स - जीवनका प्रश्नहरूको उत्तर दिनको विश्वको सबैभन्दा विश्वासी ठाउँ र|work=एन्सर्स डटकम}}</ref> जहाँकी यसको प्रतिस्पर्धी प्रणालीलाई भने दैनि डेनडेन प्लानिङ, इङ्कले सञ्चालन गर्दछ जुन जापान पूर्ण पहुँच सञ्चार प्रणालीले एक मानको रूपमा प्रयोग गर्दछ। पहिलो पुस्ता प्रविधि भन्दा पहिलेको प्रविधि भनेको मोबाइल रेडियो टेलिफोन हो। == इतिहास == रेडियो टेलिफोन अझ विकास हुँदै गयो र पहिलो पुस्ताको नामले चिनिन थाल्यो। १९८० मा पहिलो अनुरूप सञ्चार मानक परिचित भएको थियो जसको आवाज वाहेक २८ देखि ५६ किलोबाइट प्रतिसेकेण्ड गतिसम्म डाटामा पहुँच पुगेको थियो। सबैभन्दा पहिलो व्यवसायीक स्वचलित सेलुलर सञ्जाल (पहिलो पुस्ता), सन् १९७९ मा [[जापान]]मा निपोन टेलिग्राफ एण्ड टेलिफोन (एनटिटि) ले सुरुवात गरेको थियो। यो सुरुमा महानगरीय क्षेत्र, [[टोकियो]]मा सुरुवात गरिएको थियो र पाँच वर्षपछि, एनटिटिले उक्त सञ्जाललाई राष्ट्रव्यापी रूपमा फैलाउँदै जापानभरि यो सुविधा विस्तार गर्दै देशव्यापी रूपमा पहिलो सञ्जाल बनेको थियो। सन् १९८१ मा, लगत्तै एनएमटी प्रणाली डेनमार्क, फिनल्यान्ड, नर्वे र स्वीडेनमा सुरुवात गरिएको थियो। एनएमटी अन्तर्राष्ट्रिय रोमिङ सुविधा भएको पहिलो मोबाइल फोन सञ्जाल हो। पहिलो पहिलो पुस्ता सञ्जाल अमेरिकामा सिकागोमा आधारित अमेरिटेक हो जसको सुरुवात सन् १९८३ मा गरिएको थियो र यसले डाइनाट्याक मोबाइल फोनको प्रयोग गरेको थियो। त्यसपछि विभिन्न देशहरू जस्तै क्यानडा, बेलायत र मेक्सिकोले मध्य १९८० सम्म यही सञ्जालको प्रयोग गरेका थिए। सन् १९८० तिर विश्वभर यो प्रविधि परिचित बनेको थियो। सन् २०१८ सम्म, सिमित एनएमटी सेवा [[रुस]]मा मात्रै सञ्चालनमा रहेको छ जुन हाल एकमात्र पहिलो पुस्ताको सञ्जाल हो। == मुख्य आलोचना == * अनुरूप सङ्केतहरू हस्तक्षेपबाट सजिलै प्रभावित हुन सक्छन् जसले गर्दा सम्पर्क गुणस्तर घट्ने गर्दछ। * अनुरूप सङ्केतहरू साधारण हस्तक्षेपमा पनि नराम्रो हुन सक्ने सम्भावना धेरै हुन्छ जसले सम्पर्क हुँदा धेरै स्पस्ट आवाज सुनिँदैन। * डाउनलोड र उर्ध्वभरण गरी एकदमै न्यून। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[मोबाइल फोन पुस्ताहरूको सूची]] * [[दोस्रो पुस्ता]] * [[तेस्रो पुस्ता]] * [[साढे तेस्रो पुस्ता]] * [[चौथो पुस्ता]] * [[साढे चौथो पुस्ता]] * [[पाँचौ पुस्ता]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * शब्दावली: [https://web.archive.org/web/20130917093240/http://www.javvin.com/wireless/1G.html पहिलो पुस्ता - पहिलो पुस्ता ताररहित प्रविधि] * शब्दावली: [http://myphonefactor.in/2012/02/mobile-generations/ पहिलो पुस्ता प्रविधिको विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524181133/http://myphonefactor.in/2012/02/mobile-generations/ |date=2019-05-24 }} {{s-start}} {{s-bef|before=[[मोबाइल रेडियो टेलिफोन|शून्य पुस्ता]]}} {{s-ttl|title=[[मोबाइल टेलिफोनी|मोबाइल टेलिफोन पुस्ता]] |years=}} {{s-aft|after=[[दोस्रो पुस्ता]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:जापानी आविष्कारहरू]] [[श्रेणी:मोबाइल दूरसञ्चारहरू]] o4udr59qhyoncp4yy770ymsg0y0d85l 0 105221 1362446 1362315 2026-06-20T03:46:27Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1362446 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 49hfo3mitvmoaqr52t8siliblkgtfdp 0 106015 1362416 1324561 2026-06-20T00:56:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362416 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography |name = मिया मालकोवा<br/>Mia Malkova |image = Mia Malkova 2016.jpg |caption = जनवरी २०१६ मा एवीएन एक्सपोमा मल्कोवा |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|1992|07|01}} |birth_place = [[पाम स्प्रिंग्स, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका<ref name=AVNInterview>{{cite web |url=http://business.avn.com/articles/video/Mia-Malkova-Wins-Twistys-Treat-of-the-Year-516033.html |title=Mia Malkova Wins Twistys Treat of the Year |accessdate=December 4, 2013 |author=Buzz Killington |date=May 3, 2013 |publisher=''[[AVN (magazine)|AVN]]''}}</ref> |spouse = {{marriage|[[ड्यानी माउन्टेन]]|2014|2018|reason=divorced}} |height = ५ फिट ७ इन्च<ref name=AVNInterview/> |weight = १४० एलबी |occupation = [[अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] |alias = मिया ब्लिस, म्याडिसन स्वान, जेसिका<ref name=IAFD>{{iafd name|id=miamalkova|gender=female|name=Mia Malkova}}</ref> | website = }} '''मिया मालकोवा''' (जन्म १ जुलाई, १९९२) एक अमेरिकी [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील अभिनेत्री]] हुन् ।<ref name=IAFD/> उनी २०१८ को डकुमेन्टरी चलचित्र [[गड सेक्स एण्ड ट्रुथ]]को विषय हुन् । ==फिल्मोग्राफी== ===चलचित्रहरू=== {| class="wikitable" |- !scope="col"| वर्ष !scope="col"| शीर्षक !scope="col"| भूमिका !scope="col"| टिप्पणीहरू !{{abbr|रेफ (हरू)|सन्दर्भ (हरू)}} |- | २०१८ ! scope="row"| ''[[गड सेक्स एण्ड ट्रुथ]]'' | आफैं | छोटो चलचित्र |<ref>{{cite web|title=Women Praising RGV's GST!|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2018-01-27/Women-Praising-RGVs-GST/354725|website=The Hans India|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127130231/https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2018-01-27/Women-Praising-RGVs-GST/354725|archive-date=27 January 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127130231/https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2018-01-27/Women-Praising-RGVs-GST/354725 |date=2018-01-27 }}</ref><ref>{{cite web|title=Pornstar Mia Malkova's 'God, Sex And Truth' Released, Director RGV Says Watch It With Good Quality Headphones|url=https://www.outlookindia.com/website/story/pornstar-mia-malkovas-god-sex-and-truth-released-director-rgv-says-watch-it-with/307429|publisher=Outlook India}}</ref> |- | २०२० ! scope="row"| ''क्लाइमेक्स'' | | |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ram-gopal-varmas-climax-trailer-mia-malkovas-erotic-thriller-to-have-a-direct-release-on-ott/articleshow/75804965.cms|title=Ram Gopal Varma’s CLIMAX Trailer: Mia Malkova’s erotic thriller to have a direct release on OTT|website=Times Of India|accessdate=24 May 2020}}</ref> |} ==पुरस्कार र नामाङ्कन== {|class="wikitable" |- !वर्ष !समारोह !परिणाम !पुरस्कार !काम !{{abbr|रेफ (हरू)|सन्दर्भ (हरू)}} |- |२०१४ |[[एभिएन पुरस्कार]] |{{won}} |सर्वश्रेष्ठ अल-गर्ल समूह सेक्स दृश्य <small>(ग्रेसी ग्लैम र रेवेन रोकेटसँग)</small> |''म्याउ! ३'' |<ref name="AVN14WINS">{{cite web|title=AVN Announces the Winners of the 2014 AVN Awards|url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html|date=January 19, 2014|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|accessdate=January 19, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707214059/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |date=July 7, 2016 }}</ref> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ ब्वाई/गर्ल सेक्स दृश्य <small>([[म्यानुएल फेरारा]]सँग)</small> |''क्यूटिस ४'' |<ref name="AVN14">{{cite web|title=2014 AVN Award Nominees|url=http://avnawards.avn.com/page/3|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3|archivedate=January 26, 2014|accessdate=December 4, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3 |date=January 26, 2014 }}</ref> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ गर्ल/गर्ल सेक्स दृश्य <small>([[जेस्सी एन्ड्रिउज]]सँग)</small> |''गर्ल क्रश ३'' |<ref name="AVN14" /> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{won}} |[[सर्वश्रेष्ठ नयाँ स्टारलेटका लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ नयाँ स्टारलेट]] |{{n/a}} |<ref name="AVN14WINS" /> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ ओरल सेक्स दृश्य |''स्वालो दिस ३०'' |<ref name="AVN14" /> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ एकल सेक्स दृश्य |''अल नेचुरल ग्लैमर सोलोस ३'' |<ref name="AVN14" /> |- |२०१४ |एभिएन पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ थ्री-वे सेक्स दृश्य&nbsp;– ब्वाई/ब्वाई/गर्ल <small>([[मिक ब्लू]] र [[रेमोन नोमार]]सँग)</small> |''मिया'' |<ref name="AVN14" /> |- |२०१४ |[[एक्सबिज पुरस्कार]] |{{nom}} |[[सर्वश्रेष्ठ नयाँ स्टारलेटको लागि एक्सबिज पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ नयाँ स्टारलेट]] |{{n/a}} |<ref name="XBIZ14">{{cite web|title=Nominees|url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|publisher=XBIZ|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php|archivedate=January 31, 2012|accessdate=December 4, 2013}}</ref> |- |२०१४ |एक्सबिज पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ दृश्य&nbsp;– गैर-फिचर रिलिज <small>(ड्यानी माउन्टेनसँग)</small> |''इटरनल पेशन'' |<ref name="XBIZ14" /> |- |२०१४ |एक्सबिज पुरस्कार |{{nom}} |सर्वश्रेष्ठ दृश्य&nbsp;– अल-गर्ल <small>(मालेना मोर्गनसँग)</small> |''वी लिव टुगेदर २९'' |<ref name="XBIZ14" /> |- |२०१४ |[[एक्सआरसीओ पुरस्कार]] |{{nom}} |नयाँ स्टारलेट |{{n/a}} |<ref>{{cite web|title=XRCO Awards Nominations Announced|url=http://www.xbiz.com/news/175077|author=Bob Johnson|date=February 19, 2014|publisher=XBIZ|accessdate=February 20, 2014}}</ref> |- |२०१४ |एक्सआरसीओ पुरस्कार |{{won}} |क्रीम ड्रीम |{{n/a}} |<ref>{{cite web|title=30th Annual XRCO Awards Takes It Back Home|url=http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html|author=Peter Warren|date=April 16, 2014|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|accessdate=April 17, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160103121231/http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html |date=January 3, 2016 }}</ref> |- |rowspan="1"|२०१६ |एक्सबिज पुरस्कार |{{won}} |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री&nbsp;– फिचर रिलिज |''द प्रीचेर्स डटर'' |<ref name="xbizwinners2016">[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners], January 2016</ref> |- |२०१९ |[[पोर्नहब]] पुरस्कार | {{won}} |ब्लोजब क्वीन — शीर्ष ब्लोजब प्रदर्शनकर्ता |{{n/a}} |<ref>{{Cite web|title=Pornhub Announces 2nd Annual Awards Winners|url=https://www.xbiz.com/news/247572/pornhub-announces-2nd-annual-awards-winners|last=XBIZ|website=XBIZ|language=en|access-date=November 4, 2019}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} * {{IMDb name}} * {{IAFD name|id=miamalkova|gender=f}} * {{afdb name|1565607106230}} * {{twitter|MiaMalkova}} {{XBIZ Best Actress Feature}} [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] m3d1lxpri1cx9ezmzh40m2w43n26ngu 0 106856 1362514 1173437 2026-06-20T08:55:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362514 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website |url = [http://skyrock.com/ skyrock.com] |name = स्काइरक |country of origin = [[पेरिस]], [[फ्रान्स]] |logo = चित्र:स्काइरकको लोगो.png |commercial = हो |type = [[सामाजिक सञ्जाल|सामाजिक सञ्जाल सेवा]] |registration = चाहिदैन |owner = टेलिफन |alexa = {{IncreaseNegative}} ६५७ ({{as of|2013|9|1|alt=सेप्टेम्बर २०१३}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/skyrock.com |title= स्काइरक डटकम साइटको जानकारी |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा इण्टरनेट]] |accessdate= 2013-09-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229191342/http://www.alexa.com/siteinfo/Skyrock.com |date=2013-12-29 }}</ref><!-- ओके बोटद्वारा मासिक रूपमा अद्यावधिक--> |language = [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[जर्मनेली भषा|जर्मनेली]], [[डच भाषा|डच]], [[इटालीयाली भाषा|इटालीयाली]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]], [[पोर्चुगाली भाषा|पोर्चुगाली]] |launch date = १७ डिसेम्बर, २००२ |current status = चालू }} '''स्काइरक डटकम''' [[फ्रान्स]]मा आधारित एक सामाजिक सञ्जाल सेवा तथा वेबसाइट हो जसले यसमा दर्ता भएका प्रयोगकर्ताहरूलाई नि: शुल्कको लागि निजीकृत वेब ठाउँ प्रदान गर्दछ।<ref name=cb>{{cite news|title=स्काइरक|url=http://www.crunchbase.com/company/skyrock|accessdate=२३ जनवरी २०१३|newspaper=क्राञ्चबेस}}</ref> यो ब्लग बनाउन, प्रोफाइल थप्न र अन्य दर्ता भएका व्यक्तिसँग सन्देशहरू साटासाट गर्न यसले सक्षम बनाएको छ। साइटले सदस्यहरूको सङ्गीत रचनाहरूमा समर्पित ब्लगहरू सृजना गर्न पनि सम्भव बनाउँदछ। यो हाल ७ वटा भाषामा उपलब्ध छ जसमा फ्रान्सेली, अङ्ग्रेजी, जर्मनेली, पोर्चुगाली, डच, इटालीयाली, स्पेनी लगायतका भाषाहरू समावेश छन्। कम्पनीको प्रधान कार्यालय फ्रान्सको राजधानी [[पेरिस]]मा अवस्थित छ। यसको संस्थापक, पियरे बेल्लङ्गरले यसलाई फ्रान्सेली स्काइरक रेडियोसँग जोडेका कारण, स्काई रक डटकमको वेबसाइट अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पहुँच योग्य छ। एक मापक आयोग कमस्कोरका अनुसार, पछिल्ला १४ संस्करणहरू मार्फत यो विश्वव्यापी रूपमा पहुँच योग्य बनेको हो। <ref>{{Citeweb|url=http://www.skyrock.com/international.php|title=Liste des versions de Skyrock.com au ९ अक्टोबर २००९ 2008}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पछिल्ला संस्करणहरू कम अद्यावधिक भएकाले कम्पनीले २६ अगष्ट २०१० मा, यसलाई नयाँ संस्करणका साथ सुरू गरेको थियो। जुन 16, 2023 मा, Skyrock टोलीले आफ्नो आधिकारिक ब्लगमा प्रकाशित लेख मार्फत, व्यक्तिगत डेटा कानूनको पालना गर्न, सामाजिक सञ्जाल स्थायी रूपमा बन्द गर्ने घोषणा गर्‍यो।[https://www.lemonde.fr/pixels/article/2023/06/23/skyblog-fermera-ses-portes-le-21-aout_6178928_4408996.html] == पृष्ठभूमि र विवरण == यसको आधिकारिक ब्लग डिसेम्बर २००२ मा, यसका संस्थापक पियरे बेलाङ्गरद्वारा स्थापनम गरिएको थियो। मे २००७ मा, स्काई ब्लग ब्राण्डको विच्छेदन पछि स्काइ रक डटकम एक वास्तविक सामाजिक सञ्जाल सेवाको रूपमा सुरू भएको थियो। यसमा ब्लग सृजना विकल्पमा साथीहरू, सन्देश, वार्ता र प्रोफाइलहरू जस्ता सञ्जाल सुविधाहरू थपिएका थिए।<ref>{{cite web |url=http://adreu.eurid.eu/adr/decisions/decision.php?dispute_id=3495 |title=Archived copy |accessdate=2012-05-30 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20120530170238/http://adreu.eurid.eu/adr/decisions/decision.php?dispute_id=3495 |archivedate=2012-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217003029/http://adreu.eurid.eu/adr/decisions/decision.php?dispute_id=3495 |date=2012-02-17 }}</ref> सन् २००८ मा स्काइ रक डटकम विश्वमा सातौँ ठूलो सामाजिक सञ्जाल थियो जसमा २१ मिलियन भन्दा बढी आगन्तुक समावेश थिए।<ref>{{Citeweb|url=http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396|title=Classement des réseaux sociaux dans le monde en juin 2008 selon Comscore}}</ref><ref name="comscore.com">http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396</ref> == आलोचनाहरू == [[फ्रान्स]]मा स्काई रकको प्रवेश दर उच्च छ। धेरै फ्रान्सेली मध्य विद्यालयहरूमा, विद्यार्थीहरूले उनीहरूको बहिष्कारको परिणामस्वरूप विद्यालय कर्मचारीलाई दुर्व्यवहार गर्न यस मञ्चको प्रयोग गरेका थिए र उक्त विद्यालयहरूद्वारा सतर्कता जारी गर्दै उनीहरूले यस्तो व्यवहारको बारेमा अभिभावक र विद्यार्थीहरूलाई चेतावनी दिएका थिए।<ref>{{cite web |url=http://archquo.nouvelobs.com/cgi/articles?ad%3Dmultimedia%2F20050317.OBS1492.html%26datebase%3D20050318 |accessdate=September 24, 2008 |title=स्काइरक|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013160126/http://archquo.nouvelobs.com/cgi/articles?ad=multimedia%2F20050317.OBS1492.html&datebase=20050318 |archivedate=October 13, 2007 }}</ref> यसबाहेक, केही अमेरिकी पत्रिकाहरूले सन् २००५ को फ्रान्समा भएको नागरिक अशान्तिको विरोधि आन्दोलनमा स्काइ ब्लगका प्रयोगकर्ताहरूलाई जोड्नको लागि प्रयास गरेका थिए।<ref>http://www.iht.com/articles/2005/11/08/news/blogs.php</ref> तथापि, फ्रान्सेली राज्यका संस्थानहरूले स्काइ रक ब्लगको प्रयोगलाई सूचित गर्दै कुनै औपचारिक गुनासो पेश गरेका थिएनन्। केही प्रख्यात [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] संस्थाहरूले सन्देशहरू संप्रेषण गर्न स्काइ रक ब्लगलाई मनपर्ने उपकरणको रूपमा सृजना गरेका थिए जुन चाहीँ फ्रान्सेली समान अवसर र भेदभाव विरोधी आयोगको एक उदाहरण हो। == लोकप्रियता == === सिमिलर वेब === नोभेम्बर २०१९ सम्म, [[सिमिलर वेब]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा ६,७०८अौँ स्थानमा रहेको छ भने चीनमा यसको क्रम ३१५ रहेको छ जसमा यसको उछाल दर ५१.०३% रहेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.similarweb.com/website/skyrock.com|title=सिमिलर वेबको विश्लेषण|author=सिमिलर वेब|date=|work=|accessdate=असोज २०७६ }}</ref> === अलेक्सा इन्टरनेट === नोभेम्बर २०१९ सम्म, [[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा इण्टरनेट]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा ५,५०४अौँ स्थानमा रहेको छ भने भारतमा यसको क्रम २७९ रहेको छ।<ref name="alexa"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{official|http://www.skyrock.com/}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:सामाजिक सञ्जाल वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nxkh2f7iro4b0q4qputie3e5w9k6jbw 0 107082 1362430 1335945 2026-06-20T02:01:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362430 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = याहु! नक्सा | logo = Yahoo! Maps (2013-2019).png | logo_size = 100 | screenshot = | caption = याहु! नक्सा | url = https://maps.yahoo.com/b/ | commercial = हो | type = वेब नक्सा | registration = चाहिँदैन | owner = [[याहु!]] | language = बहुभाषिक | launch date = {{start date and age|2002|3|7}}<ref>{{cite web |url=http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |title=याहु! निगम |work=[[वेब्याक मेसिन]] |date=2008-07-13 |accessdate=2016-07-19 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080713214826/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archivedate=2008-07-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080713214826/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |date=2008-07-13 }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130929234550/http://www.pcworld.com/article/87804/article.html Yahoo Finds the Way With Its Own Maps]. Portal drops AOL's MapQuest, generates its own travel instructions. // PCWorld, Mar 7, 2002; quote: "Launched last week, Yahoo Maps"</ref> | current status = निस्क्रिय {{end date|2015|6|30}} | revenue = }} '''याहु! नक्सा''' अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय इण्टरनेट निगम [[याहु!]]द्वारा प्रदान गरिएको नि: शुल्क अनलाइन नक्सा पोर्टल हो।<ref name="mashable info 1">{{cite web|url = http://mashable.com/2012/11/13/nokia-here|title = Nokia Shows Off the Future of Maps With 'HERE'|date = November 13, 2012|publisher = Mashable|accessdate = June 4, 2015|last = Price|first = Emily}}</ref> कार्यक्षमतामा स्थानीय  मौसम पनि समावेश छ जुन द वेदर च्यानलद्वारा सञ्चालित छ। यसमा यल्पद्वारा सञ्चालित स्थानीय समीक्षा समावेश छ। यो सन् २०१५ मा बन्द भएको थियो। याहु नक्सा बन्द भएतापनि अझै पहुँच योग्छ छ जसलाई नेदरल्याण्डको नक्सा प्रदाता [[हियर विगो]] नक्सा सञ्चालन गर्ने गर्दछ। == नक्साको आँकडा == सडक सञ्जाल र अन्य भेक्टर आँकडा याहु!ले पछि प्रयोग गरेको हियर विगो मार्फत आएको थियो जसले सार्वजनिक डाटा स्रोतहरूको समावेश गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://policies.yahoo.com/xw/en/yahoo/terms/product-atos/maps/index.htm|title=Yahoo Maps Additional Terms Of Service|website=policies.yahoo.com|access-date=2019-01-02}}</ref> विस्तृत सडक सञ्जाल आँकडा हाल संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा, पोर्तो रिको, भर्जिन टापु र प्राय: युरोपेली देशहरूको लागि उपलब्ध छ। विश्वका बाँकी ठाउँको लागि नक्सामा देशको सिमाना, सहर, र पानी स्रोतहरू समावेश गरिएको छ। कम गुणस्तर भएका उपग्रहद्वारा खिचिएको तस्वीरहरू विश्वव्यापी रूपमा उपलब्ध छ। त्यस्ता तस्वीरहरू संयुक्त राज्य अमेरिका र विश्वभरिका सीमित सहरहरू मध्ये धेरैको लागि उपलब्ध छ। याहू! नक्सालाई सन् १९९८ मा सुरूवात गरिएको थियो, त्यस समयमा आँकडा भिसिनिटी निगमले प्रदान गर्ने गर्दथ्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.vicchi.org/2013/02/19/the-ubiquitous-digital-map-abridged/|title=The Ubiquitous Digital Map (Abridged)|date=19 February 2013|website=Mostly Maps}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014151214/https://www.vicchi.org/2013/02/19/the-ubiquitous-digital-map-abridged/ |date=14 October 2019 }}</ref> नोभेम्बर २००५ मा याहु!ले नयाँ एडोब फ्ल्यासमा आधारित स्थानीय नक्सा, परीक्षण संस्करणमा जारी गरेको थियो।<ref>{{cite web |author=HASH |url=https://whiteafrican.com/2005/11/03/yahoo-local-maps-beta/ |title=Yahoo! Local Maps – Beta – WhiteAfrican |publisher=Whiteafrican.com |date=2005-11-03 |accessdate=2019-04-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430091259/http://whiteafrican.com/2005/11/03/yahoo-local-maps-beta/ |date=2019-04-30 }}</ref> अप्रिल २००६ मा, हवाई र उपग्रह दृश्य यसमा थपिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://googlesystem.blogspot.com/2006/11/yahoo-maps-is-out-of-beta.html|title=Yahoo Maps Is Out of Beta|first=एलेक्स|last=चिटु|date=17 November 2006|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.searchenginejournal.com/yahoo-maps-adds-satellite-aerial-photography/3252/|title=Yahoo! Maps Adds Satellite & Aerial Photography|date=12 April 2006|website=Search Engine Journal}}</ref> १६ मे २००७ मा, नक्सामा आधारित कम्पनी कार्टिफ्याक्टद्वारा रचना गरिएको नयाँ नक्सा शैली यसमा जारी गरिएको थियो।  आँकडा र तस्वीरहरू कार्टिफ्याक्टद्वारा आपूर्ति गरिएको थियो जसमा छायाँ सहितका भू-सतह र रङ्ग सहितका प्रमुख वातावरणीय क्षेत्रहरूमा सङ्केत समावेश गरिएको थियो। मे २००७ अघि भारतको सम्पूर्ण नक्सा आइएन डट म्याप्स डट याहु डटकममा थपिएको जुन याहु नक्साको गैर फ्ल्यास इण्टरफेस हो।  विस्तृत भारतीय क्षेत्रहरू यसको आधिकारिक वेबसाइट मार्फत उपलब्ध छैन। साइटले प्रयोगकर्तालाई विश्वको बाँकी ठाउँका लागि नक्सा हेर्न पनि अनुमति दिन्छ। मे २०१० मा, याहु!ले नोकियासँग एक सम्झौतामा पुगेको थियो जसमा नोकियाको नक्सा सेवाले (हाल हियर विगो) याहुलाई प्रोत्साहन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://searchengineland.com/yahoo-nokia-deal-some-details-perspective-42751|title=The Yahoo-Nokia Deal: Some Details & Perspective|date=24 May 2010|website=Search Engine Land}}</ref> यो अक्टोबर २०११ मा लागू भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://searchengineland.com/powered-by-nokia-new-yahoo-maps-goes-live-98815|title=Powered By Nokia, The New Yahoo Maps Goes Live|date=28 October 2011|website=Search Engine Land}}</ref> सन् २०१४ मा, याहु नक्साको लागि मोबाइल साइटको जारी गरिएको थियो। ४ जून २०१४ मा, सोही महिनाको अन्त्यमा, याहु! नक्सा याहु! पाइप्सको साथ बन्द गरिने घोषण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/news/yahoo-to-shut-down-its-maps-site/|title=Yahoo to shut down its Maps site|last=नेभिया|first=रिचार्ड|date=June 4, 2015|website=सिएनइटी|accessdate=June 4, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://yahoo.tumblr.com/post/120700756894/q2-2015-progress-report-on-our-product|title=Q2 2015 Progress Report On Our Product Prioritization|website=याहु!|access-date=2019-01-02}}</ref> == विशेषता == मुख्यतया याहु! नक्साले संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानडाको लागि सडक नक्सा र यात्रा दिशाहरू प्रदान गर्दछ। यसमा निम्न उल्लेखनीय सुविधाहरू समावेश छन्: *ठेगाना पुस्तिका: दर्ता भएका याहु!का प्रयोगकर्ताहरूले सामान्यतया प्रयोग सडक ठेगानाहरूको सूची भण्डारण गर्न सक्दछन्। हालसालै प्रविष्ट गरिएको ठेगाना एक सूचीबाट छनौट गरी पुनः फिर्ता लिन सकिन्छ। *प्रत्यक्ष ट्राफिक: यातायात घटना तथा वर्तमान राजमार्गको स्थिति नक्सामा हेर्न सकिन्छ। * नक्सामा फेला पार्ने: ब्यापारको नाम वा श्रेणीबाट स्थानीय खोज "नक्सामा खोज्नुहोस्" बाकसमा टाइप गर्न सकिन्छ र यसलाई हालको नक्सा दृश्यमा फेला पार्न पनि सकिन्छ। नतिजा प्रयोगकर्ताको दर्जा सम्बन्धित वर्गद्वारा थप परिष्कृत गर्न सकिन्छ। *यात्रा दिशाहरू: यात्रा दिशाहरू नक्सामा वा प्रिन्ट गर्न सकिने फारममा, वैकल्पिक रूपमा पालै पालो नक्सा, वा साधारण पाठको रूपमा प्रदर्शन गर्न सकिन्छ। यात्रा दिशाको सूत्रहरू ई-मेल मार्फत पठाउन सकिन्छ, र पाठ निर्देशनहरू मोबाइल फोनमा पठाइन्छ।  *तान्न मिल्ने नक्सा: नक्सा दृश्य माउसको साथ तानेर वा एरो कुञ्जीहरूमा छोएर हेरफेर गर्न सकिन्छ।  उपकरणहरू: नक्शामा धेरै उपकरणहरू छन् जसमा नाविक उपकरण, नक्साको प्रकार (नक्शा, उपग्रह र उन्नत) नियन्त्रक र एक विस्तारित स्तर नियन्त्रण समावेश छ। उपग्रह तस्वीर: जानकारी समाहित (उन्नत) र जानकारी उपलब्ध नभएका उपग्रह चित्रण विश्वव्यापी रूपमा उपलब्ध छन्। नक्साको अवलोकन: खुम्च्याउन मिल्ने दृश्य नक्साले प्रसङ्ग सहित प्रदान गर्दछ, तान्न मिल्ने खैरो क्षेत्रको साथ मुख्य नक्सामा दृश्य नियन्त्रक पनि रहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सेवा क्षेत्र: अमेरिका र क्यानडा बाहिरका क्षेत्रहरूमा याहु! नक्साको परीक्षण संस्करणले सहर, प्रदेश, र देशको नाम चिन्न मद्दत गर्दछ र यसले सानो-नक्सा वा उपग्रह दृश्य प्रदान पनि प्रदान गर्दछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://maps.yahoo.com/ याहु! नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090313184016/http://maps.yahoo.com/ |date=2009-03-13 }} * [http://local.yahoo.com/ याहु! लोकल] * [http://ylocalblog.com/ याहु! लोकल तथा नक्सा ब्लग] * [http://developer.yahoo.com/maps/ याहु! नक्सा एपिआई दस्तावेज] * [https://groups.yahoo.com/group/yws-maps/ याहु! नक्सा एपिआई समूह]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517010440/http://groups.yahoo.com/group/yws-maps |date=2008-05-17 }} * [https://web.archive.org/web/20060409040046/http://gallery.yahoo.com/technology/9 याहु! नक्सा एपिआई तस्वीर सङ्ग्रह] * [http://developer.yahoo.com/maps/applications.html याहु! नक्सा एपिआई तस्वीर सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012035821/http://developer.yahoo.com/maps/applications.html |date=2007-10-12 }} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:वेब नक्सा सेवाहरू]] ceznjmq5089d20qgmziw1ncq1w1o2be 0 107092 1362380 1316637 2026-06-19T21:22:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362380 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = बक्स निगम | type = सामग्री व्यवस्थापन तथा फाइल साझेदारी | traded_as = | logo = [[File:Box, Inc. logo.svg|150px]] | launch_date = {{start date and age|2005}}<ref>{{cite web |url=http://www.techrepublic.com/article/how-aaron-levie-and-his-childhood-friends-built-box-into-a-2-billion-business-without-stabbing-each-other-in-the-back/ |publisher=टेक रिपब्लिक |title=How Aaron Levie and his childhood friends built Box into a $2&nbsp;billion business,Box V4, without stabbing each other in the back |date=March 6, 2014 |accessdate=December 1, 2016 |author=रिचेल किङ |quote=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.geekwire.com/2011/leave-seattle-build-boxnet/ |title=Commentary: Why we had to leave Seattle to build Box.net |publisher=ग्रिक वायर |date=September 14, 2011 |accessdate=December 1, 2016 |author=Aaron Levie |quote=Box{{snd}}which now competes with Redmond's very own Microsoft SharePoint{{snd}}had been started in early '05 from college dorm rooms in California and North Carolina.}}</ref> (बक्स डटनेटको रूपमा)<br>वासिङ्टन, [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | location = [[रेडउड सहर]] [[क्यालिफोर्निया]], अमेरिका | key_people = एरन लेभि<br>{{small|(सचिव तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत)}}<br>स्टेफिनी केरूलो<br>{{small|(अधिकारी)}}<br>डेलन स्मथ | num_employees = १,८५० {{small|(सन् २०१७ का अनुसार)}}<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/04/01/technology/box-a-data-storage-company-prepares-to-expand-in-europe.html|title=Box, a Data Storage Company, Prepares to Expand in Europe|first=Kimiko De|last=Freytas-tamura|date=March 31, 2013|publisher=|via=एनवाइ टाइम्स}}</ref> | author = [[एरन विन्सर लेभी|एरन लेभी]]<br>डेलन स्मिथ | industry = [[बादल बचत]], फाइल आयोजक | website = {{URL|https://www.box.com/}} | alexa = {{Increase}} ३०७ (१ अक्टोबर २०१९) <ref>{{Cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/box.com|title=बक्स डटकम प्रतिस्पर्धात्मक विश्लेषण, विज्ञापन तथा ट्राफिक - अलेक्सा|website=[[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा इण्टरनेट]]|access-date=2019-10-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903144131/https://www.alexa.com/siteinfo/box.com |date=2019-09-03 }}</ref> }} '''बक्स, निगम''' (पूर्व; बक्स डटनेट), रेडउड सिटी, क्यालिफोर्नियामा आधारित, बादल सामग्री प्रबन्धन र व्यवसायको लागि सञ्चालित फाइल साझेदारी सेवा हो। आधिकारिक ग्राहक र अनुप्रयोगहरू विन्डोज, म्याकओएस, र धेरै मोबाइल मञ्चहरूमा पनि उपलब्ध छ। बक्सलाई सन् २००५ मा स्थापना गरिएको थियो। == इतिहास == बक्सलाई मूल रूपमा सन् २००४ मा दक्षिणी क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयको विद्यार्थी आरोन लेभिले महाविद्यालयको परियोजनाको रूपमा विकास गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/aaron-levie-quit-college-to-found-box-now-25-billion-company-2017-7|title='I was having nightmares for a few weeks': Box CEO Aaron Levie reveals how hard it was to build a $2.5 billion business and take it public by age 29|work=Business Insider|access-date=2017-09-21|language=en}}</ref> सन् २००५ मा पूर्ण-समय कम्पनी चलाउनको लागि उनले विद्यालय छोडेका थिए। लेभी कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बने, जबकि उनका बाल्यकालका मित्र ड्यालन स्मिथ प्रमुख वित्तीय अधिकारी बने।<ref name="Arrington">{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2009/10/06/box-net-acquires-increo-solutions-to-expand-document-collaboration-and-sharing/|title=Box.net Acquires Increo Solutions To Expand Document Collaboration And Sharing|last=Arrington|first=Michael|website=TechCrunch|access-date=2016-10-02}}</ref> अक्टोबर २००९ मा, बक्सले यसको पहिलो अधिग्रहण गरेको थियो जसमा यसले कागजात सहयोग र पूर्वावलोकन प्रविधिका लागि इनस्रियो सोल्युसन निगमको खरीद गरेको थियो।<ref name="Arrington"/> जुलाई २०१२ मा बक्सले विकास कम्पनी जनरल एटलानण्टिकको नेतृत्वमा कोषको प्रथम चरणमा १२५ मिलियन अमेरिकी डलर प्राप्त गरेको थियो, जसमा लगानीकर्ता बेसेमर भेञ्चर पार्टनर्स , डिएफजे ग्रोथ , नयू इण्टरप्राइज एसोसिएट्स , स्फियर भेञ्चर्स  (पूर्व एसएपी भेञ्चर्स), स्केल भेञ्चर्स पार्टनर्स , र सोसल + क्यापिटल पार्टनरसिप लगायतका कम्पनीहरू सहभागी थिए।<ref>{{cite news|last1=Ha|first1=Anthony|title=Box Raises $125M To Target Global Growth And Large Enterprises, Round Led By General Atlantic|url=https://techcrunch.com/2012/07/31/box-raises-125m/|accessdate=December 16, 2015|publisher=TechCrunch}}</ref><ref>{{cite web|title=Box Announces $125 Million Investment to Fuel Enterprise Growth|url=http://www.generalatlantic.com/media/archive/box-announces-$125-million-investment-to-fuel-enterprise-growth/|website=General Atlantic website|accessdate=December 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902100030/http://www.generalatlantic.com/media/archive/box-announces-$125-million-investment-to-fuel-enterprise-growth/|archive-date=September 2, 2017|url-status=dead|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126220003/http://www.generalatlantic.com/media/archive/box-announces-$125-million-investment-to-fuel-enterprise-growth/ |date=January 26, 2015 }}</ref> डिसेम्बरमा २०१३ मा, आठ जना लगानीकर्ताले कोषको अर्को चरणमा १०० मिलियन अमेरिकी डलर सङ्कलन गरेका थिए जसमा कोट्यु व्यवस्थापन, डिएफजे ग्रोथ , इटोचु प्रविधि भेञ्चर्स, म्याकनिका सञ्जाल निगम, मिट्सुई र कम्पनी, टेलिफोनिका डिजिटल, टेलेष्ट्रा , र टेलेष्ट्रा भेञ्चर्स लगायतका लगानीकर्ताहरू समावेश थिए।<ref>{{cite news|last1=Darrow|first1=Barb|title=Yowza: Box touts $100M investment to fund global land grab|url=http://gigaom.com/2013/12/05/yowza-box-touts-100m-investment-to-fund-global-land-grab/|accessdate=December 16, 2015|publisher=Gigaom}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902183522/https://gigaom.com/2013/12/05/yowza-box-touts-100m-investment-to-fund-global-land-grab/ |date=September 2, 2017 }}</ref> जुलाई २०१४ मा, बक्सले कोट्यु म्यानेजमेण्ट र टिपिजी क्यापिटलबाट १५० मिलियन अमेरिकी डलर प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last1=Wilhelm|first1=Alex|title=Box Picks Up $150M More As It Waits For Favorable IPO Winds|url=https://techcrunch.com/2014/07/07/box-picks-up-150m-more-as-it-waits-for-favorable-ipo-winds/|accessdate=December 16, 2015|publisher=TechCrunch}}</ref> नोभेम्बर २०१४ मा, बक्सले ३.८४ मिलियन अमेरिकी डलरको लागि दुई-व्यक्ति चिकित्सा-तस्वीर सफ्टवेयर मेडएक्सटी प्राप्त गरेको थियो।<ref>By Jordan Novet, VentureBeat. "[https://venturebeat.com/2014/11/17/box-paid-out-3-8m-in-stock-shares-to-buy-medxt/ Box paid out $3.8M in stock to buy MedXT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924000924/https://venturebeat.com/2014/11/17/box-paid-out-3-8m-in-stock-shares-to-buy-medxt/ |date=2017-09-24 }}." November 17, 2014. November 17, 2014.</ref> २३ जनवरी २०१५ मा, बक्सले न्यू योर्क सेयर बजारमा यसको प्रारम्भिक सार्वजनिक प्रस्ताव राखेको थियो। प्रारम्भिक सार्वजनिक प्रस्तावको मूल्य १४.०० डलर रहेको थियो। यो $२०.२० डलरमा खोलिएको थियो र $२३.२३ मा बन्द गरिएको थियो। प्रारम्भिक सार्वजनिक प्रस्ताव  १७.५ करोड अमेरिकी डलरसम्म बढाइएको थियो र लगभग १.६ अरब अमेरिकी डलरको बजार पूँजीकरण स्थापित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2015/02/20/box-acquires-airpost/|title=Box Acquires Cloud Management Startup Airpost – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-04-19}}</ref> फेब्रुअरी २०१५ मा, बक्सले एयरपोष्ट नामक कम्पनीको अधिग्रहण गरेको थियो। एयरपोष्ट बादल व्यवस्थापन सेवा हो। जनवरी २०१६ मा, केहि बक्सका कर्मचारीहरूले रेडउड सहर , क्यालिफोर्नियामा आफ्नो नयाँ प्रधान कार्यालय सरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://realsmartgroup.com/redwood-city-welcomes-first-wave-of-box-employees/|title=Redwood City Welcomes First Wave of Box Employees – RealSmart Group|website=realsmartgroup.com|access-date=March 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518133626/http://realsmartgroup.com/redwood-city-welcomes-first-wave-of-box-employees/|archive-date=May 18, 2017|url-status=dead|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518133626/http://realsmartgroup.com/redwood-city-welcomes-first-wave-of-box-employees/ |date=May 18, 2017 }}</ref> == व्यापार नमूना == बक्स एक बादल सुसाङ्ख्य व्यवसाय हो जसले यसका सेवकहरूमा उर्ध्वभरण गरिएका फाइलहरूको साझेदारी, सहयोग र अन्य उपकरणहरूको प्रदान गर्ने गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://app.box.com/legal_text/privacy_policy|title=बक्सको निती तथा गोपनियता|work=बक्स डटकम}}</ref> प्रयोगकर्ताहरूले कसरी उनीहरूको सामग्री अन्य प्रयोगकर्ताहरूसँग साझेदारी गर्न सकिन्छ भनेर निर्धारण गर्न सक्दछन्।<ref name="privacy">{{cite web|url=http://www.box.com/static/html/privacy.html |title=निती तथा गोपनियता |publisher=बक्स |date=June 13, 2012 |accessdate=2013-06-14}}</ref> उद्योग, व्यवसाय र व्यक्तिगत गरी यसले तीन खाताका प्रकारहरू प्रदान गर्दछ। विन्डोज र म्याक ओएसका लागि आधिकारिक ग्राहकहरू प्रस्ताव गरिएको छ तर लिनक्सको लागि उक्त प्रस्ताव गरिएको छैन।<ref>{{cite web|url=http://www.box.com/pricing |title=योजना छनौट गर्नुहोस् |publisher=बक्स |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> सेवाको एक मोबाइल संस्करण एन्ड्रोइड , ब्ल्याकबेरी १० , आइओएस , वेबओएस , र विन्डोज फोनका उपकरणहरूमा उपलब्ध छ।<ref>{{cite web|url=https://www.box.com/personal/mobile-access/ |title=बक्स मोबाइल पहुँच |publisher=बक्स डटकम |date= |accessdate=2013-06-27}}</ref> बक्सको उद्यम ग्राहकहरूमा, आइबिएम<ref>{{cite web|url=https://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/47185.wss|title=IBM and Box Forge Global Partnership to Transform Work in the Cloud}}</ref>, जिई,<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2014/05/08/box-scores-huge-win-with-ge/|title=Box Scores Huge Win With GE|author=Ron Miller|publisher=AOL|work=TechCrunch}}</ref> स्नाइडर इलेक्ट्रिक<ref>{{cite web|url=http://www.citeworld.com/article/2115579/cloud-computing/schneider-electric-stifles-shadow-it-box-implementation-hits-25000-virally.html|title=Consumer Technology|work=CIO}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703101717/http://www.citeworld.com/article/2115579/cloud-computing/schneider-electric-stifles-shadow-it-box-implementation-hits-25000-virally.html |date=2015-07-03 }}</ref> र प्रोक्टर एण्ड ग्याम्बल<ref>{{cite web|url=http://www.informationweek.com/how-pandg-promotes-box-file-sharing/d/d-id/1100441?|title=How P&G Promotes Box File Sharing|work=InformationWeek}}</ref> सामिल छन्। डिसेम्बर २००७ मा कम्पनीले ओपनबक्स २ को घोषणा गरेको थियो जसले विकासकर्ताहरूलाई सेवाहरूको सृजना गर्न अनुमति दिन्छ जुन दुबै बक्स डटकमसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने वेबमा आधारित अनुप्रयोग र सेवाहरूको फाइलहरूसँग अन्तर्क्रिया गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://developers.box.net/w/page/12923958/Welcome%20to%20the%20Box%20Platform |title=Box Platform Developer Documentation / Welcome to the Box Platform |publisher=Developers.box.net |accessdate=2013-06-27 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622070140/http://developers.box.net/w/page/12923958/Welcome%20to%20the%20Box%20Platform |archivedate=June 22, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622070140/http://developers.box.net/w/page/12923958/Welcome%20to%20the%20Box%20Platform |date=2013-06-22 }}</ref> == घटनाहरू == === बक्सवर्क्स === बाक्सवर्क्स एक वार्षिक सम्मेलन हो जसलाई बक्स आयोजना गर्ने गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=http://www.cloudpro.co.uk/collaboration/7098/what-to-expect-from-boxworks-2017|title=What to expect from BoxWorks 2017|work=क्लाउड प्रो|access-date=2018-06-07|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Official website|http://www.box.com }} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] rqaty2zxlbe3zgn8p14yt7zudfcgumb 0 108166 1362433 1362054 2026-06-20T02:14:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362433 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = योटा |logo = Логотип Yota.png |type = सार्वजनिक कम्पनी |genre = |predecessor = |foundation = सन् २००७<ref>{{cite web |url=http://yota.ru/en/news/details/?ID=310 |title=Yota — the first Mobile WiMAX network in Russia |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.is/20120630124642/http://yota.ru/en/news/details/?ID=310 |date=2012-06-30 }}</ref><br />सन् २००८ ИОО «Yota Бел»<ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |title=Yota пришла в Белоруссию |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227113752/http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |archivedate=February 27, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227113752/http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=88522 |date=2010-02-27 }}</ref> |area_served = रूसका प्रमुख सहरहरू <ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |title=Карта покрытия Yota |publisher=Yota.ru |accessdate=2013-10-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014152809/http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |archivedate=October 14, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014152809/http://www.yota.ru/ru/coverage/russia/ |date=2013-10-14 }}</ref> |key_people = इगोर टोरगोभ (कार्यकारी) |industry = [[दूरसञ्चार]], [[उपभोक्त इलेक्ट्रोनिक्स]], [[अङ्कीय वितरण]] |products = |services = मोबाइल इन्टरनेट, दूरसञ्चार |revenue = ${{to USD|28400|RUS|year=2017}} million<ref name="regnumrevenue">{{cite news |title=Yota отчиталась о чистой прибыли в 6,8 млрд рублей за 2017 год |url=https://regnum.ru/news/2455448.html |accessdate=18 October 2018 |work=ИА REGNUM |date=27 July 2018 |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019041116/https://regnum.ru/news/2455448.html |date=19 October 2018 }}</ref> | revenue_year = सन् २०१७ |operating_income = |net_income = ${{to USD|6800|RUS|year=2017}} million<ref name="regnumrevenue"/> | net_income_year = सन् २०१७ |assets = |equity = |owner = [[मेगाफोन]] |num_employees = १,२०० |parent = |divisions = |subsid = सिमित दायित्व कम्पनी [[स्कारटेल]] <ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1023945 |title=Ъ-Газета - Интернет взял высокую "Йоту" |publisher=Kommersant.ru |date= |accessdate=2011-12-12}}</ref>)<br/>[https://web.archive.org/web/20091125201906/http://www.scartel-starlab.ru/ स्कारटेल ष्टारल्याब] <ref name="Yota.ru">{{cite web |url=http://www.yota.ru/en/news/details/?ID=310 |title=Yota — the first Mobile WiMAX network in Russia |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> <ref name="Yota.ru"/><br /> ИОО «Yota Бел» (१००%<ref>[http://www.wimax.com/commentary/blog/blog-2009/october-2009/multiplying-yotas-1023 ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091029173031/http://www.wimax.com/commentary/blog/blog-2009/october-2009/multiplying-yotas-1023 |date=October 29, 2009 }}</ref>)<br /> योटा डि निकारग्वा (७५%<ref>{{cite web |url=http://www.yota.ru/ru/news/details/?ID=125262 |title=Yota строит WiMAX в Никарагуа |publisher=Yota.ru |accessdate=2011-12-12 |url-status=dead }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) |homepage = {{URL|yota.ru}} ,<br>{{URL|йота.рф}} {{ru icon}} |footnotes = |intl = }} '''योटा''' {{भाषा-रूसी| Йота}} एक [[रुसी भाषा|रूस]] मोबाइल विस्तृत पट्टि सेवा प्रदायक तथा स्मार्टफोन निर्माता कम्पनी हो।<ref>{{cite web|title=The YotaPhone runs Android 4.2, has LTE, and two screens|url=http://yotaphone.com|date=28 December 2012}}</ref> योटा स्कारटेल सिमित दायित्व कम्पनी वाणिज्यक चिन्ह हो। ९ मे २०१२ मा, योटाको [[वाइम्याक्स]] सेवालाई यसको चौथो पुस्ताको सेवाको प्रतिस्थापन गरेको थियो। चौथो पुस्ताको सञ्जाल [[रुस|रूस]]का प्रमुख सहरहरू जस्तै नोभोसिबिर्स्क, क्राक्सनोदर, [[मस्को]], सोचि, समारा, भ्लादिभोस्तक, उफा, कजान र सेण्ट पिटर्सबर्गमा सञ्चालन गरिएको थियो। गार्सडाले सेवा लगानी कम्पनी लिमिटेडले योटाको सेयरको १००% र मेगाफोनको सेयरको ५०% को नियन्त्रण गर्दछ। एएफ दूरसञ्चारले गार्सडालेको ८२%, टेलकोनेट क्यापिटलले १३.५% र सरकारी रूसी प्रविधि निगमले ४.५% नियन्त्रण गर्दछन्। योटाका उपकरणहरूको प्रधान कार्यालय रूसबाट टोटन्टो वा वाटरलू, ओण्टारियो, [[क्यानडा]]मा सार्ने योजना बनाइएको थियो तर अफवाहहरू झूटा साबित भएका कारण कम्पनीले आफ्नो कार्यालय क्यानडाका ठाउँहरूमा सार्न असमर्थ भएको थियो।<ref>http://www.androidauthority.com/yota-devices-canada-416042/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113055110/https://www.androidauthority.com/yota-devices-canada-416042/ |date=2019-11-13 }}</ref> == इतिहास == सन् २००६ मा सेण्ट पीटर्सबर्गमा आधारित कम्पनीका कोरुसका प्रमुख डेनिस सेभर्डलोभ र बुल्गेरियाली व्यवसायी सर्जे अडोनेभले वाइम्याक्सको स्थापना गरेका थिए जुन नयाँ डाटा आदनप्रदान प्रविधि हो। सन् २००६ मा वाइम्याक्स [[चीन]], भारत, [[इन्डोनेसिया]], ताइवान र संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्रयोग भएको थियो। सन् २००८ को शरदमा, मस्को र सेण्ट पीटर्सबर्गमा वाइम्याक्स मानक सञ्जाल २.५-२.७ गिगाहर्ट्जमा परिचालन गर्ने स्कारटेल रूसको पहिलो कम्पनी बनेको थियो। सन् २०१० मा योटाले आफ्नो सञ्जालमा दीर्घकालीन सञ्जालको सुरू गर्ने योजनाको घोषणा गरेको थियो। नयाँ मानक सञ्जालको पहिलो परीक्षण काजानमा ३० अगष्ट २०१० मा गरिएको थियो। ग्राहकहरूले इन्टरनेटमा २०-३० मेगाबाइट प्रति सेकेण्डको दरमा पहुँच प्राप्त गरेका थिए। कजानमा करीव १५० आधार ष्टेसनहरू स्थापना गरिएको थियो। दीर्घकालीन सञ्जाल विस्तारको लागि कम्पनीले २० मिलियन डलर गठन गरेको थियो। कजानमा योटा प्रदायकद्वारा परीक्षण गरिएको चौथो पुस्ताको दीर्घकालीन सञ्जाल, अर्को दिन बन्द गरिएको थियो। अप्रिल २०१९ मा, योटा टाँट पल्टिने अवस्थामा पुगेको थियो। यसको अनुबन्धित कम्पनी हाई-पी [[सिङ्गापुर]]द्वारा कम्पनीको विरुद्ध मुद्दा दायर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/19/18508418/yota-devices-bankrupt-yotaphone|title=The company behind the dual-screen YotaPhone is bankrupt|last=होलिष्टर|first=सिन|date=April 19, 2019|website=The Verge|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=September 7, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/smartphone_maker_yota_files_for_bankruptcy-news-36685.php|title=Производитель смартфонов Yota подает на банкротство|website=जिएसएम एसिना|language= रूसी|access-date=2019-09-07}}</ref> == दीर्घकालीन सञ्जाल == औपचारिक रूपमा, दीर्घकालीन सञ्जाल परिचालन गरिएको नोभोसिबिर्स्क रूसको पहिलो सहर थियो, २२ डिसेम्बर २०११ मा यस सञ्जालको वाणिज्यिक रूपमा सुरुवात गरिएको थियो। त्यसपछि सञ्चारको यो नयाँ ढाँचा क्रास्नोदारमा (२ अप्रिल २०१२), मस्कोमा (१० मे २०१२) र सोची (११ मे २०१२) मा अपनाइएको थियो। समारा २३ मे २०१३ मा दीर्घकालीन सञ्जालसँग जोडिएको थियो। र पछि उफा र सेण्ट पीटर्सबर्ग पनि यस सेवामा सामेल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url = http://ria.ru/economy/20080903/150913385.html|title = «Скартел» первой в России запустила сеть WiMax|author = |date = |publisher = РИА Новости}}</ref> दीर्घकालीन सञ्जाल २.५-२.७ गिगाहर्जको दायरा भित्र काम गर्दछ, जुन दायरा मध्ये एक हो, अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार सङ्घले मानकको रूपमा स्वीकार गरेको दायरा मध्ये एक हो। रूसमा यी आवृत्तिहरू रूसी सङ्घको सञ्चार तथा जनसङ्चार मन्त्रालयले चौथो पुस्ताका सञ्जालहरूको लागि पनि चयन गरेको छ। दीर्घकालीन मानकले १०० मेगाबाइट प्रति सेकेण्ड सम्मको गति प्रदान गर्न सक्छ, तथापि, सञ्जाललाई ओभरलोडिङबाट रोक्नको लागि र सबै प्रयोगकर्ताहरूलाई बराबर दीर्घकालीन सञ्जालमा पहुँच प्रदान गर्नका लागि यसले २० मेगाबाइट प्रति सेकेण्डको सीमित गति मात्र प्रदान गर्दछ। एएफ-दूरसञ्चार (मेगाफोन) र स्कारटेल (योटा) मोबाइलले आभासी सञ्जाल सञ्चालकको एक व्यापार नमूनामा आधारित रूसमा चौथो पुस्ता (दीर्घकालिक विकास) मोबाइल सञ्चारको लागि सञ्जालको संयुक्त विकासको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url = http://www.rg.ru/2014/04/23/yota-voice-site.html|title = В сети Yota появились голосовые звонки и SMS|author = |date = |publisher = Российская газета}}</ref> गठबन्धनको मुख्य उद्देश्य उपभोक्ताहरूलाई नयाँ प्रविधि र सेवाहरूको पहुँच प्रदान गर्नु हो उनीहरूलाई थप सेवाहरू सुलभ तथा आकर्षक रूपमा प्रदान गर्नका लागि र दीर्घकालीन विकास सञ्जालहरूको निर्माणमा पूँजीगत खर्चमा परिचालन लागत घटाउनु पनि यसको प्रमुख उद्देश हो।<ref name="ReferenceD">[http://www.3dnews.ru/editorial/lte-yota-kazan-launch Репортаж с запуска LTE-сети Yota в Казани]</ref> सोही सिद्धान्त अन्तर्गत यसले [[रोसतिलिकोम|रोस टेलिकम]]सँगको सहकार्य गर्दछ। १० जुलाई २०१२ मा, मेगाफोन र स्कारटेलका शेयरधनीरूले लेनदेनको अन्त्य गर्ने घोषणा गरेका थिए, जसको नतिजा अन्तर्गत दुबै सञ्चालकहरूले सम्पत्ति संरचनामा परिवर्तन गरेका थिए। एक नियन्त्रक कम्पनीको स्थापनाले [[रुस|रूस]]मा नयाँ प्रविधिहरूको कार्यान्वयनको गतिलाई मद्दत पुर्‍याएको थियो। <ref name=":2">{{Cite web|url = http://www.forbes.ru/news/265159-mobilnyi-operator-yota-nachal-vydachu-sim-kart|title = Мобильный оператор Yota начал выдачу SIM-карт|author = |date = |publisher = Forbes}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://yotaphone.com/gb-en/product/yotaphone2/ योटा २ को आधिकारिक वेबसाइट] * [http://www.yotamobile.com/index-EN.html योटा ३ को आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024202234/http://www.yotamobile.com/index-EN.html |date=2018-10-24 }} [[श्रेणी:मोबाइल दूरभाष निर्माताहरू]] [[श्रेणी:रूसका मोबाइल फोन कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:रूसका दूरसञ्चार कम्पनीहरू]] 7zk3jzfharirpi5i5rcmfrk580714ny 0 108187 1362449 1167982 2026-06-20T03:55:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362449 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox person | name = लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा | image = Laksminath Bezbaruah.jpg | birth_date = नोभेम्बर १८६४ | birth_place = आहतगुडी, नगाँव, [[असम]], [[भारत]] | death_date = २६ मार्च १९३८ | death_place = [[डिब्रूगढ]], आसाम, भारत | occupation = [[मस्यौदा:लेखक|लेखक]], [[उपन्यासकार]], [[नाटककार]], [[कवि]], [[सम्पादक]], [[व्यङ्गकार]] | ethnicity = [[आसामी]] | spouse = प्रज्ञासुन्दरी देवी }} '''लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा''' ({{lang-as|লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা}}, {{lang-hi|लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा}}; जन्म: १९ नोभेम्बर १८६४–२६ मार्च १९३८) एक आसामी व्यक्तित्व र आधुनिक आसामी साहित्यको अग्रणी [[साहित्यकार]] थिए।<ref name="Datta1987">{{cite book|author=Amaresh Datta|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA417|accessdate=24 April 2013|year=1987|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1803-1|pages=417–}}</ref> उनी जोनाकी युगका साहित्यिक पराकाष्ठिहरू हुन्। बेजबरुवाले आफ्नो साहित्य कार्यकालमा थुप्रै [[निबन्ध]], [[नाटक]], [[कथा]], [[कविता]]हरू लेखेर आसामी साहित्यमा ठूलो योगदान पुर्‍याएका थिए।<ref name="Empire’s Garden: Assam and the Making of India">{{cite book|title=Empire’s Garden: Assam and the Making of India|url=https://books.google.com/books?id=W2dtxgZba6MC&pg=PA147|accessdate=25 April 2013|date=1 August 2011|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-5049-1|pages=147–}}</ref> == जन्म मितिलाई लिएर भ्रम == लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म मिति र उनले लेखेको व्यक्तिगत जीवनको कथालाई लिएर भ्रम उत्पन्न भएको थियो। उनले आफ्नो जीवको भोगाई र व्यक्तिगत जीवनी लगायत आफूले गरेको सङ्घर्ष बारे 'मोर जीवन सोँवरण' (মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ) नामक एक पुस्तक लेखका छन्। बेजबरुवाले उक्त पुस्तकको केही अघिल्ला पृष्ठहरूमा आफ्नो जन्म कसरी भयो भनेर लेखेका छन्। उक्त पुस्तकमा उनले लेखेका छन् कि उनका आमाबुबाले उनको वास्तविक जन्म मिति कति हो भन्ने कुरा उनले बिर्सिएको खुलाएका थिए तर उनी बढ्दै जाँदा र युवा अवस्थामा पुग्दा केही अत्यावश्यक कागजातका लागि उनले उनको जन्म मिति खुलाएका थिए। उनले पछि आफ्नो यथार्थ जन्म मिति पत्ता लगाएका थिए। उनका अनुसार उनको जन्म सन् १८६८ भएको हो भने वास्तवमा उनको जन्म १८६४ मा भएको थियो। उनले उनको जन्म कुण्डली र चिनाको जानकारी खोज्नेहरूका लागि प्रस्तुत गरेका थिए भने उनले यसका बारेमा पनि आफ्नो जीवनी पुस्तकमा लेखेका थिए। उक्त लेखको अर्को पृष्ठमा उनले धार्मिक चिना र जन्म कुण्डली अभिभावकहरूले केटाकेटीहरूलाई हेर्न नदिने हुँदा धार्मिक आधारमा जन्म कुण्डली बालबच्चाको हातमा नपरोस् भनेर अभिभावकले छुट्ट‌ै राख्ने गरेको पनि लेखेका थिए भने बेजबरुवाको अनुसार उनको जन्म कुण्डली र धार्मिक चिना हराएका कारण यस्तो अन्योल भएको भनि प्रष्ट पारेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/phase/phases1801.html |title=NASA – Moon Phases: 1801 to 1900 |publisher=Eclipse.gsfc.nasa.gov |accessdate=24 April 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100405075511/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/phase/phases1801.html |archivedate=5 April 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405075511/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/phase/phases1801.html |date=5 April 2010 }}</ref> लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाले आफ्नो जन्म मितिका बारेमा अन्य कुराहरू पनि लेखेका छन्। बेजबरुवाद्वारा लिखित उनको आत्मकथा पुस्तकमा उल्लेख गरिए अनुसार उनको लक्ष्मी पूजाका दिन शरण ऋतुको पुर्णिमाका दिन भएको हो यस पूजा भारत र नेपाल लगायत हिन्दु धर्मवलम्बीको एक महत्त्वपूर्ण चाड हो। लक्ष्मी पूजाका दिन जन्मिएका कारण लक्ष्मीको (हिन्दु धर्मका भगवान विष्णुको श्रीमती) नामबाट उनको नाम लक्ष्मीनाथ राखिएको कुरा उक्त पुस्तकमा उल्लिखित छ। लक्ष्मी पूजा प्रत्यक वर्ष असोज महिनामा मनाइने गरिएको छ जुन अङ्ग्रेजी महिना अनुसार अक्टोबरमा पर्छ। == बाल्यकाल तथा शिक्षा == लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म सन् १८६४ नोभेम्बर १९ को पुर्णिमाको रात नगाँओ जिल्ला नजिक [[ब्रह्मपुत्र नदी]]को असीम जलप्रवाह बालुवाको विस्तृत किनारमा जन्मिएका थिए। उनको बुबाको नाम दीननाथ बेजबरुवा हो। लक्ष्मीनाथका बुबा दीनानाथ ब्रिटिस सरकारका उच्च अधिकारीको रूपमा काम गर्थे र कामको सिलसिलामा विभिन्न स्थानहरूमा सरुवा भैरहन्थे जसका कारण उनी उक्त क्षेत्रहरूमा जाने गर्दथे। तात्कालिक समयमा सडक यातायात विस्तार भैसकेको थिएन भने अधिकांश आवागमन नदीमार्गबाटै हुने गरेको थियो र कहिलेकाँही नदी यात्रा धेरै दिन लामो पनि हुन्थ्यो। उनका आमाबाबु नगाँओ जिल्लाबाट बरपेटा तर्फ जाँदै गरेका बेला अहटागुडी नामक स्थान नजिक नदीकिनारमा डुङ्गामा लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म भएको थियो। बेजबरुवाले आफ्नो बाल्यकाल आसामको विभिन्न ठाउँहरूमा विताएका थिए। उनका बुबा तीनवर्षेसम्म वैष्णव संस्कृतिको केन्द्र मानिने बरपेटामै बसेका थिए भने पछि दीनानाथ ऐतिहासिक नगर तेजापुरमा सरुवा भएका थिए जसका कारण लक्ष्मीनाथ पनि उनको बुबासँग उतै गएका थिए। बुबाको कार्यक्षेत्र परिवर्तन हुँद‌ जाँदा लक्ष्मीनाथ सुन्दर वस्ती लखिमपुर र प्रसिद्ध ठाउँ गुवाहाटीमा पनि पुगेका थिए। उनका बुबाले जागिरबाट अवकाश लिएपछि उनका अभिभावक शिवसागर भन्ने ठाउँमा स्थायी बसोबास गर्थ थाले जसका कारण लक्ष्मीनाथले प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गर्ने मौका पाएका थिए। <ref name="assam1">{{cite web|url=http://www.assam.org/node/2367 |title=Lakshminath Bezbaroa &#124; Assam Portal |publisher=Assam.org |date= |accessdate=24 April 2013}}</ref> लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाले शिवसागर स्थित शिवसागर सरकारी उच्च विद्यालयबाट आरम्भ शिक्षा लिएका थिए भने सन् १८८६ मा उनले सोही विद्यालयबाट प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेका थिए। प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेपछि उनी उच्च शिक्षा हासिल गर्नमा लागि कलकत्ता गएका थिए। सन् १८९० मा बेजबरुवाले कलकत्तामा रहेको एक क्याम्पसबाट स्नातक परीक्षा उतिर्ण गरेका थिए। बेजवरुवा थप शिक्षा हासिल गर्न बेलायती जान चाहन्थे तर उनको परिवारल जातधर्ममा अत्याधिक विश्वास राख्ने भएकाले उनका परिवारका सदस्यहरूले धर्मको उल्लङ्घन हुन सक्के आसाङ्का व्यक्त गरेका थिए जसका कारण उनी कलकत्तामै बस्न बाध्य बनेका थिए। बेजबरुवा एम.ए र बी. एल परीक्षामा सामेल भएका थिए तर उनी सफल हुन सकेनन् जसका कारण लक्ष्मीनाथको अौपचारिक शिक्षा यतिमै सीमित हुन पुग्यो। == साहित्यिक कार्यकाल == लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा आसमेली भाषा र साहित्यका अनुराग हुन्। बेजबरुवाले सी.के अग्रवाल (सन् १८६७-१९३८) र हेम गोस्वामीसँग (सन् १८७२-१९३८) सहकार्य गर्दै तीन जनाको प्रयासमा सन् १८८९ "जोनाकी" नाकम पत्रिका शुरूवात गरेका थिए। बेजबरुवाकै सहयोगमा असमिय भाषा उन्नति सन्धानी संस्थाको पनि स्थापना गरिएको थियो। बेजबरुवाको निर्देशनमा शेक्सपियरको नाटक "द कमेडी अफ एरर्स" को आसमेली भाषामा अनुवाद भएको थियो। यी विभिन्न कार्यहरू बेजबरुवा र उनका सहयोगीहरूले ६-७ वर्षको सीमित अवधिमै सम्पन्न भएको थियो। आसामेली भाषा र साहित्यको उन्नतिका लागि उनका कार्यहरू दूरगामी बन्न सफल भएको थियो। यसै पृष्ठभूमिबाट अघि बढेका बेजबरुवा आसमेदी साहित्यका अविस्मरणीय प्रतिभा हुन सफल भएका थिए। <ref>{{cite web |author=Biography |url=http://www.publishyourarticles.net/knowledge-hub/biography/biography-of-lakshminath-Bezbaroa.html |title=Biography of Lakshminath Bezbaroa &#124; Biography &#124; Knowledge Hub |publisher=Publishyourarticles.net |date=26 March 1938 |accessdate=24 April 2013 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बेजबरुवाले कविता सङ्ग्रह, नाटक सङ्ग्रह, कथा सङ्ग्रह, निबन्ध, इतिहास र जीवन विधामा कलम चलाएका थिए। बेजबरुवाले हास्य तथा उपन्यासमा समेत कलम चलाएका छन्। बेजबरुवाको एकमात्र काव्यसङ्ग्रह कदमकली (सन् १९१३) हो। उनले बेलिमार चक्रध्वाजसिंह (सन् १९१५), जयमती कुँगर, लिटिकाई, नोमाल, पचनी आदि नाटक लेखेका छन्। सुरभी (सन् १९०९), जुनुका (सन् १९१०), बुडियार साधु, जोनबिरी, काकादेउता आरू नाति लोर्रा, पदम कुँवरी, आदि कथा कृति रचना गरेका छन्। बाखर (सन् १९१५), तत्वकथा आदि निबन्धकृति पनि लेखेका छन्। बेजबरुवाले श्री शङ्करदेव आरू श्री माधवदेव (सन् १९१४), गदाधर सिंह बेजबरुआर वंशवली आदि इतिहास र जीवनसम्बन्धीत कृतिहरू पनि लेखेका छन्। कृपावर बरूआ, ओभातानी (सन् १९०९), बरबख्आर भावन बरबुरानी आदि कृतिहरू लेखेर आफ्नो हास्यव्यङ्ग्यत्मक क्षमता पनि देखाएका थिए। बेजबरुवाले एक राष्ट्रियता झलकाउने सङ्गीत ओ मर अपुनार देश पनि लेखेका छन्। == सम्मान == लक्ष्मीनाथ बेजबरुवालाई २९ डिसेम्बर १९३१ का दिन शिवनगरमा आसाम साहित्य सभाले रसराजको उपाधि दिएको थियो। आसाम साहित्य सभाले सार्वजनिक गरेको विज्ञप्तिमा बेजबरुवा "साहित्यरथी" (नेपाली - साहित्यका रथचालक) कहलाउनु पहिलो साहित्यकार बन्न सफल भएका थिए।<ref name="Kamat.com">{{cite web|url=http://www.kamat.com/database/biographies/laxminath_bezbarua.htm |title=Kamat Research Database – Laxminath Bezbaroa |publisher=Kamat.com |date= |accessdate=24 April 2013}}</ref> उनले आमासी साहित्य क्षेत्रका विभिन्न विधाहरूमा कृति रचना तथा कलम चलाएका कारण उनलाई उक्त उपाधिले सम्मान गरिएको थियो। सन् १९२१ मा सम्पूर्ण आमास विद्यार्थी सभामा बेजबरुवा उपस्थित भएका थिए। सन् १९२४ गुवाहाटीमा भएको आसाम साहित्य सभाको सातौँ वार्सिक साधरण सभामा पनि उनी उपस्थित भएका थिए।<ref name="sahityarathi">{{cite web | url=http://www.sahityarathi.com/life-&-works.php | title=Life & Works | publisher=sahityarathi.com | accessdate=19 May 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031090123/http://www.sahityarathi.com/life-%26-works.php |date=31 October 2013 }}</ref> बेजबरुवाको निधन २६ मार्च १९३८ मा ७० वर्षको उमेरमा भएको थियो। उनको मृत्यु हुन भन्दा केही वर्ष अगाडि उनी आसाममा स्थायी बसोबासका लागि आएका थिए। <ref>{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Print%20Size/2.98%20x%202.5/LAKSHMINATH%20BEZBARUAH |title=Lakshminath Bezbaroa |publisher=Indianpost.com |date= |accessdate=24 April 2013}}</ref> महर्षि देवेन्द्रनाथ ठाकुरीको दोस्रो सुपुत्री प्रख्यात साहित्यकार तथा लेखक रवीन्द्रनाथ टेगोरीकी भतिजी प्रजासुन्दरी देवी बङ्गाली भाषामा खाना पकाउने विधि सिकाउने पहिलो पुस्तक लेखेकी थिइन् जसको नाम अमिस ओ निरमिस आहार रहेको थियो। प्रजा सुन्दरीले पुन्या नामक एक पत्रिकामा सम्पादन गर्ने गर्थिन्।<ref>{{cite web |url=http://www.vedanti.com/Legends/lakshminath_bezbaruah.htm |title=Lakshminath Bezbaroa |publisher=Vedanti.com |date=19 July 2011 |accessdate=24 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032934/http://www.vedanti.com/Legends/lakshminath_bezbaruah.htm |date=4 March 2016 }}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == सन् १८९१ मा बेजबरुवाले महर्षि देवेन्द्रनाथ ठाकुरीको सुपुत्री प्रख्यात साहित्यकार तथा लेखक रवीन्द्रनाथ टेगोरीकी भतिजी प्रजासुन्दरी देवीसँग विवहा गरेका थिए। ब्रहम्मसमाजको सुधानितीअनुसार भएको विवहामा पनि बेजबरुवाले दाइजोका रूपमा दस हजार रुपैयाँ दिन खोजिएको थियो तर उनले उक्त दाइजो अस्वीकार गरिदिएका थिए भने उनले दाइजो प्रथाको विरोध पनि जनाएका थिए।<ref name="Kamat.com"/> == साहित्यिक कार्य == कविता सङ्ग्रह * कदम कलि (কদম কলি) (सन् १९१३) * पदुम कलि (পদুম কলি) (सन् १९६८) उपन्यास: * पदुम कुवँरी (পদুম কুৱঁৰী) कथा सङ्ग्रह: * सुरभि (সুৰভি)(छोटो कथा, सन् १९०९) * साधुकथार कुँकि (সাধুকথাৰ কুঁকি)(छोटो कथा, सन् १९१२) * जोनबिरि (জোনবিৰি)(छोटो कथा, सन् १९१३) * केहोँकलि (কেহোঁকলি) बाल साहित्य: * जुनुका (জুনুকা) (काल्पनिक कथा, सन् १९१०) * बुढी आइर साधु (বুঢ়ী আইৰ সাধু)(काल्पनिक कथा, सन् १९११) * ककादेउता आरु नाति लेरा (ককাদেউতা আৰু নাতি-ল'ৰা)(काल्पनिक कथा, सन् १९१२) * बाखर (বাখৰ) व्याङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रह * कृपाबर बरबरुवार काकतर टोपोला (কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ কাকতৰ টোপোলা) (सन् १९०४) * कृपाबर बरबरुवार ओभोतनि (কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ ওভোতনি)(सन् १९०९) * बरबरुवार भाबर बुरबुरणि (বৰবৰুৱাৰ ভাবৰ বুৰবুৰণি) * बरबरुवार बुलनि (বৰবৰুৱাৰ বুলনি) हास्यव्यङ्ग्य नाटक: * लिटिकाइ (লিটিকাই) * नोमल (নোমল) * पाचनि (পাচনি) * चिकरपाति निकरपाति (চিকৰপতি নিকৰপতি) नाटक: * जयमती कुँवरी (জয়মতী কুঁৱৰী) (सन् १९१५) * चक्रधबज सिङ्ह (চক্ৰধ্বজ সিংহ) (सन् १९१५) * बेलिमार (বেলিমাৰ) (सन् १९१५) * लिटिकाइ (লিটিকাই) (सन् १८८०) * चिकरपाति-निकरपाति (চিকৰপতি-নিকৰপতি) (सन् १९१३) * नोमद (নোমল) (सन् १९१३) * पाचनि (পাচনি) (सन् १९१३) जीवनी: * दीनानाथ बेजबरुवा सङ्क्षिपु जीवन चरित (দীননাথ বেজবৰুৱাৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন চৰিত) * श्री श्री शङ्करदेव (শ্ৰীশ্ৰী শংকৰদেৱ) * महापुरुष श्री शङ्करदेव आरु श्री माधवदेव (মহাপুৰুষ শ্রীশংকৰদেৱ আৰু শ্রীমাধৱদেৱ) आत्मकथा: * मोर जीवन सोँवरण (মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ) *पएलेखा, दिनलेखा (পত্ৰলেখা, দিনলেখা) अन्य: * कामत कृतत्ब लभिबर सङ्केत (কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সংকেত) * भागवत कथा (ভাগৱত কথা) * भारतवर्षर बुरञ्जी (ভাৰতবৰ্ষৰ বুৰঞ্জ * तत्व कथा (তত্ত্ব কথা) * श्रीकृष्णकथा (শ্ৰীকৃষ্ণকথা) * असमीया भाषा आरु साहित्य (অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্য) * बाँही (বাঁহী)<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1121231/jsp/northeast/story_16381824.jsp#.UXg0S0poxnU |title=Roy interacts with readers |publisher=Telegraphindia.com |date=31 December 2012 |accessdate=24 April 2013}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikisource|Lakshminath Bezbaroa|লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা}} {{Commons category|Lakshminath Bezbaroa|लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा}} [[श्रेणी:भारतीय साहित्यकारहरू]] h85it95cq5xi805m1r9obzi2dhvzbt4 0 108206 1362473 1262579 2026-06-20T06:07:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362473 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = शोभा गुर्टू | image = Shobha gurtu.jpg | caption = | image_size = | background = solo_singer | birth_name = भानुमति शिरोडकर | alias = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|2|8}} |birth_place =[[बेलगाँव]], कर्नाटक, भारत | death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|9|27|1925|2|8}} |death_place =[[मुम्बई]], भारत | origin = | instrument = | genre = भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत | occupation = गायिका | years_active = सन् १९४० को दशक–सन् २००४ | label = | associated_acts = }} '''शोभा गुर्टू''' वास्तविक नाम भानुमति शिरोडकर (जन्म: ८ फेब्रुअरी २०२५, [[बेलगाँव]], भारत, मृत्यु; २७ सेप्टेम्बर २००४ [[मुम्बई]]) एक प्रख्यात भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत गायिका थिइन्।<ref>[http://in.rediff.com/news/2004/sep/27gurtu.htm Thumri queen Shobha Gurtu no more] News, ''[[Rediff.com]]'', 27 September 2004.</ref> उनी आफ्नो उत्कृष्ट शास्त्रीय आवाज विशिष्ट स्वर, शैली र विभिन्न गीत विधामा पोख्त भएका कारण परिचित थिइन्। उनलाई ठुमरी रानीको उपाधि पनि दिइएको थियो।<ref>[http://www.rediff.com/news/2004/sep/27gurtu1.htm 'On stage Gurtu was always Radha'] News, ''[[Rediff.com]]'', 27 September 2004.</ref><ref>[http://www.themusicmagazine.com/shobhagurtutrib.html Tribute -Abhinaya in vocal chords] www.themusicmagazine.com. 28 October 2004.</ref> == बाल्यकाल र पृष्ठभूमि == भानुमति शिरोडकरको जन्म सन् १९२५ मा [[भारत]]को बेलगाँवमा (वर्तमान कर्नाटक) भएको थियो। उनकी आमा मेनकाबाई शिरोडकर जो एक व्यवसायीक नर्तक र परम्परागत रूपमा प्रशिक्षित गायक थिइन् जसले गुर्टूलाई सङ्गीतमा शुरुवाती शिक्षा दिइन्। उनले सितार बादक र विद्वान नारायणनाथ गुर्टू (जो उनको गायन शैलीलाई प्रभाव पार्न आएका थिए) को छोरा विश्वनाथ गुर्टूसँग विवाह गरे पछि उनले शोभा गुर्टूको नाम लिएकी थिइन्। ठुमरीको बाहेक उनले दादरा, गजल र अन्य प्रकारका सङ्गीतहरूमा पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्छिन्।<ref name=itc>[http://www.itcsra.org/celebrated_masters.asp?celebrate=3 Shobha Gurtu] Celebrated Masters, [[ITC Sangeet Research Academy]].</ref> == कार्यकाल == उनकी आमा मेनकाबाई शिरोडकर जो एक व्यवसायीक नर्तक र परम्परागत रूपमा प्रशिक्षित गायक थिइन् जसले गुर्टूलाई सङ्गीतमा शुरुवाती शिक्षा दिइन् यद्यपि उनको औपचारिक सङ्गीत प्रशिक्षक उस्ताद भुरजी खान थिए जसले उनलाई सङ्गीत सिकाए जो उस्ताद अल्लादिया खानको कान्छा छोरा, कोल्हापुरको जयपुर-अत्रौली घरानाका संस्थापक थिए जसबाट उनकी आमाले तात्कालिक समयमा सङ्गीतमा प्रशिक्षण लिएकी थिइन्।<ref name=itc/> गुर्टू सानो छँदा उनको सङ्गीत प्रतिभा देखेर उस्ताद भुर्जी खानको परिवारले उनलाई मन पराए र उनीहरूसँग धेरै सयम बिताउन थाले।<ref>[https://web.archive.org/web/20120223235846/http://www.tehelka.com/story_main7.asp?filename=hub100904Passages_shobha.asp Passages... Passages... Passages...Shobha Gurtu: a rare raga] Tribute ''[[Tehelka]]'', 9 October 2004.</ref><ref>[http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20041011/obituary.html Soul Singer Gurtu's rare mastery of thumri took the form to new heights] ''India Today'', 11 October 2004</ref> जयपुर-अत्रौली घरानासँग उनको सम्बन्ध अझै सुदृढ भएको थियो जब उस्ताद अल्लादिया खानका भतिजा उस्ताद नाथन खानसँग सङ्गीत प्रशिक्षण लिन शुरू गरेकी थिइन्। यद्यपि उनी वास्तवमै उस्दाद घम्मन खान र उनको परिवारको साथ मुम्बईमा बस्न आएकी थिइन् भने घम्मन खानले उनकी आमालाई ठुमरी-दाद्रा र शास्त्रीय सङ्गीत सिकाएका थिए।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2004/20041010/women.htm#3 TRIBUTE – She infused life into thumri] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 10 October 2004.</ref> शोभा गुर्टु ठुमरी, दादरा, कजरी, होरी आदि जस्ता उत्कृष्ट शास्त्रीय रूपहरूमा विशेष विशेषज्ञ थिइन्, उनको गायनमा सहज शास्त्रीय अंशहरू थप्न, यसरी नयाँरूप सिर्जना गरियो जसले ठुमरी जस्ता रूपहरूको जादूलाई पुनर्जीवित गर्‍यो जसले गर्दा उनी एक महान व्यक्तित्व बनिन्। उनी विशेष गरी गायिका बेगम अख्तर र उस्ताद बडे गुलाम अली खानबाट प्रभावित थिइन्।<ref>[http://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1744_obit_pix/page8.shtml 2004: ये नहीं रहे 2004– Obituary] [[BBC News]], Hindi, 2004.</ref> गुर्टूले मराठी र हिन्दी चलचित्रका सङ्गीतहरूमा पनि प्रस्तुति दिने गरेकी थिइन्।पार्श्व गायिकको रूपमा उनले कमल अमरोहीको चलचित्र पाकीजा (सन् १९७२), त्यसपछि फागुन (सन् १९७३), जहाँ उनले 'बेदर्दी बन गए कोइ जाओ मनो मोओ सौयाँ' नामक सङ्गीतमा आवाज दिएकी थिइन्। <ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9807E2DE1638F936A2575AC0A961958260&scp=1&sq=Shobha%20Gurtu&st=cse MUSIC REVIEW ; At Carnegie Hall, an All-Star Cast From India] ''[[New York Times]]'', 15 September 1997.</ref> उनले सैयाँ रुठ गया गीत ''में तुलसी तेरे आँगन की (सन् १९७८) नामक एक सफल चलचित्रमा गीत गाएकी थिइन् भने त्यही चलचित्रमा गीत गाएका कारण उनी सर्वश्रेष्ठ महिला पार्श्व गायकको रूपमा फिल्मफेयर पुरस्कारका लागि नामाङ्कीत भएकी थिइन्। मराठी चलचित्र क्षेत्रमा उनले सामना र लाल माती जस्ता चलचित्रहरूका लागि गीत गाएकी थिइन्। धेरै वर्ष सम्म उनी साङ्गीतिक कार्यक्रमका लागि विश्वभर भ्रमण गरेकी थिइन्। उनको एक साङ्गीतिक कार्यक्रम न्युयोर्क सहर स्थित कार्नेगी हलमा भएको थियो जहाँ उनले प्रख्यात सङ्गीतकार पिटी बिर्जु महाराजसँग प्रस्तुति दिएकी थिइन्। मेहदी हासानसँग उनको गजल एल्बम "टार्ज" एकदमै लोकप्रिय थियो। उनी प्रायः आफ्नो आवाज त्रिलोक गुर्टूको सहयोगमा कैद गराउँथिइन्। भारत स्वतन्त्र भएको ५० वर्षको उपलक्ष्यमा उनले भारतीय राष्ट्रिय गान, जना गण मन, अन्य प्रमुख शास्त्रीय गायकहरूको साथमा गाएकी थिइन्। सन् १९८७ मा उनले सङ्गीत नाटक एकेडेमी पुरस्कार प्राप्त गरिन् र पछि लता मङ्गेसकर पुरस्कार, शाहू महाराज पुरस्कार र महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार र सन् २००२ मा उनलाई पद्मभूषण पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो। ठुमरीको रानीको रूपमा हिन्दुस्तानी शास्त्रीय सङ्गीत विधामा ५ दशकसम्म उपाधि कब्जा गरेपछि शोभा गुर्टुको २७ सेप्टेम्बर २००४ का दिन मृत्यु भएको थियो। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Allmusic|class=artist|id=p28381|label=शोभा गुर्टू}} *[https://web.archive.org/web/20081027192256/http://shobhagurtu.com/ आधिकारिक जाल स्थल] [[श्रेणी:भारतीय गायिकाहरू]] [[श्रेणी:सन् २००४ मा मृत्यु]] mohp0e133rmtz02hy38bkt8k1tl7kw4 0 108305 1362383 1324756 2026-06-19T21:39:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362383 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = बदरुद्दीन उमर | native_name = বদরুদ্দীন উমর | image = বদরুদ্দীন মোহাম্মদ উমর.jpg | caption = |birth_date = {{Birth date|df=y|1931|12|20}} | birth_place = [[बर्धमान]], बङ्गाल राज्य, [[ब्रिटिस राज|बेलायत भारत]] | death_date = {{Death date and age|df=y|2025|9|7|1931|12|20}} | death_place = [[श्यामोली]], ढाका, बङ्गलादेश | nationality = बङ्गलादेशी | alma_mater = ढाका विश्वविद्यालय<br>अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय | occupation = मार्क्सवादी, सामाजिक कार्यकर्ता, इतिहासकार, लेखक, बुद्धिजीवी | party = बङ्गलादेश कम्युनिस्ट पार्टी | parents = आबुल हासिम (बुबा) }} '''बदरुद्दीन उमर''' ({{भाषा-बङ्गाली|বদরুদ্দীন উমর}}; २० डिसेम्बर १९३१ – ७ सेप्टेम्बर २०२५) [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेशी]] मार्क्सवादी–लेनिनवादी सिद्धान्तवादी, राजनीतिक कार्यकर्ता, इतिहासकार, लेखक, बौद्धिक र बङ्गलादेशी कम्युनिष्ट पार्टीका नेता थिए। उनका बुबा आबुल हाशिम भारतीय उपमहाद्वीपका एक प्रख्यात राजनीतिज्ञ थिए।<ref>{{cite journal |last=Razzaque |first=Rana |date=June 2006 |title=Abul Hashim As A Political Thinker |url=http://www.asiaticsociety.org.bd/journals/vol%2052/ABUL%20HASHIM%20AS%20A%20POLITICAL%20THINKER.html |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=51 |issue=1 |location=Dhaka |archive-url=https://archive.is/20120718034508/http://www.asiaticsociety.org.bd/journals/vol%2052/ABUL%20HASHIM%20AS%20A%20POLITICAL%20THINKER.html |archive-date=18 July 2012 |url-status= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219114236/http://www.asiaticsociety.org.bd/journals/vol%2052/ABUL%20HASHIM%20AS%20A%20POLITICAL%20THINKER.html |date=19 February 2012 }}</ref> == बाल्यकाल तथा शिक्षा == उमरको जन्म बङ्गला प्रदेशको [[बर्धामान जिल्ला]]मा सन् १९३१ डिसेम्बर २० का दिन भएको थियो। यद्यपि उनका बुबा आबुल हाशिम एक गुप्त कम्युनिष्ट थिए जसले [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व पाकिस्तान]]को निर्माणमा विरोध गरेका थिए।<ref>http://www.telegraphindia.com/1090622/jsp/opinion/story_11137241.jsp</ref> हाशिमले पूर्व पाकिस्तानबाट सन् १९५० मा [[ढाका]]मा बसाइँसराइ गरेका थिए। उमरले ढाका विश्वविद्यालयबाट दर्शन विषयमा एमए गरे र उनको बिए डिग्री अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट दर्शन, राजनीति र अर्थशास्त्र विषयमा गरेका थिए। उमरले अस्थायी रूपमा ढाका विश्वविद्यालयमा शिक्षकको रूपमा आफ्नो शैक्षिक जीवनको शुरूवात गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shrabonprokashani.com/events.php |title=Shrabon Prokashani, author |access-date=19 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122121229/http://www.shrabonprokashani.com/events.php |archive-date=22 January 2010 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122121229/http://www.shrabonprokashani.com/events.php |date=22 January 2010 }}</ref> सन् १९६३ मा उमर राजशाही विश्वविद्यालयमा राजनीति विज्ञान विभागको संस्थापक-अध्यक्षका रूपमा प्रवेश गरेका थिए। उनले सोही विश्वविद्यालयमा समाजशास्त्र विभागको पनि स्थापना गरे तर उनले पूर्व पाकिस्तानका तात्कालिक गभर्नर अब्दुल मोनेम खानको प्रतिकूल समयमा आफ्नो विश्वविद्यालयको पदबाट राजीनामा दिएका थिएजसका कारण उनी अझ बढी सक्रिय र पूर्णकालिक वामपन्थी राजनीतिक कार्यकर्ता र सार्वजनिक बौद्धिक रूपमा संलग्न भए।<ref>{{Cite web |url=http://www.newagebd.com/2006/dec/20/oped.html |title=Tribute to Badruddin Umar on his seventy-fifth birthday |access-date=19 October 2009 |archive-url=https://archive.is/20070730212853/http://www.newagebd.com/2006/dec/20/oped.html |archive-date=30 July 2007 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.is/20070730212853/http://www.newagebd.com/2006/dec/20/oped.html |date=30 July 2007 }}</ref> उनले पछि बङ्गलादेशमा शोषित किसान र मजदुरहरूको पक्षमा लड्न शुरू गरेका थिए। == राजनितीक कार्यकाल == मार्क्सवादी–लेनिनवादी सिद्धान्तहरूको अनुयायीका रूपमा उमरले सन् १९७० को दशकदेखि औपनिवेशिक विरोधी लेखहरू लेख्न शुरू गरेका थिए। सन् १९६० को दशकमा उनले तीन महत्त्वपूर्ण पुस्तकहरू; साम्प्रदायिकता (सन् १९६६), संस्कृत सङ्कट (सन् १९६७ ) र संस्कृत सम्प्रदायिकाता (सन् १९६९) लेखेका थिए जसको राजनैतिक संस्कृतिको द्वन्द्ववादको सिद्धान्त साम्प्रदायिकता बङ्गाली राष्ट्रवादको बृद्धिमा महत्त्वपूर्ण बौद्धिक योगदान पुर्‍यायो।<ref>[http://www.mukto-mona.com/Articles/taj_hashmi/communalism_bengal250506.htm Communalism in Undivided Bengal: shrouding Class Conflict with Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016074517/https://mukto-mona.com/Articles/taj_hashmi/communalism_bengal250506.htm |date=2016-10-16 }}</ref> सन् १९६९ मा उमर पूर्वी पाकिस्तान कम्युनिष्ट पार्टीमा सामेल भए र फेब्रुअरी १९७० देखि मार्च १९७१ सम्म उमरले पूर्वी पाकिस्तान कम्युनिष्ट पार्टी सप्ताहिक गणशक्तिको मुखपत्रमा सम्पादन गरेका थिए जहाँ उनले पाकिस्तानमा कम्युनिष्ट आन्दोलनको समस्या र सम्भावनाहरू बारे निबन्ध र लेख प्रकाशित गरेका थिए।<ref>[http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/ComparativePolitics/SouthAsia/?view=usa&ci=9780195979084 The Emergence of Bangladesh]</ref> उनी बङ्गलादेश कृषक महासङ्घ (बङ्गलादेश किसान महासङ्घ) र बङ्गलादेश लेखक शिबिर दुबैका अध्यक्ष थिए जुन देशको प्रगतिशील लेखक, बौद्धिक र साँस्कृतिक कार्यकर्ताहरूको सङ्गठन हो।<ref>{{cite book |last=Morshed |first=Abul Kalam Manjoor |year=2012 |chapter=Bangladesh Lekhak Shibir |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Lekhak_Shibir |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশের জাতীয় এনসাইক্লোপিডিয়া |edition=दोस्रो |publisher=বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি}}</ref> हाल उनी राष्ट्रिय मुक्ति परिषद्का अध्यक्ष हुन्।<ref>[http://www.newagebd.com/2008/jan/12/nat.html Jatiya Mukti Council calls for lifting of emergency]{{Dead link|date=June 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पुस्तकहरू == उमरले लगभग सय पुस्तकहरू र असङ्ख्य लेखहरू लेखेका छन्। उनका अधिकांश पुस्तकहरूमा वर्ग समाजको लोकतान्त्रिक र समाजवादी रूपान्तरणको समस्या र सम्भावनाहरूबारे छलफल गरिएको छ। उनले आफ्ना पुस्तकहरूमा राजनीतिक अर्थव्यवस्था र पूँजीवादको संस्कृति, विश्व समाजवादी आन्दोलन, बङ्गलादेशमा कम्युनिष्ट आन्दोलन, तेस्रो विश्वमा [[सैन्यवाद]] र सैन्य तानाशाहीको घटना, राजनीति, अपराधिकरण लगायतका विभिन्न विषयहरूको चर्चा गरेका छन्। == प्रकाशित पुरस्कारहरू == === लेख === {| border="0" width="100%" |- valign="top" | * साम्प्रदायिकता (सन् १९६६) * संस्कृति सङ्कट (सन् १९६७) * साँस्कृतिक साम्प्रदायिकता (सन् १९६८) * पूर्वबाङ्लार भाषा आन्दोलन ओ तात्कालिक राजनिती (प्रथम खण्ड सन् १९७०, द्वितीय खण्ड सन् १९७६ र तेस्रो खण्ड सन् १९८१) * चिरस्थायी बन्दोबस्ते बङ्गलादेशर कृषक (सन् १९७२) * [[ईश्वरचन्द्र विद्यासागर]] ओ उनिश शत्केर बाङाली समाज (सन् १९७३) * बङ्गलादेशे कम्युनिस्ट आन्दोलनेर समसत्य (सन् १९७४) * जुध्दोओर बङ्गलादेश (सन् १९७४) * जुद्ध पूर्व बङ्गलादेश (सन् १९७६) * भाषा आन्दोलन ओ अन्यअन्य प्रसङ्ग (सन् १९८०) * बङ्गलादेशे मार्कसवाद (सन् १९८१) * आमादेर भाषार लडाई (सन् १९८१) * बङ्गलादेशे बुर्जोवा राजनितीक चालचित्र (सन् १९८२) * भारतीय जातीय आन्दोलन (सन् १९८४) * मार्कसीय दर्शन ओ अन्यअन्य प्रसङ्ग (১৯৮৬) * बङ्गलादेशेर कृषक ओ कृषक आन्दोलन (सन् १९८६) * बङ्गलादेशे गणतान्त्रिक आन्दोलनेर कयेकटी दिक (सन् १९८७) * बङ्गलादेशे अर्थ-सामाजिक परिवर्तनेर धारा (सन् १९८७) * बङ्गलादेशे धर्मेर राजनैतिक व्यवहार (सन् १९८९) * बङ्गलादेशेर मध्यवित्त ओ साँस्कृतिक (सन् १९८९) * सामरिक शासन ओ बङ्गलादेशेर राजनिती (सन् १९८९) * प्रश्चात्तपद देशे गणतन्त्रर समस्या (सन् १९९०) * विप्लव ओ प्रतिविप्लव (सन् १९९०) * बामपन्थी महले अनैक्य ओ गणतान्त्रिक ऐक्या प्रसङ्ग (सन् १९९१) * नबबइ-एर नागरिक बुर्जुवा अभुत्यत्थान ओ अन्यअन्य प्रसङ्ग (सन् १९९२) * प्रतिविप्लव ओ समाजतन्त्रेर भविसत्य (सन् १९९२) * गणआदालत-आएकाओरेर असमाप्तु मुक्ति सङ्ग्रामेर जेर (सन् १९९२) * निर्वाचित राजनैतिक प्रबन्ध (सन् १९९३) * धर्म, राजनिती ओ साम्प्रदायिकता (कलकता, सन १९९३) * धर्मीय प्रतिकृयाशिलतार विरुद्ध (सन् १९९४) * मुक्ति को पथे? (सन् १९९४) | * बङ्गलादेशे गणतान्त्रिक स्वैरतन्तर( सन् १९९४) * बङ्गलादेशेर आर्थ-राजनैतिक परिस्थिति (सन् १९९४) * बङ्गलादेशे दुर्नीति, सन्त्रास ओ नैराज्य (सन् १९९४) * साम्राज्यवादेर नतुन विश्वव्यवस्था (सन् १९९५) * जनगणेर हाते क्षमता-निर्वाचन ना? अभुत्यत्था (सन् १९९६) * आमादेर समयकार जीवन (सन् १९९६) * निर्वाचित बक्तता (सन् १९९६) * बङ्गलादेशे बुर्जुवा राजनितीक दुईरूप (सन् १९९७) * बङ्गलादेशेर राजनैतिक संस्कृति (सन् १९९७) * विविध प्रसङ्ग (सन् १९९६) * साम्राज्यवाद ओ विश्व परिस्थिति (सन् १९९८) * द्वितीय अवामी लीग सरकरेर आमले बङ्गलादेश (सन् १९९९) * बङ्गलादेशेर बामपनथीरा; एकाओरेर स्वाधीनताजुद्धे कम्युनिस्टेदेर राजनैतिक भूमिका (सन् २०००) * निर्वाचित प्रबन्ध (सन् २०००) * एकाओरेर स्वाधीनताजुद्धेर पथे (सन् २०००) * साक्षात्तकार (सन् २००१) * बङ्गलादेशे फ्यासीवाद (सन् २००१) * शिक्षा ओ शिक्षा आन्दोलन (सन् २००२) * जनगणेर सङ्ग्रामेर पथ (सन् २००२) * बङ्गलादेशेर सङ्सदीय गणतन्त्र (सन् २००३) * सङ्सदीय राजनिती जातीय सङ्सद ओ अन्यअन्य प्रसङ्ग (सन् २००३) * आमार जीवन (सन् २००४) * प्यालेस्टाइन, [[अफगानिस्तान]] ओ इराके मार्किन साम्राज्यवाद (सन् २००४) * आमार पिता (सन् २००५) * बङ्गलादेशे इतिहास चर्चा (सन् २००६) * शताब्दीर शुरुते बङ्गलादेशेर चित्र (सन् २००६) * मुक्तिजोद्धा ओ स्वाधीनतम जुद्धेर जय-पराजय (सन् २००६) * दक्षिण एसियाय मार्किन साम्राज्यवाद (सन्) * बङ्गलादेशेर अभुद्याय (प्रथम खण्ड सन् २००८) * कार दिन बदल हलो (सन् २०१०)<ref>http://www.shaptahik.com/v2/?DetailsId=4691 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306181228/http://www.shaptahik.com/v2/?DetailsId=4691 |date=2016-03-06 }}</ref> |}<ref>{{Cite web |url=http://www.shrabonprokashani.com/events.php |title=Shrabon Prokashani |access-date=19 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122121229/http://www.shrabonprokashani.com/events.php |archive-date=22 January 2010 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122121229/http://www.shrabonprokashani.com/events.php |date=22 January 2010 }}</ref><ref>[http://microcredit-book.blogspot.com/ Micro-Credit : myth manufactured]</ref> === अङ्ग्रेजी भाषामा प्रकाशित पुस्तकहरू === * पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन इष्ट पाकिस्तान एण्ड बङ्गलादेश (सन् १९७३) * पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन इष्ट पाकिस्तान ([[कोलकाता|कलकत्ता]], सन् १९८०) * पोलिटिक्स एण्ड सोसाइटी इन बङ्गलादेश ( सन् १९८७) * टुवार्डस् द ईमर्जेन्सी इन बङ्गलादेश (सन् १९८०) * ल्याङ्ग्वेज मुभ्मेण्ट इन इष्ट बाङ्ला (सन् २००१) * ईमर्जेन्सी इन बङ्गलादेश (प्रथम खण्ड सन् २००४ र द्वितीय खण्ड सन् २००६) === सम्पादन === * [[सुकान्त भट्टचार्य|सुकान्त]] समग्र (सन् १९७०) * भाषा आन्दोलन प्रसङ्ग : कतिपय दलिल (प्रथम खण्ड सन् १९८४ र द्वितीय खण्ड सन् १९८१) * स्ट्यालिन प्रसङ्ग (सन् १९९०) * पार्वत्य [[चट्टग्राम]] : निपीडन ओ सङ्ग्राम (১৯৯৭) * नारी प्रश्न प्रसङ्गे (सन् २००३) == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20110610081316/http://www.weeklyholiday.net/2009/120609/mis.html New platform to fight against fascism] *[http://b-umar.blogspot.com/ সংবাদপত্রে প্রকাশিত বদরুদ্দীন উমরের কয়েকটি লেখা] [[श्रेणी:सन् १९३१ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२५ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी लेखकहरू]] llzeek0kh2ji3xrqdzgrgh7klguk730 0 108849 1362388 1322068 2026-06-19T22:02:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362388 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = बायदु नक्सा (百度地图) | logo = चित्र:बायदु नक्साको लोगो.gif | screenshot = चित्र:बायदु नक्साको पर्दा चित्रण.png | caption = साङ्घाई चीनको दृश्य | url = {{URL|https://map.baidu.com/|बायदु नक्सा}} | commercial = हो | type = [[वेब नक्सा सेवा]] | key_people = | language = चिनियाँ | registration = | owner = [[बायदु]] | launch_date = {{start date and age|2005}} | current_status = चालू | revenue = }} '''बायदु नक्सा''' ({{भाषा-सरलीकृत चिनियाँ|百度地图}}), डेक्सटप तथा मोबाइल वेब नक्सा सेवा परियोजना हो जसको सुरुवात सेप्टेम्बर २००५ मा [[चीन]]को सबैभन्दा ठूलो इण्टरनेट निगम [[बायदु]]ले गरेको थियो। यो एक इलेक्ट्रोनिक नक्सा सेवा हो जसलाई बायदु र बेइजीङ हुवावे प्रविधि कम्पनी लिमिटेडले संयुक्त रूपमा स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=常见问题|url=http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0022|website=बैडु विकासकर्ता|publisher=बायदु|language=चिनियाँ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130112134/http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0022 |date=2016-11-30 }}</ref> यसले उपग्रह तस्वीर, सडक नक्सा, परिदृश्य र भित्री दृश्यहरूको प्रस्ताव गर्दछ। पैदल, कार, वा सार्वजनिक यातायातको साथ यात्राको लागि मार्ग योजनाकार सुविधा पनि यसले प्रदान गर्दछ। यसको आधिकारिक सामग्रीहरू एन्ड्रोइड तथा [[आइओएस]] अनुप्रयोगहरूमा पनि उपलब्ध छन्। <ref>{{cite web |url=http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0023 |title=百度伦敦商学院开放平台常见问题 |publisher=बायदु विकासकर्ता |date= |accessdate=2016-12-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130112134/http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0023 |date=2016-11-30 }}</ref> बायदु नक्सा सन् २०१६ सम्म, केवल [[चिनियाँ भाषा]]मा मात्र उपलब्ध थियो। यसले मुख्य भूमि चीन, हङकङ, [[मकाउ]] र [[ताइवान]]का नक्सा मात्र प्रदान गर्दथ्यो र बाँकी विश्वका देशहरू अन्वेषणमा देखा परेका थिएनन्।<ref>{{cite web|title=Why do Baidu and Tencent QQ Map(s) only show China, and blank for the rest of the world?|url=https://www.quora.com/Why-do-Baidu-and-Tencent-QQ-Map-s-only-show-China-and-blank-for-the-rest-of-the-world|date=5 April 2015}}</ref> हाल बायदु नक्साले अन्य देशहरूको नक्सा पनि प्रदान गर्दै आइरहेको छ। प्रतिवेदन अनुसार, सन् २०१६ को अन्त्यसम्ममा, १५० भन्दा बढी देशहरूलाई समर्थन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=http://home.baidu.com/2016-05-09/1467556573.html | title=百度地图宣布国际化战略 年底覆盖150个国家 | work=百度 | date=2016-04-22 | accessdate=2016-06-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812181813/http://home.baidu.com/2016-05-09/1467556573.html |date=2016-08-12 }}</ref> बायदु नक्साका लागि न्याभ इन्फो, म्याप किङ, [[हियर विगो|हियर]], लोकल किङ र ओपन ष्ट्रिट म्यापले आँकडा प्रदान गर्दछन्।<ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Mark|title=Apple Shares Google China Map Partner in Win for AutoNavi: Tech|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-07-05/apple-shares-google-china-map-partner-in-win-for-autonavi|publisher=ब्लुमबर्ग|date=6 July 2012}}</ref> सन् २०१६ मा, बायदु नक्सामा ३४८ मिलियन भन्दा बढी [[सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू|मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता]]हरू छन् भन्ने समाचार रहेको छ। चिनियाँ नक्सा प्रदायकबाट विश्व नक्सा प्रदायकको रूपमा रूपान्तरण हुने र मोबाइल यात्रा अनुप्रयोगहरूको लागि विश्वव्यापी सेवाहरू प्रदान गर्ने चिनियाँ ब्राण्ड बन्ने यसले योजना बनाएको छ जून यसको विश्वव्यापी विस्तारको लागि योजना भित्र समावेश छ।<ref>{{cite news|title=Baidu maps out global expansion - Business - Chinadaily.com.cn|url=http://www.chinadaily.com.cn/business/tech/2016-11/29/content_27510421.htm|work=www.chinadaily.com.cn}}</ref><ref>{{cite news|url=https://expandedramblings.com/index.php/baidu-stats/ |title=90 Amazing Baidu Statistics and Facts (2019)}}</ref> == परिचय == बायदु नक्साले हाल विशाल [[चीन]]मा मुख्य नक्सा आँकडा समर्थन गर्दछ जसमा मुख्यभूमि चीन, [[हङकङ]], मकाउ र विदेशी देशहरूको नक्साहरूको पनि यसले समर्थन गर्दछ। तथापि, विदेशी नक्साहरूको आँकडा गुगल नक्साको तुलनामा अझ समृद्ध छैन। ताइवान अझै नक्साको दायरा भित्र छैन भने ताइवानी सहरका धेरै स्थानका जानकारीहरू पुरानो र गलत छन्। बायदु नक्साले चीनका केही ठूला सहरहरू जस्तै [[बेइजिङ]], साङ्घाई, ग्वाङझोउ, र शेञ्जेनमा त्रि-आयामी नक्सा सुविधाको सुरूवात गरेको छ। प्रयोगकर्ताहरूले नक्सालाई फैलाई सहरहरूको त्रि आयामी सडक नक्सा र निर्माण भान रचनाहरूको अध्ययन गर्न सक्दछन्। बायदु नक्साले एक उपग्रह नक्सा सुरू गरेको थियो जसले विश्वव्यापी उपग्रह प्रदर्शन गर्न सक्दछ। यसले चीनको तथा [[हङकङ]] र मकाउका ठूला तथा मध्यम ठूला सहरहरूको आँकडालाई समर्थन गर्दछ तर विश्वव्यापी नक्शा अझै [[गुगल नक्सा]] भन्दा कमजोर देखिन्छ। बैडु नक्सामा प्रयोगकर्ताहरूले तोकिएको सहर, विभाग, सडक, भवन, आदि जस्ता भौगोलिक स्थानहरूको खोजी गर्न सक्दछन् र यसका साथै प्रयोगकर्ताहरूले रेष्टुरेण्ट, विद्यालय, बेङ्क, निकुञ्ज, आदि पनि नक्सामा खोज गरी भेटाउन सक्छन्। यातायातको सर्तमा, बायदु नक्साले प्रयोगकर्ताहरूलाई मार्ग सोधपुछ सुविधा प्रदान गर्दछ। यदि प्रयोगकर्ता एक निश्चित स्थानमा जान चाहान्छ भने, बायदु नक्साले खोजकर्तालाई गाडी परिवर्तन गर्न प्रेरित गर्दछ। यदि प्रयोगकर्ता आफैँ गाडी चलाउन चाहन्छ भने, बायदु नक्सा खोजी पनि प्रयोगकर्ताको उत्तम मार्ग सिफारिशका लागि हुनेछ। वेब संस्करण बाहेक यसका आधिकारिक अनुप्रयोगहरू एन्ड्रोइड, [[आइओएस]] ,विन्डोज मोबाइलमा उपलब्ध छ। == विशेषताहरू == *नि:शुल्क स्थानहरूको खोजी *साधारण मार्ग खोजी *पर्यायवाची शब्दहरूको पहिचान *द्वि-पक्षिय डिजिटल रूपान्तरण *फिनयिन तथा प्रविष्ट स्वचलित रूपमा शुद्ध *सवारी सोधपुछ *वास्तविक-समय ट्राफिक *उपग्रह नक्सा *परिदृश्य नक्सा *भित्री नक्सा *ताप सम्बन्धित नक्सा सुविधा == निर्देशाङ्क == [[चित्र:बायदु नक्साको निर्देशाङ्क.png|निर्देशाङ्क सहितको बायदु नक्साको पर्दा चित्रण]] बायदु नक्सा टाढामा नक्साको आँकडा प्रदान गर्नका लागि वेब मर्केटर प्रक्षेपणको एक संस्करणको उपयोग गर्दछ जसमा दूरी डिग्रीमा व्यक्त गरिन्छ। यो अन्तर्निहित अक्षांश-देशान्तर सन्दर्भसँग सम्बन्धित छ। तथापि, सन्दर्भहरूले बिडि-०९ निर्देशाङ्क प्रणालीको प्रयोग गर्दछ, जसले [[चीन]]को पहिला देखिनैअस्पष्ट राष्ट्रिय मापदण्ड जिसिजे-०२ मा थप अवरोध थपेको छ जुन विश्वव्यापी रूपमा डि-फ्याक्टो मानकको रूपमा परिभाषित हुन्छ। बायदुले बिडि-०९ को उपयोग गरी प्रयोगकर्ताहरूको गोपनियतालाई बचाइराखेको बयान दिएको छ।<ref>{{cite web |url=http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0023 |title=使用百度地图API之前 |publisher=百度开发者 |date= |accessdate=2016-12-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130112134/http://developer.baidu.com/map/question.htm#qa0023 |date=2016-11-30 }}</ref> बायदु नक्सा एपीआई दस्तावेजले "वास्तविक" (डब्ल्यूजिएस—८४) विश्वव्यापी स्थान निर्धारण प्रणाली निर्देशाङ्क, एक निर्देशाङ्क रूपान्तरण इण्टरफेस मार्फत रूपान्तरित हुनु पर्दछ। एचटिटिपी इण्टरफेर, जाभास्क्रिप्ट एपीआई, एन्ड्रोइड एसडिके, र आइओएस एसडिके उपलब्ध छन्। <ref name="baidu-mao-api-coordinate-conversion">{{cite web|title=坐标转换API|url=http://developer.baidu.com/map/changeposition.htm|website=developer.baidu.com/map|publisher=बायदु|language=चिनियाँ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118092741/https://developer.baidu.com/map/changeposition.htm |date=2019-11-18 }}</ref> जाभास्क्रिप्ट समन्वय रूपान्तरण एपीआई कुनै उल्टो रूपान्तरण क्षमता बिना, (जिसिजे-०२ लाई) बायदुद्वारा अनलाइन प्रदर्शन गरिएको छ। खुला स्रोत कार्यान्वयन, आर र विभिन्न अन्य भाषाहरूमा अवस्थित छन् जसलाई ठीक उल्टो जिसिजे-०२ एल्गोरिदमको रूपमा लागू गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=Conversion from GCJ-02 coordinates used by Google Maps in China to BD-09|url=http://developer.baidu.com/map/jsdemo.htm#a5_1|website=百度地图演示|language=चिनियाँ}}</ref><ref name=evil-gh>{{cite web|author1=[https://www.linkedin.com/in/googollee Lee, Googol]|title=Transform coordinates between Earth (WGS-84) and Mars in China (GCJ-02)|url=https://github.com/googollee/eviltransform}}</ref> == इतिहास == === सन् २०१३ भन्दा अगाडि === १) ३० सेप्टेम्बर २००५ मा, बहुराष्ट्रिय चिनियाँ इण्टरनेट निगम बैडूले बायदु नक्साको सुरुवात गरेको थियो। बायदु नक्सा गुगल नक्सा जस्तै थियो। <ref>{{cite web|url=http://it.people.com.cn/GB/42891/42894/3739806.html|2=|title=百度地图搜索欲上线对战Google争抢巨大市场|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060112074646/http://it.people.com.cn/GB/42891/42894/3739806.html|archivedate=2006-01-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112074646/http://it.people.com.cn/GB/42891/42894/3739806.html |date=2006-01-12 }}</ref> २) सन् २००६ को अन्त्यमा, बायदु नक्सा र गुगल नक्सा मुख्य भूमि चीनमा परीक्षण संस्करणमै रहेका थिए। ३) २६ अगष्ट २०१० मा, बायदु नक्साले महानगरीय क्षेत्रसँग सहकार्य गरि, त्रि आयामी नक्सा सुविधाको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://tech.sina.com.cn/i/2010-08-31/02404603923.shtml|title=百度推出三维地图服务}}</ref> ४) सेप्टेम्बर २०११ मा, बायदु नक्साले वास्तविक समय ट्राफिक स्थितिलाई सुचारू गरेको थियो। <ref>{{cite web|url=http://net.chinabyte.com/347/12159847.shtml|title=百度地图新增实时“交通事件”功能|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905130613/http://net.chinabyte.com/347/12159847.shtml|archive-date=2014-09-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140905130613/http://net.chinabyte.com/347/12159847.shtml |date=2014-09-05 }}</ref> ५) १५ नोभेम्बर २०११ मा, बायदु नक्साले उपग्रह नक्साको सुचारू गरेको थियो। <ref>{{cite web |url=http://finance.bjnews.com.cn/2011/1117/54072.shtml |title=百度地图加入卫星图 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127075612/http://finance.bjnews.com.cn/2011/1117/54072.shtml |archivedate=2012-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127075612/http://finance.bjnews.com.cn/2011/1117/54072.shtml |date=2012-01-27 }}</ref> === सन् २०१३ === १) २१ अगष्ट २०१३ मा, बायदु नक्साले बायदु परिदृश्य नक्साको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.techweb.com.cn/news/2013-09-03/1321393.shtml|title=百度全景：真实世界 百度地图触手可及}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924113937/http://www.techweb.com.cn/news/2013-09-03/1321393.shtml |date=2015-09-24 }}</ref> सोही दिन बायदु नक्साले यसको एलबिएस व्यापारलाई बढवा दिने घोषण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://tech.sina.com.cn/i/2013-08-23/14108669470.shtml|title=百度地图LBS业务战略再升级}}</ref> २) २८ अगष्ट २०१३, बायदु नक्साले बायदु पथ प्रदर्शक स्थाई रूपमा नि:शुल्क हुने घोषण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://news.mydrivers.com/1/274/274147.htm|title=百度导航手机客户端V2.0宣布永久免费！}}</ref> ३) नोभेम्बर २०१३ मा, बायदु परिदृश्य सेवालाई थप समृद्ध बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://tech.163.com/13/1111/14/9DDHPMP3000915BF.html|title=百度LBS推出"激光全景" 点云技术勾勒真实世界|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022958/http://tech.163.com/13/1111/14/9DDHPMP3000915BF.html|archive-date=2016-03-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022958/http://tech.163.com/13/1111/14/9DDHPMP3000915BF.html |date=2016-03-05 }}</ref> === सन् १०१४ === १) २५ जनवरी २०१४ मा, बायदु नक्साले वसन्त मेला बसाइसराइ नक्सा सुरू गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://news.sina.com.cn/c/2014-01-28/075029365545.shtml|title=大数据“接地气”，百度绘春运迁徙图}}</ref> २) २९ जनवरी २०१४ मा, बायदु नक्सा, नक्सामा सुरुवात गरिएको थियो। <ref>{{cite web |url=http://www.ithome.com/html/it/71635.htm |title=百度地图“景区热力图”，大数据让你拥有“千里眼” |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307053443/http://www.ithome.com/html/it/71635.htm |archivedate=2016-03-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053443/http://www.ithome.com/html/it/71635.htm |date=2016-03-07 }}</ref> ३) बायदु नक्साले 'बायदु परिदृश्य" [[हङकङ]]मा सुरूवात गरेको थियो जसले गर्दा हङकङ, मकाओ र [[ताइवान]]मा सडकको झलक ल्याउने चीनको पहिलो घरेलु नक्सा बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://finance.chinanews.com/it/2014/04-17/6075022.shtml|title=百度全景上线香港，让所有好奇和想象眼见为实|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305082028/http://finance.chinanews.com/it/2014/04-17/6075022.shtml|archive-date=2016-03-05}}</ref> ४) बायदु नक्साले पैदल यात्रीहरूका लागि पथ प्रदर्शन सेवाको सुरुवात गरेको थियो। सोही महिनामा, बायदु नक्साको 'बायदु परिदृश्य'ले संयुक्त स्रोत छायाङ्कन खोलेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://tech.qq.com/a/20141216/013473.htm|title=诺基亚Here地图将为百度提供海外地图数据}}</ref> ५) सेप्टेम्बर २०१४ मा, बायदु नक्साले उच्च विद्यालय तथा विश्वविद्यालयहरूका लागि लक्षित नक्सा सेवाको सञ्चालनमा ल्याएको थियो। सोही महिना, बायदुको परिदृश्य सेवाले मोबाइल वेब समर्थन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ithome.com/html/it/85294.htm|title=百度全景悄然开放众包拍摄}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ६) अक्टोबर २०१४ मा, बायदु नक्साको बायदु परिदृश्य ८९ सहरहरूमा सुरुवाझ गरिएको थियो। सोही महिना, बायदु परिदृश्य प्रयोगकर्ता द्वारा उत्पन्न गरिएका मञ्चहरूमा सुरुवात गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ithome.com/html/it/105230.htm|title=百度地图高校专属地图 让地图有“身份”}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ७) नोभेम्बर २०१४ भन्दा अगाडि, बायदु नक्साले ताइवान समर्थन गर्थेन। १५ डिसेम्बर १०१४ मा, बायदु नक्साले [[नोकिया]]सँग सहकार्य गर्ने घोषण गरेको थियो। बैडु नक्साले चीन बाहिरका देशहरूमा नोकियाको [[हियर विगो|हियर नक्सा]]ले प्रदान गर्ने आँकडाको प्रयोग गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.ithome.com/html/it/111186.htm |title=百度全景上线“圈景平台” 你拍的让世界来看 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307053403/http://www.ithome.com/html/it/111186.htm |archivedate=2016-03-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053403/http://www.ithome.com/html/it/111186.htm |date=2016-03-07 }}</ref> सोही दिन, बायदु नक्साले हङकङ, मकाउ र ताइवानमा पनि नक्सा उपलब्ध बनाउन तल्लीन रहेको घोषण गरेको थियो। बैडु नक्साको ७.७ अौँ संस्करणको अद्यावधिक पश्चात्, यसले [[ताइवान]], हङकङ र मकाउको पनि विस्तृत नक्सा प्रदान गरेको थियो। <ref>{{cite web|url=http://news.163.com/14/1215/15/ADH212O700014JB6.html|title=百度地图正式进军“港澳台” 大视野博弈大舞台}}</ref> === सन् २०१५ === १) २४ जनवरी २०१५ मा, बायदु नक्साले डियर लुलाई पहिलो प्रवक्ताको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। <ref>{{Cite web |url=http://finance.chinanews.com/it/2015/01-26/7004085.shtml |title=3亿用户梦想成真 鹿晗成百度地图首位代言人 |access-date=2015-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150130161124/http://finance.chinanews.com/it/2015/01-26/7004085.shtml |archive-date=2015-01-30 }}</ref> २) ७ मार्च २०१५ मा, बायदुले अनलाइन प्रदुषण अनुगमन नक्साको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://mt.sohu.com/20150309/n409529490.shtml|title=百度用污染监测地图创造公益生活新势力}}</ref> ३) ३० अप्रिल २०१५ मा, बायदु सडक नक्साले "सि यु अगेन" [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]को सुरुवात गरेको थियो। <ref>[http://mt.sohu.com/20150502/n412266400.shtml 百度全景尼泊尔古迹复原初见成效 手机查看进展]</ref> === सन् २०१६ === १) सन् २०१६ को वसन्त उत्सवको अघिल्लो दिन बायदु नक्साले, आफ्नो सेवा जापान, [[दक्षिण कोरिया]], थाइल्याण्ड र न्युजिल्याण्डमा सुरुवात गरेको थियो।<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://tech.sina.com.cn/i/2016-04-01/doc-ifxqxcnr5133931.shtmll|title=百度今日上线亚太11国海外地图}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २) अप्रिल २०१६ मा, बायदु नक्साले विश्वव्यापीकरण गर्ने उद्देशका साथ न्युजिल्याण्ड, मलेसिया, फिलिपिन्स, श्रीलङ्का, [[भारत]], भियतनाम, माल्दिभ्स, ब्रुनेई, इन्डोनेसिया, अस्ट्रेलिया र [[नेपाल]] गरी ११ वटा देशहरूमा सेवा सञ्चालनमा ल्याएको थियो।<ref name="autogenerated1"/> ३) जुन २०१६, बायदु नक्साले पुनः फ्रान्स, [[जर्मनी]], स्पेन, इटली, बेलायत, टर्की, पोल्यान्ड, फिनल्यान्ड, ग्रीस, स्विडेन, पोर्चुगल, चेक गणतन्त्र, नेदरल्यान्ड, नर्वे, अस्ट्रिया, सहित गैर-चिनियाँ देशहरूमा नक्सा सेवाहरूको सुरुवात गरेको थियो। हङ्गेरी, स्वीट्जरल्याण्ड, रोमानिया, बेल्जियम, [[डेनमार्क]], बुल्गेरीया, स्लोभाकिया, आयरल्यान्ड, इष्टोनिया, लातभिया, आइसल्यान्ड, लक्जमबर्ग, मोनाको, भ्याटिकन, अल्बानिया, [[युक्रेन]], क्रोएसियामा पनि यसले सेवा सञ्चालनमा ल्याएको थियो। हालसम्म, बायदु नक्साले संसारभरि ५० भन्दा बढी देश र क्षेत्रहरूलाई समेटेको छ र सन् २०१६ को अन्त्यसम्म संसारभर १५० भन्दा बढी देश र क्षेत्रहरू समेट्ने योजनामा यो रहेको थियो।<ref>{{cite web | url=http://tech.ifeng.com/a/20160606/41619385_0.shtml | title=百度地图要成“世界地图”：登陆欧洲32国 | publisher=[[凤凰网]] | work=快科技 | date=2016-06-06}}</ref> ४) जुलाई २०१६ मा बायदु नक्साले उत्तर अमेरिकी देशहरू जस्तै [[ब्राजिल]], गिनी, बोलिभिया, अर्जेण्टिना, पेरू, पाराग्वे, चिली, उरुग्वे, इक्वेडर, [[भेनेजुएला]], कोलम्बिया, सुरिनेम र फ्रान्सेली गुएनामा सेवा सञ्चालनमा ल्याएको थियो।<ref>{{cite news |title=百度地图上线南美13国 可利用中英文检索 |url=http://it.gmw.cn/newspaper/2016-07/22/content_114456608.htm |accessdate=2016-08-18 |agency=光明网 |date=2016-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818210840/http://it.gmw.cn/newspaper/2016-07/22/content_114456608.htm |archivedate=2016-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818210840/http://it.gmw.cn/newspaper/2016-07/22/content_114456608.htm |date=2016-08-18 }}</ref> ५) सेप्टेम्बर २०१६ मा, बायदु नक्साले [[क्यानडा]], संयुक्त राज्य अमेरिका (हवाई सहित), मेक्सिको, [[पनामा]], कोष्टा रिका, बहामास, पोर्टो रिको, निकारग्वा, होन्डुरस, क्युबा, ट्रिनिडाड र टोबगो, ग्वाटेमाला, डोमिनिका, हाइटि, एल साल्भादोर, [[डोमिनिका]], जमैका, एन्टिगुवा र बार्बुडा, बार्बाडोस, ग्रेनाडा, सेन्ट किट्स र नेभिस, सेन्ट लुसिया, सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडाइन्स, बर्मुडा, कुराकाओ, केमेन टापु, ग्वाडेलुप, मार्टिनिक, बेलायती भर्जिन टापु, संयुक्त राज्य भर्जिन टापु, बोनायर, सेन्ट बार्थेलेमी, क्लिपरटन टापु, सेन्ट इउस्टाट टापु, सबा, सेण्ट मार्टेन, सेन्ट पियरे र मिकेलन र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बाहिरका साना टापुहरूमा सेवा सञ्चालन गरेको थियो।<ref>{{cite news|title=百度地图上线北美40国 建国际化生态圈|url=http://money.163.com/16/0921/16/C1GH156R002580S6.html|accessdate=2016-09-28|publisher=网易|date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001223412/http://money.163.com/16/0921/16/C1GH156R002580S6.html|archive-date=2016-10-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001223412/http://money.163.com/16/0921/16/C1GH156R002580S6.html |date=2016-10-01 }}</ref> == बायदु परिदृश्य (सडक दृश्य) == अगष्ट २०१३ मा, बायदुले आफ्नै सडक दृश्य, बायदु परिदृश्यको सुरुवात गरेकोे थियो जसले गर्दा यो थङ्सिन र गाओड पछि सडक दृश्य सफलतापूर्वक सुरूवात गर्ने चीनको तेस्रो कम्पनी बनेको थियो। तथापि, सडक दृश्यको क्षेत्र अपेक्षा गरिएको भन्दा सानो छ जसले गर्दा निर्माण गति सुस्त भएको छ। नोभेम्बर २०१८ सम्म, मात्र दुई अनुप्रयोग [[थङ्सिन नक्सा]] र बायदु नक्साले चीनमा नक्साको सडक दृश्य कार्यहरू सञ्चालन गरेका थिए। बायदु नक्साको सडक दृश्य क्षेत्र उच्च छ। == मोबाइल ग्राहकहरू == बायदु नक्साको आधिकारिक अनुप्रयोग आइफोन, एन्ड्रोइड, आइप्याड, विन्डोज फोन र स्याम्बियनमा उपलब्ध छ भने बायदु पथ प्रदर्शकको आधिकारिक अनुप्रयोग [[आइफोन]], [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]], आइप्याड, विन्डोज फोनका साथै स्याम्बियनमा पनि उपलब्ध छ।<ref>[http://wuxian.baidu.com/map/navi.html 百度导航下载] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107094656/http://wuxian.baidu.com/map/navi.html |date=2014-01-06 }}</ref><ref>[http://wuxian.baidu.com/map/map_download.html 百度手机地图下载] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713191658/http://wuxian.baidu.com/map/map_download.html |date=2014-07-13 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://map.baidu.com बायदु नक्सा] [[श्रेणी:बायदु]] [[श्रेणी:वेब नक्सा सेवाहरू]] [[श्रेणी:सडक दृश्य सेवाहरू]] bxezvmgmkq1xjsc0l4cg396f1pe56ai 0 108853 1362387 1280692 2026-06-19T22:01:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362387 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = बायक डटकम | screenshot = चित्र:बायकको पर्दा चित्रण.png | logo = | caption = १९ जुलाई २००९ मा लिएको बायकको पर्दा चित्रण | url = {{URL|http://www.baike.com/}} | location = [[बेइजिङ]] | type = चिनियाँ विश्वकोश | language = [[चिनियाँ भाषा|चिनियाँ]] | registration = आवश्यक | owner = हुडोङ (बेइजीङ) प्रविधि कम्पनी | author = पान हैदोङ ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|कार्यकारी]]) | launch_date = {{start date and age|2005|6|19}} | alexa = {{Decrease}} ३३६ (नोभेम्बर २२९)<ref name="अलेक्सा">{{cite web |url= https://www.alexa.com/siteinfo/baike.com |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट]] |title= बायक डटकमको ट्राफिक, जनशाङ्खिकि, तथा प्रतिस्पर्धाीहरू - अलेक्सा |accessdate= १९ मार्च २०१९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130153134/https://www.alexa.com/siteinfo/baike.com |date=30 November 2017 }}</ref> | current_status = चालू }} '''बायक डटकम''' ({{भाषा-सरलीकृत चिनियाँ|互动百科}}), वा (नेपाली अनुवाद - विश्वकोश), पूर्व हुडोङ, एक व्यवसायीक चिनियाँ विश्वकोश हो जसले विकि प्रणालीको प्रयोग गर्दछ वा अन्य शब्दमा भन्दा यो एक नाफा मूलक चिनियाँ विश्वकोश हो जसले विश्वको सबैभन्दा ठूलो चिनियाँ विश्वकोश/समाचार वेबसाइटहरूको समावेश गर्दछ।<ref name=":1">{{Cite web|url =http://media.people.com.cn/GB/40606/14001912.html|title =互动百科疑借“反垄断”进行炒作|accessdate =|author =|date =2011年2月25日|publisher =人民网-《江南时报|archiveurl =https://web.archive.org/web/20161011120209/http://media.people.com.cn/GB/40606/14001912.html|archivedate =2016年10月11日|df =}}</ref> यसलाई सन् २००५ मा, पान हैदोङ स्थापना गरेका र हाल उनी यसका [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]]को भूमिकामा छन्। यसले बेइजीङ अन्तरक्रियात्मक विश्वकोश प्रविधि कम्पनी लिमिटेड मार्फत सम्बन्धन प्राप्त गरेको छ। यो मे २०१९ सम्म, १ करोड ३० लाख लेखहरू र अप्रिल २०१३ सम्म ५ मिलियन भन्दा बढी स्वयंसेवकहरूको साथ भुक्तान गरिएको विज्ञापनको प्रयोग गर्दै [[बायदु बायक]] पछिको चीनको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो विकी वेबसाइट हो। तथापि, बायक डटकम एक समाचार / नवनिर्मित प्रयोग विश्वकोश हो। तसर्थ, फरक दृष्टिकोणहरूका सामग्रीहरूको साथ यसले लेखहरूलाई लामो अवधिका लागि प्रतिबन्ध गर्दैन।<ref name=forbes>{{cite news|title=Why Draper Funded China's Wikipedia|newspaper=फोर्बस|date=23 August 2011|url=https://www.forbes.com/sites/rebeccafannin/2011/08/23/why-draper-funded-chinas-wikipedia/}}</ref> योगदानकर्ताहरू स्थायी रूपमा प्रतिलिपी निःशुल्क अनुमतिपत्रको साथ सामग्री प्रकाशित गर्नका लागि सहमत हुन्छन्, तर योगदानकर्ताहरूले योगदान वा निर्माण/सम्पादन गरेका सामग्रीहरू अन्य वेबसाइटहरूमा पुनः प्रयोगको लागि अनुमति दिइएको छैन। अन्तरक्रियात्मक विश्वकोश, बायकका अनुसार, " यसको उद्देश्य स्व-व्यवस्थापन र इण्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूको व्यवस्थापन सम्बन्धी ज्ञान साझा गर्ने मञ्च निर्माण गर्नु हो। कम्पनीको प्रधान कार्यालय जनवादी गणतन्त्र चीनको राजधानी [[बेइजिङ]]मा अवस्थित छ। == इतिहास == अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले, विश्वको सबैभन्दा ठूलो विश्वकोश [[विकिपिडिया]]को स्थापनालाई अनुकरण गरेको छ।<ref name=":0">{{Cite web|url =http://www.nbweekly.com/magazine/cont.aspx?artiID=10306|title =互动百科 中国式商业维基|accessdate =|author =|date =2010-01-08|publisher =南都周刊|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160125094547/http://www.nbweekly.com/magazine/cont.aspx?artiID=10306|archivedate =2016-01-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125094547/http://www.nbweekly.com/magazine/cont.aspx?artiID=10306 |date=25 January 2016 }}</ref> संस्थापक पान हैदोङले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को वोष्टन विश्वविद्यालयमा इन्जिनियर सङ्कायमा विद्यावारिधि गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url = http://tech.sina.com.cn/other/2008-10-14/16022508694.shtml|title = 互动百科CEO潘海东：知识分享时代正到来|accessdate = |author = |date = 2008年10月14日|publisher = 新浪科|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160127212648/http://tech.sina.com.cn/other/2008-10-14/16022508694.shtml|archivedate = 2016年1月27日|df = }}</ref> सन् २००५ मा उनी चीन फर्किए। निरन्तर तीन वर्षको विकास पछि, बायकले ७००,००० भन्दा बढी योगदानकर्ताहरु र २ करोड ७० लाख भन्दा बढी प्रविष्टिहरू प्राप्त गरेको थियो। <ref>{{Cite web|url = http://news.ename.cn/yumingyingyong_20080814_534_1.html|title = 互动百科拟启用新域名（HuDong.com）|accessdate = |author = |date = 2008-08-14|publisher = 易名中|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160128161339/http://news.ename.cn/yumingyingyong_20080814_534_1.html|archivedate = 2016-01-28|df = }}</ref> सुरुवातमा यसको डोमेन नाम हुडोङ डटकम राखिएको थियो। अगष्ट २००८ मा, अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले आफ्नो डोमेन नाम हुडुङ डटकममा परिवर्तन गरेको थियो जसले गर्दा दुबै डोमेन एकै साथ प्रयोग गर्न सकिन्थ्यो।<ref name=":2"/> हुडोङले चिनियाँ व्यापारीक चिह्न "विकिपिडिया" [[विकिमिडिया फाउन्डेसन|विकिमिडिया कोष]]लाई दान गरेकाले १५ सेप्टेम्बर २००९ मा [[विकिपिडिया]]का सह संस्थापक [[जिमी वेल्स|जिम्मी वेल्स]] अन्तरक्रियात्मक चिनियाँ विश्वकोश हुडोङ भ्रमण गर्न बेइजिङ आएका थिए।<ref>{{Cite web|url =http://tech.sina.com.cn/i/2009-09-15/13523439436.shtml|title =维基百科创始人访华接受中文商标捐赠|accessdate =|author =|date =2009年9月15日|publisher =新浪|archiveurl =https://web.archive.org/web/20110829121725/http://tech.sina.com.cn/i/2009-09-15/13523439436.shtml|archivedate =2011年8月29日|df =}}</ref> डिसेम्बर २०१० सम्म, डुङोडको लेखमा उल्लेखनिय वृद्धि आई ५० लाख पृष्ठ पुगेको थियो।<ref name=":2">{{Cite web|url =http://www.sootoo.com/content/103231.shtml|title =速途网探营：独家揭秘北京互动百科公司办公环境|accessdate =|author =|date =2011-03-28|publisher =速途|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126170911/http://www.sootoo.com/content/103231.shtml|archivedate =2016-01-26|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126170911/http://www.sootoo.com/content/103231.shtml |date=26 January 2016 }}</ref> ४ डिसेम्बर २०१४ मा अन्तरक्रियात्मक विश्वकोशको डोमेन नाम डुडोङ डटकमबाट परिवर्तन गरी बायक डटकममा परिवर्तन गरिएको थियो। <ref name="互动百科启用新域名 开启全新用户体验">{{Cite web|url =http://www.ce.cn/cysc/tech/07hlw/guonei/201212/05/t20121205_21297361.shtml|title =互动百科启用新域名 开启全新用户体验|accessdate =|author =|date =2012年12月5日|publisher =中国经济网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127133407/http://www.ce.cn/cysc/tech/07hlw/guonei/201212/05/t20121205_21297361.shtml#|archivedate =2016-01-27|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127133407/http://www.ce.cn/cysc/tech/07hlw/guonei/201212/05/t20121205_21297361.shtml |date=27 January 2016 }}</ref> जब प्रयोगकर्ताहरूले मूल डोमेन नाम प्रविष्ट गर्छन्, ती स्वचालित रूपमा नयाँ डोमेन नाममा अनुप्रेषित हुन्छन्। यसले त्यस पश्चात् नयाँ लोगोको सार्वजनिक गरेको थियो।<ref name="互动百科启用新域名 开启全新用户体验"/> १८ जुलाई २०१४, यस चिनियाँ विश्वकोशको १४अौँ वार्षिकोत्सब सम्ममा यसले ८.४ मिलियन प्रविष्टमा साथै ७.४ मिलियन स्वयंसेवकहरू हासिल गरेको थियो।<ref name=":3">{{Cite web|url =http://news.163.com/15/0421/12/ANNNOHTJ00014SEH.html|title =互动百科荣获"中国新媒体门户知识类龙头奖"|accessdate =|author =京报网|date =2015-04-21|publisher =网易|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160125183720/http://news.163.com/15/0421/12/ANNNOHTJ00014SEH.html|archivedate =2016-01-25|df =}}</ref> अप्रिल २०१५ मा, यस विश्वकोशको प्रविष्टमा उल्लेखनीय मात्रामा वृद्धि आई १२ मिलियन पुगेको थियो।<ref>{{cite web|author1=|title=字节跳动入股互动百科：持股22% 创始人潘海东退出|url=https://tech.sina.com.cn/i/2019-08-19/doc-ihytcern1832246.shtml|website=新浪科技|date=2019-08-19|accessdate=2019-09-06}}</ref> == सेवा == अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले प्रयोगकर्ताहररू मार्फत इन्टरनेटको सामग्रीहरूको नक्कल गर्दछ।<ref>{{Cite web|url =http://news.xinhuanet.com/newmedia/2009-04/08/content_11148406.htm|title =互联网的"云计算"时代 互动百科推出"知识云"|accessdate =|author =千龙网|date =2009年4月8日|publisher =新华网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127132454/http://news.xinhuanet.com/newmedia/2009-04/08/content_11148406.htm|archivedate =2016年1月27日|df =}}</ref> लेखहरूमा सामग्री पर्याप्त भएता पनि, यसमा विश्वसनीय स्रोत तथा सन्दर्भहरूको कमी रहेको छ।<ref>{{Cite web|url =http://www.ce.cn/cysc/tech/07ityj/guonei/201301/14/t20130114_21317988.shtml|title =互动百科首推百科开放平台 携手合作伙伴提升用户体验|accessdate =|author =|date =2013年1月14日|publisher =中国经济|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127101230/http://www.ce.cn/cysc/tech/07ityj/guonei/201301/14/t20130114_21317988.shtml#|archivedate =2016-01-27|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127101230/http://www.ce.cn/cysc/tech/07ityj/guonei/201301/14/t20130114_21317988.shtml |date=27 January 2016 }}</ref> सामग्री प्रमाणित गर्न सजिलो छैन, र कहिलेकाँही यसले मानिसहरूलाई विश्वसनीयताको कमी महसुस गराउँदछ।<ref>{{Cite web|url =http://news.xinhuanet.com/newmedia/1743-10/23/content_12258085.htm|title =互动百科推出“媒体引用” 激发网民创造新“热词”|accessdate =|author =|date =|publisher =新华网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127105631/http://news.xinhuanet.com/newmedia/1743-10/23/content_12258085.htm|archivedate =2016-01-27|df =}}</ref> अप्रिल २००९ मा, बायकले प्रविष्टिहरूलाई सूत्रबद्ध गर्नका लागि "ज्ञान बादल"को सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url =http://tech.163.com/10/1222/09/6OGE0V2V000949EP.html|title =互动百科如何走出维基困境|accessdate =|author =|date =2010-12-22|publisher =网易|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160125215620/http://tech.163.com/10/1222/09/6OGE0V2V000949EP.html|archivedate =2016-01-25|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125215620/http://tech.163.com/10/1222/09/6OGE0V2V000949EP.html |date=25 January 2016 }}</ref> कार्यकारी तथा संस्थापक श्री पान हैदोङ भन्छन्: "मानव मस्तिष्कमा धेरै अरब स्नायुकोसिकाहरूको शक्ति हुँदैन तर उनीहरूको व्यापक जडान सहित सूत्रबद्ध हुन्छन्"।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url = http://news.xinhuanet.com/newmedia/2010-06/12/c_12214065.htm|title = 探路“词媒体”——专访互动百科CEO潘海东|accessdate = |author = 《互联网周刊》杂志|date = 2010年6月12日|publisher = 新华网|archiveurl = https://web.archive.org/web/20161011153217/http://news.xinhuanet.com/newmedia/2010-06/12/c_12214065.htm|archivedate = 2016年10月11日|df = }}</ref> वायकले जून २०१२ मा, "झीसी मोफा कुवाई" मञ्चको सुरुवात गरी प्रयोगकर्ताहरूलाई पढ्नमा सहज बनाएको थियो। <ref name=":2" /> सन् २०१० मा, अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले वेबसाइटमा ट्राफिक बृद्धि गर्न "शब्द माध्यम सेवा मञ्च"को सुरूवात गरेको थियो जसले ५०० भन्दा सञ्चार माध्यमहरू मार्फत एक अर्कालाई महत्त्वपूर्ण समाचारका स्रोतहरू प्रदान गर्न र अन्तर्क्रियात्मक सामग्रीलाई सन्दर्भित गर्न सक्दछ।<ref>{{Cite web|url =http://news.xinhuanet.com/internet/2009-12/02/content_12573161.htm|title =互动百科推出“口袋词海”|accessdate =|author =网易|date =2009年12月2日|publisher =新华网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20161011153213/http://news.xinhuanet.com/internet/2009-12/02/content_12573161.htm|archivedate =2016年10月11日|df =}}</ref> अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकमा २५% ट्राफिक [[बायदु खोजी|बायदु खोज]]बाट आउँदछ, प्रयोगकर्ताहरूलाई यसले बायदु मार्फत अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोशका सामग्रीहरू मार्फत सिक्न सक्षम पार्दछ। अन्तर्क्रियात्मक ज्ञानकोश र चीन युवा दैनिक एक दक्षिणी साप्ताहिक पत्रिकाले समसामयिक शब्दहरूको सूची तयार पारेका थिए। बायकले चिनियाँ नागरिकहरूद्वारा सम्पादित सामग्रीहरूलाई व्यवस्थित गर्ने गर्दछ र अफलाइन विज्ञहरूद्वारा समीक्षा गरेपछि यसलाई भौतिक पुस्तकको रूपमा प्रकाशित गर्दछ। सन् २००८ मा, अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले "ओलम्पिक महोत्सव" प्रकाशन गरेको थियो। २८ अप्रिल, २०११ मा, अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोशको वाणिज्य मञ्चले "सानो विश्वकोश"को आधिकारिक रूपमा सुरुवात गरेको थियो। उद्यमहरूले लोकप्रिय विज्ञानका सामग्रीहरूलाई बायक डोमेन नाम अन्तर्गत प्रकाशित गर्न सक्दछन्।<ref>{{Cite web|url =http://tech.qq.com/a/20110428/000301.htm|title =互动百科旗下新网站“小百科”正式上线|accessdate =|author =|date =2011年4月28日|publisher =腾讯网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126184519/http://tech.qq.com/a/20110428/000301.htm|archivedate =2016年1月26日|df =}}</ref><ref>{{Cite web|url =http://news.xinhuanet.com/tech/2011-04/28/c_121358615.htm|title =互动百科宣布旗下商业化战略平台“小百科”正式上线|accessdate =|author =|date =2011年4月28日|publisher =新华网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127132451/http://news.xinhuanet.com/tech/2011-04/28/c_121358615.htm|archivedate =2016年1月27日|df =}}</ref> २७ सेप्टेम्बर २०११ मा, बायकले उद्यमका प्रविष्टिहरूको व्यवसायिक व्यवस्थापन सञ्चालन गर्दै "विश्वकोश ब्राण्ड क्षेत्र"को सुरूवात गरेको थियो। यसको अतिरिक्त, बायकले प्रविष्टिहरूको "दावी" गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url =http://it.sohu.com/20110927/n320713928.shtml|title =品牌入驻百科 互动百科助力企业品牌|accessdate =|author =赛迪网|date =2011年9月27日|publisher =搜狐|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126173110/http://it.sohu.com/20110927/n320713928.shtml|archivedate =2016年1月26日|df =}}</ref> == विशेषता == बायक डटकम एक [[विकि|विकी]] हो जसमा प्रयोगकर्ताहरूले प्रविष्टहरूको सम्पादन तथा सामग्रीहरूमा केही थपेर वा सुधार गरी योगदान गर्न सक्छन्।<ref name=forbes /> वार्ता मञ्च र अनुयायी समूहहरू सहित सामाजिक सञ्जालका जस्तै साइटहरूका सुविधाहरू पनि यसमा समावेश छ।<ref name=CD /><ref name="Fletcher22">{{cite web | last=फेल्चर | first=ओवेन | title='Chinese Wikipedia' Offers Social Networking Too | url=https://www.pcworld.com/article/165404/chinese_wikipedia_offers_social_networking_too.html | date=22 May 2009 | publisher=पिसि वर्ल्ड | accessdate=23 May 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526110741/http://www.pcworld.com/article/165404/chinese_wikipedia_offers_social_networking_too.html |date=26 May 2009 }}</ref> बायक डटकम एक नाफा मुनाफा व्यवसाय हो जून आंशिक रूपमा विज्ञापन र सशुल्क समर्थन सेवाहरूद्वारा समर्थित छ।<ref name="CD">"Information game changer", Chinadaily.com, 2011-02-24, webpage: [http://usa.chinadaily.com.cn/life/2011-02/24/content_12069656.htm CD6]()</ref> योगदानकर्ताहरूका लागि बायक डटकमले सामग्री प्रकाशित गर्न र पुनः प्रयोग गर्नका लागि एक प्रतिलिपी मुक्त अनुमतिपत्र प्रदान गर्दछ। यसले नि: शुल्क अनुमतिपत्र अन्तर्गत सामग्री जारी गर्दैन र अन्य साइटहरूमा पुनः प्रयोगको अनुमति दिदैन।<ref name="HD7">[http://service.hudong.com/yh_04.html 沪东服务条款] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902222630/http://service.hudong.com/yh_04.html |date=२ सेप्टेम्बर २०११ }}</ref> == सम्पादन == अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकको सम्पादन एक दृश्य सम्पादक हो जुन [[माइक्रोसफ्ट अफिस|माइक्रोसफ्टको अफिस २००७]]सँग मिल्दोजुल्दो शैली हो। पाठ ढाँचा र तालिका निर्माण उपकरण पट्टीमा प्रदान गरिन्छ तर यसले रङ्ग परिवर्तनलाई समर्थन गर्दैन। यसको अतिरिक्त, सम्पादनले तस्वीरहरूमा जेपिजी र बिएमपि र श्रब्य दृश्यमा ढाँचाका फाइलहरूमा डब्ल्यूएमभी, आरएमभिबी, एमपि३, डब्ल्यूएमए र एसडब्ल्यूएफ समर्थन गर्दछ। बायकका प्रत्येक संस्करण प्रयोगकर्ताहरूद्वारा समीक्षा गरिन्छ, तर यो बैडु विश्वकोशको विपरीत छ जसलेपहिला प्रशासकहरूलाई समीक्षा गर्न अनुमति दिन्छ र त्यसपछि प्रदर्शनमा आउँछ। अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकले प्रयोगकर्ताहरूद्वारा पेश गरिएका सम्पादनहरूलाई आधिकारिक रूपमा "वैज्ञानिक परामर्शदाता" को रूपमा नियुक्त गरिएको समिक्षकको सानो सङ्ख्याले निगरानी गर्ने गर्दछ। जुलाई २०१२ मा, बायकले फाङ झौजीलाई यसको मुख्य वैज्ञानिक सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url =http://www.chinanews.com/cul/2012/07-12/4028247.shtml|title =方舟子受聘网站首席科学顾问 网友褒贬不一|accessdate =|author =上海青年报|date =2012年7月12日|publisher =中国新闻网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160127210242/http://www.chinanews.com/cul/2012/07-12/4028247.shtml|archivedate =2016年1月27日|df =}}</ref><ref>{{Cite web|url =http://tech.163.com/12/0711/11/864MCIJI000915BF.html|title =互动百科聘请方舟子为首席科学顾问|accessdate =|author =|date =2012-07-11|publisher =网易|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160125201548/http://tech.163.com/12/0711/11/864MCIJI000915BF.html|archivedate =2016-01-25|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125201548/http://tech.163.com/12/0711/11/864MCIJI000915BF.html |date=25 January 2016 }}</ref> प्रयोगकर्ता अङ्क तथा क्रेडिट अङ्क अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोशका लागि प्रोत्साहन हो।<ref>{{Cite web|url =http://www.ycwb.com/myjjb/2009-01/06/content_2042222.htm|title =互动百科启动“百万津贴”激励计划|accessdate =|author =|date =2009-01-06|publisher =金羊网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126220437/http://www.ycwb.com/myjjb/2009-01/06/content_2042222.htm|archivedate =2016-01-26|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126220437/http://www.ycwb.com/myjjb/2009-01/06/content_2042222.htm |date=26 January 2016 }}</ref> प्रयोगकर्ता अङ्क प्रणाली स्वचालित रूपमा दिइन्छ र पृष्ठ सृजना गरे बापत १०० अङ्क, र प्रविष्टिहरू सम्पादनका लागि ३० अङ्क प्रदान गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url = http://tech.qq.com/a/20120723/000081.htm|title = 2012互动百科用户大会启动“科学顾问团”|accessdate = |author = |date = 2012年7月23日|publisher = 腾讯网|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160126174338/http://tech.qq.com/a/20120723/000081.htm|archivedate = 2016年1月26日|df = }}</ref> अङ्कले प्रयोगकर्ताको शीर्षक निर्धारण गर्दछ, सब भन्दा कम "सेतो डिङ र सब भन्दा माथिल्लो सेज" छ।<ref>{{Cite web|url =http://finance.qq.com/a/20090112/000685.htm|title =互动百科斥资百万 激励网民谱写网络百科|accessdate =|author =北青网—北京青年报|date =2009年1月7日|publisher =腾讯网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126181929/http://finance.qq.com/a/20090112/000685.htm|archivedate =2016年1月26日|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126181929/http://finance.qq.com/a/20090112/000685.htm |date=26 January 2016 }}</ref><ref>{{Cite web|url =http://edu.qq.com/a/20101013/000028.htm|title =互动百科携手大学生社团打造“助飞计划”|accessdate =|author =人民网|date =2010年10月13日|publisher =腾讯网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126184126/http://edu.qq.com/a/20101013/000028.htm|archivedate =2016年1月26日|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126184126/http://edu.qq.com/a/20101013/000028.htm |date=26 January 2016 }}</ref> अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश, जस्तै बायडु विश्वकोश, मौलिकताको लागि कुनै कडा आवश्यकताको माग गर्दैन। [[चिनियाँ विकिपिडिया]] र अन्य वेबसाइटहरूले सामग्रीहरूको चोरी गरेर यसको प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घन गर्ने गरेको पाइएको छ।<ref>{{Cite web|url =http://it.southcn.com/9/2010-11/08/content_17366538.htm|title =盛大文学互动百科相继控诉百度侵权|accessdate =|author =|date =2010-11-08|publisher =南方网|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126235741/http://it.southcn.com/9/2010-11/08/content_17366538.htm|archivedate =2016-01-26|df =}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126235741/http://it.southcn.com/9/2010-11/08/content_17366538.htm |date=26 January 2016 }}</ref> बैडु विश्वकोश र बायकले एक अर्काको प्रतिलिपि गर्दछन्, जबकि दुबै कम्पनीहरूले तिनीहरूले प्रतिलिपी नगरेको दावी गर्दै आइरहेका छन्।<ref>{{Cite web|url = http://tech.163.com/10/1220/20/6OCHAQPM000915BF.html|title = 互动百科CEO连发三封公开信质疑百度|accessdate = |author = |date = 2010-12-20|publisher = 网易|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160125192818/http://tech.163.com/10/1220/20/6OCHAQPM000915BF.html|archivedate = 2016-01-25|df = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125192818/http://tech.163.com/10/1220/20/6OCHAQPM000915BF.html |date=25 January 2016 }}</ref> सन् २००९ मा, बैडुका संस्थापक रोबिन लिले कम्पनीको बैठकमा बायकलाई खतम गर्न चाहने बताएका थिए।<ref>{{Cite web|url =http://tech.qq.com/a/20110310/000076.htm|title =果壳网发“谴责声明”指互动百科抄袭|accessdate =|author =每日经济新闻|date =2011年3月10日|publisher =腾讯|archiveurl =https://web.archive.org/web/20160126181346/http://tech.qq.com/a/20110310/000076.htm|archivedate =2016年1月26日|df =}}</ref> == नकारात्मक समाचारहरू == सन् २०१७ मा, सिसिटिभीले अन्तर्क्रियात्मक विश्वकोश बायकको सबैभन्दा ठूलो झूटा विज्ञापनको पर्दाफाश गरेको थियो। ४८०० युआन भुक्तान गरेर, तपाईँ विश्वकोशका प्रविष्टि दावीको सेवा खोल्न सक्नुहुन्छ, र त्यसपछि तपाई स्वतन्त्र रूपमा झूटा विज्ञापनहरू सृजना र प्रकाशित गर्न सक्नुहुनेछ जसले उपभोक्ताहरूलाई भ्रममा पार्दछ।<ref>{{cite news|author1=央视财经|authorlink1=中国中央电视台财经频道|title=央视315曝光互动百科成最大虚假广告“垃圾站”|url=http://finance.qq.com/a/20170315/042613.htm|accessdate=2017-03-15|agency=央视财经频道|publisher=腾讯财经|date=2017-03-15|language=चीनको चिनियाँ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170316025214/http://finance.qq.com/a/20170315/042613.htm|archivedate=2017-03-16|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316025214/http://finance.qq.com/a/20170315/042613.htm |date=16 March 2017 }}</ref> == लोकप्रियता == === सिमिलर वेब === जनवरी २०२० सम्म, [[सिमिलर वेब]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा २९,५५२ अौँ स्थानमा रहेको छ भने चीनमा यसको क्रम २,६१० रहेको छ। यसको उछाल दर ८१.६२% रहेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.similarweb.com/website/baike.com#overview|title=बायक डटकमको विश्लेषण|author=|date=|work=सिमिलर वेब|accessdate=४ जनवरी २०२०}}</ref> === अलेक्सा इण्टरनेट === नोभेम्बर २०१९ सम्म, [[अलेक्सा इन्टरनेट]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा २५१ अौँ स्थानमा रहेको छ भने [[चीन]]मा यसको क्रम ४३ रहेको छ।<ref name="अलेक्सा"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.baike.com/ गृह पृष्ठ] चिनियाँमा * {{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-11/20/content_9015012.htm |title=沪东向海外扩张 |author= |date=२० नोभेम्बर २००९ |work= |publisher= चीन दैनिक |accessdate=६ डिसेम्बर २००९}} {{Use dmy dates|date=August 2011}} [[श्रेणी:चिनियाँ अनलाइन विश्वकोशहरू]] [[श्रेणी:विकि समुदायहरू]] [[श्रेणी:२१अौँ शताब्दीका विश्वकोशहरू]] [[श्रेणी:चिनियाँ वेबसाइटहरू]] 8pzdd1zki54ft99il1j6w6q6bklkdbm 0 110524 1362386 1166337 2026-06-19T22:00:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362386 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person|honorific_prefix=[[सूबेदार मेजर]] and [[हॉनरेरी कैप्टन]]|name=बाना सिंह|honorific_suffix=[[ परमवीर चक्र | पीभीसी]]|image=Bana Singh PVC.jpg|caption=परमवीर चक्र पहने हुए बना सिंह।|birth_date={{birth date and age|df=yes|१९४९|०१|०६}}|birth_place=कटियाल, [[जम्मु र कश्मीर|जम्मु काश्मिर ]],[[भारत]]|allegiance={{flagicon|India}} [[भारत]]|branch=[[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[भारतीय सेना]]|serviceyears=१९६९–२०००|rank=[[File:Captain of the Indian Army.svg|24px]][[ हॉनरेरी कैप्टन]]|servicenumber=JC-155825<ref>{{Cite web|url=http://gallantryawards.gov.in/Awardee/bana-singh|title=BANA SINGH &#124; Gallantry Awards|website=Gallantry Awards|accessdate=14 February 2019}}</ref>|unit=[[ जम्मू एंड कश्मीर लाइट इन्फेंट्री |८ जाक लाइ]]|battles=[[सियाचिन द्वन्द]]<br> [[ऑपरेशन मेघदूत]] <br>[[ऑपरेशन राजीव]]|awards=[[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[परमवीर चक्र]]}} सुभेदार मेजर र मानद कप्तान '''बाना सिंह''', [[परमवीर चक्र|पीवीसी]] (जन्म ६ जनवरी १९४९)) एक अवकाशप्राप्त भारतीय सैनिक र देशको सर्वोच्च सैन्य पुरस्कार, [[परमवीर चक्र]] प्राप्तकर्ता हो। <ref>{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/2014/08/the-hero-of-siachen/?singlepage=1|title=The hero of Siachen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171230082927/http://www.tehelka.com/2014/08/the-hero-of-siachen/?singlepage=1|archivedate=30 December 2017|accessdate=14 February 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-demilitarisation-of-siachen-2179255|title=Demilitarisation of Siachen|date=19 February 2016|website=dna|accessdate=14 February 2019}}</ref> उनले [[भारतीय सेना|भारतीय सेनामा]] नायब सुवेदार, सुभेदार, सुभेदार मेजर र मानद कप्तानको पद सम्हालेका छन् । नायब सुभेदारको रूपमा उनले टोलीको नेतृत्व गरे जुन सियाचिन क्षेत्रमा उच्च शिखर जित्ने ऑपरेशन राजीवको भाग हो। उनको सम्मानमा चोटीलाई "बाना पोष्ट" भन्ने नाम दिइयो। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/don-t-pull-out-troops-from-siachen-says-1987-hero-bana-singh/story-XqpPeQt2GRJNKcmL3TjDKK.html|title=Don’t pull out troops from Siachen, says 1987 hero Bana Singh|date=11 February 2016|website=hindustantimes/|accessdate=14 February 2019}}</ref> == बाल्यकाल == बाना सिंहको जन्म जनवरी १९४९ मा जम्मू कश्मीरको कद्यालको सिख परिवारमा भएको थियो। उनका बुबा किसान थिए र उनका काका भारतीय सेनामा सिपाही थिए। <ref name="Claude">{{Cite web|url=http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/InterviewBanaSingh.pdf|title=Interview with Captain Bana Singh|last=Claude Arpi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923204609/http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/InterviewBanaSingh.pdf|archivedate=23 September 2015|accessdate=27 June 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923204609/http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/InterviewBanaSingh.pdf |date=23 September 2015 }}</ref> उनले जनवरी १९६९ मा भारतीय सेनामा जम्मू कश्मीर लाइट इन्फन्ट्री (जेएक एलआई) को आठौँ बटालियनमा भर्ना भए। <ref name="ToI_2014_Leadership">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kanpur/Leadership-convention-at-IIT-K/articleshow/28670797.cms?referral=PM|title=Leadership convention at IIT-K|date=11 January 2014|work=The Times of India}}</ref> उहाँले मा प्रशिक्षित थियो उच्चउन्नतांश लडाइँलाई स्कूल मा Gulmarg पनि मा अर्को स्कूलमा Sonamarg । <ref name="Claude"/> उनी १६ अक्टोबर १९८५ मा हवलदारबाट नायब सुभेदारको पदोन्नती भए। <ref>{{Cite news|title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch)|date=10 May 1986|publisher=The Gazette of India|page=750}}</ref> == अपरेसन राजीव == सन् १९८७ मा रणनीतिक हिसाबले महत्त्वपूर्ण सियाचिन क्षेत्र पाकिस्तानी सेनाले घुस्यो । पाकिस्तानीहरूले एउटा महत्त्वपूर्ण ओगटेका थिए जसलाई उनीहरूले "कायद पोस्ट " ( [[मोहम्मद अली जिनाह|कयैद-ए-आजमबाट]], [[मोहम्मद अली जिनाह|मुहम्मद अली जिन्नाको पदवी]] ) [[मोहम्मद अली जिनाह|भनेका थिए]] । पोच सियाचिन ग्लेशियर क्षेत्रको उच्च शिखरमा ६५०० मिटरको उचाईमा अवस्थित थियो (यो शिखरलाई बाना सिंहको सम्मानमा भारतीयहरूले “बाना टोप” भनेर बदलिदिए)। यो फिचरबाट पाकिस्तानीहरूले भारतीय सेनाको स्थितिमा छाँटकाँट गर्न सक्थे किनकि उचाइले सम्पूर्ण साल्टोरो दायरा र सियाचिन ग्लेशियरको स्पष्ट दृश्य दिन्छ। दुश्मन पोष्ट लगभग दुबै तिर ४५७ मिटर अग्लो हिम पर्खालहरूको साथ एक अभेद्य [[हिमनदी]] किल्ला थियो । <ref name="BR_Bana">{{Cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/Bana.html|title=Naib Subedar Bana Singh|publisher=Bharat Rakshak|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305152423/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/Bana.html|archivedate=5 March 2015|accessdate=27 June 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150305152423/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/Bana.html |date=5 March 2015 }}</ref> १८ अप्रिल १९८७ मा, कायद पोस्टबाट आएका पाकिस्तानीहरूले पोइन्ट सोनम (६४०० मिटर) मा भारतीय सेनामाथि गोली प्रहार गरे र दुई सैनिकको ज्यान गयो। भारतीय सेनाले त्यसपछि पाकिस्तानीहरूलाई पदबाट निष्कासन गर्ने निर्णय गर्यो। नाइब सुभेदार बाना सिंह सियाचिनमा २० अप्रैल १ 1१९८७ मा पोष्ट गरिएको थियो, आठौँ जेएक एलआई रेजिमेन्टको एक भागको रूपमा, यसलाई कायद पोष्ट कब्जा गर्ने काम दिइयो। २ May मे, जेएक एलआई गस्तीले [[सहायक सेनानी|दोस्रो लेफ्टिनेन्ट]] राजीव पाण्डेको नेतृत्वमा उक्त चौकी कब्जा गर्न असफल प्रयास गरे, जसमा १० भारतीय सैनिक मरे। एक महिनाको तयारी पछि, भारतीय सेनाले पोष्ट कब्जा गर्न नयाँ अपरेसन शुरू गर्यो। २ / लेफ्टिनेंट राजीव पाण्डेको सम्मानमा "अपरेशन राजीव" भनिने यो अपरेसन मेजर वरंदर सिंहको नेतृत्वमा थियो। <ref name="Kunal2012">{{Cite book|title=The Long Road to Siachen|url=https://books.google.com/books?id=O9-bAwAAQBAJ&pg=PT421}}</ref> <ref name="BR_confrontation">{{Cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/History/1984/290-Confrontation.html|title=Confrontation at Siachen, 26 June 1987|last=L.N. Subramanian|publisher=Bharat Rakshak|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224074306/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/History/1984/290-Confrontation.html|archivedate=24 February 2014|accessdate=27 June 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224074306/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/History/1984/290-Confrontation.html |date=24 February 2014 }}</ref> २३ जुन १ १९८७ देखि, मेजर वरइंदर सिंहको टास्क फोर्सले पोष्ट कब्जा गर्न धेरै हमला गरे। प्रारम्भिक असफलता पछि, एनबी सब बाना सिंहको नेतृत्वमा--सदस्य टोलीले २६ June जून १९८७ मा, कयड पोस्ट सफलतापूर्वक कब्जा गरे। एनबी सब बाना सिंह र उनका साथी सैनिकहरू, चुनीलाल सहित, ४५७ मिटर अग्लो पर्खालमा चढेका थिए। टोलीले अप्रत्याशित दिशाबाट कयड पोस्टमा सम्पर्क राख्यो, अन्य टीमहरूको तुलनामा लामो र अधिक गाह्रो दृष्टिकोण प्रयोग गरेर। एउटा हिमपहिरो थियो, जसले नदेख्ने दृश्य देखायो जसले भारतीय सैनिकहरूलाई कभर दियो। शीर्षमा पुगे पछि, एनबी सब बाना सिंहले एकल पाकिस्तानी बन्कर रहेको पाए । उसले बन्करमा एउटा ग्रेनेड लगेर ढोका बन्द गर्‍यो र भित्रपट्टि मरे। दुवै पक्ष एक अर्कालाई हातेमाथिको लडाईमा पनि सामेल भए जसमा भारतीय सैनिकहरूले बन्कर बाहिरका केही पाकिस्तानी सैनिकहरूलाई समाते। केही पाकिस्तानी सैनिकहरू शिखरबाट उफ्रिए। पछि, भारतीयहरूले पाकिस्तानी सैनिकहरूको dead वटा लास भेट्टाए। २६ जनवरी १९८८ मा, एनबी सब बाना सिंहलाई अपरेशन राजीवको बहादुरीका लागि भारतमा सर्वोच्च युद्धकालीन वीर पदक परमवीर चक्रबाट सम्मानित गरियो। <ref>{{Cite web|url=http://in.rediff.com/news/2001/jan/25hope.htm|title=Project Hope|last=Josy Joseph|date=25 January 2001|publisher=rediff.com}}</ref> उनले लिने शिखरलाई उनको सम्मानमा बाना शीर्षको नाम दिइयो। कारगिल युद्धको समयमा, उनी एक मात्र पीवीसी पुरस्कार पाए जो अझै सेनामा कार्यरत थिए। == परम वीर चक्र उद्धरण == आधिकारिक [[भारतीय सेना|भारतीय सेनाको]] वेबसाइटमा [[परमवीर चक्र]] उद्धरण निम्न अनुसार छ: {{Quote|<center> '''CITATION'''<br> '''NB SUB BANA SINGH'''<br> '''8 JAK LI (JC-155825)'''<br> </center> Naib Subedar Bana Singh volunteered to be a member of a task force constituted in June 1987 to clear an intrusion by an adversary in the Siachen Glacier area at an altitude of 21,000 feet. The post was virtually an impregnable glacier fortress with ice walls, 1500 feet high, on both sides. Naib Subedar Bana Singh led his men through an extremely difficult and hazardous route. He inspired them by his indomitable courage and leadership. The brave Naib Subedar and his men crawled and closed in on the adversary. Moving from trench to trench, lobbing hand grenades and charging with the bayonet, he cleared the post all intruders. Nb Subedar Bana Singh displayed the most conspicuous gallantry and leadership under the most adverse conditions.<ref name=Gov>{{citation|url=http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=NCvnix4zLfQhf90l3OuEBw%3d%3d&ParentID=1tHir3NYQjroCJ9AgypEwg%3d%3d|accessdate=28 August 2014|title=The Param Vir Chakra Winners (PVC) |publisher=Official Website of the Indian Army}}</ref>}} == सेवानिवृत्ति पछि == [[चित्र:Naib_Subedar_Bana_Singh_statue_at_Param_Yodha_Sthal_Delhi.jpg|thumb|250x250px| सिंहको प्रतिमा ''परम योधा स्थलमा'', राष्ट्रिय युद्ध स्मारक, नयाँ दिल्ली ]] एनबी सब बाना सिंहलाई १ डिसेम्बर १९९२ , <ref>{{Cite news|title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch)|date=31 July 1993|publisher=The Gazette of India|page=1429}}</ref> सुबेदार मेजरको पदोन्नतिमा २० अक्टोबर १९९६ मा पदोन्नती गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch)|date=10 May 1997|publisher=The Gazette of India|page=717}}</ref> उनलाई निवृत्तिभरणमा क्याप्टेनको मानद पद दिइयो। होनी क्याप्चर बाना सिंह ३१ अक्टूबर २००० मा सेवाबाट अवकाश लिए। को जम्मू कश्मीर सरकार उहाँलाई प्रति महिना {{Indian Rupee}} 166 को एक पेन्सन दिए। बना सिंहले कम रकमको विरोध गरे र छिमेकी राज्यहरू पंजाब र हिमाचल प्रदेशले परमवीर चक्र पुरस्कारदातालाई १०,००० {{Indian Rupee}} डलरभन्दा माथि मासिक पेन्सन दिए भन्ने कुरा औंल्याए। अक्टोबर 2006 मा, द्वारा कप्तान को पंजाब सरकार नेतृत्व Amarinder सिंह उहाँलाई लागि {{Indian Rupee}} १,०००,००० को एक नगद पुरस्कार घोषणा। यो मार्च २००७ मा अमरिन्दरको उत्तराधिकारी प्रकाश सिंह बादलले बना सिंहलाई प्रस्तुत गरेको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20071202/j&k.htm#1|title=Bana has reason to be angry|last=Vimal Sumbly|date=2 December 2007|work=The Tribune}}</ref> पंजाब सरकारले उनलाई २,५००,००० {{Indian Rupee}}, मासिक भत्ता {{Indian Rupee}} १५,००० {{Indian Rupee}} २५ एकड जग्गा (वर्थ करोड़) पनि प्रस्ताव गरेको छ, यदि ऊ पंजाब सर्छ भने। यद्यपि उनले प्रस्ताव प्रस्ताव अस्वीकार गर्दै भने कि उनी जम्मू कश्मीरका बासिन्दा हुन्। <ref name="Claude"/> <ref name="TSI_Quaid">{{Cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/story/from-quaid-to-bana/7/47831/|title=From Quaid to Bana|date=30 November 2012|publisher=The Sunday Indian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225150618/http://www.thesundayindian.com/en/story/from-quaid-to-bana/7/47831/ |date=25 February 2016 }}</ref> जम्मू-कश्मीर सरकारले उनको नाम पछि जम्मूको रणबीर सिंह पोरा क्षेत्रमा एउटा स्टेडियमको नामकरण गर्‍यो, र २०१० मा यसको विकासको लागि 5,000,००,००० रुपैयाँको स्वीकृति दियो। यद्यपि ''२०१'' 2013 मा, ''द ट्रिब्यूनले'' रिपोर्ट गरे कि यो रकम जारी गरिएको छैन, र बाना सिंह मेमोरियल स्टेडियम खराब अवस्थामा थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130120/jmtrib.htm#1|title=Bana Singh Stadium in a shambles|last=Vikas Sharma|date=20 January 2013|work=The Tribune}}</ref> बाना सिंहको छोरा राजिंदर सिंह १८ वर्षको उमेरमा २००८ मा भारतीय सेनामा भर्ती भए। <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/param-vir-chakra-winners-son-joins-army/61314-3.html|title=Param Vir Chakra winner's son joins army|last=Mufti Islah|date=16 March 2008|publisher=IBNLive}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209002908/http://ibnlive.in.com/news/param-vir-chakra-winners-son-joins-army/61314-3.html |date=9 December 2013 }}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * सियाचिनको कारबाहीमा बाना सिंहसँगै आएका नायब सुभेदार चुनीलाल, जो अशोक चक्र, वीर चक्र र सेना पदकबाट सम्मानित भएका थिए। * भारत-पाकिस्तानी युद्धहरू * कारगिल युद्ध * भारतको सैन्य * [[परमवीर चक्र]] == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] pdvt8e4gua60j7gwb7925alkz6cfx6g 0 111646 1362483 1337756 2026-06-20T07:06:31Z Bishaldev100 28807 1362483 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = American Revolutionary War | partof = the [[American Revolution]], the [[Anglo-French War (1778–1783)]], the [[Spain and the American Revolutionary War|Anglo-Spanish War (1779–1783)]], and the [[Fourth Anglo-Dutch War]] | image = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | total_width = 300 | border = infobox | image1 = Surrender of Lord Cornwallis.jpg | image2 = Battle of Guilford Courthouse 15 March 1781.jpg | image3 = Battle of Trenton by Charles McBarron.jpg | image4 = BattleofLongisland.jpg | image5 = The Battle of Bunker's Hill Bridgeman Images.jpg | footer_align = left | footer = माथि बायाँबाट घडीको दिशामा: योर्कटाउनको घेराबन्दी पछि लर्ड कर्नवालिसको आत्मसमर्पण, ट्रेन्टनको युद्ध, बंकर हिलको युद्धमा जनरल वारेनको मृत्यु, लङ आइल्याण्डको युद्ध, र गिलफोर्ड कोर्ट हाउसको युद्ध }} | image_size = | date = April 19, 1775{{snds}}September 3, 1783{{Efn|A cease-fire in North America was proclaimed by Congress<ref>{{cite web | url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | title=Avalon Project - British-American Diplomcay : Proclamation Declaring the Cesssation of Arms; April 11, 1783 | access-date=March 28, 2014 | archive-date=November 17, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161117131910/http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | url-status=live }}</ref> on April 11, 1783, under a cease-fire agreement between Great Britain and France on January 20, 1783. The final peace treaty was signed on September 3, 1783, and ratified on January 14, 1784, in the US, with final ratification exchanged in Europe on May 12, 1784. Hostilities in India continued until July 1783.{{citation needed |date=January 2026 |reason=Nothing in the article seems to discuss India.}}}}<br />({{Age in years, months and days|1775|04|19|1783|09|03}})<br />Ratification effective: May 12, 1784 | place = [[Eastern United States|Eastern North America]], [[Atlantic Ocean|North Atlantic Ocean]], the [[Caribbean]] and [[Europe]] | result = <!--DO NOT ALTER WITHOUT CONSENSUS --> अमेरिकी र सहयोगी शक्तिको विजय * १७७६ मा स्वतन्त्रता को संयुक्त राज्य अमेरिका घोषणामा हस्ताक्षर। * पेरिस सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछी ग्रेट ब्रिटेनद्वारा अमेरिकी स्वतन्त्रतालाई मान्यता प्रदान। * पेरिस को शान्ति सन्धि * पहिलो ब्रिटिश साम्राज्यको अन्त्य <ref name="4I7tG">[[#simms|Simms 2009]], pp. 615–618</ref> | territory = ग्रेट ब्रिटेनले मिसिसिपी नदीको पूर्व, ग्रेट लेकको दक्षिण र फ्लोरिडासको उत्तरमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै मुख्य भूमि क्षेत्रहरू गुमाए। <br/>{{bulletedlist|ग्रेट ब्रिटेनले टोबागो र सेनेगललाई फ्रान्सलाई सुम्प्यो।|ग्रेट ब्रिटेनले मिनोर्का, वेस्ट फ्लोरिडा र पूर्वी फ्लोरिडा स्पेनलाई सुम्प्यो।}} <!--PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT CONSENSUS--> | combatant1 = देशभक्त | combatant2 = {{Flagcountry|ग्रेट ब्रिटेन}} }} '''अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध''' (सन् १७७६{{ndash}}१७८३), जसलाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]मा '''अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध''' वा '''क्रान्तिकारी युद्ध''' पनि भनिन्छ, [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[तेह्र उपनिवेश|उसको तेह्र उत्तर अमेरिकी उपनिवेश]]बीच भएको एक सैन्य सङ्घर्ष थियो जसबाट ती उपनिवेश स्वतन्त्र संयुक्त राज्य अमेरिका बनेका थिए। यस युद्धको सुरुवाती लडाई [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकी]] महाद्वीपमा भएको थियो। [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]]मा पराजय भएपछि प्रतिकार गर्न आतुर [[फ्रान्स]]ले सन् १७७८ मा यी नयाँ राष्ट्रसँग एक [[फ्रान्सेली-अमेरिकी सन्धि|सन्धि]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो जुन अन्ततः विजयको लागि निर्णायक साबित भएको थियो। [[बेलायती साम्राज्य]]बाट अमेरिकी स्वतन्त्रताको मुद्दालाई लिएर यो युद्ध लडिएको थियो। यस युद्धमा उत्तर अमेरिका, क्यारिबियन समुद्र र इङ्ल्यान्ड वरपरको समुद्र: उत्तरी समुद्र, आरिस समुद्र र इङ्लिस च्यानलमा लडाइँ भएको थिए। <ref>{{Cite web|last=|date=2016-11-30|title=1776: American Revolution or British Civil War?|url=https://www.ice.cam.ac.uk/course/1776-american-revolution-or-british-civil-war|access-date=2021-09-05|website=www.ice.cam.ac.uk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The American Revolution at Sea|url=https://www.americanrevolutioninstitute.org/exhibition/the-american-revolution-at-sea/|access-date=2021-09-05|website=The American Revolution Institute|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bogage|first=Jacob|date=2017-05-01|title=The U.S. has invaded Britain just once. It didn't go well.|url=https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/05/01/the-u-s-navy-invaded-britain-in-1778-it-didnt-go-well/|access-date=2021-09-05|work=The Washington Post}}</ref> ==अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धको कारण== अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध मुख्यतया बेलायत तथा त्यसको उपनिवेशहरूबीच आर्थिक हितको लडाइँ थियो। ===अमेरिकी समाजको स्वच्छन्द र स्वतन्त्र चेतना=== अमेरिकामा आएर बस्ने अप्रवासी इङ्ल्यान्डका नागरिकहरू बढी स्वतन्त्रता प्रेमी थिए। सोही कारण यहाँको समाज युरोपको तुलनामा अधिक समतावादी थियो। अमेरिकी समाजको खास विशेषता सामन्तवाद तथा अटुट वर्ग सीमाहरूको अनुपस्थिति थियो। अमेरिकी समाजमा उच्चवर्गको हातमा राजनीतिक तथा आर्थिक शक्ति बेलायत समाजको तुलनामा अत्यन्त कम थियो। अमेरिकामा अधिकांश किसानहरूसँग जमिन थियो जबकि बेलायतमा भूमिहीन मजदुरहरूको सङ्ख्या धेरै थियो। नयाँ महाद्वीपमा पाइला राख्ने बित्तिकै अप्रवासी बेलायती कानुन तथा संविधान अनुसारको कार्य गर्न लागेका थिए। उनीहरूको आफ्नो राजनीतिक संस्था थियो। यस प्रकार अमेरिकी उपनिवेशमा आरम्भ देखि नै स्वशासनको व्यवस्था विद्यमान थियो जो समयको साथ-साथ विकसित हुँदै गएको थियो। ===दोषपूर्ण शासन व्यवस्था=== गभर्नरको नियुक्ति गर्दथ्यो र सहयोग गर्नको लागि एक कार्यकारिणी समिति हुन्थ्यो जसको सदस्यको मनोनयन बेलायती राजमुकुटद्वारा गरिन्थ्यो। यस अतिरिक्त शासन कार्यमा सहायताको लागि एक विधायक सदन हुन्थ्यो जसमा जनताद्वारा निर्वाचित प्रतिनिधिहरू हुने गरेका थिए। यस विधायक सदनलाई कर लगाउने, अधिकारीहरूको तलब सुबिधा तय गर्ने, कानून निर्माण गर्ने अधिकार थियो तर कानूनलाई स्वीकार गर्ने अथवा रद्द गर्ने पूर्ण अधिकार गभर्नरलाई थियो। यस व्यवस्थाबाट उपनिवेशको जनतामा असन्तोष सुरु भएको थियो। ===आरम्भमा बेलायत सरकारको सीमित हस्तक्षेप=== अङ्कुश लगाउने प्रयत्न गरेन। इङ्ल्यान्डमा १७औँ शताब्दीको सुरुवात देखि “रक्तहीन क्रान्ति” (सन् १६८८) सम्मको लगभग ८५ वर्ष बीच राजतन्त्र तथा संसद बीच निरन्तर सङ्घर्ष चलिरहेकाले उपनिवेशमा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गरेको थिएन। जब सरकारले विभिन्न कर लगाउने र कडाइका साथ असुल्ने प्रयास गर्न सुरु गरेपछि उपनिवेशमा असन्तोष सुरु हुँदै पछि यसले क्रान्तिको रूप लिएको थियो। ===सप्तवर्षीय युद्ध=== [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] {{मुख्य|सात वर्षे युद्ध}} उत्तरी अमेरिकामा क्युबेक देखि मिसिसिपी घाटीसम्म फ्रान्सेली उपनिवेश फैलिएको थियो। यस क्षेत्रमा बेलायत र फ्रान्स बीच तनाव रहेको थियो। जसको फलस्वरूप सन् १७५६-६३ को बीचमा सप्तवर्षीय युद्ध भएको थियो र यसमा बेलायतले विजय प्राप्त गरेको थियो भने क्यानडास्थित फ्रान्सेली उपनिवेशहरू माथि अङ्ग्रेजको अधिकार कायम भएको थियो। युद्धको परिणामस्वरूप अमेरिकमा उत्तरबाट फ्रान्सेली खतरा अन्त्य भएको थियो। ===उपनिवेशको आर्थिक शोषण=== इङ्ल्यान्डद्वारा उपनिवेशहरूको आर्थिक शोषण उपनिवेश र मातृदेशको बीच असन्तोषको मुख्य कारण थियो। प्रचलित वाणिज्यवादी सिद्धान्तको अनुसार इङ्ल्यान्ड उपनिवेशको व्यापार माथि नियन्त्रण गर्न र त्यहाँको बजारमा एकाधिकार कायम गर्न चाहन्थ्यो। “उपनिवेश इङ्ल्यान्डलाई लाभ पुर्‍याउनका लागि हो” भन्ने सिद्धान्तमा उपनिवेशिक व्यवस्था आधारित थियो। इङ्ल्यान्डले आफ्नो लाभलाई मध्यनजर गर्दै निम्न कानुन बनाएको थियो। # '''नौसञ्चालन कानून''' :<br>सन् १६५१ को प्रावधान अनुसार उपनिवेशहरूमा व्यापार इङ्ल्यान्ड, आयरल्यान्ड वा उपनिवेशहरूमा मात्र जहाजको माध्यमबाट मात्र हुन सक्थ्यो। इङ्ल्यान्डको लागि आवश्यक सबै प्रकारको कच्चा सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा पुर्‍याए बिना उपनिवेशको दोस्रो स्थानमा निर्यात गर्न मिल्दैन्थ्यो। यसबाट इङ्ल्यान्डको जहाज निर्माण उद्योगलाई लाभ मिलेको थियो। सन् १६६३ को कानुन अनुसार युरोपबाट अमेरिकी उपनिवेशमा निर्यात गरिने माल सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा ल्याइनेे उल्लेख गरिएको थियो। यस कानूनबाट इङ्ल्यान्डका व्यापारी तथा व्यापारिक जहाजको मालिकलाई अमेरिकी उपभोक्ताको मुल्यमा लाभ भएको थियो। यो कानून उपनिवेशवासिहरूको लागि अन्यायपूर्ण थिए। # '''व्यापारिक अधिनियम'''<br>इङ्ल्यान्डले अमेरिकामा उत्पादित चामल, फलाम, काठ, सुर्ती आदिको निर्यात इङ्ल्यान्डलाई मात्र गर्न सक्ने गरि कानुन बनाइएको थियो। यी नियमले उपनिवेशहरूमा निकै आक्रोश पैदा भएको थियो किनकि फ्रान्सेली र नेदरल्यान्डेेेली व्यापारी उनीहरूलाई यी वस्तुको लागि अङ्ग्रेजहरूले भन्दा अधिक मूल्य दिनका लागि तयार थिए। # '''औद्योगिक अधिनियम''' :<br>इङ्लयान्डले औद्योगिक उत्पादन इङ्ल्यान्डले तयार पार्ने र यसलाई अमेरिकी उपनिवेश उत्पादन गर्न नमिल्ने गरि कानुन बनाएको थियो। यस प्रकार सन् १६८९ कानूनद्वारा उपनिवेशसँग ऊनको सामान तथा सन् १७३२ को कानुनद्वारा टोपीको निर्यात बन्द गरिएको थियो। ===बौद्धिक चेतनाको विकास=== अमेरिकामा जीवनको स्थायित्वको साथ साथ शिक्षा र पत्रकारिताको विकास भएपछि बौद्धिक चेतनाको विकासमा योगदान पुगेेेेको थियो। अमेरिकाका [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन|बेन्जामिन फ्र्याङ्लिन]], [[थोमस जेफर्सन]], [[जेम्स विल्सन]], [[जोन एडम्स]], टमस पेन, जेम्स ओटिस, सामुअल एडम्स जस्ता बौद्धिक व्यक्तिहरू रहेका थिए जसले मातृदेशको प्रति उपनिवेशको प्रतिरोधको औचित्य प्रष्टाएका थिए। यिनीहरूको विचार जोन लक, [[सार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मस्टेस्क्यु]]जस्ता चिन्तकहरूबाट प्रभावित थियो। ===संवैधानिक मुद्दा=== बेलायतले अमेरिकी उपनिवेशमा कयौँ प्रकारको कर-कानून लागू गरि स्थानीय करलाई बढाउने प्रयास गरेको थियो। यसबाट पनि उपनिवेशमा तीव्र असन्तोषको भावना बढेको थियो। बेलायती संसद सर्वोच्च शक्ति हो र उसले आफ्नो अमेरिकी उपनिवेशको मामिलामा जस्तो सुकै प्रकारको पनि कानून पारित गर्न सक्छ भन्ने बेलायतको मान्यता रहेको थियो। अमेरिकी उपनिवेश माथी कर लगाउने अधिकार उपनिवेशको व्यवस्थापिकामा मात्र निहित रहन्छ र यो बेलायती संसदमा निहित रहँदैन भन्ने उपनिवेशहरूको मान्यता रहेको थियो। ===उपनिवेश प्रति कठोर नीति=== * '''ग्रेनविलेको नीति'''- बेलायती शासक जर्ज तृतीय सन् १७६० मा इङ्ल्यान्डको गद्दीमा बसेपछि उनले इङ्ल्यान्डको संसदलाई आफ्नो कठपुतली बनाउने सफल प्रयास गरेका थिए भने उनले औपनिवेशक कानूनलाई कडाइका साथ लागू गर्ने निर्णय गरेका थिए। प्रधानमन्त्री ग्रेनविलेले यी कानून तथा नियमहरूलाई लागू गर्ने प्रयास गरेका थिए। सप्तवर्षीय युद्धमा बेलायतलाई आर्थिक सङ्कटको सामना गर्न परेको थियो जसकारण ग्रेनविलेले कर वृद्धिको योजना प्रस्तुत गरेका थिए जस अनुसार उनले जहाजरानी कानून कडाईका साथ लागू गर्ने तथा उपनिवेशहरू माथि प्रत्यक्ष कर लगाउने कुरा गरेका थिए। ===तत्कालीन कारण=== '''लड नर्थको चिया नीति '''<br> सन् १७७३ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई वित्तीय सङ्कटबाट बचाउनका लागि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|तत्कालीन बेलायतका प्रधानमन्त्री]] लर्ड नर्थले इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई सिधै अमेरिकामा चिया बेच्न सक्ने कानून बनाएका थिए। यस कदमको लक्ष्य कम्पनीलाई घाटाबाट बचाउनु तथा अमेरिकीलाई चिया उपलब्ध गराउनु थियो। तर अमेरिकी उपनिवेशका मानिसहरू कम्पनीको यस [[एकाधिकार]]बाट अप्रसन्न थिए किनकि उपनिवेश बस्तीको सहमति बिना नै यस्तो नियम बनाइएको थियो। उपनिवेशमा यस चिया नीतिको व्यापक विरोध भएको थियो। अन्ततः पुरै देशमा चिया योजनाको विरुद्ध आन्दोलन सुरु भएको थियो। सन् १७७३ डिसेम्बर १६ का दिन सामुअल एडम्सको नेतृत्वमा बोस्टन बन्दरगाहमा इस्ट इन्डिया कम्पनीको जहाजबाट चियाको बाकस समुद्रमा फालिएको थियो। अमेरिकी इतिहासमा यस घटनालाई '''बोस्टन टि पार्टी''' भनिन्छ।<ref>[[#greene|Greene & Pole, 2008]], p. 155–156</ref> यस घटनामा बेलायती संसदको सामु एक कडा चुनौती उत्पन्न भएको थियो। अन्ततः बेलायती सरकारले अमेरिकी उपनिवेशवासीलाई सजाय दिनको लागि कठोर तथा दमनकारी कानून बनाएको थियो जसकारण बोस्टन बन्दरगाहलाई पनि बन्द गरिएको थियो। मेसाचुसेट्सको सरकार पुनर्गठित गरिएको थियो भने र गभर्नरको शक्तिलाई पनि बढाइएको थियो। नगरमा सैनिक परिचालन गरिएको थियो भने हत्या सम्बन्धि मुद्धा अमेरिकी न्यायालयबाट इङ्ल्यान्ड तथा अन्य उपनिवेशमा स्थानान्तरित गरिएको थियो। ==युद्धको गति == ===युद्ध सुरु (सन् १७७५-७६)=== सन् १७७५ अप्रिल १८ का दिन ७०० बेलायती सैनिकहरूलाई म्यासेचुसेट्सको कन्कर्डमा भण्डार गरिएको ठूलो तोप जफत गर्न पठाइएको थियो।<ref>Fischer, p. 85</ref> लेक्सिङ्टन र कन्कर्डको लडाइँको समयमा झडप भएपछि उक्त सैनिकहरू बोस्टन फिर्ता भएका थिए। त्यो रात स्थानीय सैनिकहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदै बोस्टनलाई कब्जा गरेका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 18, 54</ref> मे २५ का दिन ४,५०० सैनिकहरू सहित जनरल विलियम होवे, जोन बर्गोने, र हेनरी क्लिन्टन सहितको अतिरिक्त बल आइपुगेको थियो। <ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 2–9</ref> बङ्कर पहाडमा लडाइँको समयमा बेलायतले जुन १७ मा थुप्रै सैन्य अधिकारीहरूको क्षतिमा चार्ल्सटाउन प्रायद्विप कब्जा गरेको थियो।,<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], p. 110–111</ref><ref>[[#adams63|Adams, 1963&nbsp;&nbsp;[1895-1896] ]], pp. 401–413</ref><ref>Higginbotham (1983), pp.&nbsp;75–77.</ref> धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरू आक्रमणमा निराश भएका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 183, 198–209</ref> गेजले विद्रोह दबाउनको लागि ठूलो सेना आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै लन्डनमा पत्र पठाएका थिए।<ref>[[#rankin|Rankin, 1987]], p. 63</ref> जुलाई ३ का दिन जर्ज वासिङ्टनले बोस्टन घेराउ गर्दै महादेशीय सेनाको उच्च पदाधिकारीको पद सम्हालेका थिए।<ref>[[#lecky|Lecky, 1882]], pp. 449–450</ref> सहरमा आक्रमण गर्ने योजनालाई अस्वीकार गरिएपछि <ref>McCullough, p. 53</ref> र सन् १९७६ मार्च महिनाको सुरुवातमा अमेरिकीहरूले सुदृढ हातहतियार सहित डोरचेस्टर हाइटमा किल्ला बनाएर बसेका थिए। <ref name="Frothingham100">[[#Frothingham|Frothingham]], pp. 100–01</ref> डोरचेस्टरमा राखिएको ठूला हतियारले बन्दरगाहमा रहेका बेलायती जहाजहरूलाई खतरा थियो। बेलायतले मार्च १७ का दिन क्षति हुनु अगावै खाली गर्ने निर्णय गर्दै फिर्ता हुन अनुमति दिएको थियो भने उनीहरू हेलिफ्याक्स तिर बढेका थिए। वासिङ्टनले त्यसपछि आफ्नो फौज न्युयोर्क सहर तर्फ बढाएका थिए।<ref>[[#alden|Alden, 1989]], pp. 188–190</ref> सन् १७७५ अगस्ट महिनाको सुरुवातमा अमेरिकी जहाजहरूले नोभा स्कोटियाको गाउँहरूमा छापा मार्न सुरु गरेको थियो। उनीहरूले सन् १७७५ मा सेन्ट जोन, चार्ल्सटाउन, यारमाउथ र सन् १७७६ मा कान्सोमा छापा मारेका थिए। ==इङ्ल्यान्डको असफलताको कारण == बेलायत, जसलाई एक अजेय राष्ट्र मानिन्थ्यो, अमेरिकी उपनिवेशद्वारा बेलायतको पराजयले सबैलाई आश्चर्यचकित पारेको थियो। * विशाल युद्ध स्थल : अमेरिकी तट यति धेरै विस्तृत थियो कि ब्रिटिस नौसेना प्रभावहीन भयो र इङ्ल्यान्डका युरोपेली शत्रुहरूले उपनिवेशवासीको पक्ष लिए र युद्ध क्षेत्र अझै विस्तृत भएको थियो * युद्ध स्थल इङ्ल्यान्ड देखि अत्यधिक टाढा हुनु * उपनिवेशहरूको शक्ति बारे इङ्ल्यान्डद्वारा गलत अनुमान * जर्ज तृतीयको अलोकप्रिय शासन * जर्ज वासिङ्टनको कुशल नेतृत्व * विदेशी सहायता ==अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको प्रभाव== आधुनिक मानवको प्रगतिमा अमेरिकाको क्रान्तिलाई एक महत्वपूर्ण मोड मानिन्छ। यस क्रान्तिको फलस्वरूप नयाँ दुनियामा एक नयाँ राष्ट्रको जन्म र मानव जातिको दृष्टिमा एक नयाँ युगको पनि सूत्रपात भएको थियो। यस विषयमा अध्यापक ग्रिनको कथन यस अनुसार छ “अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको महत्व इङ्ल्यान्डका लागि जे भए पनि विश्व इतिहासमा यो एक महत्वपूर्ण घटना हो।” यस क्रान्तिको प्रभाव अमेरिका, इङ्ल्यान्ड सहित अन्य देशहरूमा पर्न गएको थियो। ===अमेरिकामा प्रभाव=== ==== स्वतन्त्र प्रजातान्त्रिक राष्ट्रको स्थापना==== क्रान्ति पश्चात् विश्व इतिहासमा एक नयाँ देशको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको जन्म भएको थियो। स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि यी उपनिवेशहरूले आफ्नो देशमा प्रजातान्त्रिक शासनको सङ्गठन गरेका थिए। त्यससमय संसारको सबै देशहरूमा राजतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था स्थापित हुँदा अमेरिकामा [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। नयाँ संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्व समक्ष चार नयाँ राजनीतिक आदर्श; [[गणतन्त्र]], जनतन्त्र, सङ्घवाद र [[संविधानवाद]]लाई प्रस्तुत गरेको थियो। यद्यपि यो सिद्धान्त विश्वमा पहिलैदेखि प्रचलितमा रहेतापनि अमेरिकाले यस व्यवहारमा स्थापित गरेर एक सशक्त उदाहरण पेश गरेको थियो। गणतन्त्रको स्थापना अमेरिकी क्रान्तिको सबैभन्दा ठूलो देन थियो। अमेरिकामा प्रतिनिधि सरकारको स्थापना भएपछि लिखित संविधानको निर्माण गरिएको र सङ्घात्मक शासन व्यवस्थाको स्थापना भएको थियो। यस प्रकार सरकारको एक प्रतिनिध्यात्मक र सङ्घात्मक शासन प्रणाली दुनियाको समक्ष प्रस्तुत भएको थियो। आधुनिक इतिहासमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले सर्वप्रथम धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रको स्थापना गरेको थियो। ==== आर्थिक प्रभाव==== ===इङ्ल्यान्डमा प्रभाव=== ====जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य==== इङ्ल्यान्डमा जर्ज तृतीय तथा प्रधानमन्त्री लर्ड नर्थ दुबै जनाको निन्दा हुन थालेको थियो। राजा जर्ज तृतीयले संसदलाई आफ्नो कठपुतली मानिरहँदा संसदको शक्ति वृद्धि गर्नको लागि पनि माग उठेेेेको थियो। क्रान्तिले राजाको दैवी अधिकारमा आधारित राजतन्त्र माथि भीषण प्रहार गरेको थियो भने हाउस अफ कमन्समा राजाको अधिकारहरूलाई सिमित गर्नको लागि प्रस्ताव पारित गरेपछि जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य भएको थियो। त्यसपछि नयाँ प्रधानमन्त्री पिट जुनियरले संसदको शक्तिलाई पुनः स्थापित गरेपछि यसप्रकार इङ्ल्यान्डमा वैधानिक विकासको मार्ग प्रशस्त भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा नयाँ उपनिवेशको स्थापना==== [[तेह्र उपनिवेश|१३ अमेरिकी उपनिवेश]]हरू स्वतन्त्र भएपछि इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक साम्राज्यमाथि धक्का लागेको थियो। आफ्नो गुमेको प्रतिष्ठा पुनः प्राप्त गर्न तथा व्यापारिक हितलाई सुरक्षित गर्ने उद्देश्यले नयाँ क्षेत्रमा उपनिवेशीकरणको प्रयास गरेको थियो भने यस सन्दर्भमा [[अस्ट्रेलिया]] र [[न्युजिल्यान्ड]]मा बेलायती उपनिवेशको स्थापना भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक नीतिमा परिवर्तन ==== अमेरिकी उपनिवेश आफ्नो हातबाट उम्केपछि बेलायत सरकारले "यदि बाँकी रहेका उपनिवेशलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने हो भने औपनिवेशिक शोषणको नीति त्याग्नुपर्ने र उपनिवेशका जनताको अधिकार र मागलाई सम्मान गर्नुपर्छ" भनेर महसुस गरेको थियो। यस परिवर्तित नीतिको आधारमा नै १९औँ र [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]मा बेलायती सरकारले राष्ट्रमण्डलको स्थापना गरेको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा वाणिज्यवादी सिद्धान्तको परित्याग==== उपनिवेश गुमेपछि धेरै मानिसहरूले "इङ्ल्यान्डको व्यापारमा निकै ठूलो धक्का लाग्छ" भन्ने सोचेका थिए तर केही वर्षपछि इङ्ल्यान्ड र संयुक्त राज्य अमेरिका बीच पहिलेको भन्दा पनि अधिक व्यापार हुन थालेको थियो। त्यसबाट अधिकांश देशको “वाणिज्य सिद्धान्त” बाट विश्वास हट्न थालेको थियो। स्वयम् इङ्ल्यान्डले पनि यस नीति परित्याग गर्दै [[खुला बजार]]को नीति अपनाउन सुरु गरेको थियो। ===फ्रान्समा प्रभाव=== * अमेरिका स्वतन्त्रता युद्धमा फ्रान्सले गुमाएको आफ्नो सम्मान पुनः स्थापित गरेको थियो। * [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]<br>[[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:"हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो।"<ref>{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}</ref> {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|American Revolutionary War}} [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:स्वाधीनता युद्ध]] no8mo0jq4tjdv78nh5d8xy5b7pa3xv0 1362505 1362483 2026-06-20T08:27:46Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1362505 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = American Revolutionary War | partof = the [[American Revolution]], the [[Anglo-French War (1778–1783)]], the [[Spain and the American Revolutionary War|Anglo-Spanish War (1779–1783)]], and the [[Fourth Anglo-Dutch War]] | image = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | total_width = 300 | border = infobox | image1 = Surrender of Lord Cornwallis.jpg | image2 = Battle of Guilford Courthouse 15 March 1781.jpg | image3 = Battle of Trenton by Charles McBarron.jpg | image4 = BattleofLongisland.jpg | image5 = The Battle of Bunker's Hill Bridgeman Images.jpg | footer_align = left | footer = माथि बायाँबाट घडीको दिशामा: योर्कटाउनको घेराबन्दी पछि लर्ड कर्नवालिसको आत्मसमर्पण, ट्रेन्टनको युद्ध, बंकर हिलको युद्धमा जनरल वारेनको मृत्यु, लङ आइल्याण्डको युद्ध, र गिलफोर्ड कोर्ट हाउसको युद्ध }} | image_size = | date = April 19, 1775{{snds}}September 3, 1783{{Efn|A cease-fire in North America was proclaimed by Congress<ref>{{cite web | url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | title=Avalon Project - British-American Diplomcay : Proclamation Declaring the Cesssation of Arms; April 11, 1783 | access-date=March 28, 2014 | archive-date=November 17, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161117131910/http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | url-status=live }}</ref> on April 11, 1783, under a cease-fire agreement between Great Britain and France on January 20, 1783. The final peace treaty was signed on September 3, 1783, and ratified on January 14, 1784, in the US, with final ratification exchanged in Europe on May 12, 1784. Hostilities in India continued until July 1783.{{citation needed |date=January 2026 |reason=Nothing in the article seems to discuss India.}}}}<br />({{Age in years, months and days|1775|04|19|1783|09|03}})<br />Ratification effective: May 12, 1784 | place = [[Eastern United States|Eastern North America]], [[Atlantic Ocean|North Atlantic Ocean]], the [[Caribbean]] and [[Europe]] | result = <!--DO NOT ALTER WITHOUT CONSENSUS --> अमेरिकी र सहयोगी शक्तिको विजय * १७७६ मा स्वतन्त्रता को संयुक्त राज्य अमेरिका घोषणामा हस्ताक्षर। * पेरिस सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछी ग्रेट ब्रिटेनद्वारा अमेरिकी स्वतन्त्रतालाई मान्यता प्रदान। * पेरिस को शान्ति सन्धि * पहिलो ब्रिटिश साम्राज्यको अन्त्य <ref name="4I7tG">[[#simms|Simms 2009]], pp. 615–618</ref> | territory = ग्रेट ब्रिटेनले मिसिसिपी नदीको पूर्व, ग्रेट लेकको दक्षिण र फ्लोरिडासको उत्तरमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै मुख्य भूमि क्षेत्रहरू गुमाए। <br/>{{bulletedlist|ग्रेट ब्रिटेनले टोबागो र सेनेगललाई फ्रान्सलाई सुम्प्यो।|ग्रेट ब्रिटेनले मिनोर्का, वेस्ट फ्लोरिडा र पूर्वी फ्लोरिडा स्पेनलाई सुम्प्यो।}} <!--PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT CONSENSUS--> | combatant1 = देशभक्त | combatant2 = {{Flagcountry|ग्रेट ब्रिटेन}} }} '''अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध''' (सन् १७७६{{ndash}}१७८३), जसलाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]मा '''अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध''' वा '''क्रान्तिकारी युद्ध''' पनि भनिन्छ, [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[तेह्र उपनिवेश|उसको तेह्र उत्तर अमेरिकी उपनिवेश]]बीच भएको एक सैन्य सङ्घर्ष थियो जसबाट ती उपनिवेश स्वतन्त्र संयुक्त राज्य अमेरिका बनेका थिए। यस युद्धको सुरुवाती लडाई [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकी]] महाद्वीपमा भएको थियो। [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]]मा पराजय भएपछि प्रतिकार गर्न आतुर [[फ्रान्स]]ले सन् १७७८ मा यी नयाँ राष्ट्रसँग एक [[फ्रान्सेली-अमेरिकी सन्धि|सन्धि]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो जुन अन्ततः विजयको लागि निर्णायक साबित भएको थियो। [[बेलायती साम्राज्य]]बाट अमेरिकी स्वतन्त्रताको मुद्दालाई लिएर यो युद्ध लडिएको थियो। यस युद्धमा उत्तर अमेरिका, क्यारिबियन समुद्र र इङ्ल्यान्ड वरपरको समुद्र: उत्तरी समुद्र, आरिस समुद्र र इङ्लिस च्यानलमा लडाइँ भएको थिए। <ref>{{Cite web|last=|date=2016-11-30|title=1776: American Revolution or British Civil War?|url=https://www.ice.cam.ac.uk/course/1776-american-revolution-or-british-civil-war|access-date=2021-09-05|website=www.ice.cam.ac.uk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The American Revolution at Sea|url=https://www.americanrevolutioninstitute.org/exhibition/the-american-revolution-at-sea/|access-date=2021-09-05|website=The American Revolution Institute|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bogage|first=Jacob|date=2017-05-01|title=The U.S. has invaded Britain just once. It didn't go well.|url=https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/05/01/the-u-s-navy-invaded-britain-in-1778-it-didnt-go-well/|access-date=2021-09-05|work=The Washington Post}}</ref> ==अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धको कारण== अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध मुख्यतया बेलायत तथा त्यसको उपनिवेशहरूबीच आर्थिक हितको लडाइँ थियो। ===अमेरिकी समाजको स्वच्छन्द र स्वतन्त्र चेतना=== अमेरिकामा आएर बस्ने अप्रवासी इङ्ल्यान्डका नागरिकहरू बढी स्वतन्त्रता प्रेमी थिए। सोही कारण यहाँको समाज युरोपको तुलनामा अधिक समतावादी थियो। अमेरिकी समाजको खास विशेषता सामन्तवाद तथा अटुट वर्ग सीमाहरूको अनुपस्थिति थियो। अमेरिकी समाजमा उच्चवर्गको हातमा राजनीतिक तथा आर्थिक शक्ति बेलायत समाजको तुलनामा अत्यन्त कम थियो। अमेरिकामा अधिकांश किसानहरूसँग जमिन थियो जबकि बेलायतमा भूमिहीन मजदुरहरूको सङ्ख्या धेरै थियो। नयाँ महाद्वीपमा पाइला राख्ने बित्तिकै अप्रवासी बेलायती कानुन तथा संविधान अनुसारको कार्य गर्न लागेका थिए। उनीहरूको आफ्नो राजनीतिक संस्था थियो। यस प्रकार अमेरिकी उपनिवेशमा आरम्भ देखि नै स्वशासनको व्यवस्था विद्यमान थियो जो समयको साथ-साथ विकसित हुँदै गएको थियो। ===दोषपूर्ण शासन व्यवस्था=== गभर्नरको नियुक्ति गर्दथ्यो र सहयोग गर्नको लागि एक कार्यकारिणी समिति हुन्थ्यो जसको सदस्यको मनोनयन बेलायती राजमुकुटद्वारा गरिन्थ्यो। यस अतिरिक्त शासन कार्यमा सहायताको लागि एक विधायक सदन हुन्थ्यो जसमा जनताद्वारा निर्वाचित प्रतिनिधिहरू हुने गरेका थिए। यस विधायक सदनलाई कर लगाउने, अधिकारीहरूको तलब सुबिधा तय गर्ने, कानून निर्माण गर्ने अधिकार थियो तर कानूनलाई स्वीकार गर्ने अथवा रद्द गर्ने पूर्ण अधिकार गभर्नरलाई थियो। यस व्यवस्थाबाट उपनिवेशको जनतामा असन्तोष सुरु भएको थियो। ===आरम्भमा बेलायत सरकारको सीमित हस्तक्षेप=== अङ्कुश लगाउने प्रयत्न गरेन। इङ्ल्यान्डमा १७औँ शताब्दीको सुरुवात देखि “रक्तहीन क्रान्ति” (सन् १६८८) सम्मको लगभग ८५ वर्ष बीच राजतन्त्र तथा संसद बीच निरन्तर सङ्घर्ष चलिरहेकाले उपनिवेशमा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गरेको थिएन। जब सरकारले विभिन्न कर लगाउने र कडाइका साथ असुल्ने प्रयास गर्न सुरु गरेपछि उपनिवेशमा असन्तोष सुरु हुँदै पछि यसले क्रान्तिको रूप लिएको थियो। ===सप्तवर्षीय युद्ध=== [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] {{मुख्य|सात वर्षे युद्ध}} उत्तरी अमेरिकामा क्युबेक देखि मिसिसिपी घाटीसम्म फ्रान्सेली उपनिवेश फैलिएको थियो। यस क्षेत्रमा बेलायत र फ्रान्स बीच तनाव रहेको थियो। जसको फलस्वरूप सन् १७५६-६३ को बीचमा सप्तवर्षीय युद्ध भएको थियो र यसमा बेलायतले विजय प्राप्त गरेको थियो भने क्यानडास्थित फ्रान्सेली उपनिवेशहरू माथि अङ्ग्रेजको अधिकार कायम भएको थियो। युद्धको परिणामस्वरूप अमेरिकमा उत्तरबाट फ्रान्सेली खतरा अन्त्य भएको थियो। ===उपनिवेशको आर्थिक शोषण=== इङ्ल्यान्डद्वारा उपनिवेशहरूको आर्थिक शोषण उपनिवेश र मातृदेशको बीच असन्तोषको मुख्य कारण थियो। प्रचलित वाणिज्यवादी सिद्धान्तको अनुसार इङ्ल्यान्ड उपनिवेशको व्यापार माथि नियन्त्रण गर्न र त्यहाँको बजारमा एकाधिकार कायम गर्न चाहन्थ्यो। “उपनिवेश इङ्ल्यान्डलाई लाभ पुर्‍याउनका लागि हो” भन्ने सिद्धान्तमा उपनिवेशिक व्यवस्था आधारित थियो। इङ्ल्यान्डले आफ्नो लाभलाई मध्यनजर गर्दै निम्न कानुन बनाएको थियो। # '''नौसञ्चालन कानून''' :<br>सन् १६५१ को प्रावधान अनुसार उपनिवेशहरूमा व्यापार इङ्ल्यान्ड, आयरल्यान्ड वा उपनिवेशहरूमा मात्र जहाजको माध्यमबाट मात्र हुन सक्थ्यो। इङ्ल्यान्डको लागि आवश्यक सबै प्रकारको कच्चा सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा पुर्‍याए बिना उपनिवेशको दोस्रो स्थानमा निर्यात गर्न मिल्दैन्थ्यो। यसबाट इङ्ल्यान्डको जहाज निर्माण उद्योगलाई लाभ मिलेको थियो। सन् १६६३ को कानुन अनुसार युरोपबाट अमेरिकी उपनिवेशमा निर्यात गरिने माल सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा ल्याइनेे उल्लेख गरिएको थियो। यस कानूनबाट इङ्ल्यान्डका व्यापारी तथा व्यापारिक जहाजको मालिकलाई अमेरिकी उपभोक्ताको मुल्यमा लाभ भएको थियो। यो कानून उपनिवेशवासिहरूको लागि अन्यायपूर्ण थिए। # '''व्यापारिक अधिनियम'''<br>इङ्ल्यान्डले अमेरिकामा उत्पादित चामल, फलाम, काठ, सुर्ती आदिको निर्यात इङ्ल्यान्डलाई मात्र गर्न सक्ने गरि कानुन बनाइएको थियो। यी नियमले उपनिवेशहरूमा निकै आक्रोश पैदा भएको थियो किनकि फ्रान्सेली र नेदरल्यान्डेेेली व्यापारी उनीहरूलाई यी वस्तुको लागि अङ्ग्रेजहरूले भन्दा अधिक मूल्य दिनका लागि तयार थिए। # '''औद्योगिक अधिनियम''' :<br>इङ्लयान्डले औद्योगिक उत्पादन इङ्ल्यान्डले तयार पार्ने र यसलाई अमेरिकी उपनिवेश उत्पादन गर्न नमिल्ने गरि कानुन बनाएको थियो। यस प्रकार सन् १६८९ कानूनद्वारा उपनिवेशसँग ऊनको सामान तथा सन् १७३२ को कानुनद्वारा टोपीको निर्यात बन्द गरिएको थियो। ===बौद्धिक चेतनाको विकास=== अमेरिकामा जीवनको स्थायित्वको साथ साथ शिक्षा र पत्रकारिताको विकास भएपछि बौद्धिक चेतनाको विकासमा योगदान पुगेेेेको थियो। अमेरिकाका [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन|बेन्जामिन फ्र्याङ्लिन]], [[थोमस जेफर्सन]], [[जेम्स विल्सन]], [[जोन एडम्स]], टमस पेन, जेम्स ओटिस, सामुअल एडम्स जस्ता बौद्धिक व्यक्तिहरू रहेका थिए जसले मातृदेशको प्रति उपनिवेशको प्रतिरोधको औचित्य प्रष्टाएका थिए। यिनीहरूको विचार जोन लक, [[सार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मस्टेस्क्यु]]जस्ता चिन्तकहरूबाट प्रभावित थियो। ===संवैधानिक मुद्दा=== बेलायतले अमेरिकी उपनिवेशमा कयौँ प्रकारको कर-कानून लागू गरि स्थानीय करलाई बढाउने प्रयास गरेको थियो। यसबाट पनि उपनिवेशमा तीव्र असन्तोषको भावना बढेको थियो। बेलायती संसद सर्वोच्च शक्ति हो र उसले आफ्नो अमेरिकी उपनिवेशको मामिलामा जस्तो सुकै प्रकारको पनि कानून पारित गर्न सक्छ भन्ने बेलायतको मान्यता रहेको थियो। अमेरिकी उपनिवेश माथी कर लगाउने अधिकार उपनिवेशको व्यवस्थापिकामा मात्र निहित रहन्छ र यो बेलायती संसदमा निहित रहँदैन भन्ने उपनिवेशहरूको मान्यता रहेको थियो। ===उपनिवेश प्रति कठोर नीति=== * '''ग्रेनविलेको नीति'''- बेलायती शासक जर्ज तृतीय सन् १७६० मा इङ्ल्यान्डको गद्दीमा बसेपछि उनले इङ्ल्यान्डको संसदलाई आफ्नो कठपुतली बनाउने सफल प्रयास गरेका थिए भने उनले औपनिवेशक कानूनलाई कडाइका साथ लागू गर्ने निर्णय गरेका थिए। प्रधानमन्त्री ग्रेनविलेले यी कानून तथा नियमहरूलाई लागू गर्ने प्रयास गरेका थिए। सप्तवर्षीय युद्धमा बेलायतलाई आर्थिक सङ्कटको सामना गर्न परेको थियो जसकारण ग्रेनविलेले कर वृद्धिको योजना प्रस्तुत गरेका थिए जस अनुसार उनले जहाजरानी कानून कडाईका साथ लागू गर्ने तथा उपनिवेशहरू माथि प्रत्यक्ष कर लगाउने कुरा गरेका थिए। ===तत्कालीन कारण=== '''लड नर्थको चिया नीति '''<br> सन् १७७३ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई वित्तीय सङ्कटबाट बचाउनका लागि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|तत्कालीन बेलायतका प्रधानमन्त्री]] लर्ड नर्थले इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई सिधै अमेरिकामा चिया बेच्न सक्ने कानून बनाएका थिए। यस कदमको लक्ष्य कम्पनीलाई घाटाबाट बचाउनु तथा अमेरिकीलाई चिया उपलब्ध गराउनु थियो। तर अमेरिकी उपनिवेशका मानिसहरू कम्पनीको यस [[एकाधिकार]]बाट अप्रसन्न थिए किनकि उपनिवेश बस्तीको सहमति बिना नै यस्तो नियम बनाइएको थियो। उपनिवेशमा यस चिया नीतिको व्यापक विरोध भएको थियो। अन्ततः पुरै देशमा चिया योजनाको विरुद्ध आन्दोलन सुरु भएको थियो। सन् १७७३ डिसेम्बर १६ का दिन सामुअल एडम्सको नेतृत्वमा बोस्टन बन्दरगाहमा इस्ट इन्डिया कम्पनीको जहाजबाट चियाको बाकस समुद्रमा फालिएको थियो। अमेरिकी इतिहासमा यस घटनालाई '''बोस्टन टि पार्टी''' भनिन्छ।<ref>[[#greene|Greene & Pole, 2008]], p. 155–156</ref> यस घटनामा बेलायती संसदको सामु एक कडा चुनौती उत्पन्न भएको थियो। अन्ततः बेलायती सरकारले अमेरिकी उपनिवेशवासीलाई सजाय दिनको लागि कठोर तथा दमनकारी कानून बनाएको थियो जसकारण बोस्टन बन्दरगाहलाई पनि बन्द गरिएको थियो। मेसाचुसेट्सको सरकार पुनर्गठित गरिएको थियो भने र गभर्नरको शक्तिलाई पनि बढाइएको थियो। नगरमा सैनिक परिचालन गरिएको थियो भने हत्या सम्बन्धि मुद्धा अमेरिकी न्यायालयबाट इङ्ल्यान्ड तथा अन्य उपनिवेशमा स्थानान्तरित गरिएको थियो। ==युद्धको गति == ===युद्ध सुरु (सन् १७७५-७६)=== सन् १७७५ अप्रिल १८ का दिन ७०० बेलायती सैनिकहरूलाई म्यासेचुसेट्सको कन्कर्डमा भण्डार गरिएको ठूलो तोप जफत गर्न पठाइएको थियो।<ref>Fischer, p. 85</ref> लेक्सिङ्टन र कन्कर्डको लडाइँको समयमा झडप भएपछि उक्त सैनिकहरू बोस्टन फिर्ता भएका थिए। त्यो रात स्थानीय सैनिकहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदै बोस्टनलाई कब्जा गरेका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 18, 54</ref> मे २५ का दिन ४,५०० सैनिकहरू सहित जनरल विलियम होवे, जोन बर्गोने, र हेनरी क्लिन्टन सहितको अतिरिक्त बल आइपुगेको थियो। <ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 2–9</ref> बङ्कर पहाडमा लडाइँको समयमा बेलायतले जुन १७ मा थुप्रै सैन्य अधिकारीहरूको क्षतिमा चार्ल्सटाउन प्रायद्विप कब्जा गरेको थियो।,<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], p. 110–111</ref><ref>[[#adams63|Adams, 1963&nbsp;&nbsp;[1895-1896] ]], pp. 401–413</ref><ref>Higginbotham (1983), pp.&nbsp;75–77.</ref> धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरू आक्रमणमा निराश भएका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 183, 198–209</ref> गेजले विद्रोह दबाउनको लागि ठूलो सेना आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै लन्डनमा पत्र पठाएका थिए।<ref>[[#rankin|Rankin, 1987]], p. 63</ref> जुलाई ३ का दिन जर्ज वासिङ्टनले बोस्टन घेराउ गर्दै महादेशीय सेनाको उच्च पदाधिकारीको पद सम्हालेका थिए।<ref>[[#lecky|Lecky, 1882]], pp. 449–450</ref> सहरमा आक्रमण गर्ने योजनालाई अस्वीकार गरिएपछि <ref>McCullough, p. 53</ref> र सन् १९७६ मार्च महिनाको सुरुवातमा अमेरिकीहरूले सुदृढ हातहतियार सहित डोरचेस्टर हाइटमा किल्ला बनाएर बसेका थिए। <ref name="Frothingham100">[[#Frothingham|Frothingham]], pp. 100–01</ref> डोरचेस्टरमा राखिएको ठूला हतियारले बन्दरगाहमा रहेका बेलायती जहाजहरूलाई खतरा थियो। बेलायतले मार्च १७ का दिन क्षति हुनु अगावै खाली गर्ने निर्णय गर्दै फिर्ता हुन अनुमति दिएको थियो भने उनीहरू हेलिफ्याक्स तिर बढेका थिए। वासिङ्टनले त्यसपछि आफ्नो फौज न्युयोर्क सहर तर्फ बढाएका थिए।<ref>[[#alden|Alden, 1989]], pp. 188–190</ref> सन् १७७५ अगस्ट महिनाको सुरुवातमा अमेरिकी जहाजहरूले नोभा स्कोटियाको गाउँहरूमा छापा मार्न सुरु गरेको थियो। उनीहरूले सन् १७७५ मा सेन्ट जोन, चार्ल्सटाउन, यारमाउथ र सन् १७७६ मा कान्सोमा छापा मारेका थिए। ==इङ्ल्यान्डको असफलताको कारण == बेलायत, जसलाई एक अजेय राष्ट्र मानिन्थ्यो, अमेरिकी उपनिवेशद्वारा बेलायतको पराजयले सबैलाई आश्चर्यचकित पारेको थियो। * विशाल युद्ध स्थल : अमेरिकी तट यति धेरै विस्तृत थियो कि ब्रिटिस नौसेना प्रभावहीन भयो र इङ्ल्यान्डका युरोपेली शत्रुहरूले उपनिवेशवासीको पक्ष लिए र युद्ध क्षेत्र अझै विस्तृत भएको थियो * युद्ध स्थल इङ्ल्यान्ड देखि अत्यधिक टाढा हुनु * उपनिवेशहरूको शक्ति बारे इङ्ल्यान्डद्वारा गलत अनुमान * जर्ज तृतीयको अलोकप्रिय शासन * जर्ज वासिङ्टनको कुशल नेतृत्व * विदेशी सहायता ==अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको प्रभाव== आधुनिक मानवको प्रगतिमा अमेरिकाको क्रान्तिलाई एक महत्वपूर्ण मोड मानिन्छ। यस क्रान्तिको फलस्वरूप नयाँ दुनियामा एक नयाँ राष्ट्रको जन्म र मानव जातिको दृष्टिमा एक नयाँ युगको पनि सूत्रपात भएको थियो। यस विषयमा अध्यापक ग्रिनको कथन यस अनुसार छ “अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको महत्व इङ्ल्यान्डका लागि जे भए पनि विश्व इतिहासमा यो एक महत्वपूर्ण घटना हो।” यस क्रान्तिको प्रभाव अमेरिका, इङ्ल्यान्ड सहित अन्य देशहरूमा पर्न गएको थियो। ===अमेरिकामा प्रभाव=== ==== स्वतन्त्र प्रजातान्त्रिक राष्ट्रको स्थापना==== क्रान्ति पश्चात् विश्व इतिहासमा एक नयाँ देशको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको जन्म भएको थियो। स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि यी उपनिवेशहरूले आफ्नो देशमा प्रजातान्त्रिक शासनको सङ्गठन गरेका थिए। त्यससमय संसारको सबै देशहरूमा राजतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था स्थापित हुँदा अमेरिकामा [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। नयाँ संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्व समक्ष चार नयाँ राजनीतिक आदर्श; [[गणतन्त्र]], जनतन्त्र, सङ्घवाद र [[संविधानवाद]]लाई प्रस्तुत गरेको थियो। यद्यपि यो सिद्धान्त विश्वमा पहिलैदेखि प्रचलितमा रहेतापनि अमेरिकाले यस व्यवहारमा स्थापित गरेर एक सशक्त उदाहरण पेश गरेको थियो। गणतन्त्रको स्थापना अमेरिकी क्रान्तिको सबैभन्दा ठूलो देन थियो। अमेरिकामा प्रतिनिधि सरकारको स्थापना भएपछि लिखित संविधानको निर्माण गरिएको र सङ्घात्मक शासन व्यवस्थाको स्थापना भएको थियो। यस प्रकार सरकारको एक प्रतिनिध्यात्मक र सङ्घात्मक शासन प्रणाली दुनियाको समक्ष प्रस्तुत भएको थियो। आधुनिक इतिहासमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले सर्वप्रथम धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रको स्थापना गरेको थियो। ==== आर्थिक प्रभाव==== ===इङ्ल्यान्डमा प्रभाव=== ====जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य==== इङ्ल्यान्डमा जर्ज तृतीय तथा प्रधानमन्त्री लर्ड नर्थ दुबै जनाको निन्दा हुन थालेको थियो। राजा जर्ज तृतीयले संसदलाई आफ्नो कठपुतली मानिरहँदा संसदको शक्ति वृद्धि गर्नको लागि पनि माग उठेेेेको थियो। क्रान्तिले राजाको दैवी अधिकारमा आधारित राजतन्त्र माथि भीषण प्रहार गरेको थियो भने हाउस अफ कमन्समा राजाको अधिकारहरूलाई सिमित गर्नको लागि प्रस्ताव पारित गरेपछि जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य भएको थियो। त्यसपछि नयाँ प्रधानमन्त्री पिट जुनियरले संसदको शक्तिलाई पुनः स्थापित गरेपछि यसप्रकार इङ्ल्यान्डमा वैधानिक विकासको मार्ग प्रशस्त भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा नयाँ उपनिवेशको स्थापना==== [[तेह्र उपनिवेश|१३ अमेरिकी उपनिवेश]]हरू स्वतन्त्र भएपछि इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक साम्राज्यमाथि धक्का लागेको थियो। आफ्नो गुमेको प्रतिष्ठा पुनः प्राप्त गर्न तथा व्यापारिक हितलाई सुरक्षित गर्ने उद्देश्यले नयाँ क्षेत्रमा उपनिवेशीकरणको प्रयास गरेको थियो भने यस सन्दर्भमा [[अस्ट्रेलिया]] र [[न्युजिल्यान्ड]]मा बेलायती उपनिवेशको स्थापना भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक नीतिमा परिवर्तन ==== अमेरिकी उपनिवेश आफ्नो हातबाट उम्केपछि बेलायत सरकारले "यदि बाँकी रहेका उपनिवेशलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने हो भने औपनिवेशिक शोषणको नीति त्याग्नुपर्ने र उपनिवेशका जनताको अधिकार र मागलाई सम्मान गर्नुपर्छ" भनेर महसुस गरेको थियो। यस परिवर्तित नीतिको आधारमा नै १९औँ र [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]मा बेलायती सरकारले राष्ट्रमण्डलको स्थापना गरेको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा वाणिज्यवादी सिद्धान्तको परित्याग==== उपनिवेश गुमेपछि धेरै मानिसहरूले "इङ्ल्यान्डको व्यापारमा निकै ठूलो धक्का लाग्छ" भन्ने सोचेका थिए तर केही वर्षपछि इङ्ल्यान्ड र संयुक्त राज्य अमेरिका बीच पहिलेको भन्दा पनि अधिक व्यापार हुन थालेको थियो। त्यसबाट अधिकांश देशको “वाणिज्य सिद्धान्त” बाट विश्वास हट्न थालेको थियो। स्वयम् इङ्ल्यान्डले पनि यस नीति परित्याग गर्दै [[खुला बजार]]को नीति अपनाउन सुरु गरेको थियो। ===फ्रान्समा प्रभाव=== * अमेरिका स्वतन्त्रता युद्धमा फ्रान्सले गुमाएको आफ्नो सम्मान पुनः स्थापित गरेको थियो। * [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]<br>[[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:"हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो।"<ref>{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}</ref> {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|American Revolutionary War}} [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:स्वाधीनता युद्ध]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|क्रान्तिकारी ]] ong6xvkloj7594xuu9i6xg4mjpobqkn 1362509 1362505 2026-06-20T08:32:11Z ~2026-35629-90 79445 1362509 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = American Revolutionary War | partof = the [[American Revolution]], the [[Anglo-French War (1778–1783)]], the [[Spain and the American Revolutionary War|Anglo-Spanish War (1779–1783)]], and the [[Fourth Anglo-Dutch War]] | image = {{Multiple image | perrow = 1/2/2 | total_width = 300 | border = infobox | image1 = Surrender of Lord Cornwallis.jpg | image2 = Battle of Guilford Courthouse 15 March 1781.jpg | image3 = Battle of Trenton by Charles McBarron.jpg | image4 = BattleofLongisland.jpg | image5 = The Battle of Bunker's Hill Bridgeman Images.jpg | footer_align = left | footer = माथि बायाँबाट घडीको दिशामा: योर्कटाउनको घेराबन्दी पछि लर्ड कर्नवालिसको आत्मसमर्पण, ट्रेन्टनको युद्ध, बंकर हिलको युद्धमा जनरल वारेनको मृत्यु, लङ आइल्याण्डको युद्ध, र गिलफोर्ड कोर्ट हाउसको युद्ध }} | image_size = | date = April 19, 1775{{snds}}September 3, 1783{{Efn|A cease-fire in North America was proclaimed by Congress<ref>{{cite web | url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | title=Avalon Project - British-American Diplomcay : Proclamation Declaring the Cesssation of Arms; April 11, 1783 | access-date=March 28, 2014 | archive-date=November 17, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161117131910/http://avalon.law.yale.edu/18th_century/proc1783.asp | url-status=live }}</ref> on April 11, 1783, under a cease-fire agreement between Great Britain and France on January 20, 1783. The final peace treaty was signed on September 3, 1783, and ratified on January 14, 1784, in the US, with final ratification exchanged in Europe on May 12, 1784. Hostilities in India continued until July 1783.{{citation needed |date=January 2026 |reason=Nothing in the article seems to discuss India.}}}}<br />({{Age in years, months and days|1775|04|19|1783|09|03}})<br />Ratification effective: May 12, 1784 | place = पूर्वी उत्तर अमेरिका, उत्तरी अटलांटिक महासागर, क्यारिबियन र युरोप | result = <!--DO NOT ALTER WITHOUT CONSENSUS --> अमेरिकी र सहयोगी शक्तिको विजय * १७७६ मा स्वतन्त्रता को संयुक्त राज्य अमेरिका घोषणामा हस्ताक्षर। * पेरिस सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछी ग्रेट ब्रिटेनद्वारा अमेरिकी स्वतन्त्रतालाई मान्यता प्रदान। * पेरिस को शान्ति सन्धि * पहिलो ब्रिटिश साम्राज्यको अन्त्य <ref name="4I7tG">[[#simms|Simms 2009]], pp. 615–618</ref> | territory = ग्रेट ब्रिटेनले मिसिसिपी नदीको पूर्व, ग्रेट लेकको दक्षिण र फ्लोरिडासको उत्तरमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै मुख्य भूमि क्षेत्रहरू गुमाए। <br/>{{bulletedlist|ग्रेट ब्रिटेनले टोबागो र सेनेगललाई फ्रान्सलाई सुम्प्यो।|ग्रेट ब्रिटेनले मिनोर्का, वेस्ट फ्लोरिडा र पूर्वी फ्लोरिडा स्पेनलाई सुम्प्यो।}} <!--PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT CONSENSUS--> | combatant1 = देशभक्त | combatant2 = {{Flagcountry|ग्रेट ब्रिटेन}} }} '''अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध''' (सन् १७७६{{ndash}}१७८३), जसलाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]मा '''अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध''' वा '''क्रान्तिकारी युद्ध''' पनि भनिन्छ, [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[तेह्र उपनिवेश|उसको तेह्र उत्तर अमेरिकी उपनिवेश]]बीच भएको एक सैन्य सङ्घर्ष थियो जसबाट ती उपनिवेश स्वतन्त्र संयुक्त राज्य अमेरिका बनेका थिए। यस युद्धको सुरुवाती लडाई [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकी]] महाद्वीपमा भएको थियो। [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]]मा पराजय भएपछि प्रतिकार गर्न आतुर [[फ्रान्स]]ले सन् १७७८ मा यी नयाँ राष्ट्रसँग एक [[फ्रान्सेली-अमेरिकी सन्धि|सन्धि]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो जुन अन्ततः विजयको लागि निर्णायक साबित भएको थियो। [[बेलायती साम्राज्य]]बाट अमेरिकी स्वतन्त्रताको मुद्दालाई लिएर यो युद्ध लडिएको थियो। यस युद्धमा उत्तर अमेरिका, क्यारिबियन समुद्र र इङ्ल्यान्ड वरपरको समुद्र: उत्तरी समुद्र, आरिस समुद्र र इङ्लिस च्यानलमा लडाइँ भएको थिए। <ref>{{Cite web|last=|date=2016-11-30|title=1776: American Revolution or British Civil War?|url=https://www.ice.cam.ac.uk/course/1776-american-revolution-or-british-civil-war|access-date=2021-09-05|website=www.ice.cam.ac.uk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The American Revolution at Sea|url=https://www.americanrevolutioninstitute.org/exhibition/the-american-revolution-at-sea/|access-date=2021-09-05|website=The American Revolution Institute|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bogage|first=Jacob|date=2017-05-01|title=The U.S. has invaded Britain just once. It didn't go well.|url=https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/05/01/the-u-s-navy-invaded-britain-in-1778-it-didnt-go-well/|access-date=2021-09-05|work=The Washington Post}}</ref> ==अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धको कारण== अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध मुख्यतया बेलायत तथा त्यसको उपनिवेशहरूबीच आर्थिक हितको लडाइँ थियो। ===अमेरिकी समाजको स्वच्छन्द र स्वतन्त्र चेतना=== अमेरिकामा आएर बस्ने अप्रवासी इङ्ल्यान्डका नागरिकहरू बढी स्वतन्त्रता प्रेमी थिए। सोही कारण यहाँको समाज युरोपको तुलनामा अधिक समतावादी थियो। अमेरिकी समाजको खास विशेषता सामन्तवाद तथा अटुट वर्ग सीमाहरूको अनुपस्थिति थियो। अमेरिकी समाजमा उच्चवर्गको हातमा राजनीतिक तथा आर्थिक शक्ति बेलायत समाजको तुलनामा अत्यन्त कम थियो। अमेरिकामा अधिकांश किसानहरूसँग जमिन थियो जबकि बेलायतमा भूमिहीन मजदुरहरूको सङ्ख्या धेरै थियो। नयाँ महाद्वीपमा पाइला राख्ने बित्तिकै अप्रवासी बेलायती कानुन तथा संविधान अनुसारको कार्य गर्न लागेका थिए। उनीहरूको आफ्नो राजनीतिक संस्था थियो। यस प्रकार अमेरिकी उपनिवेशमा आरम्भ देखि नै स्वशासनको व्यवस्था विद्यमान थियो जो समयको साथ-साथ विकसित हुँदै गएको थियो। ===दोषपूर्ण शासन व्यवस्था=== गभर्नरको नियुक्ति गर्दथ्यो र सहयोग गर्नको लागि एक कार्यकारिणी समिति हुन्थ्यो जसको सदस्यको मनोनयन बेलायती राजमुकुटद्वारा गरिन्थ्यो। यस अतिरिक्त शासन कार्यमा सहायताको लागि एक विधायक सदन हुन्थ्यो जसमा जनताद्वारा निर्वाचित प्रतिनिधिहरू हुने गरेका थिए। यस विधायक सदनलाई कर लगाउने, अधिकारीहरूको तलब सुबिधा तय गर्ने, कानून निर्माण गर्ने अधिकार थियो तर कानूनलाई स्वीकार गर्ने अथवा रद्द गर्ने पूर्ण अधिकार गभर्नरलाई थियो। यस व्यवस्थाबाट उपनिवेशको जनतामा असन्तोष सुरु भएको थियो। ===आरम्भमा बेलायत सरकारको सीमित हस्तक्षेप=== अङ्कुश लगाउने प्रयत्न गरेन। इङ्ल्यान्डमा १७औँ शताब्दीको सुरुवात देखि “रक्तहीन क्रान्ति” (सन् १६८८) सम्मको लगभग ८५ वर्ष बीच राजतन्त्र तथा संसद बीच निरन्तर सङ्घर्ष चलिरहेकाले उपनिवेशमा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गरेको थिएन। जब सरकारले विभिन्न कर लगाउने र कडाइका साथ असुल्ने प्रयास गर्न सुरु गरेपछि उपनिवेशमा असन्तोष सुरु हुँदै पछि यसले क्रान्तिको रूप लिएको थियो। ===सप्तवर्षीय युद्ध=== [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] {{मुख्य|सात वर्षे युद्ध}} उत्तरी अमेरिकामा क्युबेक देखि मिसिसिपी घाटीसम्म फ्रान्सेली उपनिवेश फैलिएको थियो। यस क्षेत्रमा बेलायत र फ्रान्स बीच तनाव रहेको थियो। जसको फलस्वरूप सन् १७५६-६३ को बीचमा सप्तवर्षीय युद्ध भएको थियो र यसमा बेलायतले विजय प्राप्त गरेको थियो भने क्यानडास्थित फ्रान्सेली उपनिवेशहरू माथि अङ्ग्रेजको अधिकार कायम भएको थियो। युद्धको परिणामस्वरूप अमेरिकमा उत्तरबाट फ्रान्सेली खतरा अन्त्य भएको थियो। ===उपनिवेशको आर्थिक शोषण=== इङ्ल्यान्डद्वारा उपनिवेशहरूको आर्थिक शोषण उपनिवेश र मातृदेशको बीच असन्तोषको मुख्य कारण थियो। प्रचलित वाणिज्यवादी सिद्धान्तको अनुसार इङ्ल्यान्ड उपनिवेशको व्यापार माथि नियन्त्रण गर्न र त्यहाँको बजारमा एकाधिकार कायम गर्न चाहन्थ्यो। “उपनिवेश इङ्ल्यान्डलाई लाभ पुर्‍याउनका लागि हो” भन्ने सिद्धान्तमा उपनिवेशिक व्यवस्था आधारित थियो। इङ्ल्यान्डले आफ्नो लाभलाई मध्यनजर गर्दै निम्न कानुन बनाएको थियो। # '''नौसञ्चालन कानून''' :<br>सन् १६५१ को प्रावधान अनुसार उपनिवेशहरूमा व्यापार इङ्ल्यान्ड, आयरल्यान्ड वा उपनिवेशहरूमा मात्र जहाजको माध्यमबाट मात्र हुन सक्थ्यो। इङ्ल्यान्डको लागि आवश्यक सबै प्रकारको कच्चा सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा पुर्‍याए बिना उपनिवेशको दोस्रो स्थानमा निर्यात गर्न मिल्दैन्थ्यो। यसबाट इङ्ल्यान्डको जहाज निर्माण उद्योगलाई लाभ मिलेको थियो। सन् १६६३ को कानुन अनुसार युरोपबाट अमेरिकी उपनिवेशमा निर्यात गरिने माल सामान इङ्ल्यान्डको बन्दरगाहमा ल्याइनेे उल्लेख गरिएको थियो। यस कानूनबाट इङ्ल्यान्डका व्यापारी तथा व्यापारिक जहाजको मालिकलाई अमेरिकी उपभोक्ताको मुल्यमा लाभ भएको थियो। यो कानून उपनिवेशवासिहरूको लागि अन्यायपूर्ण थिए। # '''व्यापारिक अधिनियम'''<br>इङ्ल्यान्डले अमेरिकामा उत्पादित चामल, फलाम, काठ, सुर्ती आदिको निर्यात इङ्ल्यान्डलाई मात्र गर्न सक्ने गरि कानुन बनाइएको थियो। यी नियमले उपनिवेशहरूमा निकै आक्रोश पैदा भएको थियो किनकि फ्रान्सेली र नेदरल्यान्डेेेली व्यापारी उनीहरूलाई यी वस्तुको लागि अङ्ग्रेजहरूले भन्दा अधिक मूल्य दिनका लागि तयार थिए। # '''औद्योगिक अधिनियम''' :<br>इङ्लयान्डले औद्योगिक उत्पादन इङ्ल्यान्डले तयार पार्ने र यसलाई अमेरिकी उपनिवेश उत्पादन गर्न नमिल्ने गरि कानुन बनाएको थियो। यस प्रकार सन् १६८९ कानूनद्वारा उपनिवेशसँग ऊनको सामान तथा सन् १७३२ को कानुनद्वारा टोपीको निर्यात बन्द गरिएको थियो। ===बौद्धिक चेतनाको विकास=== अमेरिकामा जीवनको स्थायित्वको साथ साथ शिक्षा र पत्रकारिताको विकास भएपछि बौद्धिक चेतनाको विकासमा योगदान पुगेेेेको थियो। अमेरिकाका [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन|बेन्जामिन फ्र्याङ्लिन]], [[थोमस जेफर्सन]], [[जेम्स विल्सन]], [[जोन एडम्स]], टमस पेन, जेम्स ओटिस, सामुअल एडम्स जस्ता बौद्धिक व्यक्तिहरू रहेका थिए जसले मातृदेशको प्रति उपनिवेशको प्रतिरोधको औचित्य प्रष्टाएका थिए। यिनीहरूको विचार जोन लक, [[सार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मस्टेस्क्यु]]जस्ता चिन्तकहरूबाट प्रभावित थियो। ===संवैधानिक मुद्दा=== बेलायतले अमेरिकी उपनिवेशमा कयौँ प्रकारको कर-कानून लागू गरि स्थानीय करलाई बढाउने प्रयास गरेको थियो। यसबाट पनि उपनिवेशमा तीव्र असन्तोषको भावना बढेको थियो। बेलायती संसद सर्वोच्च शक्ति हो र उसले आफ्नो अमेरिकी उपनिवेशको मामिलामा जस्तो सुकै प्रकारको पनि कानून पारित गर्न सक्छ भन्ने बेलायतको मान्यता रहेको थियो। अमेरिकी उपनिवेश माथी कर लगाउने अधिकार उपनिवेशको व्यवस्थापिकामा मात्र निहित रहन्छ र यो बेलायती संसदमा निहित रहँदैन भन्ने उपनिवेशहरूको मान्यता रहेको थियो। ===उपनिवेश प्रति कठोर नीति=== * '''ग्रेनविलेको नीति'''- बेलायती शासक जर्ज तृतीय सन् १७६० मा इङ्ल्यान्डको गद्दीमा बसेपछि उनले इङ्ल्यान्डको संसदलाई आफ्नो कठपुतली बनाउने सफल प्रयास गरेका थिए भने उनले औपनिवेशक कानूनलाई कडाइका साथ लागू गर्ने निर्णय गरेका थिए। प्रधानमन्त्री ग्रेनविलेले यी कानून तथा नियमहरूलाई लागू गर्ने प्रयास गरेका थिए। सप्तवर्षीय युद्धमा बेलायतलाई आर्थिक सङ्कटको सामना गर्न परेको थियो जसकारण ग्रेनविलेले कर वृद्धिको योजना प्रस्तुत गरेका थिए जस अनुसार उनले जहाजरानी कानून कडाईका साथ लागू गर्ने तथा उपनिवेशहरू माथि प्रत्यक्ष कर लगाउने कुरा गरेका थिए। ===तत्कालीन कारण=== '''लड नर्थको चिया नीति '''<br> सन् १७७३ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई वित्तीय सङ्कटबाट बचाउनका लागि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|तत्कालीन बेलायतका प्रधानमन्त्री]] लर्ड नर्थले इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई सिधै अमेरिकामा चिया बेच्न सक्ने कानून बनाएका थिए। यस कदमको लक्ष्य कम्पनीलाई घाटाबाट बचाउनु तथा अमेरिकीलाई चिया उपलब्ध गराउनु थियो। तर अमेरिकी उपनिवेशका मानिसहरू कम्पनीको यस [[एकाधिकार]]बाट अप्रसन्न थिए किनकि उपनिवेश बस्तीको सहमति बिना नै यस्तो नियम बनाइएको थियो। उपनिवेशमा यस चिया नीतिको व्यापक विरोध भएको थियो। अन्ततः पुरै देशमा चिया योजनाको विरुद्ध आन्दोलन सुरु भएको थियो। सन् १७७३ डिसेम्बर १६ का दिन सामुअल एडम्सको नेतृत्वमा बोस्टन बन्दरगाहमा इस्ट इन्डिया कम्पनीको जहाजबाट चियाको बाकस समुद्रमा फालिएको थियो। अमेरिकी इतिहासमा यस घटनालाई '''बोस्टन टि पार्टी''' भनिन्छ।<ref>[[#greene|Greene & Pole, 2008]], p. 155–156</ref> यस घटनामा बेलायती संसदको सामु एक कडा चुनौती उत्पन्न भएको थियो। अन्ततः बेलायती सरकारले अमेरिकी उपनिवेशवासीलाई सजाय दिनको लागि कठोर तथा दमनकारी कानून बनाएको थियो जसकारण बोस्टन बन्दरगाहलाई पनि बन्द गरिएको थियो। मेसाचुसेट्सको सरकार पुनर्गठित गरिएको थियो भने र गभर्नरको शक्तिलाई पनि बढाइएको थियो। नगरमा सैनिक परिचालन गरिएको थियो भने हत्या सम्बन्धि मुद्धा अमेरिकी न्यायालयबाट इङ्ल्यान्ड तथा अन्य उपनिवेशमा स्थानान्तरित गरिएको थियो। ==युद्धको गति == ===युद्ध सुरु (सन् १७७५-७६)=== सन् १७७५ अप्रिल १८ का दिन ७०० बेलायती सैनिकहरूलाई म्यासेचुसेट्सको कन्कर्डमा भण्डार गरिएको ठूलो तोप जफत गर्न पठाइएको थियो।<ref>Fischer, p. 85</ref> लेक्सिङ्टन र कन्कर्डको लडाइँको समयमा झडप भएपछि उक्त सैनिकहरू बोस्टन फिर्ता भएका थिए। त्यो रात स्थानीय सैनिकहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदै बोस्टनलाई कब्जा गरेका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 18, 54</ref> मे २५ का दिन ४,५०० सैनिकहरू सहित जनरल विलियम होवे, जोन बर्गोने, र हेनरी क्लिन्टन सहितको अतिरिक्त बल आइपुगेको थियो। <ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 2–9</ref> बङ्कर पहाडमा लडाइँको समयमा बेलायतले जुन १७ मा थुप्रै सैन्य अधिकारीहरूको क्षतिमा चार्ल्सटाउन प्रायद्विप कब्जा गरेको थियो।,<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], p. 110–111</ref><ref>[[#adams63|Adams, 1963&nbsp;&nbsp;[1895-1896] ]], pp. 401–413</ref><ref>Higginbotham (1983), pp.&nbsp;75–77.</ref> धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरू आक्रमणमा निराश भएका थिए।<ref>[[#ketchum2014|Ketchum, 2014]], pp. 183, 198–209</ref> गेजले विद्रोह दबाउनको लागि ठूलो सेना आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै लन्डनमा पत्र पठाएका थिए।<ref>[[#rankin|Rankin, 1987]], p. 63</ref> जुलाई ३ का दिन जर्ज वासिङ्टनले बोस्टन घेराउ गर्दै महादेशीय सेनाको उच्च पदाधिकारीको पद सम्हालेका थिए।<ref>[[#lecky|Lecky, 1882]], pp. 449–450</ref> सहरमा आक्रमण गर्ने योजनालाई अस्वीकार गरिएपछि <ref>McCullough, p. 53</ref> र सन् १९७६ मार्च महिनाको सुरुवातमा अमेरिकीहरूले सुदृढ हातहतियार सहित डोरचेस्टर हाइटमा किल्ला बनाएर बसेका थिए। <ref name="Frothingham100">[[#Frothingham|Frothingham]], pp. 100–01</ref> डोरचेस्टरमा राखिएको ठूला हतियारले बन्दरगाहमा रहेका बेलायती जहाजहरूलाई खतरा थियो। बेलायतले मार्च १७ का दिन क्षति हुनु अगावै खाली गर्ने निर्णय गर्दै फिर्ता हुन अनुमति दिएको थियो भने उनीहरू हेलिफ्याक्स तिर बढेका थिए। वासिङ्टनले त्यसपछि आफ्नो फौज न्युयोर्क सहर तर्फ बढाएका थिए।<ref>[[#alden|Alden, 1989]], pp. 188–190</ref> सन् १७७५ अगस्ट महिनाको सुरुवातमा अमेरिकी जहाजहरूले नोभा स्कोटियाको गाउँहरूमा छापा मार्न सुरु गरेको थियो। उनीहरूले सन् १७७५ मा सेन्ट जोन, चार्ल्सटाउन, यारमाउथ र सन् १७७६ मा कान्सोमा छापा मारेका थिए। ==इङ्ल्यान्डको असफलताको कारण == बेलायत, जसलाई एक अजेय राष्ट्र मानिन्थ्यो, अमेरिकी उपनिवेशद्वारा बेलायतको पराजयले सबैलाई आश्चर्यचकित पारेको थियो। * विशाल युद्ध स्थल : अमेरिकी तट यति धेरै विस्तृत थियो कि ब्रिटिस नौसेना प्रभावहीन भयो र इङ्ल्यान्डका युरोपेली शत्रुहरूले उपनिवेशवासीको पक्ष लिए र युद्ध क्षेत्र अझै विस्तृत भएको थियो * युद्ध स्थल इङ्ल्यान्ड देखि अत्यधिक टाढा हुनु * उपनिवेशहरूको शक्ति बारे इङ्ल्यान्डद्वारा गलत अनुमान * जर्ज तृतीयको अलोकप्रिय शासन * जर्ज वासिङ्टनको कुशल नेतृत्व * विदेशी सहायता ==अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको प्रभाव== आधुनिक मानवको प्रगतिमा अमेरिकाको क्रान्तिलाई एक महत्वपूर्ण मोड मानिन्छ। यस क्रान्तिको फलस्वरूप नयाँ दुनियामा एक नयाँ राष्ट्रको जन्म र मानव जातिको दृष्टिमा एक नयाँ युगको पनि सूत्रपात भएको थियो। यस विषयमा अध्यापक ग्रिनको कथन यस अनुसार छ “अमेरिकाको स्वतन्त्रता युद्धको महत्व इङ्ल्यान्डका लागि जे भए पनि विश्व इतिहासमा यो एक महत्वपूर्ण घटना हो।” यस क्रान्तिको प्रभाव अमेरिका, इङ्ल्यान्ड सहित अन्य देशहरूमा पर्न गएको थियो। ===अमेरिकामा प्रभाव=== ==== स्वतन्त्र प्रजातान्त्रिक राष्ट्रको स्थापना==== क्रान्ति पश्चात् विश्व इतिहासमा एक नयाँ देशको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको जन्म भएको थियो। स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि यी उपनिवेशहरूले आफ्नो देशमा प्रजातान्त्रिक शासनको सङ्गठन गरेका थिए। त्यससमय संसारको सबै देशहरूमा राजतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था स्थापित हुँदा अमेरिकामा [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। नयाँ संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्व समक्ष चार नयाँ राजनीतिक आदर्श; [[गणतन्त्र]], जनतन्त्र, सङ्घवाद र [[संविधानवाद]]लाई प्रस्तुत गरेको थियो। यद्यपि यो सिद्धान्त विश्वमा पहिलैदेखि प्रचलितमा रहेतापनि अमेरिकाले यस व्यवहारमा स्थापित गरेर एक सशक्त उदाहरण पेश गरेको थियो। गणतन्त्रको स्थापना अमेरिकी क्रान्तिको सबैभन्दा ठूलो देन थियो। अमेरिकामा प्रतिनिधि सरकारको स्थापना भएपछि लिखित संविधानको निर्माण गरिएको र सङ्घात्मक शासन व्यवस्थाको स्थापना भएको थियो। यस प्रकार सरकारको एक प्रतिनिध्यात्मक र सङ्घात्मक शासन प्रणाली दुनियाको समक्ष प्रस्तुत भएको थियो। आधुनिक इतिहासमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले सर्वप्रथम धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रको स्थापना गरेको थियो। ==== आर्थिक प्रभाव==== ===इङ्ल्यान्डमा प्रभाव=== ====जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य==== इङ्ल्यान्डमा जर्ज तृतीय तथा प्रधानमन्त्री लर्ड नर्थ दुबै जनाको निन्दा हुन थालेको थियो। राजा जर्ज तृतीयले संसदलाई आफ्नो कठपुतली मानिरहँदा संसदको शक्ति वृद्धि गर्नको लागि पनि माग उठेेेेको थियो। क्रान्तिले राजाको दैवी अधिकारमा आधारित राजतन्त्र माथि भीषण प्रहार गरेको थियो भने हाउस अफ कमन्समा राजाको अधिकारहरूलाई सिमित गर्नको लागि प्रस्ताव पारित गरेपछि जर्ज तृतीयको व्यक्तिगत शासनको अन्त्य भएको थियो। त्यसपछि नयाँ प्रधानमन्त्री पिट जुनियरले संसदको शक्तिलाई पुनः स्थापित गरेपछि यसप्रकार इङ्ल्यान्डमा वैधानिक विकासको मार्ग प्रशस्त भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा नयाँ उपनिवेशको स्थापना==== [[तेह्र उपनिवेश|१३ अमेरिकी उपनिवेश]]हरू स्वतन्त्र भएपछि इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक साम्राज्यमाथि धक्का लागेको थियो। आफ्नो गुमेको प्रतिष्ठा पुनः प्राप्त गर्न तथा व्यापारिक हितलाई सुरक्षित गर्ने उद्देश्यले नयाँ क्षेत्रमा उपनिवेशीकरणको प्रयास गरेको थियो भने यस सन्दर्भमा [[अस्ट्रेलिया]] र [[न्युजिल्यान्ड]]मा बेलायती उपनिवेशको स्थापना भएको थियो। ====इङ्ल्यान्डको औपनिवेशिक नीतिमा परिवर्तन ==== अमेरिकी उपनिवेश आफ्नो हातबाट उम्केपछि बेलायत सरकारले "यदि बाँकी रहेका उपनिवेशलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने हो भने औपनिवेशिक शोषणको नीति त्याग्नुपर्ने र उपनिवेशका जनताको अधिकार र मागलाई सम्मान गर्नुपर्छ" भनेर महसुस गरेको थियो। यस परिवर्तित नीतिको आधारमा नै १९औँ र [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]मा बेलायती सरकारले राष्ट्रमण्डलको स्थापना गरेको थियो। ====इङ्ल्यान्डद्वारा वाणिज्यवादी सिद्धान्तको परित्याग==== उपनिवेश गुमेपछि धेरै मानिसहरूले "इङ्ल्यान्डको व्यापारमा निकै ठूलो धक्का लाग्छ" भन्ने सोचेका थिए तर केही वर्षपछि इङ्ल्यान्ड र संयुक्त राज्य अमेरिका बीच पहिलेको भन्दा पनि अधिक व्यापार हुन थालेको थियो। त्यसबाट अधिकांश देशको “वाणिज्य सिद्धान्त” बाट विश्वास हट्न थालेको थियो। स्वयम् इङ्ल्यान्डले पनि यस नीति परित्याग गर्दै [[खुला बजार]]को नीति अपनाउन सुरु गरेको थियो। ===फ्रान्समा प्रभाव=== * अमेरिका स्वतन्त्रता युद्धमा फ्रान्सले गुमाएको आफ्नो सम्मान पुनः स्थापित गरेको थियो। * [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]<br>[[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:"हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो।"<ref>{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}</ref> {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|American Revolutionary War}} [[श्रेणी:अमेरिका]] [[श्रेणी:स्वाधीनता युद्ध]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|क्रान्तिकारी ]] 6qaavonyd2sbajsv19k4voeivsrayc4 0 114782 1362533 1362100 2026-06-20T09:50:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362533 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = हेन्ते दे सोना | background = group_or_band | image = DSC08553-Edit.jpg | caption = | origin = हभाना, कुबा | genre = {{hlist|एल र्रेगितोन}} | years_active = सन् २०००–हाल | current_members = * आलेक्सान्देर देलगादो * र्रान्दी माल्कोम मार्तिनेस | past_members = * याकोभ * नान्दो प्रो }} '''हेन्ते दे सोना''' ({{भाषा-स्पेनी|Gente de Zona}}) आलेक्सान्देर देलगादो र र्रान्दी माल्कोमद्वारा सन् २००० मा स्थापित एक क्युबाली साङ्गीतिक समूह हो। सन् २०१४ मा स्पेनी गायक एनर्रिके इग्लेसियाससँगको सहकार्य पश्चात् सार्वजनिक गरिएको बाइलान्दो नामक गीत पश्चात् यस साङ्गीतिक समूहले अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। यस गीतले तीनपटक ल्याटिन ग्रामी पुरस्कार जित्दै अन्तर्राष्ट्रिय रूपबाट सबै ध्यानाकर्षण गर्न सफल भएको थियो। सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले मार्क आन्थोनीसँग सहकार्य गरी "ला गोसादिरा" र त्यसपछि "त्राइदोरा" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए जुन त्यससमय निकै चर्चित बनेको थियो। सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले एनर्रिके इग्लेसियास र दिसेमेर बुयेनोका साथ उत्कृष्ट शब्द विधामा युवा सङ्गीत पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो भने सन् २०१६ मा "आल्गो कोन्तिगो" नामक गीतका लागि उत्कृष्ट सङ्गीत विधामा युवा पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो। यस बाहेक यस साङ्गीतिक समूहले लातिन आमास पुरस्कार, उत्कृष्ट साङ्गीतिक सङ्गालो विधामा बिजुलाइसेत ए आदामास र उत्कृष्ट संयुक्त साङ्गीतिक सङ्गालो विधामा ग्रामी लातिनोस पुरस्कार जित्न सफल भएको थियो। == इतिहास == === सन् २०००-२००९, साङ्गीतिक समूह गठन === सन् २००० मा यस साङ्गीतिक समूहका केही सदस्यहरू क्युबाको आलमारमा भेट भई यस साङ्गीतक समूहको गठन गरेका थिए जुन क्षेत्रलाई क्युबाली हिपहपको जन्मस्थलको रूपमन चिनिन्छ भने त्यहाँ यस समूहका पूर्व सदस्य एर्नेस्तो ताक्सिस्तास पनि उपस्थित रहेका थिए।<ref name="billboard"/> यस साङ्गीतिक समूहको नाम हेन्ते दे सोनाले त्यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।<ref name="havana-cultura"/> यस साङ्गीतिक समूहका संस्थापक मध्ये एक आलेक्सान्देरले मिसेल देलगादोलाई भेट गर्दै आलामारका केही क्षेत्रहरूमा गीतको प्रस्तुति दिन सुरु गरेका थिए।<ref name="Венесуэла"/> यस साङ्गीतिक समूहले त्यस क्षेत्रहरूमा छिटै सार्वजनिक समर्थन प्राप्त गर्नर सफल भएको थियो भने उनीहरूले चाँडै अन्तर्राष्ट्रिय चाडपर्वहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरू दिन सुरु गरेका थिए।<ref name="коммерсант альбом энрике"/> वार्षिक रूपमा आयोजना गरिने त्यस्ता सङ्गीत पर्वहरूमा उनीहरूले वार्षिक रूपमा र्‍याप प्रदर्शन गरेका थिए, जहाँ आलेक्सान्देरले लगातार तीन वर्षसम्म व्यवस्थापकको रूपमा काम गरेका थिए।<ref name="кольта"/> पछि तिनीहरू हर्मनोस साइस सङ्घकासँग जोडिएका थिए र २००२ सम्ममा आलेक्सान्देरले आफ्नो कार्यकालको सुरुवात आन्तोनियो मारिया र्रोमोउको एक कम्पनी मार्फत गरेका थिए।<ref name="popcrush"/><ref name="abcnews"/> सन् २००५ जुलाई सम्ममा यस साङ्गीतिक समूहमा आलेक्सान्देर र मिसेल मात्र रहेका थिए भने तिनीहरू क्युबा र्‍यास सङ्घको सदस्यको रूपमा स्थापित भएका थिए।<ref name="havana-cultura"/> यसले कामको अधिक परिपक्व विधालाई व्यवस्थापन गर्दै क्युबाली सङ्गीतको बजार आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेको थियो।<ref name="Juventud Rebelde"/> सन् २००५ मा मिसेलले समूह यस साङ्गीतिक समूहलाई छाडेपछि आलेक्सान्देरले क्युबामा गैर-व्यावसायिक समूह मेड इन क्युबाका निदेशक याकुब फरेबरलाई यस साङ्गीतिक समूहसँग जोडिन आग्रह गरेका थिए<ref name="planetrecords"/><ref name="discordance"/> जसले पासितो ओलोन्सो, एडी के र अन्य मानिसहरूको साथ महत्त्वपूर्ण काम गरेका थिए। पछि नान्दो प्रो पनि यस सङ्गीत निर्माता र यस समूहका वाद्यवादकको रूपमा यस समूहसँग जोडिएका थिए भने हेन्ते दे सेनाले आफ्नो मूल सदस्यहरूको सङ्ख्या २ लाई वृद्धि गरी ३ मा पुर्‍याएको थियो<ref name="all-time"/> जतिबेला यस साङ्गीतिक समूहमा आलेक्सान्देर, नान्दो प्रो र याकुब फरबर रहेका थिए।<ref name="Herald"/> मञ्चमा यस साङ्गीतिक समूहले युवाहरू तथा थुप्रै सङ्गीत प्रेमीहरूको साथ निकटको सञ्चार स्थापित गर्न सक्षम बनेका थिए भने उनीहरूको प्रदर्शनको अनुसरण गर्ने व्यक्तिहरूका कारण उनीहरूको सङ्गीतको गुणस्तर दैनिक रूपमा वृद्धि भएको थियो।<ref name="Достоевский"/> यस समूह पछि क्युबामा सबैभन्दा उल्लेखनीय साङ्गीतिक समूहमध्ये एक भएका निस्किएका थिए।<ref name="кольта"/> सन् २००८ मा यस साङ्गीतिक समूहले लो मेहोर के सुयना आओराको पहिलो संस्करण र त्यसपछि यसकै दोस्रो संस्करणको साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेका थिए जसका शीर्ष गीतहरू "मे गुस्ता लोस आर्तिस्तास" र "आनिमालेस" थिए।<ref name="planetrecords"/> यी दुई गीतहरू क्युबा, मायामी र युरोपका केही क्षेत्रहरूको सङ्गीत तालिकामा पर्न सफल भएका थिए।<ref name="allmusic22"/> === सन् २०१०-१६, तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो === [[चित्र:Gente de Zona Concert 2016.jpg|250px|thumb|हेन्ते दे सोना र एनर्रिके इग्लेसियास प्रस्तुति दिँदै]] सन् २०१३ मा यस साङ्गीतिक समूहको विघटन भएको थियो भने त्यसपछि सबैले आआफ्नो एकल कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए। यस समूहका संस्थापक मध्ये एक आलेक्सान्देर भने र्रान्दीको साथमा हेन्ते दे सोनामै रहेका थिए भने ला चाराङ्गा हाभानेराका पूर्व गायक याकोबले नान्दी प्रो र दानीसँग सहकार्य गरी आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अगाडि बढाएका थिए।<ref name="billboard"/><ref name="billboard2"/><ref name="allmusic"/> सन् २०१४ मा हेन्ते दे सोनाले दिसेमेर बुयेनो र स्पेनी गायक एनर्रिके इग्लेसियाससँगको सहकार्यमा बाइलान्दो नामक एकल गीत सार्वजनिक गर्न सफल भएका थिए भने उक्त गीतको सुरुवात संस्करण भने दिसेमेर बुयेनो र हेन्ते दे सोनाद्वारा गायिएको थियो। पछि यस गीतलाई पुर्तुगाली गायक र ब्राजिल गायकको सहकार्यमा यसको पुर्तुगाली संस्करण पनि सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको सार्वजनिक पश्चात् हेन्ते दे सोनाले विश्वव्यापी सफलता प्राप्त गर्न सफल भएका थिए भने यस गीत विभिन्न देशहरूमा रहेको सङ्गीत तालिकाको पनि शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। सन् २०१४ मा यस गीत संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहेको बिलबोर्ड पत्रिकाको बिलबोर्ड उत्कृष्ट लातिनो सङ्गीत तालिकाको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने यस गीतलाई गायक एनर्रिके इग्लेसियास, हेन्ते दे सोना, सान पल, डिसेमेर बुयेनोले विभिन्न देशका थुप्रै सहरहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="gentedezona2010"/> सन् २०१५ मा यस साङ्गीतिक समूहले गायक मार्क आन्थोनीसँगको सहकार्यमा "ला गोसादेरा" र त्यसपछि "त्राइदोरा" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए। सन् २०१६ अप्रिल २२ का दिन हेन्ते दे सोनाले सोनी सङ्गीत मनोरञ्जन र अमेरिकी लातिन निगम र मागनुस मिडिया निगम भित्र रहँदै बिसालातिसाते नामक तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेका थिए। सोही वर्षको जुलाई १४ मा हेन्ते दे सोनाले मास मकारेना नामक एक गीत सार्वजनिक गरेका थिए जुन मकारेना गीतको नयाँ संस्करण थियो। यस गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति हेन्ते दे सोनाले लोस प्रिमिओस हुबेन्तुद नामक एक सङ्गीत पुरस्कार समारोहमा दिएका थिए। यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य सोही वर्षको अगस्ट १९ का दिन सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="дождь"/> === सन् २०१७-हाल === सन् २०१७ अप्रिल ७ का दिन हेन्ते जे सोनाले सि नो बुयेलबेस नामक एक गीत सार्वजनिक गरेका थिए भने यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य २२ अप्रिल २०१७ का दिन युट्युबमा सार्वजनिक गरिएको थियो। जुलाई ११ का दिन हेन्ते दे सोनाले अमेरिकी गायिका तथा गीतकार जेनिफर लोपेजसँगको सहकार्यमा "नि तु नि यो" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए भने यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्यलाई सन् २०१७ जुलाई ११ का दिन जेनिफर लोपेजको आधिकारिक युट्युब खाता मार्फत पानि सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="ASCAP"/> सन् २०१८ फेब्रुअरी २२ का दिन आलेक्सान्देर र र्रान्दीले पहिलोपटक चिलेमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गीत पर्वमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए जहाँ उनीहरूले पुयेर्तो रिकोका साङ्गीतिक समूह सिषोन र लिनोस र अमेरिकी साङ्गीतिक समूह हा एससँगको सहकार्यमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="Достоевский22"/> सन् २०१८ जुन ५ का दिन हेन्ते दे सोनाले उनीहरूको "ते दोयेले" नामक एक गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य सार्वजनिक गरेका थिए भने सोही वर्षको अक्टोबर २६ का दिन हेन्ते दे सोनाले उनीहरूको आगामी साङ्गीतिक सङ्गालोका केही गीतहरूको शब्दहरू सार्वजनिक गरेका थिए।<ref name="Soberano"/> यस साङ्गीतिक सङ्गालोमा "लन बाम्बा", "कायेन्दा कालियेन्ते इस सोल" र "सि तु नि एस्तास" जस्ता गीतहरू समावेश छन्। उनीहरूको चौँथो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरिनु भन्दा अगाडि "सप नो बियेलबेस" र "ते दुयेलो" नामक गीत सार्वजनिक भैसकेको थियो भने उनीहरूको "ओत्रा कोसा" नामक चौँथो साङ्गीतिक सङ्गालो सन् २०१९ मे २४ का दिन सार्वजनिक गरिएको थियो। यस साङ्गीतिक सङ्गालोमा "एल मेन्दिरोसो" र "तान बोयेना" जस्ता गीतहरू पनि समावेश थिए।<ref name="росбалт"/> == साङ्गीतिक सङ्गालो तथा गीतहरू == === एकल साङ्गीतिक सङ्गालोहरू === {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:11em;" | साङ्गीतिक सङ्गालो ! scope="col" style="width:16em;" | विवरण ! scope="col" style="width:16em;" | उपलब्धिहरू |- ! scope="row" | ''पा’ ला हेन्ते दे सोना'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: सन् २००५<ref name="allmusic"/> * लेबल: - * ढाँचा: सिडी एकल | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''लो मेहोर के सुयेना आहोर'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: सन् २००७<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-reggaeton/id273827133 |title=Lo Mejor Que Suena Ahora - Reggaeton, Gente de Zona |publisher=iTunes Store, Apple|accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193404/https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-reggaeton/id273827133 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''अ फुल'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: १९ जुलाई २०१०<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/co/album/a-full/id383143531 |title=A Full, Gente de Zona |publisher=iTunes Store |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608154159/https://itunes.apple.com/co/album/a-full/id383143531 |archivedate=2016-06-08 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''ओरो: लो नुयेभो इ लो मेहोर'' | style="text-align:left; | * सार्वजनिक: ३० अप्रिल २०१२<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/oro-lo-nuevo-y-lo-mejor/id524575439 |title=Oro - Lo Nuevo y Lo Mejor, Gente de Zona |publisher=iTunes Store |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193418/https://itunes.apple.com/ru/album/oro-lo-nuevo-y-lo-mejor/id524575439 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" |— |- ! scope="row" | ''बिजुलाइसियाते'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक: २२ अप्रिल २०१६<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/ru/album/visualizate/id1097132800 |title=Visualízate, Gente de Zona |publisher=iTunes Store, |accessdate=2016-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193517/https://itunes.apple.com/ru/album/visualizate/id1097132800 |archivedate=2016-09-21 }}</ref> * लेबल: सोनी सङ्गीत मनोरञ्जन, अमेरिकी सङ्गीत लातिनो निगम / माग्नुस निगम * ढाँचा: सिडी एक , सङ्गीत अभिभारण | style="text-align:center;" | बिलबोर्ड उत्कृष्ट लानितो आल्बुम तालिकाको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल<ref name="Visualizate"/><br>•<br>बिलबोर्ड उत्कृष्ट त्रोपिकोल आल्बुमको शीर्ष स्थानमा पर्न सफल<ref name="Visualizate2"/> |} === पुनः प्रकाशित === {| class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:11em;" | साङ्गीतिक सङ्गालो ! scope="col" style="width:16em;" | विवरण |- ! scope="row" | ''लो मेहोर के सुयेना आओर (दोस्रो संस्करण)'' |style="text-align:left; | * सार्वजनिक मिति: २५ जुलाई २००८<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-v2.0/id289288381|title=Lo Mejor Que Suena Ahora v2.0 by Gente de Zona|publisher=iTunes Store|accessdate=2016-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921193407/https://itunes.apple.com/ru/album/lo-mejor-que-suena-ahora-v2.0/id289288381|archivedate=2016-09-21}}</ref> * लेबल: प्लानेट रेकर्डस् * ढाँचा: सिडी एकल, सङ्गीत अभिभारण |} === केही प्रसिद्ध गीतहरू === {|class="wikitable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| शीर्षक ! scope="col" rowspan="2" style="width:2em;"| वर्ष ! scope="col" colspan="9"| सङ्गीत तालिकामा शीर्ष स्थान ! scope="col" rowspan="2" style="width:13em;" | प्रमाणपत्र<ref name="премия испанская"/> ! scope="col" rowspan="2" style="width:15em;"| साङ्गीतिक सङ्गालो |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड होलीडे १००<br><ref name="Billboard Holiday 100"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड ट्विटर प्रदर्शित कलाकार<br><ref name="Billboard Twitter Emerging Artists"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड लातिन सङ्गीतधारा<br><ref name="Billboard Latin Airplay"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|स्पेनी सङ्गीत उत्पादक<br><ref name="PROMUSICAE"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| बिलबोर्ड उत्कृष्ट लातिन सङ्गीत<br><ref name="Billboard Hot Latin Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| बिलबोर्ड लातिन अङ्किय सङ्गीत<br><ref name="Latin Digital Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड पप लातिनो<br><ref name="Latin Pop Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड लातिनो धाराप्रवाह<br><ref name="Latin Streaming Songs"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | बिलबोर्ड त्रोपिकोल सङ्गीत<br><ref name="Tropical Songs "/> |- |align="left"| «मामा मि लो कोन्तो»<ref name="allmusic22"/> <br> |सन् २०१० |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|३४ | | ''ओरो: लो नोयेभो इ लो मेहोर'' |- |align="left"| «यो कियेरो»<ref name="allmusic22"/> <br> |सन् २०१४ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|३७ | | {{n/a}} |- |align="left"| «[[बाइलान्दो]]»<ref name="Enrice chart"/> <br><small>(एनर्रिके इग्लेसियास, हेन्ते दे सोना र देसेमेर बुयेनोको गीत)</small> |सन् २०१४<br>•<br>सन् २०१५ |align="center"|— |align="center"|१७ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१४ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|१ | * स्पेनी सङ्गीत उत्पादक: 7{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="El Portal de Música22"/><br>•<br>आइएफपिआई {{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Gold, 1{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="Международная федерация производителей фонограмм"/> | {{n/a}} |- |align="left"| «ए जोरारो (कोमो उन निन्यो)» <br><small>(हुवान मागानसँग)</small> |align="center" rowspan="2"|सन् २०१५ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|१२ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— | | {{n/a}} |- |align="left"| «पियेन्सास (दिले ला बेर्दादे)»<ref name="Collaborations"/> <br><small>(पिटबुलसँग)</small> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|२२ |align="center"|११ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— | | {{n/a}} |- |align="left"| «ला गोसादेरा» <br><small>(मार्क आन्थोनीसँग)</small> |align="center" rowspan="3"|सन् २०१५<br>•<br>सन् २०१६ |align="center"|४७ |align="center"|४ |align="center"|१ |align="center"|१ |align="center"|२ |align="center"|२ |align="center"|— |align="center"|१९ |align="center"|१ | * प्रोमुसिकाई: 4{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="El Portal de Música"/> | rowspan="3"| ''बिस्वालिताते'' |- |align="left"| «त्राइदोरा»<ref name="allmusic22"/> |align="center"|— |align="center"|२३ |align="center"|२ |align="center"|८ |align="center"|६ |align="center"|५ |align="center"|१ |align="center"|— |align="center"|१ | * प्रोमुसिकाई: 1{{nbsp|1}}x{{nbsp|1}}Platinum<ref name="Траидора"/> |- |align="left"| «आल्गो कोन्तिगो» |align="center"|— |align="center"|४६ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|४० |align="center"|३२ |align="center"|४० |align="center"|— |align="center"|— | |- | colspan="14" style="text-align:center; font-size:8pt;"| |} == पुरस्कार तथा मनोनयनहरू == {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! पुरस्कार<ref name="грэмии"/><ref name="грэмии2"/> ! श्रेणी ! कार्य ! नतिजा<ref name="Variety Media"/> ! सन्दर्भ |- | rowspan="2"| सन् २०१६ | rowspan="2"| प्रिमिओस हुबेन्तोद | ला कोम्बिनासिओन पेर्फेक्ता | "ला गोसादिरा" | {{won}} | rowspan="2"| <ref>{{cite web|url=http://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores|title=Premios Juventud 2016: Lista completa de ganadores|author=|date=|website=www.univision.com|accessdate=16 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507065939/http://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores |date=7 May 2017 }}</ref> |- | मि आर्तिस्ता त्रोपिकोल | हेन्ते दे सोना | {{nom}} |- | rowspan="3"| सन् २०१६ | rowspan="3"| लातिन आमेरिका प्रिमिओस | आर्तिस्तो फाबोरितो – त्रोपिकोल | हेन्ते दे सोना | {{nom}} | rowspan="3"| <ref>{{Cite news|url=http://peopleenespanol.com/article/latin-american-music-awards-2016-ganadores-musica-premios-telemundo/|title=Latin American Music Awards 2016: lista de ganadores|date=2016-10-07|newspaper=People Espanol|language=en|access-date=2016-11-30}}</ref> |- | फाबेरितो आल्बुम – त्रोपिकोल | "बिजुलाइसेत"<ref name="billboard3"/> | {{won}} |- | फाबोरितो कान्सिओन – त्रोपिकोल | "त्राइदोरा" | {{nom}} |- | सन् २०१६ | लातिनोस ग्रामी | मेहोर आल्बुम त्रोपिकोल फुसिओन | "बिजुलाइसेत" | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.latingrammy.com/en/nominees|title=17a Entrega Anual del Latin GRAMMY|website=Latin GRAMMYs|access-date=2016-11-30}}</ref> |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|2|refs= <ref name="billboard">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/7349848/gente-de-zona-united-states-takeover-marc-anthony|title = Cuban Act Gente de Zona Is Ready for Their Stateside Takeover (With Help From Marc Anthony)|author = Cobo L.|date = 2016-04-28|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617111803/http://www.billboard.com/articles/news/magazine-feature/7349848/gente-de-zona-united-states-takeover-marc-anthony|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="havana-cultura">{{cite web|url = http://havana-cultura.com/ru/muzyka/hente-de-sona|title = Хенте де Сона Трио реггитон|author = Cutaia А.|date = 2016-04-28|publisher = Havana Cultura|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606182803/http://havana-cultura.com/ru/muzyka/hente-de-sona|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="Herald">{{cite web|url = http://www.miamiherald.com/entertainment/ent-columns-blogs/jordan-levin/article18802050.html|title = Cuban music duo Gente de Zona are poised to reach U.S. pop stardom|author = Levin J.|date = 2015-04-17|publisher = Miami Herald|accessdate = 2016-06-08|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160609001031/http://www.miamiherald.com/entertainment/ent-columns-blogs/jordan-levin/article18802050.html|archivedate = 2016-06-09}}</ref> <ref name="кольта">{{cite web|url = http://archives.colta.ru/docs/12342|title = От Фиделя с любовью|author = Липатова Е.|date = 2013-02-04|publisher = [[Colta.ru]]|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606113229/http://archives.colta.ru/docs/12342|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="planetrecords">{{cite web|url = http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html|title = Gente de Zona|date = 2012-02-27|publisher = Planet Records|accessdate = 2016-06-09|lang = en|archiveurl = https://www.webcitation.org/6i9w4niX1?url=http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html|archivedate = 2016-06-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629180845/http://www.planetrecords.it/en/artists/gente-de-zona-640.html |date=2016-06-29 }}</ref> <ref name="Juventud Rebelde">{{cite web|url = http://www.juventudrebelde.cu/cultura/2014-01-20/bailando-con-gente-de-zona/|title = Bailando con Gente de Zona|author = José Luis Estrada Betancourt|date = 2014-01-20|publisher = Juventud Rebelde|accessdate = 2016-06-12|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160612000125/http://www.juventudrebelde.cu/cultura/2014-01-20/bailando-con-gente-de-zona/|archivedate = 2016-06-12}}</ref> <ref name="allmusic22">{{cite web|url = http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/awards|title = Artist Biography by John D. Buchanan. Billboard Singles|author = Buchanan J. D.|publisher = [[Allmusic|ALLMusic]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112946/http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/awards|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="discordance">{{cite web|url = http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314|title = Gente D’ Zona|author = Jessica|date = 2010-08-24|publisher = Discordance|accessdate = 2016-06-08|lang = fr|archiveurl = https://archive.is/20160609001656/http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314|archivedate = 2016-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808065141/http://www.discordance.fr/gente-d%E2%80%99-zona-19314 |date=2016-08-08 }}</ref> <ref name="gentedezona2010">{{cite web |url = http://gentedezona2010.com/ |title = Gente de Zona US Tour |date = 2013-06-05 |accessdate = 2016-06-09 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130605125749/http://gentedezona2010.com/ |publisher = web.archive.org |archivedate = 2013-06-05 = Архивные ссылки неработающего сайта «gentedezona2010.com» }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125749/http://gentedezona2010.com/ |date=2013-06-05 }}</ref> <ref name="popcrush">{{cite web|url = http://popcrush.com/cuban-government-censor-reggaeton-sexually-explicit/|title = Cuban Government to Censor Reggaeton For Being «Sexually Explict»|publisher = Pop Crush|date = 2012-12-07|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20130216160436/http://popcrush.com/cuban-government-censor-reggaeton-sexually-explicit/|archivedate = 2013-02-16}}</ref> <ref name="abcnews">{{cite web|url = http://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/cuba-bans-reggaeton-sexually-explicit-songs/story?id=17888666#.UMJho3ewWSq|title = «Cuban Government Censors Reggaeton and „Sexually Explicit“ Songs»|publisher = ABC News|date = 2012-12-06|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20130216035304/http://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/cuba-bans-reggaeton-sexually-explicit-songs/story?id=17888666%23.UMJho3ewWSq#.UMJho3ewWSq|archivedate = 2013-02-16}}</ref> <ref name="Венесуэла">{{cite web|url = http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091|title = Y se formó la gozadera con Gente de Zona|author = Llanes H.|date = 2016-04-28|publisher = [[El Universal (Венесуэла)|El Universal]]|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160606170206/http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091|archivedate = 2016-06-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529120207/http://www.eluniversal.com.co/suplementos/viernes/y-se-formo-la-gozadera-con-gente-de-zona-227091 |date=2016-05-29 }}</ref> <ref name="росбалт">{{cite web|url = http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html|title = Составлен рейтинг видео, набравших больше миллиарда просмотров (видео)|date = 2015-09-28|publisher = [[Росбалт]]|accessdate = 2016-06-05|archiveurl = https://archive.is/20160605163524/http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html|archivedate = 2016-06-05}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20160605163524/http://www.rosbalt.ru/style/2015/09/28/1444986.html |date=2016-06-05 }}</ref> <ref name="дождь">{{cite web|url = https://tvrain.ru/articles/9_video_kotorye_nabrali_bolshe_1_mlrd_prosmotrov_na_youtube-395122/|title = 9 видео, которые набрали больше 1 миллиарда просмотров на Youtube|date = 2015-09-25|publisher = [[Дождь (телеканал)|Дождь]]|accessdate = 2016-06-05|archiveurl = https://archive.is/20160605164342/https://tvrain.ru/articles/9_video_kotorye_nabrali_bolshe_1_mlrd_prosmotrov_na_youtube-395122/|archivedate = 2016-06-05}}</ref> <ref name="коммерсант альбом энрике">{{cite web|url = http://www.kommersant.ru/doc/2436939|title = Sex And Love. Enrique Iglesias|author = Барабанов Б.|date = 2014-03-28|publisher = [[Коммерсантъ]]|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606114018/http://www.kommersant.ru/doc/2436939|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="all-time">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/events/greatest-of-all-time/6760654/best-latin-songs-of-all-time|title = The 50 Greatest Latin Songs of All Time|author = Billboard Staff|date = 2015-12-11|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617113354/http://www.billboard.com/articles/events/greatest-of-all-time/6760654/best-latin-songs-of-all-time|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Достоевский">{{cite web|url = http://www.espanarusa.com/ru/news/article/522839|title = Испаноязычный пляжный хит лета был написан под влиянием романов Достоевского|date = 2014-08-01|publisher = Espana Rusa|accessdate = 2016-06-12|archiveurl = https://archive.is/20160611224307/http://www.espanarusa.com/ru/news/article/522839|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="Достоевский22">{{cite web|url = http://www.abc.es/cultura/musica/20140729/abci-descemer-bueno-dostoievski-201407281958.html|title = Descemer Bueno: «Uso frases de Dostoievski en mis canciones»|author = Carlos Abascal Peiró|date = 2014-07-30|publisher = ABC.es|accessdate = 2016-06-12|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160328183944/http://www.abc.es/cultura/musica/20140729/abci-descemer-bueno-dostoievski-201407281958.html|archivedate = 2016-03-28}}</ref> <ref name="billboard2">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/latin/6851575/gente-de-zona-marc-anthony-traidora-video|title = Gente de Zona & Marc Anthony Release 'Traidora' Video: Watch|author = Fernandez S.|date = 2016-01-22|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112224/http://www.billboard.com/articles/columns/latin/6851575/gente-de-zona-marc-anthony-traidora-video|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="allmusic">{{cite web|url = http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/biography|title = Artist Biography by John D. Buchanan|author = Buchanan D.|publisher = [[Allmusic]]|accessdate = 2016-06-06|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617111935/http://www.allmusic.com/artist/gente-de-zona-mn0001010797/biography|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="премия испанская">{{cite web|url = http://www.espanarusa.com/ru/news/article/524734|title = Энрике Иглесиас получил две премии за хит «Bailando»|author = Барабанов Б.|date = 2014-08-25|publisher = Espana Rusa|accessdate = 2016-06-06|archiveurl = https://archive.is/20160606114738/http://www.espanarusa.com/ru/news/article/524734|archivedate = 2016-06-06}}</ref> <ref name="грэмии">{{cite web|url = http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/|title = Gente de Zona: 5 Fast Facts You Need to Know|author = Oyola M.|date = 2015-04-30|publisher = Heavy|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160613085104/http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/|archivedate = 2016-06-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604000049/http://heavy.com/entertainment/2015/04/gente-de-zona-group-billboard-latin-music-awards-2015/ |date=2016-06-04 }}</ref> <ref name="грэмии2">{{cite web|url = http://www.thecubanhistory.com/2014/11/grammy-latino-winners-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-and-paquito-drivera-ganan-grammy-latino-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-y-paquito-drivera/|title = Grammy latino winners (2014): Descemer Bueno, Gente de Zona, Arturo O’Farrill and Paquito D’Rivera. ** GANAN GRAMMY LATINO (2014): Descemer Bueno, Gente de Zona, Arturo O’Farrill y Paquito D’Rivera|date = 2014-11-21|publisher = The Cuban History|accessdate = 2016-06-11|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160613090831/http://www.thecubanhistory.com/2014/11/grammy-latino-winners-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-and-paquito-drivera-ganan-grammy-latino-2014-descemer-bueno-gente-de-zona-arturo-ofarrill-y-paquito-drivera/|archivedate = 2016-06-13}}</ref> <ref name="Variety Media">{{cite web|url = http://varietylatino.com/2015/musica/noticias/latin-american-music-awards-amas-2015-lista-ganadores-enrique-iglesias-daddy-yankee-luis-coronel-188563/|title = Latin American Music Awards 2015: Lista completa de ganadores|author = Flores G.|date = 2015-10-08|publisher = Variety Media|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160611213118/http://varietylatino.com/2015/musica/noticias/latin-american-music-awards-amas-2015-lista-ganadores-enrique-iglesias-daddy-yankee-luis-coronel-188563/|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="billboard3">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/news/awards/7350145/billboard-latin-music-awards-2016-winners-list|title = Billboard Latin Music Awards 2016: See the Full Winners List|author = Billboard Staff|date = 2016-04-28|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-09|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112254/http://www.billboard.com/articles/news/awards/7350145/billboard-latin-music-awards-2016-winners-list|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="ASCAP">{{cite web|url = http://www.ascap.com/eventsawards/awards/latinawards/2016/awards-home|title = 2016 El Premio ASCAP|date = 2016-05|publisher = [[ASCAP]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160611190429/http://www.ascap.com/eventsawards/awards/latinawards/2016/awards-home|archivedate = 2016-06-11}}</ref> <ref name="Soberano">{{cite web|url = http://www.latintimes.com/premios-soberano-2016-live-stream-when-where-watch-dominican-award-show-online-387527|title = Premios Soberano 2016 Live Stream: When, Where To Watch Dominican Award Show Online|author = Valdez M. G.|date = 2016-05-31|publisher = Latin Times|accessdate = 2016-06-06|lang = es|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160604073150/http://www.latintimes.com/premios-soberano-2016-live-stream-when-where-watch-dominican-award-show-online-387527|archivedate = 2016-06-04}}</ref> <ref name="Visualizate">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7357849/gente-de-zona-visualizate-number-1-debut-top-latin-albums|title = Gente de Zona's 'Visualizate' Debuts at No. 1 on Top Latin Albums|author = Mendizabal A.|date = 2016-05-05|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617105733/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7357849/gente-de-zona-visualizate-number-1-debut-top-latin-albums|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Visualizate2">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=338|title = Top Tropical Albums|date = 2016-05-14|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617105658/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=338|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Holiday 100">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1219|title = Gente de Zona Billboard Holiday 100|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112406/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1219|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Twitter Emerging Artists">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=2048|title = Gente de Zona Billboard Twitter Emerging Artists|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112433/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=2048|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Billboard Latin Airplay">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1225|title = Gente de Zona Billboard Latin Airplay|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160804004532/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1225|archivedate = 2016-08-04}}</ref> <ref name="PROMUSICAE">{{cite web|url = http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Gente+De+Zona|title = Spanish Charts|work = [[Productores de Música de España|PROMUSICAE]]|publisher = Hung Medien|accessdate = 2016-06-09|archiveurl = https://archive.is/20160530005809/http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Gente+De+Zona|archivedate = 2016-05-30}}</ref> <ref name="Billboard Hot Latin Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=363|title = Gente de Zona Billboard Hot Latin Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112541/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=363|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Digital Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1089|title = Gente de Zona Billboard Latin Digital Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112615/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1089|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Pop Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=372|title = Gente de Zona Billboard Latin Pop Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112648/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=372|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Latin Streaming Songs">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1246|title = Gente de Zona Billboard Latin Streaming Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112734/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=1246|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Tropical Songs ">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=340|title = Gente de Zona Billboard Tropical Songs|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112710/http://www.billboard.com/artist/302697/gente-de-zona/chart?f=340|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="Enrice chart">{{cite web|url = http://www.billboard.com/artist/301773/enrique-iglesias/chart?page=1&f=372|title = Enrique Iglesias Billboard chart|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112823/http://www.billboard.com/artist/301773/enrique-iglesias/chart?page=1&f=372|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="El Portal de Música22">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando|title = Enrique Iglesias, «Bailando»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-09|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20140711015746/http://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando|archivedate = 2014-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423213617/https://www.elportaldemusica.es/cancion-8098-14832-enrique-iglesias-bailando |date=2014-04-23 }}</ref> <ref name="Международная федерация производителей фонограмм">{{cite web|url = http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Enrique+Iglesias+Bailando|title = Enrique Iglesias feat. Descemer Bueno / Gente De Zona, Bailando|publisher = [[Международная федерация производителей фонограмм|IFPI]]|accessdate = 2016-06-12|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20140824155053/http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Enrique+Iglesias+Bailando|archivedate = 2014-08-24}}</ref> <ref name="Collaborations">{{cite web|url = http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7341746/billboard-en-vivo-gente-de-zona-collaborations|title = 'Billboard En Vivo' Continues With Gente De Zona: Check Out the Duo's Best Collaborations|author = Flores G.|date = 2016-04-22|publisher = [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160617112854/http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7341746/billboard-en-vivo-gente-de-zona-collaborations|archivedate = 2016-06-17}}</ref> <ref name="El Portal de Música">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera|title = Gente de Zona feat. Marc Anthony, «La Gozadera»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-09|lang = es|archiveurl = https://archive.is/20160530005824/http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera|archivedate = 2016-05-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160608154241/http://www.elportaldemusica.es/cancion-10289-18423-gente-de-zona-feat-marc-anthony-la-gozadera |date=2016-06-08 }}</ref> <ref name="Траидора">{{cite web|url = http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora|title = Gente De Zona, «Traidora»|publisher = El Portal de Música|accessdate = 2016-06-11|lang = en|archiveurl = https://archive.is/20160611155151/http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora|archivedate = 2016-06-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629004839/http://www.elportaldemusica.es/cancion-11368-20171-gente-de-zona-feat-marc-anthony-traidora |date=2016-06-29 }}</ref> }} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स२|Gente de Zona|हेन्ते दे सोना}} * [http://gdzoficial.com/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{facebook|gentedezona}} * {{instagram|GenteDeZona}} * {{Allmusic|class=artist|id=gente-de-zona-mn0001010797|label=हेन्ते दे सोना}} * {{youtube|c=UC-vahV5aaD8x73mIDDdJMQQ}} [[श्रेणी:क्युबाली र्रेगेतोन कलाकारहरू]] [[श्रेणी:क्युबाली हिपहप साङ्गीतिक समूहहरू]] [[श्रेणी:लातिनो ग्रामी विजेताहरू]] 43mp5srubfmj42p4jxo7jmnr4vw28xn 0 114960 1362343 1321111 2026-06-19T12:24:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362343 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|नेपाल-भारत|India|Nepal|filetype=svg}} '''भारत र नेपाल सम्बन्ध''' गणतन्त्र भारत र सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बिच भएका द्विपक्षीय सम्बन्धहरू हुन्। भारत र नेपालले एक आपसबिचको सम्बन्ध सन् १९५० को [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि]] र दुई देशहरूबीचको सुरक्षा सम्बन्धलाई परिभाषित गर्ने गोप्य चिठ्ठीसहितको, र दुई देशीय व्यापार र व्यापारिक क्षेत्रलाई भारतको सीमा पार गर्ने सम्बन्धी सम्झौताद्वारा शुरुवात गरे। भारत सरकार र नेपालका [[राणा वंश|राणा शासकहरू]] बीच १९५० को सन्धि र पत्रहरूमा भनिएको छ कि "कुनै पनि सरकारले अर्काको सुरक्षामा कुनै पनि खतरालाई विदेशी आक्रमणकारीले सहने छैन" र "कुनै राष्ट्रसँग ठुलो खलबल वा फाटो पर्न आई त्यसबाट  दुइ सरकारको बीचमा रहेको मैत्रीको सम्बन्धमा खलल पर्न जाने सम्भावना देखिएमा दुवै सरकारले परस्परमा सो कुराको [[समाचार]] दिने जिम्मेवारी कबुल गर्छन्।" यी सम्झौताहरूले भारत र नेपालको बिच "विशेष सम्बन्ध" बनाए। यस सन्धिले नेपालीलाई भारतको भारतीय नागरिक जत्तिकै आर्थिक र शैक्षिक अवसरहरू प्रदान गरेको छ, जबकि नेपालका अन्य राष्ट्रियताहरूको तुलनामा भारतीय नागरिक र व्यवसायलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। भारत-नेपाल सीमा खुला छ; नेपाली र भारतीय नागरिकहरू राहदानी वा भिसा बिना स्वतन्त्र रूपमा सीमा पार हिड्न सक्छन् र कुनै पनि देशमा बस्न र काम गर्न सक्दछन्। यद्यपि भारतीयहरूलाई नेपालमा जग्गा-सम्पत्ति खरिद गर्न वा सरकारी संस्थानमा काम गर्न अनुमति छैन, जबकि भारतका नेपाली नागरिकहरूलाई भारतीय सरकारी संस्थाहरूमा काम गर्न अनुमति दिइन्छ (केही राज्यहरू र केही सिभिल सेवाहरू बाहेक, आईएफएस, [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|आईएएस]], र [[भारतीय प्रहरी सेवा|आईपीएस)]])।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/a-new-beginning-with-nepal/article6238665.ece|title=A new beginning with Nepal|last=Rakesh Sood|date=23 July 2014|work=The Hindu}}</ref> नेपालको वर्षौदेखिको असन्तुष्टि पश्चात सन् २०१४ मा [[भारत]] यस सन्धी संशोधन गर्न राजी भयो&nbsp; सन्धि वर्तमान वास्तविकता प्रतिबिम्बित गर्न।<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/india/sushma-swaraj-describes-her-first-nepal-visit-as-very-successful-704394.html|title=Sushma Swaraj describes her first Nepal visit as 'very successful'|date=2014-07-27|work=News18|access-date=2017-05-25}}</ref> जे होस्, संशोधन को ढाँचा दुबै पक्ष द्वारा स्पष्ट गरिएको छैन। भारत र नेपालबीचको जन स्तर बीचको भाषिक, वैवाहिक, धार्मिक र सांस्कृतिक सम्बन्धको बाबजुद वि.सं २०७२ पछि राजनीतिक मुद्दा र सीमा विवादले भारत र भारतीय जनता बीचमा बढ्दो भारत विरोधी भावनाका कारण दुई देशबीचको सम्बन्धलाई तनावपूर्ण बनाएको छ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/anti-india-sentiment-in-nepal-not-good-for-both-nations-envoy-115093000822_1.html|title=Anti-India sentiment in Nepal not good for both nations: Envoy|last=IANS|date=30 September 2015|work=Business Standard India}}</ref> यसबाहेक दुई देश बीचको सीमा विवादका कारण सीमा सम्झौता अझैसम्म कुनै सरकारले अनुमोदन गरेको छैन। == स्वतन्त्र राजनीतिक इतिहास == === १९५०-१९७० (वि.सं २००७-२०३७) === === १९७०-१९९० (वि.सं २०३७-२०४७) === === १९९० को दशक (वि.सं २०४७-२०५७) === === २०००को दशक (वि.सं २०५८-२०६८) === === २०१० === == सीमा विवाद == नेपालले लिपुलेक, लिम्पियाधुरा सहितको नक्सा जारी गरेपछि नेपाल-भारत दुईपक्षीय सम्बन्ध चिसिएको थियो। दुई देश बिच सिमा विवादका हल गर्नका लागि सन् २०१४ मा बाउन्ड्री वर्किङ ग्रुप (बीडब्लुजी) गठन गरिएपनि सन् २०१९ पछि अरु बैठक हुन सकेको छैन।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/08/1004136|title=ठप्प भयो नेपाल–भारत सीमा व्यवस्थापन वार्ता|date=२०७८ भदौ ९|work=अनलाइन खबर|access-date=२०८० माघ २८}}</ref> === सीमा वारपार === अध्यगमन र भन्सार सुविधाका साथ एकीकृत चेक पोष्टहरू हुन्:<ref name="icp1">{{Cite web|url=http://www.mdoner.gov.in/node/1483|title=Integrated Check Post (ICP) on Land Border|date=December 2011|publisher=Department of Border Management, Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126051747/http://www.mdoner.gov.in/node/1483|archivedate=26 November 2015}}</ref> * [[जोगबनी]], [[बिहार]] * [[सुनौली]], [[उत्तर प्रदेश]] * रूपैडिहा, उत्तर प्रदेश * [[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहावा]] - [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] (भारत र नेपालीका लागि मात्र) * जथी, बिहार == व्यापार == === २०७२ को मधेस सङ्कट र नेपाल नाकाबन्दी === == मानव तस्करी == [[नेपालमा मानव तस्करी|नेपालमा मानव बेचबिखन]] गम्भीर चिन्ताको विषय हो। अनुमानित १ लाख - २ लाख नेपालीहरू भारतमा बेचिने गरेको विश्वास गरिन्छ। <ref>Mukherji KK, Muherjee S. Girls and women in prostitution in India. Department of Women and Child Development, New Delhi, India; 2007.</ref> विशेष गरी नेपाल र भारतमा यौन बेचबिखन व्यापक रूपमा व्याप्त छ, प्रत्येक वर्ष ५,००० -१०,००० महिला र केटीहरू भारतमा मात्र तस्करी गर्दछन्। सीएनएन स्वतन्त्रता परियोजनाको वृत्तचित्र: नेपालका चोरी बालबालिकाले नेपाली चेलीबेटी को भारतमा बेचबिखनको गम्भीरतालाई प्रकाश पारे।<ref name="childrightscoalitionasia1">{{Cite web|url=http://childrightscoalitionasia.org/nepals-stolen-children-premieres-on-june-26/|title="Nepal's Stolen Children" Premieres on June 26|archiveurl=https://archive.is/20150125061129/http://childrightscoalitionasia.org/nepals-stolen-children-premieres-on-june-26/|archivedate=25 January 2015|accessdate=25 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204115203/http://childrightscoalitionasia.org/nepals-stolen-children-premieres-on-june-26/ |date=4 February 2016 }}</ref> २०४९ चैत २४ स्थापना काल देखि [[माइती नेपाल]]ले १२,००० भन्दा बढी चोरी भएका नेपाली बच्चाहरूलाई यौन बेचबिखनबाट बचाएको छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] * [[नेपाल भारत सीमा समस्या]] * [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] (SAARC) * [[नेपाल भारत पुस्तकालय]] == सन्दर्भ == {{Reflist|colwidth=30em}} {{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} [[श्रेणी:नेपाल भारत सम्बन्ध]] cjekh88a1h166x4yq39c84lu4r79zgg 0 115339 1362462 1168211 2026-06-20T04:51:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362462 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Ouagadougou | area_urban_sq_mi = | population_metro = 2500000 | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = 6727 | population_total = 2200000 | population_note = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&sbj=pg&geo=-31|title=World Gazetteer|archiveurl=https://archive.is/20130111110626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&sbj=pg&geo=-31|archivedate=11 January 2013|url-status=dead|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518200604/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&sbj=pg&geo=-31 |date=18 May 2013 }}</ref> | population_as_of = 2015 | area_metro_sq_mi = | area_metro_km2 = 2805 | area_urban_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | area_water_percent = | area_water_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_total_sq_mi = | area_water_km2 = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_total_km2 = 219.3 | area_footnotes = | unit_pref = metric <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | population_density_metro_km2 = | population_urban = | established_date3 = | elevation_m = 305 | website = {{URL|www.mairie-ouaga.bf}} | blank1_info = | blank1_name = | blank_info = [[Semi-arid climate#Hot semi-arid climates|BSh]] | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | area_code = +226 | postal_code = | postal_code_type = | elevation_ft = | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | population_density_urban_km2 = | coordinates = {{coord|12|22|N|1|32|W|region:BF|display=inline,title}} | utc_offset_DST = | timezone_DST = | utc_offset = | timezone = UTC | population_density_blank1_sq_mi = | population_density_blank1_km2 = | population_blank1 = | population_blank1_title = | population_density_urban_sq_mi = | area_magnitude = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | other_name = | image_shield = | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Location within Burkina Faso | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_relief = 1 | pushpin_map = Burkina Faso#Africa | map_caption = <!-- Location of Ouagadougou in Burkina Faso --> | mapsize = 150px | image_map = <!-- BurkinaFaso-Ouagadougou.png --> | shield_size = | seal_size = | subdivision_name = {{flag|Burkina Faso}} | image_seal = | flag_size = | image_flag = Flag of Burkina Faso.svg | image_caption = Ouagadougou skyline | imagesize = 300px | image_skyline = OUAGADOUGOU3.JPG | motto = | settlement_type = City | nickname = Ouaga | native_name = | subdivision_type = Country | subdivision_type1 = Region | established_date2 = | leader_name1 = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date = | established_title = | leader_name4 = | leader_title4 = | leader_name3 = | leader_title3 = | leader_name2 = | leader_title2 = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | subdivision_name1 = [[Centre Region (Burkina Faso)|Centre Region]] | leader_name = [[Armand Béouindé]] (since 2016) | leader_title = Mayor | government_type = | government_footnotes = | subdivision_name4 = | subdivision_type4 = | subdivision_name3 = | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = [[Kadiogo]] | subdivision_type2 = Province | footnotes = }} '''वागादुगु ( Ouagadougou<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ouagadougou|title=Ouagadougou {{!}} Facts & History|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-01-22}}</ref> ({{IPAc-en|ˌ|w|ɑː|ɡ|ə|ˈ|d|uː|ɡ|uː}}, {{IPA-mos|ˈwɔɣədəɣʊ|lang}}, {{IPA-fr|waɡaduɡu|lang}}))''' [[अफ्रिका]]को [[बुर्किना फासो]]को राजधानी हो। <ref>{{Cite web|url=http://www.gouvernement.gov.bf/|title=Bienvenue sur le site Officiel du Premier Ministère du Burkina Faso|website=www.gouvernement.gov.bf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915153509/http://www.gouvernement.gov.bf/|archive-date=15 September 2010|access-date=2019-01-22|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> र देशको प्रशासनिक, सञ्चार, सांस्कृतिक, र अआर्थिक केन्द्र पनि हो ।यो २०१५ मा २२ लाख जनसंख्या सहित बुर्किना फासो को [[:en:List of cities in Burkina Faso#10 largest cities|सबैभन्दा ठूलो सहर हो ।]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{List of African capitals}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] q02082zsp5kmw3mk8jjhklwbfsa5sfe 0 117071 1362502 1284358 2026-06-20T08:26:11Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1362502 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag |Name = United States of America |Article = the |Image = Flag of the United States.svg |Image_size = |Alt = Flag of the United States of America |Nickname = The American flag |Morenicks = {{plainlist| *The Stars and Stripes *Red, White, and Blue *[[Old Glory]] *[[Star-Spangled Banner (flag)|The Star-Spangled Banner]] *United States (U.S.) flag }} |Use = 111111 |Symbol = |Proportion = 10:19 |Adoption = {{unbulleted list|१७७५ डिसेम्बर ३<br/>([[Grand Union Flag]])|१७७७ जुन १४<br/>(१३ तारे संस्करण)|जुलाई ४,१९६० <br/>(हालको ५०-तारे संस्करण)}} |Design = {{small|१३ तेर्सा धर्काहरू रातो र सेतो रंगमा पालैपालो हुन्छन्। माथिल्लो र तल्लो धर्का रातो रंगका हुन्छन्। माथि-बायाँ कुनामा नीलो आयात जसमा सेतो रंगका ५० तारा छन्, जुन नौ पङ्क्तिमा राखिएका छन्। पाँच पङ्क्तिमा ६ वटा तारा र चार पङ्क्तिमा ५ वटा तारा छन्।}} |Type = National |Designer=[[रोबर्ट जी. हेफ्ट]]<ref>https://www.washingtonexaminer.com/opinion/the-50-star-flag-turns-60-years-old</ref> }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको झण्डा''' वा '''अमेरिकी झण्डा''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]को [[राष्ट्रिय झण्डा]] हो। यसमा रातो र सेतो तेस्रो धर्काहरू जम्मा १३ वटा छन् र ५० वटा तारा पनि छ। १३ धर्काहरूले १३ औपनिवेशिक राज्यहरूलाई जनाउँछन्,जसले [[ब्रिटिस साम्राज्य]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरी अमेरिकाको पहिलो राज्य बनेका थिए र ५० ताराहरूले अमेरिकाका ५० राज्यहरूलाई जनाउँछन्।<ref>{{cite web|author=John Warner |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CDOC-105sdoc13/pdf/CDOC-105sdoc13.pdf |title=Senate Concurrent Resolution 61 |publisher=U.S Government Printing Office |date=1998 |accessdate=April 5, 2014}}</ref> यो झण्डालाई '''तारे र धर्के ''' ,<ref>{{cite web|title = History of the American Flag|url = http://www.infoplease.com/ipa/A0875838.html|website = www.infoplease.com|accessdate = December 13, 2015}}</ref><ref>During the Revolutionary War era, the "Rebellious Stripes" were considered as the most important element of United States flag designs, and were always mentioned before the stars. The "Stripes and Stars" would remain a popular phrase into the 19th century. Credit for the term "Stars and Stripes" has been given to the [[Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette|Marquis de Lafayette]]. See Mastai (1973), pg. 29.</ref> '''ओल्ड ग्लोरी '''<ref>{{cite web|title = USFlag.org: A website dedicated to the Flag of the United States of America - "OLD GLORY!"|url = http://www.usflag.org/history/oldglorystory.html|website = www.usflag.org|accessdate = December 13, 2015}}</ref> उपनामले पनि चिनिन्छ। अमेरिकी झण्डाको वर्तमान डिजाइन यसको २७ औँ डिजाइन हो , झण्डाको डिजाइन १७७७ देखि यता २६ पटक आधिकारिक रूपमा संशोधन गरिएको छ। ४८ तारे झण्डा ४७ वर्ष सम्म कायम रह्यो, जब तक कि ४९ तारे संस्करण ४ जुलाई, १९५९ देखि आधिकारिक भयो। ५० तारे झण्डाको आदेश तत्कालीन राष्ट्रपति [[ड्वीट डेभिड आइजेनहावर|आइजनहावर]]ले २१ अगस्ट १९५९ मा आदेश दिएका थिए र जुलाई १९६० मा अपनाइएको थियो। यो अमेरिकी झण्डा सबैभन्दा लामो समय सम्मा प्रयोग गरिएको संस्करण हो र ६० वर्ष भन्दा लामो समय देखी प्रयोगमा छ। <ref>{{cite web|author=Duane Streufert |url=http://www.usflag.org/history/the50starflag.html |title=A website dedicated to the Flag of the United States of America – The 50 Star Flag |publisher=USFlag.org |date= |accessdate=September 12, 2013}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|झण्डा]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय झन्डाहरू]] rpu3gz3aye151l4zfaio8s6qadlqp1g 0 118826 1362513 1356946 2026-06-20T08:55:10Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1362513 wikitext text/x-wiki {{For|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची}} {{Infobox official post | post = राष्ट्रपति | body = संयुक्त राज्य अमेरिका | insignia = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | insigniasize = 120 | insigniacaption = राष्ट्रपतीय प्रतीक | flag = Flag of the President of the United States of America.svg | flagsize = 130 | flagcaption = राष्ट्रपतीय झण्डा | flagborder = yes | image = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->File:January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | incumbent = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->[[डोनाल्ड ट्रम्प]] | incumbentsince = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Once sworn in, change it to January 20, 2021. -->सन् २०१७ जनवरी २० | department = {{plainlist| *[[अमेरिकी सरकारको कार्यकारी शाखा]] *[[राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालय]]}} | style = {{plainlist| *[[राष्ट्रपति महोदय (शीर्षक)|राष्ट्रपति महोदय]]<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9D06E3D9143AE533A25751C0A96E9C94609ED7CF |title=How To Address The President; He Is Not Your Excellency Or Your Honor, But Mr. President |date=August 2, 1891 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |title=USGS Correspondence Handbook—Chapter 4 |date=July 18, 2007 |publisher=Usgs.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000950/http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |archive-date=September 26, 2012 |access-date=November 15, 2012}}</ref><br>(अनौपचारिक) *[[सम्माननीय]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |title=Models of Address and Salutation |publisher=Ita.doc.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |archive-date=July 20, 2010 |access-date=September 4, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |date=July 20, 2010 }}</ref> <br>(औपचारिक) *[[मौसुफ]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf Heads of State, Heads of Government, Ministers for Foreign Affairs], Protocol and Liaison Service, [[United Nations]]. Retrieved November 1, 2012.</ref><ref>{{Cite web |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/09/01/remarks-president-obama-president-mubarak-his-majesty-king-abdullah-prim |title=Remarks by President Obama, President Mubarak, His Majesty King Abdullah, Prime Minister Netanyahu and President Abbas Before Working Dinner |last=The White House Office of the Press Secretary |date=September 1, 2010 |publisher=obamawhitehouse.archives.gov |access-date=July 19, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |title=Exchanges of Letters |date=September 1978 |publisher=Jimmy Carter Library |access-date=November 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010025608/http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |date=October 10, 2017 }}</ref><br>(कुटिनीतिक)}} | status = {{plainlist| *[[राष्ट्रप्रमुख]] *[[सरकार प्रमुख]]}} | abbreviation = पिओटियुएस | member_of = {{plainlist| *[[अमेरिकाको मन्त्रिमण्डल|मन्त्रिमण्डल]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय नीति परिषद|राष्ट्रिय नीति परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय आर्थिक परिषद|राष्ट्रिय आर्थिक परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद|राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद]]}} | residence = [[ह्वाइट हाउस]] | seat = [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डी.सी.]] | nominator = [[अमेरिकाका राजनीतिक दलहरू|राजनीतिक दलहरू]] वा स्व-नामाङ्कन | appointer = [[संयुक्त राज्य निर्वाचक मण्डल|निर्वाचक मण्डल]] | termlength = चार वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[अमेरिकाको संविधान]] | formation = {{date and age|1788|6|21|p=1|br=1}}<ref>{{Cite book |last=Maier |first=Pauline |title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788 |date=2010 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-86854-7 |location=New York, New York |page=433 |author-link=Pauline Maier}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/ |title=March 4: A forgotten huge day in American history |date=March 4, 2013 |publisher=[[National Constitution Center]] |location=Philadelphia |access-date=July 29, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics |date=February 24, 2018 }}</ref> | first = [[जर्ज वासिङ्टन]]<ref>{{Cite web |url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/presidential-election-of-1789/ |title=Presidential Election of 1789 |website=Digital Encyclopedia |publisher=Mount Vernon Ladies' Association, George Washington's Mount Vernon |location=Mount Vernon, Virginia |access-date=July 29, 2018}}</ref> | salary = $४,००,००० वार्षिक | website = {{url|www.whitehouse.gov}} }} '''अमेरिकाको राष्ट्रपति''', '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपति''' वा '''संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति''' ('''पिओटियुएस'''){{efn-ua|सन् १८७९ मा वाल्टर फिलिप्स नामक व्यक्तिले टेलिग्राफमा छोटकरी रूप दिनको लागि यो पदावलीको प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Safire |first=William |url=https://books.google.com/books?id=q6ARDAAAQBAJ&pg=PA564 |title=Safire's Political Dictionary |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195340617 |page=564 |language=en}}</ref>}} [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] हुन्छन्। अमेरिकाको राष्ट्रपति [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार|सङ्घीय सरकार]]को [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार#कार्यकारी शाखा|कार्यकारी शाखा]] र [[अमेरिकी सशस्त्र बल|संयुक्त राज्य सैन्य बल]]को प्रमुख सैन्य अधिकारी हुन्छन्। [[राष्ट्रपति]] पदको निर्माण भएपछि समयानुसार यसको अधिकार बढाउँदै लगिएको छ र हाल आएर राष्ट्रपतिसँग सङ्घीय सरकारको पूर्ण अधिकार रहेको छ।<ref>{{Cite journal |last=Ford |first=Henry Jones |date=1908 |title=The Influence of State Politics in Expanding Federal Power |journal=Proceedings of the American Political Science Association |volume=5 |pages=53–63 |doi=10.2307/3038511 |jstor=3038511}}</ref> राष्ट्रपतिको शक्तिलाई समयानुसार बढाउने र घटाउने गरिएको भएतापनि [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रूजबेल्ट]] राष्ट्रपति भएपछि उनले यस पदमा निहित अधिकारहरूलाई उल्लेखनीय विस्तार गरेपछि, [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुवातदेखि अमेरिकी राजनीतिक जीवनमा राष्ट्रपति पदले ठोस भूमिका निर्वाह गरेको छ। समकालीन समयमा, राष्ट्रपतिलाई एकमात्र विश्वव्यापी [[महाशक्ति]] नेताको रूपमा संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक हस्तिहरू मध्ये एकको रूपमा समेत हेर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/ |title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World? |last=Von Drehle |first=David |date=February 2, 2017 |website=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world |title=Who should be the world's most powerful person? |date=January 3, 2008 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/the-story-of-power.html |title=Meacham: The History of Power |last=Meacham |first=Jon |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/1-barack-obama.html |title=The Newsweek 50: Barack Obama |last=Zakaria |first=Fareed |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref> ==इतिहास र विकास== == विधायिका अधिकार == === विधेयकमा हस्ताक्षर र भिटो गर्ने === === एजेन्डा तय गर्ने === === नियमहरू जारी गर्ने === === कांग्रेसको बैठक आह्वान र स्थगित गर्ने === == कार्यकारी अधिकार == === प्रशासनिक अधिकार === राष्ट्रपतिले राजनीतिक नियुक्तिहरू गर्छन्। नयाँ राष्ट्रपतिले पदभार ग्रहण गरेपछि ४,००० सम्म नियुक्ति गर्न सक्छन्, जसमध्ये १,२०० [[अमेरिकी सिनेट]]ले पुष्टि गर्नुपर्छ। राजदूतहरू, मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू र विभिन्न अधिकारीहरू, सिनेटको पुष्टिकरणसहित राष्ट्रपतिको नियुक्तिद्वारा परिपुर्ति गरिने पदहरू हुन्।<ref>{{cite web |date=April 14, 2021 |title=Presidentially Appointed Positions |url=https://presidentialtransition.org/wp-content/uploads/sites/6/2020/12/Presidentially-Appointed-Positions.pdf |access-date=March 7, 2023 |publisher=[[Partnership for Public Service]] |location=Washington, D.C.}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/interactive/2020/biden-appointee-tracker/|title=Biden Political Appointee Tracker|newspaper=The Washington Post|access-date=March 7, 2023}}</ref> कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको शक्ति लामो समयदेखि विवादास्पद राजनीतिक मुद्दा रहेको छ। सामान्यतया, राष्ट्रपतिले इच्छा अनुसार कार्यकारी अधिकारीहरूलाई हटाउन सक्छन्।<ref>See ''Shurtleff v. United States'', {{ussc|189|311|1903}}; ''[[Myers v. United States]]'', {{ussc|272|52|1926}}.</ref> यद्यपि, कांग्रेसले स्वतन्त्र नियामक एजेन्सीहरूका आयुक्तहरू र केही निम्न कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको अधिकारलाई कानूनद्वारा कटौती र सीमित गर्न सक्छ।<ref>See ''[[Humphrey's Executor v. United States]]'', {{ussc|295|602|1935}} and ''[[Morrison v. Olson]]'', {{ussc|487|654|1988}}, respectively.</ref> बढ्दो संघीय कर्मचारीतन्त्रलाई व्यवस्थापन गर्न, राष्ट्रपतिहरूलाई धेरै तहका कर्मचारीहरूले सहयोग गर्छन्, जसद्वारा अन्ततः संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयमा व्यवस्थित गरिएको छ। कार्यकारी कार्यालय भित्र, राष्ट्रपतिका सहयोगीहरूको सबैभन्दा भित्री तह, र उनीहरूका सहायकहरू, ह्वाइट हाउस कार्यालयमा अवस्थित छन्। === विदेशी मामिलाहरू === धारा २, खण्ड ३, दफा ४ ले राष्ट्रपतिलाई "राजदूतहरूलाई स्वागत" गर्न आवश्यक छ। विदेश मामिला सधैं राष्ट्रपतिको जिम्मेवारीको एक महत्वपूर्ण तत्व रहँदै आएको छ, संविधान लागू भएदेखि प्रविधिमा भएको प्रगतिले राष्ट्रपतिको शक्ति बढाएको छ। जहाँ पहिले राजदूतहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फबाट स्वतन्त्र रूपमा वार्ता गर्न महत्त्वपूर्ण शक्ति प्रदान गरिएको थियो, राष्ट्रपतिहरूले अब नियमित रूपमा विदेशी देशका नेताहरूसँग प्रत्यक्ष भेट्छन्। === कमाण्डर-इन-चीफ === राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्ने शक्ति संवैधानिक रूपमा कांग्रेसमा निहित छ, तर सेनाको निर्देशन र व्यवस्थापनको लागि राष्ट्रपतिको अन्तिम जिम्मेवारी हुन्छ। संविधानले राष्ट्रपतिलाई कमाण्डर-इन-चीफको रूपमा कति अधिकार प्रदान गर्दछ भन्ने कुरा इतिहासभरि धेरै बहसको विषय बनेको छ, कांग्रेसले विभिन्न समयमा राष्ट्रपतिलाई व्यापक अधिकार दिएको छ र अरूले त्यो अधिकारलाई प्रतिबन्ध लगाउने प्रयास गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last1=Ramsey |first1=Michael |last2=Vladeck |first2=Stephen |title=Common Interpretation: Commander in Chief Clause |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/commander-in-chief-clause-ramsey-and-vladeck/clause/25 |access-date=May 23, 2017 |website=National Constitution Center Educational Resources (some internal navigation required) |publisher=National Constitution Center}}</ref> === न्यायिक शक्ति र विशेषाधिकारहरू === राष्ट्रपतिसँग संयुक्त राज्य अमेरिकाको पुनरावेदन अदालत र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतका सदस्यहरू सहित संघीय न्यायाधीशहरूलाई मनोनित गर्ने अधिकार छ। यद्यपि, यी मनोनयनहरूलाई पदभार ग्रहण गर्नु अघि सिनेटको अनुमोदन आवश्यक पर्दछ। सिनेटको अनुमोदन सुरक्षित गर्नुले संघीय न्यायपालिकालाई विशेष वैचारिक अडानतर्फ उन्मुख गर्न चाहने राष्ट्रपतिहरूको लागि ठूलो बाधा प्रदान गर्न सक्छ। अमेरिकी जिल्ला अदालतहरूमा न्यायाधीशहरूलाई मनोनयन गर्दा, राष्ट्रपतिहरूले प्रायः सिनेटरीय शिष्टाचारको लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परालाई सम्मान गर्छन्। राष्ट्रपतिहरूले माफी र राहत पनि दिन सक्छन्। [[जेराल्ड फोर्ड]]ले पदभार ग्रहण गरेको एक महिना पछि [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]लाई माफी दिए। राष्ट्रपतिहरूले प्रायः पद छोड्नुभन्दा केही समय अघि माफी दिन्छन्, जस्तै [[बिल क्लिन्टन]]ले आफ्नो पदको अन्तिम दिन प्याटी हर्स्टलाई माफी दिए; यो प्रायः विवादास्पद हुन्छ। <ref name="tws8nov12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=But not since President Gerald R. Ford granted clemency to former President Richard M. Nixon for possible crimes in Watergate has a Presidential pardon so pointedly raised the issue of whether the president was trying to shield officials for political purposes.}}</ref><ref name="tws8nov11">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=The prosecutor charged that Mr. Weinberger's efforts to hide his notes may have 'forestalled impeachment proceedings against President Reagan' and formed part of a pattern of 'deception and obstruction'.{{nbsp}}... In light of President Bush's own misconduct, we are gravely concerned about his decision to pardon others who lied to Congress and obstructed official investigations.}}</ref><ref name="tws8nov10">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/washington/2008-03-06-clinton-library-foia_N.htm|title=Clinton-papers release blocked|last=Eisler|first=Peter|date=March 7, 2008|work=USA Today|access-date=November 8, 2009|quote=Former president Clinton issued 140 pardons on his last day in office, including several to controversial figures, such as commodities trader Rich, then a fugitive on tax evasion charges. Rich's ex-wife, Denise, contributed $2,000 in 1999 to Hillary Clinton's Senate campaign; $5,000 to a related political action committee; and $450,000 to a fund set up to build the Clinton library.}}</ref> == नेतृत्व भूमिकाहरू == === राज्यको प्रमुख === {{listen|filename=Four ruffles and flourishes, hail to the chief (long version).ogg|title=Four ruffles and flourishes and 'Hail to the Chief' (long version)}} [[सरकार प्रमुख]]को रूपमा, राष्ट्रपतिले संयुक्त राज्य सरकारलाई आफ्नै जनतामाझ प्रतिनिधित्व गर्दछ, र बाँकी विश्वमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उदाहरण को लागी, कोही विदेशी राष्ट्र प्रमुखको राजकीय भ्रमण को समयमा, राष्ट्रपति सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को साउथ लनमा आयोजित एक राजकीय स्वागत समारोह को आयोजना गर्दछ, यो प्रथा [[जोन एफ. केनेडी|जोन एफ केनेडी]]द्वारा १९६१ मा सुरु भएको थियो। <ref>{{Cite book|last1=Abbott|first1=James A.|url=https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo|title=Designing Camelot: The Kennedy White House Restoration|last2=Rice|first2=Elaine M.|publisher=Van Nostrand Reinhold|year=1998|isbn=978-0-442-02532-8|pages=[https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo/page/9 9]–10|url-access=registration}}</ref> त्यसपछि साँझ [[ह्वाइट हाउस]]को State Dining Roomमा राष्ट्रपतिद्वारा राजकीय रात्रिभोज दिइन्छ ।<ref name="The White House State Dinner">{{Cite web|url=https://www.whitehousehistory.org/the-white-house-state-dinner|title=The White House State Dinner|website=The White House Historical Association|access-date=November 9, 2017}}</ref> [[चित्र:President Ronald Reagan Reviews Troops During An Arrival Ceremony at Great Hall of The People in Beijing Peoples Republic of China - DPLA - 6a25ef568b2569a4d243cdbf07940958.jpg|thumb|President [[Ronald Reagan]] reviews honor guards during a state visit to China, 1984.]] [[चित्र:Wilson_opening_day_1916.jpg|thumb|President [[Woodrow Wilson]] throws out the ceremonial first ball on [[Opening Day]], 1916.]]राष्ट्रपतिको परम्परामा सरकारको प्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिको भूमिका पनि समावेश पर्दछ। [[जेम्स बुकानान|जेम्स बुकानन]]देखि धेरै निवर्तमान राष्ट्रपतिरूले परम्परागत रूपमा राष्ट्रपतिको संक्रमणकालमा आफ्नो उत्तराधिकारीलाई सल्लाह दिन्छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|title=How Presidents Pass The Torch|last=Gibbs|first=Nancy|date=November 13, 2008|work=[[Time magazine|Time]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121194256/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|archive-date=November 21, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206231048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|date=February 6, 2011}}</ref> [[रोनाल्ड रेगन]] र उनका उत्तराधिकारीहरूले ओभल अफिसको डेस्कमा उद्घाटन दिवसमा आगामी राष्ट्रपतिको लागि एक निजी सन्देश पनि छोडेका छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?/base/news/1232616798110550.xml&coll=2|title=A note from Bush starts morning in the Oval Office|last=Dorning|first=Mike|date=January 22, 2009|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|archive-date=December 28, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|date=December 28, 2011}}</ref> === पार्टीको प्रमुख === राष्ट्रपतिलाई सामान्यतया उनीहरूको राजनीतिक दलको प्रमुख मानिन्छ। सम्पूर्ण प्रतिनिधि सभा र कम्तिमा एक तिहाइ सिनेटमा राष्ट्रपतिसँगै निर्वाचित हुने भएकाले, राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरूले अनिवार्य रूपमा आफ्नो चुनावी सफलता पार्टीको राष्ट्रपतिको उम्मेदवारको प्रदर्शनसँग जोडिएको हुन्छ। कोटटेल प्रभाव, वा यसको कमीले पनि प्रायः राज्य र स्थानीय तहको सरकारमा पार्टीका उम्मेदवारहरूलाई पनि असर गर्छ। यद्यपि, त्यहाँ प्रायः अध्यक्ष र पार्टीका अन्यहरू बीचको तनाव हुन्छ, जसमा कांग्रेसमा आफ्नो पार्टीको ककसबाट महत्त्वपूर्ण समर्थन गुमाउने अध्यक्षहरू सामान्यतया कमजोर र कम प्रभावकारी मानिन्छन्। === वैश्विक नेता === [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा एक [[महाशक्ति]]को रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको उदय संग, र संयुक्त राज्य अमेरिका को [[२१औँ शताब्दी|२१ औं शताब्दी]] मा संसार को सबै भन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको, राष्ट्रपति को सामान्यतया एक वैश्विक नेता को रूप मा हेरिन्छ, र कहिले काहि दुनिया को सबै भन्दा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तित्व। NATO को प्रमुख सदस्यको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थिति, र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] समावेश भएका अन्य धनी वा लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूसँग देशको बलियो सम्बन्धले राष्ट्रपतिलाई "स्वतन्त्र संसारको नेता" भन्ने उपन्यासको नेतृत्व गरेको छ। == छनौट प्रक्रिया == === योग्यता === संविधानको धारा २, खण्ड १, दफा ५ ले राष्ट्रपति पद धारण गर्न तीन योग्यताहरू तोकेको छ। राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्न, व्यक्तिले निम्न कुराहरू गर्नुपर्छ: * संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्राकृतिक रूपमा जन्मेको नागरिक हुनुपर्छ; * कम्तिमा ३५ वर्षको हुनुपर्छ; * कम्तिमा १४ वर्षदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसोबास गरेको हुनुपर्छ।.<ref>{{Cite web |title=Article II. The Executive Branch, Annenberg Classroom |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/article-ii-annenberg/interp/19 |access-date=June 15, 2018 |website=The Interactive Constitution |publisher=The National Constitution Center |location=Philadelphia, Pennsylvania}}</ref> === चुनाव === == सुविधा == === पारिश्रमिक === === निवास === === यात्रा === [[एयर फोर्स वन]] संयुक्त राज्य वायु सेनाको आधिकारिक [[हवाई यातायात नियन्त्रण]] कल चिन्ह तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रपति]]को आधिकारिक सवारी हो ।<ref name="foxtrot">[http://www.faa.gov/air_traffic/publications/atpubs/ATC/atc0204.html आदेश 7110.65R (वायु यातायात नियन्त्रण)] सङ्घीय विमान प्रशासन</ref> ==टिप्पणीहरू== {{notelist-ua}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Presidents of the United States}} {{ढाँचा:संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रप्रमुख]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|राष्ट्रपति ]] 33wiupvqhsm1bpodkm8jcpbdnik9e4g 0 122800 1362479 1358525 2026-06-20T06:52:39Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रपति */ 1362479 wikitext text/x-wiki [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] (दायाँ)द्वारा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई नेपालको प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा]] कुनै पनि व्यक्ति द्वारा कुनै पदमा काम शुरू गर्नु भन्दा पहिले लिने [[शपथ]]लाई [[पदको शपथ]] (oath of office) भनिन्छ। यस्तो शपथ सामान्यतया सरकारी पद वा धार्मिक पद ग्रहण गर्नु भन्दा पहिले लिईन्छ, तर कहिलेकाहिँ यो अन्य संगठनका पदाधिकारीहरुद्वारा पनि लिइन्छ। == नेपाल == ===राष्ट्रपति र उप-राष्ट्रपति=== [[नेपालको राष्ट्रपति]] र उप-राष्ट्रपतिले लिने पद तथा गोपनियताको शपथ को ढाँचा <ref>{{Cite web |title=राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा सम्बन्धी ऐन, २०७४ |url=https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/275/posts/1720419393_98.pdf |website=नेपाल कानून आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414155430/https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/275/posts/1720419393_98.pdf |date=2025-04-14 }}</ref> {{Blockquote|म... ... ... ... ... ... ... मुलुक र जनता प्रति पूर्ण बफादार रही सत्य निष्ठापूर्वक प्रतिज्ञा गर्दछु ईश्वरको नाममा शपथ लिन्छु कि नेपालको राज्कीयसत्ता र सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा रहेको नेपालको संविधान प्रति पूर्ण बफादार रही .....................पदको कामकाज प्रचलित कानूनको अधीनमा रही मुलुक र जनताको सोझो चिताई, कसैको डर नमानी, पक्षपात नगरी, पूर्वाग्रह वा खराब भावना नलिई इमान्दारीताका साथ सम्पादन गनेछु र आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा आफूलाई जानकारीमा आएको प्रचलित कानून बमोजिम गोप्य राख्नु पने कुरा म पदमा बहाल रहँदा वा नरहँदा जुनसुकै अवस्थामा पनि कानूनको पालना गर्दा बाहेक अरु अवस्थामा कुनै किसिमबाट प्रकट वा सङ्केत गर्ने छैन । |अनुसूची-४ |राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा सम्बन्धी ऐन, २०७४}} === अन्य अधिकारीहरू === {{Blockquote|म... ... ... ... ... ... ... नेपालको सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता मुलुक र जनता प्रति पूर्ण बफादार रही सत्य निष्ठापूर्वक प्रतिज्ञा गर्दै ईश्वरकोदेश र जनाताको नाममा शपथ लिन्छु कि... ... ... ... ... ... ... पदको जिम्मेवारी प्रचलित कानूनको अधीनमा रही मुलुक र जनताको भलो चिताई, कसैको डर नमानी, पक्षपात नगरी, पूर्वाग्रह वा खराब भावना नलिई इमान्दारीताका साथ बहन गनेछु र आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा आफूलाई जानकारीमा आएको प्रचलित कानून बमोजिम गोप्य राख्नु पने कुरा म पदमा बहाल रहँदा वा नरहँदा जुनसुकै अवस्थामा पनि कानूनको पालना गर्दा बाहेक अरु अवस्थामा कुनै किसिमबाट प्रकट वा सङ्केत गर्ने छैन । |अनुसूची |शपथ सम्बन्धी ऐन, २०७९}} == बंगलादेश == राष्ट्रपतिको शपथ (वा पुष्टि) सभामुखद्वारा गरिन्छ: {{Blockquote|আমি, (নাম) সশ্রদ্ধচিত্তে শপথ (বা দৃঢ়ভাবে ঘোষণা) করিতেছি যে, আমি আইন-অনুযায়ী বাংলাদেশের রাষ্ট্রপতি-পদের কর্তব্য বিশ্বস্ততার সহিত পালন করিব; আমি বাংলাদেশের প্রতি অকৃত্রিম বিশ্বাস ও আনুগত্য পোষণ করিবঃ আমি সংবিধানের রক্ষণ, সমর্থন ও নিরাপত্তাবিধান করিব: এবং আমি ভীতি বা অনুগ্রহ, অনুরাগ বা বিরাগের বশবর্তী না হইয়া সকলের প্রতি আইন-অনুযায়ী যথাবিহীত আচরণ করিব।<ref>{{Cite web|url=https://bn.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BE:%E0%A6%97%E0%A6%A3%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80_%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8.djvu/%E0%A7%AE%E0%A7%AE|title=পাতা:গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশের সংবিধান.djvu/৮৮ - উইকিসংকলন একটি মুক্ত পাঠাগার}}</ref>|Third Schedule|[[Constitution of Bangladesh]]}} {{Blockquote|I, (name) do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully discharge the duties of the office of President of Bangladesh according to law. That I will bear true faith and allegiance to Bangladesh; that I will preserve, protect and defend the Constitution and that I will do right to all manner of people according to law, without fear or favour, affection or ill-will.<ref name="schedule">{{Cite web |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/upload/act/2022-04-18-13-27-54-Scheudle__367.pdf |title=Schedule - Constitution of the Peoples Republic of Bangladesh |access-date=2022-12-21 |website=[[Legislative and Parliamentary Affairs Division]], [[Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs]]}}</ref>|Third Schedule|[[Constitution of Bangladesh]]}}अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: म, (नाम) निष्ठापूर्वक शपथ लिन्छु (वा पुष्टि गर्छु) कि म कानून अनुसार बंगलादेशको राष्ट्रपतिको पदको कर्तव्य इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्नेछु। म बंगलादेशप्रति साँचो विश्वास र निष्ठा राख्नेछु; म संविधानको संरक्षण, रक्षा र रक्षा गर्नेछु र म सबै प्रकारका मानिसहरूलाई कानून अनुसार, डर वा पक्षपात, स्नेह वा शत्रुता बिना, उचित व्यवहार गर्नेछु। == भारत == ===भारतको राष्ट्रपति=== [[भारतको राष्ट्रपति]]को शपथ यस प्रकार छ::<ref name="Pratiyogita Darpan 0 google books">{{cite book|author=Pratiyogita Darpan|title=Pratiyogita Darpan|url=https://books.google.com/books?id=xOgDAAAAMBAJ&pg=PT67|access-date=31 May 2012|date=October 2007|publisher=Pratiyogita Darpan|pages=67}}</ref> {{Blockquote|I,(name), do swear in the name of God that I will faithfully execute the office of Presidentof India, and will do the best of my ability preserve, protect and defend the [[Constitution of India|Constitution]] and the [[Law of India|law]], and that I will devote myself to the service and well-being of the people of Republic of India. |[[s:Constitution of India/Part V#Article 60 .7BOath or affirmation by the President.7D|Article 60]] |[[भारतीय संविधान]]}}भारतको राष्ट्रपतिको पदको शपथ हिन्दी संस्करणमा {{Blockquote|मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि मैं श्रद्धापूर्वक भारत के राष्ट्रपति के पद का कार्यपालन (अथवा राष्ट्रपति के कृत्यों का निर्वहन) करूँगा, तथा अपनी पूरी योग्यता से संविधान और विधि का परिरक्षण, संरक्षण और प्रतिरक्षण करूँगा, और मैं भारत की जनता की सेवा और कल्याण में निरत रहूँगा।|अनुच्‍छेद 60 |[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: म, (अमुक), ईश्वरको शपथ लिन्छु (सत्यनिष्ठासँग प्रतिज्ञान गर्छु) कि म श्रद्धापूर्वक भारतको राष्ट्रपतिको पदको कार्यपालन (अथवा राष्ट्रपतिको कृत्यहरूको निर्वहन) गर्दछु, तथा आफ्नो पूर्ण योग्यतासाथ संविधान र विधिको परिरक्षण, संरक्षण र प्रतिरक्षण गर्दछु, र म भारतका जनताको सेवा र कल्याणमा निरन्तर रहन्छु। === भारतका प्रधानमन्त्री र भारतका संघीय मन्त्रीहरू === [[चित्र:Prime_Minister_Modi's_taking_the_oath_of_secrecy_for_the_third_time.jpg|पाठ=Prime_Minister_Modi's_taking_the_oath_of_secrecy_for_the_third_time|अङ्गुठाकार|311x311पिक्सेल|भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]को तेस्रो कार्यकालको लागि शपथ ग्रहण]] [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतका प्रधानमन्त्री]] र संघीय मन्त्रिपरिषद्का अन्य सदस्यहरूको शपथ ग्रहण: पदको शपथ यस प्रकार छ: {{blockquote|text=I, (name), do swear in the name of God (or, solemnly affirm) that I will bear true faith and allegiance to the Constitution of India as by law established, that I will uphold the sovereignty and integrity of India, that I will faithfully and conscientiously discharge my duties as a Prime Minister (or, Minister) for the Union and that I will do right to all manner of people in accordance with the Constitution and the law, without fear or favour, afection or ill-will.|sign=Schedule III|source=[[Constitution of India]]}} भारतका प्रधानमन्त्री र संघीय मन्त्रिपरिषद्को शपथ हिन्दी संस्करणमा {{blockquote|text='मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि मैं विधि द्वारा स्थापित भारत के संविधान के प्रति सच्ची श्रद्धा और निष्ठा रखूँगा, मैं भारत की प्रभुता और अखंडता अक्षुण्ण रखूँगा, मैं संघ के प्रधानमंत्री (या, मंत्री) के रूप में अपने कर्तव्यों का श्रद्धापूर्वक और शुद्ध अंतःकरण से निर्वहन करूँगा तथा मैं भय या पक्षपात, अनुराग या द्वेष के बिना, सभी प्रकार के लोगों के प्रति संविधान और विधि के अनुसार न्याय करूँगा।'|sign=तीसरी अनुसूची|source=[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} गोपनीयताको शपथ यस प्रकार छ: {{blockquote|text=I, (name), do swear in the name of God (or, solemnly affirm) that I will not directly or indirectly communicate or reveal to any person or persons any matter which shall be brought under my consideration, or shall become known to me as a Prime Minister (or, Minister) for the Union, except as may be required for the due discharge of my duties as Prime Minister (or, Such Minister).|sign=Schedule III|source=[[Constitution of India]]}} हिन्दी संस्करणमा गोपनीयताको शपथ {{blockquote|text='मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि जो विषय संघ के प्रधानमंत्री (या, मंत्री) के रूप में मेरे विचार के लिए लाया जाएगा अथवा मुझे ज्ञात होगा उसे किसी व्यक्ति या व्यक्तियों को, तब के सिवाय जबकि प्रधानमंत्री (या, ऐसे मंत्री) के रूप में अपने कर्तव्यों के सम्यक्‌ निर्वहन के लिए ऐसा करना अपेक्षित हो, मैं प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्ष रूप से संसूचित या प्रकट नहीं करूँगा।'|sign=तीसरी अनुसूची|source=[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} == संयुक्त राज्य अमेरिका == === राष्ट्रपति === [[File:Donald Trump takes the Presidential Oath of Office, January 20th 2025.webm|thumb|जनवरी २०, २०२५ मा [[डोनाल्ड ट्रम्प]]लाई राष्ट्रपति पदको शपथ ग्रहण गराउँदै प्रधानन्यायाधीश जोन रोबर्ट्स]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]]को सपथ सम्बन्धी व्यवस्था [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|संविधानको]] दोस्रो धारामा उल्लेख छ । {{blockquote|Before he enter on the Execution of his Office, he shall take the following Oath or Affirmation:— '''"I do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully execute the Office of President of the United States, and will to the best of my ability, preserve, protect and defend the Constitution of the United States."'''<ref>{{cite web|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation, Centennial Edition, Interim Edition: Analysis of Cases Decided by the Supreme Court of the United States to June 26, 2013|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-2013/pdf/GPO-CONAN-2013.pdf|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, DC|page=13|year=2013}}</ref>}} अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: राष्ट्रपतिले आफ्नो पदभार ग्रहण गर्नु अघि, उनले निम्न शपथ वा प्रतिज्ञा लिनेछन् :-'''"म सत्यनिष्ठापूर्वक शपथ (वा पुष्टि) लिन्छु कि म संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको पद इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन गर्नेछु, र मेरो क्षमताले भ्याएसम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधानको संरक्षण, संरक्षण र रक्षा गर्नेछु।"''' ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:शपथ]] du6y3roofm35nbavrxco023fqzjbmqp 1362480 1362479 2026-06-20T06:53:08Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रपति */ 1362480 wikitext text/x-wiki [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] (दायाँ)द्वारा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई नेपालको प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा]] कुनै पनि व्यक्ति द्वारा कुनै पदमा काम शुरू गर्नु भन्दा पहिले लिने [[शपथ]]लाई [[पदको शपथ]] (oath of office) भनिन्छ। यस्तो शपथ सामान्यतया सरकारी पद वा धार्मिक पद ग्रहण गर्नु भन्दा पहिले लिईन्छ, तर कहिलेकाहिँ यो अन्य संगठनका पदाधिकारीहरुद्वारा पनि लिइन्छ। == नेपाल == ===राष्ट्रपति र उप-राष्ट्रपति=== [[नेपालको राष्ट्रपति]] र उप-राष्ट्रपतिले लिने पद तथा गोपनियताको शपथ को ढाँचा <ref>{{Cite web |title=राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा सम्बन्धी ऐन, २०७४ |url=https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/275/posts/1720419393_98.pdf |website=नेपाल कानून आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414155430/https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/275/posts/1720419393_98.pdf |date=2025-04-14 }}</ref> {{Blockquote|म... ... ... ... ... ... ... मुलुक र जनता प्रति पूर्ण बफादार रही सत्य निष्ठापूर्वक प्रतिज्ञा गर्दछु ईश्वरको नाममा शपथ लिन्छु कि नेपालको राज्कीयसत्ता र सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा रहेको नेपालको संविधान प्रति पूर्ण बफादार रही .....................पदको कामकाज प्रचलित कानूनको अधीनमा रही मुलुक र जनताको सोझो चिताई, कसैको डर नमानी, पक्षपात नगरी, पूर्वाग्रह वा खराब भावना नलिई इमान्दारीताका साथ सम्पादन गनेछु र आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा आफूलाई जानकारीमा आएको प्रचलित कानून बमोजिम गोप्य राख्नु पने कुरा म पदमा बहाल रहँदा वा नरहँदा जुनसुकै अवस्थामा पनि कानूनको पालना गर्दा बाहेक अरु अवस्थामा कुनै किसिमबाट प्रकट वा सङ्केत गर्ने छैन । |अनुसूची-४ |राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा सम्बन्धी ऐन, २०७४}} === अन्य अधिकारीहरू === {{Blockquote|म... ... ... ... ... ... ... नेपालको सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता मुलुक र जनता प्रति पूर्ण बफादार रही सत्य निष्ठापूर्वक प्रतिज्ञा गर्दै ईश्वरकोदेश र जनाताको नाममा शपथ लिन्छु कि... ... ... ... ... ... ... पदको जिम्मेवारी प्रचलित कानूनको अधीनमा रही मुलुक र जनताको भलो चिताई, कसैको डर नमानी, पक्षपात नगरी, पूर्वाग्रह वा खराब भावना नलिई इमान्दारीताका साथ बहन गनेछु र आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा आफूलाई जानकारीमा आएको प्रचलित कानून बमोजिम गोप्य राख्नु पने कुरा म पदमा बहाल रहँदा वा नरहँदा जुनसुकै अवस्थामा पनि कानूनको पालना गर्दा बाहेक अरु अवस्थामा कुनै किसिमबाट प्रकट वा सङ्केत गर्ने छैन । |अनुसूची |शपथ सम्बन्धी ऐन, २०७९}} == बंगलादेश == राष्ट्रपतिको शपथ (वा पुष्टि) सभामुखद्वारा गरिन्छ: {{Blockquote|আমি, (নাম) সশ্রদ্ধচিত্তে শপথ (বা দৃঢ়ভাবে ঘোষণা) করিতেছি যে, আমি আইন-অনুযায়ী বাংলাদেশের রাষ্ট্রপতি-পদের কর্তব্য বিশ্বস্ততার সহিত পালন করিব; আমি বাংলাদেশের প্রতি অকৃত্রিম বিশ্বাস ও আনুগত্য পোষণ করিবঃ আমি সংবিধানের রক্ষণ, সমর্থন ও নিরাপত্তাবিধান করিব: এবং আমি ভীতি বা অনুগ্রহ, অনুরাগ বা বিরাগের বশবর্তী না হইয়া সকলের প্রতি আইন-অনুযায়ী যথাবিহীত আচরণ করিব।<ref>{{Cite web|url=https://bn.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BE:%E0%A6%97%E0%A6%A3%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80_%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8.djvu/%E0%A7%AE%E0%A7%AE|title=পাতা:গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশের সংবিধান.djvu/৮৮ - উইকিসংকলন একটি মুক্ত পাঠাগার}}</ref>|Third Schedule|[[Constitution of Bangladesh]]}} {{Blockquote|I, (name) do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully discharge the duties of the office of President of Bangladesh according to law. That I will bear true faith and allegiance to Bangladesh; that I will preserve, protect and defend the Constitution and that I will do right to all manner of people according to law, without fear or favour, affection or ill-will.<ref name="schedule">{{Cite web |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/upload/act/2022-04-18-13-27-54-Scheudle__367.pdf |title=Schedule - Constitution of the Peoples Republic of Bangladesh |access-date=2022-12-21 |website=[[Legislative and Parliamentary Affairs Division]], [[Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs]]}}</ref>|Third Schedule|[[Constitution of Bangladesh]]}}अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: म, (नाम) निष्ठापूर्वक शपथ लिन्छु (वा पुष्टि गर्छु) कि म कानून अनुसार बंगलादेशको राष्ट्रपतिको पदको कर्तव्य इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्नेछु। म बंगलादेशप्रति साँचो विश्वास र निष्ठा राख्नेछु; म संविधानको संरक्षण, रक्षा र रक्षा गर्नेछु र म सबै प्रकारका मानिसहरूलाई कानून अनुसार, डर वा पक्षपात, स्नेह वा शत्रुता बिना, उचित व्यवहार गर्नेछु। == भारत == ===भारतको राष्ट्रपति=== [[भारतको राष्ट्रपति]]को शपथ यस प्रकार छ::<ref name="Pratiyogita Darpan 0 google books">{{cite book|author=Pratiyogita Darpan|title=Pratiyogita Darpan|url=https://books.google.com/books?id=xOgDAAAAMBAJ&pg=PT67|access-date=31 May 2012|date=October 2007|publisher=Pratiyogita Darpan|pages=67}}</ref> {{Blockquote|I,(name), do swear in the name of God that I will faithfully execute the office of Presidentof India, and will do the best of my ability preserve, protect and defend the [[Constitution of India|Constitution]] and the [[Law of India|law]], and that I will devote myself to the service and well-being of the people of Republic of India. |[[s:Constitution of India/Part V#Article 60 .7BOath or affirmation by the President.7D|Article 60]] |[[भारतीय संविधान]]}}भारतको राष्ट्रपतिको पदको शपथ हिन्दी संस्करणमा {{Blockquote|मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि मैं श्रद्धापूर्वक भारत के राष्ट्रपति के पद का कार्यपालन (अथवा राष्ट्रपति के कृत्यों का निर्वहन) करूँगा, तथा अपनी पूरी योग्यता से संविधान और विधि का परिरक्षण, संरक्षण और प्रतिरक्षण करूँगा, और मैं भारत की जनता की सेवा और कल्याण में निरत रहूँगा।|अनुच्‍छेद 60 |[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: म, (अमुक), ईश्वरको शपथ लिन्छु (सत्यनिष्ठासँग प्रतिज्ञान गर्छु) कि म श्रद्धापूर्वक भारतको राष्ट्रपतिको पदको कार्यपालन (अथवा राष्ट्रपतिको कृत्यहरूको निर्वहन) गर्दछु, तथा आफ्नो पूर्ण योग्यतासाथ संविधान र विधिको परिरक्षण, संरक्षण र प्रतिरक्षण गर्दछु, र म भारतका जनताको सेवा र कल्याणमा निरन्तर रहन्छु। === भारतका प्रधानमन्त्री र भारतका संघीय मन्त्रीहरू === [[चित्र:Prime_Minister_Modi's_taking_the_oath_of_secrecy_for_the_third_time.jpg|पाठ=Prime_Minister_Modi's_taking_the_oath_of_secrecy_for_the_third_time|अङ्गुठाकार|311x311पिक्सेल|भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]को तेस्रो कार्यकालको लागि शपथ ग्रहण]] [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतका प्रधानमन्त्री]] र संघीय मन्त्रिपरिषद्का अन्य सदस्यहरूको शपथ ग्रहण: पदको शपथ यस प्रकार छ: {{blockquote|text=I, (name), do swear in the name of God (or, solemnly affirm) that I will bear true faith and allegiance to the Constitution of India as by law established, that I will uphold the sovereignty and integrity of India, that I will faithfully and conscientiously discharge my duties as a Prime Minister (or, Minister) for the Union and that I will do right to all manner of people in accordance with the Constitution and the law, without fear or favour, afection or ill-will.|sign=Schedule III|source=[[Constitution of India]]}} भारतका प्रधानमन्त्री र संघीय मन्त्रिपरिषद्को शपथ हिन्दी संस्करणमा {{blockquote|text='मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि मैं विधि द्वारा स्थापित भारत के संविधान के प्रति सच्ची श्रद्धा और निष्ठा रखूँगा, मैं भारत की प्रभुता और अखंडता अक्षुण्ण रखूँगा, मैं संघ के प्रधानमंत्री (या, मंत्री) के रूप में अपने कर्तव्यों का श्रद्धापूर्वक और शुद्ध अंतःकरण से निर्वहन करूँगा तथा मैं भय या पक्षपात, अनुराग या द्वेष के बिना, सभी प्रकार के लोगों के प्रति संविधान और विधि के अनुसार न्याय करूँगा।'|sign=तीसरी अनुसूची|source=[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} गोपनीयताको शपथ यस प्रकार छ: {{blockquote|text=I, (name), do swear in the name of God (or, solemnly affirm) that I will not directly or indirectly communicate or reveal to any person or persons any matter which shall be brought under my consideration, or shall become known to me as a Prime Minister (or, Minister) for the Union, except as may be required for the due discharge of my duties as Prime Minister (or, Such Minister).|sign=Schedule III|source=[[Constitution of India]]}} हिन्दी संस्करणमा गोपनीयताको शपथ {{blockquote|text='मैं, (अमुक), ईश्वर की शपथ लेता हूँ (सत्यनिष्ठा से प्रतिज्ञान करता हूँ) कि जो विषय संघ के प्रधानमंत्री (या, मंत्री) के रूप में मेरे विचार के लिए लाया जाएगा अथवा मुझे ज्ञात होगा उसे किसी व्यक्ति या व्यक्तियों को, तब के सिवाय जबकि प्रधानमंत्री (या, ऐसे मंत्री) के रूप में अपने कर्तव्यों के सम्यक्‌ निर्वहन के लिए ऐसा करना अपेक्षित हो, मैं प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्ष रूप से संसूचित या प्रकट नहीं करूँगा।'|sign=तीसरी अनुसूची|source=[[:hi:भारत का संविधान|भारत का संविधान]]}} == संयुक्त राज्य अमेरिका == === राष्ट्रपति === [[File:Donald Trump takes the Presidential Oath of Office, January 20th 2025.webm|thumb|जनवरी २०, २०२५ मा [[डोनाल्ड ट्रम्प]]लाई राष्ट्रपति पदको [[शपथ|शपथ ग्रहण]] गराउँदै प्रधानन्यायाधीश जोन रोबर्ट्स]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]]को सपथ सम्बन्धी व्यवस्था [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|संविधानको]] दोस्रो धारामा उल्लेख छ । {{blockquote|Before he enter on the Execution of his Office, he shall take the following Oath or Affirmation:— '''"I do solemnly swear (or affirm) that I will faithfully execute the Office of President of the United States, and will to the best of my ability, preserve, protect and defend the Constitution of the United States."'''<ref>{{cite web|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation, Centennial Edition, Interim Edition: Analysis of Cases Decided by the Supreme Court of the United States to June 26, 2013|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-2013/pdf/GPO-CONAN-2013.pdf|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, DC|page=13|year=2013}}</ref>}} अनौपचारिक नेपाली अनुवाद: राष्ट्रपतिले आफ्नो पदभार ग्रहण गर्नु अघि, उनले निम्न शपथ वा प्रतिज्ञा लिनेछन् :-'''"म सत्यनिष्ठापूर्वक शपथ (वा पुष्टि) लिन्छु कि म संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको पद इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन गर्नेछु, र मेरो क्षमताले भ्याएसम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधानको संरक्षण, संरक्षण र रक्षा गर्नेछु।"''' ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:शपथ]] ix9teiar2tfdsfk6n166fvl55ivmq14 0 123136 1362391 1284985 2026-06-19T22:24:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362391 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बुन्देलखण्ड | population_note = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = 250-300 | population_footnotes = | population_total = 18,335,044 | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | population_demonym = बुन्देलखण्डी/बुन्देली | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|भामास]] | area_water_km2 = | utc_offset1 = +०५:३० | timezone1_DST = +०५:३० | utc_offset1_DST = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = प्रमुख | demographics1_info1 = [[बुन्देली भाषा|बुन्देली]],<br>[[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | blank1_name_sec1 = ऐतिहासिक राजधानीहरू | blank1_info_sec1 = [[खजुराहो]],<br>[[महोबा]],<br>[[कालिञ्जर]],<br>[[ओर्छा]] | area_water_percent = | area_land_km2 = | native_name = जेजाकभुक्ति | pushpin_map = | native_name_lang = | settlement_type = ऐतिहासिक क्षेत्र <br /> प्रस्तावित राज्य | image_skyline = OrchhaPalace.jpg | image_alt = | image_caption = जहाँगीर महल, ओर्छा | image_map = | map_alt = | map_caption = Location of Bundelkhand in India | pushpin_label_position = | area_total_km2 = 70,747 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|25.44|78.57|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|भारत}} | area_footnotes = | footnotes = }} '''बुन्देलखण्ड''' एक भौगोलिक र साँस्कृतिक क्षेत्र तथा मध्य र उत्तर भारतको एक पर्वत शृङ्खला हो। बुन्देलखण्डको पहाडी क्षेत्रलाई हाल उत्तर प्रदेश र [[मध्य प्रदेश]] राज्यहरूको बीच विभाजित गरिएको छ। [[झाँसी]] बुन्देलखण्डको सबैभन्दा ठूलो सहर हो। == व्युत्पत्ति == बुन्देलखण्डको अर्थ "बुन्देलला क्षेत्र" हो। चन्देला राजवंशको शिलालेख अनुसार यो नाम जेजाबाट आएको हो। १४औँ शताब्दी वरपर बुन्देलहरूले चन्देललाई प्रतिस्थापित गरेपछि उनीहरूको पछि यो क्षेत्र बुन्देलखण्डको नामले परिचित भएको थियो। == बुन्देलखण्ड राज्य प्रस्तावित == बुन्देलखण्ड [[उत्तर प्रदेश]] र [[मध्य प्रदेश]]को भागहरू मिलेर बनेको छ। [[मायावती]]को नेतृत्वमा बहुजन समाज पार्टी सरकारले सन् २०११ मा उत्तर प्रदेशका सात जिल्लाहरूबाट बुन्देलखण्डको निर्माण प्रस्ताव गरेको थियो। बुन्देलखण्ड अक्रित पार्टी र बुन्देलखण्ड मुक्ति मोर्चा जस्ता सङ्गठनहरूले [[मध्य प्रदेश]]का जिल्लाहरूलाई पनि समावेश गर्न चाहन्छन्। <ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html|title=Mayawati's proposal to divide Uttar Pradesh into four States goes far beyond disturbing the State's politics ahead of the elections|website=The Hindu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329163935/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html|archivedate=29 March 2015|accessdate=2019-07-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150329163935/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html |date=2015-03-29 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html|title=Mayawati-kind-of-Bundelkhand not acceptable: Bundela|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329163935/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html|archivedate=2015-03-29|accessdate=2015-03-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150329163935/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1921363201.html |date=2015-03-29 }}</ref> [[भारतीय जनता पार्टी]]की [[उमा भारती]]ले [[झाँसी]]मा सन् २०१४ को लोकसभा चुनावको प्रचारको क्रममा उनको पार्टी सत्तामा आएमा तीन वर्ष भित्र बुन्देलखण्डलाई छुट्टै राज्य बनाउने वाचा गरेकी थिइन्। <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/uma-bharti-promises-separate-bundelkhand-to-voters-in-jhansi/|title=Uma Bharti promises separate Bundelkhand to voters in Jhansi|date=2014-04-10|website=The Indian Express|accessdate=2015-03-30}}</ref> त्यसैगरी लोकसभा चुनावमा काङ्ग्रेस नेता प्रदीप जैन आदित्यले यस्तै प्रतिज्ञा गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/videos/uttar-pradesh/ls-polls-pradeep-jain-aditya-uma-bharti-promise-separate-bundelkhand-state-401373.html|title=LS polls: Pradeep Jain Aditya, Uma Bharti promise separate Bundelkhand state|publisher=News18.com|accessdate=2015-03-30}}</ref> सन् १९६० को दशकको प्रारम्भदेखि बुन्देलखण्ड राज्य स्थापना वा क्षेत्रको विकास र वृद्धिका लागि एक आन्दोलन भएको थियो। बुन्देलखण्ड भौगोलिक हिसाबले भारतको मध्य भागमा पर्दछ भने यसले मध्य प्रदेश र उत्तर प्रदेशको केही भागलाई पनि समेटेको छ। खनिजहरूमा धनी हुनुको बाबजुद बुन्देलखण्डको मानिसहरू धेरै गरीब छन् भने क्षेत्र विकसमा केन्द्रीय राजनीतिको यहाँ न्यून प्रतिनिधित्व छ। त्यहाँ धेरै स्थानीय राजनीतिक दल तथा सङ्गठनहरु छन् भनेे यी सङ्गठनहरू क्षेत्रको विकासको प्रचार र एक पृथक् राज्यको खोजी छन्। <ref>{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/MP-BHO-demand-for-seperate-bundelkhand-reignited-ahead-of-assembly-polls-4226793-NOR.html|title=Demand for separate Bundelkhand reignited ahead of assembly polls separate|date=2013-04-05|publisher=Daily.bhaskar.com|accessdate=2015-03-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107023426/http://daily.bhaskar.com/news/MP-BHO-demand-for-seperate-bundelkhand-reignited-ahead-of-assembly-polls-4226793-NOR.html |date=2014-11-07 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/nod-for-telangana-fuels-the-demand-for-bundelkhand/article63277.ece|title=Nod for Telangana fuels the demand for Bundelkhand|last=Atiq Khan|date=2009-12-10|website=The Hindu|accessdate=2015-03-30}}</ref> यहाँको कृषि सङ्कट र किसानहरूद्वारा गरिने आत्महत्यालाई पनि छुट्टाछुट्टै राज्यको कारण भनिएको छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.epw.in/states/farmers-suicides-and-statehood-demand-bundelkhand.html|title=Farmers' Suicides and Statehood Demand in Bundelkhand &#124; Economic and Political Weekly|date=2011-07-09|publisher=Epw.in|accessdate=2015-03-30}}</ref> सन् २०११ को नोभेम्बरमा [[उत्तर प्रदेश]] मन्त्रिपरिषद्ले राज्यलाई चार भागमा विभाजित गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो जसको एउटा भाग बुन्देलखण्ड थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/mayawati-wants-to-divide-up-into-4-states-other-parties-cornered-566270|title=Mayawati wants to divide UP into 4 states, other parties cornered; NDTV|date=2011-11-16|publisher=ndtv.com|accessdate=2015-08-04}}</ref> == धर्म == {{Pie chart|thumb=right|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दू]]|value1=93.17|color1=Orange|label2=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|value2=5.58|color2=green|label3=अन्य|value3=1.25|color3=grey|caption=बुन्देलखण्डमा धर्म (सन् २०११)<ref name="censusindia.gov.in">http://censusindia.gov.in/</ref>}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[राजपूताना|राजपुताना]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20131030021532/http://www.dainet.org/livelihoods/checkdams4.htm बुन्देलखण्ड बाँध परियोजना जाँच] * [https://web.archive.org/web/20080709063336/http://www.frontlineonnet.com/fl2405/stories/20070323000106600.htm ''ऐतिहासिक मिश्रण'', फ्रन्टलाइन, खण्ड २४ - अङ्क ०५] * [http://www.thebetterindia.com/824/radio-bundelkhand-giving-voice-to-the-voiceless/ रेडियो बुन्देलखण्ड] {{उत्तर भारतका ऐतिहासिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:भारतका क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशको इतिहास]] mzcx9y8hy9hxr6fjrp9vtomtn0b7woc 0 123675 1362341 1283352 2026-06-19T12:16:57Z Bishaldev100 28807 /* खेल विवरणहरु */ 1362341 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | pixels = | competition = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७८]] | season = २०७८ | dates = १९ नभेम्बर २०७८<ref name="19Nov">{{cite web |title=A Division League postponed until November 19 |url=https://the-anfa.com/news-detail/1335 |publisher=All Nepal Football Association |access-date=13 November 2021}}</ref> - TBA | winners = | relegated = | continentalcup1 = [[२०२२ एएफसी कप|एएफसी कप]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७६|२०७६]] | nextseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९|२०७९]] | updated = २९ नोभेम्बर २०२१ }} '''शहीद स्मारक ए डिभिजन लिग २०७८ ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]:2021–22 ''Martyr's Memorial A-Division League)''' [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]को ४४ औ सस्करण हो। यस प्रतियोगिताको साबिक विजेतालाई रूपमा [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] रहेको छ<ref>{{Cite web|title=South Asia Domestic Wrap: Gokulam Kerala, Machhindra emerge champions {{!}} Football {{!}} News {{!}}|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/south-asia-domestic-wrap-gokulam-kerala-machhindra-emerge-champions|access-date=2021-06-30|website=the-AFC|language=en-GB}}</ref>। यस लिग जित्ने टिमले २०२२ एएफसी कप छनोट चरण खेल्ने छ। ==स्थानहरु== यस लिगका खेलहरू काठमाडौं उपत्यकाका फरक ३ रंगशालाहरुमा संचालन भइरहेको छ। {{location map+ |Nepal|width=200 |float=center|caption= |places= {{location map~ |Nepal |lat=27.695052 |long=85.314835 |label=[[काठमाडौँ]] |position=left}} {{location map~ |Nepal |lat=27.662119 |long=85.329912 |label=[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |position=right}} }} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !|[[काठमाडौँ|काठमाडौं]] !colspan="2" |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |- |[[दशरथ रङ्गशाला]] |[[च्यासल रङ्गशाला]] |[[एन्फा कम्प्लेक्स]] |- |क्षमता: १५,००० |क्षमता: १०,००० |क्षमता: ६,००० |- | [[File:Dasharath_stadium_of_Kathmandu_3_23_27_824000_PM.jpeg|200px]] | | |- |} </center> ==खेल विवरणहरु== ==== ह्याट्रिक ==== {| class="wikitable sortable" !खेलाडी !क्लब !विपक्षी !नतिजा !मिति |- |{{Flagicon|NGR}} अजेई मार्टिन्स |[[सातदोबाटो युथ क्लब]] |[[एपिएफ ]] |४-१<ref>{{Cite web|title=ANFA {{!}} Satdobato pile more misery on APF with thumping 4-1 win|url=https://the-anfa.com/news-detail/1354|access-date=2021-12-03|website=the-anfa.com|language=en}}</ref> |३ डिसेम्बर २०२१ |} <onlyinclude><!--To include this table in a page, use {{:2018–19 Martyr's Memorial A-Division League|transcludesection=League table}} -->{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=League table |update=complete |source= [https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/1824/ HamroKhelkud] |team1 = MCH |team2 = TAC |team3 = NRT |team4 = SAT |team5 = MMC |team6 = TSC |team7 = SAN |team8 = APF |team9 = JYC |team10 = HSC |team11 = NPC |team12 = FRI |team13 = BRI |team14 = CHY |result1=ACPO |win_BRI=1|draw_BRI=5|loss_BRI=7|gf_BRI=10|ga_BRI=24|name_BRI=[[Brigade Boys Club]]|status_BRI=r |win_CHY=1|draw_CHY=3|loss_CHY=9|gf_CHY=5|ga_CHY=22|name_CHY=[[Chyasal Youth Club]]|status_CHY=r |win_FRI=2|draw_FRI=5|loss_FRI=6|gf_FRI=17|ga_FRI=22|name_FRI=[[Friends Club]] |win_HSC=3|draw_HSC=5|loss_HSC=5|gf_HSC=12|ga_HSC=15|name_HSC=[[Himalayan Sherpa Club]] |win_JYC=3|draw_JYC=5|loss_JYC=5|gf_JYC=11|ga_JYC=14|name_JYC=[[Jawalakhel YC]] |win_MCH=11|draw_MCH=2|loss_MCH=|gf_MCH=20|ga_MCH=2|name_MCH=[[Machhindra Football Club|Machhindra FC]]|status_MCH=cq |win_MMC=6|draw_MMC=3|loss_MMC=4|gf_MMC=19|ga_MMC=12|name_MMC=[[Manang Marshyangdi Club]] |win_APF=3|draw_APF=6|loss_APF=4|gf_APF=16|ga_APF=17|name_APF=[[APF Club|Nepal APF Club]] |win_TAC=5|draw_TAC=8|loss_TAC=|gf_TAC=16|ga_TAC=8|name_TAC=[[Nepal Army F.C.|Tribhuvan Army F.C.]] |win_NPC=2|draw_NPC=6|loss_NPC=5|gf_NPC=10|ga_NPC=15|name_NPC=[[Nepal Police Club]] |win_NRT=6|draw_NRT=5|loss_NRT=2|gf_NRT=16|ga_NRT=10|name_NRT=[[New Road Team]] |win_SAN=3|draw_SAN=7|loss_SAN=3|gf_SAN=12|ga_SAN=11|name_SAN=[[Sankata Boys Sports Club|Sankata BSC]] |win_SAT=6|draw_SAT=3|loss_SAT=4|gf_SAT=14|ga_SAT=11|name_SAT=[[Satdobato Youth Club]] |win_TSC=4|draw_TSC=7|loss_TSC=2|gf_TSC=12|ga_TSC=7|name_TSC=[[Three Star Club]] |result13=REL|result14=REL|col_REL=red1|text_REL=Relegation to [[2024–25 Martyr's Memorial B-Division League|2025 Martyr's Memorial B-Division League]] |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) head-to-head. |res_col_header=Q <!--Qualification and relegation column definitions--> |col_ACPO=blue2 |text_ACPO=Qualification for [[2022 AFC Cup#Qualifying play-offs|2022 AFC Cup preliminary round 1]] |note_res_ACPO=Top team after round 7 qualified for AFC Cup<ref name="Qualif">{{cite web |title=Machhindra qualify for AFC Asian Cup Qualifiers with win over Nepal Police Club |url=https://the-anfa.com/news-detail/1400 |website=ANFA |access-date=2 January 2022 |archive-date=2 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102133631/https://the-anfa.com/news-detail/1400 |url-status=live }}</ref> }} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरु== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.rsssf.com/tablesn/nepal2018.html#adiv RSSSF] {{सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} [[श्रेणी:सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] mlnz51efxqzrsnupt8s8sfui9sa7ij8 1362344 1362341 2026-06-19T12:25:46Z Bishaldev100 28807 /* ह्याट्रिक */ 1362344 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | pixels = | competition = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७८]] | season = २०७८ | dates = १९ नभेम्बर २०७८<ref name="19Nov">{{cite web |title=A Division League postponed until November 19 |url=https://the-anfa.com/news-detail/1335 |publisher=All Nepal Football Association |access-date=13 November 2021}}</ref> - TBA | winners = | relegated = | continentalcup1 = [[२०२२ एएफसी कप|एएफसी कप]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७६|२०७६]] | nextseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९|२०७९]] | updated = २९ नोभेम्बर २०२१ }} '''शहीद स्मारक ए डिभिजन लिग २०७८ ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]:2021–22 ''Martyr's Memorial A-Division League)''' [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]को ४४ औ सस्करण हो। यस प्रतियोगिताको साबिक विजेतालाई रूपमा [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] रहेको छ<ref>{{Cite web|title=South Asia Domestic Wrap: Gokulam Kerala, Machhindra emerge champions {{!}} Football {{!}} News {{!}}|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/south-asia-domestic-wrap-gokulam-kerala-machhindra-emerge-champions|access-date=2021-06-30|website=the-AFC|language=en-GB}}</ref>। यस लिग जित्ने टिमले २०२२ एएफसी कप छनोट चरण खेल्ने छ। ==स्थानहरु== यस लिगका खेलहरू काठमाडौं उपत्यकाका फरक ३ रंगशालाहरुमा संचालन भइरहेको छ। {{location map+ |Nepal|width=200 |float=center|caption= |places= {{location map~ |Nepal |lat=27.695052 |long=85.314835 |label=[[काठमाडौँ]] |position=left}} {{location map~ |Nepal |lat=27.662119 |long=85.329912 |label=[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |position=right}} }} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !|[[काठमाडौँ|काठमाडौं]] !colspan="2" |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |- |[[दशरथ रङ्गशाला]] |[[च्यासल रङ्गशाला]] |[[एन्फा कम्प्लेक्स]] |- |क्षमता: १५,००० |क्षमता: १०,००० |क्षमता: ६,००० |- | [[File:Dasharath_stadium_of_Kathmandu_3_23_27_824000_PM.jpeg|200px]] | | |- |} </center> ==खेल विवरणहरु== ==== ह्याट्रिक ==== {| class="wikitable sortable" !खेलाडी !क्लब !विपक्षी !नतिजा !मिति |- |{{Flagicon|NGR}} अजेई मार्टिन्स |[[सातदोबाटो युथ क्लब]] |[[एपिएफ ]] |४-१<ref>{{Cite web|title=ANFA {{!}} Satdobato pile more misery on APF with thumping 4-1 win|url=https://the-anfa.com/news-detail/1354|access-date=2021-12-03|website=the-anfa.com|language=en}}</ref> |३ डिसेम्बर २०२१ |} <onlyinclude><!--To include this table in a page, use {{:2018–19 Martyr's Memorial A-Division League|transcludesection=League table}} -->{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=League table |update=complete |source= [https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/1824/ HamroKhelkud] |team1 = MCH |team2 = TAC |team3 = NRT |team4 = SAT |team5 = MMC |team6 = TSC |team7 = SAN |team8 = APF |team9 = JYC |team10 = HSC |team11 = NPC |team12 = FRI |team13 = BRI |team14 = CHY |result1=ACPO |win_BRI=1|draw_BRI=5|loss_BRI=7|gf_BRI=10|ga_BRI=24|name_BRI=[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]]|status_BRI=r |win_CHY=1|draw_CHY=3|loss_CHY=9|gf_CHY=5|ga_CHY=22|name_CHY=[[च्यासल युथ क्लब]]|status_CHY=r |win_FRI=2|draw_FRI=5|loss_FRI=6|gf_FRI=17|ga_FRI=22|name_FRI=[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |win_HSC=3|draw_HSC=5|loss_HSC=5|gf_HSC=12|ga_HSC=15|name_HSC=[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |win_JYC=3|draw_JYC=5|loss_JYC=5|gf_JYC=11|ga_JYC=14|name_JYC=[[जावलाखेल युथ क्लब]] |win_MCH=11|draw_MCH=2|loss_MCH=|gf_MCH=20|ga_MCH=2|name_MCH=[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]]|status_MCH=cq |win_MMC=6|draw_MMC=3|loss_MMC=4|gf_MMC=19|ga_MMC=12|name_MMC=[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |win_APF=3|draw_APF=6|loss_APF=4|gf_APF=16|ga_APF=17|name_APF=[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |win_TAC=5|draw_TAC=8|loss_TAC=|gf_TAC=16|ga_TAC=8|name_TAC=[[Nepal Army F.C.|Tribhuvan Army F.C.]] |win_NPC=2|draw_NPC=6|loss_NPC=5|gf_NPC=10|ga_NPC=15|name_NPC=[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस]] |win_NRT=6|draw_NRT=5|loss_NRT=2|gf_NRT=16|ga_NRT=10|name_NRT=[[एनआरटी क्लब]] |win_SAN=3|draw_SAN=7|loss_SAN=3|gf_SAN=12|ga_SAN=11|name_SAN=[[सङ्कटा क्लब]] |win_SAT=6|draw_SAT=3|loss_SAT=4|gf_SAT=14|ga_SAT=11|name_SAT=[[Satdobato Youth Club]] |win_TSC=4|draw_TSC=7|loss_TSC=2|gf_TSC=12|ga_TSC=7|name_TSC=[[थ्री स्टार क्लब]] |result13=REL|result14=REL|col_REL=red1|text_REL=Relegation to [[2024–25 Martyr's Memorial B-Division League|2025 Martyr's Memorial B-Division League]] |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) head-to-head. |res_col_header=Q <!--Qualification and relegation column definitions--> |col_ACPO=blue2 |text_ACPO=Qualification for [[2022 AFC Cup#Qualifying play-offs|2022 AFC Cup preliminary round 1]] |note_res_ACPO=Top team after round 7 qualified for AFC Cup<ref name="Qualif">{{cite web |title=Machhindra qualify for AFC Asian Cup Qualifiers with win over Nepal Police Club |url=https://the-anfa.com/news-detail/1400 |website=ANFA |access-date=2 January 2022 |archive-date=2 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102133631/https://the-anfa.com/news-detail/1400 |url-status=live }}</ref> }} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरु== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.rsssf.com/tablesn/nepal2018.html#adiv RSSSF] {{सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} [[श्रेणी:सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] dir6e5ox94nx9zaapged880yuld3ca0 0 124743 1362493 1337830 2026-06-20T07:56:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362493 wikitext text/x-wiki " '''सि यु अगेन''' " अमेरिकी र्‍यापर [[विज खलिफा|विज खलिफा]]को एउटा गीत हो, यसका गीतकार अमेरिकी गायक [[चार्लि पुथ|चार्ली पुथ]] हुन्। यो गीत २०१३ नोबेम्बर ३० मा गाडी दुर्घटनामा निधन भएका अभिनेता [[पल वाल्कर|पल वाकर]]लाई श्रद्धाञ्जली स्वरूप २०१५ को चलचित्र ''[[फ्युरियस ७]]'' को साउन्ड ट्र्याकको लागि सार्वजनिक गरिएको थियो। पछि, गीतलाई पुथको पहिलो एल्बम, ''नाइन ट्र्याक माइन्डको'' अन्तर्राष्ट्रिय रिलिजमा बोनस ट्र्याकको रूपमा समावेश गरिएको थियो। कलाकारहरूले गीतलाई यसको सह-निर्माताहरू, डीजे फ्रैंक ई र एन्ड्र्यू सेडरसँग मिलेर लेखेका थिए, पुथबाट थप उत्पादन र म्यानी मारोक्विन द्वारा प्रदान गरिएको मिश्रणको साथ। "सी यू अगेन" मार्च १०, २०१५ मा संयुक्त राज्य अमेरिकामा साउन्डट्र्याकको प्रमुख एकलको रूपमा जारी गरिएको थियो। यसको म्युजिक भिडियो जुलाई १० देखि २०१७ अगस्त ४ सम्म [[सर्वाधिक हेरिएका युट्युब भिडियोहरूको सूची|युट्युबमा सबैभन्दा धेरै हेरिएको भिडियो थियो]] । "सि यु अगेन" ले ५८ औं वार्षिक ग्रामी अवार्डमा तीनवटा अवार्डमा मनोनीत भयो: वर्षको गीत, उत्कृष्ट पप जोडी/समूह प्रदर्शन र भिजुअल मिडियाका लागि लिखित सर्वश्रेष्ठ गीत। यो बीबीसी संगीत पुरस्कारको लागि वर्षको गीतको लागि पनि सर्टलिस्ट गरिएको थियो र ७३ औं [[गोल्डन ग्लोब पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट ओरिजिनल गीतको लागि मनोनयन गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2015/12/10/golden-globes-nominations-2016-complete-coverage/|title=Golden Globes nominations 2016: Complete list|last=Merry|first=Stephanie|date=December 10, 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=December 10, 2015|last2=Yahr|first2=Emily}}</ref> आइ.एफ.पी.आइ अनुसार २०.९ मिलियन इकाइहरूको संयुक्त बिक्री सहित, "सि यु अगेन" विश्वभर २०१५ को सबैभन्दा धेरै बिक्री हुने गीत थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf|title=IFPI Global Music Report|date=April 12, 2016|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]]|accessdate=April 12, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412192734/http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf |date=April 12, 2016 }}</ref> == क्रेडिट र व्यक्तित्व == * एन्ड्रयू सिडार - गीतकार, [[रेकर्ड निर्माता|निर्माता]] * डीजे फ्र्यांक ई (जस्टिन फ्रान्क)&nbsp;- गीतकार, निर्माता * [[चार्लि पुथ|चार्ली पुथ]]&nbsp;- गीतकार, [[गाउनु|गायक]], निर्माता * ब्रायन टायलर&nbsp;- स्ट्रिङ एरेन्जर, कन्डक्टर * [[विज खलिफा]] (क्यामरून थोमाज)&nbsp;- गीतकार, स्वर * एनी र क्लो - सम्पादित संस्करण, भोकल, निर्माता ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गीत]] 6irp36sut7hqydb1xy1g8xy1mzu34wg 0 125919 1362374 1321794 2026-06-19T21:06:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362374 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= प्रेमलता अग्रवाल |image=The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Tenzing Norgay National Adventure Award, 2017 to Smt. Premlata Agrawal for Land Adventure, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2017.jpg |alt= |caption= राष्ट्रपति, श्री राम नाथ कोविन्द श्रीमती प्रेमलता अग्रवाललाई [[तेन्जिङ नोर्गे राष्ट्रिय साहसिक पुरस्कार]], २०१७ प्रदान गर्दै। |birth_name= प्रेमलता गर्ग |birth_date= १९६३ |birth_place= [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] |death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality= भारतीय |other_names= |known_for= [[सगरमाथा]] आरोहण (२०११)सात आरोहण पूरा गर्ने पहिलो भारतीय महिला पर्वतारोही र ४८ वर्षको उमेरमा सगरमाथा आरोहण गर्ने सबैभन्दा जेठी भारतीय महिला पर्वतारोही |occupation=[[पर्वतारोही]] |spouse= विमल अग्रवाल }} [[Category:Articles with hCards]] '''प्रेमलता अग्रवाल''' (जन्म १९६३) सात शिखरहरू, विश्वको सात उच्च महाद्वीपीय चुचुराहरू आरोहण गर्ने पहिलो [[भारत|भारतीय]] महिला हुन्। <ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/india/39674155_1_woman-mountaineer-premlata-agrawal-mountaineer-premlata|title=Mountaineer Premlata scales seven summits|website=[[The Times of India]]|archiveurl=https://archive.today/20130629121227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/india/39674155_1_woman-mountaineer-premlata-agrawal-mountaineer-premlata|archivedate=2013-06-29|accessdate=2016-06-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715185639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/india/39674155_1_woman-mountaineer-premlata-agrawal-mountaineer-premlata |date=2013-07-15 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/premlata-the-first-indian-woman-to-conquer-seven-summits-of-the-world/article4769137.ece|title=Premlata, the first Indian woman to conquer seven Summits of the world|date=2013-05-31|work=The Hindu|access-date=2016-06-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> उनलाई [[पर्वतारोहण|पर्वतारोहणको]] क्षेत्रमा उपलब्धिहरूका लागि २०१३ [[भारत सरकार|मा भारत सरकारद्वारा]] [[पद्म श्री|पद्मश्री]] र २०१७ मा तेन्जिङ नोर्गे राष्ट्रिय साहसिक पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx|title=Padma Awards|date=27 January 2013|publisher=pib|accessdate=27 January 2013}}</ref> १७ मे २०११ मा, उनी विश्वको सबैभन्दा अग्लो शिखर, [[सगरमाथा|माउन्ट एवरेस्ट]] (२९,०३२) आरोहण गर्ने सबैभन्दा वृद्ध भारतीय महिला बनिन्।&nbsp;फीट।); त्यसबेला ४८ वर्षको उमेरमा [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू]] <ref name="dna">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_premlata-agarwal-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest_1545687|title=Premlata Agarwal becomes oldest Indian woman to scale Mt Everest|date=20 May 2011|publisher=[[DNA (newspaper)|DNA]]}}</ref> संगीता सिन्धी <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/53-year-old-from-jammu-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest-5187517/|title=Gurgaon mountaineer Sangeeta becomes oldest Indian woman to climb Mt Everest|date=2018-05-23|work=The Indian Express|access-date=2018-05-25|language=en-IN}}</ref> <ref name="tele">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110521/jsp/frontpage/story_14009988.jsp|title=On the top of the world - Steel city mom oldest Indian woman to scale Everest|last=Thaker|first=Jayesh|date=21 May 2011|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]|location=Calcutta, India}}</ref> ९ मे २०१८ मा प्रेमलताको कीर्तिमान तोडेर ५३ वर्षको उमेरमा सगरमाथा आरोहण गर्ने सबैभन्दा जेठी भारतीय महिला बनिन्। <ref name="dna"/> यसअघि उनले नेपालमा [[इम्जा छे|आइल्यान्ड पीक]] एक्सपेडिसन (२०,६००) मा भाग लिएकी थिइन्&nbsp;फीट) २००४ मा; काराकोरम पास (१८,३०० &nbsp;फीट) र माउन्ट साल्टोरो कांगरी (२०,१५०&nbsp;ft) २००६ मा। उनले २००७ र फेरि २०१५ मा पहिलो भारतीय महिला थार मरुभूमि अभियानमा भाग लिइन्; गुजरातको भुजदेखि पञ्जाबको वाघा सीमा (भारत-पाकिस्तान सीमा) सम्म ४० दिने ऊँट सफारी। उनको उपलब्धिले उनलाई लिम्का बुक अफ रेकर्ड्समा सूचीकृत गरेको छ। <ref name="tele"/> <ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/45yearold-housewife-to-climb-mount-everest/758981/|title=45-year-old housewife to climb Mount Everest|date=7 Mar 2011|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> <ref name="ndtv">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/mother-of-two-becomes-oldest-indian-woman-to-climb-mount-everest-107224|title=Mother of two becomes oldest Indian woman to climb Mount Everest|date=20 May 2011|publisher=[[NDTV]]}}</ref> == क्यारियर == [[जमसेदपुर|जमशेदपुरमा]] भएको पहाडी आरोहण प्रतियोगितामा भाग लिएपछि उनले ३६ वर्षको उमेरमा पर्वतारोहण सुरु गरेकी हुन् । चाँडै उनले आरोहणको लागि आफ्नो जुनून पत्ता लगाइन्। त्यसपछि उनलाई सन् १९८४ मा सगरमाथा आरोहण गर्ने पहिलो भारतीय महिला [[बछेंद्री पाल|बचेन्द्री पालबाट]] तालिम र सल्लाह दिइयो। <ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110603/jsp/frontpage/story_14065257.jsp|title='Sherpas were sending me back'|last=Shekhar|first=Shashank|date=3 June 2011|publisher=The Telegraph|last2=Thaker|first2=Jayesh|location=Calcutta, India}}</ref> <ref name="ibn">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/45-yearold-indian-woman-scales-mt-everest/155804-3.html|title=Premlata oldest Indian woman to scale Everest|date=1 Jun 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604154624/http://ibnlive.in.com/news/45-yearold-indian-woman-scales-mt-everest/155804-3.html|archive-date=4 June 2011|publisher=[[IBN Live]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604154624/http://ibnlive.in.com/news/45-yearold-indian-woman-scales-mt-everest/155804-3.html |date=4 June 2011 }}</ref> == सगरमाथा आरोहण २०११ == उनी २२ सदस्यीय इको-एभरेस्ट आरोहण टोलीको हिस्सा थिइन्, भारतीय दलमा सुनिता सिंह, नरेन्द्र सिंह, पवन ग्रेवाल, सुष्मा र विकास कौशिकका अलावा ब्राजिलका आरोही रोड्रिगो रेनेरी र मेक्सिकोका डेभिड लिआनो पनि थिए। उनले एक महिनाभन्दा बढी सगरमाथा आधार शिविरको वरिपरि आरोहण गर्न बिताइन् र हिमालयको २०,३०० फिट अग्लो [[इम्जा छे|आइल्याण्ड]] शिखरमा आरोहण अभ्यास पनि गरिन्। <ref name="ndtv"/> उनले गत मे ६ मा १८ हजार फिटको सगरमाथा आधार शिविरबाट २२ हजार फिटको क्याम्प २ मा आरोहण गरेपछि मुख्य आरोहण सुरु गरिन् । यद्यपि, त्यसपछि उनले पूरक अक्सिजन प्रयोग गरिन् र २३,००० फिटको क्याम्प ३ र २६,००० फिटको क्याम्प ४ मा पुगिन्। दावा स्टिभन शेर्पाको नेतृत्वमा बहुराष्ट्रिय पदयात्रा टोलीले सगरमाथा आरोहण गर्न रातभरको पदयात्रा गरेको थियो। तिनीहरूले ११ बजे देखी साउथ कोल शुरू गरे (२६,००० फि. मा क्याम्प ४) नेपालको तर्फबाट रुट गरी र २० मे २०११ को बिहान ९.३५ बजे शिखर चुमेको, जसको उचाइ २९,०३२ छ।&nbsp;फीट <ref name="tele"/> शिखरमा पुग्नु एक घन्टा अघि उनले आफ्नो एउटा पन्जा गुमाइन्, पन्जा बिना यति उचाइ चढ्न नसकिने भएकोले फर्कने निर्णय गरिरहेकी थिइन्, त्यतिकैमा उनले एक जोडी पन्जा हिउँमा लडिरहेको देखे, कसैले छोडेको । <ref name="ibn"/> == सात शिखर आरोहण विवरण <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/mountaineer-premlata-agarwal-becomes-first-indian-woman-to-scale-seven-summits-165169-2013-06-01|title=Premlata Agarwal- seven-summits climbing details -|website=www.indianexpress.com}}</ref> == {| class="wikitable sortable" !छैन। ! छवि ! शिखर ! उचाइ ! महादेश ! शिखर सम्मेलनको मिति |- | १ | | [[सगरमाथा]] | {{Convert|8848|m|ft|0|abbr=on}} | [[एसिया|एशिया]] | २० मे २०११ |- | २ | | Aconcagua | {{Convert|6961|m|ft|0|abbr=on}} | [[दक्षिण अमेरिका]] | १० फेब्रुअरी २०१२ |- | ३ | | डेनाली | {{Convert|6194|m|ft|0|abbr=on}} | [[उत्तर अमेरिका]] | २३ मे २०१३ |- | ४ | | [[किलिमन्जारो हिमाल|किलिमन्जारो]] | {{Convert|5895|m|ft|0|abbr=on}} | [[अफ्रिका]] | ६ जुन २००८ |- | ५ | | माउन्ट एल्ब्रस | {{Convert|5642|m|ft|0|abbr=on}} | [[युरोप]] | 12 अगस्त 2012 |- | ६ | | माउन्ट भिन्सन | {{Convert|4892|m|ft|0|abbr=on}} | [[अन्टार्क्टिका|अन्टार्कटिका]] | 5 जनवरी 2013 |- | ७ | | पञ्चक जय | {{Convert|4884|m|ft|0|abbr=on}} | अस्ट्रेलिया | 22 अक्टोबर 2013 |} == व्यक्तिगत जीवन == उनी पश्चिम बंगालको दार्जिलिङकी मूल निवासी हुन्, उनका बुबा रामावतार गर्ग एक व्यापारी हुन्। हाल उनी टाटा स्टिलमा अफिसरको रूपमा काम गरिरहेकी छिन् र राज्यको [[पूर्वी सिंहभूम जिल्ला|पूर्वी सिंहभूम जिल्लाको]] [[जमसेदपुर|जमशेदपुरको]] जुगसलाई सहरमा बस्छिन्। <ref name="dna" /> उनले वरिष्ठ पत्रकार विमल अग्रवालसँग विवाह गरेकी हुन् । दम्पतीका दुई छोरी छन्, जसमध्ये एक विवाहित छन्। <ref name="dna"/> == प्रेस कभरेज == प्रेमलता अग्रवाललाई indiatime.com द्वारा २०१२ मा शीर्ष भारतीय महिला उपलब्धिहरू घोषित गरियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.indiatimes.com/more-from-india/iday-special-indias-top-10-women-achievers-36143.html|title=I-Day Special: India's Top 10 Women Achievers|date=15 August 2012|accessdate=2016-06-25}}</ref> उनी भर्खरै थिइन्{{When|date=May 2022}} टाटा साल्ट द्वारा भारतका फलामका बलियो महिलाहरूलाई अभिवादन गर्ने भिडियोमा देखाइएको छ। <ref>{{Citation|title=Iron Strong Women of India - Scaling New Heights|date=2016-06-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=DfZRC4W-HAk|access-date=2016-06-25}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * सगरमाथाको भारतीय शिखरहरू - वर्ष अनुसार * सगरमाथा आरोहण गर्नेहरूको सूची सगरमाथा सम्मको संख्या अनुसार * भारतको माउन्ट एवरेस्ट रेकर्डहरूको सूची * माउन्ट एवरेस्ट रेकर्डहरूको सूची == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.youtube.com/watch?v=1bY4ywy4tPE प्रेमलता अग्रवाल] [[युट्युब|युट्युबमा]] सगरमाथा आरोहण {{Indian mountaineers}}{{Authority control}}{{Padma Shri Award Recipients in Sports}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६३ मा जन्म]] rdi1y8mypvfnjrir5t98a5azchiw869 0 126404 1362424 1293785 2026-06-20T01:30:09Z CommonsDelinker 144 Replacing "Bangles..jpg with [[File:Rack_of_bangles.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: fixing the quotation marks and doubled period). 1362424 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = तीयान |official name = Teeyan Teej dyan |image =Giddha dance Teeyan Punjab Teej India 3.jpg |caption=पर्व मनाउँदै केही महिलाहरू |type = पञ्जाबी संस्कृति |nickname = तीज |observedby = महिला |begins = [[साउन|श्रावण]]को तेस्रो [[दिन]] |ends = [[साउन|श्रावण]] [[पूर्णिमा]] |date = जुलाई/अगस्ट |dedicatedto = मनसुन }} '''तीयान''' ( {{Lang-pa|ਤੀਆਂ}} ) तीज पर्वको क्षेत्रीय नाम हो जुन पञ्जाबभर मनाइन्छ। यो पर्व मनसुनको सुरुवातलाई समर्पित छ। <ref>[https://books.google.com/books?id=C_lvAAAAMAAJ&dq=teeyan+punjab&focus=searchwithinvolume&q=onset+ Good Earth Punjab Travel Guide (2006)]</ref> यो पर्व विशेषगरी<ref name="teeyandamela.com">http://www.teeyandamela.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803034406/http://www.teeyandamela.com/ |date=2022-08-03 }}</ref> <ref>Savino, Natalie (03 09 2013) Leader: New cultural group Koonj-The Flock bringing migrants together for fun, theatre and dance</ref> महिलाहरूमा केन्द्रित हुने गर्दछ। == उत्सव == वर्षायाममा साउन महिनाको तेस्रो दिनदेखि साउनको पूर्णिमा (लगभग १३ दिन)सम्म महिलाहरुले यो पर्व मनाउने गर्छन्। विवाहित महिलाहरु चाडपर्वमा सहभागी हुन आफ्नो मामाको घर जाने गर्छन् । <ref name="autogenerated1">Alop Ho Raha Punjabi Virsa: Harkesh Singh KehalUnistar Books PVT Ltd {{ISBN|81-7142-869-X}}</ref> विगतमा महिलाहरुले साउन महिना पूरै अभिभावकसँग बिताउने चलन थियो । <ref name="autogenerated1" /> <ref>Rainuka Dagar (2002) Identifying and Controlling Female Foeticide and Infanticide in Punjab </ref> == उपहारहरु == विवाहित महिला आफ्ना आमाबुवाकहाँ जानुहोस् या नजाओस्, दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई ‘सन्धारा’ भनिने उपहार सेट लिन्छन्। सन्धारामा पञ्जाबी सुइट/ [[सारी|साडी]], [[लड्डु|लड्डू]], [[चुरा]], [[मेहन्दी]] (मेहदी) र झुला समावेश हुन्छ। <ref name="autogenerated1">Alop Ho Raha Punjabi Virsa: Harkesh Singh KehalUnistar Books PVT Ltd {{ISBN|81-7142-869-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7142-869-X|81-7142-869-X]]</ref><gallery> चित्र:Boondi laddoo.JPG|बुन्डी लड्डू चित्र:Rack of bangles.jpg|चुराहरू चित्र:Mehandi.jpg|[[Mehandi|मेहन्दी]] चित्र:Shalwar kameez Colours.jpg|पञ्जाबी सूट चित्र:Columpio.jpg|स्विङ </gallery> == गिधा र झुल == [[चित्र:Peengh.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Peengh.jpg/220px-Peengh.jpg|thumb| पिङ्ग]] गाउँमा हरियालीमा जम्मा भएर रुखमा झुला बाँधेर केटी र महिलाको केन्द्रमा तीयान पर्व मनाइन्छ । तीयान गिधामा पर्वले गति लिन्छ। गिधा नाच्नका लागि गाइने परम्परागत बोल्यान समावेश छन्:<blockquote>''ਊਚੇ ਟਾਹਣੇ ਪੀਂਗ ਪਾ ਦੇ''<nowiki></br></nowiki> ''स्वयं हुलामी''<nowiki></br></nowiki> <ref name="autogenerated1">Alop Ho Raha Punjabi Virsa: Harkesh Singh KehalUnistar Books PVT Ltd {{ISBN|81-7142-869-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7142-869-X|81-7142-869-X]]</ref></blockquote><blockquote>''उठ्ने पीङ पा दे''<nowiki></br></nowiki> ''जिते तिमी हुलार आए''<nowiki></br></nowiki></blockquote>अनुवाद<blockquote>''एउटा अग्लो रूखको हाँगाबाट मेरो झुला झुण्ड्याउनुहोस्''<nowiki></br></nowiki> ''जहाँ स्विङ आफै चल्छ''<nowiki></br></nowiki></blockquote>तीयानको मुख्य ध्यान गिद्ध नृत्य हो। विगतमा केटीहरुले चाहेको केही दिनदेखि चार हप्तासम्म चाडपर्व चल्ने गर्दथे । केटीहरु दिनहुँ गिद्ध नाच्न जम्मा हुन्थ्यो । महोत्सवको समापन महिलाहरुले ‘भल्हो’ नामक समापन नृत्य प्रस्तुत गरी गर्नेछन् । भल्लो वा बलो महिलाहरु दुई पङ्क्तिमा उभिएर नाच्छन्। <ref>[https://books.google.com/books?id=h_wpAAAAYAAJ&dq=teej+punjab&focus=searchwithinvolume&q=ballo Yash Kohli The Women of Punjab 1983]</ref> गाउँमा महिला भेला हुने चलन अहिले लोप भइसकेको छ । <ref>[https://books.google.com/books?id=UUdYFH9skIkC&pg=PA326&lpg=PA326&dq=popularity+of+teeyan&source=bl&ots=LKibvdpUFv&sig=0SyZfAw_HTTtYLO1K3qV7rbMX8k&hl=en&sa=X&ei=IaTnUp_CD8ad7QaBlYD4BQ&ved=0CFcQ6AEwBg#v=onepage&q=popularity%20of%20teeyan&f=false East of Indus: My memories of old Punjab: Gurnam Singh Sidhu Brar]</ref><gallery> चित्र:Haryali Teej.jpg|तियान मनाउँदै महिला चित्र:Gidha.jpg|गिधा चित्र:Giddha dance Teeyan Punjab Teej India 2.jpg|गिद्ध नाच तियान पञ्जाब चित्र:Teean 1.jpg|तियन गिधा चित्र:Giddha dance Teeyan Punjab Teej India.jpg|गिद्ध नृत्य तियान पञ्जाब तीज भारत </gallery>{{Clear}} == खाना == तीयानसँग परम्परागत रूपमा सम्बन्धित खानाहरू निम्न छन्: * खीर <ref name="autogenerated1">Alop Ho Raha Punjabi Virsa: Harkesh Singh KehalUnistar Books PVT Ltd {{ISBN|81-7142-869-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7142-869-X|81-7142-869-X]]</ref> * गरिबहे (तलेको रोटी) <ref name="autogenerated1" /> * हलवा * मालपुआ (हिज्जे मालपुरा) * गुलगुल्ले ( {{Lang-pa|ਗੁਲਗੁਲੇ}}) जसलाई गहुँको पिठोमा मिसाएर गुडको सिरपबाट बनाइन्छ र त्यसपछि गोला बनाइन्छ र त्यसपछि भुटेको हुन्छ <ref name="autogenerated2" /> * मन्डे ( {{Lang-pa|ਮੰਡੇ}}) गहुँको भुइँबाट बनेको हुन्छ तर आटा पातलो हुन्छ। समतल मन्डी रोटीलाई रोलिङ पिन प्रयोग गरेर रोल आउट गरिँदैन तर हातले तानिन्छ र त्यसपछि बेक गर्नको लागि ग्रिडलमा राख्नु अघि दुवै हातको पछाडि राखिन्छ। <ref name="autogenerated2">Alop ho riha Punjabi virsa - bhag dooja by Harkesh Singh Kehal Unistar Book PVT Ltd {{ISBN|978-93-5017-532-3}}</ref> <gallery> चित्र:Punjab Da Halwa.jpg|पञ्जाब दा हलवा चित्र:Malpua- Indian sweet-dish.JPG|मालपुरा मीठो परिकार चित्र:MalPua.JPG|मालपुरा चित्र:Gulgula.jpg|गुलगुले चित्र:Kheer.jpg|खीर </gallery> == अवलोकन == पञ्जाबीहरूले तीयनलाई मौसमी चाड मान्दछन्। पञ्जाबका गाउँहरूमा तीयान जमघटहरू सामान्य नभए पनि, विशेष गरी विद्यालय र कलेजहरूमा यो चाड कम मात्रामा मनाइन्छ। सरकार प्रायोजित तीयन उत्सव चयन गरिएका स्थलहरूमा मनाइन्छ। <ref>http://www.tribuneindia.com/2012/20120826/spectrum/main1.htm The Tribune 26 08 2012:Amar Nath Wadehra & Randeep Wadehra</ref> चाडपर्वहरु [[क्यानडा]]को सरे, र ब्राम्पटन <ref name="teeyandamela.com"/> र भारत बाहिरका अन्य देशहरू सहित <ref>[https://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2008/08/08/ealing_teeyan_feature.shtml Ramaa Sharma (15 08 2008) Happy Clapping BBC London]</ref> <ref>[http://www.getwestlondon.co.uk/news/local-news/teeyan-festival-at-southall-library-5924445 Teeyan Festival at Southall Library (04 07 2013)]</ref> बेलायत स्मेथविकमा <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=d5YCx7UsFW0 Charanjit Kaur Sapra Tia in West Smethwick Park]</ref> मनाइन्छ। मेलबर्न [[अस्ट्रेलिया]]मा पनि महोत्सव आयोजना गरिन्छ। <ref>[http://singh.com.au/teeyan-melbourne-diyan-18th-july-2015/ Teeyan Melbourne diyan 2015]</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} gljkd5wiyp5c8kttpt6tzxfpztvyniw 0 126776 1362440 1219529 2026-06-20T03:05:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362440 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|एक नेपाली बौद्ध धर्म गुरु}} {{Infobox person | name = रामबहादुर बम्जन | caption = | image = | native_name = | native_name_lang = ne | birth_date = वि.सं २०४६ चैत २७ | birth_place = रतनपुरी, [[बारा जिल्ला|बारा]] | nationality = [[नेपाली]] | other_names = महासम्बोधि गुरु धर्मसङ्घ | known_for = | parents = {{unbulleted list|वीरबहादुर बम्जन|मायादेवी तामाङ}} |website = [https://bsds.org/ne/ महासम्बोधि धर्मसङ्घ] }} '''रामबहादुर बम्जन''' पहिले ''पाल्देन दोर्जी''को (उनको मठको नाम) नामले पनि परिचित, [[नेपाल]]को बारा जिल्लाको रतनपुरीमा वि.सं २०४६ चैत २७ का दिन जन्मिएका एक विवादास्पद तपस्वी तथा बौद्ध धर्मका गुरु हुन् जसले [[गौतम बुद्ध]]को पुनर्जन्मको कारण व्यापक ध्यान र सञ्चार माध्यममा लोकप्रियता कमाएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-46698477.amp|title=रामबहादुर बमजन को हुन् र उनी बारम्बार आरोपमा किन फस्छन्|last=|first=|date=२०७५ पुष १३|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=}}</ref> आफ्नो नामदेखि लगाई खवाई पनि बेलाबेलामा परिवर्तन गरिरहने बम्जन हाल '''महासम्बोधि गुरु धर्मसङ्घ'''को नामले परिचित छन्। उनको धार्मिक सङ्गठन बोधि श्रवण धर्म सङ्घका अध्यक्ष नीलबहादुर थिङका अनुसार रामबहादुरदेखि धर्मसङ्घ बन्नसम्मको बीचमा उनले आफूलाई तपस्वी पनि भन्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sadrishya.com/2019/01/01/2517/|title=लिटिल बुद्धका लिलाहरू !|last=|first=|date=२०६५ पुष १७|website=सदृश्य|accessdate=}}</ref> त्यसपछि उनी पाल्देन दोर्जीवाट नमो बुद्ध बनेका थिए। [[बारा जिल्ला]]को हलकिरिया जङ्गलमा ६ वर्षलामो निरहार तपस्या गरेको दावी गर्ने बम्जन अहिले आफू परमात्मा भएको दावी गर्दछन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.dhankutakhabar.com/2017/03/30/61242/|title=छ वर्षको कठोर तपस्यापछि ‘महासम्बोधी धर्म सङ्घ गुरु’का नामले चिनिएका ‘रामबहादुर बम्जन’ विश्व भ्रमणमा निस्कने|last=|first=|date=२०७३ चैत १७|website=धनकुटा खबर|accessdate=}}</ref> उनले वि.सं २०७३ चैत ८ गरेदेखि चैत २० सम्म [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]मा एक विशाल विश्वशान्ति मैत्रि पुजाको आयोजना गरेका थिए भने वि.सं २०७५ फागुन १९ का दिन [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को [[भरतपुर महानगरपालिका]] १८ गुञ्जानगरमा शान्ति पुजा सम्पन्न गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahayatrikhabar.com/?p=986|title=चितवनमा विश्व शान्ति महा मैत्री पुजा प्रार्थना सम्पन्न|last=|first=|date=२०७५ फागुन १९|website=सहयात्री खबर|accessdate=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828041727/https://sahayatrikhabar.com/?p=986 |date=2022-08-28 }}</ref> उनी वि.सं.२०८० पुस २४ गते साँझ पक्राउ परेका छन्। == जीवनवृत्ति == रामबहादुर बम्जन एक सामान्य परिवारमा जन्मिएका थिए। बुबा वीरबहादुर बम्जन र आमा मायादेवी तामाङको ९ सन्तानमध्ये उनी तेस्रो सन्तान थिए। उनले २ कक्षासम्म स्थानीय [[विद्यालय]]मा पढेका थिए भने त्यसपछि उनी लामा ज्ञान प्राप्तिका लागि [[भारत]]को [[देहरादुन]]को एक [[गुम्बा]]मा गएका थिए। दुई वर्ष देहरादुनमा पढेर छुट्टोलीा घर आएका बम्जन त्यसपछि गुम्बामा फर्किएर गएनन्। नेपालको [[बारा जिल्ला]]को एकान्त बनमा एक ठुलो [[पिपल]]को बोट मुनि ध्यान गरिरहेका बम्जनले वि.संं २०६१ सालमा एकाएक चर्चाको विषय बन्न पुगेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.gq.com/story/ram-bornjon-miracle-meditating|title=The Incredible Buddha Boy|author=George Saunders|date=7 May 2006|publisher=GQ}}</ref> १६ वर्षीय बम्जनले बारास्थित एक जङ्गलमा ध्यान गर्न सुरु गरेका थिए। [[सेतो|सेतो रङ]]को पातलो कपडा लगाएका उनको शरीर स्थिर थियो। [[आँखा]] बन्द थियो भने उनी ध्यानमा लीन थिए। वि.स २०६१ सालमा १५ वर्षीय बम्जनले एक सपना देखेपछि भारतीय सीमा नजिकैको आफ्नो [[घर]] छोडेका थिए जसमा उनको सपनामा देवता देखा परेपछि उनलाई देवताले ध्यान गर्न भनेपछि उनी विशाल [[पिपल]]को रूखको जराको बीचमा बसेर ध्यान गर्न सुरु गरेका थिए। सुरुमा आसपासका स्थानीयवासी उनलाई हेर्न बाराको [[जङ्गल|वन]]मा गएका थिए भने त्यसपछिका केही वर्षहरूमा अन्य देशका तीर्थयात्री पनि उनलाई हेर्न आउने गरेका थिए। उनी बनमा ध्यानमा बसेको एउटा तस्वीर सोही वर्ष निकै प्रसिद्ध हुन सफल भएको थियो। उक्त तस्वीरले [[नेपाल]]मा मात्र नभएर [[पृथ्वी|विश्व]]का प्रमुख सञ्चारगृहको समेत ध्यान केन्द्रीत गर्न सफल भएको थियो।<ref name="BBCreapearance">{{cite web |title=Nepalese Buddha Boy 'reappears' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4824530.stm |website=BBC |access-date=14 November 2018}}</ref> अनुयायीहरूको दावीअनुसार १० महिनासम्म उनी विरलै बोल्थे, पिउँथे, खान्थे वा हिँडडुल गर्ने गर्दथे। हजारौँ मानिसहरूले एक युवकलाई घण्टौँ, दिन वा महिनौँसम्म गतिहीन भएको हेर्नका लागि उक्त स्थानमा आउने गरेका थिए। यी मध्ये केही दावीहरूको परिणामस्वरूप बम्जनका अनुयायीहरूले उनी ऐतिहासिक बुद्ध, गौतम बुद्धका अवतार हुन् भनि विश्वास गरेका छन्।<ref name=":52">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/1503549/Pilgrims-flock-to-see-Buddha-boy-said-to-have-fasted-six-months.html|title=Pilgrims flock to see 'Buddha boy' said to have fasted six months|last=Bell|first=Thomas|date=21 November 2005|newspaper=The Telegraph|access-date=5 February 2014|location=Bara District, Nepal}}</ref> [[भगवान]] गौतम बुद्धसँग आफ्नो तुलना नगर्न भन्दै उनले मानिसहरूलाई "मलाई बुद्ध नभन्नुहोस्, र हाल मसँग बुद्धको शक्ति छैन" भनेर भनेका थिए। नेपाल बौद्ध परिषद्का अध्यक्ष महिश्वरराज बज्राचार्यले पनि भनेका छन्,"उनी बुद्ध हुन् भन्ने बारे हामीलाई विश्वास छैन र उनीमा बुद्धको गुण पनि छैन"।<ref name="yahoo22">{{cite news|url=https://news.yahoo.com/s/afp/20081122/wl_sthasia_afp/nepalreligionbuddhism|title=Nepal 'Buddha Boy' returns to jungle|date=2008-11-22|work=Yahoo! News|access-date=February 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208100452/http://news.yahoo.com/s/afp/20081122/wl_sthasia_afp/nepalreligionbuddhism|archive-date=December 8, 2008}}</ref> वि.सं २०६२ फागुन २७ का दिन उनी एकाएक हराएका थिए। २०६२ चैत ६ का दिन ओम नमो बुद्ध तपस्वी सेवा समितिका बेदबहादुर लामाले पत्रकारहरूलाई बताए अनुसार उनलाई बारा जिल्लामा देखिएको थिए भने उनीहरूले अन्य व्यक्तिहरूसँग आधा घण्टा कुराकानी गरेका थिए यस अवधिमा बम्जनले आफू ६ वर्षमा फर्कने आश्वासन दिएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4797064.stm|title=Nepal's 'Buddha' boy goes missing|author=Bhagirath Yogi|date=11 March 2006|publisher=BBC}}</ref> वि.सं २०६४ को साउनमा [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]]बाट करिब १६० किलोमिटर दक्षिणमा रहेको नेपालको हलोरी जङ्गलमा अनुयायीहरूको एक विशाल भीडलाई सम्बोधन गर्ने क्रममा उनी पुनः देखा परेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4824530.stm|title=Nepalese Buddha Boy 'reappears'|date=March 20, 2006|work=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20060412190524/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4824530.stm|archive-date=April 12, 2006|publisher=BBC}}</ref> == विवादहरू == बम्जनका अनुयायीहरूका अनुसार उनी महिनौँसम्म नखाएर वा नसुतेर ध्यान गर्ने सक्ने गरेको दावी गरेका छन्। वि.सं २०६६ सालमा बम्जनमाथि १७ जना गाउँलेको समूहमाथि आक्रमण गरेको आरोपमा अनुसन्धान गरिएको थियो।<ref name=":32">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/buddha-boy-reappears-after-year-in-jungle-1011713.html|title='Buddha Boy' reappears after year in jungle|last=Buncombe|first=Andrew|date=November 11, 2008|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20081225095547/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/buddha-boy-reappears-after-year-in-jungle-1011713.html|archive-date=December 25, 2008}}</ref> बम्जनले आफूले जानीजानी आफ्नो ध्यानमा बाधा पुर्‍याएको दावी गरेका थिए तर गाउँलेले उनीहरू त्यहाँ तरकारी खोज्नका लागि गएको बताएका थिए। बम्जनले उनीहरू हातपात गर्ने प्रयास गरेपछि मात्र उनीहरूविरुद्ध हातपातमा उत्रिएका थिए भने गाउँलेले माफी माग्नेबित्तिकै उनले हातपात रोकेको दावी गरेका थिए। यद्यपि पीडितहरूको अनुसार तीन घण्टासम्म उनले उनीहरूको [[टाउको]] र [[ढाड]]मा [[बन्चरो]]को बिँडले हिर्काउँदा एक पीडित गम्भीर घाइते भएका थिए।<ref name="THT-attack2">{{Cite news|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Police+quizzes+Buddha+Boy+over+thrashing+locals&NewsID=251193|title=Police quizzes Buddha Boy over thrashing locals|last=Bandari, Rai|first=Diwakar, Arun|date=July 26, 2010|work=The Himalayan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801133251/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Police+quizzes+Buddha+Boy+over+thrashing+locals&NewsID=251193|archive-date=August 1, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801133251/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Police+quizzes+Buddha+Boy+over+thrashing+locals&NewsID=251193 |date=August 1, 2010 }}</ref><ref name="BBC-attack2">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10776957|title=Nepal's 'Buddha boy' investigated for attacking group|last=Lang|first=Olivia|date=2010-07-27|publisher=BBC|access-date=2012-02-17}}</ref><ref name="Rep-attack2">{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com:80/portal/index.php?action=news_details&news_id=21399|title='Buddha Boy' thrashes locals|last=Lamicchane|first=Upendra|date=July 24, 2010|work=República |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729030639/http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=21399|archive-date=July 29, 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=":42">{{Cite news|url=http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=21467|title='Buddha boy' unrepentant|last=Lamicchane|first=Upendra|date=July 26, 2010|work=República|archive-url=https://web.archive.org/web/20100728063115/http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=21467|archive-date=July 28, 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728063115/http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=21467 |date=July 28, 2010 }}</ref> बम्जनले कुनै पनि सम्भावित परीक्षणमा उपस्थित हुन अस्वीकार गर्दै भनेका छन्, "के तपाईहरूलाई लाग्छ, ध्यान गर्ने ऋषि मुद्दाको सुनुवाइ गर्न अदालतमा जान्छन्? मैले तिनीहरूलाई ईश्वरीय व्यवस्थाअनुसार कारबाही गरेँ"। वि.संं २०६८ सालमा [[नेपाल प्रहरी]]ले बम्जनका अनुयायीहरूबाट स्लोभाकियाकी एक महिलालाई उद्धार गरेको घोषणा गरेको थियो तर अन्य प्रतिवेदनहरूमा अपहरणको सञ्चार माध्यमद्वारा प्रचार पछि उनलाई स्वेच्छाले रिहा गरिएको दावी गरिएको थियो।<ref name="newsweek1">{{cite web|url=https://www.newsweek.com/buddha-boy-spiritual-leader-investigated-over-missing-followers-sexual-abuse-1281863|title="Buddha Boy" spiritual leader investigated over missing followers and sexual abuse allegations|first=David Brennan On 1/7/19 at 12:30|last=PM|date=7 January 2019|website=Newsweek}}</ref> न्युजविकका अनुसार उनलाई बम्जनका दुई जना मानिसले होटलबाट [[भटभटे|मोटरसाइकल]]मा चढाएर तीन महिनासम्म रूखमा बाँधेर राखेको र तपस्वीको ध्यानबिथोल्न [[बोक्सी]]को अभ्यास गरेको आरोप लगाएका थिए तर अर्को एक प्रतिवेदनमा उनलाई गुम्बाबाट अपहरण गरिएको दावी गरिएको छ।<ref name="Hindustantimes2">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world/nepal-s-boy-buddha-frees-slovak-hostage/story-yAL5Zd4XoPwm0xfMFlVulK.html|title=Nepal's Boy Buddha frees Slovak hostage|date=27 March 2012|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pri.org/stories/2012-03-26/nepal-police-rescue-slovak-woman-followers-buddha-boy|title=Nepal police rescue Slovak woman from followers of Buddha boy|website=Public Radio International}}</ref> रिहा हुँदा उनको हात भाँचिएको थियो। उनी रिहा भएको एक हप्तापछि बम्जनका भाइबहिनीले बम्जनले आफ्ना भाइहरूलाई रातभर बन्धक बनाएको र आफ्ना भाइ र बहिनीलाई कुटपिट गरेको आरोप लगाएका थिए। बम्जनका अनुयायीहरूले बम्जनको एउटा प्रवचन रेकर्ड गरेपछि पाँच जना पत्रकारमाथि आक्रमण गर्नुका साथै उनीहरूको [[क्यामरा]] पनि नष्ट गरिदिएका थिए।<ref name="HimalayanTimesSiblingsAbuse">{{cite web |last1=BHANDARI |first1=DIWAKAR |title=Buddha Boy turns violent' thrashes siblings Holds three of his brothers hostage overnight |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Buddha+Boy+turns+violent%E2%80%9A+thrashes+siblings&NewsID=326582 |archive-url=https://archive.today/20140208145133/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Buddha+Boy+turns+violent%E2%80%9A+thrashes+siblings&NewsID=326582 |url-status=dead |archive-date=2014-02-08 |website=Himalayan Times |access-date=14 November 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428232939/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Buddha+Boy+turns+violent%E2%80%9A+thrashes+siblings&NewsID=326582 |date=2015-04-28 }}</ref> वि.सं २०७५ सालमा बम्जनमाथि १८ वर्षीया भिक्षुणीलाई दुई वर्षसम्म पटकपटक [[बलात्कार]] गरेको आरोप लागेको थियो।<ref name="2018RapeAllegations">{{cite web |title='Ascetic' Ram Bahadur Bamjan accused of raping nun |url=http://english.onlinekhabar.com/ascetic-ram-bahadur-bamjan-accused-of-raping-nun.html |website=Online Khabar |access-date=14 November 2018}}</ref> महिला अधिकार समूहहरूले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा भिक्षुणीले आफ्नी श्रीमतीले आफ्नो धर्ममाथि आक्रमण आकर्षित नहोस् भनेर दुर्व्यवहार लुकाउन खोजेको आरोप पनि लगाएकी थिइन्।<ref name="IndepedantDisappearance">{{cite web |last1=Emburry-Dennis |first1=Tom |title=Ashram of 'Buddha boy' worshipped as reincarnation of Buddha raided by police after devotees 'disappear' |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/buddha-boy-tibet-missing-persons-ram-bahadur-bomjon-police-raid-a8717031.html |website=Independent}}</ref> बम्जनका समर्थकहरूले भिक्षुणी वास्तवमा [[चोरी]]मा संलग्न भएको र उनलाई [[गुम्बा]]बाट निकालिएको दावी गरेका थिए। वि.सं २०७६ सालमा परिवारका सदस्यले बम्जनका विभिन्न आश्रमबाट चार जना भक्तजन हराएको गुनासो गरेपछि अनुसन्धान सुरु गरिएको थियो। सोही महिना प्रहरीले बम्जनको एउटा आश्रममा छापा मार्दा पनि उनी फेला परेका थिएनन्।<ref>{{Cite web|last=Berlinger|first=Sugam Pokharel,Joshua|date=2019-01-11|title=Police raid 'Buddha boy' ashram in Nepal|url=https://www.cnn.com/2019/01/10/asia/buddha-boy-ashram-intl/index.html|access-date=2022-02-01|website=CNN|language=en}}</ref> वि.सं २०७६ माघ २३ का दिन [[सर्लाही जिल्ला]] [[न्यायालय|अदालत]]ले बम्जनविरुद्ध पक्राउ पुर्जी जारी गरेको थियो। अर्को दिन प्रहरीले उनको अर्को आश्रममा छापा मारेतापनि उनलाई फेला पार्न सकेनन्। प्रहरीले उनका एक चेला ज्ञानबहादुर बम्जनलाई पक्राउ गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=Sarlahi court issues warrant against ‘Buddha Boy’, but police fail to track him down|url=https://kathmandupost.com/province-no-3/2020/02/07/sarlahi-court-issues-warrant-against-buddha-boy-but-police-fail-to-track-him-down|access-date=2022-02-01|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली बौद्धहरू]] [[श्रेणी:तामाङ मानिस]] [[श्रेणी:बारा जिल्लाका मानिसहरू]] ab4my0urmwpatxg7gyu676f76vtnpmv 0 129160 1362355 1342571 2026-06-19T14:33:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362355 wikitext text/x-wiki [[चित्र:CTC_and_Orthodox.jpg|thumb| सिटिसी र परम्परागत चिया]] '''नेपाली चिया''' [[नेपाल]]मा उत्पादन हुने [[चियाको बोट]]को पातबाट बनाइने पेय पदार्थ हो। नेपालमा पाइने चिया उपस्थिति, गन्ध र स्वादको लागि लोकप्रिय छन्।<ref>{{Cite book|title=The THEOPHILE Guide|location=France|url=http://www.palaisdesthes.com/en/tea-shop/books.html|access-date=2011-09-18|archive-date=2008-11-15}}</ref> तर [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङको चिया]]सँगै धेरै तरिकामा नेपालमा पाइने चिया समान छन्। नेपालको पूर्वी क्षेत्रको भूगोल [[दार्जिलिङ]]सँग मिल्दोजुल्दो रहेकाले चियामा पनि यसको प्रभाव पाइन्छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.teacoffee.gov.np/index_history.php|title=Tea in Nepal|publisher=National Tea and Coffee Development Board|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221073245/http://teacoffee.gov.np/index_history.php|archivedate=21 February 2009|accessdate=2 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221073245/http://teacoffee.gov.np/index_history.php |date=21 February 2009 }}</ref> तुलनात्मक रूपमा उत्पादन कम हुने भएकाले नेपालको चिया दार्जिलिङका चियाभन्दा कम परिचित छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nepalvista.com/features/nepali-tea.php|title=Is Nepali Tea same as Darjeeling Tea?|publisher=nepalvista.com|accessdate=7 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001034039/http://www.nepalvista.com/features/nepali-tea.php |date=1 October 2011 }}</ref> परम्परागत र सिटिसी गरि नेपालमा मुख्य दुई प्रकारको चियाहरू पाइन्छ। == परम्परागत चिया == [[चित्र:Orthodox_tea.jpg|right|thumb|250x250px|परम्परागत चिया]] परम्परागत चिया दार्जिलिङको चियाजस्तै चिनियाँ चिया बिरुवाको विविधताबाट बनेको हो। चियालाई हातले अथवा मेसिनले रोल गारिन्छ। [[हरियो चिया]], उलाङ चिया, सेतो चिया र ह्यान्ड रोल्ड चिया जस्ता विशेष चियाहरू परम्परागत चियाको श्रेणीमा पर्दछन्।<ref>{{Cite web|url=http://coffeetea.about.com/od/glossaryofterms/g/OrthodoxTea.htm|title=orthodox tea|last=Goodwin|first=Lindsey|publisher=coffeetea.about.com|accessdate=7 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129101439/http://coffeetea.about.com/od/glossaryofterms/g/OrthodoxTea.htm |date=29 January 2012 }}</ref> नेपालमा, परम्परागत चिया नेपालको पहाडी क्षेत्रहरूमा समुद्री सतहबाट ९०० देखि २१०० मिटरसम्मको उचाइमा उत्पादन र प्रशोधन गरिन्छ। [[इलाम नगरपालिका|इलाम]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]], [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] र [[कास्की जिल्ला|कास्की]] गुणस्तरीय परम्परागत चिया उत्पादनका लागि प्रख्यात पूर्वी जिल्लाहरू हुन्। == सिटिसी चिया == [[चित्र:CTC_tea.jpg|right|thumb|250x250px| सिटिसी (क्रस, टियर, कर्ल) चिया]] क्रस, टियर, कर्ल (सिटिसी) चिया असम प्रजाति ''(क्यामेलिया सिनेन्सिस)'' प्रशोधन गर्ने एक विधि हो <ref>{{Cite web|url=http://coffeetea.about.com/od/glossaryofterms/g/CTCTea.htm|title=Crush Tear Curl tea|last=Goodwin|first=Lindsey|publisher=coffeetea.about.com|accessdate=7 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012173508/http://coffeetea.about.com/od/glossaryofterms/g/CTCTea.htm |date=12 October 2011 }}</ref> जुन नेपालको तल्लो उचाइ, तातो र आर्द्र मैदानमा, मुख्यतया [[झापा जिल्ला|झापा]] जिल्लामा खेती गरिन्छ। परम्परागत चियाको तुलनामा यसको उत्पादन लागत कम भएकाले यसले घरेलु खपतको झन्डै ९५% ओगटेको छ। == इतिहास == === राणा वंशको समयमा === [[राणा वंश]]को सुरुवातसँगै नेपालको सिमाना र शासन व्यवस्था आन्तरिक र बाह्य रूपमा निरन्तर रूपमा उथलपुथलमा रहेको थियो। [[भारत]]को विपरीत, नीतिहरूले नेपाललाई [[बेलायती साम्राज्य|बेलायती औपनिवेशिक शासन]]बाट आफ्नो राष्ट्रिय स्वतन्त्रता कायम राख्न मद्दत गर्दै यसलाई आधुनिकीकरण र आर्थिक विकासबाट अछुतो बनायो। यसरी सुरुवाती अवस्थामा रहेको नेपाली चिया उद्योगलाई नजिकैको दार्जिलिङ चिया उद्योगको तुलनामा प्रतिकूल असर परेको थियो, जुन बेलायती औपनिवेशिक शासनमा फस्टाएको थियो। नेपालमा पहिलो चियाको झाडी बीउबाट उब्जाएको मानिन्छ जसलाई चिनियाँ सम्राटले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री]] [[जङ्गबहादुर राणा]]लाई उपहारस्वरूप दिएका थिए। नेपालको चिया उद्योग [[बेलायती साम्राज्य]]को अधीनमा रहेको विश्वको पहिलो बहुराष्ट्रिय कम्पनी [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|इस्ट इण्डिया कम्पनी]]द्वारा भारतको उपनिवेशीको कारण अस्तित्वमा आएको थियो। <ref name="mishra">{{Cite journal|title=Status of tea industry in south asia and the potential and challenges of Nepal's tea production and trade}}</ref> सन् १८६३ को आसपास, [[दार्जिलिङ]]मा पहिलो चिया बगान स्थापना भएको १० वर्षको अन्तरालमा, चियाको बोटको ठिमाहा नेपालमा ल्याइएको थियो र नेपालको पहिलो चिया बगान, ''इलाम चिया बगान'' [[इलाम जिल्ला]]मा ४,५०० को उचाइमा स्थापना भएको थियो जुन समुद्र सतहबाट ५,००० फिटको उचाइमा रहेको छ। नेपालको चिया उद्योगको भविष्यको राम्रो सम्भावनाको परिकल्पना गर्दै, दुई वर्षपछि [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लामा दोस्रो चिया बगानको स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Adding value to Nepal's orthodox tea industry|location=Kathmandu}}</ref> पछि सन् १९०० को दशकमा नेपाली चिया उत्पादकहरूले दार्जिलिङ कारखानाहरूमा आपूर्तिकर्ताको रूपमा काम गरेको थियो।<ref name="mishra" /> तर, नेपालको प्रारम्भिक चिया उद्योगको विकास हुन सकेन। [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङको चिया]] उद्योगले विश्वव्यापी व्यापारिक बजारमा निकै राम्रो काम गर्न थालेको समयमा नेपालको चिया उद्योगले घरेलु उपभोगका लागि समेत उपलब्ध गराउन सकेन। नेपालको चिया उद्योग ध्वस्त हुनुको कारण मुख्यतया राणा वंशको शासनकालको राजनीतिक उथलपुथल र त्यस अवधिको आर्थिक नीतिहरूलाई मानिएको थिए। === राणा वंश पछि === २००७ सालमा राणा वंशको अन्त्य भएसँगै [[नेपालको अर्थतन्त्र]] विश्वका लागि खुला भएको थियो। फलस्वरूप, स्थिर चिया उद्योगमा सार्वजनिक र निजी लगानीको आगमन देखा परेको थियो। पहिलो निजी चिया बगान सन् १९५९ मा तराई क्षेत्रमा भुधकरण चिया बगानको नाममा स्थापना भएको थियो। चिया उद्योगको विकासका लागि सन् १९६६ मा नेपाल चिया विकास निगमको स्थापना भएको थियो। मूलतः नेपालमा उत्पादन हुने चिया पात [[दार्जिलिङ]]का कारखानाहरूमा बेचिन्थ्यो, दार्जिलिङका चियाका बोटहरू पुरानो भइसकेकाले प्रशोधित चिया बिग्रन थाल्यो। नेपाली चिया पातहरू दार्जिलिङ र वरपरका कारखानाहरूका लागि बहुमूल्य सामग्री थिए। अन्ततः सन् १९७८ मा चिया पात प्रशोधनका लागि नेपालको पहिलो कारखाना इलाममा स्थापना भयो र केही वर्षपछि इलाम जिल्लाको सोक्तिममा अर्को कारखाना स्थापना भयो। सन् १९७८ देखि १९९० को दशकसम्म नेपाल चिया विकास निगमले नगदे बालीको रूपमा चियाको बृद्धि र उत्पादनमा साना तथा सीमान्तकृत किसानहरूको सहभागितालाई प्रोत्साहित गर्न प्रवासी विकास प्रशासनसँग मिलेर विभिन्न प्रयासहरू गरेको थियो। फलस्वरूप, नेपालको चिया उद्योगमा साना र सीमान्त किसानहरूको बहुमत प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। बिस्तारै, अस्तव्यस्त चिया उद्योगले देशको आर्थिक र सामाजिक-आर्थिक विकासलाई फाइदा पुर्‍याउँदै पूर्ण रूपमा व्यावसायिक उद्योगको रूपमा विकसित हुँदै गयो। चिया उद्योगको विकासमा थप सहयोग गर्न सन् १९८२ मा तत्कालीन नेपालका राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]को शासनकालमा ५ को सरकारले [[झापा जिल्ला|झापा]], [[इलाम जिल्ला|इलाम]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] र [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]]लाई '''नेपालको चिया क्षेत्र''' घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.nepaltea.com.np/VISION-2020.pdf|title=Concept Paper on Study of Nepalese Tea Industry – Vision 2020-|last=Thapa|first=Ajit N.S.|publisher=Nepal Tree Crop Global Development Alliance (NTCGDA), Winrock International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724190355/http://www.nepaltea.com.np/VISION-2020.pdf|archivedate=24 July 2011|accessdate=7 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190355/http://www.nepaltea.com.np/VISION-2020.pdf |date=24 July 2011 }}</ref> [[File:Nepal_tea_logo.png|right|thumb|250x250px| राष्ट्रिय चिया नीति सन् २००० को प्रावधान अनुसार सिटिसी चिया, हरित चिया र परम्परागत चियाको लागि विकसित गरिएको लोगो]] सन् १९८७ देखि १९९३ सम्म, राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड, नेपाल चिया उत्पादक सङ्घ, हिमालयन अर्थोडक्स टि प्रोड्युसर्स एसाेसियसन, नेपाल टि एसोसिएसन जस्ता पुरानो अस्तव्यस्त चिया उद्योगको विकासमा नेपाल चिया विकास निगमलाई थप सहयोग गर्न आजका केही उल्लेखनीय संस्थाहरू समावेश गरिएका थिए। सन् १९९७ मा नेपाल चिया विकास निगम अन्तर्गतका बगान र कारखानाहरूको निजीकरणसँगै नेपालको चिया उद्योगले निजीकरणतर्फ ठूलो परिवर्तन देखा परेको थियो। सन् १९९० को दशकको अन्तदेखि र सन् २००० को प्रारम्भमा, धेरै अन्तर्राष्ट्रिय गैर-सरकारी संस्थाहरू (जस्तै - विनरक, एसएनभी, जिटिजेट आदि) नेपालको चिया उद्योगका सरोकारवालाहरूसँग संलग्न भएका थिए। गरिबी उन्मूलनमा भूमिका, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जहाँ चिया बगान केन्द्रित थियो। २१औँ शताब्दीसम्ममा स्थिर चिया उद्योग पूर्ण रूपमा व्यावसायीकृत उद्योगमा परिणत भएको थियो, तर प्रभावकारी रूपमा एकीकृत उत्पादन र मार्केटिङ प्रणालीको अभावमा विश्व बजारमा यसले बलियो ब्रान्डको विकास गरेको थिएन। तसर्थ, २००० मा राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड ऐन, १९९२ को प्रावधान अनुसार [[नेपाल सरकार|नेपाल सरकारले]] राष्ट्रिय चिया नीतिलाई अनुमोदन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.teacoffee.gov.np/index_policies.php|title=National Tea Policy, 2000|publisher=National Tea and Coffee Development Board|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909034026/http://www.teacoffee.gov.np/index_policies.php|archivedate=9 September 2011|accessdate=5 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110909034026/http://www.teacoffee.gov.np/index_policies.php |date=9 September 2011 }}</ref> राष्ट्रिय चिया नीतिले निम्न पाँच मुख्य फराकिलो विषयमा केन्द्रित छ:- # उत्पादन र प्रशोधन # बजार र व्यापार प्रवर्द्धन # संस्थागत व्यवस्था # जनशक्ति विकास # सहायक उद्योगहरूको विकास र प्रवर्द्धन == उपस्थित == हाल नेपालको चिया उद्योगमा निजी स्वार्थको वर्चस्व रहेको पहिलो निजी कारखाना, भुधकरण चिया प्राइभेट लिमिटेड सन् १९६० मा स्थापना भएको थियो, जबकि १९८० को दशकमा चिया उद्योगको उदारीकरण हुनुअघि चिया उद्योग सरकारी [[एकाधिकार]] थियो। सन् २००० सम्म नेपालको चिया निर्यात वार्षिक १००–१५० टन मात्रै थियो। यद्यपि, करिब एक दशकअघि अपनाएको उदारीकरणका कारण नेपालको चिया उद्योगले वार्षिक ४,०००–५,००० टन चिया निर्यातमा तीव्र वृद्धि देखाएको छ। हाल नेपालमा १६,७१८ हेक्टर क्षेत्रफलमा वार्षिक करिब १.६२९ करोड किलोग्राम चिया उत्पादन हुन्छ। यो कुल विश्व चिया उत्पादनको ०.४% मात्रै हो। चियालाई कृषि वन अभ्यासमा आत्मनिर्भर नगद बालीको रूपमा लिइन्छ र दीर्घकालीन दिगो खेतीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उदाहरणको रूपमा पाइन्छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.forestrynepal.org/images/publications/Ilam%20tea%20case%20study.pdf|title=Indigenous Tea (''Camellia sinensis'') Farming in Ilam district: Viable source of sustainable livelihood in the eastern hills of Nepal|publisher=Forestry Nepal|accessdate=10 May 2012}}</ref> नेपालको कूल चिया उत्पादनमा बृद्धि गर्ने लक्ष्यका साथ [[झापा जिल्ला|झापा]], [[इलाम जिल्ला|इलाम]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]], तेह्रथुम, [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], भोजपुर, [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] र [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] समावेश भएका मुख्य चिया उत्पादक क्षेत्रहरू हुन्। <ref>{{Cite web|url=http://www.teacoffee.gov.np/index_about_tea.php|title=Tea Plantation and Production|publisher=National Tea and Coffee Development Board|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909131910/http://www.teacoffee.gov.np/index_about_tea.php|archivedate=9 September 2011|accessdate=6 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110909131910/http://www.teacoffee.gov.np/index_about_tea.php |date=9 September 2011 }}</ref> नेपालको चिया मुख्यतया [[भारत]], [[पाकिस्तान]], [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]], [[जर्मनी]], [[फ्रान्स]], [[पोल्यान्ड]] [[नेदरल्यान्ड]], [[जापान]], [[बेल्जियम]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा निकासी हुने गरेको छ। नेपालको परम्परागत चिया उत्पादकहरूको संस्था हिमालयन अर्थोडक्स चिया उत्पादक सङ्घले विश्व बजारमा नेपाली परम्परागत चियाको सम्भावनालाई महसुस गर्दै चियाको गुणस्तर र बजारीकरण सुधार गर्न विभिन्न उपायहरु अवलम्बन गर्दै आएको छ। सन् २००३ मा, हिमालयन चिया उत्पादक सहकारी लिमिटेड, हिमालयन अर्थोडक्स चिया उत्पादक सङ्घको मार्केटिङ शाखा, नेपाली चियाको बजारीकरणमा सहयोग गर्न स्थापना गरिएको थियो। त्यसैगरी, सन् २००६ मा हिमालयन अर्थोडक्स चिया उत्पादक सङ्घले आचारसंहिता लागू गरेको थियो। आचारसंहिताको मुख्य उद्देश्य नेपाली चियाको मापदण्डलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याउनु थियो । आचार संहिताका मुख्य सिद्धान्तहरू यस प्रकार छन्: <ref>{{Cite web|url=http://www.nepaltea.com.np/HOTPA--code_of_conduct.pdf|title=Code of Conduct Regulation 2063. For orthodox tea Production, Processing and Market Promotion|publisher=Himalayan Orthodox Tea Producers Association|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807135934/http://www.nepaltea.com.np/HOTPA--code_of_conduct.pdf|archivedate=7 August 2008|accessdate=6 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807135934/http://www.nepaltea.com.np/HOTPA--code_of_conduct.pdf |date=7 August 2008 }}</ref> # प्रकृति प्रति सम्मान # मानव प्रति सम्मान # उत्पादन प्रणाली प्रति सम्मान # गुणस्तर प्रति सम्मान अहिले नेपाल कृषि मन्त्रालयले बनाएको राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डले किसानलाई सहयोग गरेको छ। <ref name="ntcdb">NTCDB. (2013). ''Orthodox tea''. Nepal: National Tea and Coffee Development Board. http://www.teacoffee.gov.np/</ref> राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डद्वारा सन् २००० मा राष्ट्रिय चिया नीति पेश गरिएको थियो जसको उद्देश्य चिया उत्पादन गर्ने किसानहरूको लागि ऋण र जग्गामा थप पहुँच सिर्जना गर्ने थियो। <ref name="ntcdb" /> परम्परागत चियाले हाल नेपालका झन्डै २०,००० किसानहरूलाई दिगोपनको स्रोत प्रदान गरेको छ। == खेती == पहाडी क्षेत्र र उच्च उचाइमा खेती गरिएको उच्च गुणस्तरको चियाको लागि उपयुक्त छ। <ref name="mishra"/> [[नेपाल]]मा, पूर्वी पहाडी क्षेत्रहरूले धेरैजसो परम्परागत (क्रस, टियर र कर्लको (सिटिसी)को विपरीत) चिया बालीहरू समुद्र सतहबाट लगभग ३०००-७००० फिटको उचाइमा खेती गरिन्छ। <ref name="mishra" /> नेपालमा परम्परागत चिया उत्पादन हुने ६ जिल्लाहरूमा इलाम, धनकुटा, कास्की, तेह्रथुम, सिन्धुपाल्चोक र पाँचथर पर्दछन्।<ref name="mishra" /> यी जिल्लाहरूमा थोरै सङ्ख्यामा मध्यम देखि ठूला चिया बगानहरू छन्। चियाको बोट परिपक्व भएपछि, यसको पातहरू वर्षमा चारदेखि पाँच पटक, धेरै वर्षसम्म काट्न सकिन्छ। === मूल्य अभिवृद्धि र जैविक खेती === संयुक्त राज्य अमेरिकाको अन्तर्राष्ट्रिय विकास विभागले हाल अधिकांश प्रशोधन कारखानाहरूले प्रयोग गर्ने पुरानो मेसिनरीहरू अद्यावधिक गरेर नेपालमा चिया खेतीको उत्पादकत्व बढाउन सिफारिस गरेको छ। <ref name="walker">Walker, D. (2011). ''Nepali tea assessment'' : Nepal, economic, agriculture, and trade activity. (No. AID-367-TO-11-00001). United States Agency for International Development. http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00JH33.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213223841/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00JH33.pdf |date=2014-12-13 }}</ref> प्रस्तावित अन्य हस्तक्षेपहरूमा श्रम घटाउन र समयको सन्दर्भमा उत्पादकता बढाउन मोटर चालित छाँट्ने उपकरणहरू समावेश छन्। <ref name="walker" /> साना कृषकहरूलाई सीमित पार्ने पछिल्लो बाधा भनेको कीटनाशक प्रयोग र जैविक प्रमाणीकरण प्राप्त गर्ने मुद्दा हो।<ref name="mishra"/> <ref name="ntcdb"/> <ref name="walker" /> नेपालमा प्रमाणित जैविक कृषक बन्ने, महँगो र समय खपत गर्ने प्रक्रियाले नाफामा उल्लेखनीय बृद्धि हुने विश्वास रहेको छ।<ref name="koirala">{{Cite journal|title=Pesticide application and food safety issue in Nepal|url=http://www.cabi.org/isc/FullTextPDF/2010/20103317788.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805010409/http://www.cabi.org/isc/FullTextPDF/2010/20103317788.pdf |date=2016-08-05 }}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKoiralaDhakalTamrakar2009">Koirala, P.; Dhakal, S.; Tamrakar, A. S. (2009). [http://www.cabi.org/isc/FullTextPDF/2010/20103317788.pdf "Pesticide application and food safety issue in Nepal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805010409/http://www.cabi.org/isc/FullTextPDF/2010/20103317788.pdf |date=2016-08-05 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Journal of Agriculture and Environment''. '''10''': 111–114. [[डोई (पहिचानकर्ता)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3126/aej.v10i0.2137|10.3126/aej.v10i0.2137]]</span>.</cite></ref> तर, प्रारम्भिक चरणमा अनुकूलनका क्रममा जैविक चिया उत्पादनले उत्पादन घट्छ र श्रममा उल्लेख्य वृद्धि हुन्छ।<ref name="koirala" /> नेपालका अधिकांश चिया किसानहरूको प्रमुख समस्या भनेको उनीहरूले प्राथमिक वा माध्यमिक उद्योग ओगटेका छन्। साना चिया किसानहरूसँग प्रशोधन र प्याकेजिङ मार्फत आफ्नो चियामा मूल्य थप्ने साधन छैन; तिनीहरू आफ्नो थोक पातहरू किन्न बाहिरी एजेन्टहरूमा भर पर्छन्। <ref>Mohan, S. (2013). ''Institutions and livelihoods in Nepal’s tea value chain''. Ottawa, Canada: International Development Research Centre. https://www.academia.edu/4800391/Institutions_and_Livelihoods_in_Nepals_Tea_Value_Chain_A_Policy_Paper</ref> == आर्थिक प्रभावहरू == निर्वाहमुखी खेतीबाट परम्परागत चियाको नगदे बाली खेतीमा सङ्क्रमणले पहाडी किसानहरूलाई आर्थिक सहयोग र आन्तरिक बजारमा संलग्नताको सन्दर्भमा लाभ प्रदान गर्दछ। <ref name="mishra"/> धेरै परम्परागत किसानहरूले निर्वाहमुखी खेती छोडेका छन् र अब केवल चिया खेतीमा विशेषज्ञ छन्। चिया बेचेर आउने नाफा घरेलु बजारमा मुख्य खाद्यान्न खरिद गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। परम्परागत खेतीबाट नगद बालीमा परिवर्तन गर्दा चिया खेती गर्ने साना किसानहरूको गरिबी दर घटेको छ। सन् २००६ मा नेपालमा उत्पादन हुने परम्परागत चियाको ७०% साना खेतीबाट भएको थियो।<ref name="mishra" /> परम्परागत चिया एक लाभदायक बाली हो जुन पहाडी किसानहरूको लागि अद्वितीय छ। एनटिसिडिबीले गरेको प्रक्षेपणले २०२२ सम्ममा परम्परागत चिया निर्यात २ करोड ७० लाख किलो पुग्ने अनुमान गरेको छ, जुन २०१२ मा ३० लाख किलोग्राम थियो।<ref name="ntcdb"/> चिया क्षेत्रमा जोडिएको वृद्धिले करिब १ लाख मानिसलाई रोजगारी दिनेछ । <ref name="ntcdb" /> विदेशी बजारहरूमा संलग्नताले नेपाली चिया उत्पादकहरूलाई आफ्नो उत्पादनको उच्च गुणस्तर र मूल्यलाई आला उत्पादनको रूपमा पुँजीकरण गर्न अनुमति दिनेछ। नेपाली परम्परागत चिया [[भारत]]जस्ता सीमावर्ती मुलुकमा तोकिएको मूल्य भन्दा कममा बिक्री भइरहेको छ । नेपाली [[हरियो चिया]]को एक मेट्रिक टन मूल्य भारतमा १,१८० डलर, तर अमेरिकामा १२,००० डलर रहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपाली खाना]] [[श्रेणी:नेपाली चिया]] 577197qtpl0cbif6qatp0t6wexbzb7u 0 130563 1362524 1265972 2026-06-20T09:25:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362524 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हरिद्वार जिल्ला | nickname = | settlement_type = [[उत्तराखण्ड]]को [[उत्तराखण्डका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_caption = | image_map = Haridwar in Uttarakhand (India).svg | map_caption = उत्तराखण्डमा स्थान | coordinates = {{coord|29.96|N|78.16|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Uttarakhand Flag(INDIA).png}} [[उत्तराखण्ड]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[हरिद्वार]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2360 | elevation_footnotes = | elevation_m = 249.7 | population_total = 1890422 | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_density_km2 = 801 }} '''हरिद्वार जिल्ला''' [[गढवाल मण्डल|गढवाल]]को एउटा जिल्ला हो जुन भारतको [[उत्तराखण्ड]]को एक भाग हो। यस जिल्लाको सदरमुकाम [[हरिद्वार]]मा छ जुन यसको सबैभन्दा ठुलो सहर पनि हो। जिल्लालाई उत्तर र पूर्वमा [[देहरादुन जिल्ला|देहरादून]], पूर्वमा [[पौडी गढवाल जिल्ला|पौरी गढवाल]] र दक्षिणमा [[मुजफ्फरनगर जिल्ला|मुजफ्फरनगर]] र [[बिजनौर जिल्ला|बिजनौर]]को [[उत्तर प्रदेश]] जिल्लाहरू र पश्चिममा [[सहारनपुर जिल्ला]]हरूले घेरेको छ। जिल्लाका महत्वपूर्ण सहरहरू [[हरिद्वार]], [[भेल रानीपुर]], रुर्की, [[मङ्गलोर|मङ्गलौर]], धन्देरा, झाब्रेरा, लक्सर, लन्दौरा र मोहनपुर मोहम्मदपुर हुन्। == जनसाङ्ख्यिकी == २०११ को जनगणना अनुसार हरिद्वार जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९०,४२२ छ, लगभग [[लेसोथो]] राष्ट्र वा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[वेस्ट भर्जिनिया]] राज्यको बराबर।<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U.S. Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archive-date=19 October 2013|quote=West Virginia 1,852,994|access-date=2011-09-30|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |date=2011-09-27 }}</ref><ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|title=Country Comparison:Population|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|archive-date=13 June 2007|quote=Lesotho 1,924,886|author=US Directorate of Intelligence|url-status=dead|access-date=2011-10-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref><ref name="districtcensus2">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/district.php|title=District Census 2011|year=2011|publisher=Census2011.co.in|access-date=2011-09-30}}</ref> यसले यसलाई भारतमा २४४औँ स्थान दिन्छ (कुल ६४० मध्ये)। जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व {{convert|817|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।<ref name="districtcensus">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/district.php|title=District Census 2011|year=2011|publisher=Census2011.co.in|access-date=2011-09-30}}</ref> हरिद्वारको मुख्य भाषा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] (८७.३%), [[उर्दु भाषा|उर्दु]] ९.७% छ।<ref name="census2011-C16">{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10225/download/13337/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttarakhand|website=www.censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] र [[गढवाली भाषा|गढवाली]] पनि साना अल्पसङ्ख्यकहरूले बोल्छन्।<ref name="census2011-C16" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{उत्तराखण्डका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:उत्तराखण्डका जिल्लाहरू]] 6ws55ov4uuvcly3fuhzqbuvarg4gxvy 0 130948 1362477 1224827 2026-06-20T06:44:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362477 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सञ्जीव उप्रेती | native_name = | native_name_lang = | nationality = नेपाली | alma_mater = अमृत ​​विज्ञान क्याम्पस<br>ब्राउन विश्वविद्यालय | occupation = सह प्राध्यापक, लेखक | employer = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] | notable_works = }} [[Category:Articles with hCards]] '''सञ्जीव उप्रेती''' एक नेपाली लेखक तथा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय|त्रिभुवन विश्वविद्यालयका]] एक प्राध्यापक हुन् । ''<ref>{{Cite web|url=http://www.utexas.edu/cola/insts/southasia/events/25278|title=UT College of Liberal Arts|website=www.utexas.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423015927/http://www.utexas.edu/cola/insts/southasia/events/25278|archivedate=2013-04-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007051529/http://www.utexas.edu/cola/insts/southasia/events/25278 |date=2014-10-07 }}</ref>'' उनले ''घनचक्कर'', ''सिद्धान्त कुरा'', ''हंस'' जस्ता पुस्तकहरू लेखेका छन्। ''<ref>{{Cite web|url=http://www.goodreads.com/author/show/6150386.Sanjeev_Uprety|title=Sanjeev Uprety}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bossnepal.com/ghanchakkar-sanjeev-upreti/|title=Ghanchakkar by Sanjeev Upreti – Boss Nepal}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230219131357/http://bossnepal.com/ghanchakkar-sanjeev-upreti/ |date=2023-02-19 }}</ref>'' == उल्लेखनीय कृतिहरू == === उपन्यास === * ''घनचक्कर'' (२००७) * ''हंस'' (२०१९) === खेल्नु === * ''मकैको अर्को खेती'' === गैर-कथा === * ''सिद्धान्तका कुरा'' (२०११) == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपाली लेखकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 1t40pp4wf87pnqrcrdoix866xmxovjl 0 131180 1362432 1125765 2026-06-20T02:13:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362432 wikitext text/x-wiki {{Infobox punctuation mark|mark=‐|name=योजक चिह्न}} '''योजक चिह्न''' एक [[विराम चिह्न]] हो जुन शब्दहरू जोड्न र एकल शब्दको अक्षरहरू छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ।<ref name="elot">{{lang|el|Ελληνικός Οργανισμός Τυποποίησης}} [''Ellīnikós Organismós Typopoíīsīs'', "[[Hellenic Organization for Standardization]]"]. {{lang|el|ΕΛΟΤ 743, 2η Έκδοση}} [''ELOT 743, 2ī Ekdosī'', "ELOT 743, {{nowrap|2nd ed.}}"]. ELOT (Athens), 2001. {{in lang|el}}</ref> योजक चिह्नको पहिलो ज्ञात दस्तावेज ग्रीक लेखक डायोनिसियस थ्रैक्सको व्याकरणीय कार्यहरूमा छ। त्यतिखेर हाइफेनेशनले दुई शब्दहरू जोडिरहेको थियो जुन अन्यथा दुई शब्दहरू बीचको कम टाई चिह्नद्वारा छुट्टै पढिने थियो।<ref name="nicky">Nicolas, Nick. "[http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/punctuation.html Greek Unicode Issues: Punctuation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030075755/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/punctuation.html |date=30 October 2015 }}". 2005. Accessed 7 October 2014.</ref> == प्रयोग == नेपाली भाषामा निश्चित योजक नियमहरू छैनन्, यद्यपि विभिन्न शैली गाइडहरूले विस्तृत प्रयोग सिफारिसहरू प्रदान गर्छन् र उनीहरूले के सल्लाह दिन्छन् त्यसमा ओभरल्यापको महत्त्वपूर्ण मात्रा छ।<blockquote>''देश-दर्शन, आ-आफ्नो''<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/|title=चिन्ने हो चिह्न ? गर्ने हो प्रयोग ?|last=वाशिष्ठ|first=केदार|date=2021-08-18|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=2023-02-26}}</ref><br/> तन-मन-धन</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विराम चिह्न]] 338a6f3lmx9gi2c00uztao5f74xl1dv 0 132934 1362389 1205607 2026-06-19T22:03:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362389 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Khyma_and_Basmati_rice.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|खैरो बासमती चामलको तुलनामा खैरो नियमित चामल (बायाँ)]] '''बासमती''' लामो, पातलो-दाना भएको सुगन्धित [[धान]]को एक किस्म हो जुन परम्परागत रूपमा [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[नेपाल]]मा उत्पादन गरिन्छ।<ref name="Big money in specialty rices2">[https://web.archive.org/web/20150628092113/http://www.fao.org/ag/magazine/0207sp1.htm Big money in "specialty rices"] [[Food and Agriculture Organization]], United Nations (2002)</ref> सन् २०१९ सम्म, बासमती चामलको [[अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार]]को ६५% भारतले ओगटेको थियो, जबकि बाँकी ३५% पाकिस्तानको थियो।<ref name="apeda">{{cite web |title=India Export Statistics |url=http://agriexchange.apeda.gov.in/indexp/genReport_combined.aspx#content |access-date=11 July 2019 |publisher=APEDA}}</ref><ref name="dawnnews">{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1474525|title=Pakistani rice: Second to all|date=8 April 2019|work=Dawn|access-date=11 July 2019}}</ref> धेरै देशहरूले घरेलु रूपमा उब्जाउने बासमती धान बाली प्रयोग गर्छन्; यद्यपि, बासमती भौगोलिक रूपमा भारत र पाकिस्तानका केही जिल्लाहरूमा मात्रै छ।<ref>[https://www.financialexpress.com/industry/madhya-pradesh-loses-gi-tag-claim-for-basmati-india-may-ask-pakistan-to-check-farming/1103234 Madhya Pradesh loses GI tag claim for Basmati; India may ask Pakistan to check farming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190711092631/https://www.financialexpress.com/industry/madhya-pradesh-loses-gi-tag-claim-for-basmati-india-may-ask-pakistan-to-check-farming/1103234/|date=2019-07-11}} ''[[The Financial Express (India)|Financial Express]]'' (19 March 2018)</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-02-13/rice-exports-from-india-climbing-to-record-on-mideast-demand Rice Sales From India to Reach Record as Iran Boosts Reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170521172103/https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-02-13/rice-exports-from-india-climbing-to-record-on-mideast-demand|date=2017-05-21}} [[Bloomberg News]] (13 February 2014)</ref> == व्युत्पत्ति == बासमती शब्द [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] बासमती, बास्मतीबाट आएको हो, जसको शाब्दिक अर्थ 'सुगन्धित' हो, बास (बास, 'सुगन्ध') + शब्द बनाउने प्रत्यय -मती (-माति) बाट।<ref>{{Cite OED|basmati}}</ref> == उत्पादन == बासमती चामल मुख्यतया [[नेपाल]]को [[तराई]] क्षेत्र र [[काठमाडौँ उपत्यका]]का केही भागमा उत्पादन हुन्छ।<ref name=":0">{{cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-07-12/traders-call-for-easing-ban-on-basmati-exports.html|title=Traders call for easing ban on Basmati exports|date=12 July 2016|newspaper=[[Kathmandu Post]]}}</ref> अनौठो नेपाली जातका बासमती चामललाई विश्वका अन्य भागमा निकासी गर्न प्रतिबन्ध लगाइए पनि यो प्रतिबन्ध फुकुवा हुन सक्नेछ।<ref name=":0" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धान]] q71b6wp2whh60g8an9yr9lv06s8tba9 0 134602 1362375 1333386 2026-06-19T21:11:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362375 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = फणीश्वरनाथ रेणु | image = Phanishwar Nath Renu 2016 stamp of India.jpg | image_size = | birth_date = {{birth date|df=yes|1921|3|4}} | birth_place = अररिया, [[बिहार]], भारत | module = {{Infobox person|child=yes |father= Sheela Nath Mandal}} | children = कविता राय, पदम पराग वेणु, नवनीता, अपराजित, दक्षिणेश्वर प्रसाद राय | death_date = {{death date and age|df=yes|1977|4|11|1921|3|4}} | death_place = | occupation = उपन्यासकार, [[memoirist]] | notable_works = ''मैला आँचल'' (The Soiled Linen, 1954) }} '''फणीश्वर नाथ मण्डल 'रेणु'''' <ref name="padma">[http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php Padma Awards Official listings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131221505/http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php |date=2009-01-31 }} [[Govt. of India]] portal.</ref> (४ मार्च १९२१ - ११ अप्रिल १९७७) [[प्रेमचन्द]] पछिको आधुनिक [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] साहित्यका सबैभन्दा सफल र प्रभावशाली लेखकहरु मध्ये एक थिए। उनी ''मैला आँचलका'' लेखक हुन्, जसलाई [[प्रेमचन्द|प्रेमचन्दको]] ''गोदानपछि'' सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हिन्दी उपन्यास मानिन्छ। <ref>[http://www.seasonsindia.com/art_culture/lit_hindi_sea.htm#renu Phanishwar Nath Renu profile] ''Seasoninindia''.</ref> फणीश्वर नाथ (मण्डल) रेणुको जन्म ४ मार्च १९२१ मा बिहारको सिम्राहा रेलवे स्टेशन नजिकै एउटा सानो गाउँ औरही हिंगनामा भएको थियो। बिहारको मण्डल समुदाय जसको रेणु आबद्ध थिए, भारतमा एक कम सुविधा प्राप्त सामाजिक समूह हो। तर, रेणुको परिवारले जमिन, शिक्षा र सामाजिक प्रतिष्ठाको फाइदा उठायो। रेणुका बुबा, शिलानाथ मण्डल, भारतीय राष्ट्रिय आन्दोलनमा सक्रिय थिए र आधुनिक विचार, संस्कृति र कलामा गहिरो चासो लिने एक अत्यन्त प्रबुद्ध व्यक्ति थिए। <ref name=":0">{{Cite book|title=Freed from disgrace = Kalankmukti|location=new delhi|page=2}}</ref> आंचालिक ''उपन्यास'' ('क्षेत्रीय कथा') को विधा मार्फत समकालीन ग्रामीण भारतको आवाजलाई प्रवर्द्धन गर्नका लागि फनीश्वर नाथ रेणु सबैभन्दा प्रसिद्ध छन्, र क्षेत्रीय आवाजलाई मुख्यधाराको हिन्दी साहित्यमा ल्याएका अग्रगामी हिन्दी लेखकहरुमा राखिन्छन्। रेणु बंगाली उपन्यासकार सतीनाथ भादुरीको निकट सहयोगी थिए । उनले [[बङ्गाली भाषा|बंगालीमा]] ''भादुरीजी'' (श्री भादुरी) नामक संस्मरण लेखे। <ref name=":0">{{Cite book|title=Freed from disgrace = Kalankmukti|location=new delhi|page=2}}</ref> उनको छोटो कथा "मारे गए गुलफाम" लाई १९६६ मा बासु भट्टाचार्य (कवि-गीतकार शैलेन्द्रद्वारा निर्मित) द्वारा फिल्म <ref>[https://web.archive.org/web/20120619165159/http://www.uiowa.edu/~linguist/faculty/davison/PREFACE.pdf TISRI QASAM The Third Vow] [[University of Iowa]], 2005.</ref> ''कसम'' (द थर्ड वाव) मा रुपान्तरण गरिएको थियो जसका लागि उनले संवादहरु पनि लेखेका थिए। <ref>{{IMDb name|1127232}}</ref> पछि उनको लघुकथा "पाँचलाइट" (पेट्रोम्याक्स) लाई टिभी लघु चलचित्र बनाइयो। २०१७ को [[बलिउड]] फिल्म ''पंचलाइट'' पनि यही लघु कथामा आधारित छ। <ref>{{Cite web |date=17 October 2017 |title=Phanishwar Nath Renu's short story on silver screen |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/panchlait-teaser-phanishwar-nath-renu-s-short-story-on-silver-screen/story-Gpk3NrppZtYajepv4RlLEK.html}}</ref> == जीवनी == फणीश्वरनाथ रेणुको जन्म ४ मार्च १९२१ मा फारविसगञ्ज नजिकै औरही हिंगना गाउँमा, अररिया जिल्ला (तत्कालीन [[पूर्णिया जिल्ला]] ), [[बिहार|बिहारमा]] भएको थियो। उनले भारत र नेपालमा पढेका थिए । उनको प्राथमिक शिक्षा अररिया र फारविसगञ्ज मा भएको थियो। उनले [[कोइराला परिवार]]सँगै बस्दै विराटनगर आदर्श विद्यालय (स्कूल), [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[नेपाल|नेपालबाट]] म्याट्रिक गरे। १९४२ मा काशी हिन्दू विश्वविद्यालय (विश्वविद्यालय) बाट आईए उत्तिर्ण गरेपछि उनले [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा]] भाग लिए। पछि उनले [[सात सालको क्रान्ति|सन् १९५० को नेपाली क्रान्तिकारी आन्दोलनमा]] भाग लिएका थिए जसको फलस्वरुप नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना भयो । <ref>{{Cite web |date=2018-01-30 |title=Phanishwar Nath Renu Biography: Books, Awards and Facts |url=https://www.mapsofindia.com/who-is-who/literature/phanishwar-nath-renu.html |access-date=2021-12-04 |website=Who-is-who |language=en}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Freed from disgrace = Kalankmukti|location=new delhi|page=2}}</ref> उनले [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] लेखनको ''आचालिक-कथामा'' प्रवेश गरे। उनको समकालीन कवि सच्चिदानन्द हिरानन्द वात्स्यायन अग्येसँग घनिष्ठ मित्रता थियो। <ref>[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/p/phanishwaarnr.htm Phanishwar Nath Renu at Abhivyakti]. Abhivyakti-hindi.org. Retrieved on 7 November 2018.</ref> लेखकको जीवनी ‘उन्की नजर उनका सहर’ मा फणिश्वरनाथ रेणु नामबाट पनि निर्माण भएको छ । <ref>{{YouTube|LjhdAAH91L8}}</ref> == लेखन शैली == उनको पहिलो उपन्यास जसलाई उनको उत्कृष्ट कृति पनि मानिन्छ, ''माइला आँचल'' (द सोइल्ड लिनेन, १९५४), एक सामाजिक उपन्यास थियो जसले ग्रामीण बिहार र यसका जनता, विशेष गरी पिछडिएका र वंचितहरुको जीवन चित्रण गरेको थियो। पछि उनलाई सन् <ref name="padma"/> ९७० मा भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म श्री]]बाट सम्मानित गरिएको थियो। उनले आन्तरिक आपतकाल घोषणाको विरोधमा [[पद्म श्री|पद्मश्री]] फिर्ता गरे। <ref>{{Cite web |title=Aura Virtual Campus |url=http://aura.edu.in/read/cbse/12/14/original/Page-112.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213503/http://aura.edu.in/read/cbse/12/14/original/Page-112.html |archive-date=3 March 2016 |access-date=10 May 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213503/http://aura.edu.in/read/cbse/12/14/original/Page-112.html |date=3 March 2016 }}</ref> == साहित्यिक कार्यहरु == === उपन्यासहरु === * ''मैला आँचल'' * ''पार्टी परिकथा'' * ''जुलुस'' * ''कृषय की कहानी'' * ''कित्ने चौराहे'' * ''पल्टु बाबु रोड'' * ''जल प्रलय मै हो'' === संस्मरणहरु === * ''रिञ्जल धञ्जल'' * ''वन तुलसी की गन्ध'' * ''नेपाली क्रान्ति कथा'' * ''श्रुत आश्रुत पुर्वा'' * ''तोतापुर'' === कथा === * ''पंचलाइट'' == व्यक्तिगत जीवन == उनले तीन पटक विवाह गरे, पहिलो श्रीमती रेखा रेणु (अज्ञात व्यक्ति), दोस्रो पद्मा र तेस्रो लतिका (मृत्यु २०११) थिइन। पटना मेडिकल कलेज र अस्पतालमा भर्ना हुँदा उनले आफ्नी तेस्रो पत्नी लतिका नर्सलाई भेटे। तिनीहरुले १९५१ मा विवाह गरे। ''मैला आँचल'', ''पार्टी परिकथा'' र ''मारे गए गुलफामका'' लागि उनी प्रेरणा बनेकी छिन् । उनकी जेठी छोरी कविता रोय (रेखा रेणुकी छोरी) बिहारको [[कटिहार जिल्ला|कटिहारमा]] गरिब अवस्थामा बस्दै आएकी थिइन्। पद्मा रेणुका छोरा पद्म पराग रेणु फारविसगञ्जबाट विधायक भए, जबकि कान्छो छोरा दक्षिणेश्वर रेणुले रेणु समाज सेवा संस्थान नामक संस्था चलाए। <ref>{{Cite web |date=15 January 2011 |title=Maila Anchal inspirer dead |url=https://www.telegraphindia.com/1110115/jsp/bihar/story_13440502.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814101508/https://www.telegraphindia.com/1110115/jsp/bihar/story_13440502.jsp |archive-date=14 August 2017 |access-date=14 August 2017 |website=The Telegraph - Calcutta (Kolkata)}}</ref> == सन्दर्भहरु == <references group="" responsive="1"></references> == थप पढाइ == * १. फणीश्वरनाथ रेणु र सतीनाथ भादुड़ी के उपन्यासों का तुलनात्मक अध्ययन : डॉ ब्रिज्किशोर झा, आनंद प्रकाशन, कोलकाता * २. ढोंढाचरित मानस, सतीनाथ भादुड़ी (हिन्दी अनुवाद : मधुकर गंगाधर), लोकभारती प्रकाशन, इलाहाबाद * डा. रेणु शाह (एसोसिएट प्रोफेसर, JNV विश्वविद्यालय जोधपुर)। ''फणीश्वर नाथ रेणु का कथा शिल्प'' । विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (UGC) अनुदान अन्तर्गत प्रकाशित। 1990। * [http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/p/phanishwaarnr.htm फणीश्वर नाथ 'रेणु' द्वारा ''मारे गए गुल्फाम'' (हिन्दी)] * ''तेस्रो भाकल र अन्य कथाहरु: र अन्य कथाहरु'' । ट्र। क्याथरीन जी ह्यान्सन द्वारा। चाणक्य प्रकाशन, 1986।{{ISBN|81-7001-013-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7001-013-6|८१-७००१-०१३-६]] । == बाह्य लिङ्कहरु == * [http://www.gadyakosh.org/gk/%E0%A4%AB%E0%A4%A3%E0%A5%80%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5_%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A5%81 फणीश्वर नाथ रेणु गद्य कोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507124122/http://gadyakosh.org/gk/%E0%A4%AB%E0%A4%A3%E0%A5%80%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5_%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A5%81 |date=2013-05-07 }} (अनलाइन हिन्दी साहित्यको विश्वकोश) * [https://web.archive.org/web/20080516094010/http://www.museindia.com/showcont.asp?id=247 ''आत्मा-साक्षी'', र फणिश्वरनाथ रेणुबाट निकासी: लोथर लुट्जेसँग संवाद] ; {{प्राधिकरण नियन्त्रण}} pel0oo4wbrx0feg2l9lfb9yk1zw62t1 0 136743 1362378 1348151 2026-06-19T21:18:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362378 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = फुजियान | native_name = {{lang|zh-Hans-CN|福建}} | official_name = फुजियान प्रदेश | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | translit_lang1 = नाम | translit_lang1_type = {{nobold|चिनियाँ}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans-CN|福建省}} ({{transliteration|zh|Fújiàn Shěng}}) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = China Fujian Yongding Tulou Tianhou Palace.jpg | image2 = Snail pit tulou.jpg | image3 = Xiamen night cityscape 2018 - Flickr - Jaykhuang.jpg | image4 = Tianwangdian.jpg | image5 = 黄巷西向.jpg }} | image_caption = {{Center|(माथिबाट घडीको दिशामा){{flatlist| * फुजियान टिअन्होउ दरबार * जियामेन क्षितिज * तीन लेन र सात गल्लीहरू * नानपुतुओ मन्दिर * फुजियान टुलु}} }} | image_map = Fujian in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = फुजियान प्रदेशको स्थान देखाउँदै नक्सा | coordinates = {{coord|25|54|0|N|118|18|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{PRC}} <br> {{ROC}} (किनमेन, मात्सु र वुकिउ टापुहरू){{NoteTag|[[चिनियाँ गृहयुद्ध]]को परिणाम स्वरूप, ऐतिहासिक फुजियानको सानो अंश अब [[ताइवान|गणतन्त्र चीन]] भित्र छ। गणतन्त्र चीनको फुजियान प्रदेशमा किनमेन टापुहरू, मात्सु टापुहरू र वुकिउ टापुहरू गरी तीनवटा अपतटीय द्वीपसमूहहरू छन्।}} | seat_type = राजधानी | seat = [[फुझोउ]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[क्वान्झाउ]] | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = फुजियान प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | leader_title4 = राष्ट्रिय जन काङ्ग्रेस प्रतिनिधित्व | leader_name4 = ७४ जनप्रतिनिधि | area_footnotes = <ref name="mofcom">{{cite web |title=Doing Business in China - Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce - People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=August 5, 2013 |df=mdy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref>{{NoteTag|जनवादी गणतन्त्र चीनले दाबी गरेको तर चीनको सुव्यवस्थित फुजियान प्रदेशको भागको रूपमा गणतन्त्र चीनद्वारा प्रशासित किनमेन, मात्सु र वुकिउ टापुहरूलाई समावेश गर्ने हो भने, कुल क्षेत्रफल फुजियानमा १२१,५८० वर्ग किलोमिटर (४६,९४० वर्ग माइल) छ।}} | area_total_km2 = १२१४०० | area_rank = २३औँ | elevation_max_m = २१५८ | population_footnotes = <ref>{{cite web |date = 11 May 2021 |title = Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url = http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date = 11 May 2021 |publisher = [[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date = October 1, 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211001130717/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status = live }}</ref> | population_total = ४१,५४०,०८६ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = १५औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = १४औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]] – ९८%<br/>[[क्षे जाति|क्षे]] – १%<br/>[[हुइ जाति|हुइ]] – ०.३% | demographics1_title2 = Languages and dialects | website = {{Official URL}} {{in lang|zh}} | footnotes = }} '''फुजियान''' ({{Audio|Fu2jian4.ogg|福建|help=no}}) [[चीन]]को दक्षिणपूर्वी तटमा अवस्थित एक प्रदेश हो। फुजियानको उत्तरमा [[झेजियाङ]], पश्चिममा [[जियाङ्सी]], दक्षिणमा [[ग्वाङदोङ]] र पूर्वमा [[ताइवान]] जलडमरू छन्। यसको राजधानी फुझोउ हो र जनसङ्ख्याको आधारमा यसको सबैभन्दा ठुलो सहर क्वानझोउ हो, अन्य उल्लेखनीय सहरहरूमा जियामेन र झांगझोउको बन्दरगाह सहर समावेश छ। फुजियान ताइवान जलडमरूमध्यको पश्चिमी तटमा अवस्थित छ जुन ताइवानको सबैभन्दा नजिकको भौगोलिक र सांस्कृतिक रूपमा अवस्थित छ। किनमेन जस्ता केही टापुहरू फुजियानको सियामेनबाट लगभग १० किलोमिटर (६.२ माइल) पूर्वमा मात्र छन्। यद्यपि यसको जनसङ्ख्या मुख्यतया [[हान चिनियाँ|हान जातीयता]]को पहिचान गर्दछ, यो चीनको सबैभन्दा सांस्कृतिक र भाषिक रूपमा विविध प्रदेशहरू मध्ये एक हो। मिन [[चिनियाँ भाषा]] समूहका उपभाषाहरू प्रदेशभित्र सबैभन्दा बढी बोलिने गर्दथे, जसमा उत्तरपूर्वी फुजियान प्रदेशको फुझोउ बोली र पूर्वी मिन र दक्षिणपूर्वी फुजियानका विभिन्न दक्षिणी मिन र होक्कियन बोलीहरू समावेश थिए। फुझोउ को राजधानी सहर र निङ्दे प्रदेशको फुआन र झेजियाङ प्रदेशको वेन्झाउ प्रदेशको कांगनान काउन्टी-स्तरीय सहरले उत्तरपूर्वी फुजियानको मिन डोङ भाषाई र सांस्कृतिक क्षेत्र बनाउँदछ। फुजियानमा हक्का मानिसहरूद्वारा हक्का चिनियाँ पनि बोलिन्छ। मिन बोलीहरू, हक्का र मानक चिनियाँहरू पारस्परिक रूपमा अस्पष्ट छन्। आप्रवासनको कारण, [[ताइवान]], [[सिङ्गापुर]], [[मलेसिया]], [[इन्डोनेसिया]] र [[फिलिपिन्स]]का जातीय चिनियाँ जनसङ्ख्याको ठुलो मात्रा दक्षिणी मिन (वा होक्कियन) बोल्छन्। ४ करोड १५ लाख जनसङ्ख्या भएको फुजियान चिनियाँ प्रदेशहरूमध्ये जनसङ्ख्याको गणितले १५औँ स्थानमा छ। सन् २०२२ मा, फुजियानको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ५.३१ खर्ब चिनियाँ युआन (नोमिनल कुल गार्हस्थ्य उत्पादनद्वारा ७९० अर्ब अमेरिकी डलर) पुगेको थियो, जुन पूर्वी चीन क्षेत्रमा चौथो र कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा आठौँ राष्ट्रव्यापी थियो। फुजियानको प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन राष्ट्रिय औसतभन्दा माथि छ, चिनियाँ युआन ¥१२६,८२९ (नाममात्रमा १८,८५६ अमेरिकी डलर), जियाङ्सु पछि सबै चिनियाँ प्रदेशहरूको प्रति व्यक्ति दोस्रो उच्चतम कुल गार्हस्थ्य उत्पादन। ताइवानसँगको भौगोलिक निकटताबाट यसले फाइदा उठाएको छ। [[चिनियाँ गृहयुद्ध]]को परिणामस्वरूप, ऐतिहासिक फुजियानको एक सानो अनुपात अब गणतन्त्र चीन ([[ताइवान|गणतन्त्र चीन]], [[ताइवान]]) भित्र छ। गणतन्त्र चीनको फुजियान प्रदेशमा तीन अपतटीय द्वीपसमूहहरू छन्, अर्थात् किनमेन टापुहरू, मात्सु टापुहरू र वुकिउ टापुहरू। फुजियान शिक्षा र अनुसन्धानमा चीनको अग्रणी प्रदेशमध्ये एक मानिन्छ। सन् २०२३ सम्ममा, यस प्रदेशका दुई प्रमुख सहरहरू वैज्ञानिक अनुसन्धान उत्पादनद्वारा विश्वका शीर्ष ४५ सहरहरू (जियामेन ३८औँ र फुझोउ ४५औँ) मा परेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=Leading 200 science cities {{!}} Nature Index 2023 Science Cities {{!}} Supplements {{!}} Nature Index |url=https://www.nature.com/nature-index/supplements/nature-index-2023-science-cities/tables/overall |access-date=2023-11-22 |website=www.nature.com |language=en}}</ref> यसको प्रारम्भिक दिनहरूमा, फुजियानको विकास अन्य तटीय प्रदेशहरूको तुलनामा तुलनात्मक रूपमा ढिलो थियो किनभने कुओमिन्ताङ-नियन्त्रित ताइवानसँग सम्भावित द्वन्द्वको कारण। आज, यस प्रदेशमा अर्थव्यवस्थामा उच्च वृद्धि दरको आनन्द उठाउँदै सबैभन्दा बढी वन कवरेज दर छ। फुजियानमा प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन हालैका वर्षहरूमा चीनका प्रदेशहरूमध्ये ४-६औँ स्थानमा रहेको छ। विकाससँगै फुजियानको उत्तर र पश्चिममा अत्यधिक जनसङ्ख्याको आगमन भएको छ, र अधिकांश खेत र जङ्गल, साथै राजा वुजुका मन्दिरहरू जस्ता सांस्कृतिक सम्पदा स्थलहरूले सर्वव्यापी अग्ला भवनहरूलाई मार्ग दिएका छन्। फुजियानले विकासलाई निरन्तरता दिन चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ भने साथसाथै फुजियानको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गरिरहेको छ।<ref>{{cite web |date=January 21, 2010 |title=Forestry in Fujian Province |url=http://english.forestry.gov.cn/web/article.do?action=readnew&id=201001211031538926 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503195809/http://english.forestry.gov.cn/web/article.do?action=readnew&id=201001211031538926 |archive-date=May 3, 2012 |access-date=May 7, 2012 |publisher=English.forestry.gov.cn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503195809/http://english.forestry.gov.cn/web/article.do?action=readnew&id=201001211031538926 |date=May 3, 2012 }}</ref> == टिप्पणीहरू == {{NoteFoot}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons|फुजियान}} *{{Wikivoyage inline}} *{{in lang|zh}} {{Official website|www.fujian.gov.cn/|फुजियान सरकारी वेबसाइट (चीन जनवादी गणतन्त्र चीन)}} *{{in lang|zh}} {{Official website|www.fkpg.gov.tw/|फुजियान सरकारी वेबसाइट (गणतन्त्र चीन)}} *{{in lang|en|zh}} [http://www.wdl.org/en/item/4448 सन् १८२१ देखि १८५० सम्मका सात तटीय प्रदेशहरूको पूरा नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612232110/http://www.wdl.org/en/item/4448/ |date=2015-06-12 }} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:पूर्वी चीन]] 0fmjt9ggzjmbvpr3phgyxn9dkb711a4 0 136794 1362526 1332633 2026-06-20T09:30:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362526 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हाइनान | native_name = {{lang|zh|海南}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = 三亚大小洞天景区风光 - panoramio (20).jpg | image_caption = सान्या नान माउन्टेन डोङ्गटियन निकुञ्ज | image_map = Hainan in China (+all claims hatched).svg | map_caption = हाइनानको स्थान | coordinates = {{coord|19|12|0|N|109|42|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = चीन | seat_type = राजधानी<br />{{nobold|र सबैभन्दा ठुलो सहर}} | seat = [[हाइकोउ]] | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = ४ प्रिफेक्चरहरू | p2 = २५ काउन्टीहरू | p3 = २१८ बस्तीहरू | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = हाइनान प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web|title=Doing Business in China – Survey|url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|publisher=Ministry of Commerce – People's Republic of China|access-date=5 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = ३५१९१ | area_rank = २८औँ | elevation_max_m = १८४० | elevation_max_point = [[वुझी]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = १०,०८१,२३२ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = २८औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = १७औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]]: ८२.६%<br />[[ली जाति|ली]]: १५.८४%<br />[[हमोङ जाति|मियाओ]]: ०.८२%<br />[[झुआङ जाति|झुआङ]]: ०.६७% }} '''हाइनान''' [[जनवादी गणतन्त्र चीन]]को सबैभन्दा दक्षिणी प्रदेश हो, जसमा [[दक्षिण चीन सागर]]का विभिन्न टापुहरू रहेका छन्। चीनको सबैभन्दा ठुलो र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको हाइनान टापुले यस प्रदेशको ९७ प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ। यस नामको अर्थ "समुद्रको दक्षिण" हो, जसले कियोन्झाउ जलडमरूमध्यको दक्षिणमा टापुको स्थितिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जसले यसलाई लेइझोउ प्रायद्वीप र [[मुख्यभूमि चीन|चिनियाँ मुख्यभूमि]]बाट अलग गर्दछ। यस प्रदेशको क्षेत्रफल ३३,९२० वर्ग किलोमिटर (१३,१०० वर्ग माइल) छ, जसमध्ये हाइनान टापु ३२,९०० वर्ग किलोमिटर (१२,७०० वर्ग माइल) छ र बाँकी २०० भन्दा बढी टापुहरू तीन द्वीपसमूहहरूमा छरिएका छन्: झोङशा, जिशा र नान्शा। यो सन् १९५० देखि १९८८ सम्म [[ग्वाङदोङ]]को हिस्सा थियो, त्यसपछि यसलाई आफ्नै प्रदेश बनाइयो र [[देङ सियाओपिङ]]ले चिनियाँ आर्थिक सुधार कार्यक्रमको एक भागको रूपमा विशेष आर्थिक क्षेत्रको रूपमा नामाङ्कन गरे। क्रा-दाइ-भाषी जातीय समूह हलाई जस्ता आदिवासीहरू यस टापुका मूल निवासी हुन् र जनसङ्ख्याको १५% छन्। तिनीहरूका मातृभाषाहरूमा हलाई भाषाहरू समावेश छन्। हलाईलाई चीन सरकारले देशको ५६ जातीय समूहमध्ये एकको रूपमा मान्यता दिएको छ। चिनियाँ जनसङ्ख्या, जसले ८२% मा जनसङ्ख्याको बहुमत रचना गर्दछ, मानक चिनियाँ, हाइनाम मिन, यू चिनियाँ, क्यान्टोनीज, हक्का चिनियाँ, आदि सहित विभिन्न प्रकारका भाषाहरू बोल्छन्। बी का वक्ताहरू, क्रा-दाइ भाषा बोल्ने भए तापनि, आधिकारिक रूपमा जातीय रूपमा चिनियाँको रूपमा गणना गरिन्छ। हाइनान पनि जियामाओ भाषाको घर हो।<ref>Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2017). ''Ethnologue: Languages of the World'' (20th ed.). Dallas, Texas: SIL International. Chinese, Min Nan.</ref> सन् २०२० मा चीन सरकारले सम्पूर्ण टापु प्रदेशलाई सन् २०३५ सम्ममा विश्वको सबैभन्दा ठुलो स्वतन्त्र व्यापार बन्दरगाहमा परिणत गर्ने लक्ष्यका साथ एक ठुलो योजनाको घोषणा गरेको थियो। यस योजनामा अफशोर फाइनान्सिङ र शुल्क-मुक्त किनमेलको लागि एक हब निर्माण गर्नुका साथै विदेशी व्यवसाय र पर्यटकहरू आकर्षित गर्न मद्दत गर्न कम कर र कम भिसा आवश्यकताहरू प्रयोग गर्नु समावेश छ। सन् २०२५ देखि हाइनानबाट चीनका अन्य भागमा बिक्री हुने सबै सामानलाई आयातका रुपमा लिइनेछ।<ref>{{Cite web |date=7 September 2020 |title=China's Hainan free trade port: Introducing an innovative tax regime to attract investment |url=https://www.internationaltaxreview.com/article/b1n8bgfxnnnydw/chinas-hainan-free-trade-port-introducing-an-innovative-tax-regime-to-attract-investment |access-date=1 January 2021 |website=International Tax Review |language=en-gb}}</ref> हाइनान प्रदेशमा दस प्रमुख सहरहरू र दस काउन्टीहरू छन्। यस प्रदेशको राजधानी हाइनान टापुको उत्तरी तटमा रहेको हाइकोउ हो भने सान्या दक्षिणी तटमा अवस्थित एक प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्य हो। अन्य प्रमुख सहरहरू वेनचाङ, सान्शा, कियोन्घाई, वानिङ, वुजिशान, डोङफाङ र डान्झोउ हुन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hainan}} {{Wiktionary|Hainan|Hai-nan}} {{EB1911 poster|Hainan}} {{Wikivoyage}} * [http://en.hainan.gov.cn/englishgov/ हाइनान सरकारी वेबसाइट (अङ्ग्रेजी)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141801/http://en.hainan.gov.cn/englishgov/ |date=4 March 2016 }} * [https://web.archive.org/web/20130808220751/http://www.hi.gov.cn/ हाइनान सरकारी वेबसाइट (चिनियाँ)] * [http://info.hktdc.com/mktprof/china/hainan.htm हाइनानको लागि आर्थिक प्रोफाइल] * [http://www.howardscott.net/7/ImagesOf_Hainan_2008/index.html डा हावर्ड एम स्कट "हाइनान"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406010232/http://www.howardscott.net/7/ImagesOf_Hainan_2008/index.html |date=2023-04-06 }} * [https://web.archive.org/web/20110820011118/http://libguides.nl.sg/hainan सिङ्गापुरको राष्ट्रिय पुस्तकालयमा हाइनानीजमा स्रोतहरू] * [http://www.hainanese.net/ हाइनानीज सिक्नुहोस्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701153653/http://www.hainanese.net/ |date=1 July 2018 }} * [http://en.visithainan.gov.cn/ हाइनान प्रदेश आधिकारिक अङ्ग्रेजी भाषा पर्यटन वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003085234/http://en.visithainan.gov.cn/ |date=3 October 2018 }} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] izpiyvxniyl9z7ksu225ipfr4y3vgtb 0 136797 1362532 1299112 2026-06-20T09:49:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362532 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हेनान | official_name = हेनान प्रदेश | native_name = {{lang|zh|河南}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = The Songshan Buddhist Academy Lied in Mount Song.jpg | photo2a = 龙门石窟主窟 - panoramio (1).jpg | photo2b = Kaifeng.jpg | photo3a = Fawang Temple Pagoda, Dengfeng.jpg | photo3b = Songshanfawangsi.JPG | photo4a. = Spring Temple Buddha picturing Vairocana, in Lushan County, Henan, China | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 }} | image_caption = ''घडीको दिशामा:'' [[सोङ्ग पर्वत]], [[काइफेङ]], [[फवाङ मन्दिर]] प्यागोडा, फवाङ मन्दिर प्रवेशद्वार, [[लङ्गमेन ग्रोटोज]] | image_map = Henan in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = हेनान प्रदेशको स्थान | coordinates = {{coord|33|54|0|N|113|30|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | seat_type = राजधानी<br />{{nobold|(र सबैभन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[झेङझोउ]] | seat1_type = | seat1 = | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १७ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १५९ काउन्टीहरू | p3 = २,४५५ बस्तीहरू | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = हेनान प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry of Commerce – People's Republic of China |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=5 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = १६७००० | area_rank = १७औँ | elevation_max_m = २४१३.८ | elevation_max_point = [[लौयाचान्चन]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = ९९,३६५,५१९ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = तेस्रो | population_density_km2 = auto | population_density_rank = ७औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]] – ९८.६%<br/>[[हुइ जाति |हुइ]] – १.४% | website = {{url|henan.gov.cn}} | footnotes = }} '''हेनान''' [[चीन]]को एक भूपरिवेष्टित प्रदेश हो, जुन देशको मध्य भागमा अवस्थित छ। हेनान हान चिनियाँ सभ्यताको जन्मस्थान हो, जसको ३,२०० वर्ष भन्दा बढीको रेकर्ड गरिएको इतिहास छ र लगभग १,० वर्ष पहिले सम्म चीनको सांस्कृतिक, आर्थिक र राजनीतिक केन्द्र थियो। हेनान प्रदेशमा शाङ वंशको राजधानी सहर यिन र शाओलिन मन्दिरको भग्नावशेष सहित धेरै सम्पदा स्थलहरू छन्। चीनका आठ महान् प्राचीन राजधानीहरूमध्ये चार वटा लुओयाङ, आन्याङ, काइफेङ र झेङझोउ हेनानमा छन्। ताई चीको अभ्यास पनि यहाँ चेन जिया गौ गाउँ (चेन शैली) मा सुरु भयो, जस्तै पछि याङ र वू शैलीहरू।<ref>{{Cite web |title=An Introduction to Chen Jia Gou - the China Taichi Guide is a Directory of Tai Chi Schools & Tai Chi Teachers in China |url=http://www.china-taichi-guide.com/Taichi-Locations/Chenjiagou.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162030/http://www.china-taichi-guide.com/Taichi-Locations/Chenjiagou.php |archive-date=17 October 2018 |access-date=5 December 2018}}</ref> यद्यपि प्रदेशको नामको अर्थ "[[पहेँलो नदी|[पहेँलो] नदी]]को दक्षिण" भए तापनि यस प्रदेशको लगभग एक चौथाई भाग पहेँलो नदीको उत्तरमा अवस्थित छ, जसलाई हुआङ हे पनि भनिन्छ। १,६७,००० वर्ग किलोमिटर (६४,४७९ वर्ग माइल) क्षेत्रफल भएको हेनानले उत्तरी चीनको उर्वर र घना बस्ती भएको [[उत्तरी चीनको मैदान]]को ठुलो भाग ओगटेको छ। यसको छिमेकी प्रदेशहरू शान्सी, शान्सी, हेबेई, शान्दोङ, अनहुई र हुबेई हुन्। हेनान सन् २०२० सम्ममा ९ करोड ९० लाख भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको चीनको तेस्रो ठुलो जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। हेनान विश्वको सातौँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको उपराष्ट्रिय इकाई पनि हो, र, यदि यो आफैँमा एक देश भएको भए, हेनान [[इजिप्ट]] र [[भियतनाम]]लाई पछि पार्दै विश्वको १४औँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देश हुने थियो। यस प्रदेशको चीनमा नकारात्मक प्रतिष्ठा छ, र हेनानका मानिसहरू प्रायः क्षेत्रीय भेदभावबाट पीडित हुन्छन्।<ref>{{cite web |author=Chris Buckley |date=2016-10-11 |title=Henan Province, a Butt of Jokes in China, Gets a Champion in Court |url=https://www.nytimes.com/2016/10/12/world/asia/china-henan-stereotypes-lawsuit-discrimination.html |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/china/2019/04/11/many-chinese-suffer-discrimination-based-on-their-regional-origin|title=Many Chinese suffer discrimination based on their regional origin|date=2019-04-11|newspaper=The Economist}}</ref> हेनान चीनको पाँचौँ सबैभन्दा ठुलो प्रदेशीय अर्थव्यवस्था हो, [[ग्वाङदोङ]] पछि दक्षिण मध्य चीनमा दोस्रो ठुलो, र आन्तरिक प्रदेशहरू मध्ये सबैभन्दा ठुलो, २०२१ सम्म मा ५.८८ खर्ब आरएमबी (अमेरिकी डलर $९२६ अर्ब) को नाममात्र कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको साथ, ८१५ अर्ब को [[टर्की]]को कुल गार्हस्थ्य उत्पादन भन्दा अगाडि। यदि यो देश भएको भए सन् २०२१ सम्ममा यो १८औँ ठुलो अर्थतन्त्र का साथै १४औँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको देश हुने थियो। यद्यपि, अन्य पूर्वी र मध्य प्रदेशहरूको तुलनामा प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन कम छ। अर्थव्यवस्था एल्युमिनियम र कोइला को मूल्य, साथै कृषि, भारी उद्योग, पर्यटन र खुदरा मा आधारित वृद्धि गर्न जारी छ।<ref name=":1">{{Cite web |title=GDP (current US$) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?year_high_desc=true |access-date=2022-09-15 |website=data.worldbank.org}}</ref> हेनानमा १५० भन्दा बढी उच्च शिक्षा संस्थाहरू छन्, जुन मध्य चीन क्षेत्रमा पहिलो स्थानमा रहेको छ।<ref name=":02">{{Cite web |title="List of National Colleges and Universities – Government Portal of the Ministry of Education of the People's Republic of China" |url=http://www.moe.gov.cn/jyb_xxgk/s5743/s5744/A03/202206/t20220617_638352.html |access-date=2022-08-07 |website=www.moe.gov.cn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220619182535/http://www.moe.gov.cn/jyb_xxgk/s5743/s5744/A03/202206/t20220617_638352.html |date=2022-06-19 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] hqr22jeh84q4pjjxv5lwvdvz91p33xh 0 136801 1362531 1297896 2026-06-20T09:48:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362531 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हेइलोङजियाङ | official_name = हेइलोङजियाङ प्रदेश | native_name = {{lang|zh-Hans|黑龙江省}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = Snow scenery of Hailin City, Heilongjiang.jpg | image_caption = जाडो मौसममा हेलिन | image_map = Heilongjiang in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = हेइलोङजियाङप्रदेश को स्थान | coordinates = {{coord|48|N|129|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | seat_type = राजधानी<br />{{nobold|(र सबैभन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[हार्बिन]] | seat1_type = | seat1 = | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १३ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १३० काउन्टीहरू | p3 = १२७४ बस्तीहरू |government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |governing_body = हेइलोङजियाङ प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce – People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=5 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = ४५४८०० | area_rank = ६औँ | elevation_max_m = १६९० | elevation_max_point = [[दातुडिङ्जी पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = ३१,८५०,०८८ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = २०औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = २८औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]]: ९५%<br />[[मान्चु जाति|मान्चु]]: ३%<br />[[कोरियाली जाति|कोरियाली]]: १%<br />[[मङ्गोल]]: ०.४%<br />[[हुइ जाति|हुइ]]: ०.३% | website = {{Official URL}} {{in lang|zh}} }} '''हेइलोङजियाङ''' उत्तरपूर्वी [[चीन]]मा अवस्थित एक प्रदेश हो। यो देशको सबैभन्दा उत्तरी र पूर्वी प्रदेश हो र यसले चीनको उत्तरी बिन्दु (अमुरको साथमा मोहे सहरमा) र पूर्वी बिन्दु (अमुर र उस्सुरी नदीहरूको सङ्गममा) समावेश गर्दछ। यस प्रदेशको दक्षिणमा जिलिन र पश्चिममा भित्री मङ्गोलिया रहेको छ। यसको उत्तर र पूर्वमा [[रुस]] (अमुर ओब्लास्ट, यहुदी स्वायत्त ओब्लास्ट, खाबारोव्स्क क्राई, प्रिमोरस्की क्राई र जाबाइकल्स्की क्राई) सँग सीमा पनि जोडिएको छ। यस प्रदेशको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर हार्बिन हो। चीनको प्रदेशीय स्तरको प्रशासनिक विभाजनहरू मध्ये, हेइलोङजियाङ कुल क्षेत्रफलको आधारमा छैटौँ ठुलो, १५औँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको, र केवल [[गान्सु|गान्सु प्रदेश]] पछि प्रति व्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको आधारमा दोस्रो सबैभन्दा गरिब हो।<ref name="Stratfor">{{cite web |date=2012-03-05 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}</ref> यस प्रदेशको नाम अमुर नदीबाट लिइएको हो जुन जनवादी गणतन्त्र चीन र रूसको सिमानामा अवस्थित छ। हेइलोङजियाङमा महत्त्वपूर्ण कृषि उत्पादन र काठ, तेल र कोइला जस्ता कच्चा पदार्थहरू छन्। हेइलोङजियाङ विभिन्न टोपोग्राफीहरूको भूमि हो। यस प्रदेशको अधिकांश भागमा ग्रेटर खिंगान शृङ्खला र लेसर खिंगान शृङ्खला, झाङगुआङ्काई पर्वत, लाओई पर्वत र वान्डा पर्वत जस्ता पर्वत शृङ्खलाहरूको प्रभुत्व छ। जिलिन प्रदेशको सिमानामा अवस्थित १,६९० मिटर (५,५४० फिट) अग्लो दातुदिङ्जी हिमाल सबैभन्दा अग्लो शिखर हो। ग्रेटर खिंगान रेन्जमा चीनको सबैभन्दा ठुलो बाँकी भर्जिन वन छ र यो चीनको वन उद्योगको लागि एक महत्वपूर्ण क्षेत्र हो।<ref name="edmonds">{{cite book|title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy|first=Richard Louis|last=Edmonds|publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213|isbn=0-89065-118-3|year=1985|page=6}}</ref> आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु (कोपेन ड्वा वा डीडब्ल्यूबी) प्रदेशमा प्रबल छ, यद्यपि सुदूर उत्तरका क्षेत्रहरू सबआर्कटिक (कोपेन डीडब्ल्यूसी) हुन्। जाडो लामो र तितो हुन्छ, जनवरीमा औसत माइनस ३१ देखि -१५ डिग्री सेल्सियस (−२४ देखि ५ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ, र जुलाईमा औसत १८ देखि २३ डिग्री सेल्सियस (६४ देखि ७३ डिग्री फारेनहाइट) को साथ ग्रीष्मऋतु छोटो र न्यानो देखि धेरै न्यानो हुन्छ। वार्षिक औसत वर्षा ४०० देखि ७०० मिलिमिटर (१६ देखि २८ इन्च) हुन्छ, जुन ग्रीष्मऋतुमा अत्यधिक केन्द्रित हुन्छ। सफा मौसम वर्षभरि प्रचलित छ, र वसन्त ऋतुमा, सोंगनेन मैदान र सान्जियांग मैदानले वायु ऊर्जाको प्रचुर स्रोतहरू प्रदान गर्दछ।<ref>{{Citation |last=A |first=Peel, M. C. , Finlayson, B. L. , and McMahon, T. |title=Climate map of Asia, excluding (South)west-Asia (from the "Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification"). |date=2007-10-12 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/चित्र:Asia_Koppen_Map.png |access-date=2022-03-12}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons|Heilongjiang}} * [http://www.hlj.gov.cn/ हेइलोङजियाङ सरकारी वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003221817/http://www.hlj.gov.cn/ |date=2020-10-03 }} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://info.hktdc.com/mktprof/china/heilongjiang.htm हेइलोङजियाङको लागि आर्थिक प्रोफाइल] * [http://www.hiu.edu.cn हेइलोङजियाङ अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501231457/http://www.hiu.edu.cn/ |date=1 May 2021 }} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] igt9s21nopih8sww5mxh13tkagyvouf 0 136803 1362529 1332638 2026-06-20T09:45:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362529 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हुनान | native_name = {{lang|zh|湖南}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Zhangjiajie National Forest Park.jpg | photo2a = Yuelu academy.jpg | photo2b = Fenghuang_hunan.jpg | photo3a = Tian Menshan Mountain 10.jpg | photo3b = Frontal view of Yueyang Tower, Hunan, China1.jpg | position = center | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 2 | color_border =white | text = {{Center|(माथिबाट घडीको दिशामा){{flatlist| * [[वुलिङ्युआन]] * [[फेङह्वाङ काउन्टी]] * [[युएयाङ टावर]] * [[तियानमेन पर्वत]] * [[युएलु एकेडेमी]] }} }} }} | image_map = Hunan in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 300px | map_caption = हुनान प्रदेशको स्थान | coordinates = {{coord|28|6|45.54|N|112|59|0.17|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | seat_type = राजधानी<br />{{nobold|(र सबै भन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[चाङ्सा]] | seat1_type = | seat1 = | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १४ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १२२ काउन्टीहरू | p3 = १,९३३ बस्तीहरू (२०१८) | p4 = २९,२२४ गाउँ (२०१८) | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = हुनान प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in China&nbsp;– Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce&nbsp;– People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=5 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = २१०००० | area_rank = १०औँ | elevation_max_m = २११५.२ | elevation_max_point = [[लिङ्गफेङ पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = ६६,४४४,८६४ | population_as_of = २०२० | population_rank = ७औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = १३औँ | official_name = हुनान प्रदेश }} '''हुनान''' [[जनवादी गणतन्त्र चीन]]को एक भूपरिवेष्टित प्रदेश हो। याङ्त्से जलाधार क्षेत्रको मध्य भागमा अवस्थित यस जिल्लाको उत्तरमा [[हुबेई]], पूर्वमा जियाङ्सी, दक्षिणमा [[ग्वाङदोङ]] र गुआङ्सी, पश्चिममा [[गुइझोउ]] र उत्तरपश्चिममा चोङकिङ रहेका छन्। यसको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर चाङ्सा हो, जुन सियांग नदीलाई पनि बगाउँछ। हेङयाङ, झुझोउ र युयाङ यसको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका सहरी सहरहरू मध्ये एक हुन्। सन् २०२० सम्ममा ६ करोड ६० लाख भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको र करिब २,१०,००० वर्ग किलोमिटर (८१,००० वर्ग माइल) क्षेत्रफलमा बसोबास गर्दै आएको यो प्रदेश चीनको सातौँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको, भूपरिवेष्ठित प्रदेशहरूमध्ये चौथो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको, ग्वाङदोङपछि दक्षिण मध्य चीनमा दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको र मध्य चीनको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। यो दक्षिण-मध्य चीनको सबैभन्दा ठुलो प्रदेश हो, भूपरिवेष्ठित प्रदेशहरू मध्ये चौथो ठुलो र क्षेत्रफलको आधारमा १०औँ सबैभन्दा व्यापक प्रदेश हो। हुनानको नाममात्रको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन सन् २०२१ सम्ममा ७२४ अर्ब अमेरिकी डलर (४.६ खर्ब चिनियाँ युआन) थियो, जुन विश्वको शीर्ष २० ठुला उप-राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थाहरूमा देखा परेको थियो, यसको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (पीपीपी) १.१ खर्ब अमेरिकी डलर भन्दा बढी थियो। हुनान चीनको नवौँ ठुलो प्रदेशीय अर्थतन्त्र हो, दक्षिण मध्य चीनको चौथो ठुलो, मध्य चीनको तेस्रो ठुलो र भूपरिवेष्ठित प्रदेशहरूमध्ये चौथो ठुलो हो। यसको प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (नाममात्र) १०,९०० अमेरिकी डलर (६९,३०० चिनियाँ युआन) भन्दा बढी थियो, जसले गर्दा यो ग्वाङदोङ र हुबेईपछि दक्षिण मध्य चीन क्षेत्रको तेस्रो धनी प्रदेश बनेको थियो। सन् २०२० सम्ममा हुनानको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (नाममात्र) ६०५ अर्ब अमेरिकी डलर (चिनियाँ युआन ४.१८ खर्ब) पुगेको छ, जुन पोल्यान्डको भन्दा बढी हो, जसको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ५९६ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ भने थाइल्यान्डको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ५०१ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ।<ref name=":6">{{Cite web |title=2020 GDP (current US$) - Poland, Thailand, Nigeria |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2020&locations=PL-TH-NG&start=1960&year_high_desc=true |access-date=2022-06-15 |website=data.worldbank.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920171238/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2020&locations=PL-TH-NG&start=1960&year_high_desc=true |date=2022-09-20 }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2022-02-07 |title=Decoding China's 2021 GDP Growth Rate: A Look at Regional Numbers |url=https://www.china-briefing.com/news/chinas-2021-gdp-performance-a-look-at-major-provinces-and-cities/ |access-date=2022-06-15 |website=China Briefing News |language=en}}</ref> हुनान नामको शाब्दिक अर्थ "तालको दक्षिण" हो। यस प्रदेशको उत्तरपूर्वमा रहेको डोङतिङ ताल लाई ताल भनिन्छ। हुनानको क्षेत्र ३५० ईपूर्व सम्म चिनियाँ शासनको अधीनमा थियो। हुनान कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी [[माओ त्सेतुङ]]को जन्मस्थान थियो, जो [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी]]का अध्यक्ष र जनवादी गणतन्त्र चीनका संस्थापक पिता बने। हुनान आज केही जातीय अल्पसङ्ख्यकहरूको घर हो, जसमा तुजिया र मियाओ, साथै हान चिनियाँहरू पनि छन्, जसले जनसङ्ख्याको बहुमत बनाउँदछ। जियाङ, गान र दक्षिणपश्चिमी मन्दारिन भाषा बोल्ने [[चिनियाँ भाषा]]का विभिन्न प्रकारहरू हुन्।<ref>{{Cite book|last=Schram, Stuart R. (Stuart Reynolds), 1924-2012.|url=https://archive.org/details/maotsetung0000schr|title=Mao Tse-tung|date=1967|publisher=Penguin|isbn=0140208402|location=Harmondsworth|oclc=7874661|url-access=registration}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wiktionary}} *[http://www.enghunan.gov.cn/ हुनान सरकार वेबसाइट] *[http://info.hktdc.com/mktprof/china/hunan.htm हुनानको लागि आर्थिक प्रोफाइल] *"[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%E6%B9%98%E8%B0%B1%EF%BC%9A%E6%B9%96%E6%B9%98%E6%96%87%E6%98%8E%E7%AE%80%E5%8F%B2%EF%BC%88History_of_Hunanese%2C_Phoelanese%EF%BC%89.pdf&page=1 हुनानी को इतिहास] {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] cukhdvyhp4w15k8uhur63bzdit52hjm 0 136827 1362453 1348231 2026-06-20T04:16:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362453 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = लिओनिङ | native_name = {{lang|zh-Hans|辽宁}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = | photo2a = 2014 Manchu Forbidden City Dazheng Hall 05.jpg | photo2b = Xinghai Square .jpg | photo3a = | photo4a = Dandong and Yalu River.jpg | photo4b = Heishijiao, Shahekou, Dalian, Liaoning, China, 116000 - panoramio (7).jpg | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = '''घडीको दिशामा:''' [[मुक्देन दरबार]], [[सिङ्गहाई प्लाजा]], डालियान तट, [[यालु नदी]] | image_map = Liaoning in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = लिओनिङ प्रदेशको स्थान | coordinates = {{coord|41|6|0|N|122|18|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | seat_type = राजधानी<br/>{{nobold|(र सबैभन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[शेन्याङ]] | seat1_type = | seat1 = | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १४ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १०० काउन्टीहरू | p3 = १५११ बस्तीहरू | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = लिओनिङ प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce – People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=5 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = १४५९०० | area_rank = २१औँ | elevation_max_m = १३३६ | elevation_max_point = [[हुआबोजी पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = ४२,५९१,४०७ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = १४औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = १५औँ | website = {{URL|https://www.ln.gov.cn|ln.gov.cn}} | footnotes = | official_name = लिओनिङ प्रदेश }} '''लिओनिङ''' उत्तरपूर्वी [[चीन]]को एक तटीय प्रदेश हो जुन यस क्षेत्रको सबैभन्दा सानो, दक्षिणी र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। सेनयाङमा यसको राजधानीको साथ, यो पहेँलो सागरको उत्तरी किनारमा अवस्थित छ, र जनवादी गणतन्त्र चीनको उत्तरी तटीय प्रदेश हो। ऐतिहासिक रूपमा चीन र मान्चुरियाबीचको प्रवेशद्वारको रूपमा रहेको आधुनिक लिओनिङ प्रदेश सन् १९०७ मा फेन्गटियन प्रदेशको रूपमा स्थापना गरिएको थियो र सन् १९२९ मा यसको नाम लिओनिङ राखियो। त्यस समयमा सेनयाङको पुरानो नाम शेङजिङको मान्चु नामका लागि यसलाई मुक्देन प्रदेशको नामले पनि चिनिन्थ्यो। जापानी-कठपुतली मान्चुकुओ शासनअन्तर्गत, प्रदेश सन् १९०७ मा यसको नाममा फर्कियो, तर लियाओनिंग नाम सन् १९४५ मा र त्यसपछि सन् १९५४ मा केही समयको लागि पुनर्स्थापित गरियो।<ref name="edmonds38">{{cite book|title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy|first=Richard Louis|last=Edmonds|publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213|isbn=0-89065-118-3|year=1985|pages=38–40}}</ref> लिओनिङको सिमाना दक्षिणमा पहेँलो सागर (कोरिया बे) र बोहाई सागर, दक्षिणपूर्वमा उत्तर कोरियाको उत्तरी प्योंगान र चागाङ प्रदेश, उत्तरपूर्वमा [[जिलिन]], दक्षिणपश्चिममा [[हेबेई]] र उत्तरपश्चिममा भित्री मङ्गोलियासँग जोडिएको छ। यालु नदी [[उत्तर कोरिया]]सँगको प्रदेशको सिमाना हो, जुन लिओनिङको डान्डोङ र उत्तर कोरियाको सिनुइजुको बीचमा रहेको कोरिया खाडीमा मिसिन्छ। लिओनिङ अनुसन्धान र शिक्षामा चीनको अग्रणी प्रदेशहरूमध्ये एक हो। सन् २०२२ सम्ममा, लिओनिङका दुई प्रमुख सहरहरू वैज्ञानिक अनुसन्धान उत्पादनको आधारमा विश्वका शीर्ष २०० सहरहरू (डालियान ४९औँ र सेनयाङ १६२औँ) मा परेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=Leading 200 science cities {{!}} Nature Index 2022 Science Cities {{!}} Supplements {{!}} Nature Index |url=https://www.nature.com/nature-index/supplements/nature-index-2022-science-cities/tables/overall |access-date=2022-11-30 |website=www.nature.com |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons}} {{Wikivoyage}} * {{in lang|zh}} [https://web.archive.org/web/20080511184825/http://www.ln.gov.cn/ लिओनिङ प्रदेशीय सरकारको आधिकारिक वेबसाइट] * [http://english.nen.com.cn/ लिओनिङ सूचना मार्गनिर्देशन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025234036/http://english.nen.com.cn/ |date=2011-10-25 }} * {{in lang|en|zh}} [http://www.wdl.org/en/item/4448 सात तटीय प्रदेशहरूको पूरा नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612232110/http://www.wdl.org/en/item/4448/ |date=2015-06-12 }} * [http://info.hktdc.com/mktprof/china/liaoning.htm लिओनिङको लागि आर्थिक प्रोफाइल] {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] kn826shctao9sdiyqminckyk9nv9i5v 0 136839 1362486 1298222 2026-06-20T07:29:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362486 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|text=छिमेकी प्रदेश [[सान्सी]] ({{zh|c=山西}}), जसको राजधानी ताइयुआन हो}} {{Infobox settlement | name = साङ्सी | native_name = {{lang|zh-Hans|陕西}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | official_name = साङ्सी प्रदेश | image_skyline = Somewhere_in_Songjiachuan,_Wubu_(20151229131904).jpg | image_caption = [[लोएस पठार]] | image_map = Shaanxi in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = साङ्सी प्रदेशको स्थान | coordinates = {{coord|35|36|0|N|108|24|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|चीन}} | named_for = | seat_type = राजधानी<br/>{{nobold|(र सबैभन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[सियान]] | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १० प्रिफेक्चरहरू | p2 = १०७ काउन्टीहरू | p3 = १७४५ बस्तीहरू | area_footnotes = <ref name="mofcom">{{cite web|title = Doing Business in China – Survey|url = http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|publisher = [[Ministry of Commerce of the People's Republic of China]]|access-date = 5 August 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|archive-date = 26 May 2014|url-status = live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = २०५८०० | area_rank = ११औँ | elevation_max_m = ३७७१ | elevation_max_point = [[ताइबाइ पर्वत]] | population_footnotes = <ref name="stats.gov.cn">{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|url-status=live|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001130717/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html}}</ref> | population_total = ३९,५३०,००० | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = १६औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = २१औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]] – ९९.५%<br/>[[हुइ जाति|हुइ]] – 0.4% | footnotes = | website = {{url|http://www.shaanxi.gov.cn|shaanxi.gov.cn}} }} '''साङ्सी''' [[चीन]]को भूपरिवेष्ठित प्रदेश हो। आधिकारिक रूपमा उत्तरपश्चिम चीनको भाग, यो शान्क्सी (उत्तर पूर्व, पूर्व), [[हेनान]] (पूर्व), [[हुबेई]] (दक्षिण पूर्व), चोङकिङ (दक्षिण), सिचुआन (दक्षिण पश्चिम), [[गान्सु]] (पश्चिम), निङ्जिया (उत्तर पश्चिम) र भित्री मङ्गोलिया (उत्तर) को प्रदेश-स्तरीय विभाजनसँग जोडिएको छ। साङ्सीले २,०५,० वर्ग किलोमिटर (७९,१५१ वर्ग माइल) भन्दा बढी क्षेत्रफल ओगटेको छ जसमा लगभग ३करोड ७० लाख मानिसहरू बसोबास गर्छन्, जुन चीनमा १६औँ उच्च हो। सियान - जसमा पूर्व चिनियाँ राजधानी फेन्घाओ र चाङआनका साइटहरू समावेश छन् - प्रदेशीय राजधानीका साथै उत्तर-पश्चिम चीनको सबैभन्दा ठुलो सहर हो र चीनको सबैभन्दा पुरानो सहरहरू मध्ये एक हो र चार महान प्राचीन राजधानीहरू मध्ये सबैभन्दा पुरानो, पश्चिमी झोउ, पश्चिमी हान, जिन, सुई र तांग राजवंशहरूको राजधानी हो। छिन राजवंशको राजधानीको रूपमा काम गर्ने सियानयाङ वेई नदीको ठीक उत्तरमा छ। यस प्रदेशलाई विभाजन गरिएका अन्य प्रिफेक्चर-स्तरका सहरहरू अन्काङ, बाओजी, हान्जोङ, शाङलुओ, तोङचुआन, वेनान, यानान र युलिन हुन्।<ref>{{Cite web |date=2008-02-28 |title=Xi'an – MSN Encarta |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572407/Xi%E2%80%99an.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228105855/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572407/Xi%E2%80%99an.html |archive-date=2008-02-28 |access-date=2019-06-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228105855/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572407/Xi%E2%80%99an.html |date=2008-02-28 }}</ref> साङ्सी र हेनान प्रदेशका क्षेत्रहरूसँगै यसले चिनियाँ सभ्यताको उद्गमस्थलको निर्माण गऱ्यो। चीनको गणतान्त्रिक युगमा, यानआन सहर चिनियाँ लाल सेनाद्वारा लङ मार्चको अन्तिम बिन्दुको नजिक थियो, जो चिनियाँ सोभियत गणराज्य कुओमिन्ताङ सेनाहरूद्वारा नष्ट भएपछि जियाङ्सीबाट भागेका थिए, र १९३५ को अन्त्यदेखि १९४७ को सुरुसम्म चिनियाँ कम्युनिस्ट क्रान्तिको जन्मस्थान बने र कम्युनिस्टहरूले साङ्सीको घटक भागहरूमा शान-गन-निङ सीमा क्षेत्र गठन गरे।साङ्सीको जनसङ्ख्याको विशाल बहुमत [[हान चिनियाँ]] (>९९%) हो, जसमा हुई, मान्चु र मङ्गोल अधिक महत्त्वपूर्ण जातीय अल्पसङ्ख्यक हरू हुन्। मन्दारिन चिनियाँ साङ्सीमा मुख्य बोलिने भाषा हो, जसमा केन्द्रीय मैदान मन्दारिन र दक्षिण-पश्चिमी मन्दारिन बोलीहरू समावेश छन्; अर्को किसिमको चिनियाँ, जिन चाइनिज, साङ्सीको छेउछाउका क्षेत्रहरूमा पनि बोलिने गरिन्छ।<ref name="thechinaperspective.com">{{Cite web |title=China Economy @ China Perspective<!-- Bot generated title --> |url=http://www.thechinaperspective.com/topics/province/shaanxi-province/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008045729/http://thechinaperspective.com/topics/province/shaanxi-province/ |archive-date=2011-10-08 |access-date=2011-10-25}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] rxuehm9hwhb9eq2d14yrhvuan6n7rsm 0 136845 1362487 1348247 2026-06-20T07:37:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सान्दोङ | native_name = {{lang|zh-Hans|山东}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{multiple image| border = infobox| total_width = 300| image_style = border:1; |perrow = 2/2 |image1 = Tai Shan 2015.08.12 11-18-27.jpg |image2 = Boats_-_panoramio_(29).jpg |image3 = China Jinan 5207307.jpg |image4 = 曲阜孔庙 - Temple of Confucius in Qufu - 2015.06 - panoramio.jpg }} | image_alt = | image_caption = माथि बायाँबाट घडीको दिशामा: [[ताई पर्वत]], [[छिङदाओ]], [[कन्फुसियसको मन्दिर]], र [[हजारौँ बुद्ध पर्वत]] | image_map = Shandong in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = सान्दोङ प्रदेशको स्थान | coordinates = {{coord|36|24|0|N|118|24|0|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[चीन]] | seat_type = राजधानी | seat = [[जिनान]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[लिन्यी]] | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = १६ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १४० काउन्टीहरू | p3 = १९४१ बस्तीहरू | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = सान्दोङ प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web|url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|title=Doing Business in China - Survey|date=n.d.|publisher=Ministry Of Commerce - People's Republic Of China|access-date=2013-08-05|url-status=dead|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016034801/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=2014-05-26 }}</ref> | area_total_km2 = १५७१०० | area_rank = २०औँ | elevation_max_m = १५४५ | elevation_max_point = [[ताई पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|date=2021-05-11|publisher=National Bureau of Statistics of China|access-date=2021-05-11}}</ref> | population_total = १०१,५२७,४५३ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = दोस्रो | population_density_km2 = auto | population_density_rank = ५औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]] - ९९.३%<br />[[हुइ जाति|हुइ]] - ०.६% | official_name = सान्दोङ प्रदेश }} '''सान्दोङ''' [[जनवादी गणतन्त्र चीन]]को एक तटीय प्रदेश हो र यो पूर्वी चीन क्षेत्रको एक भाग हो। [[पहेँलो नदी]]को तल्लो भागमा चिनियाँ सभ्यताको सुरुवातदेखि नै सान्दोङले चिनियाँ इतिहासमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। यसले ताओवाद, चिनियाँ बौद्ध धर्म र कन्फ्युसियनवादको लागि एक प्रमुख सांस्कृतिक र धार्मिक केन्द्रको रूपमा सेवा गरेको छ। सान्दोङको [[माउन्ट ताई]] ताओवादको सबैभन्दा श्रद्धेय पर्वत हो र संसारमा निरन्तर धार्मिक उपासनाको सबैभन्दा लामो इतिहास भएको स्थान हो। प्रदेशीय राजधानी जिनानको दक्षिणमा पहाडमा रहेका बौद्ध मन्दिरहरू कुनै समय चीनका प्रमुख बौद्ध स्थलहरूमध्ये एक थिए। कुफू सहर कन्फ्युसियसको जन्मस्थान हो र पछि कन्फ्युसियनवादको केन्द्रको रूपमा स्थापित भयो। कन्फ्युसियनवादको विकास चिनियाँ दार्शनिक कन्फ्युसियसको शिक्षाबाट पछि विचारका सय विद्यालयहरू भनियो।<ref>{{cite book|author1=Tian Xia|author2=Bai Bo|date=2005|title=Atlas of World Heritage—China|url={{Google books|tFRgajxu3wIC|page=70|plainurl=yes}}|publisher=Long River Press|page=70|isbn=9781592650606}}</ref> प्राचीन र आधुनिक उत्तर-दक्षिण र पूर्व-पश्चिम व्यापारिक मार्गहरूको चौराहेमा सान्दोङको अवस्थितिले यसलाई आर्थिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गरेको छ। उन्नाइसौँ शताब्दीको उत्तरार्धमा सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरता र आर्थिक कठिनाइको अवधिपछि सान्दोङले हालैका दसकहरूमा तीव्र विकासको अनुभव गरेको छ। १० करोड भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सान्दोङ विश्वको छैटौँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको उपराष्ट्रिय संस्था हो र चीनको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। सन् २०२१ मा ८.३ खर्ब चिनियाँ युआन वा १.३ खर्ब अमेरिकी डलरको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनका साथ सान्दोङको अर्थव्यवस्था चीनको तेस्रो ठुलो प्रदेशीय अर्थव्यवस्था हो, जुन मेक्सिकोको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन को बराबर हो। कुनै पनि देशको तुलनामा यो सन् २०२१ सम्ममा १५औँ ठुलो अर्थतन्त्र र १५औँ ठुलो जनसङ्ख्या भएको देश हुनेछ। यहाँको प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (कुल गार्हस्थ्य उत्पादन) राष्ट्रिय औसतको हाराहारीमा छ।<ref name=":2">{{Cite web |title=GDP (current US$) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2021&most_recent_value_desc=true&start=2021&year_high_desc=true |access-date=2022-09-15 |website=data.worldbank.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220915034232/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2021&most_recent_value_desc=true&start=2021&year_high_desc=true |date=2022-09-15 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons}} * {{Wikivoyage-inline}} * {{in lang|zh}} [http://www.shandong.gov.cn/ सान्दोङ सरकार वेबसाइट] * {{in lang|en|zh}} [http://www.wdl.org/en/item/4448 सात तटीय प्रदेशहरूको पूरा नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612232110/http://www.wdl.org/en/item/4448/ |date=2015-06-12 }} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/538614/Shandong सान्दोङ लेख इन्साइक्लोपीडिया ब्रिटानिका] {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] 29tnnm7mtjm3xcff0nsef6hbcletg00 0 136986 1362495 1341233 2026-06-20T08:02:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सिचुआन | native_name = {{native name|zh|四川}} | settlement_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = 雪山下的成都市天际线 Chengdu skyline with snow capped mountains (cropped).jpg | photo2a = Leshan Giant Buddha (1).jpg | photo2b = 1 huanglong 2.jpg | photo3a = Mount Emei - Sunrise above the clouds.jpg | photo3b = Chengdu pandas eating.jpg | position = center | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 2 | color_border = white }} | image_caption = {{Center|(माथिबाट घडीको दिशामा){{flatlist| * प्रदेशीय राजधानी [[चेङ्दु]]को क्षितिज *[[ह्वाङलोङ]] *[[पाण्डा]] *[[एमी पर्वत]] *[[लेसानकाे विशाल बुद्ध प्रतिमा]]}} }} | image_map = Sichuan in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_caption = सिचुआन प्रदेशको स्थान | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[चीन]] | seat_type = राजधानी<br/>{{nobold|(र सबैभन्दा ठुलो सहर)}} | seat = [[चेङ्दु]] | parts_type = विभागहरू | parts_style = para | p1 = २१ प्रिफेक्चरहरू | p2 = १८१ काउन्टीहरू | p3 = ५०११ बस्तीहरू | government_type = [[चीनका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | governing_body = सिचुआन प्रदेशीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce – People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=26 May 2014 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = ४८५००० | area_rank = ५औँ | elevation_max_m = ७५५६ | elevation_max_point = [[गोङ्गा पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |access-date=11 May 2021 |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] |archive-date=1 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001130717/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html |url-status=live }}</ref> | population_total = ८३,६७४,८६६ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = ५औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = २२औँ | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = जातीय संरचना | demographics1_info1 = [[हान चिनियाँ|हान]] – ९५%<br/>[[यी जाति|यी]] – २.६%<br/>[[तिब्बती जाति|तिब्बती]] – १.५%<br/>[[छियाङ जाति|छियाङ]] – ०.४%<br/>अन्य – ०.५% | website = {{url|https://www.sc.gov.cn|SC.gov.cn}} | footnotes = | official_name = सिचुआन प्रदेश }} '''सिचुआन''' दक्षिण पश्चिम [[चीन]]को एक प्रदेश हो जसले सिचुआन बेसिनको अधिकांश भाग ओगटेको छ र पश्चिममा जिन्सा नदी, उत्तरमा डाबा पर्वत र दक्षिणमा युन्गुई पठारको बीचमा [[तिब्बती पठार]]को पूर्वी भाग ओगटेको छ। सिचुआनको राजधानी छेन्दु हो। सिचुआनको जनसङ्ख्या ८ करोड ३० लाख रहेको छ। सिचुआन को उत्तरमा [[छिङहाई]], उत्तरमा [[गान्सु]], उत्तरपूर्वमा [[साङ्सी]], पूर्वमा चोङकिङ (२०औँ शताब्दीको अन्त्यसम्म सिचुआनको ऐतिहासिक भाग), दक्षिणपूर्वमा [[गुइझोउ]], दक्षिणमा [[युन्नान]] र पश्चिममा [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]] पर्दछन्। सिचुआनका हान चिनियाँहरूले मन्दारिन चिनियाँहरूको विशिष्ट सिचुआनी बोलीहरू बोल्दछन्। मसालेदार सिचुआन मरिच आधुनिक सिचुआन भोजनमा प्रमुख छ, जसमा कुंग पाओ चिकन र मापो टोफू लगायतका व्यञ्जनहरू समावेश छन् जुन संसारभर चिनियाँ खानाको मुख्य भाग बनेका छन्। सिचुआन चीनको छैटौँ ठुलो प्रदेशीय अर्थतन्त्र हो, जुन पश्चिमी चीनको सबैभन्दा ठुलो र [[हेनान]]पछिको अन्तरदेशीय प्रदेशहरूमध्ये दोस्रो ठुलो हो। सन् २०२१ सम्ममा, यसको नाममात्रको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ५,३८५ अर्ब युआन (अमेरिकी डलर $ ८४७.६८ अर्ब) थियो, जुन टर्कीको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ८१५ अर्ब भन्दा अगाडि थियो। कुनै पनि देशको तुलनामा यो सन् २०२१ सम्ममा १८औँ ठुलो अर्थतन्त्र का साथै १९औँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको देश हुनेछ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-02-07 |title=Decoding China's 2021 GDP Growth Rate: A Look at Regional Numbers |url=https://www.china-briefing.com/news/chinas-2021-gdp-performance-a-look-at-major-provinces-and-cities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819091517/https://www.china-briefing.com/news/chinas-2021-gdp-performance-a-look-at-major-provinces-and-cities/ |archive-date=19 August 2022 |access-date=2022-09-15 |website=China Briefing News |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=GDP (current US$) - Turkiye {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=TR&year_high_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915041741/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=TR&year_high_desc=true |archive-date=15 September 2022 |access-date=2022-09-15 |website=data.worldbank.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220915041741/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=TR&year_high_desc=true |date=2022-09-15 }}</ref> सिचुआनमा भौगोलिक रूपमा धेरै फरक दुई भागहरू छन्। प्रदेशको पूर्वी भाग प्राय: उर्वर सिचुआन बेसिन (जुन सिचुआनले चोङकिङ नगरपालिकासँग साझेदारी गरेको छ) भित्र पर्दछ। पश्चिमी सिचुआनमा तिब्बती पठारको सबैभन्दा पूर्वी भाग को गठन गर्ने धेरै पर्वत शृङ्खलाहरू छन्, जुन सामान्य रूपमा हेंगडुआन पर्वतको रूपमा चिनिन्छ। यी मध्ये एक, डाक्सु पर्वत, गोंगगा शान प्रदेशको सबैभन्दा अग्लो बिन्दु हो, जुन समुद्र सतहबाट ७,५५६ मिटर (२४,७९० फिट) माथि छ। तिब्बती पठार र याङ्त्से प्लेटको टक्करबाट पर्वतहरू बनेका हुन्। सन् २००८ को सिचुआन भूकम्पका बेला फुटेको लोङमेन्सान फल्ट पनि यहाँको खराबी हो। अन्य पर्वत शृङ्खलाहरूले सिचुआन बेसिनलाई उत्तर, पूर्व र दक्षिणबाट घेरेको छ। तीमध्ये प्रदेशको उत्तरपूर्वमा रहेको डाबा पर्वत पनि एक हो।<ref name="ruf">{{citation |last=Ruf |first=Gregory Anthony |title=Pillars of the State: Laboring Families, Authority, and Community in Rural Sichuan, 1937–1991 |date=1994 |page=68 |location=New York |publisher=Columbia University Press}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रदेशहरू]] 5hrqmqtev3pdh6iki80jelq302ctgi1 0 137097 1362402 1356875 2026-06-19T23:13:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362402 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = भारतीय वायुसेना | image = | image_size = | caption = भारतीय वायुसेनाको प्रतीक | start_date = {{Start date and age|df=yes|1950|01|26}} ''(वर्तमान सेवाको रूपमा)'' ---- {{Start date and age|df=yes|1932|10|08}} (''शाही भारतीय वायुसेनाको रूपमा'') ---- | country = {{flag|भारत}} | allegiance = | branch = | type = [[वायुसेना]] | role = [[हवाई युद्ध]] | size = १७०,५७६ सक्रिय मानिसहरू<ref>{{cite web |url=http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html |title=20% Sailor Shortage in Navy, 15% Officer Posts Vacant in Army, Nirmala Sitharaman Tells Parliament |date=27 December 2017 |access-date=2017-12-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227162941/http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html |archive-date=27 December 2017}}</ref> <br /> १४०,००० आरक्षित मानिसहरू<ref name="Military2021">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T8M7zgEACAAJ|title=The Military Balance 2021|last=(Iiss)|first=The International Institute of Strategic Studies|date=25 February 2021|publisher=Routledge, Chapman & Hall, 10,000 civilian personnel Incorporated|isbn=978-1-032-01227-8|language=en}}</ref> <br /> लगभग १९२६+ विमानहरू< | command_structure = [[भारतीय सशस्त्र बल]] | garrison = [[सचिवालय भवन, नयाँ दिल्ली]] | garrison_label = मुख्यालय | nickname = | patron = | motto = नभः स्पृशं दीप्तम् <br /> {{trans|"आकाश छुने महिमा"}}<ref>{{cite web |title=The IAF Motto|url=https://indianairforce.nic.in/content/iaf-motto|access-date=2019-11-23}}</ref><ref>{{cite web |title=Indian Airforce Motto |url=https://afcat.cdac.in/AFCAT/motto.html |website=IAF Careers |access-date=31 May 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925170647/https://afcat.cdac.in/AFCAT/motto.html |date=25 September 2021 }}</ref><ref>{{cite web |title=Touch The Sky With Glory – 86th Anniversary of Indian Air Force |url=https://www.youtube.com/watch?v=MFm1pCOl5W8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/MFm1pCOl5W8| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher= [[Press Information Bureau]]}}{{cbignore}}</ref> ([[श्रीमद्भगवद गीता]]बाट)<ref name="Mukundananda">{{cite web | last=Mukundananda | first=Swami | title=Chapter 11, Verse 24 – Bhagavad Gita, The Song of God – Swami Mukundananda | website=Bhagavad Gita, The Song of God – Swami Mukundananda | url=https://www.holy-bhagavad-gita.org/chapter/11/verse/24 | access-date=2021-07-06}}</ref> | colours = {{legend2|#002654|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend2|#64b4e6|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend2|#ffffff|border=1px solid #AAAAAA}} | colours_label = | march = {{plainlist| *छिटो: ''देश पुकारे जब सब को''<br />(जब राष्ट्रले बोलाउँछ) *ढिलो: ''वायु सेना निशान''<br />(वायुसेनाको प्रतीक) }} | mascot = | anniversaries = ८ अक्टोबर (वायुसेना दिवस)<ref>{{Cite web|title=IAF celebrates 87th Air Force Day – Abhinandan enthrals audience|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/iaf-celebrates-87th-air-force-day/history/slideshow/71488828.cms|access-date=2020-10-06|website=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-03|title=In a first, Rafale fighter jet to feature in Air Force Day parade|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-a-first-rafale-fighter-jet-to-feature-in-air-force-day-parade/story-1jO9RbTpnO9g7NSevKGEPI.html|access-date=2020-10-06|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> | equipment = | equipment_label = | battles = {{Collapsible list | framestyle = border:none; padding:0; | title = उल्लेखनीय कार्यहरू | 1 =[[दोस्रो विश्व युद्ध]]|2 =[[पहिलो भारत-पाकिस्तान युद्ध]]|3 = [[कङ्गो सङ्कट]]|4 = [[गोवा आक्रमण]]|5 = [[दोस्रो भारत-पाकिस्तान युद्ध]]|7 = [[मेघना हेली पुल]]|8=[[बोयराको लडाइँ]]|9 = [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]]|10 =[[कार्यवाही मेघदूत]]|11 =[[कार्यवाही पुमलाई]]|12 =[[कार्यवाही पवन]]|13 =[[कार्यवाही क्याक्टस]]|14 =[[कारगिल युद्ध]]| 15 =[[पाकिस्तानी नौसेना एट्लान्टिक गोलीबारी]]| 16 = [[सन् २०१९ को बालाकोट हवाई आक्रमण]] |17 =[[सन् २०१९ भारत-पाकिस्तान सीमा झडप]] | 18 =[[सन् २०२० चीन–भारत झडप]]|19 = [[कार्यवाही गङ्गा]] }} | decorations = | battle_honours = | battle_honours_label = | flying_hours = | website = {{Official URL}} <!-- Commanders --> | commander1 = [[भारतको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] [[द्रौपदी मुर्मु]] | commander1_label = [[कमान्डर-इन-चिफ]] | commander2 = [[जनरल (भारत)|जनरल]] [[अनिल चौहान]] | commander2_label = [[रक्षा प्रमुख (भारत)|रक्षा प्रमुख]] | commander3 = [[विवेकराम चौधरी]] | commander3_label = [[वायुसेना प्रमुख (भारत)|वायुसेना प्रमुख]] | commander4 = [[अमर प्रीत सिंह]] | commander4_label = [[वायुसेनाका उपप्रमुख (भारत)|वायुसेनाका उपप्रमुख]] | notable_commanders = {{plainlist| * [[भारतीय वायुसेनाका मार्शल]] [[अर्जन सिंह]] * [[वायुसेना प्रमुख (भारत)|वायुसेना प्रमुख]] [[प्रतापचन्द्र लाल]] * [[वायु मार्शल (भारत)|वायु मार्शल]] [[सुब्रतो मुखर्जी]] }} <!-- Insignia --> | identification_symbol = [[चित्र:Roundel of India.svg|80px]] | identification_symbol_label = [[सैन्य विमान चिह्न|राउन्डेल]] | identification_symbol_2 = [[चित्र:Fin Flash of India.svg|80px]] | identification_symbol_2_label = [[सैन्य विमान चिह्न|फिन फ्ल्यास]] | identification_symbol_4 = [[चित्र:President's Colour of Indian Air Forces.svg|150px]] | identification_symbol_4_label = [[राष्ट्रपति रङ पुरस्कार|राष्ट्रपति रङ]] }} '''भारतीय वायुसेना''' [[भारतीय सशस्त्र बल]]को वायु शाखा हो। यसको प्राथमिक विशेष काम भारतीय हवाई क्षेत्र सुरक्षित गर्नु र सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा हवाई युद्ध सञ्चालन गर्नु हो। यो आधिकारिक रूपमा ८ अक्टोबर १९३२ मा [[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिस साम्राज्य]]को सहायक वायुसेनाको रूपमा स्थापित भएको थियो जसले [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा भारतको उड्डयन सेवालाई उपसर्ग रोयलको साथ सम्मान गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=Indian Air Force |url=http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409235005/http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98 |archive-date=9 April 2009 |access-date=4 February 2019 |website=indianairforce.nic.in}}</ref> सन् १९५० यता भारतीय वायुसेनाले छिमेकी देश [[पाकिस्तान]]सँग चार पटक युद्ध गरिसकेको छ। भारतीय वायुसेनाले कार्यवाही गरेका अन्य प्रमुख कार्यवाहीहरूमा कार्यवाही विजय, कार्यवाही मेघदूत, कार्यवाही क्याक्टस र कार्यवाही पुमलाई समावेश छन्। भारतीय वायुसेनाको उद्देश्य शत्रुतापूर्ण शक्तिहरूसँगको संलग्नताभन्दा पनि विस्तारित छ, वायुसेनाले [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को शान्ति उद्देश्यमा भाग लिन्छ। [[भारतको राष्ट्रपति|भारतका राष्ट्रपति]]ले भारतीय वायुसेनाको सर्वोच्च कमाण्डरको दर्जा पाएका छन्। १ जुलाई २०१७ सम्म, १,७०,५७६ कर्मचारीहरू भारतीय वायुसेनामा सेवामा छन्। वायुसेनाको प्रमुख, एक एयर चीफ मार्शल, एक चार-तारा अधिकारी हो र वायुसेनाको परिचालन कमान्डको ठुलो हिस्साको लागि जिम्मेवार छ। भारतीय वायुसेनामा कुनै पनि समयमा एक भन्दा बढी सेवारत एसीएम छैनन्। भारतीय वायुसेनाको मार्शलको दर्जा भारतका राष्ट्रपतिले इतिहासमा एक पटक [[अर्जन सिंह]]लाई प्रदान गरेका छन्। २६ जनवरी २००२ मा, सिंह भारतीय वायुसेनाको पहिलो र अहिलेसम्म, केवल पाँच तारे स्तरका अधिकारी बने।<ref>{{cite web |date=16 September 2017 |title=Arjan Singh: IAF's 1965 war hero and the only five-star ranked officer |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215742/http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html |archive-date=19 October 2017}}</ref> == उद्देश्य == भारतीय वायुसेनाको उद्देश्यलाई सन् १९४७ को सशस्त्र बल ऐन, भारतको संविधान र सन् १९५० को वायुसेना ऐनले परिभाषित गरेको छ। यसले आदेश दिन्छ कि हवाई युद्धस्थानमा:<blockquote>भारत र त्यहाँको प्रत्येक भागको रक्षाको लागि तयारी र युद्धको समयमा अनुकूल हुन सक्ने सबै कार्यहरू यसको अभियोजनको लागि र यसको समाप्ति पछि प्रभावकारी डिमोबिलाइजेसनको लागि समावेश छ।</blockquote> * भारतीय वायुसेनाको प्राथमिक उद्देश्य सेना र नौसेनाको समन्वयमा हवाई खतराहरूबाट राष्ट्र र यसको हवाई क्षेत्रको रक्षा गर्नु हो। * दोस्रो उद्देश्य प्राकृतिक विपत्ति र आन्तरिक अशान्तिको समयमा नागरिक शक्तिलाई सहयोग गर्नु हो। * भारतीय वायुसेनाले युद्धभूमिमा भारतीय सेनाका सैनिकहरूलाई नजिकको हवाई समर्थन प्रदान गर्दछ र रणनीतिक र सामरिक एयरलिफ्ट क्षमताहरू पनि प्रदान गर्दछ। * भारतीय वायुसेनाले भारतीय सेनाको लागि रणनीतिक एयर लिफ्ट वा सेकेन्डरी एयरलिफ्ट पनि प्रदान गर्दछ। * भारतीय वायुसेनाले भारतीय सशस्त्र बलका अन्य दुई शाखाहरू, अन्तरिक्ष विभाग र [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन|भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन]] (इसरो) सँग मिलेर एकीकृत अन्तरिक्ष सेल पनि सञ्चालन गर्दछ। * प्राकृतिक विपत्तिको समयमा सर्वसाधारणको उद्धार * अस्थिरता वा अन्य समस्याको स्थितिमा विदेशबाट भारतीय नागरिकहरूको उद्धार व्यवहारमा, यसलाई एक निर्देशनको रूपमा लिइन्छ जसको अर्थ भारतीय वायुसेनाले भारतीय हवाई क्षेत्रको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी वहन गर्दछ र यसैले सशस्त्र बलका अन्य शाखाहरूसँग मिलेर राष्ट्रिय हितलाई अगाडि बढाउँछ। भारतीय वायुसेनाले युद्धभूमिमा रहेका भारतीय सेनाका सैनिकहरूलाई नजिकको हवाई सहयोग प्रदान गर्नुका साथै रणनीतिक र सामरिक एयरलिफ्ट क्षमताहरू प्रदान गर्दछ। इन्टिग्रेटेड स्पेस सेल भारतीय सशस्त्र बल, नागरिक अन्तरिक्ष विभाग र भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठनद्वारा संचालित छ। नागरिक द्वारा संचालित अन्तरिक्ष अन्वेषण सङ्गठनहरू र सैन्य सङ्कायलाई एकल एकीकृत अन्तरिक्ष सेल अन्तर्गत एकताबद्ध गरेर सेना कुशलतापूर्वक अन्तरिक्ष अन्वेषणको नागरिक क्षेत्रमा नवीनताबाट लाभ उठाउन सक्षम छ, र नागरिक विभागहरू पनि लाभान्वित हुन्छन्।<ref name="SpaceDaily">{{cite web |date=12 April 2006 |title=India Begins Work On Space Weapons Command |url=http://www.spacewar.com/reports/India_Begins_Work_On_Space_Weapons_Command.html |archive-url=https://archive.today/20070709071654/http://www.spacewar.com/reports/India_Begins_Work_On_Space_Weapons_Command.html |archive-date=9 July 2007 |access-date=23 June 2014 |publisher=Indo-Asian News Service (IANS) }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607215514/http://www.spacewar.com/reports/India_Begins_Work_On_Space_Weapons_Command.html |date=7 June 2011 }}</ref> भारतीय वायुसेना, उच्च प्रशिक्षित चालक दल, पायलट, र आधुनिक सैन्य सम्पत्तिमा पहुँचको साथ भारतलाई द्रुत प्रतिक्रिया निकासी, खोज र उद्धार अभियान, र कार्गो विमानमार्फत प्रभावित क्षेत्रहरूमा राहत आपूर्ति प्रदान गर्ने क्षमता प्रदान गर्दछ। भारतीय वायुसेनाले सन् १९९८ मा गुजरात चक्रवात, सन् २००४ मा सुनामी र सन् २०१३ मा उत्तर भारतमा आएको बाढीजस्ता प्राकृतिक प्रकोपका बेला राहत कार्यमा व्यापक सहयोग गरेको थियो। भारतीय वायुसेनाले श्रीलङ्कामा अपरेशन रेन्बो जस्ता राहत अभियानहरू पनि सञ्चालन गरेको छ।<ref name="ATCP">{{cite web |title=Aid to Civil Power |url=http://indianairforce.nic.in/iaf.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725024645/http://www.indianairforce.nic.in/iaf.php |archive-date=25 July 2010 |access-date=7 July 2010}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|भारतीय वायुसेना}} * {{Official website}} [[श्रेणी:भारतीय वायुसेना| ]] 9vhikh0krja34le06cotxt3gzdtvvsd 0 137734 1362404 1298206 2026-06-19T23:24:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362404 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = भित्री मङ्गोलिया | official_name = भित्री मङ्गोलिया स्वायत्त क्षेत्र | settlement_type = [[चीनका स्वायत्त क्षेत्रहरू|स्वायत्त क्षेत्र]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = 新巴尔虎右旗 草原 - panoramio.jpg | photo1b = Gegengol in Greater Khingan forest2017.jpg | photo2a = 成吉思汗陵2021.jpg | photo2b = 大召大雄宝殿.jpg | photo3a = | photo3b = | position = center | size = 265 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | text = {{Center|माथि बायाँबाट घडीको दिशामा:{{flatlist| * [[हुलुन बुइर]]मा मैदान * [[बृहत्तर खिङगन]] दायरा * [[होहोट]] मा [[दाझाओ मन्दिर (होहोट)|डाझाओ मन्दिर]] * [[जङ्गेज खाँको समाधि]] }} }} }} | image_map = Inner Mongolia in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_alt = | map_caption = चीन भित्र भित्री मङ्गोलिया | coordinates = {{coord|44|N|113|E|format=dms|type:adm1st_region:CN-15|display=it}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = चीन | named_for = | seat_type = राजधानी | seat = [[होहोट]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[बाओटो]] | parts_type = विभागहरू<br />&nbsp;- प्रिफेक्चर-स्तर<br />&nbsp;- काउन्टी-स्तर<br />&nbsp;- बस्ती-<br />स्तर | parts = <br />१२ प्रीफेक्चर<br />१०३ काउन्टीहरू<br />१०२५ सहर र उपजिल्लाहरू |government_type = [[चीनका स्वायत्त क्षेत्रहरू|स्वायत्त क्षेत्र]] |governing_body = भित्री मङ्गोलिया स्वायत्त क्षेत्रीय जन काङ्ग्रेस | area_footnotes = <ref name="mofcom">{{cite web |title=Doing Business in China – Survey |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |publisher=Ministry Of Commerce – People's Republic Of China |access-date=5 August 2013 |archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |archive-date=5 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526181645/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/ |date=26 May 2014 }}</ref> | area_total_km2 = ११८३००० | area_rank = तेस्रो | elevation_max_m = ३५५६ | elevation_max_point = मुख्य शिखर, [[हेलन पर्वत]] | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = २४,०४९,१५५ | population_as_of = सन् २०२० | population_rank = २५औँ | population_density_km2 = auto | population_density_rank = २८औँ | website = {{Official URL}} {{in lang|zh}} | footnotes = }} '''भित्री मङ्गोलिया''', आधिकारिक रूपमा '''भित्री मङ्गोलिया स्वायत्त क्षेत्र''', [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]]को एक [[स्वायत्त क्षेत्र]] हो। यसको सीमामा [[मङ्गोलिया|मङ्गोलिया देश]]सँग चीनको सीमाको लम्बाइको दुई तिहाई भाग समावेश छ। भित्री मङ्गोलियाले रूससँग चीनको सीमाको एक सानो भाग पनि ओगटेको छ (जाबाइकल्स्की क्राई)। यसको राजधानी होहोट हो; अन्य प्रमुख सहरहरूमा बाओटौ, चिफेङ, टोङलियाओ र ओर्डोस समावेश छन्।<ref>{{cite web |title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China |url=http://www.stats.gov.cn/english/statisticaldata/censusdata/rkpc2010/indexch.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707111020/http://www.stats.gov.cn/english/statisticaldata/censusdata/rkpc2010/indexch.htm |archive-date=7 July 2013 |access-date=7 May 2013 |work=stats.gov.cn}}</ref> यस स्वायत्त क्षेत्रको स्थापना सन् १९४७ मा गरिएको थियो जसमा सुइयुआन, चाहर, रेहे, लियाओबेई र शिङआन का साथै गान्सु र निङक्सियाको उत्तरी भागहरू समावेश गरिएको थियो। यसको क्षेत्रफलले यसलाई तेस्रो सबैभन्दा ठुलो चिनियाँ प्रशासनिक उपविभाजन बनाउँदछ, जुन लगभग १,२००,००० वर्ग किलोमिटर (४६३,००० वर्ग माइल) र चीनको कुल भूमि क्षेत्रफलको १२% हो। पूर्वदेखि पश्चिमसम्म लामो दूरीका कारण, भित्री मङ्गोलिया भौगोलिक रूपमा पूर्वी र पश्चिमी विभाजनहरूमा विभाजित छ। पूर्वी विभाजन प्राय: उत्तरपूर्वी चीन (डोङ्गबेई) मा समावेश गरिएको छ, जसमा टोंगलियाओ, चिफेंग, हैलार र उलानहोट सहित प्रमुख सहरहरू छन्। पश्चिमी विभाजन उत्तरी चीनमा समावेश गरिएको छ, जसमा बाओटौ र होहोट सहित प्रमुख सहरहरू छन्। सन् २०१० को जनगणनाअनुसार यहाँँको जनसङ्ख्या २,४७,०६,३२१ रहेको छ जुन मुख्य भूमि चीनको कुल जनसङ्ख्याको १.८४% हो। भित्री मङ्गोलिया देशको २३औँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश स्तरीय विभाजन हो। [[हान चिनियाँ]]हरूले यस क्षेत्रको जनसङ्ख्याको बहुमत बनाउँदछ; मङ्गोलहरू ४० लाख भन्दा बढी मानिसहरूको साथ एक महत्वपूर्ण अल्पसङ्ख्यक को गठन गर्दछ, जसले यसलाई विश्वको सबैभन्दा ठुलो मङ्गोल जनसङ्ख्या बनाउँदछ (देश मङ्गोलिया भन्दा ठुलो)। भित्री मङ्गोलिया चीनको सबैभन्दा बढी आर्थिक रूपले विकसित प्रदेशहरू मध्ये एक हो जसको प्रति व्यक्ति वार्षिक कुल गार्हस्थ्य उत्पादन १४,३४३ अमेरिकी डलर (२०२२) रहेको छ, जुन राष्ट्रमा ८औँ स्थानमा छ। आधिकारिक भाषाहरू मन्दारिन र मङ्गोलियन हुन्, जसको उत्तरार्द्ध परम्परागत मङ्गोलियन लिपिमा लेखिएको छ, मङ्गोलियन [[सिरिलिक लिपि|सिरिलिक वर्णमाला]]को विपरीत, जुन मङ्गोलिया देशमा प्रयोग गरिन्छ (पहिले प्रायः बाहिरी मङ्गोलियाको रूपमा वर्णन गरिएको थियो)।<ref name="Ethnicity">{{Cite web |title=内蒙古自治区第七次全国人口普查公报（第一号）-第七次全国人口普查-内蒙古自治区统计局 |url=http://tj.nmg.gov.cn/ztzl/dqcqgrkpc/202105/t20210526_1596849.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804123411/http://tj.nmg.gov.cn/ztzl/dqcqgrkpc/202105/t20210526_1596849.html |archive-date=4 August 2022 |access-date=2021-10-05 |website=tj.nmg.gov.cn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220804123411/http://tj.nmg.gov.cn/ztzl/dqcqgrkpc/202105/t20210526_1596849.html |date=2022-08-04 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{जनगणतन्त्र चीनका प्रशासनिक क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:चीनका स्वायत्त क्षेत्रहरू]] sgkp9xt1b6iy2ljun5wjm8y6vli1q6t 0 137841 1362407 1201534 2026-06-20T00:29:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362407 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = महावेली नदी | name_other = මහවැලි ගඟ <br/> மகாவலி ஆறு | name_etymology = | image = Mahaweli_Ganga_by_Gampola.jpg | image_size = 280px | image_caption = गम्पोला भएर बग्दै महावेली नदी | map = चित्र:Mahaweli River.svg | map_caption = श्रीलङ्काको नक्सामा महावेली नदी | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = [[श्रीलङ्का]] | length = {{Convert|335|km|mi|abbr=on}} | source1_location = [[होर्टन प्लेन्स राष्ट्रिय निकुञ्ज]]<ref name="iwmi">{{cite web|url=http://dw.iwmi.org/wetland_profile/Horton.asp |title=Horton Plains National Park |publisher=International Water Management Institute |access-date=23 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805010613/http://dw.iwmi.org/wetland_profile/Horton.asp |archive-date=August 5, 2010 }}</ref> | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[बङ्गालको खाडी]] | mouth_location = [[त्रिन्कोमाली खाडी]] | mouth_coordinates = {{Coord|08|27|34|N|81|13|46|E|display=inline,title|region:LK_type:river}} | basin_size = १०,४४८ किमी २ | tributaries_left = अम्बन गङ्गा | tributaries_right = [[कोठमाले नदी]] }} '''महावेली नदी''' ({{lang-si|මහවැලි ගඟ}}; शाब्दिक "महान बालुवा नदी"; {{lang-ta|மகாவலி ஆறு}} [''महावाली गङ्गाई''])<ref name="Room">{{cite book|last=Room|first=Adrian|title=Placenames of the World|publisher=McFarland & Company|date=2001-05-01|isbn=0-7864-1814-1}}</ref> ३३५ किलोमिटर (२०८ माइल) लामो नदी हो जुन [[श्रीलङ्का]]को सबैभन्दा लामो नदीको रूपमा रहेको छ। यसमा १०,४४८ वर्ग किलोमिटर (४,०३४ वर्ग माइल) को [[जलाधार]] छ, जुन देशको सबैभन्दा ठुलो हो, जसले टापुको कुल क्षेत्रफलको लगभग पाँचौँ भाग ओगटेको छ।<ref name="FAO30092019">{{Cite web |date=2012 |title=Sri Lanka. Water Report 37, 2012 |url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries_regions/LKA/ |access-date=30 September 2019 |work=Aquastat |publisher=FAO |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414002214/http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries_regions/LKA/ |date=14 April 2021 }}</ref> महावेली गङ्गा पोलवाथुरा (महाविला क्षेत्रमा), [[क्यान्डी जिल्ला]]को नवलपिटियाको किनारमा नुवारा-एलिया जिल्लाको एक दुर्गम गाउँबाट हट्टन ओया र कोटमाले ओयालाई जोड्दै सुरु हुन्छ। यो नदी त्रिन्कोमाली खाडीको दक्षिणपश्चिमी भागमा [[बङ्गालको खाडी]]मा पुग्छ। खाडीमा धेरै पनडुब्बी घाटीहरू मध्ये पहिलो समावेश छ, जसले त्रिन्कोमालीलाई संसारको सबैभन्दा राम्रो प्राकृतिक गहिरो समुद्री बन्दरगाहहरू मध्ये एक बनाउँदछ।<ref name="Stoddart">{{cite book|last=Stoddart|first=David|title=Process and Form in Geomorphology|publisher=Routledge|date=1996-12-26|isbn=0-415-10527-7}}</ref> महावेली विकास कार्यक्रमको एक भागको रूपमा नदी र यसका सहायक नदीहरू सुख्खा क्षेत्रमा सिंचाईको लागि धेरै स्थानहरूमा बाँधिएका छन्, जसमा लगभग १,००० वर्ग किलोमिटर (३८६ वर्ग माइल) भूमि सिंचाइ गरिएको छ।<ref name="Barry">{{cite book|last=Barry|first=D.|title=Knowledge of the Land|publisher=Oxford University Press|date=2001-06-07|isbn=0-19-829601-0}}</ref> महावेली प्रणालीका छवटा बाँधबाट उत्पादित जलविद्युत्ले श्रीलङ्काको ४० प्रतिशतभन्दा बढी विद्युत् आवश्यकता पूरा गर्छ। यस नदीको धेरै स्रोतहरू मध्ये एक कोटमाले नदी हो।<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/358033/Mahaweli-Ganga Mahaweli Ganga]</ref> श्रीलङ्कामा महावेली श्रीपाडा पर्वतबाट सुरु हुन्छ भन्ने गलत धारणा छ। महावेलीको मुहान पानी किरिगल्पोथाको होर्टन मैदान र थोटुपोला पर्वत शृङ्खलाबाट प्राप्त हुन्छ। == सहायक नदीहरू == * नानु ओया * पुना ओया * पुण्डलु ओया * [[कोटमाले ओया]] * ह्याटन ओया * अताबगे ओया * निलाम्बा ओया * नानु ओया (पेरादेनिया) * थलाथु ओया * हुलु गङ्गा * हीन गङ्गा * बेली उल ओया * किरिन्दी ओया * लगगल ओया * उमा ओया * बडुलु ओया * कालु गङ्गा (उपनदी) * अम्बान गङ्गा * [[जिन ओया]] == महावेलीको सुरुवात == महावेली नदी पोलवाथुरा/महाभिला क्षेत्रबाट सुरु हुन्छ र यसको पानीको स्रोत होर्टन प्लेन्स राष्ट्रिय निकुञ्जबाट सुरु हुन्छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[श्रीलङ्काका नदीहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20110307065223/http://esrilankans.com/page.do?id=95 महावेली नदी; श्रीलङ्काको जीवन रेखा] [[श्रेणी:श्रीलङ्काका नदीहरू]] oi42bbm7erbefpbqcis355gqu5gxv4u 0 138483 1362429 1219328 2026-06-20T01:56:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362429 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|रुसी नि:शुल्क इमेल सेवा}} {{Infobox software | logo = [[File:Yandex Mail icon.svg|70px]]<br>[[File:Yandex Mail wordmark.svg|250px]] | logo size = | screenshot = | developer = [[यान्देक्स]] | released = {{Start date and age|June 2000}} | latest release version = | latest release date = | latest preview version = | latest preview date = | operating system = [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]], [[आइओएस]] | language count = | genre = [[इमेल]] सेवा | license = | website = {{URL|https://mail.yandex.com}} }} '''यान्देक्स मेल''' ([[रुसी भाषा|रुसी]]) Яндекс Почта), एक रूसी नि:शुल्क [[इमेल]] सेवा हो जसलाई [[यान्देक्स]]ले विकसित गरेको थियो छ। यो २६ जुन २००० मा सुरु गरिएको थियो।<ref name=official>{{cite web|url=http://company.yandex.ru/press_releases/2000/06-26_00/|title=Яндекс.Почта - бесплатная почта с web-интерфейсом|date=2000|publisher=[[यान्देक्स]]|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref><ref name=compbild>{{cite web|url=http://www.computerbild.ru/content/1337775274/yandeks-naydyotsya-vsyo|title="Яндекс": Найдётся всё|date=2012-05-23|publisher=Computer Bild|language=ru|access-date=2021-01-03|archive-url=https://archive.today/20130719193006/http://www.computerbild.ru/content/1337775274/yandeks-naydyotsya-vsyo|archive-date=2013-07-19|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514074221/http://www.computerbild.ru/content/1337775274/yandeks-naydyotsya-vsyo |date=2013-05-14 }}</ref> यो रुसी भाषी समुदायको [[जिमेल]] र [[भिके (कम्पनी)|मेल रू]]का साथ तीन सबैभन्दा ठूलो ईमेल सेवाहरू मध्ये एक हो।<ref>{{cite web|url=https://www.vedomosti.ru/media/articles/2020/05/26/831152-yandeks-zaplatit-pochtu|title="Яндекс" переходит на платную почту без рекламы|date=2020-05-26|author=Ксения Болецкая, Наталья Ищенко|publisher=Vedomosti|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref> यो सेवाले स्वचालित स्प्याम फिल्टरिङ, डाक्टर वेबको एन्टिभाइरस सफ्टवेयर प्रयोग गरेर भाइरसहरूको जाँच र इमेल अनुवादकको प्रयोग गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.cosmos2.ru/drweb|title=ООО "Доктор Веб" – российский разработчик средств информационной безопасности под маркой Dr.Web|publisher=Cosmos-2|language=ru|access-date=2021-01-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503082341/https://www.cosmos2.ru/drweb |date=2021-05-03 }}</ref> यो हाल मोबाइल अनुप्रयोगका साथै [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]] र [[आइओएस]]मा उपलब्ध छ।<ref>{{cite web|url=https://mobile.yandex.ru/apps/android/mail|title=Мобильная Яндекс.Почта|publisher=[[यान्देक्स]]|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref> == इतिहास == यान्देक्स मेलले २६ जुन २००० मा सञ्चालनमा आएको थियो।<ref name=official /> सन् २००९ मा, यो डोमेनको लागि यान्देक्स डटमेल नामक एक नि:शुल्क सेवा सुरु गरिएको थियो, जहाँ प्रयोगकर्ताहरूले एक डोमेनमा एक हजार इमेल खाताहरू सिर्जना गर्न सक्दछन्।<ref>{{Cite web |url=http://company.yandex.ru/news/press_releases/2009/1027/index.xml |title=Запуск Яндекс.Почты для домена |language=ru|access-date=2010-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724155657/http://company.yandex.ru/news/press_releases/2009/1027/index.xml |archive-date=2010-07-24}}</ref><ref name=compbild /> सन् २०१० मा, व्यक्तिगत स्प्याम फिल्टरहरू थपिएका थिए। इमेल अनुवादक सन् २०११ मा थपिएको थियो। यो सुरुमा, अङ्ग्रेजी र युक्रेनी मात्र उपलब्ध थिए। सन् २०१६ देखि हालसम्म यो ४० वटा भाषामा उपलब्ध छ।<ref>{{Cite web|url=https://yandex.ru/company/press_releases/2011/0316|title=Яндекс запустил сервис онлайн-перевода|date=2011|publisher=[[यान्देक्स]]|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yandex.ru/blog/mail/yandeks-pochta-pomozhet-vesti-perepisku-na-40-yazykakh|title=Яндекс.Почта поможет вести переписку на 40 языках — Блог Почты|date=2016-06-27|publisher=[[यान्देक्स]]|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref><ref name=compbild /> सन् २०१२ मा, यो सबैभन्दा छिटो बढ्दो र युरोपमा पाँच सबैभन्दा लोकप्रिय इमेल सेवाहरू मध्ये एक थियो, र एक महिनामा २५ हजार प्रयोगकर्ताहरू प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/8/Web-Based_Email_Usage_in_Europe_Jumps_14_Percent_Over_Past_Year|title=Web-Based Email Usage in Europe Jumps 14 Percent Over Past Year|date=2012-08-21|publisher=comScore|access-date=2021-01-03}}</ref> सन् २०१३ मा, इमेल ढाँचाहरू यान्डेक्स डटमेलमा थपिएका थिए। जुन २०१३ देखि, सेवामा "ईमेल मार्कर" थपिएको थियो जसले आगमन मेलहरूलाई उनीहरूको प्रकारद्वारा वर्गीकृत गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/315244|title="Яндекс" дополнил почтовый сервис технологией распознавания и обработки писем "Маркер"|date=2013-06-27|publisher=Interfax|language=ru|access-date=2021-01-03}}</ref> सेप्टेम्बर २०२० मा, यान्देक्स डटमेल ३६० ले डोमेनको लागि यान्देक्स डटमेललाई प्रतिस्थापन गरेको थियो। यसले मेल, डिस्क, पात्रो, मेसेन्जर, सम्पर्क र टिप्पणी जस्ता धेरै [[यान्देक्स]] सेवाहरू संयोजन गर्दछ र प्रयोगकर्ताहरूलाई २० जीबी स्टोरेज प्रदान गर्दछ। <ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.ixbt.com/news/2020/09/28/jandeks-obedinil-pochtu-kalendar-messendzher-i-hranilishe-v-odnom-universalnom-servise.html|title=Яндекс объединил почту, календарь, мессенджер и хранилище в одном универсальном сервисе|publisher=iXBT.com|access-date=2021-01-03}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:वेबमेल]] 7d5hobybo2p4y4lyz4b5pd5wo6jx1z9 0 139231 1362474 1237023 2026-06-20T06:13:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362474 wikitext text/x-wiki श्रीलङ्काको संविधानमा सहर राम्रोसँग परिभाषित कानूनी विभाजन होइन। श्रीलङ्काका सहरहरू अर्थतन्त्र, पर्यटन वा प्रशासनमा महत्त्वपूर्ण महत्त्वका साथ सहरहरू र नगरपालिकाहरू भनेर चिनिन्छन्। ==सहरहरू== {|class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:90%; text-align:right;" |- ! rowspan=2|सहर ! rowspan=2|चित्र ! rowspan="2" |<small>[[श्रीलङ्काका जिल्लाहरू|जिल्ला]]</small> ! rowspan="2" |[[श्रीलङ्काका प्रदेशहरू|प्रदेश]] ! colspan="2" |जनसङ्ख्या ! colspan="2" |क्षेत्रफल<ref>{{cite web|title=Table 15.1: Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2015|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2016/CHAP15/15.1.pdf|work=Statistics Statistical Abstract 2016|publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190710231527/http://www.statistics.gov.lk/Abstract2016/CHAP15/15.1.pdf |date=2019-07-10 }}</ref> ! rowspan="2" |<small>घनत्व</small><small>(किमी२)</small> ! rowspan="2" |<small>[[निर्देशाङ्क]]</small> |- ! <small>महानगर<br>(२०१२ अनुमान)<ref>{{cite web |title=Sri Lanka: largest cities and towns and statistics of their population |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php#selection-127.0-127.70 |publisher=World Gazetteer |archive-url=https://archive.today/20121216141527/http://www.world-gazetteer.com/wg.php |archive-date=16 December 2012 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201083907/http://www.world-gazetteer.com/wg.php#selection-127.0-127.70 |date=1 December 2012 }}</ref></small> !! <small>नगरपालिका (२०१२ जनगणना)<ref>{{cite web|title=Table 2.4: Population of Municipal Councils and urban councils by sex, Census, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2016/CHAP2/2.4.pdf|work=Statistics Statistical Abstract 2016|publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka}}</ref></small> !! <small>किमी२</small> !! <small>मी२</small> |- | align=left|[[कोलम्बो]]<br>කොළඹ<br>கொழும்பு || [[चित्र:Colombo City, Sri Lanka.jpg|150px]] || align="left" |[[कोलम्बो जिल्ला|कोलम्बो]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| ७५२,९९३ || ५६१,३१४ || {{Convert|37|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:561314/37 round 0}}}} || <small>{{coord|6|56|04|N|79|50|34|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[देहीवाला-माउन्ट लभिनिया]]<br>දෙහිවල-<br>ගල්කිස්ස<br>தெஹிவளை-<br>கல்கிசை || [[चित्र:Sri Lanka (560056969).jpg|150px]] || align="left" |[[कोलम्बो जिल्ला|कोलम्बो]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| २४५,९७४ || १८४,४६८ || {{Convert|21|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:184468/21 round 0}}}} || <small>{{coord|6|50|23|N|79|52|33|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[मोरातुवा]]<br>මොරටුව<br>மொறட்டுவை || || align="left" |[[कोलम्बो जिल्ला|कोलम्बो]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| २०७,७५५ || १६८,२८० || {{Convert|23|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:168280/23 round 0}}}} || <small>{{coord|6|47|57|N|79|52|36|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[श्री जयवर्दनेपुरा कोटे]]<br>ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර<br>කෝට්ටේ<br>ஶ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுரம்<br>கோட்டை || [[चित्र:Fountain at Diyatha Uyana.JPG|150px]] || align="left" |[[कोलम्बो जिल्ला|कोलम्बो]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| १३५,८०६ || १०७,९२५ || {{Convert|17|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:107925/17 round 0}}}} || <small>{{coord|6|54|39|N|79|53|16|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[नेगोम्बो]]<br>මීගමුව<br>நீர்கொழும்பு || [[चित्र:Sri Lanka Negombo Dutch Channel.JPG|150px]] || align="left" |[[गम्पहा जिल्ला|गम्पहा]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| १२७,७५४|| १४२,४४९ || {{Convert|31|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:142449/31 round 0}}}} || <small>{{coord|7|13|00|N|79|50|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[क्यान्डी]]<br>මහනුවර<br>கண்டி || [[चित्र:Kandy Lake (8).jpg|150px]] || align="left" |[[क्यान्डी जिल्ला|क्यान्डी]]|| align="left" |[[मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|मध्य प्रदेश]]|| १२५,३५१ || ९८,८२८ || {{Convert|27|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:98828/27 round 0}}}} || <small>{{coord|7|17|47|N|80|38|06|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[कालमुनै]]<br>කල්මුනේ<br>கல்முனை || [[चित्र:Kalmunai Paddy Fields.jpg|150px]] || align="left" |[[अम्पारा जिल्ला|अम्पारा]]|| align="left" |[[पूर्वी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पूर्वी प्रदेश]]|| १०६,७८३ || ९९,८९३ || {{Convert|23|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:99893/23 round 0}}}} || <small>{{coord|7|25|00|N|81|49|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[वावुनिया]]<br>වවුනියාව<br>வவுனியா || [[चित्र:Vavuniya City.jpg|150px]] || align="left" |[[वावुनिया जिल्ला|वावुनिया]]|| align="left" |[[उत्तरी प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तरी प्रदेश]]|| ९९,६५३ || ३४,८१६ || || || || <small>{{coord|8|45|00|N|80|29|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[गाल]]<br>ගාල්ල<br>காலி || [[चित्र:GALLE CRICKET GROUND SRI LANKA JAN 2013 (8580281360).jpg|150px]] || align="left" |[[गाले जिल्ला|गाले]]|| align="left" |[[दक्षिणी प्रदेश (श्रीलङ्का)|दक्षिणी प्रदेश]]|| ९९,४७८ || ८६,३३३ || {{Convert|17|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:86333/17 round 0}}}} || <small>{{coord|6|02|03|N|80|12|59|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[त्रिन्कोमाली]]<br>ත්‍රිකුණාමලය<br>திருகோணமலை || [[चित्र:Samudragama vu de Koneshwarama.jpg|150px]] || align="left" |[[त्रिन्कोमाली जिल्ला|त्रिन्कोमाली]]|| align="left" |[[पूर्वी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पूर्वी प्रदेश]]|| ९९,१३५ || ४८,३५१ || || || || <small>{{coord|8|34|00|N|81|14|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[बट्टिकालोआ]]<br>මඩකලපුව<br>மட்டக்களப்பு || [[चित्र:Batticaloa landscape.JPG|150px]] || align="left" |[[बट्टिकलोआ जिल्ला|बट्टिकलोआ]]|| align="left" |[[पूर्वी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पूर्वी प्रदेश]]|| ९२,३३२ || ८६,२२७ || {{Convert|75|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:86227/75 round 0}}}} || <small>{{coord|7|43|00|N|81|42|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[जाफना]]<br>යාපනය<br>யாழ்ப்பாணம் || [[चित्र:Jaffna.jpg|150px]] || align="left" |[[जाफना जिल्ला|जाफना]]|| align="left" |[[उत्तरी प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तरी प्रदेश]]|| ८८,१३८ || ८०,८२९ || {{Convert|20|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:80829/20 round 0}}}} || <small>{{coord|9|40|00|N|80|00|00|E|type:city}}</small> |- | align="left" |[[मटाले]]<br>මාතලේ<br>மாத்தளை || [[चित्र:Matale city skyline.jpg|150x150px]] || align="left" |[[मातले जिल्ला|मातले]]|| align="left" |[[मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|मध्य प्रदेश]]|| ७८,८६४ || ३८,२९९ || {{Convert|25|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} | ४,०५१ || {{coord|7|28|7|N|80|37|22|E|type:city}} |- | align=left|[[कटुनायके]]<br>කටුනායක<br>கட்டுநாயகம் || || align="left" |[[गम्पहा जिल्ला|गम्पहा]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| ७६,८१६ || ६०,९१५ || 21|| || २,७९४|| <small>{{coord|7|10|00|N|79|52|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[डम्बुला]]<br>දඹුල්ල<br>தம்பள்ளை || [[चित्र:Dambulla, Sri Lanka - panoramio (59).jpg|150px]] || align="left" |[[मातले जिल्ला|मातले]]|| align="left" |[[मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|मध्य प्रदेश]]|| ७२,३०६ || २३,८१४ || {{Convert|54|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:23814/54 round 0}}}} || <small>{{coord|7|51|24|N|80|38|57|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[कोलोना]]<br>කොලොන්නාව<br>கொழுன்னை || || align="left" |[[कोलम्बो जिल्ला|कोलम्बो]]|| align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]]|| ६४,८८७ || ६०,०४४ || || || || <small>{{coord|6|55|00|N|79|54|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[अनुराधापुरा]]<br>අනුරාධපුරය<br>அனுராதபுரம் || [[चित्र:Anuradhapura 02.jpg|150px]] || align="left" |[[अनुराधापुरा जिल्ला|अनुराधापुरा]]|| align="left" |[[उत्तर मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तर मध्य प्रदेश]]|| ६३,२०८ || ५०,५९५ || {{Convert|36|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:50595/36 round 0}}}} || <small>{{coord|8|21|00|N|80|23|00|E|type:city}}</small> |- | align=left|[[रत्नपुरा]]<br>රත්නපුර<br>இரத்தினபுரி || [[चित्र:Maha Saman Devalaya.jpg|150px]] || align="left" |[[रत्नपुरा जिल्ला|रत्नपुरा]]|| align="left" |[[सबरगमुवा प्रदेश (श्रीलङ्का)|सबरगमुवा प्रदेश]]|| ५२,१७० || ४७,१०५ || {{Convert|20|km2|sqmi|0|sortable=on|disp=table}} || {{formatnum:{{#expr:49477/20 round 0}}}} || <small>{{coord|6|40|00|N|80|24|00|E|type:city}}</small> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:श्रीलङ्काका सहरहरू| ]] c3t6um3dii1fsvjvg0uxvlsjj5b77bb 0 140933 1362381 1353601 2026-06-19T21:25:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362381 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = बङ्गलादेश नरसंहार | partof = [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]] | image = Memorial to Victims of 1971 Genocide - Outside Srimangal - Sylhet Division - Bangladesh (12907743575).jpg | image_size = 200px | alt = | caption = नरसंहारका पीडितहरूलाई स्मारक | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | native_name = {{lang|bn|একাত্তরের গণহত্যা}}<br />{{lang|bn|বাঙালি গণহত্যা}} | native_name_lang = bn | location = [[पूर्वी पाकिस्तान]] (अहिले [[बङ्गलादेश]]) | target = [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]], विशेष गरी [[बङ्गाली हिन्दु]]<ref>{{cite web|last1=Pai|first1=Nitin|title=The 1971 East Pakistan Genocide – A Realist Perspective|url=https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf|website=Bangladesh Genocide Archive|publisher=International Crimes Strategy Forum|access-date=21 September 2023|archive-date=7 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107015512/https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221107015512/https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf |date=7 November 2022 }}</ref> | coordinates = | date = २५ मार्च १९७१ – १६ डिसेम्बर १९७१<br />({{Age in months, weeks and days|month1=03|day1=26|year1=1971|month2=12|day2=16|year2=1971}}) | type = सामूहिक हत्या र नरसंहार बलात्कारको माध्यमबाट जातीय सफाया | fatalities = ३००,०००–३,००,००० | victims = {{bulletedlist | २००,०००-४००,००० महिला बलात्कृत | ३०,०००,००० विस्थापित}} | perpetrator = {{flag|पाकिस्तान}} }} '''बङ्गलादेशको नरसंहार''' [[बङ्गाली जाति|बङ्गालीहरू]], विशेष गरी [[बङ्गाली हिन्दु]]हरूको जातीय सफाया थियो, जो [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|बङ्गलादेश मुक्ति सङ्ग्राम]]को समयमा [[पूर्वी पाकिस्तान]] (वर्तमान [[बङ्गलादेश]]) मा बसोबास गर्दथे, जुन [[पाकिस्तानी सशस्त्र बल]] र राजाकारहरूद्वारा गरिएको थियो। यो २५ मार्च १९७१ मा सुरु भएको थियो, जब [[पश्चिम पाकिस्तान]] (वर्तमान [[पाकिस्तान]]) ले पूर्वी पाकिस्तानको बङ्गाली जनसङ्ख्यालाई सैन्य रूपमा वशमा पार्न अपरेशन सर्चलाइट सुरु गरेको थियो; बङ्गालीहरूले जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत समावेश गरेका थिए र पाकिस्तानी राज्यबाट स्वतन्त्रताको लागि आह्वान गर्दै आएका थिए। बङ्गाली आत्मनिर्णय आन्दोलनलाई कम गर्न, तत्कालीन पाकिस्तानी राष्ट्रपति याह्या खानले ठुलो मात्रामा सैन्य तैनाथीलाई अनुमोदन गरे र त्यसपछिको नौ महिना लामो द्वन्द्वमा पाकिस्तानी सैनिक र स्थानीय पाकिस्तान समर्थक मिलिशियाहरूले ३,००,० देखि ३०,००,० बङ्गालीहरूको हत्या गरे र सामूहिक हत्या र नरसंहार यौन हिंसाको व्यवस्थित अभियानमा २,००,० देखि ४००,० बङ्गाली महिलाहरूलाई बलात्कार गरे। जेनेभास्थित इन्टरनेसनल कमिसन अफ जुरिस्ट्सले गरेको अनुसन्धानमा पाकिस्तानको अभियानले देशको हिन्दु जनसङ्ख्याको ठुलो हिस्सालाई नष्ट गर्ने वा जबर्जस्ती हटाउने प्रयास गरेको निष्कर्ष निकालेको थियो। पाकिस्तानका इमामहरूले बङ्गाली हिन्दु महिलाहरूलाई "युद्धलुट" घोषित गरे। र पाकिस्तानी फतवा जारी गरियो जसले बङ्गाली हिन्दु महिलाहरूलाई युद्धको लूटको रूपमा वैध बनायो। निसानामा परेका महिलाहरू प्राय: पाकिस्तानी कैदमा मर्छन् वा आत्महत्या गर्छन्, जबकि अरूहरू भागेर भारत जान्छन्। बङ्गलादेशमा भएको नरसंहारको आरोपलाई त्यतिबेला [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू|संयुक्त राष्ट्रका अधिकांश सदस्य राष्ट्रहरूले]] अस्वीकार गरेका थिए र पाठ्यपुस्तकहरू र नरसंहार अध्ययनसम्बन्धी शैक्षिक स्रोतहरूमा विरलै देखापर्छन्।<ref>{{Cite book|title=The Problems of Genocide: Permanent Security and the Language of Transgression|date=2021}}</ref> == पृष्ठभूमि == [[भारतको विभाजन]] पछि, पाकिस्तानको नयाँ राज्यले भौगोलिक विसंगतिलाई प्रतिनिधित्व गर्‍यो, जसमा दुईवटा पखेटाहरू {{Convert|1000|mi|km|order=flip}} द्वारा विभाजित थिए। भारतीय क्षेत्रको। {{Sfn|Brecher|2008|p=169}} पखेटाहरू भौगोलिक रूपमा मात्र होइन, सांस्कृतिक रूपमा पनि विभाजित थिए। पश्चिमका अधिकारीहरूले पूर्वका बङ्गाली मुसलमानहरूलाई "अत्यधिक 'बङ्गाली'" र तिनीहरूको इस्लामको प्रयोगलाई "निच र अपवित्र" को रूपमा हेरे, यसले बङ्गालीहरूलाई अविश्वसनीय "सह-धर्मवादी" बनायो। पाकिस्तानी नेतृत्वले बङ्गाली भाषा र संस्कृति भित्र हिन्दु प्रभावको तत्वहरू बुझे। फलस्वरूप, उनीहरूले यी कथित हिन्दु प्रभावहरूलाई कम गर्न वा उन्मूलन गर्न बारम्बार प्रयास गरे।<ref>{{Cite book|title=Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts|date=2008|page=246|url=https://doi.org/10.4324/9780203890431|access-date=21 September 2023|archive-date=8 August 2024}}</ref> पश्चिम पाकिस्तानका राजनीतिज्ञहरूले बङ्गालीहरूलाई जबरजस्ती सांस्कृतिक र धार्मिक रूपमा आत्मसात गर्ने रणनीति सुरु गरे। {{Sfn|Mookherjee|2009|p=51}} पाकिस्तानमा बङ्गाली मानिसहरूको जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत थियो, पूर्वी पाकिस्तानमा अनुमानित ७५ मिलियन थियो, जबकि पन्जाबी भाषी पश्चिम पाकिस्तानमा ५५ मिलियन थियो। पूर्वमा बहुसङ्ख्यक मुसलमान थिए, जसमा हिन्दु, बौद्ध र इसाईहरूको ठुलो अल्पसङ्ख्यक थियो। सन् १९४८ मा, पाकिस्तानको निर्माण भएको केही महिनापछि, गभर्नर-जनरल [[मोहम्मद अली जिनाह|मोहम्मद अली जिन्नाले]] [[उर्दु भाषा|उर्दुलाई]] नवगठित राज्यको राष्ट्रिय भाषाको रूपमा घोषणा गरे, {{Sfn|Thompson|2007|p=42}} यद्यपि केवल चार&nbsp;त्यतिबेला पाकिस्तानको जनसङ्ख्याको एक प्रतिशतले उर्दु बोल्थे। {{Sfn|Shah|1997|p=51}} उनले पूर्वी बङ्गालका जनताले आफ्नो प्रादेशिक भाषा के हुने भनेर छान्न सक्ने उल्लेख गर्दै [[उर्दु भाषा|उर्दुलाई]] पाकिस्तानको राष्ट्रिय भाषाको रूपमा प्रयोग गर्ने विरोध गर्नेहरूलाई [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]], देशद्रोही र राज्यको शत्रुको संज्ञा दिए।<ref>{{Cite web |title=txt_jinnah_dacca_1948 |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_jinnah_dacca_1948.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022093628/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_jinnah_dacca_1948.html |archive-date=22 October 2021 |access-date=2022-01-24 |website=www.columbia.edu}}</ref> {{Sfn|Hossain|Tollefson|2006|p=245}} पछिल्ला सरकारहरूले [[बङ्गाली भाषा|बङ्गालीलाई]] दोस्रो राष्ट्रिय भाषाको रूपमा मान्यता दिन अस्वीकार गरेपछि [[बङ्गाली भाषा आन्दोलन|बङ्गाली भाषा आन्दोलनको]] परिणत भयो र पूर्वमा सत्तारुढ [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)|मुस्लिम लीगको]] विकल्पको रूपमा स्थापना भएको नवगठित [[बङ्गलादेश अवामी लिग|अवामी लीगलाई]] समर्थन बलियो भयो। {{Sfn|Molla|2004|p=217}} पूर्वी पाकिस्तानको राजधानी [[ढाका|ढाकामा]] १९५२ को एक विरोध प्रदर्शन जबरजस्ती तोडियो, जसको परिणामस्वरूप धेरै प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भयो। बङ्गाली राष्ट्रवादीहरूले आफ्नो कारणका लागि मरेकाहरूलाई सहिदको रूपमा हेरेका थिए र हिंसाले अलगावको लागि आह्वान गर्‍यो। {{Sfn|Harder|2010|p=351}} [[दोस्रो भारत-पाकिस्तान युद्ध|1965 को भारत-पाकिस्तान युद्धले]] थप गुनासो निम्त्यायो, किनकि सेनाले पूर्वको रक्षाको लागि कुनै अतिरिक्त इकाइहरू तोकेको थिएन। {{Sfn|Haggett|2001|p=2716}} यो बङ्गालीहरूको लागि चिन्ताको विषय थियो जसले 1965 को द्वन्द्वको समयमा भारतीय आक्रमणको मामलामा आफ्नो राष्ट्रलाई असुरक्षित देखे, र [[पाकिस्तानको राष्ट्रपति|पाकिस्तानका राष्ट्रपति]] अयुब खान, यदि यसको मतलब हो भने [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व]] गुमाउन इच्छुक थिए। [[कश्मीर]] प्राप्त गर्दै।{{Sfn|Riedel|2011|p=9}} == मृत्युको सङ्ख्या == माथिल्लो तहमा, बङ्गलादेशी अधिकारीहरूले दावी गर्छन् कि ३० लाख मानिस मारिएका थिए; सबैभन्दा कम अनुमान विवादास्पद हमुदुर रहमान आयोगबाट आउँछ, आधिकारिक पाकिस्तानी सरकारी अनुसन्धान, जसले यो सङ्ख्या २६,००० नागरिक मारिएको दाबी गरेको थियो।<ref name="vanSchendel2009">{{Cite book|title=A History of Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=7Y2bBQAAQBAJ|page=173|access-date=28 June 2018|archive-date=7 February 2023}}</ref><ref name="deathcount-pakistani">{{Cite web |date=23 October 1974 |title=Alleged atrocities by the Pakistan Army (paragraph 33) |url=http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012130637/http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm |archive-date=12 October 2014 |access-date=13 June 2014 |website=Hamoodur Rahman Commission Report}}</ref> बङ्गलादेशी संस्कृति र [[बङ्गाली साहित्य|साहित्यमा]] ३० लाखको सङ्ख्या जोडिएको छ।<ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece|title=Questioning an iconic number|last=Bergman|first=David|date=24 April 2014|work=The Hindu|access-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012642/https://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece|archive-date=28 December 2020}}</ref> बङ्गलादेशका प्रथम विदेश सचिव सैयद ए करिमले उक्त सङ्ख्याको स्रोत सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीको समाचार शाखा ''प्राव्दा'' भएको आरोप लगाए।<ref name=":7" /> स्वतन्त्र अन्वेषकहरूले मृतकको सङ्ख्या करिब ३००,००० देखि ५००,००० मानिसहरू रहेको अनुमान गरेका छन् भने अन्यले ३ लाख मानिसको मृत्यु हुने अनुमान गरेका छन्।<ref name="Women and Climate Change in Bangladesh">{{Cite book|title=Women and Climate Change in Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=WMSgBgAAQBAJ&pg=PA40|page=40|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|title=Bangladesh war: The article that changed history|last=Dummett|first=Mark|date=16 December 2011|work=BBC News|access-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508091712/https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|archive-date=8 May 2019}}</ref><ref name="Plight and Fate of Women During and Following Genocide">{{Cite book|title=Plight and Fate of Women During and Following Genocide|page=55|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}</ref><ref name="Exploring Social Psychology 4E">{{Cite book|title=Exploring Social Psychology 4E|url=https://books.google.com/books?id=X3fdaGkEy6MC&pg=PA269|page=269|access-date=17 May 2016|archive-date=8 August 2024}}</ref> नरसंहारको बीचमा, [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था|सीआईए]] र राज्य विभागले रूढिवादी अनुमान गरे कि २००,००० मानिसहरू मारिएका थिए। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/09/30/opinion/nixon-and-kissingers-forgotten-shame.html|title=Nixon and Kissinger's Forgotten Shame|last=Bass|first=Gary J.|date=29 September 2013|work=The New York Times|access-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930015644/https://www.nytimes.com/2013/09/30/opinion/nixon-and-kissingers-forgotten-shame.html|archive-date=30 September 2013|quote=Midway through the bloodshed, both the C.I.A. and the State Department conservatively estimated that about 200,000 people had died (the Bangladeshi government figure is much higher, at three million).}}</ref> ३० लाखको अनुमान कडा छानबिनमा आएको छ।<ref>{{Cite book|doi=Abdul Momin Chowdhury|url=https://sanipanhwar.com/Behind%20The%20Myth%20Of%20Three%20Million.pdf|title=Behind the Myth of Three Million}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jalal |date=2020-10-04 |title=Controversy over Bangladesh's War Dead: 3 lakh (300,000) or 30 lakh (3 million)? |url=https://cafedissensuseveryday.com/2020/10/04/controversy-over-bangladeshs-war-dead-3-lakh-300000-or-30-lakh-3-million/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313102356/https://cafedissensuseveryday.com/2020/10/04/controversy-over-bangladeshs-war-dead-3-lakh-300000-or-30-lakh-3-million/ |archive-date=13 March 2024 |access-date=2024-04-21 |website=Cafe Dissensus Everyday |language=en}}</ref> == बिहारीमाथि बङ्गाली आक्रमण == सन् १९४७ मा, विभाजन र पाकिस्तान राज्यको स्थापनाको समयमा, बिहारी मुस्लिमहरू, जसमध्ये धेरै जसो विभाजनको समयमा भएको हिंसाबाट भागेर भारतबाट भर्खरै स्वतन्त्र पूर्वी पाकिस्तानमा बसाइँ सरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html|title=In Pictures: Plight of Biharis in Bangladesh|last=Das|first=Bijoyeta|access-date=1 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524210015/https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html|archive-date=24 May 2019|publisher=Al Jazeera|last2=Hasan|first2=Khaled}}</ref><ref name="Khan 2010 p101">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yKCKe7J9Uq4C|title=Minority Rights in South Asia|page=101|access-date=5 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref> यी उर्दु-भाषी मानिसहरू बङ्गाली भाषा आन्दोलन र त्यसपछिका राष्ट्रवादी आन्दोलनहरूप्रति घृणा थिए किनभने तिनीहरूले पश्चिम पाकिस्तानी शासकहरूप्रति निष्ठा कायम राखेका थिए, जसले स्थानीय राष्ट्रवादी बङ्गालीहरूमा बिहारी विरोधी भावना पैदा गर्‍यो। १ मार्च १९७१ मा याह्या खानले राष्ट्रिय सभाको बैठक स्थगित गरेपछि पूर्वी पाकिस्तानका असन्तुष्टहरूले पश्चिम पाकिस्तानलाई समर्थन गर्ने जातीय बिहारी समुदायलाई निसाना बनाउन थाले। {{Sfn|D'Costa|2011|p=103}} <ref name="Fink2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rOq4XV94wLsC&pg=PA292|title=Stress of War, Conflict and Disaster|access-date=4 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA64|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict: Po – Z, index. 3|access-date=4 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref><ref name="MAR-1">{{Cite web |title=Chronology for Biharis in Bangladesh |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |archive-date=2 June 2010 |access-date=27 March 2013 |website=The Minorities at Risk (MAR) Project }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915052642/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |date=15 September 2013 }}</ref> == पाकिस्तानी युद्ध अपराधको लागि परीक्षणको प्रयास == २२ डिसेम्बर १९७१ को रूपमा, [[भारतीय सेना|भारतीय सेनाले]] ढाकामा बुद्धिजीवीहरूको नरसंहारमा संलग्न पाकिस्तानी सेनाका वरिष्ठ अधिकारीहरूको अनुसन्धान गरिरहेको थियो, उनीहरूलाई युद्ध अपराधीको रूपमा मुद्दा चलाउन पर्याप्त प्रमाणहरू सङ्कलन गर्ने उद्देश्यले। उनीहरूले अफिसरहरूको सूची तयार गरे जो त्यस समयमा कमाण्डको पदमा थिए, वा अन्तर-सेवा स्क्रिनिङ समितिमा जोडिएका थिए।<ref>{{Cite news|title=Pakistani officers on list for war crimes trials|last=Dring|first=S.|date=23 December 1971|work=The Times|location=London|page=5}}</ref> == पाकिस्तानमा दृश्यहरू == पाकिस्तान सरकारले सन् १९७१ को [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|बङ्गलादेश मुक्ति सङ्ग्राममा]] पाकिस्तानको [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेश]] ( [[पूर्वी पाकिस्तान]] ) को शासन अन्तर्गत सन् १९७१ बङ्गलादेश नरसंहार भएको कुरा अस्वीकार गर्दै आएको छ। उनीहरूले सामान्यतया पाकिस्तानी पत्रकारहरू (जस्तै एन्थोनी मस्करेनहास ) लाई "शत्रुको एजेन्ट" भएको नरसंहारको रिपोर्ट गर्ने आरोप लगाउँछन्।<ref>"His article was – from Pakistan's point of view – a huge betrayal and he was accused of being an enemy agent. It still denies its forces were behind such atrocities as those described by Mascarenhas, and blames Indian propaganda."{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16207201|title=Bangladesh war: The article that changed history|last=Mark Dummett|date=16 December 2011|work=BBC News|access-date=27 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012640/https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|archive-date=28 December 2020|author-link=Mark Dummett}}</ref> इथाका कलेजका [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिशास्त्रका]] प्राध्यापक डोनाल्ड डब्ल्यू बिचलरका अनुसार: <ref>{{Cite web |last=Donald W. Beachler |title=Genocide Denial; The Case of Bangladesh |url=http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426074152/http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |archive-date=26 April 2012 |access-date=28 December 2011 |website=Institute for the Study of Genocide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426074152/http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |date=26 April 2012 }}</ref> {{Quote|पाकिस्तान सरकारले नरसंहार भएको कुरालाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेको छ। सामूहिक हत्यालाई नरसंहारको रूपमा चित्रण गर्न वा पाकिस्तानी सरकारको निन्दा र नियन्त्रण गर्न अस्वीकार गरेर, अमेरिका र चिनियाँ सरकारहरूले उनीहरूलाई त्यसो मानेनन् भनेर सङ्केत गरे।}}{{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]] 8jabuqgykbtuir66jo67cnq0tn3tjf4 0 141878 1362349 1321251 2026-06-19T13:50:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362349 wikitext text/x-wiki '''नेपालको प्रवेशाज्ञा नीति'''ले अधिकांश देशका नागरिकलाई अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा वा अन अराइभल प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न अनुमति दिन्छ भने भारतका नागरिकलाई आवतजावतको स्वतन्त्रता दिइएको छ। तर, अन्य मुलुकका नागरिकले भने [[नेपालका कूटनीतिक नियोगहरूको सूची|नेपाली कूटनीतिक नियोग]]मध्ये कुनै एकबाट प्रवेशाज्ञा लिनुपर्ने हुन्छ। सबै आगन्तुकसँग आगमन मितिले कम्तिमा ६ महिनाको लागि मान्य [[राहदानी]] हुनु पर्दछ र १ वर्षमा बढीमा १५० दिनको लागि नेपालमा बस्न अनुमति दिइन्छ। ==प्रवेशाज्ञा नीति नक्सा== [[File:Visa policy of Nepal.svg|thumb|678px|none|नेपालको प्रवेशाज्ञा निति {{legend|#ED1C24|नेपाल}} {{legend|#1191E5|स्वतन्त्र आवतजावत}} {{legend|#AEAE00|आगमन प्रवेशाज्ञा (सबै यात्रु) वा अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#D3C903|आगमन प्रवेशाज्ञा (पर्यटक मात्र) वा अनलाइन पर्यटन प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#FFD000|आगमन प्रवेशाज्ञा वा अनलाइन प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#C0C0C0|प्रवेशाज्ञा आवश्यक}}]] == स्वतन्त्र आवतजावत == भारतीय नागरिकलाई नेपाल प्रवेशका लागि प्रवेशाज्ञा आवश्यक पर्दैन। [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|सन् १९५० को भारत–नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि]]को धारा ७ ले पारस्परिक आधारमा दुई देशबीच निर्वाध आवतजावत गर्न अनुमति दिने भएकाले उनीहरू स्थायी रूपमा देशमा बस्न सक्छन्। [[भारतीय नागरिक]]ले भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्न भारतीय राहदानी वा तस्वीर सहितको मतदाता परिचयपत्र प्रयोग गर्न सक्नेछन्।<ref>{{cite web|url=https://www.indembkathmandu.gov.in/valid-travel-documents|title=Information for Indian citizens travelling to Nepal}}</ref> == आगमनमा प्रवेशाज्ञा == [[File:Nepal Visa on Arrival.jpg|thumb|काँकडभिट्टामा नि:शुल्क पर्यटन प्रवेशाज्ञा जारी भएको]] विदेशी नागरिकहरूले आगमनमा प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन् र आगन्तुकलाई १५, ३० वा ९० दिन भन्दा बढी बस्न अनुमति दिँइदैन।<ref>{{cite web | url= https://nepaliport.immigration.gov.np/ | title=Available Services}}</ref> यसबाहेक, विदेशी नागरिकहरूले विमानस्थलमा कियोस्कमार्फत प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन्। अस्थायी राहदानी धारकहरू कुनै पनि [[युरोपेली सङ्घ]] सदस्य राष्ट्रद्वारा जारी अस्थायी राहदानी नभएसम्म योग्य हुँदैनन्।<ref>{{Timatic Visa Policy|country=TM|access-date=1 April 2017}}</ref> निम्नमा आगमनमा प्रवेशाज्ञा उपलब्ध छ:<ref>{{cite web | title=20181009持普通护照中国公民前往有关国家和地区入境便利待遇一览表.doc（备注1）| url=http://cs.mfa.gov.cn/gyls/lsgz/fwxx/P020181010312769398184.doc | website=中国领事服务网}}</ref> * [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]], [[काठमाडौँ]] * [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] ([[भारतीय]] सिमाना) * [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (भारतीय सिमाना) * [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] (भारतीय सिमाना) * [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] (भारतीय सिमाना) * [[काँकडभिट्टा]] (भारत सिमाना) * [[कोदारी]] ([[चीन]] सिमाना, पारी: [[खासा (चीन)|खासा]]) * [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] (भारत सीमा) === नि:शुल्क आगमनमा प्रवेशाज्ञा === [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] (सार्क) का सदस्य राष्ट्रका नागरिक (अफगानिस्तानबाहेक) ले ३० दिनको लागि आगमनमा निःशुल्क प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्नेछन्:<ref name="visa-fees" /> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; margin:10px 0px; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|बङ्गलादेश}} *{{झण्डा|भुटान}} *{{झण्डा|माल्दिभ्स}} |valign="top"| *{{झण्डा|पाकिस्तान}} *{{झण्डा|श्रीलङ्का}} | |} पर्यटकको रूपमा यात्रा गरिरहेका छन् भने नागरिकहरू, निम्न देशहरू र क्षेत्रहरू आगमनमा नि: शुल्क प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web | author1=西藏商报 | title=昨起 中国赴尼游客出签免费 | url=http://roll.sohu.com/20160107/n433765352.shtml | publisher=搜狐新闻}}</ref><ref>{{cite web | title=Nepal abolishes visa fees for Chinese tourists | url=http://www.nepalnow.org/news/nepal-waives-visa-fees-for-chinese-tourists/ | access-date=2016-01-07 | archive-date=2017-06-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170627104102/http://www.nepalnow.org/news/nepal-waives-visa-fees-for-chinese-tourists/ | url-status=dead}}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|चीन}} *{{झण्डा|हङकङ}} *{{झण्डा|मकाउ}} | |} == असामान्य राहदानी == देहायका मुलुकका कूटनीतिक वा सेवा राहदानी वाहकले ९० दिनसम्म (अन्यथा उल्लेख नगरिएमा) बिना प्रवेशाज्ञा नेपाल प्रवेश गर्न सक्नेछन्।<ref name="TIM">{{Timatic Visa Policy|country=NP|access-date=1 April 2017}}</ref><ref>{{cite web | url=https://immigration.gov.np/page/visa-exemption | title=Department of Migration, Nepal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213184203/https://www.immigration.gov.np/page/visa-exemption |date=2024-12-13 }}</ref> {| style="border-radius:1em; box-shadow:0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background:white; border:1px solid white; margin:10px 0px; padding:5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|ब्राजिल}} *{{झण्डा|कम्बोडिया}} (३० दिन) *{{झण्डा|चीन}} (३० दिन) *{{झण्डा|जर्जिया}} *{{झण्डा|इजरायल}} *{{झण्डा|जोर्डन}} (कूटनीतिक राहदानी मात्र) *{{झण्डा|मङ्गोलिया}} |valign="top"| *{{झण्डा|म्यानमार}}<ref>{{cite web | url=http://www.myanmarembassy.com/pdf/Visa%20exemption%20Between%20Myanmar%20and%20Nepal.pdf | title=Notification letter to inform China that Nepal and Myanmar signed a agreement on visa}}</ref> *{{झण्डा|ओमान}} *{{झण्डा|कतार}} *{{झण्डा|रुस}} *{{झण्डा|सिङ्गापुर}} (३० दिन) *{{झण्डा|थाइल्यान्ड}} *{{झण्डा|भियतनाम}} (३० दिन) | |} *सन् २०२४ को सेप्टेम्बरमा [[इन्डोनेसिया]]सँग कूटनीतिक र सेवा राहदानीधारीका लागि प्रवेशाज्ञा छुट सम्झौता मा हस्ताक्षर भएको थियो, तर यो अझै अनुमोदन भएको छैन।<ref>[https://kemlu.go.id/dhaka/en/news/30691/indonesia-and-nepal-signed-agreement-on-visa-exemption-for-holders-of-diplomatic-and-service-passport Indonesia and Nepal Signed Agreement on Visa Exemption for Holders of Diplomatic and Service Passport]</ref> *सन् २०२४ को सेप्टेम्बरमा [[सर्बिया]]सँग कूटनीतिक र आधिकारिक राहदानीधारीका लागि प्रवेशाज्ञा छुट सम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो।<ref>[https://x.com/Arzuranadeuba/status/1839092397914915035]</ref> == अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा == विदेशी नागरिकले नेपाल प्रवेशका लागि अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा पनि प्राप्त गर्न सक्नेछन्।<ref>{{cite web | url=https://nepaliport.immigration.gov.np/online | title=Online Tourist Visa}}</ref> == अग्रिम प्रवेशाज्ञा आवश्यक == निम्न देश र क्षेत्रका नागरिकहरूले [[नेपालका कूटनीतिक नियोगहरूको सूची|नेपाली कूटनीतिक नियोग]]हरूमा प्रवेशाज्ञाको लागि आवेदन दिनुपर्नेछ:<ref>{{cite web | url=http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html | title=Prohibition to Visa on Arrival | access-date=2018-01-03 | archive-date=2018-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180605052758/http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605052758/http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html |date=2018-06-05 }}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; margin:10px 0px; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|अफगानिस्तान}} *{{झण्डा|क्यामेरून}} *{{झण्डा|एस्वातिनी}} *{{झण्डा|इथियोपिया}} *{{झण्डा|घाना}} *{{flag|इराक}} |valign="top"| *{{झण्डा|लाइबेरिया}} *{{झण्डा|नाइजेरिया}} *{{झण्डा|प्यालेस्टाइन}} *{{झण्डा|सोमालिया}} *{{झण्डा|सिरिया}} *{{झण्डा|जिम्बाब्वे}} | |} ==पर्यटक तथ्याङ्क == पर्यटन प्रयोजनका लागि नेपाल आएका अधिकांश पर्यटकहरू निम्न देशहरू (भारत बाहेक) बाट आएका थिए:<ref>{{cite web | url=http://trade.welcomenepal.com/downloads-cat/nepal-tourism-statistics/ | title=Downloads - Nepal Tourism Statistics | website=trade.welcomenepal.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! देश ! सन् २०१६ ! सन् २०१५ |- | {{झण्डा|चीन}} || ६६,९८४ || १,२३,८०५ |- | {{झण्डा|श्रीलङ्का}} || ४४,३६७ || ३७,५४६ |- | {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} || ४२,६८७ || ४९,८३० |- | {{flag|थाइल्यान्ड}} || ३०,९५३ || ३३,४२२ |- | {{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}} || २९,७३० || ३६,७५९ |- | {{झण्डा|अस्ट्रेलिया }} || १८,६१९ || २४,५१६ |- | {{झण्डा|दक्षिण कोरिया}} || १८,११२ || २३,२०२ |- | {{झण्डा|जापान}} || १७,६१३ || २५,८२९ |- | {{झण्डा|फ्रान्स}} || १६,४०५ || २४,०९७ |- | {{झण्डा|जर्मनी}} || १६,४०५ || १८,०२८ |- | जम्मा || ५३०,९७० || ७९०,११८ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|30em|refs= <!-- <ref name=imp-info>{{cite web |title=Important Information to Visitors |url=http://www.nepalimmigration.gov.np/content/important-information.html |publisher=अध्यागमन विभाग, गृह मन्त्रालय, नेपाल सरकार |access-date=5 January 2016}}</ref> --> <ref name=visa-fees>{{cite web|title=Provisional Visa Arrangements And Fee|url=http://www.nepalimmigration.gov.np/content/provisional-visa-arrangement-fee.html|publisher=अध्यागमन विभाग, गृह मन्त्रालय, नेपाल सरकार|access-date=5 January 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131170334/http://www.nepalimmigration.gov.np/content/provisional-visa-arrangement-fee.html |date=31 January 2016 }}</ref> }} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.nepalimmigration.gov.np/ अध्यागमन विभाग] ** [https://nepaliport.immigration.gov.np/ अनलाइन सेवाहरू (प्रवेशाज्ञा सहित)] [[श्रेणी:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] [[श्रेणी:देश अनुसार प्रवेशाज्ञा नीति]] 1hnham1o0evr3bpsrvpr4024ank2j5e 0 142096 1362422 1340172 2026-06-20T01:29:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362422 wikitext text/x-wiki {{infobox currency | currency_name = मोनेरो | image_1 = File:Monero-Logo.svg | image_2 = | image_width_1 = 230 | image_width_2 = 110 | image_title_1 = | iso_code = XMR | alt1 = | precision = 10⁻⁸ | subunit_ratio_1 = {{frac|1000}} | subunit_name_1 = मिलिनेरो | subunit_ratio_2 = | subunit_name_2 = | subunit_ratio_3 = | subunit_name_3 = | plural = मोनेरोई ("सिक्का" को लागि [[एस्पेरान्तो]])<ref>https://en.wiktionary.org/wiki/monero#Noun</ref> | symbol = | code = XMR{{efn|name=XMRcode}} | implementations = | initial_release_version = | initial_release_date = {{Start date and age|df=yes|2014|4|18|p=y}} | code_repository = {{URL|https://github.com/monero-project/monero}} | status = Active | latest_release_version = | latest_release_date = {{Start date and age|df=yes|2023|10|19|p=y}} | forked_from = | programming_languages = C++ | operating_system = | author = | developer = | white_paper = | source_model = [[Free and open-source software]] | license = [[MIT License]] | ledger_start = {{Start date and age|df=yes|2014|4|18|p=y}} | hash_function = | circulating_supply = १८.४४६.७४४ | supply_limit = | timestamping = | issuance_schedule = | block_time = | block_reward = | exchange_rate = | market_cap = | using_countries = }} '''मोनेरो''' ({{lang-en|Monero}}) एक विकेन्द्रित [[क्रिप्टो मुद्रा|क्रिप्टोकरेन्सी]] हो जसले गोपनीयता, सुरक्षा, र पहुँचयोग्यतामा प्राथमिकता दिन्छ। सन् २०१४ मा यसको सुरुवात भएदेखि नै, मोनेरोले पारदर्शी ब्लकचेनहरूको विकल्प खोज्ने प्रयोगकर्ताहरूको ध्यान खिचेको छ। अन्य क्रिप्टोकरेन्सीहरूजस्तै बिटक्वाइनमा हुने कारोबारहरू खुला रूपमा ट्र्याक गर्न सकिने भए पनि, मोनेरोले प्रयोगकर्ताहरूको गोपनीयता सुनिश्चित गर्न अत्याधुनिक प्रविधिहरू प्रयोग गर्दछ।<ref name="Reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/technology/privacy-coin-monero-offers-near-total-anonymity-idUSKCN1SL0F0/|publisher=रोयटर्स|title='Privacy coin' Monero offers near total anonymity|lang=en|accessdate=डिसेम्बर १४, २०२४|archive-url=https://archive.md/PRqO0|archive-date=9 February 2017|url-status=}}</ref> ==इतिहास== मोनेरोको सुरुवात १८ अप्रिल २०१४ मा भयो, जब यो बाइटकोइन (Bytecoin) नामक पुरानो क्रिप्टोकरेन्सीको "फोर्क" (भिन्न संस्करण) को रूपमा विकसित गरियो। बाइटकोइन क्रिप्टोकरन्सीहरूमा गोपनीयतालाई प्राथमिकता दिने पहिलो प्रोजेक्टहरूमध्ये एक थियो, तर यसको सुरुवात विवादास्पद रह्यो। यसकै कारण, समुदायका केही सदस्यहरूले त्यसलाई पुनर्निर्माण गरेर मोनेरोको रूपमा सार्वजनिक गरे।<ref name="A Brief History">{{cite web|url=https://www.getmonero.org/resources/about/|publisher=Moneropedia|title=A Brief History|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203101041/https://www.getmonero.org/resources/about/|archive-date=३ डिसेम्बर २०२४|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203101041/https://www.getmonero.org/resources/about/ |date=2024-12-03 }}</ref> मोनेरोलाई सुरुमा बिटमोनेरो नाम दिइएको थियो, जुन "पैसा" वा "सिक्का" को लागि एस्पेरान्तो शब्दबाट आएको हो। केही समय पछि, यसको नाम मात्र मोनेरो मा छोटो भयो। यसको डिजाइनले गोपनीयता, सुरक्षा र विकेन्द्रीकरणमा ध्यान केन्द्रित गर्दै [[बिटकोइन|बिटकोइनबाट]] फरक दृष्टिकोण लियो।<ref name="University of Hawai’i at Manoa">{{cite web|url=https://maui.hawaii.edu/wp-content/uploads/sites/13/2019/01/Monero.pdf|publisher=University of Hawai’i at Manoa|title=Introduction to Monero and how it’s different|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203023312/https://maui.hawaii.edu/wp-content/uploads/sites/13/2019/01/Monero.pdf|archive-date=३ डिसेम्बर २०२४|url-status=}}</ref> मोनेरोले यसको ब्लकचेन प्रणालीमा गोपनीयता प्रविधिहरू समावेश गर्दै अगाडि बढ्यो। यसको विकासमा रिङ सिग्नेचर र स्टिल्थ एड्रेस जस्ता सुविधाहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेले, जसले कारोबारहरूलाई गुप्त र पहिचान-नगर्ने बनाउन मद्दत गर्यो। समयक्रममा, मोनेरोले "कन्फिडेन्सियल ट्रान्सेक्सन" प्रविधि पनि समावेश गर्‍यो, जसले कारोबार रकमलाई समेत गोप्य राख्न सहयोग पुर्‍यायो।<ref name="Ring Signature">{{cite web|url=https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringsignatures.html|publisher=Moneropedia|title=Ring Signature|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210001333/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringsignatures.html|archive-date=१० डिसेम्बर २०२४|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250208205518/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringsignatures.html |date=2025-02-08 }}</ref><ref name="Stealth Address">{{cite web|url=https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/stealthaddress.html|publisher=Moneropedia|title=Stealth Address|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207150907/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/stealthaddress.html|archive-date=७ डिसेम्बर २०२४|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250201220058/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/stealthaddress.html |date=2025-02-01 }}</ref><ref name="Ring CT">{{cite web|url=https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringCT.html|publisher=Moneropedia|title=Ring CT|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207081132/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringCT.html|archive-date=७ डिसेम्बर २०२४|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250303144528/https://www.getmonero.org/resources/moneropedia/ringCT.html |date=2025-03-03 }}</ref> ==वैधता== विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) ऐन, २०१९ (संशोधन सहित) तथा विदेशमा लगानी गर्न प्रतिबन्ध लगाउने ऐन, २०२१ ले [[नेपाल]]मा क्रिप्टो मुद्रालाई विनिमय ‌मुद्राको रूपमा प्रयोगको लागि प्रतिवन्ध गरेको छ।<ref>{{Cite web |date=2024-12-15 |title=Cryptocurrency तथा Network Marketing सम्बन्धमा सर्वसाधारणलाई जानकारी दिने उद्देश्यले प्रकाशित चेतनामूलक सामग्री |url=https://www.nrb.org.np/contents/uploads/2022/02/Crypto_for_Financial_Literacy_Final.pdf |website=nrb.org.np}}</ref> मोनेरो अधिकांश देशहरूमा कानुनी छ, तथापि, यो अपराधीहरू र आतंकवादी संगठनहरू जस्तै [[इस्लामी राज्य|इस्लामिक राज्यले]] भुक्तानी र आर्थिक चन्दा प्राप्त गर्न प्रयोग गरेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gnet-research.org/2024/10/04/the-rise-of-monero-iskps-preferred-cryptocurrency-for-terror-financing/ |title=The Rise of Monero: ISKP’s Preferred Cryptocurrency for Terror Financing |date=2024-10-04 |website=gnet-research.org }}</ref><ref name="United Nations Security Council">{{cite web|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/191/91/pdf/n2419191.pdf|publisher=संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|title=Thirty-fourth report of the Analytical Support and Sanctions Monitoring Team submitted pursuant to resolution 2734 (2024) concerning ISIL (Da’esh), Al-Qaida and associated individuals and entities|lang=en|accessdate=१४ डिसेम्बर २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045857/https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/191/91/pdf/n2419191.pdf|archive-date=३ डिसेम्बर २०२४|url-status=}}</ref> यसले क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्जहरू विनान्स र क्राकेनले [[मोनेरो]]लाईलाई किन्न र व्यापार गर्ने अवसर हटाएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.coindesk.com/markets/2024/02/06/binance-to-delist-monero-privacy-token-xmr-slides |title=Binance to Delist Monero Privacy Token; XMR Slides |date=2024-02-06 |website=coindesk.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210080934/https://www.coindesk.com/markets/2024/02/06/binance-to-delist-monero-privacy-token-xmr-slides |date=2024-12-10 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.cryptonomist.ch/2024/10/03/kraken-will-end-support-for-the-crypto-monero-xmr-in-the-european-economic-area-see/ |title=Kraken will end support for the crypto Monero (XMR) in the European Economic Area (SEE) |date=2024-10-03 |website=en.cryptonomist.ch }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} {{क्रिप्टोमुद्रा|state=expanded}} [[श्रेणी:अर्थशास्त्र]] q6hsok2q898uiibd0cu9mijs75xgde0 0 142122 1362373 1341051 2026-06-19T21:05:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362373 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|honorific_prefix=|Name=प्रेम ध्वज प्रधान|image=Prem dhoj pradhan.jpg|caption=प्रधान २००८ मा|Birth_name=प्रेम ध्वज प्रधान|birth_date=६ जून १९३८|birth_place=चौतारा, सिन्धुपाल्चोक, नेपाल|death_date=६ मे २०२१ (८२ बर्ष)|death_place=सुन्धारा, काठमाडौँ|Genre=आधुनिक गायक|Instrument=आवाज हार्मोनियम गीतार|Years_active=सन् १९४४-२०२१|native_name=प्रेमध्वज प्रधान|native_name_lang=नेपाली}} '''प्रेम धोज प्रधान''' (६ जुन १९३८-६ मे २०२१) नेपाली सङ्गीतकार थिए। उनी गायक, सङ्गीतकार र क्षेत्रीय पार्श्व गायक थिए। उनले नेपालका दुई प्रमुख भाषाहरूः [[नेवारी भाषा|नेवारी]] र नेपालीमा गीत गाए। उनलाई गोल्डेन भ्वाइस र नेपालको रोमान्टिक मेलोडीजको राजा पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=Sangroula |first=Prasun |date=2023-06-21 |title=Unforgettable icons: Remembering 22 legends of Nepali music |url=https://english.onlinekhabar.com/legends-of-nepali-music.html |access-date=2023-08-30 |website=[[Online Khabar]] |language=en-GB}}</ref> प्रधान नेपालमा गिटार बजाउने पहिलो सङ्गीतकार थिए र सन् १९६५ मा ''मैतिघर'' चलचित्रका लागि भारतीय पार्श्व गायिका उषा मङ्गेशकर गाउने पहिलो नेपाली गायक थिए। सन् १९८५ मा, उनले भारतको बम्बईमा ''मायालु'' चलचित्रका लागि [[आशा भोसले]] युगल गीत गाए। प्रधानले आफ्नो करियरमा आफ्नो साङ्गीतिक शैलीमा विविधता ल्याए र प्रत्यक्ष प्रसारण र रेकर्ड गरिएका गीतहरूसहित [[रेडियो नेपाल]] दुवै भाषामा लगभग ७०० भन्दा बढी गीतहरू रेकर्ड गरे। == प्रारम्भिक जीवन == [[चित्र:Prem_dhoj_pradhan_1.jpg|अङ्गुठाकार|285x285पिक्सेल|आफ्नो युवावस्थामा प्रधान]] प्रेम धोज प्रधानको जन्म ६ जुन, १९३८ मा [[काठमाडौँ]] २८ माइल पूर्वमा रहेको सानो सहर [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] रत्न धोज प्रधान, एक व्यापारी र प्राण देवी प्रधान, एक सङ्गीतकारको घरमा भएको थियो। प्रधानका आमाबाबु उनी जवान हुँदा अलग भए, र उनलाई उनकी आमा र उनको परिवारले हुर्काए, जसले उनलाई सङ्गीतको प्रेम दिए। उनकी आमा एकजना प्रतिभाशाली कलाकार थिइन् र उनलाई सङ्गीतको बारेमा सिकाएकी थिइन्। उनले साधारण नेपालीहरूका लागि रेडियो प्रतिबन्धित भएको समयमा आफ्ना हजुरबुबासँग प्रत्येक रात एक घण्टा शास्त्रीय सङ्गीत सुन्ने कथा पनि सुनाउँछन्। उनले सन् १९६७ मा सरस्वती मल्टिपल क्याम्पस, [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]], नेपालबाट ब्याचलर अफ आर्ट्स प्राप्त गरे।<ref name="an01">{{Cite web |title=Prem Dhoj pradhan |url=http://www.artistnepal.com/index.php/artist/artist/artist_page/50 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128113456/http://www.artistnepal.com/index.php/artist/artist/artist_page/50 |archive-date=28 November 2011 |website=Artist Nepal |ref=an01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128113456/http://www.artistnepal.com/index.php/artist/artist/artist_page/50 |date=28 November 2011 }}</ref> == सङ्गीत करियर == === सन् १९५० को दशक === प्रधानको सङ्गीत करियर सन् १९५२ मा रेडियो नेपालमा भएको भ्वाइस टेस्टबाट सुरु भएको थियो। कुनै समय राजनीतिक सूचना प्रसारण गर्न मात्र अनुमति दिइएको स्टेसनले सन् १९५० को दशकको सुरुमा प्रधानजस्ता नेपाली कलाकारका लागि मञ्चको रूपमा सेवा गर्न थाल्यो, जसले उनीहरूलाई हरेक महिना दुईवटा गीत गाउन अनुमति दियो। दुई वर्षपछि सन् १९५४ देखि सुरु गरेर प्रधानले स्वर्गीय गणेशलाल श्रेष्ठसँग अध्ययन गर्न पन्ध्र महिना बिताए। यसै समयमा उनले अन्य आठ जना सङ्गीतकारहरूको समूहसँग काठमाडौँमा प्रस्तुति दिन थाले, र कन्सर्टहरू गर्ने देशको पहिलो समूह बने। र सन् १९५७ मा तारा देवीसँग मिलेर, उनी प्रत्यक्ष प्रसारणको विपरित रेडियो नेपालका लागि गीत रेकर्ड गर्ने पहिलो नेपाली गायक बने। === सन् १९६० को दशक === सन् १९६१ मा, प्रधानले आफ्नो बायाँ स्वरको कर्डमा रहेको गैर-घातक पोलिप हटाउन शल्यक्रिया गरेपछि दुई वर्षसम्म गायन बन्द गर्नुपरेको थियो। यस अन्तरालको समयमा, उनले आफ्नो नयाँ शैलीको भागको रूपमा गिटार अपनाए, त्यसो गर्ने पहिलो नेपाली गायक बने। उनले त्यस वर्षको अन्त्यमा फेरि प्रदर्शन गर्न थाले, र उनलाई सन् १९६३ मा अखिल नेपाल आधुनिक गीत प्रतियोगितामा "गोरेटो टियो गाउन्को" का लागि उत्कृष्ट आवाजको पुरस्कार प्रदान गरियो।<ref name="an01"/> आफ्नो सिग्नेचर स्टाइलमा महारत हासिल गरेपछि, उनले सन् १९६३ को शरद ऋतुमा आफ्नो पहिलो एलपी रेकर्ड जारी गरे। सन् १९६९ को अन्त्यसम्ममा उनले ३२ वटा गीत रेकर्ड गरिसकेका थिए।<ref name="an01"/> प्रायोजक फेला पार्न नसकेपछि, प्रधानले व्यक्तिगत रूपमा आफ्ना सोह्र डिस्कहरू मध्ये एघारलाई आर्थिक सहयोग गरे। सन् १९६४ को अन्त्यतिर उनले नेपालीमा आठ र [[नेवारी भाषा|नेवारी]] छ वटा गीत रेकर्ड गरे।<ref name="an01"/> नोभेम्बर १९६५ मा जयदेव उनलाई नेपाली फिल्म ''मैती घर'' लागि उषा मङ्गेशकर गीत गाउन आमन्त्रित गरेका थिए।<ref name="an01"/> === सन् १९७० को दशक === सन् १९७० मा आफ्नै सङ्गीत रचनामा उनले स्विंगिङ काठमाडौँको हिमालयन बाउकेट नामक एल्बममा १० वटा नेपाली गीत रेकर्ड गरे। सोही वर्ष उनले जयदेवको अधीनमा भजन गीतहरू (छवटा टुक्रा) पनि रेकर्ड गरे।<ref name="an01"/> == मृत्यु == प्रधानको ६ मे २०२१ मा न्यूरो र जनरल अस्पताल, सुन्दर, [[काठमाडौँ]] सास फेर्न समस्या र छाती दुखाइको कारण अस्पतालमा भर्ना भएपछि निधन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2021-05-06 |title=Senior musician Prem Dhoj Pradhan passes away |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/senior-musician-prem-dhoj-pradhan-passes-away |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220003224/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/senior-musician-prem-dhoj-pradhan-passes-away |archive-date=2022-12-20 |access-date=6 May 2021 |website=[[The Himalayan Times]]}}</ref> == सम्मान र पुरस्कार == # लुनकरण-गङ्गा सीएसकेएमबाट ''नारायण गोपाल सङ्गीत सम्मान'' प्राप्त गरे, नोभेम्बर २००२ <ref>{{Cite web |title=Prem Dhoj Pradhan to be honoured - Entertainment Magazine from Nepal … |url=http://www.ezine.com.np/ebuzz/117/Prem-Dhoj-Pradhan-to-be-honoured/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130223183641/http://www.ezine.com.np/ebuzz/117/Prem-Dhoj-Pradhan-to-be-honoured/ |archive-date=23 February 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219194007/http://www.ezine.com.np/ebuzz/117/Prem-Dhoj-Pradhan-to-be-honoured/ |date=19 December 2024 }}</ref> # नेपाली सङ्गीतमा महत्वपूर्ण योगदान गरेकोमा नेपाल सङ्गीत कल्याण कोषबाट सम्मानित <ref>{{Cite web |date=2012-07-21 |title=Noted musicians honoured |url=http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=37523&cat_id=8 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121220081805/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=37523&cat_id=8 |archive-date=20 December 2012 |access-date=2012-12-20 |website=[[Gorkhapatra]] }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121220081805/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=37523&cat_id=8 |date=2012-12-20 }}</ref> == सन्दर्भहरू == <nowiki>.mw-parser-output .reflist{margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}@media screen{.mw-parser-output .reflist{font-size:90%}}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman}</nowiki> == बाह्य लिङ्कहरू == {{प्राधिकरण नियन्त्रण}} [[श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२१ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेवार भाषाको गीतकार]] [[श्रेणी:सिन्धुपाल्चोकका मान्छेहरु]] [[श्रेणी:नेपाली गायक कलाकार]] [[श्रेणी:मृत्यु वर्ष हराएको]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] hz8jv8o96pr98y84e11a6g32d4haf1n 0 142243 1362420 1362044 2026-06-20T01:02:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362420 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = मिस पोखरा | image = | caption = मिस पोखरा | map = | motto = | formation = १९९५ | type = [[सौन्दर्य प्रतियोगिता]] | headquarters = [[पोखरा]] | location_city = [[पोखरा]] | membership = [[मिस नेपाल]] | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली ]] & [[अंग्रेजी भाषा|अंग्रेजी ]] | leader_title = | leader_name = | key_people = | budget = | website = [http://misspokhara.com.np/ आधिकारिक वेबसाइट]| }} '''मिस पोखरा''' एक सौन्दर्य प्रतियोगिता हो जुन सन् १९९५ मा गण्डकी प्रदेशका महिलाहरुका लागि सुरु भएको थियो । पोखरा जेसिसले सुरुदेखि नै मिस पोखरा आयोजना गर्दै आएको छ र यो व्यावसायिक मोडलिङ करियरको क्षेत्रमा पुग्ने बाटो खुलेको छ । मिस पोखराको विजेताले [[मिस नेपाल]], मिस युनिभर्स नेपाल, मिस ग्राण्ड नेपाल र मिस नेशनल नेपाल जस्ता राष्ट्रिय सौन्दर्य प्रतियोगितामा प्रत्यक्ष प्रवेश पाउँछन् । == परिणाम सारांश == === नियुक्तिहरू === * '''मिस नेपाल:''' निलिमा गुरुङ (मिस नेपाल एशिया प्यासिफिक १९९७), उषा खड्गी (मिस नेपाल वर्ल्ड २०००), अनिता गुरुङ (मिस अर्थ नेपाल २००४), ऋचा थापा मगर (मिस अर्थ नेपाल २००९), सोनी राजभण्डारी (मिस इन्टरनेशनल नेपाल २०१४), अम्बिका राणा (मिस ग्राण्ड नेपाल २०२०), समा पराजुली (मिस सुपरनेशनल) नेपाल 2023), करुणा रावत (मिस इन्टरनेशनल 2024) * '''पहिलो उपविजेता:''' रीता गुरुङ (१९९५), ऋचा थापा मगर (२००९) * '''दोस्रो उपविजेता:''' कृपा श्रेष्ठ (१९९९), जस्मिन श्रेष्ठ (२०००), अनिता गुरुङ (२००४), करुणा रावत (२०२४) * '''तेस्रो उपविजेता:''' [[सिपोरा गुरुङ]] (२०१३) * '''शीर्ष १०:''' बिनिता गुरुङ (१९९६), सुनिता रञ्जित (१९९८), रक्षा थापा (२०१३), दुर्गा गुरुङ (२०१५), पूजा श्रेष्ठ (२०१५), डा आरिका रानाभाट (२०२०), श्रीयांसु पिया (२०२२), पूजा पौडेल (२०२२) २०२३), अम्बिका राणा (२०२४), अञ्जना पुन (२०२४) * '''शीर्ष १५''': ज्योत्स्ना क्षेत्री (२०१८) == पुरस्कारहरू == * अग्नि मिस फिर्सः पूजा पौडेल (२०२३) * ब्यूटी विथ ए पर्पज: प्रतिभा दवाडी (२०१६) * फरमासीको अनुहार: डा. गंगा गुरुङ (२०२२) * मार्टिनी सन एन्जल: पूजा पौडेल (२०२३) * मिस ब्यूटीफुल स्माइल: मोहिनी राणा (२००५) * मिस बेस्ट ड्रेस: ​​शीला रानी गुरुङ (२००३) * मिस बेस्ट हेयर: रस्मी अधिकारी (२०१४) * मिस BYD मिस ग्रीन भिजनरी: अम्बिका राणा (2024) * मिस क्याटवाक: रीता गुरुङ (१९९५) * मिस DHI: अञ्जना पुन (2024) * मिस फ्रेन्डशिप: सोनी राजभण्डारी (२०१४) * मिस पर्सिभेरेन्स: मदिना बेगम (२०११) * मिस पर्सनालिटी: निलिमा गुरुङ (१९९७), ऋचा थापा मगर (२००९) * मिस फोटोजेनिक: कृपा श्रेष्ठ (१९९९), मोहिनी राणा (२००५) * मिस पपुलर च्वाइस: अञ्जना पुन (२०२४) * मिस स्टाइलिस: सोनी राजभण्डारी (२०१४) * मिस ट्यालेन्ट: अनिता गुरुङ (२००४), ऋचा थापा मगर (२००९), सिपोरा गुरुङ (२०१३), पूजा श्रेष्ठ (२०१५), उन्नति गुरुङ (२०२३) == शीर्षकधारकहरू == ; रङ कुञ्जी {{Plainlist|* {{Color box|gold|border=darkgray}} विजयी * {{Color box|#FFFF66|border=darkgray}} उपविजेता * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} फाइनल}} मिस पोखरा मिस नेपाल प्रतियोगितामा आफ्नो शहरको प्रतिनिधित्व गर्छिन्। सन् १९९५ देखि मिस पोखरालाई मिस नेपालका लागि आफ्नो विजेता पठाउन नियुक्त गरिएको थियो तर सन् २००० सम्म २०१३ सम्म मिस पोखरा सौन्दर्य प्रतियोगिता भएन। तर, मिस नेपाल प्रतियोगितामा पोखराबाट एक–दुई प्रतिनिधि पठाइएको थियो । वर्तमान मिस पोखरा २०२४ सृष्टि खड्का हुन् र मिस नेपाल २०२५ मा उनको सिधै प्रवेश छ {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="width:05%;" |वर्ष ! style="width:12%;" |प्रतियोगीहरू ! style="width:15%;" |गृहनगर ! style="width:15%;" |नियुक्ति ! style="width:20%;" |नोटहरू |- style="background-color:#FFFF66" |१९९५ |रीता गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''उपविजेता''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस पोखरा १९९५''' * '''मिस क्याटवाक''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |१९९६ |बिनिता गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस पोखरा १९९६ |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |१९९७ |निलिमा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल १९९७'''<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal 1997 Nilima Gurung - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/1997}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस एशिया प्यासिफिक १९९७''' * '''मिस पोखरा १९९७''' * '''[[मिस नेपाल|मिस पर्सनालिटी]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |१९९८ |सुनिता रञ्जित |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस पोखरा १९९८ |- style="background-color:#FFFF66" |१९९९ |कृपा श्रेष्ठ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''दोस्रो रनर-अप''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss Pokhara 1999''' * '''[[Miss Nepal|Miss Photogenic]]''' }} |- |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२००० |उषा खड्गी |[[वीरगन्ज महानगरपालिका]] |'''मिस नेपाल २०००'''<ref>{{Cite web |title=मिस नेपाल २००० उषा खड्गी - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/2000}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss World 2000]]''' * '''[[Miss Pokhara|Miss Pokhara 1999]] 1st Runner-Up''' * '''[[Miss Nepal|Miss Personality]]''' }} |- |२००३ |शीला रानी गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal|Miss Best Dress]]''' }} |- style="background-color:#FFFF66" |२००४ |अनिता गुरुङ |[[भलाम]], [[कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल अर्थ २००४'''<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal - the Hidden Treasure |url=https://missnepal.com.np/archives/2004}}</ref> | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2004|Miss Talent]]''' }} |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |२००५ |मोहिनी राणा |[[स्याङ्जा जिल्ला]], [[स्याङ्जा जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2005|Miss Beautiful Smile]]''' * '''[[Miss Nepal 2005|Miss Photogenic]]''' }} |- |चन्द्र गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- |- style="background-color:#FFFF66" |२००९ |ऋचा थापा मगर |[[स्याङ्जा]], [[स्याङ्जा जिल्ला]] |'''मिस नेपाल अर्थ २००९''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ४ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* [[Miss Teen Nepal]] 2003 Miss Personality * Miss Tourism Queen International 2009 * '''Miss Personality''' * '''Miss Talent''' }} |- |२०११ |मदिना बेगम |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2011|Miss Perseverance]]''' }} |- |[[मिस नेपाल २०१२|२०१२]] |दिलाशा जीसी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१३|२०१३]] |सिपोरा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''उपविजेता''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2013|Miss Talent]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |रक्षा थापा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | |- style="background-color:#FFFF66" | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१४|२०१४]] |सोनी राजभण्डारी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल इन्टरनेशनल २०१४''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2014|Miss Friendship]]''' * '''[[Miss Nepal 2014|Miss Stylish]]''' }} |- |रश्मी अधिकारी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2014|Miss Pokhara 2013]]''' * '''[[Miss Nepal 2014|Miss Beautiful Hair]]''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |[[मिस नेपाल २०१५|२०१५]] |दुर्गा गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |मिस युके नेपाल २०१२<ref>{{Cite web |date=27 August 2012 |title=Durga Gurung – Miss UK Nepal 2012 Contestant 1 |url=https://missnepal.org/uk-durga-gurung/}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 September 2012 |title=Durga Gurung- Newly Crowned Miss UK Nepal |url=https://www.texasnepal.com/durga-gurung-newly-crowned-miss-uk-nepal/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227031011/https://www.texasnepal.com/durga-gurung-newly-crowned-miss-uk-nepal/ |date=27 December 2024 }}</ref> |- |२०१६ |प्रतिभा दवाडी |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2016|Beauty with a Purpose]]''' }} |- |[[मिस नेपाल २०१७|२०१७]] |ग्यानी मैया बराल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | |- | rowspan="2" |[[मिस नेपाल २०१८|२०१८]] |ममता जोशी |[[व्यास नगरपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] | |मिस पोखरा २०१७ |- style="background-color:#FFFACD" |ज्योतिष क्षेत्री |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 15 सेमिफाइनलहरू''' | |- |[[मिस नेपाल २०१९|२०१९]] |सारा बजिमाया |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |मिस पोखरा २०१८ |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="2" |२०२० |अम्बिका राणा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस ग्राण्ड नेपाल २०२०''' |पोखराबाट प्रतियोगितामा भाग लिने पहिलो महिला[[मिस ग्रान्ड इन्टरनेसनल]]<ref>{{Cite web |date=16 December 2020 |title=Ambika Joshi Rana crowned मिस ग्राण्ड नेपाल २०२० |url=https://glamournepal.com/ambika-joshi-rana-crowned-miss-grand-nepal-2020}}</ref> |- style="background-color:#FFFACD" |डॉक्टर अरिका रानाभाट |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' |पहिलो संस्करणको मिस युनिभर्स नेपाल २०२० मा पोखरा शहरको प्रतिनिधित्व गरेकी छिन् |- style="background-color:#FFFACD" | rowspan="2" |२०२२ |श्रीयांसु पिया |[[बन्दिपुर गाउँपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | |- |डॉक्टर गंगा गुरुङ |[[तनहुँ जिल्ला]], [[तनहुँ जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2022|Face of Farmasi]]''' }} |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="3" |२०२३ |साम पराजुली |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''मिस नेपाल सुपरनेशनल २०२३''' |पोखराबाट मिस सुपरनेसनलमा प्रतिस्पर्धा गर्ने पहिलो महिला<ref>{{Cite web |date=24 March 2024 |title=Sama Parajuli - ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/samaparajuli/}}</ref><ref>{{Cite web |title=9 Potret Sama Parajuli Miss Supranational Nepal 2023, Super Stunning |url=https://www.idntimes.com/men/attitude/ratna-herlina/potret-sama-parajuli-miss-supranational-nepal-2023-c1c2}} </ref> |- style="background-color:#FFFACD" |पुजा पौडेल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष १० सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''AGNI Miss Fierce''' * '''MARTINI Sun Angel''' }} |- |उन्नति गुरुङ |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Nepal 2023|Miss Talent]]''' }} |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="5" |२०२४ |करुणा रावत |[[व्यास नगरपालिका]], [[तनहुँ जिल्ला]] | मिस इन्टरनेशनल नेपाल २०२४ | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss SEE Pokhara 2014 2nd Runner-Up''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |अम्बिका राणा |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 13 सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = २ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''[[Miss Grand Nepal 2020]]''' *'''Miss BYD Miss Green Visionary''' }} |- style="background-color:#FFFACD" |अञ्जना पुन |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |'''शीर्ष 13 सेमिफाइनल''' | style="background:;" |{{Collapsible list | title = ३ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''Miss Hong Kong Nepal 2023''' * '''Miss DHI''' * '''Miss Popular Choice''' }} |- |ललिता शेर्बुजा |[[बेनी नगरपालिका]], [[म्याग्दी जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस SEE पोखरा २०१६ फस्ट रनर अप''' }} |- |पुजा बराल |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मेगा मोडल सिजन ४ का विजेता''' }} |- | rowspan="2" |[[मिस नेपाल|२०२५]] |सृष्टि खड्का |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |TBA | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस पोखरा २०२४''' }} |- |- |रुबी पौडेल <ref>{{Cite web |title=Miss Nepal North America 2024 |url=https://missnepalnorthamerica.com/about-us }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] |TBA | style="background:;" |{{Collapsible list | title = १ विशेष पुरस्कार| | titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-weight:normal;font-size: 105%|* '''मिस नेपाल नर्थ अमेरिका २०२४ फस्ट रनरअप''' }} |- |} * नोट: 2014 मा, प्रिन्शा श्रेष्ठ जो मूल 1st रनर अपको उपाधि थिइन्, उनको सम्झौताको नियम उल्लङ्घन गरेको कारण मिस नेपाल अर्थ 2014 को उपाधिबाट हटाइयो। सोनी राजभण्डारी मिस पोखरा 2014, दोस्रो रनर अप त्यसपछि नयाँ मिस नेपाल अर्थ 2014 को उपाधि जितिन्। == इतिहास == प्रतियोगिता पोखरा जेसिसले सञ्चालन गरेको हो<ref name="pokharajaycees1">{{Cite web |title=Other Menu |url=http://www.pokharajaycees.org.np/files/content.php?eid=63 |access-date=25 February 2015 |publisher=Pokharajaycees.org.np}}</ref> सन् १९९४ देखि मिस नेपाल प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने काठमाडौं जेसिसको भगिनी शाखा।<ref>{{Cite web |title=Other Menu |url=http://www.pokharajaycees.org.np/files/content.php?menutitle=Jaycee%20History |access-date=25 February 2015 |publisher=Pokharajaycees.org.np}}</ref> रीता गुरुङले पहिलो मिस पोखराको ताज पहिरिएकी थिइन्, जो मिस नेपाल १९९५ को सौन्दर्य प्रतियोगितामा पोखराले उच्च स्थानमा डेब्यु गर्दा फस्ट रनरअप भइन्। सन् १९९७ मा मिस नेपालको ताज निलिमा गुरुङले जितेकी छिन्, अहिलेसम्म मिस नेपालको ताज जित्ने एकमात्र मिस पोखरा हुन् । मिस नेपाल प्रतियोगितामा मिस काठमाडौंपछि मिस पोखरा दोस्रो स्थानमा छिन् र प्लेसमेन्टको हिसाबले क्षेत्रीय प्रतियोगिताहरूमा दोस्रो स्थानमा छिन्।.<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal: 1997 |url=http://indpaedia.com/ind/index.php/Miss_Nepal:_1997 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201214737/http://indpaedia.com/ind/index.php/Miss_Nepal:_1997 |date=2024-12-01 }}</ref> == विजेताहरूको सूची == === मिस पोखराको इतिहास === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%;" !वर्ष !मिस पोखरा !पहिलो रनर अप !दोस्रो रनर अप !मिस नेपालमा नियुक्ति !विशेष पुरस्कार |- style="background-color:#FFFF66" |'''१९९५''' |रीता गुरुङ |अन्जु हिराचन | |पहिलो रनर अप |मिस क्याटवाक |- style="background-color:#FFFACD" |'''१९९६''' |बिनिता गुरुङ | | |''शीर्ष १० सेमिफाइनल'' | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''१९९७''' |निलिमा गुरुङ |रानी कुकुर |सुनिता गुरुङ |मिस नेपाल १९९७ | मिस पर्सनालिटी |- style="background-color:#FFFACD" |'''१९९८''' |सुनिता रञ्जित |पुष्प शेरचन | |''शीर्ष १० सेमिफाइनल'' | |- style="background-color:#FFFF66" |'''१९९९''' |कृपा श्रेष्ठ |[[उषा खड्गी]] | |दोस्रो रनर अप |मिस फोटोजेनिक |- |'''२०१३''' |किरणहरू छन् |लक्ष्मीको निधन भयो |कति सुन्दर | {{N/a|अस्थापित}} | मिस बेस्ट हेयर |- |'''२०१५''' |सबिना राणा भुजेल |मञ्जिता खनाल |लोचन बसेल | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} |- |'''२०१६''' |सदिक्षा पाण्डे |प्रश्मी थापा |उन्नाति गुरुङ | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} | {{N/a|प्रतिस्पर्धा गरेनन्}} |- |'''२०१७''' |ममता जोशी |पूनम केसी |सिमरन गुरुङ | {{N/a|अस्थापित}} | {{N/a|अस्थापित}} |- |'''२०१८''' |शारा बिमाया |सुजिता केक | मीनाशी पोखरेल | {{N/a|अस्थापित}} | {{N/a|अस्थापित}} |- |'''२०२४''' |श्रीसती रक |रेखाभन्दा बाहिर |जेसिका बि. ढिलो गर्नुहोस् |TBA |TBA |- |} === मिस पोखरा ओभरसीज सहभागिता === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%;" !Year !मिस पोखरा !विदेशी प्रतियोगितामा नियुक्ति !विशेष पुरस्कार |- style="background-color:#FFFF66" |'''२००५''' |पूर्णिमा गुरुङ |मिस हङकङ नेपाल २००५ |मिस बेस्ट ड्रेस, मिस बेस्ट स्किन |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०१०''' | शीला श्रद्धा लिम्बु | मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१० फस्ट रनर अप | मिस पर्सनालिटी |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०११''' | निलम गुरुङ | मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०११ दोस्रो रनर अप | मिस पर्सनालिटी |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१२''' |दुर्गा गुरुङ |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१२ |मिस बेस्ट फिगर |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१६''' |टेनिसा राणा |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१६ |मिस ट्यालेन्ट |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०१७''' |सिर्जना गुरुङ |मिस युनाइटेड किंगडम नेपाल २०१७ |मिस क्याटवाक |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०२० ''' |रेश्मी गुरुङ |मिस नेपाल ओशिनिया २०२० दोस्रो रनर अप | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |'''२०२३''' |अञ्जना पुन |मिस हङकङ नेपाल २०२३ |मिस क्याटवाक |- style="background-color:#FFFF66" |'''२०२४''' |रुबी पौडेल |मिस नेपाल नर्थ अमेरिका २०२४ फस्ट रनर अप | |- |} == मिस्टर पोखरा == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="width:05%;" |Year ! style="width:10%;" |Contestants ! style="width:15%;" |Home Town ! style="width:20%;" |Placement ! style="width:20%;" |Notes |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०११ |आयुष्मान घिमिरे डा |[[व्यास नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०११'''<ref>{{Cite web |title=Mr Nepal Dr Ayushman Ghimire is ready to hit the silver screen |url=https://neostuffs.com/2015/01/15/mr-nepal-dr-ayushman-ghimire-is-ready-to-hit-the-silver-screen/}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०११ |निरजन थापा |[[पोखरा]] |'''म्यानहन्ट इन्टरनेशनल नेपाल २०११'''<ref>{{Cite web |title=Manhunt International 2011 Contestants (Batch 2) |url=https://www.universalqueen.com/2011/10/manhunt-international-2011-contestants.html}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०१४ |सुरज चिलुवाल |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०१४''' | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" |२०१६ | समिम खान |[[पोखरा]] |'''म्यानहन्ट इन्टरनेशनल नेपाल २०१६'''<ref>{{Cite web |title=Samim Khan Manhunt International Nepal 2016 |url=https://neostuffs.com/2017/11/20/samim-khan-gears-manhunt-international-leaving-thailand-week/}}</ref> | |- style="background:GOLD; font-weight:bold;" | rowspan="2" |२०२३ |शिशिर वाग्ले |[[पोखरा]] |'''मिस्टर सुपरनेशनल नेपाल २०२३'''<ref>{{Cite web |title=Mister Supranational Nepal 2024 Shishir Wagle from Kathmandu University of Law |url=https://ksl.edu.np/news/151}}</ref> | |- | दिपेन्द्र शाही |[[पोखरा]] |अस्थापित | |- style="background-color:#FFFF66" |२०२४ | अरविन गुरुङ |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर सुपरनेशनल नेपाल २०२४ शीर्ष ५''' |मिस्टर बेस्ट स्किन |- style="background-color:#FFFF66" |२०२४ | मनोज गुरुङ |[[बेसीसहर नगरपालिका]] |'''मिस्टर नेपाल २०२४ शीर्ष १५''' |सक्रिय सर र सर्वश्रेष्ठ फिजिक |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.misspokhara.com.np/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507091035/http://misspokhara.com.np/ |date=2021-05-07 }} * [https://web.archive.org/web/20130725174533/http://missnepal.com.np/pageant.php Pageant] {{Miss Nepal}} [[श्रेणी:पोखरा]] 2gepa5w89v1kjyz9d5kew8ht6svyrfw 0 142909 1362516 1274911 2026-06-20T09:02:15Z Bishaldev100 28807 1362516 wikitext text/x-wiki [[चित्र:President_Barack_Obama_with_full_cabinet_09-10-09.jpg|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्याबिनेट बैठक। राष्ट्र्पति [[बाराक ओबामा]]को समयको क्याबिनेट ]] '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्याबिनेट''' [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्यका राष्ट्रपतिको]] प्रमुख आधिकारिक सल्लाहकार निकाय हो। क्याबिनेटले सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को वेस्ट विङमा रहेको ओभल अफिसको छेउमा रहेको कोठामा राष्ट्रपतिसँग भेट गर्छ। राष्ट्रपतिले बैठकहरूको अध्यक्षता गर्छन् तर राष्ट्रपति औपचारिक रूपमा क्याबिनेट सदस्य भने होइनन्। संयुक्त राज्यका उपराष्ट्रपतिले कानुन अनुसार क्याबिनेटमा काम गर्छन्। डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू (अन्य देश हरूको समक्षता अनुसार [[मन्त्री]] ) को नियुक्ति राष्ट्रपतिद्वारा हुन्छ र [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]द्वारा अनुमोदन गरिन्छ। डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू क्याबिनेटका सदस्यहरू हुन्छन्, र कार्यवाहक डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू पनि सिनेटबाट अनुमोदित भएपनि वा नभएपनि क्याबिनेट बैठकहरूमा भाग लिन पाउँछन्। क्याबिनेटका सदस्यहरू राजनीतिक नियुक्ति हुन् र प्रशासनिक रूपमा आफ्ना डिपार्टमेन्टहरू सञ्चालन गर्छन्। संघीय एजेन्सीहरूको नेतृत्व गर्ने नियुक्त अधिकारीहरूको रूपमा, यी क्याबिनेट सेक्रेटरी हरू आफ्ना सम्बन्धित विभागहरूमा पूर्ण प्रशासनिक नियन्त्रण भएका अधिकारी हुन्। राष्ट्रपतिले अन्य निकायका प्रमुख र राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयका सिनेटबाट अनुमोदन नभएका सदस्यहरूलाई क्याबिनेटको सदस्यको रूपमा तोक्न सक्नेछन्। == अनुमोदन प्रक्रिया == कार्यकारी डिपार्टमेन्टका प्रमुखहरू र अन्य सबै संघीय एजेन्सीका प्रमुखहरूलाई राष्ट्रपतिद्वारा मनोनीत गरिन्छ र त्यसपछि साधारण बहुमतद्वारा अनुमोदन वा अस्वीकारको लागि सिनेटमा प्रस्तुत गरिन्छ । यदि स्वीकृत भएमा, तिनीहरूले आफ्नो आयोग स्क्रोल प्राप्त गर्छन्, [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गरी आफ्नो कर्तव्यहरू सुरु गर्छन्। निर्वाचित उप-राष्ट्रपतिलाई सिनेट अनुमोदन आवश्यक पर्दैन। राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयको नियुक्त कर्मचारी पद ह्वाइट हाउस चीफ अफ स्टाफलाई पनि सिनेट अनुमोदन आवश्यक पर्दैन। {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" !कार्यालय !समकक्षी !अनुमोदन गर्ने सिनेट कमिटी |- |सेक्रेटरी अफ स्टेट |विदेश मन्त्री |Foreign Relations Committee |- |सेक्रेटरी अफ द ट्रेजरी |अर्थमन्त्री वित्तमन्त्री |Finance Committee |- |सेक्रेटरी अफ डिफेन्स |[[रक्षा मन्त्री]] |Armed Services Committee |- |[[संयुक्त राज्य अमेरिकाको महान्यायाधिवक्ता|एटर्नी जनरल]] |महान्यायवादी महान्यायाधिवक्ता |Judiciary Committee |- |सेक्रेटरी अफ द इन्टेरिअर |गृहमन्त्री |Energy and Natural Resources Committee |- |सेक्रेटरी अफ अग्रिकल्चर | |Agriculture, Nutrition, and Forestry Committee |- |सेक्रेटरी अफ कमर्स | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |सेक्रेटरी अफ लेबर | |Health, Education, Labor, and Pensions Committee |- |सेक्रेटरी अफ हेल्थ एन्ड ह्युमन सर्भिस | |Finance Committee (official)<br /><br />Health, Education, Labor, and Pensions Committee (consult) |- |सेक्रेटरी अफ हाउजिङ एन्ड अर्बान डेभलपमेन्ट | |Banking, Housing, and Urban Affairs Committee |- |सेक्रेटरी अफ ट्रान्सपोर्टेसन | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |सेक्रेटरी अफ इनर्जी | |Energy and Natural Resources Committee |- |सेक्रेटरी अफ एजुकेसन | |Health, Education, Labor, and Pensions Committee |- |सेक्रेटरी अफ भेट्रान अफेयर्स | |Veterans Affairs Committee |- |सेक्रेटरी अफ होमल्यान्ड सेकुरिटी | |Homeland Security and Governmental Affairs Committee |- |ट्रेड रेप्रिजेन्टेटिब्स | |Finance Committee |- |डाइरेक्टर अफ नेसनल इन्टिलिजेन्स | |Select Committee on Intelligence |- |डाइरेक्टर अफ द अफिस अफ म्यानेजामएन्ट एन्ड बजेट | |Budget Committee<br /><br />Homeland Security and Governmental Affairs Committee |- |डाइरेक्टर अफ द अफिस अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी पोलिसी | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |एड्मिनिस्ट्रेटर अफ द Environmental Protection Agency | |Environment and Public Works Committee |- |एड्मिनिस्ट्रेटर अफ द Small Business Administration | |Small Business and Entrepreneurship Committee |} == नाम परिवर्तन भएका डिपार्टमेन्ट == * सेक्रेटरी अफ फरेन अफेयर्स: १७८१ मा सिर्जना भएको र १७८९ मा सेक्रेटरी अफ स्टेट बनाइयो <ref>The office of Secretary of Foreign Affairs existed under the [[Articles of Confederation]] from October 20, 1781, to March 3, 1789, the day before the [[United States Constitution|Constitution]] came into force.</ref> * सेक्रेटरी अफ वार :१७८९ मा सिर्जना गरिएको , १९४७ मा सेक्रेटरी अफ आर्मी बनाइयो र १९४९ मा सेक्रेटरी अफ डिफेन्स बन्यो * सेक्रेटरी अफ कमर्स एन्ड लेबर: १९०३ मा सिर्जना भएको १९१३ मा सेक्रेटरी अफ कमर्स र सेक्रेटरी अफ लेबर गरी अलग गरियो । * सेक्रेटरी अफ हेल्ड एजुकेसन, एन्ड वेलफेयर: १९५३ मा सिर्जना गरिएको, १९७९ मा सेक्रेटरी अफ हेल्थ एन्ड ह्युमन सर्भिस र सेक्रेटरी अफ एजुकेसन गरी अलग गरियो । * ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.whitehouse.gov/administration/cabinet/ राष्ट्रपतिको मन्त्रिपरिषद्को आधिकारिक साइट] * [https://www.senate.gov/artandhistory/history/resources/pdf/StateUnionCabinet.pdf यूएस सिनेटको क्याबिनेट सदस्यहरूको सूची जसले स्टेट अफ द युनियन ठेगानामा भाग लिएन (1984 देखि)] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} lo2nr85xo50yjnrmj0jgoztfhvzo2o1 1362517 1362516 2026-06-20T09:03:01Z Bishaldev100 28807 /* अनुमोदन प्रक्रिया */ 1362517 wikitext text/x-wiki [[चित्र:President_Barack_Obama_with_full_cabinet_09-10-09.jpg|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्याबिनेट बैठक। राष्ट्र्पति [[बाराक ओबामा]]को समयको क्याबिनेट ]] '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको क्याबिनेट''' [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्यका राष्ट्रपतिको]] प्रमुख आधिकारिक सल्लाहकार निकाय हो। क्याबिनेटले सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को वेस्ट विङमा रहेको ओभल अफिसको छेउमा रहेको कोठामा राष्ट्रपतिसँग भेट गर्छ। राष्ट्रपतिले बैठकहरूको अध्यक्षता गर्छन् तर राष्ट्रपति औपचारिक रूपमा क्याबिनेट सदस्य भने होइनन्। संयुक्त राज्यका उपराष्ट्रपतिले कानुन अनुसार क्याबिनेटमा काम गर्छन्। डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू (अन्य देश हरूको समक्षता अनुसार [[मन्त्री]] ) को नियुक्ति राष्ट्रपतिद्वारा हुन्छ र [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]द्वारा अनुमोदन गरिन्छ। डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू क्याबिनेटका सदस्यहरू हुन्छन्, र कार्यवाहक डिपार्टमेन्ट प्रमुखहरू पनि सिनेटबाट अनुमोदित भएपनि वा नभएपनि क्याबिनेट बैठकहरूमा भाग लिन पाउँछन्। क्याबिनेटका सदस्यहरू राजनीतिक नियुक्ति हुन् र प्रशासनिक रूपमा आफ्ना डिपार्टमेन्टहरू सञ्चालन गर्छन्। संघीय एजेन्सीहरूको नेतृत्व गर्ने नियुक्त अधिकारीहरूको रूपमा, यी क्याबिनेट सेक्रेटरी हरू आफ्ना सम्बन्धित विभागहरूमा पूर्ण प्रशासनिक नियन्त्रण भएका अधिकारी हुन्। राष्ट्रपतिले अन्य निकायका प्रमुख र राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयका सिनेटबाट अनुमोदन नभएका सदस्यहरूलाई क्याबिनेटको सदस्यको रूपमा तोक्न सक्नेछन्। == अनुमोदन प्रक्रिया == कार्यकारी डिपार्टमेन्टका प्रमुखहरू र अन्य सबै संघीय एजेन्सीका प्रमुखहरूलाई राष्ट्रपतिद्वारा मनोनीत गरिन्छ र त्यसपछि साधारण बहुमतद्वारा अनुमोदन वा अस्वीकारको लागि सिनेटमा प्रस्तुत गरिन्छ । यदि स्वीकृत भएमा, तिनीहरूले आफ्नो आयोग स्क्रोल प्राप्त गर्छन्, [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गरी आफ्नो कर्तव्यहरू सुरु गर्छन्। निर्वाचित उप-राष्ट्रपतिलाई सिनेट अनुमोदन आवश्यक पर्दैन। राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयको नियुक्त कर्मचारी पद ह्वाइट हाउस चीफ अफ स्टाफलाई पनि सिनेट अनुमोदन आवश्यक पर्दैन। {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" !कार्यालय !समकक्षी !अनुमोदन गर्ने सिनेट कमिटी |- |सेक्रेटरी अफ स्टेट |विदेश मन्त्री |Foreign Relations Committee |- |सेक्रेटरी अफ द ट्रेजरी |अर्थमन्त्री वित्तमन्त्री |Finance Committee |- |सेक्रेटरी अफ डिफेन्स |[[रक्षा मन्त्री]] |Armed Services Committee |- |[[संयुक्त राज्य अमेरिकाको महान्यायाधिवक्ता|एटर्नी जनरल]] |महान्यायवादी महान्यायाधिवक्ता |Judiciary Committee |- |सेक्रेटरी अफ द इन्टेरिअर |गृहमन्त्री |Energy and Natural Resources Committee |- |सेक्रेटरी अफ अग्रिकल्चर | |Agriculture, Nutrition, and Forestry Committee |- |सेक्रेटरी अफ कमर्स | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |सेक्रेटरी अफ लेबर | |Health, Education, Labor, and Pensions Committee |- |सेक्रेटरी अफ हेल्थ एन्ड ह्युमन सर्भिस | |Finance Committee (official)<br /><br />Health, Education, Labor, and Pensions Committee (consult) |- |सेक्रेटरी अफ हाउजिङ एन्ड अर्बान डेभलपमेन्ट | |Banking, Housing, and Urban Affairs Committee |- |सेक्रेटरी अफ ट्रान्सपोर्टेसन | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |सेक्रेटरी अफ इनर्जी | |Energy and Natural Resources Committee |- |सेक्रेटरी अफ एजुकेसन | |Health, Education, Labor, and Pensions Committee |- |सेक्रेटरी अफ भेट्रान अफेयर्स | |Veterans Affairs Committee |- |सेक्रेटरी अफ होमल्यान्ड सेकुरिटी | |Homeland Security and Governmental Affairs Committee |- |ट्रेड रेप्रिजेन्टेटिब्स | |Finance Committee |- |डाइरेक्टर अफ नेसनल इन्टिलिजेन्स | |Select Committee on Intelligence |- |डाइरेक्टर अफ द अफिस अफ म्यानेजामएन्ट एन्ड बजेट | |Budget Committee<br /><br />Homeland Security and Governmental Affairs Committee |- |डाइरेक्टर अफ द अफिस अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी पोलिसी | |Commerce, Science, and Transportation Committee |- |एड्मिनिस्ट्रेटर अफ द Environmental Protection Agency | |Environment and Public Works Committee |- |एड्मिनिस्ट्रेटर अफ द Small Business Administration | |Small Business and Entrepreneurship Committee |} == नाम परिवर्तन भएका डिपार्टमेन्ट == * सेक्रेटरी अफ फरेन अफेयर्स: १७८१ मा सिर्जना भएको र १७८९ मा सेक्रेटरी अफ स्टेट बनाइयो <ref>The office of Secretary of Foreign Affairs existed under the [[Articles of Confederation]] from October 20, 1781, to March 3, 1789, the day before the [[United States Constitution|Constitution]] came into force.</ref> * सेक्रेटरी अफ वार :१७८९ मा सिर्जना गरिएको , १९४७ मा सेक्रेटरी अफ आर्मी बनाइयो र १९४९ मा सेक्रेटरी अफ डिफेन्स बन्यो * सेक्रेटरी अफ कमर्स एन्ड लेबर: १९०३ मा सिर्जना भएको १९१३ मा सेक्रेटरी अफ कमर्स र सेक्रेटरी अफ लेबर गरी अलग गरियो । * सेक्रेटरी अफ हेल्ड एजुकेसन, एन्ड वेलफेयर: १९५३ मा सिर्जना गरिएको, १९७९ मा सेक्रेटरी अफ हेल्थ एन्ड ह्युमन सर्भिस र सेक्रेटरी अफ एजुकेसन गरी अलग गरियो । * ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.whitehouse.gov/administration/cabinet/ राष्ट्रपतिको मन्त्रिपरिषद्को आधिकारिक साइट] * [https://www.senate.gov/artandhistory/history/resources/pdf/StateUnionCabinet.pdf यूएस सिनेटको क्याबिनेट सदस्यहरूको सूची जसले स्टेट अफ द युनियन ठेगानामा भाग लिएन (1984 देखि)] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ezqcdh95rbquz2zr51a9lvz0339v1rz 0 143538 1362476 1343165 2026-06-20T06:40:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362476 wikitext text/x-wiki '''सङ्घीय गणतन्त्र''' भनेको [[गणतन्त्र|गणतान्त्रिक]] शासन प्रणाली भएको [[राज्य]]हरूको [[सङ्घीय राज्य|सङ्घ]] हो। यसको मूलमा, गणतन्त्र शब्दको शाब्दिक अर्थ सरकारको एक रूपलाई सन्दर्भित गर्न प्रयोग गरिन्छ। गणतन्त्रात्मक देशहरू जुन निर्वाचित प्रतिनिधिहरू र निर्वाचित नेताद्वारा शासित हुन्छ। त्यस्ता राज्यहरूमा राजा जस्ता कुनै वंशानुगत अभिजात वर्गद्वारा नभई [[राष्ट्रपति]]द्वारा शासित हुन्छ। सङ्घीय गणतन्त्रमा, सङ्घीय सरकार र व्यक्तिगत उपविभागहरू जस्तै प्रदेश सरकारबीच शक्तिको विभाजन अवस्थित हुन्छ। जबकि प्रत्येक सङ्घीय गणतन्त्रले शक्तिको यो विभाजनलाई फरक तरिकाले व्यवस्थापन गर्दछन्। अन्तर्राष्ट्रिय मामिला र सन्धिहरू, सुरक्षा र रक्षा, अन्तर-राज्य सम्बन्ध, र मौद्रिक नीतिसँग सम्बन्धित सामान्य विषयहरू सामान्यतया सङ्घीय स्तरमा हेरिन्छ, जबकि पूर्वाधार हेरचाह र शिक्षा नीति जस्ता विषयहरू सामान्यतया क्षेत्रीय वा स्थानीय स्तरमा हेरिन्छ। तथापि, कुन मुद्दाहरूमा सङ्घीय क्षमता हुनुपर्दछ भन्ने कुरामा विचारहरू भिन्न हुन्छन्, र उपविभाजनहरूमा सामान्यतया केही मामिलाहरूमा सार्वभौमिकता हुन्छ जहाँ सङ्घीय सरकारको क्षेत्राधिकार हुँदैन। यसरी सङ्घीय गणतन्त्रलाई एकात्मक गणतन्त्रको विपरीत सबैभन्दा राम्रो तरिकाले परिभाषित गरिएको छ, जहाँ केन्द्रीय सरकारको राजनीतिक जीवनका सबै पक्षहरूमा पूर्ण सार्वभौमिकता छ। यो अधिक विकेन्द्रीकृत संरचनाले अधिक जनसङ्ख्या भएका देशहरूले सङ्घीय गणतन्त्रको रूपमा काम गर्ने प्रवृत्तिको व्याख्या गर्न मद्दत गर्दछ।<ref>[[Forum of Federations]]: [http://www.forumfed.org/libdocs/FedCountries/FC-USA.pdf], Schram, Sanford. Handbook of Federal Countries: United States, pp. 373–391, 2005.</ref> धेरै सङ्घीय गणतन्त्रहरूले सरकारका आदेशहरू बीचको शक्तिको विभाजनलाई लिखित संविधानिक दस्तावेजमा संहिताबद्ध गर्छन्। सङ्घीय गणतन्त्र र अन्य सङ्घीय राज्यहरू, विशेष गरी संसदीय सरकारको प्रणाली अन्तर्गतका सङ्घीय राजतन्त्रहरू बीचको राजनीतिक भिन्नताहरू प्रायः राजनीतिक सामग्रीको सट्टा कानूनी रूपको विषय हो। सङ्घीय राज्यहरू मुख्यतया [[एकात्मक राज्य]]हरूको विपरीत छन्, जहाँ केन्द्रीय सरकारले सङ्घीय राज्यका उपविभाजनहरूमा प्रत्यायोजित धेरै शक्तिहरू कायम राख्छ। अपवादहरू भए तापनि समग्र प्रवृत्ति सङ्घीय गणतन्त्रहरू एकात्मक राज्यहरूको तुलनामा ठूलो, अधिक जनघनत्व र अधिक आन्तरिक रूपले विषम हुनु हो, यस्तो ठूलो आकार र आन्तरिक विविधता एकात्मक प्रणालीमा भन्दा सङ्घीय प्रणालीमा अधिक व्यवस्थापन योग्य हुन्छ। == हालका सङ्घीय राज्यहरू == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !देश!!आधिकारिक नाम!![[प्रशासनिक विभाजन]]हरू!![[सरकार|सरकारको प्रकार]]!![[राष्ट्र प्रमुख]]!![[सरकार प्रमुख]] |- |{{झण्डा|अर्जेन्टिना}} | अर्जेन्टिनी गणतन्त्र |[[अर्जेन्टिनाका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] (२३) र स्वायत्त सहर (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[जेभियर मिलेई]]</div> |- |{{झण्डा|अस्ट्रिया}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110074413/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ |date=2021-01-10 }}, 14 May 2009</ref> |गणतन्त्र अस्ट्रिया |[[अस्ट्रियाका राज्यहरू|राज्यहरू]] (९) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[आलेक्जान्डर फान डेर बेलेन]] |[[कार्ल नेहामर]] |- |{{झण्डा|बोस्निया र हर्जगोभिना}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124195757/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ |date=2021-01-24 }}, 14 May 2009</ref> |बोस्निया र हर्जगोभिना |[[बोस्निया र हर्जगोभिनाको राजनीतिक विभाजनहरू|राजनीतिक विभाजनहरू]] (२) र स्वशासित जिल्ला (१) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[जेलिका सिभ्जानोभिक]]<br>[[डेनिस बेसिरोभिक]]<br>[[जेलिको कोमचिक]] |[[बोरजाना क्रिस्तो]] |- |{{झण्डा|ब्राजिल}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |date=2021-08-12 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय गणतन्त्र ब्राजिल |[[ब्राजिलका राज्यहरू|राज्यहरू]] (२६) र [[सङ्घीय जिल्ला (ब्राजिल)|सङ्घीय जिल्ला]] (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा]]</div> |- |{{झण्डा|कोमोरोस}} |कोमोरोसको सङ्घ |[[कोमोरोसको उपविभाजन|स्वायत्त टापु]] (३) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[अजाली आसुमानी]]</div> |- |{{झण्डा|इथियोपिया}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |date=2021-04-21 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र इथियोपिया |[[इथियोपियाका क्षेत्रहरू|क्षेत्रहरू]] (१०) र सहर (२) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[साहले-वर्क ज्वदे]] |[[अबी अहमद]] |- |{{झण्डा|जर्मनी}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |date=2021-01-09 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनी |[[जर्मनीका राज्यहरू|राज्यहरू]] (१६) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[फ्राङ्क-वाल्टर स्टेनमायर]] |[[ओालाफ सोल्स]] |- |{{झण्डा|भारत}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |date=2021-03-18 }}, 14 May 2009</ref> |गणतन्त्र भारत |[[भारतका राज्यहरू|राज्यहरू]] (२८) र [[केन्द्र शासित प्रदेश]] (८) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[द्रौपदी मुर्मू]] |[[नरेन्द्र मोदी]] |- |{{झण्डा|इराक}} |सङ्घीय इराक |[[इराकका प्रान्तहरू|प्रान्तहरू]] (१९) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[अब्दुल लातिफ रसिद]] |[[मोहम्मद सिया अल सुडानी]] |- |{{झण्डा|मेक्सिको}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}, 14 May 2009</ref> |संयुक्त मेक्सिकी राज्य |[[मेक्सिकोको राजनीतिक विभाजनहरू|राज्यहरू]] (३१) र स्वशासित क्षेत्र (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[क्लाउडिया सिनबाउम]]</div> |- |{{झण्डा|माइक्रोनेसिया}} |माइक्रोनेसियाको सङ्घीय राज्य |[[माइक्रोनेसियाको प्रशासनिक विभाजन|राज्यहरू]] (४) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[डेभिड पेनुएलो]]</div> |- |{{झण्डा|नेपाल}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |date=2021-01-09 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<ref>{{Cite web |title=UNTERM |url=https://unterm.un.org/unterm/display/record/unhq/na/3922e336-a0f8-4780-b597-d9485555160e |access-date=2022-07-03 |website=unterm.un.org}}</ref> |[[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] (७) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |{{झण्डा|नाइजेरिया}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria/ Nigeria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109223449/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria |date=2021-01-09 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय गणतन्त्र नाइजेरिया |[[नाइजेरियाका राज्यहरू|राज्यहरू]] (३६) र सङ्घीय क्षेत्र (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[बोला टिनुबा]]</div> |- |{{झण्डा|पाकिस्तान}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }}, 14 May 2009</ref> |इस्लामी गणतन्त्र पाकिस्तान |[[पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ|प्रदेशहरू]] (४), स्वायत्त क्षेत्र (२) र सङ्घीय क्षेत्र (१) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[आशिफ अली जरदारी]] |[[सहबाज सरिफ]] |- |{{झण्डा|रुस}}<ref>{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Russia_2014|title=Text of the Russian constitution in English|publisher=Constituteproject.org}}</ref> |रुसी महासङ्घ |[[रुसका सङ्घीय विषयहरू|सङ्घीय विषयहरू]] (८५) |[[अर्ध राष्ट्रपतिय प्रणाली]] |[[भ्लादिमिर पुटिन]] |[[मिखाइल मिसुस्तिन]] |- |{{झण्डा|सोमालिया}} |सङ्घीय गणतन्त्र सोमालिया |[[सोमालियाका राज्य तथा क्षेत्रहरू|सङ्घीय सदस्य राज्य]] (६) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |[[हसन शेख मोहमूद]] |[[हम्जा अब्दी बारे]] |- |{{झण्डा|दक्षिण सुडान}} |सङ्घीय गणतन्त्र दक्षिण सुडान |[[दक्षिण सुडानका राज्यहरू|राज्यहरू]] (१०), प्रशास‍निक क्षेत्र (२) र विषेश प्रशास‍निक स्थिति भएको क्षेत्र (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[साल्भा किर म्यारदित]]</div> |- |{{झण्डा|सुडान}} |गणतन्त्र सुडान |[[सुडानका राज्यहरू|राज्यहरू]] (१८) |''[[अन्तःकालीन सरकार]]'' |[[आब्देल फतेह अल-बुरहान]] |[[ओसमान हुसेन]] |- |{{झण्डा|स्विट्जरल्यान्ड}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ Switzerland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114180445/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ |date=2024-11-14 }}, 14 May 2009</ref> |स्विस महासङ्घ |[[स्विट्जरल्यान्डका क्यान्टनहरू|क्यान्टनहरू]] (२६) |[[संसदीय गणतन्त्र]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[सङ्घीय परिषद् (स्विट्जरल्यान्ड)|सङ्घीय परिषद् (सन् २०२३)]]: <br>-[[आलेन बेर्से]] <br>-[[इनात्सियो कास्सिस]] <br>-[[अल्बर्ट रोस्टी]] <br>-[[एलिसावेथ बोम-स्नाइडर]] <br>-[[गि पार्मेली]] <br>-[[कारिन केलर-जुटर]] <br>-[[फियोला आमहेर्ड]] </div> |- |{{झण्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ United राज्यहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |date=2021-12-12 }}, 14 May 2009</ref> |संयुक्त राज्य अमेरिका |[[संयुक्त राज्य अमेरिका राज्यहरू|राज्यहरू]] (५०), [[कोलम्बियाको जिल्ला|सङ्घीय जिल्ला]] (१) र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राज्यहरू|क्षेत्रहरू]] (१४), ति मध्ये [[संयुक्त राज्य अमेरिका राज्यहरू#साना टापुहरू|९]] वटा टापुमा बसोबास छैन। |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[डोनाल्ड ट्रम्प]]</div> |- |{{झण्डा|भेनेजुएला}}<ref>[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |date=2021-05-31 }}, 14 May 2009</ref> |सङ्घीय गणतन्त्र भेनेजुएला |[[भेनेजुएलाका राज्यहरू|राज्यहरू]] (२३) र [[राजधानी जिल्ला (भेनेजुएला)|राजधानी जिल्ला]] (१) |[[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[निकोलस मादुरो]]</div> |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.merriam-webster.com/dictionary/republic गणतन्त्र] मेरियम-वेबस्टरमा {{Autonomous types of first-tier administration}} [[श्रेणी:सङ्घीय गणतन्त्रहरू| ]] [[श्रेणी:सङ्घीयता|गणतन्त्र]] lg9d6kckpfj2fokx9q38e5bfizam515 0 144334 1362458 1353687 2026-06-20T04:35:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ल्भिभ | native_name = {{native name |uk|Львів}} | official_name = | other_name = | settlement_type = सहर | motto = "ल्भिभ विश्वका लागि खुला छ"<br /><ref>{{citation |last=Poznaniak |title=Coat of Arms of Lwów between 1918–1939 |date=9 June 2006 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Lw%C3%B3w_COA.svg |access-date=2022-02-02 |archive-date=31 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831025825/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Lw%C3%B3w_COA.svg |url-status=live}}</ref>{{efn|अर्थ "सधैँभरि इमान्दार"}} | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |total_width = 275 |image1 = Латинський кафедральний собор (Львів) 16.jpg |caption1 = ल्भिभको ऐतिहासिक केन्द्र |image2 = Львівський національний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької 13.jpg |caption2 = ल्भिभ थिएटर |image3 = LvivOldTown1.jpg |caption3 = एक गिर्जाघर |image4 = Кропивницького пл., 1, церква св. Ольги і Єлизавети, 9109-HDR-Edit.jpg |caption4 = सन्त ओल्हा र एलिजाबेथको मण्डली |image5 = Лвов Галиција.jpg |caption5 = बजार |image6 = Палац Потоцьких. Львів 12.jpg |caption6 = पोतोच्की दरबार }} | image_flag = Lviv flag.svg | image_shield = Coat of arms of Lviv.svg | shield_size = 80px | image_blank_emblem = Логотип Львова англійською.png | blank_emblem_type = प्रतीक चिह्न | blank_emblem_size = 80px | mapsize = 230px | map_caption = Lviv shown within Lviv Oblast##Lviv shown within Ukraine##Lviv shown within Europe | pushpin_map = Ukraine Lviv Oblast#Ukraine#Europe | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|49|50|33|N|24|01|56|E|region:UA|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|युक्रेन}} | subdivision_type1 = [[युक्रेनका ओब्लास्तहरू|ओब्लास्त]] | subdivision_name1 = [[ल्भिभ ओब्लास्त]] | subdivision_type2 = [[युक्रेनका रायोनहरू|रायोन]] (जिल्ला जस्तै) | subdivision_name2 = [[ल्भिभ रायोन]] | leader_title = नगर प्रमुख | leader_name = [[अन्द्री सादोभी]] | established_title = स्थापना | established_date = सन् १२५६ | established_title2 = मान्यता | established_date2 = १३५६ | area_total_km2 = १४८.९ | area_metro_km2 = ४९७५ | population_as_of = सन् २०२२ | population_total = ७१७,२७३ | population_metro = ११,४१,११९<ref>{{Cite news|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|access-date=2020-10-03|date=2020-07-18|website=Голос України|language=uk|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709121303/http://www.golos.com.ua/article/333466|url-status=live}}</ref><ref name="2020_reform_maps">{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=युक्रेनी |access-date=15 January 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102502/https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |url-status=live }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = जनजातीय नाम | population_blank1 = ल्भिभवासी, ल्भिभेली | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[पूर्वी युरोपेली ग्रीष्मकालिन समय]] | utc_offset_DST = +३ | elevation_m = २९६ | postal_code_type = हुलाक कोडहरू | postal_code = {{#property:p281}} | area_code = +३८० ३२(२) | blank_name = सवारी दर्ता नम्बर | blank_info = BC, HC ( सन् २००४ अगाडि: ТА, ТВ, ТН, ТС) | website = {{URL|city-adm.lviv.ua}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | Official_name = ऐतिहासिक केन्द्र | Location = | Type = सांस्कृतिक | Criteria = ii, v | ID = ८६५ | Year = १९९८ | child = yes | area = २,४४१ हे | Danger = सन् २०२३–हाल }} | population_rank = युक्रेनको छैठौँ | timezone1 = [[पूर्वी युरोपेली समय]] | subdivision_type3 = प्रादेशिक समुदाय | subdivision_name3 = ल्भिभ सहरी प्रादेशिक समुदाय }} '''ल्भिभ''' ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|v}} {{respell|lə|VEEV}} वा {{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|f}} {{respell|lə|VEEF}}; {{langx|uk|Львів}} {{IPA|uk|ˈlʲwiu̯||Uk-Львів.ogg}}) पश्चिमी [[युक्रेन]]को सबैभन्दा पाँचौँ ठूलो सहर हो जसको जनसङ्ख्या ७,१७,५०० (सन् २०२२ को अनुमान अनुसार) रहेको छ। यसले ल्भिभ ओब्लास्त र ल्भिभ रायोनको (जिल्ला) प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा कार्य गर्दछ भने यो युक्रेनको प्रमुख साँस्कृतिक केन्द्रहरू मध्ये एक हो। ल्भिभले ल्भिभ सहरी प्रादेशिक समुदायको प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा पनि कार्य गर्दछ। यस सहरको नाम गालिसियाका ''लियो प्रथम''को नामबाट राखिएको थियो जो दानियलका जेठा छोराका साथै रूथेनियाका राजा पनि थिए। पोल्यान्डका शासक कासिमिर द्वितीयले युक्रेनमाथि विजय प्राप्त गरेपछि सन् १२७२ देखि १३४९ सम्म यो गालिसिया-भोल्हिनिया राज्यको राजधानी थियो। सन् १४३४ देखि यसलाई पोल्यान्डेली शासनअन्तर्गत रुथेनिया राज्यपाल शासित क्षेत्रको राजधानीको रूपमा मान्यता दिइएको थियो। सन् १७७२ मा पोल्यान्डको विभाजन हुँदा ल्भिभ हब्सबर्ग, ग्यालिसिया र लोदोमेरिया राज्यको राजधानी बनेको थियो। ल्भिभ सन् १९१८ मा केही समयका लागि पश्चिमी युक्रेनी जनगणतन्त्रको राजधानी थियो। सन् १९३९ मा पोल्यान्डमा जर्मन–सोभियत शक्तिले कब्जा गरेपछि ल्भिभ सोभियत सङ्घको एक भाग बन्न पुगेको थियो। सन् १९४४-४६ मा पोल्यान्ड र पश्चिमी युक्रेनबीच जनसङ्ख्या स्थानान्तरण भएको थियो। ल्भिभ पनि यो स्थानान्तरण प्रक्रियाको सहभागी भएको थियो। सन् १९९१ मा यो सहर स्वतन्त्र युक्रेनी राज्यको भाग बनेको थियो। ल्भिभ हाल ल्भिभ ओब्लास्तको भाग हो। ल्भिभ रेड रुथेनिया र ग्यालिसियाको ऐतिहासिक क्षेत्रको केन्द्र थियो। सहरका धेरै महत्त्वपूर्ण भवनहरू दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा सोभियत र जर्मन आक्रमणबाट बचेका थिए। यहाँ धेरै प्रसिद्ध र सुपरिचित शैक्षिक संस्थाहरू रहेका छन्। तीमध्ये उल्लेखनीय ल्भिभ विश्वविद्यालय र ल्भिभ पोलिटेक्निक हुन्। यस सहरको केन्द्र [[युनेस्को]]को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]मा समावेश छ। == नाम र प्रतीकहरू == ल्भिभ सहर ऐतिहासिक रूपमा अन्य भाषाहरूमा विभिन्न नामहरूले पनि चिनिन्छ- {{langx|pl|Lwów}} {{IPA|pl|lvuf||Pl-Lwów.ogg}}; {{langx|de|Lemberg}} {{IPA|de|ˈlɛmbɛʁk||De-Lemberg.ogg}} वा (archaic) ''Leopoldstadt'' {{IPA|de|ˈleːopɔltˌʃtat||De-Leopoldstadt.ogg}}; {{langx|yi|לעמבעריק|Lemberik}}; {{langx|ru|Львов|Lvov}} {{IPA|ru|lʲvof|}}। यी बाहेक अन्य नामहरू पनि प्रचलनमा रहेका छन्।<ref>{{cite book |last=Fellerer |first=Jan |url=https://books.google.com/books?id=2vjHDwAAQBAJ |title=Urban Multilingualism in East-Central Europe: The Polish Dialect of Late-Habsburg Lviv |date=15 January 2020 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4985-8015-1 |access-date=19 November 2022 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406065450/https://books.google.com/books?id=2vjHDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> प्रतीक चिह्न, ल्भिभ सहर परिषद्को प्रतीक ल्भिभको आधिकारिक रूपमा अनुमोदित प्रतीकहरू हुन्। वास्तुकला र ऐतिहासिक स्मारकहरूको नाम वा छविहरू पनि ल्भिभको विधानद्वारा सहरको प्रतीक मानिन्छन्।<ref>{{cite web |title=Statute of Lviv |url=http://lvivrada.gov.ua/files/statut/Preambula_R1.pdf |url-status=live |access-date=24 March 2021 |archive-date=27 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127062809/http://lvivrada.gov.ua/files/statut/Preambula_R1.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121127062809/http://lvivrada.gov.ua/files/statut/Preambula_R1.pdf |date=27 November 2012 }}</ref> == भूगोल == [[File:Lviv City, Ukraine, Sentinel-2 satellite image, 30-AUG-2017.jpg|thumb|left|माथिबाट खिचिएको ल्भिभ सहरको एक दृश्य]] रोतोचिया उच्चभूमको किनारामा, पोल्यान्डको सीमाबाट ७० किलोमिटर र पूर्वी कार्पेथिय पर्वतबाट १६० किलोमिटरको दूरीमा ल्भिभ सहर अवस्थित छ। समुद्र सतहभन्दा औसत २९६ मिटर उचाइमा यसको अवस्थिति रहेको छ। यसको सबैभन्दा उच्च विन्दु भिसोकी जामोक हो जुन समुद्र सतहबाट ४०९ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। ती किल्लाबाट सहरको ऐतिहासिक केन्द्रलाई राम्रोसँग हेर्न सकिन्छ। पोल्तोभा नदीको किनारमा ल्भिभ सहर अवस्थित थियो। === मौसम === {{Weather box|collapsed=yes |location=ल्भिभ (सन् १९९१–२०२०, चरम सीमा सन् १९३६–हाल) |metric first=Y |single line=Y |Jan record high C=14.9 |Feb record high C=17.9 |Mar record high C=23.5 |Apr record high C=28.9 |May record high C=32.2 |Jun record high C=34.1 |Jul record high C=36.3 |Aug record high C=35.6 |Sep record high C=34.5 |Oct record high C=25.6 |Nov record high C=21.6 |Dec record high C=16.5 |year record high C=36.3 |Jan high C=0.2 |Feb high C=2.0 |Mar high C=7.0 |Apr high C=14.5 |May high C=19.5 |Jun high C=23.0 |Jul high C=24.7 |Aug high C=24.5 |Sep high C=19.0 |Oct high C=13.2 |Nov high C=6.8 |Dec high C=1.5 |year high C=13.0 |Jan mean C=-2.7 |Feb mean C=-1.5 |Mar mean C=2.5 |Apr mean C=9.0 |May mean C=13.8 |Jun mean C=17.3 |Jul mean C=19.0 |Aug mean C=18.5 |Sep mean C=13.5 |Oct mean C=8.4 |Nov mean C=3.3 |Dec mean C=-1.3 |year mean C=8.3 |Jan low C=-5.7 |Feb low C=-4.8 |Mar low C=-1.4 |Apr low C=3.8 |May low C=8.4 |Jun low C=12.0 |Jul low C=13.7 |Aug low C=13.2 |Sep low C=8.7 |Oct low C=4.4 |Nov low C=0.4 |Dec low C=-4.1 |year low C=4.1 |Jan record low C=-28.5 |Feb record low C=-29.5 |Mar record low C=-25.0 |Apr record low C=-12.1 |May record low C=-5.0 |Jun record low C=0.5 |Jul record low C=4.5 |Aug record low C=2.6 |Sep record low C=-3.0 |Oct record low C=-13.2 |Nov record low C=-17.6 |Dec record low C=-25.6 |year record low C=-29.5 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm=46 |Feb precipitation mm=48 |Mar precipitation mm=48 |Apr precipitation mm=52 |May precipitation mm=93 |Jun precipitation mm=86 |Jul precipitation mm=96 |Aug precipitation mm=73 |Sep precipitation mm=70 |Oct precipitation mm=57 |Nov precipitation mm=50 |Dec precipitation mm=50 |year precipitation mm=769 |Jan snow depth cm=7 |Feb snow depth cm=9 |Mar snow depth cm=4 |Apr snow depth cm=0 |May snow depth cm=0 |Jun snow depth cm=0 |Jul snow depth cm=0 |Aug snow depth cm=0 |Sep snow depth cm=0 |Oct snow depth cm=0 |Nov snow depth cm=1 |Dec snow depth cm=4 |year snow depth cm=9 |Jan rain days=9 |Feb rain days=9 |Mar rain days=11 |Apr rain days=14 |May rain days=16 |Jun rain days=17 |Jul rain days=16 |Aug rain days=14 |Sep rain days=14 |Oct rain days=14 |Nov rain days=13 |Dec rain days=11 |year rain days=158 |Jan snow days=17 |Feb snow days=17 |Mar snow days=11 |Apr snow days=3 |May snow days=0.1 |Jun snow days=0 |Jul snow days=0 |Aug snow days=0 |Sep snow days=0 |Oct snow days=1 |Nov snow days=8 |Dec snow days=15 |year snow days=72 |Jan humidity=83.3 |Feb humidity=80.7 |Mar humidity=74.5 |Apr humidity=67.1 |May humidity=70.4 |Jun humidity=72.6 |Jul humidity=74.1 |Aug humidity=74.3 |Sep humidity=78.2 |Oct humidity=80.3 |Nov humidity=84.4 |Dec humidity=85.0 |year humidity=77.1 |Jan sun=64 |Feb sun=79 |Mar sun=112 |Apr sun=188 |May sun=227 |Jun sun=238 |Jul sun=254 |Aug sun=222 |Sep sun=179 |Oct sun=148 |Nov sun=56 |Dec sun=37 |year sun=1804 |source 1=Pogoda.ru.net<ref name=pogoda>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214004830/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33393.htm |archive-date=14 December 2019 |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33393.htm |title=Pogoda.ru.net |access-date=8 November 2021 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=रूसी |date=May 2011}}</ref> |source 2=एनओएए (आर्द्रता सन् १९९१–२०२०, घाम सन् १९६१–१९९०)<ref name=WMOCLINO>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422013818/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Lviv_33393.csv |archive-date=22 April 2025 |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Lviv_33393.csv |format=CSV |title=Lviv Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=National Centers for Environmental Information |access-date=21 April 2025}}</ref><ref name=NOAA>{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/UP/33393.TXT |title=L'vov (Lviv) Climate Normals 1961–1990 |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=13 October 2015 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029040233/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/UP/33393.TXT |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029040233/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/UP/33393.TXT |date=29 October 2021 }}</ref> |date=April 2012 }} == इतिहास == === युक्रेनको स्वतन्त्रता === [[चित्र:Lviv street scene 20041126.jpg|thumb|सन् २००४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनका बेला भेला भएका आन्दोलनकारीहरू]] सन् २००४ को युक्रेनी राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा [[भिक्टर युस्चेन्को]]लाई ल्भिभका नागरिकहरूले दृढतापूर्वक समर्थन गर्दै [[सुन्तला क्रान्ति]]मा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। सहरको अत्यन्तै चिसो तापक्रमको बाबजुद पनि हजारौँ मानिसहरू ल्भिभमा भेला भएर सुन्तला क्रान्तिमा प्रदर्शन गरेका थिए। नागरिक अवज्ञाका कारण स्थानीय प्रहरी प्रमुखले राजीनामा दिन बाध्य भए भने स्थानीय सभाले कपटपूर्ण पहिलो आधिकारिक परिणामलाई पारित गर्न अस्वीकार गर्ने प्रस्ताव जारी गरेको थियो।<ref>{{cite news |last=Tchorek |first=Kamil |title=Protest grows in western city |work=Times Online |date=26 November 2004 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article395652.ece |access-date=25 July 2009 |archive-date=29 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629121745/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article395652.ece |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629121745/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article395652.ece |date=29 June 2011 }}</ref> ल्भिभ आज युक्रेनी संस्कृतिको मुख्य केन्द्रहरू मध्ये एक हो भने यो देशको अधिकांश राजनीतिक वर्गको उत्पत्ति केन्द्र पनि हो। युरोमैदान आन्दोलनको समर्थनमा ल्भिभको कार्यकारी समितिले सन् २०१४ फेब्रुअरी १९ का दिन राष्ट्रपति भिक्टर यानुकोभिचको शासनबाट स्वतन्त्र घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite news |url=http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-facing-civil-war-lviv-declares-independence-yanukovich-rule-1437092 |title=Ukraine Facing Civil War: Lviv Declares Independence from Yanukovich Rule |last=Gianluca Mezzofiore |date=19 February 2014 |work=International Business Times |access-date=19 February 2014 |archive-date=1 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201194141/http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-facing-civil-war-lviv-declares-independence-yanukovich-rule-1437092 |url-status=live }}</ref> सन् २०१९ मा ल्भिभका नागरिकहरूले सन् २०१९ को युक्रेनी राष्ट्रपति चुनावमा पेत्रो पोरोसेन्कोलाई समर्थन गरेका थिए। पोरोसेन्कोका लागि गणना गरिएको मतको प्रतिशत ९०% भन्दा बढी थियो। ल्भिभमा यस स्तरको समर्थनको बावजुद पनि उनले राष्ट्रिय मत गुमाउन पुगेका थिए। सन् २०२० जुलाई २८ सम्म ल्भिभलाई महत्त्वपूर्ण ओब्लास्त सहर र ल्भिभ नगरपालिकाको केन्द्रको रूपमा समावेश गरिएको थियो। युक्रेनको प्रशासनिक सुधारको भागको रूपमा सन् २०२० जुलाईमा नगरपालिका समाप्त पारी ल्भिभ ओब्लास्तको रायोनको सङ्ख्या घटाएर सातमा झारिएको थियो। ल्भिभ नगरपालिकाको क्षेत्र नवस्थापित ल्भिभ रायोनमा गाभिएको थियो।<ref>{{Cite news |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ. |url=http://www.golos.com.ua/article/333466 |access-date=2020-10-03 |date=2020-07-18 |website=Голос України |language=uk |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709121303/http://www.golos.com.ua/article/333466 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=July 17, 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=युक्रेनी |access-date=15 January 2022 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302224321/https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |url-status=live }}</ref> === रुस-युक्रेन युद्ध === [[चित्र:2022 Lviv bombing.jpg|thumb| मार्च सन् २०२२ मार्चमा ल्भिभको एक इन्धन भण्डारन केन्द्रमा रूसी आक्रमण पछि लागेको आगो]] सन् २०२२ को फेब्रुअरीमा युक्रेनमाथि रुसी आक्रमण चलिरहँदा ल्भिभ देशको पश्चिमी राजधानी बनेको थियो भने यसबेला केही दूतावास, सरकारी निकाय र मिडिया सङ्गठनहरू राजधानीमा प्रत्यक्ष सैन्य खतराको कारण [[किभ]]बाट स्थानान्तरण गरिएका थिए।<ref name=War>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/18/ukraine-russia-lviv-war/ |title=Ukraine's Lviv in spotlight as diplomats and others leave Kyiv – the Washington Post |newspaper=The Washington Post |access-date=23 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224074723/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/18/ukraine-russia-lviv-war/ |url-status=live }}</ref> ल्भिभ आक्रमणबाट प्रभावित देशका अन्य भागहरूबाट भागेर आएका युक्रेनीहरूका लागि सुरक्षित आश्रय स्थल पनि बनेको थियो। सन् २०२२ मार्च १८ सम्ममा देशका अन्य भागहरूबाट भागेर शरण लिन आएका नागरिकको सङ्ख्या २,००,००० भन्दा बढी थियो। आक्रमण चलिरहँदा कयौँ मानिसहरू [[पोल्यान्ड]] जाने तरखरमा यो सहरलाई रोकिने ठाउँको रूपमा प्रयोग गर्न थालेका थिए। ल्भिभ र यसको वरपरको ठूला क्षेत्रहरूले पनि महत्त्वपूर्ण हतियार र मानवीय आपूर्ति मार्गको रूपमा भूमिका निर्वाह गरेको थियो। रूसी आक्रमणको सामना गर्दै स्थानीय सरकार र नागरिकहरूले पोल्यान्डेली र क्रोएसियाली सल्लाहकारहरूको सहयोगमा ऐतिहासिक स्मारकहरूको वरिपरि अस्थायी अवरोधहरू खडा गरी मूर्तिहरूलाई सुरक्षा दिँदै अन्य खजानाहरूको सुरक्षा गरेर सहरको सांस्कृतिक सम्पदाको रक्षा गर्न काम गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=Wrapping The Art Treasures Of Lviv |url=https://www.rferl.org/a/lviv-monuments-protection-russia-war/31759566.html |access-date=18 March 2022 |agency=RadioFreeEurope/RadioLiberty |date=18 March 2022 |language=en |archive-date=18 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318145610/https://www.rferl.org/a/lviv-monuments-protection-russia-war/31759566.html |url-status=live }}</ref> युद्धको क्रममा ल्भिभ वरपरको क्षेत्र रूसी क्षेप्यास्त्र आक्रमणले प्रभावित बनेको थियो। १३ मार्च २०२२ मा यावरिभ सैन्य प्रशिक्षण आधारमा, १८ मार्च २०२२ मा ल्भिभ डानिलो हलित्स्की अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकको ल्भिभ राज्य विमान मर्मत केन्द्रमा र २६ मार्च २०२२ मा सहरको सिमानाभित्रको एक इन्धन भण्डारण केन्द्रमा क्षेप्यास्त्रद्वारा आक्रमण गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title=Three additional blasts heard in Lviv, regional military administration says |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-26-22/h_0209716058a32b5f42a81bf113a2f979 |access-date=26 March 2022 |work=CNN |date=26 March 2022 |language=en |archive-date=26 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326184113/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-26-22/h_0209716058a32b5f42a81bf113a2f979 |url-status=live }}</ref> नगर प्रमुख आन्द्री सदोभीका अनुसार १८ अप्रिल २०२२ मा सहरमा पाँचवटा क्षेप्यास्त्र आक्रमण भएको थियो जसमा ७ जनाको मृत्यु र ११ जना घाइते भएका थिए। क्षेत्रीय राज्यपाल माक्सिम कोजिस्तकीले क्षेप्यास्त्रलाई सैन्य कारखाना र एक टायर पसल खसालिएको प्रतिक्रिया दिएका थिए। आवासीय होटलमा आक्रमण हुँदा झ्यालहरूमा क्षति पुगेको थियो। १८ अप्रिलमा टिएएसएसले रूसी रक्षा मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै ३१५ लक्षमा रातभर रुसी क्षेप्यास्त्रहरूले प्रहार गरिएको पुष्टि गरेको थियो। उक्त वक्तव्यमा सबै लक्ष्य सैन्य प्रकृतिका भएको दावी गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title= Blasts rock Ukraine as bodies line streets |url= https://www.canberratimes.com.au/story/7702438/blasts-rock-ukraine-as-bodies-line-streets/ |access-date= 18 April 2022 |publisher= the Canberra Times |date= 18 April 2022 |language= en |archive-date= 18 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220418092930/https://www.canberratimes.com.au/story/7702438/blasts-rock-ukraine-as-bodies-line-streets/ |url-status= live }}</ref> ल्भिभलाई १० अक्टोबर २०२२ मा युक्रेनमाथि भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणका क्रममा लक्षित गरिएको थियो जसले गर्दा बिजुली आपूर्तिमा बाधा उत्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Explosions in Lviv, city is without electricity and mobile connection |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/10/10/7371068/ |access-date=2022-10-12 |website=Ukrainska Pravda |language=अङ्ग्रेजी |archive-date=12 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012150631/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/10/10/7371068/ |url-status=live }}</ref> ११ अक्टोबर २०२२ मा नगरप्रमुख सदोभीले सहरमा क्षेप्यास्त्र खस्दा बिजुली र पानीको आपूर्तिमा कठिनाइ आएको भनी प्रतिक्रिया दिएका थिए।<ref>{{Cite news |agency=Reuters |date=2022-10-12 |title=Russian strike on Ukraine's Lviv hits power supply – mayor |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-strike-ukraines-lviv-hits-power-supply-mayor-says-2022-10-11/ |access-date=2022-10-12 |archive-date=13 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013015118/https://www.reuters.com/world/europe/russian-strike-ukraines-lviv-hits-power-supply-mayor-says-2022-10-11/ |url-status=live }}</ref> == जनशाङ्खिकि == {{historical populations|5=सन् १९३९|6=340000|7=सन् १९५९|8=410678|9=सन् १९७०|10=553452|11=सन् १९७९|12=667243|13=सन् १९८९|14=790908|15=सन् २००१|16=732818|17=सन् २०११|18=732009|19=सन् २०२२|20=717273|align=right|cols=1|source=<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626112438/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=2012-06-26 }}</ref>}} ल्भिभका बासिन्दाहरूको औसत आयु ७५ वर्ष रहेको छ जनु युक्रेनमा औसत आयु भन्दा ७ वर्ष धेरै र विश्व औसतको औषत आयु (६८ वर्ष) भन्दा ८ वर्ष बढी हो। सन् २०१० मा पुरुषको औसत आयु ७१ वर्ष र महिलाको औसत आयु ७९.५ वर्ष रहेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.city-institute.org/Socio/Demographic_forecast_small_eng.jpg|title=Population|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205154531/http://www.city-institute.org/Socio/Demographic_forecast_small_eng.jpg|access-date=7 August 2023|archive-date=5 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205154531/http://www.city-institute.org/Socio/Demographic_forecast_small_eng.jpg |date=5 December 2014 }}</ref> सन् २००१ र २०१० को बीचमा प्रजनन् दर निरन्तर बढिरहेको थियो। यहाँ २५ वर्षभन्दा कम उमेरका युवाहरूको जनसङ्ख्या तीव्र कमी आएको थियो। सन् २०११ मा ल्भिभको जनसङ्ख्याको १३.७% मा १५ वर्ष मुनिका युवाहरू र ६० वर्ष वा सो भन्दा बढी उमेरका १७.६% व्यक्तिहरू रहेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.ebed.org.ua/sites/expertise.one2action.com/files/repo/ebed_lviv_city_profile_eng.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701033150/http://www.ebed.org.ua/sites/expertise.one2action.com/files/repo/ebed_lviv_city_profile_eng.pdf |url-status=dead |title=Lviv City Profile 2010–2011 |archive-date=1 July 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701033150/http://www.ebed.org.ua/sites/expertise.one2action.com/files/repo/ebed_lviv_city_profile_eng.pdf |date=1 July 2014 }}</ref> === ऐतिहासिक जनसङ्ख्या === {|class="wikitable floatright" ! colspan="7" style="background:#E0E0E0;"|धर्मका आधारमा जनसङ्ख्याको विवरण सन् १८६९-१९३१ |- ! समुदाय ! सन् १८६९<ref name="Britannica1890">''The Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences and general literature''. Vol. 14. The Henry G. Allen Company. 1890. p. 435.</ref> ! सन् १८९०<ref name="Brockhaus1894">''Brockhaus' Konversations-Lexikon''. 14th edition, vol. 11, Leipzig 1894, p. 76</ref> ! सन् १९००<ref name="Meyers1908">''Meyers Konversations-Lexikon''. 6th edition, vol. 12, Leipzig and Vienna 1908, pp. 397–398.</ref> ! सन् १९१०<ref name="Hann">C. M. Hann, Paul Robert Magocsi ed. ''Galicia: a Multicultured land''. University of Toronto Press. 2005. p. 155.</ref> ! सन् १९२१<ref name="Hann" /> ! सन् १९३१<ref name="Chorny" /> |- |रोमन क्याथोलिक ||५३.१%||५२.६%||५१.७%||५१%||५१%||५०.४% |- |यहुदी||३०.६%||२८.२%||२७.७%||२८%||३५%||३१.९% |- |ग्रिसेली क्याथोलिक ||१४.२%||१७.१%||१७.३%||१९%||१२%||१५.९% |} {|class="wikitable floatright" ! colspan="9" style="background:#E0E0E0;"|जातीयताको आधारमा जनसङ्ख्या, सन् १९००-२००१ |- ! जातीयता ! सन् १९००<ref>[http://etno.uaweb.org/nsklad/1900-halychyna.html Населення Східної Галичини] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101031192201/http://etno.uaweb.org/nsklad/1900-halychyna.html|date=31 October 2010 }} за переписом 1900 року</ref> ! सन् १९३१<ref name=Chorny>[http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html Національний склад Львівського воєводства] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101031192233/http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html|date=31 October 2010 }} за переписом 1931 року</ref> ! सन् १९४४<ref name="Risch">William Jay Risch. ''Ukrainian West: Culture and the Fate of Empire in Soviet Lviv.'' Harvard University Press. 2011. pp. 41–42.</ref> ! सन् १९५० ! सन् १९५९<ref name=Szporluk>Roman Szporluk. ''Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union''. Hoover Institution Press, 2000, p. 304. {{ISBN|0-8179-9542-0}}</ref> ! सन् १९७९<ref name=Szporluk /> ! सन् १९८९<ref name=Szporluk /> ! सन् २००१<ref name="2001census">{{Cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 |website=2001.ukrcensus.gov.ua |access-date=2 May 2011 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723105733/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |url-status=live }}</ref> |- style="text-align:right;" |style="text-align:left;"|[[युक्रेनी नागरिक|युक्रेनी]]||१९.९%||१५.९%||२६.४%||४९.९%||६०.०%||७४.०%||७९.१%||८८.१% |- style="text-align:right;" |style="text-align:left;"|[[रूसी नागरिक|रूसी]]||०.०%||०.२%||५.५%||३१.२%||२७.०%||१९.३%||१६.१%||८.९% |- style="text-align:right;" |style="text-align:left;"|[[यहुदी]]||२६.५%||३१.९%||||६.४%||६.०%||२.७%||१.६%||०.३% |- style="text-align:right;" |style="text-align:left;"|[[पोल्यान्डेली नागरिक|पोल्यान्डेली]]||४९.४%||५०.४%||६३%||१०.३%||४.०%||१.८%||१.२%||०.९% |} {|class="wikitable floatright" style="text-align:right; margin:0 0 0 1em;" ! colspan="4"|ल्भिभमा जातीयता, सन् १९८९ र २००१ को जनगणना अनुसार |- |style="text-align:left;"|[[युक्रेनी नागरिक|युक्रेनी]] |६,२२,८००||७९.१%||८८.१% |- |style="text-align:left;"|[[रूसी नागरिक|रूसी]] |१,२६,४१८||१६.१%||८.९% |- |style="text-align:left;"|[[यहुदी]] |१२,८३७||१.६%||०.३% |- |style="text-align:left;"|[[पोल्यान्डेली नागरिक|पोल्यान्डेली]] |९,६९७||१.२%||०.९% |- |style="text-align:left;"|[[बेलारूसी नागरिक|बेलारूसी]] |५,८००||०.७%||०.४% |- |style="text-align:left;"|[[अर्मेनियाली नागरिक|अर्मेनियाली]] |१,०००||०.१%||०.१% |- |style="text-align:left;"|जम्मा |७,७८,५५७|||| |- |colspan="4" style="text-align:left;"|<small>सङ्ख्याले क्षेत्रहरू वा वरपरका सहरहरू समावेश गर्दैन</small><ref name="per">Official census of 2001.</ref>{{citation needed}} |} === भाषा === {|class="floatright wikitable" ! colspan="5" style="background:#E0E0E0;" |बीसौँ शताब्दी भरी बोलिएका भाषाहरू |- ! भाषा !! सन् १९३१ !! सन् १९७० !! सन् १९७९ !! सन् १९८९ |- |[[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]]||&nbsp;११.३%||&nbsp;६५.२%||&nbsp;७१.३%||&nbsp;७७.२% |- |[[रूसी भाषा|रूसी]]||&nbsp;०.१%||&nbsp;३१.१%||&nbsp;२५.७%||&nbsp;१९.९% |- |यिद्दी||&nbsp;२४.१%||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp; |- |पोलिस||&nbsp;६३.५%||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp; |- |अन्य||&nbsp;१.०%||&nbsp;३.७%||&nbsp;३.०%||&nbsp;२.९% |} ल्भिभ सहरका अधिकांश मानिसहरूले युक्रेनी भाषा बोल्ने गर्दछन्। सहरमा युक्रेनीको प्रयोग सन् १९७० को दशकदेखि बढ्दै गएको थियो भने रूसी भाषाको प्रयोग सन् १९८० को दशकदेखि घट्दै गइरहेको थियो। सन् २००० मा ८०% मानिसहरूले युक्रेनी भाषा बोल्ने गरेको अनुमान गरिएको थियो। <ref name="The population of Lviv in the mirror polls">{{Cite web |url=http://www.ji.lviv.ua/n23texts/sadovyj.htm |title=Андрій Садовий |website=www.ji.lviv.ua |access-date=10 April 2013 |archive-date=16 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090816124100/http://www.ji.lviv.ua/n23texts/sadovyj.htm |url-status=live }}</ref> सन् २००१ को युक्रेनी राष्ट्रिय जनगणना अनुसार:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! भाषा ! सङ्ख्या ! प्रतिशत |- | [[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]] | align="right"| ६,४१,६८८ ||align="right"| ८८.४८% |- | [[रूसी भाषा|रूसी]] | align="right"| ७२,१२५ || align="right"| ९.९५% |- | अन्य | align="right"| ११,३८९ || align="right"| १.५७% |- | जम्मा | align="right"| ७,२५,२०२ || align="right"| १००% |} सन् २०२३ को मध्यमा इन्टरनेसनल रिपब्लिकन इन्स्टिच्युटले गरेको एक सर्वेक्षणअनुसार सहरका ९६ प्रतिशत बासिन्दाले घरमा युक्रेनी भाषाको प्रयोग गर्ने गरेका र ३ प्रतिशतले रूसी भाषाको प्रयोग गर्ने गरेको जानकारी प्राप्त भएको थियो। <ref>{{cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Municipal Survey 2023|website=ratinggroup.ua|access-date=7 August 2023|archive-date=19 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |date=19 July 2023 }}</ref> == शिक्षा == [[File:Львівська політехніка 1.jpg|thumb|right|ल्भिभ पोलिटेक्निक]] [[File:Palace of Turkull-Comello Lviv.jpg|thumb|right|]] ल्भिभ युक्रेनमा एक महत्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्र हो। यो सहरमा १२ विश्वविद्यालय, ८ एकेडेमी र थुप्रै कलेज तथा विद्यालयहरू रहेका छन्। ल्भिभमा युक्रेनको विज्ञानको राष्ट्रिय एकेडेमीका आठ संस्थानहरू र चालीस भन्दा बढी अनुसन्धान संस्थानहरू रहेका छन्। यी अनुसन्धान संस्थानहरूमा अन्तरिक्ष अध्ययन लागि केन्द्र; सङ्घटित पदार्थ भौतिकीका लागि संस्थान; कोशिका जीवविज्ञानको संस्थान; रणनीतिक अध्ययनका लागि राष्ट्रिय संस्थान; इन्जिनियरिङमा न्यूरो-गणितीय सिमुलेसनका लागि संस्थान; र कार्पेथियनको पारिस्थितिकीका लागि संस्थान समावेश छन्। सोभियत समयमा ल्भिभ सहर लुनोखोद कार्यक्रमका लागि सफ्टवेयर विकास गरिएको स्थान थियो। एक उल्लेखनीय वैज्ञानिक क्षमता यो सहरमा केन्द्रित छ: चिकित्सक तथा विज्ञान ज्ञाताहरूको सङ्ख्याका कारण, ल्भिभ युक्रेनको चौथो महत्त्वपूर्ण सहर हो। ल्भिभ प्राचीन शैक्षिक परम्पराहरूको लागि पनि परिचित छ प्रत्येक वर्ष १ लाखभन्दा बढी विद्यार्थीहरू ५० भन्दा बढी उच्च शैक्षिक प्रतिष्ठानहरूमा अध्ययनरत हुन्छन्। == टिप्पणीहरू == <references group="टिप्पणीहरू"/> == सन्देश सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|ल्भिभ|voy=Lviv}} *{{Official website|http://www.city-adm.lviv.ua/ }} *[http://lviv.com/ ल्भिभ डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325053815/https://lviv.com/ |date=2022-03-25 }} *[http://lviv.travel/en/index भ्रमणका लागि आधिकारिक वेबसाइट] *[http://historic-cities.huji.ac.il/ukraine/lviv/lviv.html ल्भिभको पुरानो नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021155723/http://historic-cities.huji.ac.il/ukraine/lviv/lviv.html |date=21 October 2021 }} – [http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html ऐतिहासिक सहरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325051637/http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html |date=25 March 2022 }} *[https://lv.locator.ua/?l=en ल्भिभ सहरको नक्सा र विवरण] [[श्रेणी:युक्रेनी सहरहरू]] qfyvbvm68iyx4wky0u83jfaw72w5glb 0 144359 1362339 1356094 2026-06-19T12:05:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362339 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र}} {{Infobox settlement | name = | official_name = निप्रो | native_name = {{lang|uk|Дніпро}} | nickname = | translit_lang1 = | settlement_type = सहर | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/1/1 | image1 = Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg | image2 = Панораму двору Спасо-Преображенського кафедрального собору.jpg | image3 = Монастирській острів та мости (cropped).jpg }} | image_caption = {{hlist|माथिबाट: निप्रोको दृश्य|[[रूपान्तरण गिर्जाघर, निप्रो|रूपान्तरण गिर्जाघर]]|[[मेरेफा-खेरखन पुल]], [[मोनास्तिर्स्की टापु]] र [[निपर नदी]]}} | image_flag = Flag of Dnipro.svg | flag_size = 120px | image_shield = Coat of arms of Dnipro.svg | shield_size = x100px | image_blank_emblem = File:Логотип Дніпро.png | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = | motto = | image_map = Dnipropetrovsk-Raion.png | map_caption = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]]मा निप्रोको अवस्थिति | pushpin_map = Ukraine Dnipropetrovsk Oblast#Ukraine#Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तमा निप्रोको अवस्थिति##युक्रेनमा निप्रोको अवस्थिति##युरोपमा निप्रोको अवस्थिति | coordinates = {{coord|48|28|03|N|35|02|24|E|region:UA|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|युक्रेन}} | subdivision_type1 = [[युक्रेनका ओब्लासतहरू|ओब्लास्त]] | subdivision_type2 = [[युक्रेनका रायोनहरू|रायोन]] | subdivision_name1 = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]] | subdivision_name2 = [[निप्रो रायोन]] | parts_type = [[#सरकार|जिल्लाहरू]] | parts_style = <!-- Use "list" (for list), "coll" (for collapsed list), "para" (for paragraph format). Default is "list" if up to 5 items, then--> | parts = सूची | p1 = [[आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की जिल्ला|आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की]] | p2 = [[चेचेलिभस्की जिल्ला|चेचेलिभस्की]] | p3 = [[इन्दुसत्रियाल्नी जिल्ला|इन्दुसत्रियाल्नी]] | p4 = [[नोभोकोदातस्की जिल्ला|नोभोकोदातस्की]] | p5 = [[सामारस्की जिल्ला|सामारस्की]] | p6 = [[सेभचेङ्किभस्की जिल्ला|सेभचेङ्किभस्की]] | p7 = [[सोबोर्नियी जिल्ला|सोबोर्नियी]] | p8 = [[सेन्त्राल्नियी जिल्ला|सेन्त्राल्नियी]] | established_title = स्थापना | established_date = सन् १७७६ (२४९ वर्ष अगाडि) (आधिकारिक)<ref name=UWSUla>Oleh Repan. ''[http://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf The origins of Dnipro, the city and its name] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315154048/https://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf |date=15 March 2022 }}''. The Ukrainian Week. July 2017 (page 46)</ref>) | established_title2 = सहर स्थिति | established_date2 = सन् १७७८ | established_title1 = | established_date1 = | area_magnitude = | area_total_km2 = 409.718 | area_land_km2 = | area_metro_km2 = 5606 | area_water_km2 = | population_as_of = सन् २०२२ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | population_note = | population_rank = युक्रेनमा [[युक्रेनका सहरहरूको सूची|चौथो]] | population_total = 968,502 | population_metro = {{Decrease}} 1145065 | population_footnotes = <ref>{{citation|title=The number of the available population of Ukraine as of January 1, 2022|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf}}</ref> | population_density_km2 = 2,411 | elevation_m = 155 | postal_code_type = [[हुलाक कोड]] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[पूर्वी युरोपेली ग्रीष्मकालिन समय]] | utc_offset_DST = +३ | government_type = [[निप्रो सहर परिषद्]] | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = [[बोर्यस फिलातोभ]]<ref name="Filatovn1437591">{{cite news |url=https://vybory.24tv.ua/vibori-mera-dnipro-2020-ofitsiyni-rezultati-golosuvannya_n1437591 |title=uk:Результати 2 туру виборів у Дніпрі: розгромна перемога Філатова |work=телеканал) |date=24 November 2020 |access-date=24 November 2020 |language=uk}}</ref> | leader_party = [[प्रोप्रोजित्यिसो]]<ref name="Filatovn1437591"/> | leader_title1 = [[People's Deputy of Ukraine|MPs]]: | seat_type = प्रशासनिक केन्द्र | seat = निप्रो सिटी हल | postal_code = ४९०००—४९४८९ | area_code = +३८० ५६(२) | blank_name = | population_demonym = निप्रो वासी | website = [http://dniprorada.gov.ua/ dniprorada.gov.ua] | timezone1 = [[पूर्वी युरोपेली समय]] | subdivision_type3 = [[ह्रोमादा]] | subdivision_name3 = [[निप्रो सहरी ह्रोमादा]] | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |height=250 |stroke-width=2 | {{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''निप्रो''' [[युक्रेन]]को चौथो ठुलो सहर हो, जहाँ लगभग १० लाख मानिसहरू बसोबास गर्दछन्। यो युक्रेनको पूर्वी भागमा, ३९१ किलोमिटर (२४३ माइल), युक्रेनी राजधानी [[किभ]]को दक्षिणपूर्वमा [[निप्रो नदी]]मा अवस्थित छ, जहाँबाट यसको नाम लिइएको थियो।<ref name=Statistics_1_July_2011>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |title=Чисельність населення на 1 липня 2011 року, та середня за січень–червень 2011 року |title=Population as of 1 July 2011, and the average for January – June 2011 |language=uk |work=Department of Statistics in Dnipropetrovsk Oblast |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020090115/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |archive-date=20 October 2013}}</ref><ref name=Statistics2011>{{cite web |url=https://gorod.dp.ua/inf/region/?pageid=94 |title=Общие сведения и статистика |title=General information and statistics |language=ru |website=gorod.dp.ua |access-date=27 July 2019}}</ref><ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/ Ukrcensus.gov.ua — City] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060109012020/http://ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/|date=9 January 2006 }} URL accessed on 8 March 2007</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |title=''Official statistics, 01.08.2012 (Ukrainian)'' |publisher=Dneprstat.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025072648/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |archive-date=25 October 2014}}</ref> निप्रो निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र हो।<ref>{{cite web |title=Coordinates + Total Distance |url=http://www.mapcrow.info/Distance_between_Kiev_UP_and_Dnepropetrovsk_UP.html |website=MapCrow |access-date=16 August 2015}}</ref> निप्रोमा सहरी ह्रोमादा प्रशासन नामक एक उपविभाजन रहेको छ। निप्रोको जनसङ्ख्या ९,६८,५०२ (सन् २०२२ को अनुमान) रहेको छ।<ref name="admreform_2020_dnipro">{{cite web |title=Днепровская городская громада |url=https://gromada.info/ru/obschina/dnipro/ |publisher=Портал об'єднаних громад України |language=रुसी}}</ref> पुरातात्विक प्रमाणहरूले वर्तमान सहरको क्षेत्रलाई कम्तिमा सन् १५२४ देखि कोसाक समुदायहरूद्वारा बसोबास गरिएको थियो भन्ने सुझाव दिन्छ।<ref name="Cybriwsky History of the Dnipro">{{Cite book |title=Along Ukraine's River: A Social and Environmental History of the Dnipro |last=Cybriwsky |first=Roman |publisher=Central European University Press |year=2018 |isbn=9789633862049 |pages=61 |url=https://books.google.com/books?id=M7pWDwAAQBAJ&q=%22Yekaterinoslav%22}}</ref> येकातेरिनोस्लाभलाई रूसी साम्राज्ञी क्याथरिन द ग्रेटको उर्दीद्वारा सन् १७८७ मा नोभोरोसियाको प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गरिएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्तदेखि, यस सहरले विदेशी पूँजी र क्रिभबास फलाम अयस्क र दोनबास कोइलाको दोहन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय, बहु-जातीय कार्यबललाई आकर्षित गरेको छ। सन् १९२६ मा युक्रेनी कम्युनिस्ट पार्टीका नेता ग्रिगोरी पेत्रोभ्स्कीको नामबाट निप्रोपेत्रोभ्स्क नामकरण गरिएको थियो। उद्योगको तीव्र विकासको लागि स्टालिनवादी प्रतिबद्धताको लागि एक केन्द्र बन्न पुगेको थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, यसमा आणविक, हतियार र अन्तरिक्ष उद्योगहरू समावेश थिए जसको रणनीतिक महत्वले निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई बन्द सहरको रूपमा चिनाएको छ। सन् २०१४ को [[युरोमैदान]] घटनापछि यो सहर राजनीतिक रूपमा रुसी पक्षधर पार्टीहरू र व्यक्तिहरूबाट [[युरोपेली सङ्घ]]सँग घनिष्ट सम्बन्धको पक्षधरहरूतर्फ सरेको थियो। कम्युनिस्ट विरोधको परिणामस्वरूप, सहरको नाम सन् २०१६ मा निप्रो राखिएको थियो। फेब्रुअरी [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण]] पछि, निप्रो मानवीय सहायताको लागि आपूर्ति केन्द्र र विभिन्न युद्ध मोर्चाहरूबाट भाग्ने मानिसहरूको लागि स्वागत बिन्दुको रूपमा द्रुत रूपमा विकसित भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite news |last=Sullivan |first=Becky |date=29 March 2022 |title=With front lines on 3 sides, Ukraine's Dnipro sharpens its focus on the war |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/03/29/1089146927/russia-war-ukraine-dnipro?t=1649159481082 |access-date=2022-04-05}}</ref><ref name="meduzaDniproFeb232023">{{cite web |title=Dispatch from Dnipro How 'Ukraine's outpost' and its people are faring after one year of all-out war|url=https://meduza.io/en/feature/2023/02/23/dispatch-from-dnipro|website=[[Meduza]]|date=February 23, 2023|access-date=2023-04-11}}</ref> == सरकार र राजनीति == निप्रो सहर निप्रो नगर परिषदद्वारा शासित छ। यो एक सहरी नगरपालिका हो जुन यसको ओब्लास्त भित्र एक अलग जिल्लाको रूपमा अवस्थित छ। प्रशासनिक रूपमा, सहर सहरी जिल्लाहरूमा विभाजित छ। अहिले तीमध्ये ८ वटा छन्। निप्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै रहेको एक ग्रामीण बस्ती एभिएतर्स्के पनि निप्रो शहरी ह्रोमाडाको एक भाग हो। नगर परिषद विधानसभाले प्रशासनको विधायी शाखा बनाउँदछ, यसैले यसलाई प्रभावकारी रूपमा सहर 'संसद' वा रादा बनाउँदछ। नगरपालिका परिषद १२ निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको छ, जो प्रत्येक चार वर्षको कार्यकालको लागि सहरको एक निश्चित जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्न निर्वाचित हुन्छन्। परिषदमा २९ स्थायी आयोगहरू छन् जसले सहर र यसका व्यापारीहरूको निरीक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। १८ जुलाई २०२० सम्म, निप्रो ओब्लास्त महत्वको सहर, निप्रो नगरपालिकाको केन्द्र र निप्रो रायोनको बाह्य प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा समावेश गरिएको थियो। [[युक्रेन]]को प्रशासनिक सुधारको भागको रूपमा जुलाई २०२० मा नगरपालिका समाप्त गरिएको थियो, जसले निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको रायोनको सङ्ख्या घटाएर सातमा झारेको थियो। निप्रो नगरपालिकाको क्षेत्र निप्रो रायोनमा गाभिएको थियो। निप्रो ओब्लास्तको स्थानीय प्रशासनको सिट हो जुन निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त संसदद्वारा नियन्त्रित छ। निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तका गभर्नर युक्रेनका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त गरिन्छन्।<ref>{{Cite news |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ. |url=http://www.golos.com.ua/article/333466 |access-date=2020-10-03 |date=18 July 2020 |website=Голос України |language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=Ukrainian}}</ref> सन् २०१५ को नोभेम्बरको अन्त्यमा आठसहरी जिल्लाहरूमध्ये पाँचको नाम परिवर्तन गरी कम्युनिस्ट विरोधी कानुनको पालना गरिएको थियो। === राजनीति === युक्रेनी स्वतन्त्रताको पहिलो दशकमा सहरका मतदाताहरूले सामान्यतया रुससँग निरन्तर घनिष्ठ सम्बन्धका समर्थकहरूलाई समर्थन गरेका थिए। सन् १९९० को दशकमा युक्रेनको कम्युनिस्ट पार्टी र नयाँ शताब्दीमा क्षेत्रगत पार्टीहरू लोकप्रिय थिए। सन् २०१४ मा युरोमैदानको घटनाहरूमा केन्द्रीय सहरमा प्रदर्शन र झडपहरू भएका थिए जसमा क्षेत्रहरूको पार्टीले सोभियत युक्रेनमा [[युरोपेली सङ्घ]] घनिष्ठ सम्बन्धको लागि आह्वान गर्ने ती पार्टीहरू र स्वतन्त्रहरूलाई प्रभाव हस्तान्तरण गरेको थियो। निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई [[किभ]]मा राजनीतिक नेताहरूबीच असमान रूपमा प्रतिनिधित्व गरिएको थियो।<ref>[https://www.rferl.org/a/1069188.html Our Ukraine In Coalition Talks With Party Of Regions], [[Radio Free Europe]] (15 June 2006)</ref><ref name="20140917oswanalyses2">[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2014-09-17/ukraines-political-parties-start-election-campaign Ukraine's political parties at the start of the election campaign], [[Centre for Eastern Studies]] (17 September 2014)</ref> युक्रेनका दोस्रो राष्ट्रपति लियोनिद कुचमा र युक्रेनका १०औँ र १३औँ प्रधानमन्त्री युलिया तिमोसेन्को राजधानीमा तथाकथित "निप्रोपेत्रोभस्क गुट" का प्रमुख प्रतिनिधिहरू थिए। कुचमा युज्मासका पूर्व वरिष्ठ प्रबन्धक थिए भने तिमोसेन्को युक्रेनको युनाइटेड उर्जा प्रणालीका अध्यक्ष थिए जुन निप्रोपेट्रोभस्कमा आधारित निजी कम्पनी थियो।<ref name=":22">{{Cite journal |last=Avioutskii |first=Viatcheslav |date=2010 |title=The Consolidation of Ukrainian Business Clans |url=https://www.cairn.info/revue-revue-internationale-d-intelligence-economique-2010-1-page-119.htm?contenu=article |journal=Revue internationale d'intelligence économique |volume=2 |issue=1 |pages=119–141 |doi=10.3166/r2ie.2.119-141 |doi-broken-date=1 November 2024 |via=Cairn.Info|doi-access=free }}</ref> यो जुन १९९५ देखि १९९७ सम्म युक्रेनमा रुसी [[प्राकृतिक ग्याँस]]को मुख्य आयातकर्ता थियो।<ref>[https://books.google.com/books?id=udlwTxw8FkYC&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=PA26 Staff Country Report Ukraine], [[International Monetary Fund]] (October 1997) [https://books.google.com/books?id=tRnMeZcgry8C&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=RA1-PA61 Ukraine: State and Nation Building] by [[Taras Kuzio]], [[Routledge]], 1998, {{ISBN|0415171954}}.</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |cols=1 |१७८२<ref name="eugene">{{cite web |url=http://www.eugene.com.ua/dnepr.html |title=www.eugene.com.ua Dnepropetrovsk History |publisher=Eugene.com.ua |access-date=28 November 2014}}</ref> |2194 |१८००<ref>Eugene.com states that the population in the early 19th century was 6,389, while Cheba states that this was the population in 1800.</ref> |6389 |१८११<ref name=DiasporaMerchants34>Kardasis, Vassilis, ''Diaspora Merchants in the Black Sea: The Greeks in Southern Russia, 1775–1861'', pub Lexington Books, 2001, {{ISBN|0-7391-0245-1}}, page 34.</ref> |9000 |१८२५<ref name=Cheba>{{cite web |url=http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |title="History" a Dnipropetrovsk Travel Page by Cheba |work=VirtualTourist.com |access-date=28 November 2014 |archive-date=22 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |url-status=dead }}</ref> |8412 |१८५७<ref name=DJC>[http://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 Dnepropetrovsk Jewish Community (DJC.com) – About Yekaterinoslav Dnepropetrovsk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220309050657/https://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 |date=2022-03-09 }}, accessed 1 February 2014. (English language version of this page has disappeared since 2008, but Russian language version still present.)</ref> |13217 |१८६२<ref name=Cheba/> |19515 |१८६६<ref>[http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b Cheba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |date=22 March 2017 }} states that in a census for 1 January 1866 the population was 22,846. [http://www.eugene.com.ua/dnepr.html Eugene.com] states 22,816 for 1865, while DJC.com states 22,846 for 1865.</ref> |22846 |१८८५<ref name=Cheba/><ref name=DJC/> |46876 |१८९७<ref name="mashke.org">{{cite web|title=Cities & Towns of Ukraine|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626112438/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=2012-06-26 }}</ref>|112839|१९२६<ref name="mashke.org" />|187570|१९३९<ref name="mashke.org" />|500636|१९४३<ref name=Evacuation_Cities>[https://books.google.com/books?id=-XPaAAAAMAAJ&q=Zaporozhe ''The emergency evacuation of cities: a cross-national historical and geographical study''], by Wilbur Zelinsky, Leszek A. Kosiński, pub Rowman & Littlefield, 1991, {{ISBN|978-0-8476-7673-6}}.</ref> |280000|१९५९<ref name="mashke.org" />|661547|१९७०<ref name="mashke.org" />|862100|१९७९<ref name="mashke.org" />|1066016|१९८९<ref name="mashke.org" />|1177897|[[युक्रेनी जनगणना (सन् २००१)|२००१]]<ref name="chinalist.ru">[http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 "China in Figures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813133209/http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 |date=2011-08-13 }} says 1,178,000.</ref>|1065008|२०११<ref name="mashke.org" />|1004853|२०२२<ref name="mashke.org" />|968502}} सहरको जनसङ्ख्या लगभग १० लाख रहेको छ। सन् २०११ मा, सहरको निवासी जनसङ्ख्याको औसत उमेर ४० वर्ष थियो। महिलाको तुलनामा पुरुषको सङ्ख्या केही घटेको थियो। निप्रोमा प्राकृतिक जनसङ्ख्या वृद्धि सामान्य रूपमा युक्रेनमा हुने वृद्धि भन्दा अलि बढी छ। सन् १९२३ र १९३३ बीच यस सहरको जनसङ्ख्याको युक्रेनी अनुपात १६% देखि ४८% मा वृद्धि भएको थियो।<ref name=EncUkr>[[Volodymyr Kubiyovych]]; Zenon Kuzelia, Енциклопедія українознавства ''(Encyclopedia of Ukrainian studies)'', 3-volumes, Kyiv, 1994, {{ISBN|5-7702-0554-7}}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" ! style="text-align:center;" rowspan="2"|वर्ष ! style="text-align:center;" colspan="5"|नागरिकको जातीयता ! style="text-align:center;" rowspan="2"|विदेशो<br/>नागरिक ! style="text-align:center;" rowspan="2"|स्रोत |- valign="top" ! style="text-align:center;"|रुसी ! style="text-align:center;"|युक्रेनी ! style="text-align:center;"|यहुदी ! style="text-align:center;"|पोल्यान्डेली ! style="text-align:center;"|जर्मनेली |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४७,२०० |style="text-align:right;"|१७,७८७ |style="text-align:right;"|३९,९७९ |style="text-align:right;"|३,४१८ |style="text-align:right;"|१,४३८ |style="text-align:right;"|१,०७५ ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४२.६% |style="text-align:right;"|१६.०% |style="text-align:right;"|३६.१% |style="text-align:right;"|३.१% |style="text-align:right;"|१.३% |style="text-align:right;"|१.०% ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १९०४(?) |style="text-align:center;" colspan="2"|५२% |style="text-align:right;"|४०% |style="text-align:right;"|४.५% |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> ||<ref name=Surh>{{cite journal |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?aid=187691 |journal=International Labor and Working-Class History |date=October 2003 |volume=64 |pages=139–166 |publisher=Journals.cambridge.org |doi=10.1017/S0147547903000231 |access-date=28 November 2014 |last1=Surh |first1=Gerald |title=Ekaterinoslav City in 1905: Workers, Jews, and Violence |doi-broken-date=1 November 2024 |s2cid=145677880}}</ref> |} {|class="standard" |- ! जातीय समूह||सन् १९२६<ref name="census1926">Всесоюзная перепись населения 1926 года. М.: Издание ЦСУ Союза ССР, 1928–29</ref>||सन् १९३९<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=80 |title=ru:Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. г. Днепропетровск |language=ru |publisher=demoscope.ru |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९५९<ref>{{cite book |last=Kabuzan |first=Vladimir Maksimovich |url=http://www.pseudology.org/Eneida/KabuzanVM_Ukraincy_v_mire1991a.pdf |title=Украинцы в мире: динамика численности и расселения. 20-е годы XVIII века – 1989 год. Формирование этнических и политических границ украинского этноса|language=ru |year=सन् २००६|publisher=रुसी विज्ञान एकेडेमी |isbn=978-5-02-033991-0 |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९८९<ref name="romantsov">{{Cite web |url=http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |title=Романцов В.&nbsp;О.&nbsp;– "Населення України і його рідна мова за часів радянської влади та незалежності" |access-date=18 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |date=2016-03-06 }}</ref>||सन् २००१<ref name="romantsov"/>||२०१७<ref name=IRI2017>{{cite web |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |title=Public Opinion Survey of Residents of Ukraine June 9 – July 7, 2017 |publisher=iri.org |page=80 |date=22 August 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |archive-date=22 August 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |date=2017-08-22 }}</ref> |- |[[युक्रेनी]]||३६.०%||५४.६%||६१.५%||६२.५%||७२.६%||८२% |- |[[रुसी]]||३१.६%||२३.४%||२७.९%||३१.०%||२३.५%||१३% |- |यहुदी||२६.८%||१७.९%||७.६%||&nbsp;३.२%||१.०%|| |- |[[बेलारुसी]]||१.९%||१.९%||१.७%||||१.०%|| |} जुन-जुलाई २०१७ मा गरिएको एक सर्वेक्षणमा, ९% बासिन्दाहरूले उनीहरूले घरमा युक्रेनी बोल्ने गरेको बताउका थिए। ६३% रुसी बोल्दथे भने २५% ले युक्रेनी र रुसी समान रूपमा बोल्दथे।<ref name=IRI2017/> सोही सर्वेक्षणले वयस्क बासिन्दाहरूको धर्मको लागि निम्न परिणामहरू प्रस्तुत गरेको छ।<ref name=IRI2017/> *५५% युक्रेनी रूढिवादी *७% धर्मविहिन *१% अन्य धर्मसँग सम्बद्ध *२८% भगवानमा विश्वास गर्ने, तर कुनै पनि धर्मको सम्बन्धित नभएको *५% उत्तर प्राप्त नभएको सन् २०२३ को अप्रिल–मे महिनामा [[अन्तर्राष्ट्रिय रिपब्लिकन इन्स्टिच्युट]]द्वारा गरिएको एक सर्वेक्षणअनुसार, सहरको २७% जनसङ्ख्याले घरमा युक्रेनी भाषा बोल्थे र ६६% ले रुसी भाषा बोल्थे।<ref>{{cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Municipal Survey 2023|website=ratinggroup.ua|access-date=9 August 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |date=19 July 2023 }}</ref> == भूगोल == [[File:Dniepropetrowsk z lotu ptaka.jpg|thumb|निप्रोको एक हवाई दृश्य। निपर नदी, सहरको बायाँ र दायाँ किनाराहरू छ र यहाँ धेरै पुलहरू देख्न सकिन्छ।]] यो सहर मुख्यतया निपर नदीको दुवै किनारमा निर्माण गरिएको छ जुन समारा नदीको सङ्गममा अवस्थित छ। सहरको केन्द्र दाहिने किनारामा निर्माण गरिएको छ जुन निपर उच्चसमस्थलीको भाग हो, जबकि बायाँ किनारा निपरको तल्लो भाग हो। पुरानो सहर एक पहाडको माथि अवस्थित छ जुन दक्षिणमा नदीको मार्ग परिवर्तनको परिणामस्वरूप बनेको छ। == जलवायु == [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण]] प्रणाली अन्तर्गत, निप्रोमा आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु छ।<ref name=Peel>{{cite journal |author1=Peel, M. C. |author2=Finlayson B. L. |author3=McMahon, T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |issue=5 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |bibcode=2007HESS...11.1633P |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |access-date=22 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |archive-date=3 February 2012 |url-status=live |doi-access=free }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |date=3 February 2012 }}</ref> सहरको तल्लो उचाईमा भन्दा पहाडमा हिमपात बढी हुने गरेको छ। सहरमा चार अलग-अलग मौसमहरू छन् जसमा चिसो, धेरै जाडो; गर्मी; र दुई अपेक्षाकृत ओसिलो सङ्क्रमण अवधिहरू पर्दछन्।<ref>See also: [http://www.klimadiagramme.de/Europa/dnepropetrovsk.html klimadiagramme.de] – Climate in Dnipropetrovsk URL accessed on 20 March 2007</ref> गर्मीको समयमा, निप्रो तातो हुन्छ (जुलाईमा औसत दिनको तापमान २४ देखि २८ डिग्री सेल्सियस (७५ देखि ८२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। जाडो त्यति चिसो हुँदैन (जनवरीमा औसत दिनको तापक्रम माइनस ४ देखि ० डिग्री सेल्सियस (२५ देखि ३२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ, तर हिउँ नपर्दा र हावा तीव्र गतिमा चल्दा अत्यन्तै चिसो महसुस हुन्छ। हिउँ र वर्षाको मिश्रण सामान्यतया डिसेम्बरमा हुन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |title=Bioclimatic & Biogeographic Maps of Europe |last=Rivas-Martínez |first=Salvador |year=2004 |publisher=University of León |access-date=1 May 2017 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |date=17 May 2017 }}</ref> तथापि, सहर भएको औद्योगिक उत्सर्जनबाट हावाको महत्त्वपूर्ण प्रदूषणको अनुभव हुन्छ।<ref name=mfa270>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine – Population |publisher=Mfa.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012010700/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |archive-date=12 October 2012}}</ref> निप्रो र दोनेतेस्क "अत्यधिक प्रदूषित हावा र पानी" र कथित रूपमा "विनाशग्रस्त परिदृश्यको विशाल क्षेत्रहरू"लाई कसै-कसैले वातावरणीय सङ्कटको रूपमा लिन्छन्। यद्यपि ठ्याक्कै कहाँ निप्रोपेत्रोभस्कमा यी क्षेत्रहरू फेला पर्न सक्छन् भनेर उल्लेख गरिएको छैन।<ref name=Mongabay>[http://www.mongabay.com/reference/country_studies/russia/GEOGRAPHY.html www.mongabay.com Russia – Geography] states: "Since 1990 Russian experts have added to the list the following less spectacular but equally threatening environmental crises: the Dnepropetrovsk-Donets and Kuznets coal-mining and metallurgical centres, which have severely polluted air and water and vast areas of decimated landscape;..."</ref> {{Weather box|location=निप्रो (सन् १९९१–२०२०, उग्र सन् १९४८–हाल) | metric first = y | single line = Yes | Jan record high C = 12.3 | Feb record high C = 17.5 | Mar record high C = 24.1 | Apr record high C = 31.8 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.8 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 40.9 | Sep record high C = 36.5 | Oct record high C = 32.6 | Nov record high C = 20.6 | Dec record high C = 13.7 | year record high C = 40.9 | Jan high C = -0.9 | Feb high C = 0.6 | Mar high C = 7.1 | Apr high C = 16.0 | May high C = 22.7 | Jun high C = 26.6 | Jul high C = 29.1 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 22.4 | Oct high C = 14.4 | Nov high C = 5.8 | Dec high C = 0.6 | year high C = 14.4 | Jan mean C = -3.6 | Feb mean C = -2.8 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.3 | May mean C = 16.5 | Jun mean C = 20.5 | Jul mean C = 22.7 | Aug mean C = 22.1 | Sep mean C = 16.2 | Oct mean C = 9.2 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.9 | year mean C = 9.5 | Jan low C = -6.1 | Feb low C = -5.8 | Mar low C = -1.2 | Apr low C = 5.1 | May low C = 10.9 | Jun low C = 15.1 | Jul low C = 17.1 | Aug low C = 16.3 | Sep low C = 11.0 | Oct low C = 5.2 | Nov low C = -0.1 | Dec low C = -4.2 | year low C = 5.3 | Jan record low C = -30.0 | Feb record low C = -27.8 | Mar record low C = -19.2 | Apr record low C = -8.2 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 3.9 | Jul record low C = 5.9 | Aug record low C = 3.9 | Sep record low C = -3.0 | Oct record low C = -8.0 | Nov record low C = -17.9 | Dec record low C = -27.8 | year record low C = -30.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 50 | Feb precipitation mm = 43 | Mar precipitation mm = 51 | Apr precipitation mm = 39 | May precipitation mm = 51 | Jun precipitation mm = 64 | Jul precipitation mm = 55 | Aug precipitation mm = 45 | Sep precipitation mm = 42 | Oct precipitation mm = 39 | Nov precipitation mm = 44 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = 569 | Jan snow depth cm = 7 | Feb snow depth cm = 10 | Mar snow depth cm = 5 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 1 | Dec snow depth cm = 4 | year snow depth cm = 10 | Jan humidity = 88.5 | Feb humidity = 84.7 | Mar humidity = 77.2 | Apr humidity = 64.6 | May humidity = 63.2 | Jun humidity = 64.8 | Jul humidity = 63.6 | Aug humidity = 60.5 | Sep humidity = 67.3 | Oct humidity = 77.1 | Nov humidity = 85.5 | Dec humidity = 88.8 | year humidity = 73.8 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 8 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 13 | May rain days = 13 | Jun rain days = 13 | Jul rain days = 12 | Aug rain days = 9 | Sep rain days = 10 | Oct rain days = 11 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 11 | year rain days = 132 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 15 | Mar snow days = 9 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 7 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan sun = 50 | Feb sun = 74 | Mar sun = 132 | Apr sun = 196 | May sun = 266 | Jun sun = 281 | Jul sun = 310 | Aug sun = 285 | Sep sun = 211 | Oct sun = 142 | Nov sun = 62 | Dec sun = 37 | year sun = 2046 |source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213143459/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |archive-date=13 December 2019 |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |title=Климат Днепра (Climate of Dnipro) |publisher=Pogoda.ru.net |access-date=8 November 2021 |language=ru |date=2016}}</ref> |source 2=[[राष्ट्रिय महासागरीय र वायुमण्डलीय प्रशासन]] (आर्द्रता र सूर्य सन् १९९१–२०२०)<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419123857/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Dnipro_34504.csv |archive-date=19 April 2025 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Ukraine/XLS/DNIPRO_34504.csv |title=Dnipro Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |format=CSV |access-date=19 April 2025 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} == सहरी परिदृश्य == [[File:Stalinist Architecture Dnipropetrovsk.jpg|thumb|250px|दमित्रो याभोर्नितस्की नाकामा स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रो मुख्यतया १० लाख जनसङ्ख्या भएको औद्योगिक सहर हो। यो विगत केही शताब्दीहरूमा एक ठुलो सहरी केन्द्रको रूपमा विकसित भएको छ र हाल [[किभ]], [[खार्किभ]] र [[ओदेसा]] पछि [[युक्रेन]]को चौथो सबैभन्दा ठुलो सहर बनेको छ।<ref>{{cite web |url=http://www.dnepr.com/main/sport_and_culture_dp/7847-ot-stalinskogo-ampira-do-brezhnevskogo-minimalizma.html |title=От "сталинского ампира" до "брежневского минимализма" " www.DNEPR.com – Главный портал города Днепропетровска |publisher=DNEPR.com |date=7 October 2011 |access-date=12 March 2013}}</ref> [[स्टालिनवाद|स्टालिनवादी]] वास्तुकला (स्मारकीय सोभियत शास्त्रीयतावाद) सहरको केन्द्रमा हावी छ। यसको स्थापना पछि तुरुन्तै येकाटेरिनोस्लाभले निपर नदीको दाहिने किनारामा विशेष रूपमा विकास गर्न थालेका थिए। सुरुमा यो सहर सन् १८३५ मा सम्पन्न भएको ट्रान्सफिगरेसन गिर्जाघरद्वारा प्रदान गरिएको केन्द्रीय बिन्दुबाट क्रमिक रूपमा विकसित भएको थियो। ईंटा र ढुङ्गा निर्माणको नवशास्त्रीयतावादी संरचनाहरूलाई प्राथमिकता दिइएको थियो र सहरले युगको एक विशिष्ट युरोपेली सहरको उपस्थिति लिन थालेको थियो। यी मध्ये धेरै भवनहरू सहरको पुरानो सोबोर्नी जिल्लामा राखिएको छ।<ref>{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/history/article_ru.php?article=52 |title=История Днепропетровска и Приднепровья |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> एक पटक येकातेरिनोस्लाभ [[सोभियत सङ्घ]] (आधिकारिक रूपमा सन् १९२२ मा) को भाग बनेको थियो, र सन् १९२६ मा निप्रोपेत्रोभस्कमा रुपान्तरण गरिएको थियो। [[अक्टोबर क्रान्ति|सन् १९१७ को अक्टोबर क्रान्ति]]पछि माइनिङ इन्स्टिच्युटको अगाडि रहेको क्याथरिन द ग्रेटको स्मारकलाई रुसी प्राज्ञिक मिखाइल लोमोनोसोभले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{cite web |author=Вт, 12 марта 201307:51 |url=http://gorod.dp.ua/out/attractions/oneplace/?place_id=932 |title=Национальный Горный Университет – Днепропетровск |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> <gallery mode="packed" caption="वास्तुकला र ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र र निप्रोका स्मारकहरू"> File:Istorichnii myzei Dnipropetrovs'ka.JPG|याभोर्नितस्की ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय File:Passage, Dnepropetrovsk.jpg|[[स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रोको किनमेल र मनोरञ्जन केन्द्रको उत्तर-आधुनिकतावादसँग मिश्रण गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://akselrod-estate.com/project-passag |title=Торговый комплекс "Пассаж" |publisher=Akselrod-estate.com |access-date=12 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729143203/http://akselrod-estate.com/project-passag |archive-date=29 July 2013}}</ref> File:Будинок Громадського зібрання 1.jpg|निप्रोको एक भवन </gallery> {{wide image|Вид на місто зі сторони Південного мосту.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Вид на ділову частину міста .jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Панорама міста.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Collier's poster|Ekaterinoslav|निप्रो}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सहर) |volume= ९ | page = १३९}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सरकार) |volume= ९ | page = १३९}} *{{cite web |url=https://dp.locator.ua/?l=en |title=निप्रो सहरको नक्सा |language=}} *{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/eng/ |title=निप्रो सहरमा स्वागत् छ!}} *{{cite web |url=https://vn.com.ua/ua/catalog/dnepropetrovskaya-oblast/dnepr|title=निप्रोको सबै आवासीय परिसरहरूको सबैभन्दा पूर्ण जानकारी|language=uk}} *{{cite web |url=http://dnepr.info |title=निप्रोको जानकारी पोर्टल|language=uk}} {{Geographic location |Centre={{flagicon image|Флаг Днепропетровска 2.png}} निप्रो |North={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Northeast= |East={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southeast= |South={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southwest= |West={{flagicon image|Flag of Dniprodzerzhynsk.svg}} [[कामिआन्स्के]] |Northwest={{flagicon image|Petrikivskiy_rayon_prapor.png}} [[पेत्रोकिभ्का रायोन]] }} [[श्रेणी:निप्रो| ]] [[श्रेणी:युक्रेनी सहरहरू]] [[श्रेणी:युक्रेनका ओब्लास्त केन्द्रहरू]] sdyy3ty3z6vvgyo6y8u8vwzvhjhdvjp 0 146597 1362353 1350326 2026-06-19T14:09:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362353 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा भ्रष्ट्राचार र सामाजिक सञ्जाल माथि लागेको प्रतिबन्धको विरोधमा भएको आन्दोलन}} {{Infobox civil conflict | title = नेपालको जेनजी आन्दोलन, २०८२ | subtitle = | partof = | image = {{photomontage | position = centre | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | spacing = 3 | photo1a = 2025 Nepalese Gen Z protesters infront of Bharatpur mahanagarpalika office.jpg | photo2a = 2025 Nepalese Gen Z movement protesters with map of nepal.jpg | photo2b = GenZ protest against government in chitwan, 8 september 2025.jpg | photo3a = }} | caption = ''माथिबाट घडीको दिशामा:''<br>प्रदर्शनकारीहरूले सरकारी कार्यालयहरू जलाउँदै गरेको तस्वीर• विद्यार्थीहरूको प्रदर्शन • जलिरहेको सरकारी [[भरतपुर महानगरपालिका]]को कार्यालय अगाडि उत्सव मनाउँदै प्रदर्शनकारीहरू • नेपालको झन्डा देखाइरहेका प्रदर्शनकारीहरू | date = २३ भदौ २०८२ – २८ भदौ २०८२ | place = {{झन्डा चिह्न|नेपाल}} [[नेपाल]] | causes = {{blist|[[नेपालमा भ्रष्टाचार|भ्रष्टाचार]] र [[नातावाद]]|सामाजिक सञ्जालहरू माथिको प्रतिबन्ध}} | goals = {{blist|भ्रष्टाचार विरोध|सामाजिक सञ्जाल माथिको प्रतिबन्ध फुकुवा|सरकारको पतन}} | methods = {{blist|[[जुलूस]]|[[विद्यार्थी सक्रियता]]|[[विद्यार्थी सक्रियतावाद]]|[[शान्तिपूर्ण आन्दोलन]]|[[दङ्गा]]|[[आगजनी]]|[[लुटपाट]]}} | status = '''सफलतापूर्वक आन्दोलन सम्पन्न'''<br />{{blist| * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]द्वारा राजीनामा<ref>{{Cite news |date=२४ भदौ २०८२|title=प्रधानमन्त्री ओलीले राष्ट्रपति समक्ष दिए राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cn0x89rq9wdo|access-date=2025-09-09 |website=[[बीबीसी नेपाली]]}}</ref> * [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|संसद भवन]], [[सिंहदरबार]] सहित धेरै सरकारी भवनहरू र राजनीतिक कार्यालयहरू<ref>{{cite news |url=https://www.setopati.com/politics/368876 |title=संसद भवनमा प्रदर्शनकारीले लगाए आगो (तस्बिरहरू) |publisher=[[बीबीसी नेपाली]] |date=२४ भदौ २०८२ |access-date=9 September 2025}}</ref> र [[राष्ट्रपति भवन]]मा आगजनी<ref>{{Cite news |date=२८ भदौ २०८२ |title=आन्दोलनकारीले राष्ट्रपति भवनमा लगाए आगो |url=https://www.ratopati.com/story/512295/protesters-set-fire-to-the-presidential-palace|access-date=२८ भदौ २०८२ |work=रातोपाटी}}</ref> * सामाजिक सञ्जालहरूमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा<ref>{{Cite news |date=२४ भदौ २०८२ |title=पछि हट्यो सरकार, सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/government-backs-down-lifts-ban-on-social-media-79-46.html |access-date=२८ भदौ २०८२ |work=नागरिक दैनिक}}</ref> *[[नेपाली सेना]]द्वारा [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] बन्द र नियन्त्रण * [[सुशीला कार्की]]लाई "अन्तरिम" [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] विघटन * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|निर्वाचन]]पछि [[बालेन शाह]] प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त }} | result = | fatalities = ७६ जनको मृत्यु<ref>{{cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/177665/2025-09-13|title=जेन–जी आन्दोलनमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुग्यो, १२ शव आफन्तले बुझे |work=नयाँ पत्रिका दैनिक|date=२८ भदौ २०८२}}</ref><br />{{blist|६३ जना प्रदर्शनकारीहरू|१० जना कैदीहरू |३ जना प्रहरी अधिकारीहरू}} | injuries = २,११३<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२ |title=जेनजी आन्दोलनका क्रममा हालसम्म ३० जनाको मृत्यु, एक हजार भन्दा बढी घाइते |url=https://www.ratopati.com/story/512516/30-people-dead-and-over-1000-injured-in-hospitals-across-the-country|website=रातोपाटी}}</ref><br />{{efn|देशभरका २८ भन्दा बढी अस्पतालहरूमा बिरामीहरूको उपचार गरिएको थियो।}} | side1 = {{flagicon|नेपाल}} '''प्रदर्शनकारीहरू'''<br /> * हामी नेपाल | side2 = {{झन्डा चिह्न|नेपाल}} '''[[नेपाल सरकार]]''' * [[नेपाल प्रहरी]] * [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल]] * [[नेपाली सेना]] * {{flagicon image|Nepali_Congress_flag.svg|size=25px}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] * {{flagicon image|Flag of the CPN-UML (2021-).svg|size=25px}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | leadfigures1 = ''विकेन्द्रीकृत नेतृत्व'' | leadfigures2 = {{ubl| * {{flagicon|Nepal}} [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] * {{flagicon|Nepal}} [[रामचन्द्र पौडेल]] * {{flagicon|Nepal}} [[मानवीर राई]] * {{flagicon image|Flag of the Chief of Army Staff of Nepali Army.svg}} [[अशोकराज सिग्देल]] * चन्द्रकुवेर खापुङ * राजु अर्याल }} }} '''नेपालमा जेनजी आन्दोलन''' नेपालमा सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध तथा भ्रष्टाचार (विशेषगरी '''नातावाद''' र कर राजस्व जस्ता '''राष्ट्रिय कोषको दुरुपयोग''') विरोधको पृष्ठभूमिमा वि.सं २०८२ भदौ २३ का दिनबाट देशव्यापी रूपमा सुरु भएको [[नेपाल सरकार]] विरुद्धको प्रदर्शनी र झडपहरूको शृङ्खलाबद्ध घटनाहरू थिए जसमा [[जेन जी]] पुस्ताका नेपाली नागरिकहरूको प्रमुख भूमिका रहेको थियो। सत्ता पक्ष तथा सत्तामा रहँदा सरकारका प्रतिनिधिहरूद्वारा गरिएका शृङ्खलाबद्ध भ्रष्टाचारको विरोध र सरकारको नयाँ नियम अन्तरगत दर्ता हुन नआएका [[फेसबुक]], [[इन्स्टाग्राम]], [[ह्वाट्सएप]], [[ट्विटर|एक्स]] (ट्विटर), [[युट्युब]] सहित २६ प्रमुख सामाजिक सञ्जालहरू माथि सरकारले प्रतिबन्ध लगाएपछि यो आन्दोलन देशव्यापी रूपमा सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यस्ता छन् सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सरकारी निर्णयका पृष्ठभूमि र असर |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1756730/these-are-the-background-and-implications-of-the-governments-decision-to-shut-down-social-media |access-date=2025-09-07 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> २९ भदौ २०८२ सम्म, विरोध प्रदर्शनमा मृत्यु हुनेको कुल सङ्ख्या ७२ पुगेको थियो, जसमा ५९ प्रदर्शनकारी, १० कैदीबन्दी, ३ प्रहरी अधिकारी थिए।<ref>{{Cite web |title=जेनजी आन्दोलनमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ७२ पुग्यो |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764200/death-toll-in-genji-protests-reaches-72|access-date=२७ भदौ २०८२ |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> सरकारले शाहदत प्राप्त गरेकाहरूलाई सहिद घोषणा गर्दै प्रत्येकका परिवारलाई १० लाख रुपैयाँको दरले राहत दिने घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेनजी आन्दोलनमा मृत्यु भएकालाई सहिद घोषणा, प्रत्येकका परिवारलाई १० लाख राहत|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764191/those-who-died-in-the-genji-movement-were-declared-martyrs-each-family-will-receive-1-million-rupees-in-relief|access-date=२७ भदौ २०८२ |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> यो मुख्यतः [[नेपाल सरकार]]ले १२ भदौ २०८२ सम्ममा नेपालमा दर्ता हुन नआएका सामानजिक सन्जाल बन्द गर्ने घटनासँग सम्बन्धित विषय हो।<ref>{{Cite web |title=यस्ता छन् सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सरकारी निर्णयका पृष्ठभूमि र असर |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1756730/these-are-the-background-and-implications-of-the-governments-decision-to-shut-down-social-media |access-date=2025-09-07 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> मन्त्रिपरिषद्को ९ भदौको निर्णय<ref>{{cite web |url=https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |title=https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |last= |first= |date=2025-08-28 |website=https://mocit.gov.np/ |publisher=https://mocit.gov.np/ |access-date=2025-09-15 |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915125517/https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |date=2025-09-15 }}</ref>, "एक साता भित्र [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय]]मा दर्ता गर्ने आह्वान गरिने र त्यसपछि दर्ता नगरेको सामाजिक सञ्जाल निष्क्रिय गरिने" रहेको थियो जसपश्चात् क्रमशः २६ सामाजिक सन्जालहरू निष्क्रिय पार्दै लगिएका थिए। यस सम्बन्धी कुनै पनि कानुनी व्यवस्था नरहेको र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता माथि असर पुग्ने सरोकारवालाहरूको धारणा रहेको थियो। नतिजा स्वरुप २३ भदौ २०८२, सोमबारमा, [[जेन जी]]ले सामाजिक सञ्जाल माथिको प्रतिबन्धको लागि मात्र विरोध नभइ समग्र भ्रष्टाचारको विरोधमा रहेको जनाउँदै देशका विभिन्न शहरहरूमा दिनभर प्रदर्शन गरिरहे।<ref>{{Cite web |author= |date= |title=जेनजी प्रदर्शन : चोकचोकमा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1758878/genji-demonstration-heavy-presence-of-security-personnel-at-intersections |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work=अनलाइन खबर |publisher= |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |author= |date= |title=बुटवलमा पनि जेनजीको प्रदर्शन- ‘मलाई बोल्न दे सरकार’ (तस्वीरहरू) |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1758848/genjis-demonstration-in-butwal-too-let-me-speak-government |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work= |publisher= |language=नेपाली}}</ref> सोही दिन नेपालका प्रमुख सहरहरूमा प्रदर्शन भए भने राजधानी [[काठमाडौँ]]मा हिंसात्मक आन्दोलन भएको थियो। आन्दोलनका क्रममा देशभर १९ जनाको मृत्यु भएको र ३४७ भन्दा बढी घाइते भएका समाचारहरू प्राप्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |author= |date= |title=जेन-जी प्रदर्शन : १४ को मृत्यु, २ सयभन्दा बढी घाइते |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/08/gen-ji-demonstration-14-dead-over-200-injured-34-28.html |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work=कान्तिपुर |publisher= |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |author= |date= |title=ट्रमा सेन्टरमा थप एक जनाको मृत्यु, मृतकको सङ्ख्या १५ पुग्यो |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759461/one-more-person-dies-at-trauma-center-death-toll-reaches-15 |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work= |publisher=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=जेनजी प्रदर्शन : देशभर १९ जनाको मृत्यु, ३४७ घाइते |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759720/genji-protests-19-people-killed-347-injured-across-the-country-update |access-date=2025-09-08 |website=Online Khabar |language=en}}</ref> आन्दोलनको दोस्रो दिन, २४ भदौ २०८२, मङ्गलबार थप विरोध प्रदर्शनी कायम रही मुख्य सरकारी सरकारी भवन र कार्यालयहरूमा तोडफोड र आगजनी भएका थिए। == पृष्ठभूमि == नेपाल सरकारले "विद्युतीय कारोबार ऐन, २०६३" को दफा ७९ अनुसार ११ मङ्सिर २०८० सालमा "सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई व्यवस्थित गर्ने निर्देशिका" जारी गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३ {{!}} Nepal Law Commission |url=https://lawcommission.gov.np/content/13397/electronic--electronic--traded-international-act--2063/ |access-date=2025-09-07 |website=lawcommission.gov.np |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई व्यवस्थित गर्ने निर्देशिका, २०८० {{!}} Ministry of Communication and Information Technology |url=https://mocit.gov.np/content/8361/8361-directives-for-managing-the-us/ |access-date=2025-09-07 |website=mocit.gov.np |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस निर्देशिकअनुसार, नेपालमा सञ्चालन हुने सबै सामाजिक सञ्जालहरू अनिवार्य रूपमा दर्ता (सूचीकरण) गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। साथै, सामाजिक सञ्जालमा प्रयोगकर्ताले गरेको अभिव्यक्तिका आधारमा फौजदारी अभियोगमा कारबाही गर्न सकिने प्रावधान पनि समावेश गरिएको थियो। यसरी निर्देशिकाले सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई नियमन र व्यवस्थापन गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। १२ चैत २०८१ मा नेपाल सरकारले सूचना जारी गर्दै, सबै [[सामाजिक सञ्जाल]]हरूलाई सञ्चार मन्त्रालयमा सूचीकृत (दर्ता) हुन निर्देशन दिएको थियो। सूचना तथा सञ्चार प्रविधि मन्त्रालयले यदि यी सामाजिक सञ्जालहरूले निर्देशिका पालना गरेनन् भने उनीहरूलाई नेपालमा सञ्चालनमा प्रतिबन्ध लगाइने स्पष्ट चेतावनी पनि दिएको थियो। २० भदौ २०८२ मा, नेपाल सरकारले [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]]लाई दर्ता हुन नआएका सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्न पत्र लेखेपछि निर्देशनको पालना गर्दै प्राधिकरणले २६ वटा सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सूची प्रकाशित गरेको थियो। सूचीमा समावेश सञ्जालहरूमा; फेसबुक, [[फेसबुक मेसेन्जर|मेसेन्जर]], [[इन्स्टाग्राम]], [[युट्युब]], [[ह्वाट्सएप]], [[ट्विटर|एक्स]], [[लिङ्क्डइन]], [[स्न्यापच्याट]], [[रेडिट]], [[डिस्कर्ड|डिस्कोर्ड]], [[पिनट्रेस्ट|पिनटेरेस्ट]], [[सिग्नल]], [[थ्रेड्स]], [[विच्याट]], [[कुओरा]], [[टम्ब्लर]], [[क्लबहाउस (अनुप्रयोग)|क्लबहाउस]], मास्टोडन, रम्बल, [[भिके (सामाजिक सञ्जाल)|भिके]], लाइन, [[इमो]], झालो, सोल र [[हाम्रो पात्रो]] रहेका थिएँ। === विगतका घटना === कात्तिक २०८०, मा सरकारले सामाजिक सद्भावमा प्रतिकुल असर पारेको कारण देखाउँदै [[टिकटक]]माथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो। तर, पछि यसको मातृ कम्पनी [[बाइटडान्स]]ले नेपाल सरकारका नियम तथा प्रक्रिया पालना गर्ने वाचा गरेपछि साउन २०८१, मा प्रतिबन्ध हटाइएको थियो। त्यसैगरी असार २०८१, मा [[टेलिग्राम (सफ्टवेयर)|टेलिग्राम]]माथि पनि कारबाही गरिएको थियो। यसलाई विभिन्न किसिमका ठगी गतिविधि र अवैध पैसाको कारोबार ([[सम्पति शुद्धीकरण]]) मा प्रयोग भएको आरोप लगाइएको थियो। तर, वर्तमान टेलिग्रामले नेपालमा आधिकारिक रूपमा सूचीकृत हुने प्रक्रिया अघि बढाएको बताइएको छ। === सर्वोच्च न्यायालयको परमादेश === २२ भदौ २०८२ मा, [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]ले सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको रोक विरुद्धको रिट दर्ता गर्न अस्वीकार गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको रोकविरुद्धको रिट सर्वोच्चद्वारा दर्ता गर्न अस्वीकार |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/07/supreme-court-refuses-to-register-writ-against-ban-on-social-media-51-52.html|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> === ‘नेपोबेबिज’ अभियान === इन्डोनेसियाबाट सुरु भएको भ्रष्टाचार र शक्ति दुरुपयोग विरुद्धको ‘नेपो बेबी’ अभियान जस्तै यस अभियान विशेषगरी राजनीतिक, संवैधानिक, र कार्यकारी पदमा रहेका व्यक्तिहरूले आफ्ना परिवारका सदस्य वा नातेदारलाई अनुचित लाभ पुर्‍याएर उनीहरूको जीवनमा अवसर प्रदान गर्ने प्रवृत्तिलाई लक्षित गरेको छ। युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमा राजनीतिज्ञहरूको छोरा छोरी र उनीहरूको विलासी जीवनशैली देखि रहनसहन सम्मका तस्वीरहरू साझा गर्दै आक्रोश पोखेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title= नेपालमा ‘नेपो बेबी’ अभियान: भ्रष्टाचार र शक्ति दुरुपयोगविरुद्धको नयाँ पहल |url=https://biznesspress.com/news-details/834779 |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=बिजनेस प्रेस|language=नेपाली}}</ref> == आन्दोलन == === २३ भदौ २०८२ === २३ भदौ २०८२ मा, काठमाडौँमा, विशेष गरी [[माइतीघर मण्डल|माइतीघर मण्डला]] र [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|सङ्घीय संसद भवन]], नयाँ बानेश्वर वरपर ठुला जमघटहरू भएका थिएँ जहाँ दशौँ हजार सहभागीहरू थिएँ। विरोध प्रदर्शनको कुनै औपचारिक नेतृत्व थिएँन, भ्रष्टाचार र सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्धको विरोध गर्ने व्यक्तिहरू स्वेच्छाले यसमा सामेल भएका थिएँ। प्रदर्शनकारीहरूले नेपालको सङ्घीय संसदमा प्रवेश गर्ने प्रयास गर्दा प्रदर्शनहरू बढेको थियो जसको जवाफमा सुरक्षा बलहरूले अश्रुग्यास, पानीको फोहरा, रबरको गोली र गोली प्रहार गरेका थिएँ। प्रहरीले अश्रुग्याससहित गोली प्रहार गरेपछि स्थिति हिंसात्मक बनेको थियो। दिउँसो १:३० सम्ममा कम्तीमा एक प्रदर्शनकारी गोली लागेर गम्भीर घाइते भएका थिएँ र वरिपरि रगताम्य दृश्य देखिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=अनि जेनजीको आन्दोलन रक्तपातपूर्ण बन्यो|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759862/and-genji-movement-turned-bloody |access-date=2025-09-08 |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> देशभरी नै विरोधका कार्यक्रम शान्त रुपमा गरिने भनिए पनि अवस्था तनावग्रस्त र रक्तपूर्ण बन्न पुग्यो। काठमाडौँ जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नयाँ बानेश्वर क्षेत्रमा सोमबार दिउँसो १२:३० बजेबाट राति १० बजे सम्म कर्फ्यु लागु गरेको थियो। यो कदम संसद् भवनमा केही प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीको अवरोध तोडेर प्रवेश गरेपछि उठाइएको थियो। कर्फ्यु पछि अन्य क्षेत्रहरूमा पनि फैलाइयो, जसमा राष्ट्रपति भवन (शीतल निवास) र उपराष्ट्रपति निवास, लैनचौर समावेश थिएँ। प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि अश्रुग्यास, पानीको तोप र गोलीको प्रयोग गरेका थिएँ, जबकि प्रदर्शनकारीहरूले रुखका डाँठ र पानीका बोतलहरू प्रयोग गरेर प्रतिरोध गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |last=Shamim |first=Sarah |title=Nepal Gen Z protests amid social media ban, clashes kill 19: All to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/8/six-killed-in-nepal-amid-gen-z-protests-after-social-media-ban-all-to-know |access-date=2025-09-08 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> सोही दिन, सरकारले सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू माथिको प्रतिबन्ध हटाएको ‍थियो र गृहमन्त्री [[रमेश लेखक]]ले राजीनामा दिएका थिएँ। काठमाडौँ, वीरगन्ज, भैरहवा, बुटवल, पोखरा, इटहरी र दमक लगायत धेरै प्रमुख सहरहरूमा कर्फ्यु लगाइएको थियो। सुनसरीको [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]]मा प्रहरीको गोली लागेर २ जना र झापाको [[दमक नगरपालिका|दमक]]मा १ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेन–जी प्रदर्शन : प्रधानमन्त्रीको गृहक्षेत्र दमकमा गोली चल्यो |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/08/gen-g-demonstration-shots-were-fired-at-the-prime-ministers-residence-27-13.html |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> यस्तै चितवनको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] महानगरपालिकाको गेट अगाडि झडप भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेनजीको प्रदर्शन: भरतपुर महानगरपालिकामा तोडफोड |url=https://www.clickkhabar.com/2025/09/45518/ |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=क्लिक खबर|language=नेपाली}}</ref> भिडन्तका कारण कम्तिमा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने ४२२ जना घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=जेनजी प्रदर्शनमा १९ जनाको मृत्यु, ४२२ घाइते |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759720/genji-protests-19-people-killed-347-injured-across-the-country-update|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> === २४ भदौ २०८२ === {{ मुख्य|नेपालको संसद भवनमा आक्रमण, २०८२}} प्रधानमन्त्री [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]ले पनि पदबाट राजीनामा दिएका थिए र सेनाले उनलाई बालुवाटारबाट हेटौडाको सुपारीटार ब्यारेकमा लगेका थिए।<ref>{{Cite web |title=२४ भदौपछि राष्ट्रपति नारायणहिटीमा थिए, ओली सुपारीटारमा |url=https://ekantipur.com/news/2025/10/18/after-bhadra-24-the-president-was-in-narayanhiti-oli-in-suparitar-32-15.html |access-date=2025-10-31 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> यसको बावजुद, देशभर विरोध प्रदर्शन जारी रहेको थियो। प्रदर्शनकारीहरूले धेरै सरकारी भवनहरूमा आगजनी गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760885/fire-breaks-out-at-singha-durbar-photos|language=नेपाली}}</ref> नेपालको प्रशासनिक मुख्यालय [[सिंहदरबार]],<ref>{{Cite web| title = सर्वोच्च न्यायालयमा आगजनी, दनदनी बलिरहेको छ मुद्दाका महत्वपूर्ण कागजात| work = अलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760961/arson-at-supreme-court-important-documents-of-the-case-are-burning|language=नेपाली}}</ref> [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|नेपालको सर्वोच्च न्यायालय]], शीतल निवासमा रहेको राष्ट्रपतिको निवास र बालुवाटारमा रहेको प्रधानमन्त्रीको निवासमा पनि आगजनी भएको थियो।<ref>{{Cite web| title = राष्ट्रपति भवन पनि आगो लगाए प्रदर्शनकारीले :: सेतोपाटी संवाददाता |work=Setopati| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368886}}</ref><ref>{{Cite web| title = प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा पनि आगजनी (तस्बिरहरू)| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512304/arson-also-set-at-prime-ministers-residence-in-baluwatar-photos|language=नेपाली}}</ref> २४ भदौ २०८२ मा, हिंसात्मक कार्यहरूले [[काठमाडौँ]]का साथै देशका धेरै प्रमुख सहर तथा स्थानहरूलाई लक्षित गरेका थिएँ। संसद भवन, विभिन्न जिल्लाका सरकारी कार्यालय सहित मन्त्री र सांसदहरूको घरहरूमा पनि प्रदर्शनकारीहरूले आगजनी गरेका थिएँ। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]] र [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को केन्द्रीय कार्यालयमा पनि तोडफोड गरिनुका साथै पार्टीको झन्डा उतारिएको थियो र जलाइएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=Houses of Nepal PM Oli, other top leaders torched as unrest escalates |url=https://theshillongtimes.com/2025/09/09/houses-of-nepal-pm-oli-other-top-leaders-torched-as-unrest-escalates/ |access-date=2025-09-09 |website=The Shillong Times |language=en}}</ref> आगजनी र विनाशका बढ्दो घटनाहरूलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्दै, नेपाली सेना सहित सुरक्षा बलले प्रभावित क्षेत्रहरूबाट राजनीतिज्ञहरूलाई सुरक्षित स्थानहरू तर्फ सारेका थिएँ। [[चित्र:Office of government attorney after Gen Z protest in nepal.jpeg|अङ्गुठाकार|प्रदर्शन पश्चातको सरकारी वकिलको कार्यालय]] कृषिमन्त्री रामनाथ अधिकारी र स्वास्थ्यमन्त्री [[प्रदिप पौडेल|प्रदीप पौडेल]] सहित [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का २१ सांसदहरूले राजीनामा दिएका थिएँ र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सबै सङ्घ र प्रदेश सांसदहरूले सामुहिक राजीनामा दिएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = राप्रपाका सङ्घ र प्रदेशका सबै सांसदले दिए राजीनामा |work=सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760692/all-rpp-federal-and-provincial-mps-have-resigned|language=नेपाली}}</ref> राजनीतिक नेताहरूलाई भाग्नबाट रोक्न प्रदर्शनकारीहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल छिर्ने प्रयास गरेका थिएँ तर लगत्तै विमानस्थल बन्द गरिएको थियो र यसलाई [[नेपाली सेना]]ले नियन्त्रण गरेको थियो।<ref>{{Cite web| title = विमानस्थलको गेटमा पुगे जेनजी, ठुलो सङ्ख्या सेना परिचालन| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760962/genji-arrives-at-airport-gate-large-number-of-troops-mobilized}}</ref> निर्धारित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू पोखरा डाइभर्ट वा रद्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = चीनबाट काठमाडौँ उडेको हिमालयन एयरलाइन्स प्रदर्शनका कारण पोखरा डाइभर्ट :: सेतोपाटी संवाददाता |work=सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368895|language=नेपाली}}</ref> धेरै राजनीतिक नेताहरूमाथि आक्रमण भएका थिएँ। पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजुराणा देउवा|आरजु राणा देउवा]]लाई बुढानीलकण्ठ स्थित निवासमै गएर आक्रमण गरिएको थियो जसबाट उनीहरू घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = देउवा दम्पतीलाई कुटपिट र लछारपछार गरेर सुरक्षाकर्मीको जिम्मा लगाए प्रदर्शनकारीले| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368885/|language=नेपाली}}</ref> पछि प्रदर्शनकारीहरूले उनीहरूलाई प्रहरीको जिम्मा लगाएका थिएँ। उपप्रधानमन्त्री [[प्रकाशमान सिंह]]को घर र गाडीमा आगो लगाइएको थियो<ref>{{Cite web| title = उपप्रधानमन्त्री सिंहको ठमेलस्थित घर र गाडी जलेर ध्वस्त| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760850/deputy-prime-minister-singhs-house-and-car-in-thamel-destroyed-by-fire|language=नेपाली}}</ref> र त्यसपछि काठमाडौँको भङ्गालमा रहेको पूर्व राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]को घरमा पनि आगो लगाइएको थियो।<ref>{{Cite web| title = जेनजी प्रदर्शनकारीले जलाए पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको घर| work = अनलाइन खबर| access-date =२४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760842/genji-protesters-burn-down-former-president-bhandaris-house|language=नेपाली}}</ref> पूर्वप्रधानमन्त्री [[झलनाथ खनाल]]को निवासमा पनि आक्रमण गरी आगो लगाइएको थियो जसबाट उनकी श्रीमती रविलक्ष्मी चित्रकारको मृत्यु भएको हल्ला चलेको भए पनि जालेर सक्त घाईते भएकि थिईन्।[[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]]मा, बालकृष्ण खाँड, भोजप्रसाद श्रेष्ठ र स्थानीय मेयरहरूको घरमा आगो लगाइएको थियो<ref>{{Cite web| title = रूपन्देहीमा भएको प्रदर्शनमा दर्जनौं स्थानमा आगजनी र तोडफोड| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368894/|language=नेपाली}}</ref> भने यता [[चितवन जिल्ला]]को [[भरतपुर महानगरपालिका]]को कार्यालयमा पनि आगजनी तथा तोडफोड भएको थियो र [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] स्थित पूर्वप्रधानमन्त्री प्रचण्डको घरमा आगो लगाइएको थियो।<ref>{{Cite web| title = चितवनस्थित प्रचण्डको घरमा प्रदर्शनकारीको आगजनी| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761036/protesters-set-fire-to-prachandas-house-in-chitwan|language=नेपाली}}</ref> कैलाली जिल्लाको कारागारमा प्रदर्शनकारीहरूले आक्रमण गरेका थिएँ परिणाम स्वरुप सबै कैदीहरू त्यहाँबाट भागेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = कैलाली कारागारका सबै कैदीबन्दी निस्किए| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760861/all-prisoners-from-kailali-prison-released|language=नेपाली}}</ref> [[रवि लामिछाने]]लाई काठमाडौँको नख्खु जेलबाट रिहा गरेसँगै कारागारमा आगजनी भएको थियो र सबै कैदीहरू भागेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = नख्खु जेलमा आगलागि, भागे कैदी| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368902/|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = रविलाई नख्खु जेलबाट निकाले प्रदर्शनकारीले| work = Setopati| access-date = 2025-09-09| url = https://www.setopati.com/politics/368877/}}</ref> अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको कार्यालय सहित प्रदर्शनकारीहरूले आगो लगाइदिएपछि सडक विभागको भवनमा गम्भीर क्षति पुगेको थियो।<ref>{{Cite web| title = सडक विभागमा पनि प्रदर्शनकारीले लगाए आगो| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761002/protesters-also-set-fire-to-the-road-department|language=नेपाली}}</ref> कास्की कारागारमा पनि आगलागि भएको थियो जसको कारण ७७३ कैदीहरू भाग्न सफल भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = कास्की कारागारबाट आन्दोलनकारीले निकाले ७७३ कैदीबन्दी| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368908/|language=नेपाली}}</ref> हेटौँडामा, धेरै सरकारी कार्यालयहरूमा तोडफोड र आगजनी गरिएको थियो। [[कर्णाली प्रदेश]] र [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा, संसद भवन र मुख्यमन्त्रीको निवासमा आगजनी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = कर्णालीका मुख्यमन्त्री कँडेलको सरकारी र निजी निवासमा आगजनी र तोडफोड| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512306/arson-and-vandalism-at-both-government-and-private-residences-of-karnali-chief-minister-kandel|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = जेनजीले लगाए कर्णाली प्रदेशसभा भवनमा आगो| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512307/genji-sets-fire-to-karnali-provincial-assembly|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = जेन - जी प्रदर्शनकारीले सुदुरपश्चिम मुख्यमन्त्रीको कार्यालय नियन्त्रण गरे | work = गोदावरी न्युज| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.godawarinews.com/detail/33953|language=नेपाली}}</ref> [[कोशी प्रदेश]]को राजधानी विराटनगरमा, जिल्ला कार्यालय र जिल्ला न्यायालयमा पनि आगजनी गरिएको थियो, त्यसपछि मुख्यमन्त्री र मन्त्रिपरिषद् मन्त्रीहरूको निवासमा आगजनी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = कोशी प्रदेशको राजधानी विराटनगरमा मङ्गलबार दिनभर के–के भयो ?| access-date = 2025-09-09| url = https://www.ratopati.com/story/512331/what-happened-throughout-the-day-on-tuesday-in-biratnagar-the-capital-of-koshi-province}}</ref> धेरै प्रदर्शनकारीहरू घाइते भएका थिएँ। शिक्षण अस्पतालमा तेत्तीस जनाको उपचार गरिएको थियो<ref>{{Cite web| title = मङ्गलबारको प्रदर्शनका ३३ घाइते त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा भर्ना| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760917/33-injured-in-tuesdays-protest-admitted-to-tribhuvan-university-teaching-hospital}}</ref> भने [[कोटेश्वर]]मा तीन प्रहरीको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web| title = प्रदर्शनकारीको आक्रमणबाट कोटेश्वरमा ३ जना प्रहरीको मृत्यु| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512314/3-policemen-killed-in-koteshwor-attack-by-protesters|language=नेपाली}}</ref> नेपाल र बङ्गलादेश बीचको मैत्रीपूर्ण फुटबल खेल पनि रद्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.the-anfa.com/news-detail/2418|title=ANFA &#124; Nepal’s second friendly against Bangladesh called off|website=ANFA|language=नेपाली}}</ref> सोही दिन साँझ, प्रधान सेनापति, [[अशोकराज सिग्देल]]ले आन्दोलनरत समूहलाई वार्ताका लागि आह्वान गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = प्रधानसेनापतिद्वारा आन्दोलनरत समूहलाई वार्ताका लागि आह्वान| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512336/army-chief-calls-for-talks-with-protesting-groups|language=नेपाली|work=अनलाइन खबर}}</ref> === २५ भदौ २०८२ === बिहान सबेरै, नेपाली सेनाका बलहरू संवेदनशील क्षेत्रहरूमा गस्ती गरिरहेका देखिएका थिएँ। प्रधान सेनापति सिग्देलले सरकारले शान्ति पुनर्स्थापना गर्ने प्रयास गर्दा प्रदर्शनकारीहरूलाई शान्तिपूर्ण रहन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। २४ देखि २५ गते सम्म सेनाले लुटपाट, आगजनी र अन्य "विनाशकारी र अराजक गतिविधिहरू" र हतियार जफत गरेको आरोपमा २७ जनालाई पक्राउ गरेको थियो र उनीहरूको साथबाट ३३ लाख ७० हजार नगद बरामद गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=लुटपाटमा संलग्न २७ जना पक्राउ, ३३ लाख ७० हजार नगद बरामद, हतियार पनि नियन्त्रणमा |work=नागरिक दैनिक|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/27-people-arrested-in-connection-with-robbery-rs-3-37-million-cash-seized-weapons-also-seized-62-58.html|language=नेपाली}}</ref> केही ठाउँहरूमा, प्रदर्शनकारीहरूले रातभर सरकारी भवनहरू र राजनीतिज्ञहरूको घरहरूमा छापा मार्ने क्रम जारी राखेका थिएँ। प्रदर्शनकारीहरूको समूहले अघिल्लो दिन आगो लगाइएको [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|संसद भवन]] नजिकैको सडक सफा गर्न थालेका थिएँ।<ref name="auto">{{Cite web| title = पोखरामा जेनजी प्रदर्शनका क्रममा आगजनी हुँदा २ जनाको मृत्यु| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512447/2-killed-in-arson-attack-during-genji-protest-in-pokhara|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> प्रदर्शनकारीहरूले अन्तरिम नेता चयन गर्न अनलाइन छलफल गरेका थिएँ। लगभग राति १०:०० बजे (नेपाली समय)मा, समूहले सामाजिक सञ्जाल [[डिस्कर्ड]]मा मतदान गरेर [[सुशीला कार्की]]लाई छनोट गरेको थियो।<ref>{{Cite web| title = अन्तरिम सरकारको नेतृत्वमा जेन–जी युवाहरूले प्रस्ताव गरे सुशीला कार्कीको नाम| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/social/369002/|language=नेपाली}}</ref> [[बालेन शाह]] र [[कुलमान घिसिङ]] अन्य उम्मेदवारहरू थिएँ। बालेनले फोन नउठाएको बताइएको थियो। [[दुर्गा प्रसाई]]ले सेना प्रमुखसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरेका थिएँ तर कुनै ठोस निष्कर्ष भने निस्किएको थिएँन।<ref>{{Cite web| title = प्रधानसेनापतिसँग छलफलपछि दुर्गा प्रसाईंले लेखे यस्तो स्ट्याटस| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/369007/|language=नेपाली}}</ref> कार्कीले प्रधानमन्त्रीको रूपमा भूमिका स्वीकार गर्न आफ्नो इच्छुकता पुष्टि गरेकी थिइन्। [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा, नयाँबजार र लेकसाइडमा जलेको घर भित्र दुई शव फेला परेका थिएँ।<ref>{{Cite web|author=कृष्णमणि बराल|title=पोखराको लेकसाइड र नयाँ बजारमा प्रदर्शनकारीले जलाएका घरमा भेटियो युवतीहरूको शव |work=अन्नपूर्ण पोस्ट|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://www.annapurnapost.com/story/485820/|language=नेपाली}}</ref> प्रहरीले २५ भदौ सम्ममा देशभरका कारागारहरूबाट १३,५०० भन्दा बढी कैदीहरू भागेको बताएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=देशभरका कारागारबाट १३ हजारभन्दा बढी कैदीबन्दी फरार, सुरक्षा चुनौती उच्च |work=नवलपुर टाइम्स|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://nawalpurtimes.com/more-than-13k-prisoners-escaped-from-prison-from-all-over-the-nation/|language=नेपाली}}</ref> सैनिकहरूले ती कैदीहरूमध्ये ३०३ जनालाई पक्राउ गरेर प्रहरीलाई बुझाएका थिएँ। ७३ राइफलहरू पनि फिर्ता गरिएको थियो। धादिङ जिल्ला कारागार तोडेर भाग्न खोजेका २ कैदीबन्दीको गोली लागेर मृत्यु भएको थियो भने सात जना घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = धादिङ कारागारबाट कैदी भाग्न खोजेपछि सेनाले चलायो गोली, २ जनाको मृत्यु| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/social/369003/|language=नेपाली}}</ref> सैनिकहरूले काठमाडौँको केन्द्रीय कारागारमा जेल तोड्ने प्रयासलाई पनि विफल पारेका थिएँ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]को बन्द बिहान ‍सम्म विस्तार गरिएको थियो, तर अन्ततः सञ्चालन पुनः सुरु गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=त्रिभुवन विमानस्थल खुलेपछि विदेशबाट फर्कन थाले नेपाली |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/12/202509121757663124.html|access-date=२८ भदौ २०८२|website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> === २६ भदौ २०८२ === बिहान राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]], प्रधान सेनापति [[अशोकराज सिग्देल]] र [[जेन जी]]का प्रतिनिधिहरू सहभागी भएको बैठक बसेको थियो। अन्तरिम नेता चयन गर्ने प्रयासको रूपमा भद्रकाली स्थित जङ्गी अड्डामा बैठक भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जंगीअड्डामा अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव लैजानेको भीड, सेना- नेतृत्व चयन गरेर आउनू |url=https://thahakhabar.com/news/235226/|access-date=२८ भदौ २०८२|website=थाह खबर|language=नेपाली}}</ref> स्रोतका अनुसार [[जेन जी]] समूहले [[सुशीला कार्की]]लाई अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रचार गर्ने प्रयास गरिरहेको थियो।<ref>{{Cite web |title='जेन जी' को आन्दोलनपछि देशलाई अघि बढाउने अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्ने जिम्मा लिन तयार सुशीला कार्की को हुन्? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c04qzpl16eeo|access-date=२८ भदौ २०८२|website=[[बीबीसी नेपाली]]|language=नेपाली}}</ref> विचाराधीन अन्य नामहरूमा [[बालेन शाह]], [[कुलमान घिसिङ]] र [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]का नगरप्रमुख [[हर्क साम्पाङ]] समावेश थिएँ।<ref>{{Cite web |title=हर्क साम्पाङ र दुर्गा प्रसाईं पनि जंगीअड्डामा|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761855/hark-sampang-and-durga-prasai-also-at-the-military-base|access-date=२८ भदौ २०८२|website=सेतोपाटी|language=नेपाली}}</ref> यसैबीच, स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ३४ पुगेको थियो भने १,३०० भन्दा बढी घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=अस्पतालमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ३४ पुग्यो, एक हजार बढीको उपचार हुँदै |url=https://shilapatra.com/detail/167775|access-date=२८ भदौ २०८२|website=शिलापत्र|language=नेपाली}}</ref> === २७ भदौ २०८२ === मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुगेको थियो, जसमा २१ प्रदर्शनकारी, ९ कैदी, तीन प्रहरी अधिकारी र १८ अन्य समावेश थिएँ, देशभर १,३०० भन्दा बढी व्यक्तिहरू घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=जेन-जी प्रदर्शनको क्रममा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुग्यो |url=https://www.setopati.com/politics/369137|access-date=२८ भदौ २०८२|website=सेतोपाटी|language=नेपाली}}</ref> [[सुशीला कार्की]]ले अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहरण गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=पहिलो महिला सरकार प्रमुख बनिन् सुशीला कार्की |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763407/sushila-karki-becomes-the-first-female-head-of-government |access-date=2025-09-12 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> उनकै सिफारिसमा प्रतिनिधि सभा विघटन भएको थियो र उक्त अन्तरिम सरकारले ६ महिना भित्र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन गर्ने गरि सहमति भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=६ महिनाभित्र प्रतिनिधिसभाको नयाँ निर्वाचन हुने|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763471/new-elections-to-the-house-of-representatives-will-be-held-within-6-months |access-date=2025-09-12 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == प्रतिक्रियाहरू == === राष्ट्रिय === राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले फेसबुक, इन्स्टाग्राम र युट्युब जस्ता प्रमुख सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू नेपालमा बन्द गर्ने कदम प्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेको थियो भने यसले आन्दोलनको क्रममा अत्यधिक बल प्रयोग नगर्न र विरोध प्रदर्शनलाई सम्हाल्न संयम हुन आह्वान गरेको थियो। [[नेपाल पत्रकार महासङ्घ]] सहित अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सूचना अधिकारका क्षेत्रमा क्रियाशील २२ वटा नागरिक समाज सङ्गठनहरूले सरकारको सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णयप्रति कडा आपत्ति जनाएका थिएँ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Only Hamro Patro, X respond as Nepal bars 26 social sites |url=https://kathmandupost.com/national/2025/09/05/only-hamro-patro-x-respond-as-nepal-blocks-26-social-media-platforms-1757082149 |access-date=२३ भदौ २०८२ |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]ले सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध र विरोध प्रदर्शनमा प्रहरीको प्रतिक्रियाको निन्दा गर्दै साथै वर्तमान सरकारलाई तुरुन्तै विघटन गर्न माग गरेको थियो भने प्रमुख प्रतिपक्ष [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] सामुहिक नरसंहार भएको भन्दै कडा आलोचना गरेका थिएँ भने तत्काल मागहरू सम्बोधन गर्न आग्रह गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title='जेन जी' को माग तत्काल सम्बोधन गर्न माओवादी केन्द्रको माग |url=https://www.ujyaaloonline.com/story/119800/2025/9/8/maoist-demands-address-of-gen-z-demands |access-date=२४ भदौ २०८२|website=उज्यालो अनलाइन |language=नेपाली}}</ref> यस्तै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|रास्वपा]]ले जेन-जीमाथि गरिएको दमनको निष्पक्ष छानबिन सहित मध्यावधि निर्वाचनको माग गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=जेन-जीमाथि गरिएको दमनको निष्पक्ष छानबिनसहित रास्वपाले माग्यो अर्ली इलेक्सन|url=https://www.techpana.com/2025/152985/rsp-demands-early-election-after-gen-z-protest-crackdown|access-date=२४ भदौ २०८२|website=उज्यालो अनलाइन|language=नेपाली}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[फेसबुक]] पोस्टमा, काठमाडौँका नगरप्रमुख [[बालेन शाह]]ले आयोजकहरूले तोकेको उमेर सीमाका कारण आफु विरोध प्रदर्शनमा उपस्थित हुन नसक्ने बताएका थिएँ। यद्यपि, उनको विरोध प्रदर्शनको समर्थन गरेका थिएँ। राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]] र [[नेपाली सेना]]ले घटना पश्चात् शान्त र राजनीतिक संवादको लागि अपील गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=संयमित हुन र वार्तामा आउन राष्ट्रपतिको आह्वान,समस्या समाधानका लागि आग्रह |url=https://www.nepalpress.com/2025/09/09/637861/|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === * {{flagicon|United Nations}} संयुक्त राष्ट्रसङ्घको उच्चायुक्त कार्यालयकी प्रवक्ता रविना शामदासानीले हत्याको छानबिनको माग गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=8 Sep 2025 |title=At least 19 killed in Nepal protests over social media ban, corruption |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/8/at-least-14-killed-in-nepal-protests-over-social-media-ban-corruption |access-date=2025-09-08 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[एम्नेस्टी इन्टरनेसनल]]ले प्रहरी कारबाहीको निन्दा गरेको थियो र स्वतन्त्र अनुसन्धान र जवाफदेहिताको लागि आह्वान गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Accountability for deadly crackdown on ‘Gen Z’ protests against social media ban in Nepal |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/09/nepal-accountability-for-deadly-crackdown-on-gen-z-protesters/ |access-date=2025-09-08 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> * {{flagicon|भारत}} भारत विदेश मन्त्रालयले हताहत भएकाहरूप्रति शोक व्यक्त गर्दै र पीडित परिवारप्रति समवेदना व्यक्त गर्दै प्रदर्शनलाई नजिकबाट नियालिरहेको बताएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२३ भदौ २०८२ |title=भारतले भन्यो- नेपालको घटनाक्रमलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छौँ |url=https://www.drishtinews.com/archives/412528|access-date=२४ भदौ २०८२|website=दृष्टी न्युज |language=नेपाली}}</ref> == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका क्रान्ति र विद्रोहहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालमा विरोध प्रदर्शनहरू]] [[श्रेणी:नेपालको सैन्य इतिहास]] 4iwnb0mnuvrcuanrm1cy6lo4of9j0f8 0 148816 1362448 1345973 2026-06-20T03:52:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362448 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवता कृष्णकी सातौँ रानी}} {{Infobox deity | image = Mysore painting.jpg | caption = लक्ष्मणा र अन्य अष्टभार्याहरू, मैसुर चित्रकला। | spouse = [[कृष्ण]] | name = लक्ष्मणा | type = हिन्दु | texts = [[विष्णु पुराण]], [[भागवत पुराण]], [[हरिवंश]], [[महाभारत]] | abode = [[द्वारका]] | dynasty = [[यदुवंश]] (विवाह पश्चात्) | other_names = माद्री, चारुहासिनी | affiliation = [[देवी]], [[लक्ष्मी]], [[अष्टभार्या]] | member_of = [[अष्टभार्या]] }} '''लक्ष्मणा''' वा '''लक्षणा''' हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा उल्लिखित एक पौराणिक पात्र तथा [[द्वापर युग]]मा [[द्वारका]]का राजा र [[विष्णु]]का [[अवतार]] [[कृष्ण]]का आठ प्रमुख रानीहरू अर्थात् [[अष्टभार्या]]मध्येकी सातौँ रानी हुन्।<ref>{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0|page = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/62 62]}}</ref> ''[[भागवत पुराण]]'' मा उत्तम गुणहरूले युक्त लक्ष्मणालाई [[मद्र]] राज्यका एक अज्ञात शासककी छोरीको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।<ref name="chap10">{{cite web|url=http://vedabase.net/sb/10/58/57/en|title=Bhagavata Purana 10.58.57|author=Prabhupada|publisher=Bhaktivedanta Book Trust|access-date=21 February 2013|archive-date=20 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920104704/http://vedabase.net/sb/10/58/57/en|url-status=dead}}</ref> ''[[पद्म पुराण]]'' ले मद्रका ती राजाको नाम बृहत्सेन भएको स्पष्ट पार्दछ।<ref>{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0|page = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/448 448]}}</ref> लक्ष्मणाले एक संवादमा बृहत्सेनलाई एक कुशल [[वीणा]] वादकको रूपमा वर्णन गरेकी छिन्।<ref name="BegamudrePōtana1988"/> केही ग्रन्थहरूले उनलाई 'माद्री' वा 'मद्रा' (मद्रकी राजकुमारी) जस्ता उपनामहरू दिएका छन्।<ref name="10.61.15">{{cite web|url=http://vedabase.net/sb/10/61/15/en|title=Bhagavata Purana 10.61.15|author=Prabhupada|publisher=Bhaktivedanta Book Trust}}</ref><ref name="Wilson1870"/> यद्यपि, ''[[विष्णु पुराण]]'' ले लक्ष्मणालाई अष्टभार्याको सूचीमा समावेश गरे पनि अर्की रानी माद्रीको उल्लेख गरेको छ, जसलाई स्पष्ट रूपमा मद्रकी राजकुमारी भनिएको छ। यस ग्रन्थमा लक्ष्मणाको वंशको बारेमा कुनै सङ्केत गरिएको छैन। सोही ग्रन्थले उनलाई मनमोहक मुस्कान भएकी 'चारुहासिनी' पनि भनेको छ। ''[[हरिवंश]]'' ले पनि उनलाई चारुहासिनी भनेको भएतापनि उनलाई मद्रसँग जोडिको भने छैन।<ref name="Wilson1870">{{cite book|author=Horace Hayman Wilson|title=The Vishńu Puráńa: a system of Hindu mythology and tradition|url=https://archive.org/details/bub_gb_RO8oAAAAYAAJ|accessdate=21 February 2013|year=1870|publisher=Trübner|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_RO8oAAAAYAAJ/page/n84 81]–3, 107–8}}</ref><ref name=Harivamsha>{{Cite web|url=http://mahabharata-resources.org/harivamsa/vishnuparva/hv_2_103.html|title= Harivamsha Maha Puraaam - Vishnu Parvaharivamsha in the Mahabharata - Vishnuparva Chapter 103 - narration of the Vrishni race|accessdate=25 January 2013|publisher=Mahabharata Resources Organization}}</ref> == किंवदन्ती == === विवाह === लक्ष्मणाका पिताले एक ''[[स्वयम्भर]]'' समारोहको आयोजना गरेका थिए, जसमा दुलहीले भेला भएका आकाङ्क्षीहरूमध्येबाट वर छनोट गर्ने व्यवस्था मिलाइएको हुन्छ। ''भागवत पुराण'' मा उल्लेख भए अनुसार, गरुडले देवताहरूबाट अमृत चोरी गरेका जसरी कृष्णले पनि लक्ष्मणालाई स्वयम्भरबाट त्यसरी नै हरण गरेका थिए।<ref name="Krishna">{{Cite web|title=Five Ques married by Krishna|url=http://krsnabook.com/ch58.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322132816/http://krsnabook.com/ch58.html|archive-date=22 March 2021|publisher=Krishnabook.com|accessdate=25 January 2013}}</ref><ref name="10.61.15"/> अर्को एउटा कथाले कृष्णले कसरी धनुर्विद्या प्रतिस्पर्धा जितेर स्वयम्भरमा लक्ष्मणालाई प्राप्त गरे भन्ने वर्णन गर्दछ। राजा [[जरासन्ध]] र [[दुर्योधन]]ले निशाना छुटाउँछन्। [[पाण्डव]] राजकुमार र कृष्णका फुपुका छोरा [[अर्जुन]], जसलाई कतिपय समयमा सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर भनिन्छ, उनले कृष्णले लक्ष्मणाको हात जित्न सकून् भनेर जानीजानी निशाना छुटाएका थिए। अर्जुनका भाइ [[भीम]]ले कृष्णप्रतिको सम्मानका कारण प्रतिस्पर्धामा सहभागी हुन अस्वीकार गरेका थिए। अन्ततः, कृष्णले निशानामा प्रहार गरेर विजय प्राप्त गर्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/45238|title=The Ashta-Bharyas|last=Aparna Chatterjee|date=December 10, 2007|work=American Chronicle|accessdate=21 April 2010|archive-date=6 December 2012|archive-url=https://archive.today/20121206024252/http://www.americanchronicle.com/articles/view/45238|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205193032/http://www.americanchronicle.com/articles/view/45238 |date=5 December 2010 }}</ref> एकपटक कृष्ण र उनका रानीहरू पाण्डव र उनकी साझा पत्नी [[द्रौपदी]]लाई भेट्न [[हस्तिनापुर]] गएका हुन्छन्। अभिमानी तर लजालु स्वभावकी लक्ष्मणाले द्रौपदीलाई आफ्नो विवाह पनि द्रौपदीको जस्तै निकै उत्साहजनक रहेको बताउँदै त्यसको कथा सुनाउँछिन्।<ref name="BegamudrePōtana1988">{{cite book|author1=Rakosh Das Begamudre|author2=Pōtana|title=Amrutha of Sreemad Bhagavatha: adapted and translated from the Telugu original of Kavi Bammera Pothana|url=https://books.google.com/books?id=e_IcAAAAMAAJ|accessdate=7 February 2013|year=1988|publisher=Rakosh Das Beegamudre}}</ref> === मृत्यु === ''भागवत पुराण'' मा उल्लेख भए अनुसार लक्ष्मणाका; प्रघोष, गात्रवान, सिंह, बल, प्रबल, ऊर्ध्वग, महाशक्ति, सह, ओज र अपराजित गरि १० पुत्रहरू थिए।<ref name=Genealogy>{{Cite web|url=http://krsnabook.com/ch61.html|title=The Genealogical Table of the Family of Krishna|accessdate=5 February 2013|publisher= Krsnabook.com}}</ref> ''विष्णु पुराण'' ले भने उनका गात्रवान् नेतृत्वका धेरै छोराहरू भएको उल्लेख गरेको छ।<ref name=" Wilson1870"/> ''भागवत पुराण'' मा कृष्णको मृत्युपछि उनका रानीहरूको विलाप र त्यसपछि कृष्णको चितामा हाम हालेर आत्मदाह (हेर्नुहोस् ''[[सती प्रथा|सती]]'') गरेको विवरण पाइन्छ।<ref>{{cite web |url=http://vedabase.net/sb/11/31/20/en |title=Bhagavata Purana 11.31.20 |author=Prabhupada |publisher=Bhaktivedanta Book Trust |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613194505/http://vedabase.net/sb/11/31/20/en |archivedate=13 June 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613194505/http://vedabase.net/sb/11/31/20/en |date=13 June 2010 }}</ref> हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[महाभारत]]'' को ''मौसल पर्व'' मा, जसले कृष्णको मृत्यु र उनको वंशको अन्त्यको वर्णन गर्दछ, केवल चार रानीहरूले सती गएको र अन्यले भने द्वारका छोड्ने क्रममा लुटेराहरूबाट आक्रमणमा परेपछि जीवितै जलेर ज्यान दिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m16/m16007.htm|title=Mahabharata|accessdate=18 March 2013|publisher=Sacred-texts.com|author=Kisari Mohan Ganguli}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:कृष्णका पत्नीहरू]] 8wal9r1o3yukoay4kkx2ke0etgebb49 0 150465 1362346 1361004 2026-06-19T12:34:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362346 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = नेपाल ईन्जिनियर्स एसोसियसन | full_name = | native_name = Nepal Engineers Association | native_name_lang = Nepali | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = Logo of NEA | image = | image_size = | caption = | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | map2 = | map2_size = | map2_alt = | map2_caption = | abbreviation = | nickname = | pronounce ref = | pronounce comment = | named_after = | predecessor = | successor = | formation = 1962<!-- use {{start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | founder = | founding_location = | dissolved = <!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | type = गैरनाफामूलक | tax_id = <!-- or | vat_id = (for European organizations) --> | registration_id = <!-- for non-profit org --> | status = | purpose = | professional_title = | headquarters = [[पुल्चोक]], ललितपुर | location_city = | coordinates = <!--{{coord|27.712434|N|85.330689|E|display=inline, title}}--> | origins = | region = | products = | services = | methods = | fields = | membership = | language = | owner = <!-- or | owners = --> | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = सुवासचन्द्र बराल | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | board_of_directors = | key_people = | main_organ = | parent_organization = | subsidiaries = | secessions = | affiliations = | budget = | budget_year = | revenue = | revenue_year = | disbursements = | expenses = | expenses_year = | endowment = | endowment_year = | website = {{url|www.neanepal.org.np}} | remarks = | formerly = | footnotes = | bodystyle = }} '''नेपाल ईन्जिनियर्स एसोसियसन''' नेपालका इन्जिनियरहरूको स्वतन्त्र गैरनाफामूलक संस्था हो। यसको [[मुख्यालय]] पुल्चोक, [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] अवस्थित छ। यो १९६२ मा स्थापित भएको थियो। नेपालको प्रत्येक प्रदेशमा यसको एक प्रादेशिक समिति छ। == सदस्यहरू == वर्ष २०२२: ३६,५०० भन्दा बढी सदस्यहरू <ref name="bahra2020">{{Cite web |title=नेपाल इन्जिनियर्स एसोसिएसन ५७ वर्षमा |url=https://baahrakhari.com/news-details/203291/2019-07-05 |access-date=2020-07-29 |website=बाह्रखरी }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रहरू == * कतार <ref>{{Cite web |title=Kantipur-कतारमा नेपाली इन्जिनियरहरू बढ्दै - कान्तिपुर समाचार |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-09-11/207864.html |access-date=2020-07-29}}</ref> * अष्ट्रेलिया * थाइल्यान्ड * युनाइटेड किङ्गडम * जापान ==बाह्य कडीहरू== * [https://neanepal.org.np/ आधिकारिक वेबसाइट] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाल इन्जिनियरिङ परिषद्]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका पेशागत सङ्गठनहरू|इ]] dg7ym2r15zvqzr38ca2o9ea9hv1vdwa 0 150467 1362345 1358554 2026-06-19T12:31:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362345 wikitext text/x-wiki '''नेपाल इन्जिनियरिङ परिषद्''' बि सं २०५६ मा नेपाल इन्जिनियरिङ परिषद् ऐनअन्तर्गत गठन भएको एउटा स्वायत्त सरकारी निकाय हो।<ref>{{Cite web |title=The Nepal Engineering Council Act, 2055 (1999) |url=https://nec.gov.np/uploads/brochure/uHz5GkVeJ4220316085434.pdf |website=Nepal Engineering Council }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="act2055">{{cite book|title=Nepal Engineering Council Act, 2055 (1999)|url=https://www.global-regulation.com/law/nepal/9333470/engineering-council-act%252c-2055-%25281999%2529.html}}</ref> [[इन्जिनियरिङ|इन्जिनियरिङ पेशा]]लाई प्रभावकारी बनाएर व्यवस्थित र वैज्ञानिक ढङ्गले परिचालन गर्नुका साथै अन्य विषयहरूसहित इन्जिनियरहरूको नाम उनीहरूको योग्यताअनुसार दर्ता गर्ने व्यवस्था गर्न परिषद्को स्थापना गरिएको थियो। == परिषद्को गठनः == परिषद्मा देहाय बमोजिमका सदस्यहरु रहनछन्ः – (क) इन्जिनियरिङ्ग विषयमा स्नातकोपाधि प्राप्त गरी कम्तीमा पन्ध्र वर्ष इन्जिनियरिङ्ग व्यवसायमा अनुभव प्राप्त इन्जिनियरहरु मध्येबाट नेपाल सरकारबाट मनोनीत इन्जिनियर ( अध्यक्ष (ख) इन्जिनियरिङ्ग विषयमा स्नातकोपाधि प्राप्त गरी कम्तीमा दश वर्ष इन्जिनियरिङ्ग व्यवसायमा अनुभव प्राप्त इन्जिनियरहरु मध्येबाट नेपाल सरकारबाट मनोनीत इन्जिनियर ( उपाध्यक्ष । (ग) इन्जिनियरिङ्ग विषयमा स्नातकोपाधि प्राप्त गरी कम्तीमा सात वर्ष इन्जिनियरिङ्ग व्यवसायमा अनुभवप्राप्त इन्जिनियरहरू मध्येबाट प्रत्येक प्रदेशबाट प्रतिनिधित्व हुने गरी समावेशी सिद्धान्तको आधारमा नेपाल सरकारबाट मनोनीत कम्तीमा तीनजना महिला सहित सातजना– सदस्य । (घ) अध्यक्ष, नेपाल इन्जिनियर्स एशोसिएसन ( सदस्य (ङ) [[नेपाल ईन्जिनियर्स एसोसियसन|नेपाल इन्जियिर्स एशोसिएसन]]ले निर्वाचन गरी पठाएका पाँचजना इन्जिनियरहरु ( सदस्य (च) इन्जिनियरिङ्ग क्याम्पसका क्याम्पस प्रमुखहरु मध्ये नेपाल सरकारबाट मनोनीत क्याम्पस प्रमुख एकजना ( सदस्य (छ) प्रतिनिधि, इन्जिनियरिङ्ग, अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय ( सदस्य (छ१) इन्जिनियरिङ्ग विषय अध्ययन, अध्यापन गराउने विश्वविद्यालयहरू मध्येबाट नेपाल सरकारबाट मनोनीत एकजना – सदस्य (ज) इन्जिनियरिङ्ग विषयमा स्नातकोपाधि प्राप्त गरी कम्तीमा सात वर्ष इन्जिनियरिङ्ग व्यवसायमा अनुभवप्राप्त इन्जिनियरहरू मध्येबाट परिषद्बाट मनोनीत कम्तीमा एकजना महिला सहित दुईजना – सदस्य == दर्ता श्रेणी == परिषद्ले तिनवटा श्रेणीहरूमा इन्जिनियरहरू दर्ता गर्ने प्रावधान गरेको छः <ref>{{Cite web |title=Nepal Engineering Council Regulation, 2057 |url=https://nec.gov.np/uploads/brochure/44f43R7Lj1211202074411.pdf |access-date=14 September 2022 |website=Nepal Engineering Council }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703143946/https://nec.gov.np/uploads/brochure/44f43R7Lj1211202074411.pdf |date=3 July 2022 }}</ref> # सामान्य इन्जिनियर (श्रेणी-A) # व्यावसायिक इन्जिनियर (श्रेणी-B) # विदेशी इन्जिनियर (श्रेणी-C) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाल कानुन व्यवसायी परिषद्|नेपाल बार काउन्सिल]] * [[नेपाल मेडिकल काउन्सिल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका नियमनकारी निकायहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा आधारित संस्थाहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा शिक्षा]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] in3bgi2hi1mg9qfivm6jugyt2lnna1a 0 150510 1362481 1361100 2026-06-20T06:55:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362481 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = सन्तरागाछी जङ्क्सन | symbol = s | symbol_location = kolkata | style = Kolkata Suburban Railway | image = SantragachiRailwayStation01.jpg | image_caption = | address = सन्तरागाछी स्टेसन रोड, [[सन्तरागाछी]] <br> [[हावडा]], [[पश्चिम बङ्गाल]] - ७१११०९ | country = भारत | coordinates = {{Coord|22.584395|88.283082|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|12|m|ft}} | line = {{Plainlist| * [[हावडा]]–[[खरगपुर]] * [[हावडा]]–[[आमता]] * [[सन्तरागाछी जङ्क्सन|सन्तरागाछी]]–[[शालिमार रेलवे स्टेसन|शालिमार]] }} | other = {{Plainlist| * [[कोना एक्सप्रेसवे]] * {{rint|kolkata|bus}} सन्तरागाछी बस बिसौनी * ट्याक्सी स्ट्यान्ड }} | structure = ग्रेडमा | platform = ८ | tracks = २२ | entrances = | parking = उपलब्ध | baggage_check = | opened ={{start date and age|1900}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{start date and age|1968}}<ref>{{Cite web |title=SER OBSERVES GOLDEN JUBILEE CELEBRATIONS FOR SUCCESSFUL COMPLETION OF 50 YEARS OF EMU SERVICES |url=https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,423&dcd=2505&did=15252539839326B259F83A55EC34D676442D9B26268D3.web107 |quote=the electrification of Howrah-Kharagpur section in the year 1968 |website=Indian Railways |publisher=South Eastern Railway |date=2 May 2018 |access-date=9 May 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227174817/https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,423&dcd=2505&did=15252539839326B259F83A55EC34D676442D9B26268D3.web107 |date=27 December 2024 }}</ref> | accessible = उपलब्ध {{access icon|20px}} | code = {{Indian railway code | code = SRC | zone = [[दक्षिण पूर्वी रेलवे (भारत)|दक्षिण पूर्वी रेलवे]] | division = {{rwd|खरगपुर}} }} | owned = [[भारतीय रेलवे]] | operator = [[दक्षिण पूर्वी रेलवे (भारत)|दक्षिण पूर्वी रेलवे]] | status = {{color|green|सक्रिय}} | former = [[बङ्गाल नागपुर रेलवे]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} | services = {{Adjacent stations|system=कोलकाता उपनगरीय रेलवे |line=दक्षिण पूर्वी|left=मौरीग्राम|right=रामराजातला|to-left=मिदनापुर|type=[[हावडा–खरगपुर लाइन|मुख्य लाइन]] र [[सन्तरागाछी–आमता सहायक लाइन]] |line2=दक्षिण पूर्वी|left2=बाँकरानयाबाज|right2=पद्मापुकुर|to-left2=आमता|to-right2=शालिमार|type2=[[हावडा–खरगपुर लाइन|मुख्य लाइन]] र [[सन्तरागाछी–आमता सहायक लाइन]] }} | route_map = {{switcher | {{Santragachi–Amta branch line}} | Show Santragachi–Amta route map | {{Howrah–Kharagpur line}} | Show Howrah–Kharagpur route map }} | map_type = India Kolkata#India West Bengal#India | map_dot_label = सन्तरागाछी जङ्क्सन | map_caption = [[कोलकाता]]मा स्थान##पश्चिम बङ्गालमा स्थान | mapframe = yes | mapframe-caption = सन्तरागाछी जङ्क्सनको अन्तरक्रियात्मक नक्सा }} '''सन्तरागाछी जङ्क्सन रेलवे स्टेसन''' [[भारतीय रेलवे]]को [[दक्षिण पूर्वी रेलवे (भारत)|दक्षिण पूर्वी रेलवे क्षेत्र]]को एक रेलवे जङ्क्सन हो, जुन [[भारत]]को [[हावडा]]को [[सन्तरागाछी]]मा अवस्थित छ।<ref name="2015-05-26-toi" /> यो रेलवे स्टेसन भारतीय रेलवेको दक्षिण पूर्वी रेलवे क्षेत्रद्वारा सञ्चालित छ। [[कोलकाता महानगर क्षेत्र]]लाई सेवा दिने ठुलो अन्तर सहर रेलवे स्टेसनहरू जस्तै {{stnlnk|हावडा}}, {{stnlnk|शालिमार}}, {{stnlnk|कोलकाता}}, {{rws|डानकुनी}} र {{stnlnk|सियालदह}} मध्येको पनि एक हो।<ref name="2015-05-26-toi">{{cite news |last1=Gupta |first1=Jayanta |title=Santragachi to be developed into terminal in 3–4 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Santragachi-to-be-developed-into-terminal-in-3-4-years/articleshow/47433513.cms |access-date=19 May 2020 |work=The Times of India |agency=Times News Network |date=26 May 2015 }}</ref> [[हावडा रेलवे स्टेसन]] जाने लाइनमा यो रेलवे स्टेसन धेरै वर्षदेखि अवस्थित थियो, तर यसलाई रेलवे टर्मिनलमा स्तरोन्नति गर्ने काम सन् २०१५ मा सुरु गरिएको थियो। दक्षिण पूर्वी रेलवेले यसलाई लामो दूरीका रेलहरूको लागि प्रयोग गर्ने अभिप्रायले स्तरोन्नतिको कार्य थालेको थियो। यो रेलवे स्टेसनको स्तरोन्नतिले पूर्वी रेलवेद्वारा सञ्चालित हावडा रेलवे स्टेसनको यात्रु भारलाई कम गर्न सहयोग गरेको छ।<ref name="2015-05-26-toi" /> ==इतिहास== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:कोलकाताका रेलवे स्टेसनहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका रेलवे जङ्क्सन स्टेसनहरू]] t4lfy0535vce8zc66nqget0ahkd86gv 0 150539 1362412 1362042 2026-06-20T00:48:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362412 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = मारिया कोरिना माचाडो | image = Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg | caption = सन् २०२५ मा माचाडो | office = | term_label = | status = | term_start = | term_end = | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्य<br>[[मिरान्डा (राज्य)|मिरान्डा]]का लागि | term_start1 = ५ जनवरी २०११ | term_end1 = २१ मार्च २०१४ | predecessor1= {{ill|हिराम गाभिरिया|es}} | successor1 = [[रिकार्डो सान्चेज]] | office2 = [[भेन्ते भेनेजुएला]]की नेतृ | term_start2 = २४ मे २०१२ | term_end2 = | birth_name = मारिया कोरिना माचाडो परिस्का | birth_date = {{birth date and age|1967|10|7|df=y}} | birth_place = [[काराकास]], [[भेनेजुएला गणराज्य]] | death_date = | death_place = | party = [[भेन्ते भेनेजुएला]] (२०१२ देखि) | other_party = {{ubl | [[युनिटरी प्लेटफर्म]] | [[डेमोक्रेटिक युनिटी राउन्डटेबल]] | [[जस्टिस फर्स्ट]] (२०१०–२०१२) | [[सुमाते]] (२००१–२०१०) }} | children = ३ | education = {{ubl | [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]] (बीएस) | [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (एमएस) }} | awards = {{ubl | [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] (२०२४) | [[साखारोभ पुरस्कार]] (२०२४) | [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] (२०२५) }} | signature = Firma de María Corina Machado.svg }} '''मारिया कोरिना माचाडो परिस्का''' (जन्म ७ अक्टोबर १९६७) एक भेनेजुएली राजनीतिज्ञ, सामाजिक अभियन्ता तथा [[भेनेजुएलाको विपक्ष]]की प्रमुख नेतृ हुन्। उनी [[हुगो चाभेज]], [[निकोलास मादुरो]] तथा [[डेल्सी रोड्रिगेज]]का प्रशासनहरूको विरोध गर्ने प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्। उनले सन् २०११ देखि २०१४ सम्म [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्यका रूपमा सेवा गरिन् तथा राष्ट्रपतीय निर्वाचनहरूमा उम्मेदवारका रूपमा समेत प्रतिस्पर्धा गरिन्। वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त औद्योगिक इन्जिनियर माचाडोले आफ्नो राजनीतिक यात्रा मत अनुगमन गर्ने संस्था [[सुमाते]]की संस्थापकका रूपमा प्रारम्भ गरेकी थिइन्। उनी [[भेन्ते भेनेजुएला]] राजनीतिक दलकी राष्ट्रिय संयोजक हुन्। सन् २०१२ को विपक्षी राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचनमा उनले उम्मेदवारी दिएकी थिइन्, तर [[हेनरिके काप्रिलेस]]सँग पराजित भइन्। [[सन् २०१४ का भेनेजुएली प्रदर्शनहरू]]का क्रममा उनले मादुरो सरकारविरुद्धका आन्दोलनहरू आयोजना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिन्। सन् २०२३ मा माचाडोले [[२०२३ युनिटरी प्लेटफर्म राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचन]] जितेर [[२०२४ भेनेजुएली राष्ट्रपतीय निर्वाचन]]का लागि विपक्षी एकता उम्मेदवारको हैसियत प्राप्त गरिन्। तथापि, सांसद रहँदाको अवधिसँग सम्बन्धित प्रशासनिक तथा वित्तीय अनियमितताका आरोपका आधारमा उनलाई १५ वर्षसम्म सार्वजनिक पद धारण गर्न अयोग्य ठहर गरियो। उक्त निर्णयलाई भेनेजुएलाको सर्वोच्च न्यायाधिकरणले पनि सदर गर्‍यो। त्यसपछि उनले [[कोरिना योरिस]]लाई आफ्नो प्रतिस्थापन उम्मेदवारका रूपमा प्रस्ताव गरिन्, जसलाई पछि [[एडमुन्डो गोन्जालेस]]ले प्रतिस्थापन गरे। विपक्षी पक्षले निर्वाचन परिणामहरूको अभिलेखीकरण तथा मतगणना विवरण सङ्कलन अभियान सञ्चालन गर्‍यो, जसले गोन्जालेसलाई विजेता देखाएको दाबी गर्‍यो, जबकि मादुरो सरकारले आफ्नै विजयको घोषणा गर्‍यो। राष्ट्रपतीय निर्वाचनपछि माचाडोले आफ्नो जीवन र स्वतन्त्रताप्रति खतरा रहेको भन्दै आफू लुकेर बसेको जानकारी दिएकी थिइन्। माचाडोलाई सन् २०२५ मा [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त, उनी सन् २०१८ मा [[बीबीसी १०० महिला]] सूचीमा समावेश भएकी थिइन् तथा सन् २०२५ मा ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाको [[टाइम १००]] प्रभावशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा परेकी थिइन्। सन् २०२४ मा उनले [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] तथा [[साखारोभ पुरस्कार]] (एडमुन्डो गोन्जालेससँग संयुक्त रूपमा) प्राप्त गरिन्, जुन भेनेजुएलामा लोकतन्त्रका लागि संघर्षरत नागरिकहरूको प्रतिनिधित्व गरेको योगदानको सम्मानस्वरूप प्रदान गरिएको थियो। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == माचाडोको जन्म ७ अक्टोबर १९६७ मा [[काराकास]], भेनेजुएलामा भएको थियो।<ref>{{cite web |author=Machado |first=María Corina |date=2010 |title=Mi experiencia |trans-title=मेरो अनुभव |url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |archive-date=22 March 2010 |access-date=25 April 2010 |website=MariaCorina2010.com |language=es}}</ref> चार दिदीबहिनीमध्ये जेठी छोरी माचाडोकी आमा [[कोरिना परिस्का]] पेरेज़ एक मनोवैज्ञानिक थिइन् भने उनका पिता हेनरिके माचाडो जुलोआगा इस्पात उद्योगसँग सम्बन्धित व्यवसायी थिए।<ref name=SteelLady>{{cite news |last=Piñero |first=Jesus |date=23 October 2023 |title=María Corina Machado, la dama de acero |trans-title=मारिया कोरिना माचाडो : फलामकी महिला |url=https://elestimulo.com/climax/perfil/2018-11-19/maria-corina-machado-la-dama-de-acero/ |access-date=17 October 2025 |website=El Estímulo |language=es}}</ref> उनी एक रूढिवादी तथा क्याथोलिक परिवारमा हुर्किएकी थिइन्।<ref name=Forero2005>{{Cite news |last=Forero |first=Juan |date=19 November 2005 |title=The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side |url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html |access-date=25 October 2005 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> माचाडोका पनाती हजुरबुबा [[एडुआर्डो ब्लाङ्को (लेखक)|एडुआर्डो ब्लाङ्को]] थिए, जसले सन् १८८१ मा ''[[Venezuela Heroica]]'' नामक कृति लेखेका थिए। उनका ठूला काका आर्मान्डो जुलोआगा ब्लाङ्को सन् १९२९ मा [[हुआन भिसेन्टे गोमेज]]को तानाशाहीविरुद्ध भएको असफल विद्रोहका क्रममा मारिएका थिए।<ref name=Forero2005/> माचाडोले [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]]बाट औद्योगिक इन्जिनियरिङमा स्नातक तथा काराकासस्थित [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (IESA) बाट वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरेकी छन्। त्यसपछि उनले [[भालेन्सिया, काराबोबो|भालेन्सिया]]मा मोटर वाहन उद्योगमा काम गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९२ मा उनले ''फुन्डासियोन एतेनिया'' (Atenea Foundation) स्थापना गरिन्, जसले निजी दाताहरूको सहयोगबाट काराकासका टुहुरा तथा सडक बालबालिकाको हेरचाह गर्ने कार्य गर्थ्यो। उनले ''ओपोर्टुनितास फाउन्डेसन''को अध्यक्षका रूपमा पनि सेवा गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९३ मा उनी काराकास सरेकी थिइन्।<ref name=SignOn/> पछि [[सुमाते]] संस्थामा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न थालेपछि उक्त संस्थालाई राजनीतिक प्रभावबाट टाढा राख्न उनले फाउन्डेसनबाट अलग भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/> माचाडो सन् २००९ मा [[येल विश्वविद्यालय]]को [[Yale World Fellows]] कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio>{{cite news|url=http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|title=María Corina Machado|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515213038/http://www.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|archive-date=15 May 2012|work=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|date=24 April 2006|access-date=10 March 2026}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250426143904/http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml |date=26 April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://worldfellows.yale.edu/maria-corina-machado|title=Maria Corina Machado|publisher=Yale Jackson School of Public Affairs|date=2009|access-date=25 October 2023}}</ref> उनी सन् २००५ मा [[Young Global Leaders]] कार्यक्रमको सदस्य बनेकी थिइन्,<ref>{{Cite web |date=2005 |title=The Forum of Young Global Leaders |url=http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050721080129/http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-date=21 July 2005 |access-date=12 October 2025 |publisher=Young Global Leaders}}</ref> तथा सन् २०११ मा पुनः उक्त कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ep3eJ9QuYMU |title=Maria Corina Machado – Young Global Leaders |date=28 February 2011 |publisher=Forum of Young Global Leaders |access-date=12 October 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite journal |date=21 September 2011 |title=Building democracy every single day |url=https://www.yalejournal.org/publications/building-democracy-every-single-day |access-date=12 October 2025 |journal=Yale Journal of International Affairs |language=en-US}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == माचाडो सम्बन्धविच्छेदित (डिभोर्स) हुन् र उनका तीन सन्तान छन्।<ref name=BestLoved>{{cite news|last=Forero|first=Juan|date=19 November 2005|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04E3D91E3EF93AA25752C1A9639C8B63|title=The Saturday Profile; Venezuela's Best-Loved, or Maybe Most-Hated, Citizen|work=[[The New York Times]]|page=A4|access-date=24 February 2010|id={{ProQuest|93038231}}}}</ref><ref name=MCM2017>{{cite web|title=María Corina|date=14 September 2016|url=http://www.ventevenezuela.org/mariacorina/|publisher=[[Vente Venezuela]]|access-date=3 May 2017|language=es}}</ref> उनले आफ्ना सन्तानहरू घरेलु स्तरमा प्राप्त भएको भनिएको ज्यान मार्ने धम्कीका कारण विदेशमा बसोबास गरिरहेको बताएकी छन्।<ref name=CNNVideo>{{cite AV media|url=https://www.cnn.com/videos/tv/2023/07/08/amanpour-machado.cnn|publisher=CNN|access-date=28 October 2023|date=8 July 2023|title='The world is starting to understand we will defeat Maduro,' says Venezuelan opposition politician|time=9:00}}</ref> 0 उनी [[भेनेजुएलाको क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] धर्मावलम्बी हुन्।<ref>{{Cite web |last=Henríquez |first=Andrés |date=20 July 2024 |title=Venezuela's Catholic voters face crucial decision for president |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/258325/the-faith-of-venezuela-s-presidential-candidates-a-crucial-decision-for-catholic-voters |access-date=10 October 2025 |website=Catholic News Agency |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kosicki |first=Piotr H. |date=2025-12-08 |title=María Corina Machado's Catholic Revolution |url=https://www.project-syndicate.org/commentary/maria-machado-exponent-of-latin-american-christian-democracy-by-piotr-h-kosicki-2025-12 |access-date=2025-12-16 |website=Project Syndicate |language=en}}</ref> ==संदर्भ== qgvvrcun9fqlqtewn3sug5jsjgfv2rb 0 150541 1362447 1362062 2026-06-20T03:50:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1362447 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = रोल्स-रोयस घोस्ट | image = 2022 Rolls-Royce Ghost Black Badge in Arctic White, front left.jpg | manufacturer = [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]] | production = २००९–हालसम्म | model_years = २०१०–हालसम्म | designer = हेनरी क्लोक<ref name="Ghost 2020">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0312245EN/post-opulence:-rolls-royce-reveals-the-super-luxury-consumer-insights-that-informed-new-ghost|title=Post Opulence: Rolls-Royce Reveals the Super-Luxury Consumer Insights That Informed New Ghost |publisher=[[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]|date=28 July 2020|access-date=7 October 2020}}</ref> | assembly = संयुक्त अधिराज्य: [[वेस्ट ससेक्स]], [[इङ्ग्ल्यान्ड]] ([[गुडउड प्लान्ट]]) | class = [[पूर्ण-आकारको कार|पूर्ण-आकारको]] [[लक्जरी कार]] ([[एफ-सेग्मेन्ट|एफ]])<br />[[अति-लक्जरी कार]] | body_style = ४-ढोके [[सेडान (मोटरगाडी)|सलुन]] | layout = {{ubl |[[अगाडि इन्जिन, पछाडिको पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफआर]] (पहिलो पुस्ता) |[[अगाडि इन्जिन, सबै पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफ४]] (दोस्रो पुस्ता)}} | doors = परम्परागत ढोका (अगाडि)<br />[[सुसाइड डोर|कोच डोर]] (पछाडि) | predecessor = [[रोल्स-रोयस सिल्भर सेराफ]] | successor = | caption = २०२२ रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज }} '''रोल्स-रोयस घोस्ट''' [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]द्वारा निर्मित पूर्ण-आकारको लक्जरी कार हो। सन् १९०६ मा पहिलो पटक उत्पादन गरिएको [[सिल्भर घोस्ट]]को सम्मानमा नामकरण गरिएको "घोस्ट" नेमप्लेट सन् २००९ को अप्रिलमा [[अटो सांघाई]] प्रदर्शनीमा घोषणा गरिएको थियो। यसको उत्पादन संस्करणलाई आधिकारिक रूपमा [[२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो। घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा प्रस्तुत गरिएको थियो। विकासको क्रममा घोस्टलाई "RR04" नामले चिनिन्थ्यो। यसलाई [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|फ्यान्टम]]भन्दा सानो, "अझ सन्तुलित र यथार्थपरक कार" का रूपमा डिजाइन गरिएको थियो, जसको उद्देश्य रोल्स-रोयसका मोडेलहरूलाई तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यको श्रेणीमा उपलब्ध गराउनु थियो। BMW AG को एक वक्तव्यअनुसार, आन्तरिक दहन इन्जिनयुक्त यो पुस्ताको मोटरगाडी सन् २०३० सम्म उत्पादन गरिनेछ। त्यसपछि कम्पनीले केवल विद्युतीय मोडेलहरू मात्र उत्पादन गर्ने योजना बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bmwblog.com/2021/09/30/rolls-royce-will-be-bmw-groups-second-all-electric-brand/|title=Rolls-Royce Will be BMW Group's Second All-Electric Brand|date=30 September 2021}}</ref> {{TOC limit|3}} ==२००EX अवधारणा (२००९)== [[File:Rolls Royce 200EX Concept.jpg|thumb|रोल्स-रोयस २००EX अवधारणा।|alt=|left]] मार्च २००९ मा आयोजित [[जेनेभा मोटर शो#२००९|२००९ जेनेभा मोटर शो]]मा आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको रोल्स-रोयस २००EX ले उत्पादन संस्करण घोस्टको डिजाइन दिशालाई संकेत गरेको थियो। घोस्टको अन्तिम डिजाइन यस अवधारणात्मक मोडेलको तुलनामा लगभग अपरिवर्तित नै रह्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.carmagazine.co.uk/car-news/first-official-pictures/rolls-royce/rolls-royce-ghostirst-official-pictures/|title=Rolls-Royce Ghost V-Spec (2014) first official pictures|website=CAR Magazine|access-date=9 March 2019}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{clear}} ==पहिलो पुस्ता== {{Infobox person | name = पहिलो पुस्ता | image = Rolls-Royce Ghost (MSP16).jpg | caption = | production = सेप्टेम्बर २००९ – २०२० | model_years = २०१०–२०२० | designer = {{ubl |आन्द्रेयास थुर्नर (२००६) |चार्ल्स कोल्डह्याम (आन्तरिक सजावट)}} | platform = BMW L6<ref>{{Cite web| title=Supplying BMW | url=https://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20150921195204/http://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-date=2015-09-21}}</ref> | related = {{ubl | [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)]] | [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रोल्स-रोयस रेथ]] | [[रोल्स-रोयस डन (२०१५)|रोल्स-रोयस डन]] }} | engine = ६.६&nbsp;लिटर ''[[BMW N74#N74B66|N74B66]]'' [[V12 इन्जिन|V12]]-[[टर्बोचार्जर|टर्बो]] | transmission = ८-गति ''[[ZF 8HP transmission|8HP90]]'' [[स्वचालित प्रसारण|स्वचालित]] | wheelbase = {{ubl |{{convert|3295|mm|in|abbr=on}} |{{convert|3465|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | length = {{ubl |{{convert|5399|mm|in|abbr=on}} |{{convert|5569|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | width = {{convert|1948|mm|in|abbr=on}} | height = {{convert|1550|mm|in|abbr=on}} | weight = {{ubl |{{convert|2490|kg|lb|abbr=on}} |{{convert|2520|kg|lb|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | sp = uk }} रोल्स-रोयस घोस्टको आधिकारिक नाम पहिलो पटक अप्रिल २००९ मा घोषणा गरिएको थियो। उक्त सवारीसाधनलाई आधिकारिक रूपमा [[फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो#२००९|२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो र सेप्टेम्बर २००९ देखि बिक्रीका लागि उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217182939/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS NAMES RR4|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217182939/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217171803/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE TO UNVEIL GHOST AT FRANKFURT MOTOR SHOW|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217171803/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref> संयुक्त अधिराज्य र युरोपमा यसको आपूर्ति सन् २००९ को अन्त्यतिर सुरु भएको थियो भने संयुक्त राज्य अमेरिका र एसिया–प्रशान्त क्षेत्रलगायत अन्य बजारहरूमा सन् २०१० को दोस्रो त्रैमासिकदेखि आपूर्ति सुरु गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217170546/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS CONFIRMS GHOST FIGURES|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217170546/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795 |date=17 December 2012 }}</ref> घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="press.rolls-roycemotorcars.com">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|archive-url=https://archive.today/20121217183231/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS AT AUTO SHANGHAI 2011|access-date=9 March 2019}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217183231/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548 |date=17 December 2012 }}</ref> ===घोस्ट सिरिज I (२००९–२०१४)=== घोस्टको डिजाइन आन्द्रेयास थुर्नर र चार्ल्स कोल्डह्यामले गरेका थिए भने यसको इन्जिनियरिङ विकासको नेतृत्व हेल्मुट रिड्लले गरेका थिए, जसले ठूलो आकारको [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|रोल्स-रोयस फ्यान्टम]]को विकासको पनि नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{cite web|first=Steve | last = Cropley |url=http://autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/238333/|title=Rolls-Royce 200EX: full details|publisher=Autocar|date=2009-02-19|access-date=2009-05-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rolls-roycemotorcars.com/stories/editions/andreas-thurner/|title=Editions – Contributors Andreas Thurner|access-date=9 March 2019}}</ref> डिजाइन चरणमा RR04 कोडनाम दिइएको घोस्टलाई फ्यान्टमभन्दा उल्लेखनीय रूपमा कम मूल्यका सवारीसाधनहरू, जस्तै [[बेन्टली कन्टिनेन्टल फ्लाइङ स्पर (२००५)|बेन्टली फ्लाइङ स्पर]] तथा [[मर्सिडिज-बेन्ज एस-क्लास]]का [[V12 इन्जिन]]युक्त संस्करणहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न विकसित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rolls-Royce Ghost |url=https://www.autozine.org/Archive/RR/old/Ghost_I.html |website=autozine.org}}</ref> घोस्ट [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)|F01 बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज]]सँग साझा प्लेटफर्ममा आधारित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.autoexpress.co.uk/carreviews/grouptests/234234/rolls_royce_200ex_revealed.html|title=Rolls Royce 200EX revealed |date=Feb 2009|first=Sam | last = Hardy |work=Auto Express}}</ref> कम्पनीका अनुसार दुवै कारका करिब २० प्रतिशत पुर्जाहरू समान छन्। यद्यपि, घोस्टको {{convert|129.7|in|mm|adj=on}} ह्विलबेस, छानाको उचाइ, बोनटको उचाइ तथा ट्र्याक चौडाइहरू यसको आफ्नै विशेषतायुक्त छन्, र यसमा फ्यान्टम शैलीका एयर स्प्रिङहरू प्रयोग गरिएको छ। यस कारले आफ्नो ठूलो सहोदर मोडेलसँग [[FlexRay]] इलेक्ट्रोनिक प्रणाली पनि साझा गर्दछ।<ref name="WSJ">[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303720604575170323695367824 Rolls-Royce Builds a Real Car: High-tech BMW underpinnings meet classic English cosseting in the new Ghost. Got $245,000?] ''[[The Wall Street Journal]]''</ref> यस कारको [[कर्ब वजन]] {{convert|5445|lb|kg|abbr=on}} छ।<ref name="WSJ" /> घोस्टको प्लेटफर्मलाई पछि [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] ग्रान्ड टुरर र [[रोल्स-रोयस डन|डन]] कनभर्टिबलमा पनि प्रयोग गरिएको थियो। अन्य समकालीन रोल्स-रोयस मोडेलहरूझैँ, घोस्टमा मूल कम्पनी बीएमडब्ल्युको [[iDrive]] प्रयोगकर्ता इन्टरफेस प्रयोग गरिएको छ। ''[[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]]'' बोनट प्रतीक तथा अन्य विभिन्न कार्यहरू यही प्रणालीमार्फत नियन्त्रण गरिन्छ।<ref name=CarTourRRDHC>[https://www.youtube.com/watch?v=HHMyqE7akk4 2011 Rolls-Royce Phantom Drophead Coupé – Car Tour], YouTube.com, 24 July 2011, Accessed 2 August 2011.</ref> रोल्स-रोयस घोस्टलाई [[गुडउड प्लान्ट]]मा रहेको यसको समर्पित उत्पादन लाइनमा निर्माण गरिन्छ, जहाँ यसले फ्यान्टम शृङ्खलासँग रङ, काठ तथा छालासम्बन्धी कार्यशालाहरू साझा गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.autoblog.com/2009/04/20/shanghai-2009-rolls-royce-ditches-rr4-for-ghost-nameplate/|title=Shanghai 2009: Rolls-Royce ditches RR4 for Ghost nameplate|website=Autoblog|date=20 April 2009 |access-date=9 March 2019}}</ref> ===घोस्ट सिरिज II (२०१४–२०२०)=== [[File:Rolls Royce Ghost 2015 (23149918661).jpg|thumb|right|आन्तरिक भाग]] रोल्स-रोयसले अद्यावधिक गरिएको घोस्ट सिरिज II लाई [[जेनेभा मोटर शो#२०१४|२०१४ जेनेभा मोटर शो]]मा प्रस्तुत गरेको थियो। सिरिज I घोस्टको तुलनामा यसमा पुनःडिजाइन गरिएका हेडलाइटहरू तथा अविच्छिन्न डेलाइट रनिङ लाइटहरू समावेश गरिएका थिए। सिरिज II मा बोनटमा “वेक च्यानल” नामक नयाँ आकार पनि थपिएको थियो, जुन स्पिरिट अफ एक्स्टेसी प्रतीकका पखेटाहरूबाट फैलिएको देखिन्थ्यो। अगाडिका वायु प्रवेशद्वारहरूमा क्रोम इन्सर्टहरू थपिएका थिए र तिनको आकार बढाइएको थियो, जसले अगाडिका ब्रेकहरूमा थप चिसो हावा पुर्‍याउन मद्दत गर्थ्यो। बम्परहरूलाई पनि सूक्ष्म रूपमा परिमार्जन गरिएको थियो भने रोल्स-रोयसले “वाफ्ट लाइन” भनेर चिनाउने साइड क्यारेक्टर लाइनलाई अझ अगाडितर्फ झुकाइएको थियो। नयाँ मिश्रधातु (अलॉय) पाङ्ग्रा तथा नयाँ रङ विकल्पहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। सन् २००९ को घोस्टझैँ, २०१४ को घोस्ट सिरिज II को डिजाइन पनि आन्द्रेयास थुर्नरले गरेका थिए। भित्री भागमा रोल्स-रोयसले अगाडिका सिटहरू पुनःडिजाइन गरेको थियो तथा पछाडिका सिटहरूको कोण परिवर्तन गरिएको थियो, जसले यात्रुहरूबीच सहज संवाद गर्न मद्दत पुर्‍याउँथ्यो। घडीको प्यानल तथा उपकरण डायलहरूमा चम्किलो धातुका सजावटी घेरा थपिएका थिए, जसले उच्चस्तरीय घडीहरूको डिजाइनको झल्को दिन्थे। ए र सी स्तम्भहरूमा प्राकृतिक दानायुक्त छाला जडान गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको थियो र दुई नयाँ प्रकारका काठका भिनियरहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। प्राविधिक रूपमा, अगाडि र पछाडिका स्ट्रटहरूलाई पुनःडिजाइन गरिएको थियो र तिनलाई नयाँ स्टेयरिङ प्रणालीसँग जोडिएको थियो। साथै, सस्पेन्सन ड्याम्परहरू परिमार्जन गरिएका थिए र नयाँ पछाडिका हाइड्रोलिक एक्सल बेयरिङहरू थपिएका थिए। सिरिज II मा उन्नत [[एलईडी हेडलाइट]]हरू पनि समावेश गरिएका थिए। सिरिज II सँगै रोल्स-रोयसले “डाइनामिक ड्राइभिङ प्याकेज” पनि उपलब्ध गराएको थियो, जसले अझ आकर्षक र सक्रिय ड्राइभिङ अनुभव प्रदान गर्ने दाबी गरिएको थियो। सबै घोस्ट मोडेलहरूमा “स्याटेलाइट एडेड ट्रान्समिसन” प्रविधि पनि थपिएको थियो, जसले GPS डाटा तथा चालकको ड्राइभिङ शैलीको विश्लेषण गरी सबैभन्दा उपयुक्त गियर स्वतः चयन गर्ने कार्य गर्दथ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0178016EN/ghost-series-ii-press-kit|title=GHOST SERIES II PRESS KIT|website=www.press.rolls-roycemotorcars.com|language=en|access-date=2017-04-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110172017/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0178016EN/ghost-series-ii-press-kit |date=2017-11-10 }}</ref> ====सिरिज II ब्ल्याक ब्याज==== रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज, सिरिज II घोस्टको उच्च-प्रदर्शन (हाइ-परफर्मेन्स) संस्करण हो। रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज नियमित मोडेलभन्दा फरक छ, किनकि यसको बाह्य भागका विभिन्न तत्वहरू कालो रङमा सजाइएका छन्। उदाहरणका लागि, [[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]] प्रतीक तथा निकास प्रणाली (एक्जस्ट सिस्टम) ब्ल्याक ब्याज संस्करणमा कालो रङका हुन्छन्, जबकि मानक मोडेलमा यी भागहरू चाँदी रङका हुन्छन्। यस कारमा विशेष ब्ल्याक ब्याज रिम प्रणाली पनि जडान गरिएको छ। यस कारमा ६.६-लिटर [[V12 इन्जिन]] रहेको छ, जसले ५,२५० आरपीएममा अधिकतम {{convert|603|hp|kW|0|abbr=on}} शक्ति उत्पादन गर्छ। यसले १,६५०–५,००० आरपीएमको दायरामा अधिकतम {{convert|620|lb·ft|N·m|0|abbr=on}} [[टर्क]] प्रदान गर्छ। यो कारले ० देखि {{convert|100|km/h|0|abbr=on}} को गति ४.८ सेकेन्डमा प्राप्त गर्न सक्छ र यसको अधिकतम गति {{convert|250|km/h|0|abbr=on}} छ। यसको शक्ति-तौल अनुपात १७६.३ वाट प्रति किलोग्राम रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=2020 Rolls-Royce Ghost Black Badge Specifications|url=https://mobile.guideautoweb.com/en/specifications/rolls-royce/ghost/black-badge/2020/|access-date=2021-08-14|website=The Car Guide|language=en}}</ref> हाल{{When|date=August 2025}} रोल्स-रोयसको ब्ल्याक ब्याज शृङ्खलामा [[रोल्स-रोयस कुलिनन]], [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] तथा [[रोल्स-रोयस डन|डन]] ब्ल्याक ब्याज मोडेलहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web|title=Discover Black Badge|url=https://www.rolls-roycemotorcars.com/en_US/showroom/black-badge.html|access-date=2021-08-14|website=www.rolls-roycemotorcars.com|language=en-US}}</ref> ===चित्रावली=== '''सिरिज I''' <gallery widths="200"> File:Rolls-Royce Ghost - Flickr - Alexandre Prévot (3) (cropped).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost (16534986827) (cropped).jpg|पछाडिको दृश्य </gallery> '''सिरिज II''' <gallery widths="200"> File:Rolls Royce Ghost 2015 (23124366942).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls Royce Ghost 2015 rear.jpg|पछाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5694.jpg|ब्ल्याक ब्याज, अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5696.jpg|ब्ल्याक ब्याज, पछाडिको दृश्य Rolls-Royce Ghost, GIMS 2019, Le Grand-Saconnex (GIMS1246).jpg|ब्ल्याक ब्याज, आन्तरिक भाग File:2019 Rolls-Royce Ghost Zenith (1).jpg|रोल्स-रोयस घोस्ट जेनिथ संस्करण (५० इकाइमा सीमित) </gallery> == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Rolls-Royce Ghost}} *{{official website}} of2t9tuj2a0hu732q9c1omqbbqhi09d 0 150575 1362350 1362230 2026-06-19T13:53:28Z ~2026-35629-90 79445 1362350 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = घुम रेलवे स्टेशन | native_name = | native_name_lang = | symbol = | symbol_location = | type = | image = | alt = | caption = | address = हिल कार्ट रोड, घूम, [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बंगाल]] | borough = | country = [[भारत]] | coordinates = {{coord|27.0077589|88.253708|display=inline}} | owned = | operator = | lines = दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे | distance = | platforms = २<ref name="ghum">{{cite web |title=GHUM/Ghoom |url=https://indiarailinfo.com/departures/ghoom-ghum/1611 |website=Indiarailinfo |access-date=17 February 2019}}</ref> | tracks = | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | disabled = | code = GHUM | zone = | website = http://dhr.in.net/ | opened = {{Start date|1881|04|04|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | passengers = | pass_year = | pass_rank = | services = | other_services = | map_type = India#India West Bengal }}[[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] घुम रेलवे स्टेसन २,२५८ मिटर (७,४०७ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो स्थान घुम मठ र [[बतासिया लुप|बटासिया लूप]] घर हो, [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] मोड। [[चित्र:Ghum_Railway_station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|घुम, {{Cvt|2257|m}} मिटर (७,४०५ फिट) मा रहेको रेलवे स्टेसन [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] उच्चतम बिन्दु हो।]] [[चित्र:A_train_of_Darjeeling_Himalayan_Railway_at_Ghoom_Station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल|हिमाली पक्षी]] [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे|दार्जिलिङ हि रेलवे]] निर्माण सन् १८७९ मा सुरु भयो र ४ अप्रिल १८८१ मा रेलवे ट्र्याक घुम पुग्यो। सन् १८७८ सम्म कोलकाताबाट दार्जिलिङसम्मको यात्रामा ५-६- दिन लाग्यो-स्टीम इन्जिनले तान्ने रेलहरू प्रयोग गरेर, साहेबगञ्जमा स्टीम फेरीद्वारा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] पार गरेर, र त्यसपछि गोरुगाडी र पालकीहरू प्रयोग गरेर। सन् १८७८ मा सिलिगुडीलाई भारतको रेलवे मानचित्रमा राखिएको थियो, जसले यात्रालाई दुई दिनमा काट्दै। सन् २००७ मा कोलकाताबाट नयाँ जलपाईगुडी (नयाँ रेलवे स्टेसन 6 किलोमिटर, सिलिगुडीबाट ३.७ माइल) सम्मको रेल यात्रामा लगभग १० घन्टा लाग्छ। त्यसपछि सडकबाट घुम वा दार्जिलिङ ३-४ घन्टा वा दार्जिलिङ्ग हिमालयन रेलद्वारा ६-७ घन्टा लाग्छ। जो नयाँ जलपाईगुडीदेखि दार्जिलिङसम्म ढिलो रेल चढेर यात्रा गर्न इच्छुक छैनन्, उनीहरूले दार्जिलिङदेखि घुमसम्म र फर्केर पर्यटक रेलमा यात्रा गर्न सक्छन्। [[चित्र:Ghum_Museum.jpg|अङ्गुठाकार|रेल संग्रहालय, घुम]] सिलिगुडीबाट घुमसम्म चढेर रेल लगभग {{Convert|1000|ft|m|abbr=on}} फिट (३०० मिटर) तलतिर दार्जिलिङसम्म तल झर्न थाल्छ, पहिले बातासियामा सुन्दर डबल लूप पार गर्दै (हावाको ठाउँ) ।<ref name="Guide">Agarwala, A.P. (editor), ''Guide to Darjeeling Area'', 27th edition, p. 53-55, {{ISBN|81-87592-00-1}}.</ref> घुमलाई केही पर्यटकीय साहित्यहरूले (झूटो रूपमा) विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन भएको दाबी गरेका छन्।{{स्रोत नखुलेको|date=October 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2021)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> यो कहिल्यै भएको थिएन। पेरुमा ३,७२४ मिटर (१२,२१८ ​​फिट) मा रहेको चिक्ला स्टेशन १८७८ मा खोलिएको थियो।२००६ मा खोलिएको चीन र तिब्बतको छिङजाङ रेलवेमा रहेको ताङगुला रेलवे स्टेशन ५,०६८ मी (१६,६२७ फिट) मा छ। स्विट्जरल्याण्डमा, जङ्गफ्राउबान (JB) १,००० मिमी <span class="nowrap">3&#x20;ft&#x20;<span class="frac">3<span class="sr-only">+</span><span class="num">3</span>&#x2044;<span class="den">8</span></span>&#x20;in</span><span>)</span> र्‍याक रेलवे जुन क्लाइन स्किडेगबाट युरोपको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन जंगफ्राउजोच (उचाइ ३,४७१ मिटर, ११,३८८ फिट) सम्म ९ किलोमिटर (५.६ माइल) चल्छ। [[चित्र:Ghum_Map.jpg|अङ्गुठाकार]] == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 37rcgn8rf0a98bt8qkm99pdn4n1et23 1362351 1362350 2026-06-19T13:55:06Z ~2026-35629-90 79445 1362351 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = घुम रेलवे स्टेशन | native_name = | native_name_lang = | symbol = | symbol_location = | type = | image = | alt = | caption = | address = हिल कार्ट रोड, घूम, [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बंगाल]] | borough = | country = [[भारत]] | coordinates = {{coord|27.0077589|88.253708|display=inline}} | owned = | operator = | lines = दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे | distance = | platforms = २<ref name="ghum">{{cite web |title=GHUM/Ghoom |url=https://indiarailinfo.com/departures/ghoom-ghum/1611 |website=Indiarailinfo |access-date=17 February 2019}}</ref> | tracks = | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | disabled = | code = GHUM | zone = | website = http://dhr.in.net/ | opened = {{Start date|1881|04|04|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | passengers = | pass_year = | pass_rank = | services = | other_services = | map_type = India#India West Bengal }} [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] घुम रेलवे स्टेसन २,२५८ मिटर (७,४०७ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो स्थान घुम गुम्बा र [[बतासिया लुप|बटासिया लूप]] घर हो, [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] मोड। [[चित्र:Ghum_Railway_station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|घुम, {{Cvt|2257|m}} मिटर (७,४०५ फिट) मा रहेको रेलवे स्टेसन [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] उच्चतम बिन्दु हो।]] [[चित्र:A_train_of_Darjeeling_Himalayan_Railway_at_Ghoom_Station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल|हिमाली पक्षी]] [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे|दार्जिलिङ हि रेलवे]] निर्माण सन् १८७९ मा सुरु भयो र ४ अप्रिल १८८१ मा रेलवे ट्र्याक घुम पुग्यो। सन् १८७८ सम्म कोलकाताबाट दार्जिलिङसम्मको यात्रामा ५-६- दिन लाग्यो-स्टीम इन्जिनले तान्ने रेलहरू प्रयोग गरेर, साहेबगञ्जमा स्टीम फेरीद्वारा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] पार गरेर, र त्यसपछि गोरुगाडी र पालकीहरू प्रयोग गरेर। सन् १८७८ मा सिलिगुडीलाई भारतको रेलवे मानचित्रमा राखिएको थियो, जसले यात्रालाई दुई दिनमा काट्दै। सन् २००७ मा कोलकाताबाट नयाँ जलपाईगुडी (नयाँ रेलवे स्टेसन 6 किलोमिटर, सिलिगुडीबाट ३.७ माइल) सम्मको रेल यात्रामा लगभग १० घन्टा लाग्छ। त्यसपछि सडकबाट घुम वा दार्जिलिङ ३-४ घन्टा वा दार्जिलिङ्ग हिमालयन रेलद्वारा ६-७ घन्टा लाग्छ। जो नयाँ जलपाईगुडीदेखि दार्जिलिङसम्म ढिलो रेल चढेर यात्रा गर्न इच्छुक छैनन्, उनीहरूले दार्जिलिङदेखि घुमसम्म र फर्केर पर्यटक रेलमा यात्रा गर्न सक्छन्। [[चित्र:Ghum_Museum.jpg|अङ्गुठाकार|रेल संग्रहालय, घुम]] सिलिगुडीबाट घुमसम्म चढेर रेल लगभग {{Convert|1000|ft|m|abbr=on}} फिट (३०० मिटर) तलतिर दार्जिलिङसम्म तल झर्न थाल्छ, पहिले बातासियामा सुन्दर डबल लूप पार गर्दै (हावाको ठाउँ) ।<ref name="Guide">Agarwala, A.P. (editor), ''Guide to Darjeeling Area'', 27th edition, p. 53-55, {{ISBN|81-87592-00-1}}.</ref> घुमलाई केही पर्यटकीय साहित्यहरूले (झूटो रूपमा) विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन भएको दाबी गरेका छन्।{{स्रोत नखुलेको|date=October 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2021)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> यो कहिल्यै भएको थिएन। पेरुमा ३,७२४ मिटर (१२,२१८ ​​फिट) मा रहेको चिक्ला स्टेशन १८७८ मा खोलिएको थियो।२००६ मा खोलिएको चीन र तिब्बतको छिङजाङ रेलवेमा रहेको ताङगुला रेलवे स्टेशन ५,०६८ मी (१६,६२७ फिट) मा छ। स्विट्जरल्याण्डमा, जङ्गफ्राउबान (JB) १,००० मिमी <span class="nowrap">3&#x20;ft&#x20;<span class="frac">3<span class="sr-only">+</span><span class="num">3</span>&#x2044;<span class="den">8</span></span>&#x20;in</span><span>)</span> र्‍याक रेलवे जुन क्लाइन स्किडेगबाट युरोपको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन जंगफ्राउजोच (उचाइ ३,४७१ मिटर, ११,३८८ फिट) सम्म ९ किलोमिटर (५.६ माइल) चल्छ। [[चित्र:Ghum_Map.jpg|अङ्गुठाकार]] == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} k9zgau8kadi6ypixwqcji1xdwogb3co 1362352 1362351 2026-06-19T14:08:20Z ~2026-35629-90 79445 1362352 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = घुम रेलवे स्टेशन | native_name = | native_name_lang = | symbol = | symbol_location = | type = | image = | alt = | caption = | address = हिल कार्ट रोड, घूम, [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बंगाल]] | borough = | country = [[भारत]] | coordinates = {{coord|27.0077589|88.253708|display=inline}} | owned = | operator = | lines = दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे | distance = | platforms = २<ref name="ghum">{{cite web |title=GHUM/Ghoom |url=https://indiarailinfo.com/departures/ghoom-ghum/1611 |website=Indiarailinfo |access-date=17 February 2019}}</ref> | tracks = | train_operators = | connections = | structure = | parking = | bicycle = | disabled = | code = GHUM | zone = | website = http://dhr.in.net/ | opened = {{Start date|1881|04|04|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | passengers = | pass_year = | pass_rank = | services = | other_services = | map_type = India#India West Bengal }} '''घुम रेलवे स्टेसन''' [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] को २,२५८ मिटर (७,४०७ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो स्थान घुम गुम्बा र [[बतासिया लुप|बटासिया लूप]] घर हो, [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] मोड। [[चित्र:Ghum_Railway_station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|घुम, {{Cvt|2257|m}} मिटर (७,४०५ फिट) मा रहेको रेलवे स्टेसन [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे]] उच्चतम बिन्दु हो।]] [[चित्र:A_train_of_Darjeeling_Himalayan_Railway_at_Ghoom_Station.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल|हिमाली पक्षी]] [[दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे|दार्जिलिङ हि रेलवे]] निर्माण सन् १८७९ मा सुरु भयो र ४ अप्रिल १८८१ मा रेलवे ट्र्याक घुम पुग्यो। सन् १८७८ सम्म, कोलकाताबाट दार्जिलिङसम्मको यात्रामा ५-६- दिन लाग्यो-स्टीम इन्जिनले तान्ने रेलहरू प्रयोग गरेर, साहेबगञ्जमा स्टीम फेरीद्वारा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] पार गरेर, र त्यसपछि गोरुगाडी र पालकीहरू प्रयोग गरेर। सन् १८७८ मा सिलिगुडीलाई भारतको रेलवे मानचित्रमा राखिएको थियो, जसले यात्रालाई दुई दिनमा काट्दै। सन् २००७ मा कोलकाताबाट नयाँ जलपाईगुडी (नयाँ रेलवे स्टेसन ६ किलोमिटर, सिलिगुडीबाट ३.७ माइल) सम्मको रेल यात्रामा लगभग १० घन्टा लाग्छ। त्यसपछि सडकबाट घुम वा दार्जिलिङ ३-४ घन्टा वा दार्जिलिङ्ग हिमालयन रेलद्वारा ६-७ घन्टा लाग्छ। जो न्यू जलपाईगुडीदेखि दार्जिलिङसम्म ढिलो रेल चढेर यात्रा गर्न इच्छुक छैनन्, उनीहरूले दार्जिलिङदेखि घुमसम्म र फर्केर पर्यटक रेलमा यात्रा गर्न सक्छन्। [[चित्र:Ghum_Museum.jpg|अङ्गुठाकार|रेल संग्रहालय, घुम]] सिलिगुडीबाट घुमसम्म चढेर रेल लगभग {{Convert|1000|ft|m|abbr=on}} फिट (३०० मिटर) तलतिर दार्जिलिङसम्म तल झर्न थाल्छ, पहिले बातासियामा सुन्दर डबल लूप पार गर्दै (हावाको ठाउँ) ।<ref name="Guide">Agarwala, A.P. (editor), ''Guide to Darjeeling Area'', 27th edition, p. 53-55, {{ISBN|81-87592-00-1}}.</ref> घुमलाई केही पर्यटकीय साहित्यहरूले (झूटो रूपमा) विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन भएको दाबी गरेका छन्।{{Citation needed|date=October 2021}} यो कहिल्यै भएको थिएन। पेरुमा ३,७२४ मिटर (१२,२१८ ​​फिट) मा रहेको चिक्ला स्टेशन १८७८ मा खोलिएको थियो। २००६ मा खोलिएको चीन र तिब्बतको छिङजाङ रेलवेमा रहेको ताङगुला रेलवे स्टेशन ५,०६८ मी (१६,६२७ फिट) मा छ। स्विट्जरल्याण्डमा, जंगफ्राउबान (JB) १,००० मिमी (३ फिट ३+३⁄८ इन्च) को र्‍याक रेलवे हो जुन क्लाइन स्किडेगबाट युरोपको सबैभन्दा अग्लो रेलवे स्टेशन जंगफ्राउजोच (उचाइ ३,४७१ मिटर, ११,३८८ फिट) सम्म ९ किलोमिटर (५.६ माइल) चल्छ। [[चित्र:Ghum_Map.jpg|अङ्गुठाकार]] == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 0mfdqjl0sssthli82myaa094j361k9c 10 150577 1362469 1362330 2026-06-20T05:43:26Z Bishaldev100 28807 1362469 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch: {{{1}}} |Group A={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=MEX, KOR, CZE, RSA <!--Update team results below (including date)--> |update=June 18, 2026 |win_MEX=2 |draw_MEX=0 |loss_MEX=0 |gf_MEX=3 |ga_MEX=0 |status_MEX=HA |win_RSA=0 |draw_RSA=1 |loss_RSA=1 |gf_RSA=1 |ga_RSA=3 |status_RSA= |win_KOR=1 |draw_KOR=0 |loss_KOR=1 |gf_KOR=2 |ga_KOR=2 |status_KOR= |win_CZE=0 |draw_CZE=1 |loss_CZE=1 |gf_CZE=2 |ga_CZE=3 |status_CZE= <!--Team definitions--> |name_MEX={{#invoke:flag|fb|MEX}} |name_RSA={{#invoke:flag|fb|RSA}} |name_KOR={{#invoke:flag|fb|KOR}} |name_CZE={{#invoke:flag|fb|CZE}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group B={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=CAN, SUI, BIH, QAT <!--Update team results below (including date)--> |update=June 18, 2026 |win_CAN=1 |draw_CAN=1 |loss_CAN=0 |gf_CAN=7 |ga_CAN=1 |status_CAN=H |win_BIH=0 |draw_BIH=1 |loss_BIH=1 |gf_BIH=2 |ga_BIH=5 |status_BIH= |win_QAT=0 |draw_QAT=1 |loss_QAT=1 |gf_QAT=1 |ga_QAT=7 |status_QAT= |win_SUI=1 |draw_SUI=1 |loss_SUI=0 |gf_SUI=5 |ga_SUI=2 |status_SUI= <!--Team definitions--> |name_CAN={{#invoke:flag|fb|CAN}} |name_BIH={{#invoke:flag|fb|BIH}} |name_QAT={{#invoke:flag|fb|QAT}} |name_SUI={{#invoke:flag|fb|SUI}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group C={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=BRA, MAR, SCO, HAI <!--Update team results below (including date)--> |update=June 19, 2026 |win_BRA=1 |draw_BRA=1 |loss_BRA=0 |gf_BRA=4 |ga_BRA=1 |status_BRA= |win_MAR=1 |draw_MAR=1 |loss_MAR=0 |gf_MAR=2 |ga_MAR=1 |status_MAR= |win_HAI=0 |draw_HAI=0 |loss_HAI=2 |gf_HAI=0 |ga_HAI=4 |status_HAI=E |win_SCO=1 |draw_SCO=0 |loss_SCO=1 |gf_SCO=1 |ga_SCO=1 |status_SCO= <!--Team definitions--> |name_BRA={{#invoke:flag|fb|BRA}} |name_MAR={{#invoke:flag|fb|MAR}} |name_HAI={{#invoke:flag|fb|HAI}} |name_SCO={{#invoke:flag|fb|SCO}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group D={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=USA, AUS, PAR, TUR <!--Update team results below (including date)--> |update=June 19, 2026 |win_USA=2 |draw_USA=0 |loss_USA=0 |gf_USA=6 |ga_USA=1 |status_USA=HA |win_PAR=1 |draw_PAR=0 |loss_PAR=1 |gf_PAR=2 |ga_PAR=4 |status_PAR= |win_AUS=1 |draw_AUS=0 |loss_AUS=1 |gf_AUS=2 |ga_AUS=2 |status_AUS= |win_TUR=0 |draw_TUR=0 |loss_TUR=2 |gf_TUR=0 |ga_TUR=3 |status_TUR=E <!--Team definitions--> |name_USA={{#invoke:flag|fb|USA}} |name_PAR={{#invoke:flag|fb|PAR}} |name_AUS={{#invoke:flag|fb|AUS}} |name_TUR={{#invoke:flag|fb|TUR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group E={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=GER, CIV, ECU, CUW <!--Update team results below (including date)--> |update=June 14, 2026 |win_GER=1 |draw_GER=0 |loss_GER=0 |gf_GER=7 |ga_GER=1 |status_GER= |win_CUW=0 |draw_CUW=0 |loss_CUW=1 |gf_CUW=1 |ga_CUW=7 |status_CUW= |win_CIV=1 |draw_CIV=0 |loss_CIV=0 |gf_CIV=1 |ga_CIV=0 |status_CIV= |win_ECU=0 |draw_ECU=0 |loss_ECU=1 |gf_ECU=0 |ga_ECU=1 |status_ECU= <!--Team definitions--> |name_GER={{#invoke:flag|fb|GER}} |name_CUW={{#invoke:flag|fb|CUW}} |name_CIV={{#invoke:flag|fb|CIV}} |name_ECU={{#invoke:flag|fb|ECU}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group F={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=SWE, JPN, NED, TUN <!--Update team results below (including date)--> |update=June 14, 2026 |win_NED=0 |draw_NED=1 |loss_NED=0 |gf_NED=2 |ga_NED=2 |status_NED= |win_JPN=0 |draw_JPN=1 |loss_JPN=0 |gf_JPN=2 |ga_JPN=2 |status_JPN= |win_SWE=1 |draw_SWE=0 |loss_SWE=0 |gf_SWE=5 |ga_SWE=1 |status_SWE= |win_TUN=0 |draw_TUN=0 |loss_TUN=1 |gf_TUN=1 |ga_TUN=5 |status_TUN= |hth_JPN = [[2026 FIFA World Cup Group F#Discipline|Fair play points]]: Japan 0, Netherlands −3. |hth_NED = JPN <!--Team definitions--> |name_NED={{#invoke:flag|fb|NED}} |name_JPN={{#invoke:flag|fb|JPN}} |name_SWE={{#invoke:flag|fb|SWE}} |name_TUN={{#invoke:flag|fb|TUN}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group G={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=NZL, IRN, BEL, EGY <!--Update team results below (including date)--> |update=June 15, 2026 |win_BEL=0 |draw_BEL=1 |loss_BEL=0 |gf_BEL=1 |ga_BEL=1 |status_BEL= |win_EGY=0 |draw_EGY=1 |loss_EGY=0 |gf_EGY=1 |ga_EGY=1 |status_EGY= |win_IRN=0 |draw_IRN=1 |loss_IRN=0 |gf_IRN=2 |ga_IRN=2 |status_IRN= |win_NZL=0 |draw_NZL=1 |loss_NZL=0 |gf_NZL=2 |ga_NZL=2 |status_NZL= |hth_NZL = [[2026 FIFA World Cup Group G#Discipline|Fair play points]]: New Zealand 0, Iran −1. |hth_IRN = NZL |hth_BEL = FIFA Ranking: Belgium 9th, Egypt 29th. |hth_EGY = BEL <!--Team definitions--> |name_BEL={{#invoke:flag|fb|BEL}} |name_EGY={{#invoke:flag|fb|EGY}} |name_IRN={{#invoke:flag|fb|IRN}} |name_NZL={{#invoke:flag|fb|NZL}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group H={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=URU, KSA, ESP, CPV <!--Update team results below (including date)--> |update=June 15, 2026 |win_ESP=0 |draw_ESP=1 |loss_ESP=0 |gf_ESP=0 |ga_ESP=0 |status_ESP= |win_CPV=0 |draw_CPV=1 |loss_CPV=0 |gf_CPV=0 |ga_CPV=0 |status_CPV= |win_KSA=0 |draw_KSA=1 |loss_KSA=0 |gf_KSA=1 |ga_KSA=1 |status_KSA= |win_URU=0 |draw_URU=1 |loss_URU=0 |gf_URU=1 |ga_URU=1 |status_URU= |hth_URU = [[2026 FIFA World Cup Group H#Discipline|Fair play points]]: Uruguay 0, Saudi Arabia −1. |hth_KSA = URU |hth_ESP = FIFA Ranking: Spain 2nd, Cape Verde 67th. |hth_CPV = ESP <!--Team definitions--> |name_ESP={{#invoke:flag|fb|ESP}} |name_CPV={{#invoke:flag|fb|CPV}} |name_KSA={{#invoke:flag|fb|KSA}} |name_URU={{#invoke:flag|fb|URU}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group I={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=NOR, FRA, SEN, IRQ <!--Update team results below (including date)--> |update=June 16, 2026 |win_FRA=1 |draw_FRA=0 |loss_FRA=0 |gf_FRA=3 |ga_FRA=1 |status_FRA= |win_SEN=0 |draw_SEN=0 |loss_SEN=1 |gf_SEN=1 |ga_SEN=3 |status_SEN= |win_IRQ=0 |draw_IRQ=0 |loss_IRQ=1 |gf_IRQ=1 |ga_IRQ=4 |status_IRQ= |win_NOR=1 |draw_NOR=0 |loss_NOR=0 |gf_NOR=4 |ga_NOR=1 |status_NOR= <!--Team definitions--> |name_FRA={{#invoke:flag|fb|FRA}} |name_SEN={{#invoke:flag|fb|SEN}} |name_IRQ={{#invoke:flag|fb|IRQ}} |name_NOR={{#invoke:flag|fb|NOR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group J={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=ARG, AUT, JOR, ALG <!--Update team results below (including date)--> |update=June 16, 2026 |win_ARG=1 |draw_ARG=0 |loss_ARG=0 |gf_ARG=3 |ga_ARG=0 |status_ARG= |win_ALG=0 |draw_ALG=0 |loss_ALG=1 |gf_ALG=0 |ga_ALG=3 |status_ALG= |win_AUT=1 |draw_AUT=0 |loss_AUT=0 |gf_AUT=3 |ga_AUT=1 |status_AUT= |win_JOR=0 |draw_JOR=0 |loss_JOR=1 |gf_JOR=1 |ga_JOR=3 |status_JOR= <!--Team definitions--> |name_ARG={{#invoke:flag|fb|ARG}} |name_ALG={{#invoke:flag|fb|ALG}} |name_AUT={{#invoke:flag|fb|AUT}} |name_JOR={{#invoke:flag|fb|JOR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group K={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=COL, COD, POR, UZB <!--Update team results below (including date)--> |update=June 17, 2026 |win_POR=0 |draw_POR=1 |loss_POR=0 |gf_POR=1 |ga_POR=1 |status_POR= |win_COD=0 |draw_COD=1 |loss_COD=0 |gf_COD=1 |ga_COD=1 |status_COD= |win_UZB=0 |draw_UZB=0 |loss_UZB=1 |gf_UZB=1 |ga_UZB=3 |status_UZB= |win_COL=1 |draw_COL=0 |loss_COL=0 |gf_COL=3 |ga_COL=1 |status_COL= |hth_COD = [[2026 FIFA World Cup Group K#Discipline|Fair play points]]: DR Congo −1, Portugal −3. |hth_POR = COD <!--Team definitions--> |name_POR={{#invoke:flag|fb|POR}} |name_COD={{#invoke:flag|fb|COD}} |name_UZB={{#invoke:flag|fb|UZB}} |name_COL={{#invoke:flag|fb|COL}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group L={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=ENG, GHA, PAN, CRO <!--Update team results below (including date)--> |update=June 17, 2026 |win_ENG=1 |draw_ENG=0 |loss_ENG=0 |gf_ENG=4 |ga_ENG=2 |status_ENG= |win_CRO=0 |draw_CRO=0 |loss_CRO=1 |gf_CRO=2 |ga_CRO=4 |status_CRO= |win_GHA=1 |draw_GHA=0 |loss_GHA=0 |gf_GHA=1 |ga_GHA=0 |status_GHA= |win_PAN=0 |draw_PAN=0 |loss_PAN=1 |gf_PAN=0 |ga_PAN=1 |status_PAN= <!--Team definitions--> |name_ENG={{#invoke:flag|fb|ENG}} |name_CRO={{#invoke:flag|fb|CRO}} |name_GHA={{#invoke:flag|fb|GHA}} |name_PAN={{#invoke:flag|fb|PAN}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |3rd place={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) Team conduct score; 5) Latest [[FIFA Men's World Ranking|FIFA ranking]] (June 11, 2026); 6) Previous FIFA ranking(s) report. |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA]<br />[https://www.flashscore.com/football/world/world-championship/standings/SbLsX4y7/standings/ Flashscore] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=GrC, GrD, GrF, GrG, GrK, GrH, GrA, GrB, GrE, GrL, GrI, GrJ <!--Update team results below (including date)--> |update=June 19, 2026 |win_GrA=0 |draw_GrA=1 |loss_GrA=1 |gf_GrA=2 |ga_GrA=3 |status_GrA= |win_GrB=0 |draw_GrB=1 |loss_GrB=1 |gf_GrB=2 |ga_GrB=5 |status_GrB= |win_GrC=1 |draw_GrC=0 |loss_GrC=1 |gf_GrC=1 |ga_GrC=1 |status_GrC= |win_GrD=1 |draw_GrD=0 |loss_GrD=1 |gf_GrD=2 |ga_GrD=4 |status_GrD= |win_GrE=0 |draw_GrE=0 |loss_GrE=1 |gf_GrE=0 |ga_GrE=1 |status_GrE= |win_GrF=0 |draw_GrF=1 |loss_GrF=0 |gf_GrF=2 |ga_GrF=2 |status_GrF= |win_GrG=0 |draw_GrG=1 |loss_GrG=0 |gf_GrG=1 |ga_GrG=1 |status_GrG= |win_GrH=0 |draw_GrH=1 |loss_GrH=0 |gf_GrH=0 |ga_GrH=0 |status_GrH= |win_GrI=0 |draw_GrI=0 |loss_GrI=1 |gf_GrI=1 |ga_GrI=3 |status_GrI= |win_GrJ=0 |draw_GrJ=0 |loss_GrJ=1 |gf_GrJ=1 |ga_GrJ=3 |status_GrJ= |win_GrK=0 |draw_GrK=1 |loss_GrK=0 |gf_GrK=1 |ga_GrK=1 |status_GrK= |win_GrL=0 |draw_GrL=0 |loss_GrL=1 |gf_GrL=0 |ga_GrL=1 |status_GrL= |hth_GrG = [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|Fair play points]]: Belgium −2, Portugal −3. |hth_GrK = GrG |hth_GrE = [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|Fair play points]]: Ecuador −1, Panama −2. |hth_GrL = GrE |hth_GrI = FIFA Ranking: Senegal 15th, Jordan 63rd. |hth_GrJ = GrI <!--Team definitions--> |name_GrA={{#invoke:flag|fb|CZE}} |name_GrB={{#invoke:flag|fb|BIH}} |name_GrC={{#invoke:flag|fb|SCO}} |name_GrD={{#invoke:flag|fb|PAR}} |name_GrE={{#invoke:flag|fb|ECU}} |name_GrF={{#invoke:flag|fb|NED}} |name_GrG={{#invoke:flag|fb|BEL}} |name_GrH={{#invoke:flag|fb|ESP}} |name_GrI={{#invoke:flag|fb|SEN}} |name_GrJ={{#invoke:flag|fb|JOR}} |name_GrK={{#invoke:flag|fb|POR}} |name_GrL={{#invoke:flag|fb|PAN}} <!--Group definitions--> |show_groups=T |group_GrA=[[2026 FIFA World Cup#Group A|A]] |group_GrB=[[2026 FIFA World Cup#Group B|B]] |group_GrC=[[2026 FIFA World Cup#Group C|C]] |group_GrD=[[2026 FIFA World Cup#Group D|D]] |group_GrE=[[2026 FIFA World Cup#Group E|E]] |group_GrF=[[2026 FIFA World Cup#Group F|F]] |group_GrG=[[2026 FIFA World Cup#Group G|G]] |group_GrH=[[2026 FIFA World Cup#Group H|H]] |group_GrI=[[2026 FIFA World Cup#Group I|I]] |group_GrJ=[[2026 FIFA World Cup#Group J|J]] |group_GrK=[[2026 FIFA World Cup#Group K|K]] |group_GrL=[[2026 FIFA World Cup#Group L|L]] <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=KO |result4=KO |result5=KO |result6=KO |result7=KO |result8=KO |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} }} }}<noinclude> {{Multiple sports table preview|Group A|Group B|Group C|Group D|Group E|Group F|Group G|Group H|Group I|Group J|Group K|Group L|3rd place}} [[Category:2026 FIFA World Cup templates|Group tables]] </noinclude> m2towbrow4tlwhhgmxd0trforhq3gbg 10 150578 1362354 2026-06-19T14:10:37Z ~2026-35629-90 79445 नयाँ पृष्ठ: /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to M... 1362354 sanitized-css text/css /* {{pp|small=yes}} */ /* columns-2 and columns-3 are legacy for "2 or more" column view from when the * template was implemented with column-count. */ .reflist-columns-2 { column-width: 30em; } .reflist-columns-3 { column-width: 25em; } /* Match Vector 2022 after [[gerrit:1185300]]. */ body.skin-vector-2022 .reflist-columns-2 { column-width: 27em; } body.skin-vector-2022 .reflist-columns-3 { column-width: 22.5em; } /* These should probably be moved to MediaWiki:Common.css to work with <references> as well. */ .references[data-mw-group=upper-alpha] { list-style-type: upper-alpha; } .references[data-mw-group=upper-roman] { list-style-type: upper-roman; } .references[data-mw-group=lower-alpha] { list-style-type: lower-alpha; } .references[data-mw-group=lower-greek] { list-style-type: lower-greek; } .references[data-mw-group=lower-roman] { list-style-type: lower-roman; } /* Liststyle param. */ div.reflist-liststyle-upper-alpha .references { list-style-type: upper-alpha; } div.reflist-liststyle-upper-roman .references { list-style-type: upper-roman; } div.reflist-liststyle-lower-alpha .references { list-style-type: lower-alpha; } div.reflist-liststyle-lower-greek .references { list-style-type: lower-greek; } div.reflist-liststyle-lower-roman .references { list-style-type: lower-roman; } 0y79vyw9wqc26bp1ubg1khshuusjvc4 0 150579 1362496 2026-06-20T08:08:29Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1357815219|History of the United States]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1362496 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 2ypl16pxbkzpoc9ulklaj1ho3nq18f2 1362497 1362496 2026-06-20T08:11:55Z Bishaldev100 28807 1362497 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। [[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा ]] १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 400pcwwvr5q7bu6ghzcnva1c4wxgt16 1362498 1362497 2026-06-20T08:12:16Z Bishaldev100 28807 /* युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) */ 1362498 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। [[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा ]] १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} g59y93jfbgakqodnl6pjva5bewxdhxx 1362499 1362498 2026-06-20T08:17:02Z Bishaldev100 28807 1362499 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। [[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा ]] १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == == क्रान्तिकारी अवधि (१७५४–१७९३) == == प्रारम्भिक गणतन्त्र (१७९३–१८३०) == == विस्तार र सुधार (१८३०–१८४८) == == गृहयुद्ध र पुनर्निर्माण (१८४८–१८७७) == == सुवर्ण युग र प्रगतिशील युग (१८७७–१९१४) == == आधुनिक अमेरिका र विश्व युद्ध (१९१४–१९४५) == == शीत युद्ध (१९४५–१९९१) == == समकालीन संयुक्त राज्य अमेरिका (१९९१–वर्तमान) == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} kvdv6p8dw65fdkakgy5d9f0nrih7sqk 1362500 1362499 2026-06-20T08:24:44Z Bishaldev100 28807 /* आधुनिक अमेरिका र विश्व युद्ध (१९१४–१९४५) */ 1362500 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। [[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा ]] १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == == क्रान्तिकारी अवधि (१७५४–१७९३) == == प्रारम्भिक गणतन्त्र (१७९३–१८३०) == == विस्तार र सुधार (१८३०–१८४८) == == गृहयुद्ध र पुनर्निर्माण (१८४८–१८७७) == == सुवर्ण युग र प्रगतिशील युग (१८७७–१९१४) == == आधुनिक अमेरिका र विश्व युद्ध (१९१४–१९४५) == १९१४ देखि युरोपमा प्रथम विश्वयुद्ध चर्किँदै जाँदा, राष्ट्रपति [[उड्रो विल्सन|वुड्रो विल्सन]]ले तटस्थताको घोषणा गरे, तर जर्मनीलाई चेतावनी दिए कि अमेरिकी जहाजहरू विरुद्ध अप्रतिबंधित पनडुब्बी युद्ध पुन: सुरु गर्नु भनेको युद्ध हुनेछ। जर्मनीले जोखिम लिने निर्णय गर्यो, र आरएमएस लुसिटानिया जस्ता जहाजहरू डुबाएर बेलायतलाई आपूर्ति बन्द गरेर जित्ने प्रयास गर्यो। अमेरिकाले अप्रिल १९१७ मा [[युद्धको घोषणा]] गर्‍यो।<ref>{{Cite encyclopedia|title=Germany's Decision for Unrestricted Submarine Warfare and Its Impact on the U.S. Declaration of War|encyclopedia=World War I: Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA482|access-date=June 27, 2015|last=McNabb|first=James B.|year=2005|editor-last=Roberts|editor-first=Priscilla Mary|pages=482–483|isbn=9781851094202|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007155500/https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA482|archive-date=October 7, 2015|editor-first2=Spencer|editor-last2=Tucker|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर १९१८ मा मित्र राष्ट्रहरूले जिते। १९१९ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा विल्सनले प्रभुत्व जमाए, भर्साइलको सन्धि (१९१९) मा जर्मनीलाई कठोर व्यवहार गरिएकोले आफ्नो भूराजनीतिक आशा नयाँ राष्ट्र संघमा राखे। युद्ध घोषणा गर्ने कंग्रेसनल शक्तिको मुद्दामा विल्सनले सिनेट रिपब्लिकनहरूसँग सम्झौता गर्न अस्वीकार गरे, र सिनेटले सन्धि र लिगलाई अस्वीकार गर्‍यो।{{Sfn|Cooper}} अस्पताल र मेडिकल स्कूलहरूको प्रगतिशील युगको आधुनिकीकरणको बावजुद,<ref>{{Cite book|last=Carlisle|first=Rodney P.|url=https://books.google.com/books?id=dYwn0je9MfYC&pg=PT245|title=Handbook to Life in America|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438119014|page=245ff|access-date=June 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105918/https://books.google.com/books?id=dYwn0je9MfYC&pg=PT245|archive-date=October 16, 2015|url-status=live}}</ref> देशले १९१८ र १९१९ मा स्पेनिश फ्लू महामारीको कारण लगभग ५,५०,००० जनाको ज्यान गुमायो।<ref>{{Cite web |date=January 22, 2019 |title=History of 1918 Flu Pandemic |url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/1918-commemoration/1918-pandemic-history.htm |website=CDC}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 15, 2024 |title=Influenza pandemic of 1918–19 - Cause, Origin, & Spread |url=https://www.britannica.com/event/influenza-pandemic-of-1918-1919 |access-date=June 9, 2024 |website=Britannica.com |language=en}}</ref> १९२० को दशकमा, अर्थतन्त्र विस्तार भयो। अफ्रिकी-अमेरिकीहरूले महान बसाइँसराइबाट लाभ उठाए र उनीहरूसँग बढी सांस्कृतिक शक्ति थियो, जसको उदाहरण हार्लेम पुनर्जागरण थियो जसले ज्याज संगीत फैलायो। यसैबीच, कु क्लक्स क्लानको पुनरुत्थान भयो, र नयाँ प्रविष्टिहरूको संख्यालाई कडाइका साथ सीमित गर्न १९२४ को आप्रवासन ऐन पारित गरियो।<ref>{{Cite web |title=Roaring Twenties - Definition, Music, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/Roaring-Twenties |access-date=June 9, 2024 |website=Britannica.com |language=en}}</ref> == शीत युद्ध (१९४५–१९९१) == == समकालीन संयुक्त राज्य अमेरिका (१९९१–वर्तमान) == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} qlw5f1s3nljymw0ajpytay52m1r4nfj 1362501 1362500 2026-06-20T08:25:23Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1362501 wikitext text/x-wiki [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र [[नरसंहार]], [[युद्ध]] र [[महामारी]]को माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, [[तेह्र उपनिवेश]] स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|क्रान्तिकारी युद्ध]] सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले [[जर्ज वासिङ्टन]]लाई यसको [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर-इन-चीफ]]को रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले [[तेह्र उपनिवेश]]हरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]] हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो। [[चित्र:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा ]] १७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकी संविधान]]लाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>{{Cite web |last=Gorman |first=Sean |title=Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution |url=https://www.politifact.com/factchecks/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |access-date=2026-01-20 |website=@politifact |language=en-US}}</ref> १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति [[थोमस जेफर्सन|थोमस जेफरसन]]ले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति [[जेम्स के. पोल्क]]ले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा [[दासप्रथा|दासत्व]] वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो। सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा [[अब्राहम लिङ्कन|अब्राहम लिंकन]] राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक [[परिसङ्घीय राज्य अमेरिका|परिसङ्घीय राज्य]] गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच [[अमेरिकी गृहयुद्ध|गृहयुद्ध]] सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेटरहरू]]को प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी [[महामन्दी]]को सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Gary |title=Stock Market Crash of 1929 |url=https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1929 |access-date=2026-01-20 |website=www.federalreservehistory.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-21 |title=Social Security Act (1935) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/social-security-act |access-date=2026-01-20 |website=National Archives |language=en}}</ref> १९४१ डिसेम्बर ७, मा [[पर्ल हार्बर आक्रमण|पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमण]]पछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा [[नाजी जर्मनी]] र फासिस्ट इटाली र [[प्रशान्त युद्ध]]मा [[जापानी साम्राज्य|जापान]], अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि [[जापानी साम्राज्य]]लाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] [[महाशक्ति]] प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि [[शीतयुद्ध]] सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, [[अन्तरिक्ष दौड]], प्रचार अभियान र [[छद्मयुद्ध]]हरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा [[कोरियाली युद्ध]] र [[भियतनाम युद्ध]] समावेश थियो। १९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[खाडी युद्ध]]को समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र [[इराक]]मा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]]सँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो। शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी [[सेप्टेम्बर ११ को हमला|सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण]]पछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी]] र २०२० देखि २०२३ सम्मको [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]बाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो। == आदिवासी अवधि == == युरोपेली उपनिवेशीकरण (१०७५–१७५४) == == क्रान्तिकारी अवधि (१७५४–१७९३) == == प्रारम्भिक गणतन्त्र (१७९३–१८३०) == == विस्तार र सुधार (१८३०–१८४८) == == गृहयुद्ध र पुनर्निर्माण (१८४८–१८७७) == == सुवर्ण युग र प्रगतिशील युग (१८७७–१९१४) == == आधुनिक अमेरिका र विश्व युद्ध (१९१४–१९४५) == १९१४ देखि युरोपमा प्रथम विश्वयुद्ध चर्किँदै जाँदा, राष्ट्रपति [[उड्रो विल्सन|वुड्रो विल्सन]]ले तटस्थताको घोषणा गरे, तर जर्मनीलाई चेतावनी दिए कि अमेरिकी जहाजहरू विरुद्ध अप्रतिबंधित पनडुब्बी युद्ध पुन: सुरु गर्नु भनेको युद्ध हुनेछ। जर्मनीले जोखिम लिने निर्णय गर्यो, र आरएमएस लुसिटानिया जस्ता जहाजहरू डुबाएर बेलायतलाई आपूर्ति बन्द गरेर जित्ने प्रयास गर्यो। अमेरिकाले अप्रिल १९१७ मा [[युद्धको घोषणा]] गर्‍यो।<ref>{{Cite encyclopedia|title=Germany's Decision for Unrestricted Submarine Warfare and Its Impact on the U.S. Declaration of War|encyclopedia=World War I: Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA482|access-date=June 27, 2015|last=McNabb|first=James B.|year=2005|editor-last=Roberts|editor-first=Priscilla Mary|pages=482–483|isbn=9781851094202|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007155500/https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA482|archive-date=October 7, 2015|editor-first2=Spencer|editor-last2=Tucker|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर १९१८ मा मित्र राष्ट्रहरूले जिते। १९१९ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा विल्सनले प्रभुत्व जमाए, भर्साइलको सन्धि (१९१९) मा जर्मनीलाई कठोर व्यवहार गरिएकोले आफ्नो भूराजनीतिक आशा नयाँ राष्ट्र संघमा राखे। युद्ध घोषणा गर्ने कंग्रेसनल शक्तिको मुद्दामा विल्सनले सिनेट रिपब्लिकनहरूसँग सम्झौता गर्न अस्वीकार गरे, र सिनेटले सन्धि र लिगलाई अस्वीकार गर्‍यो।{{Sfn|Cooper}} अस्पताल र मेडिकल स्कूलहरूको प्रगतिशील युगको आधुनिकीकरणको बावजुद,<ref>{{Cite book|last=Carlisle|first=Rodney P.|url=https://books.google.com/books?id=dYwn0je9MfYC&pg=PT245|title=Handbook to Life in America|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438119014|page=245ff|access-date=June 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105918/https://books.google.com/books?id=dYwn0je9MfYC&pg=PT245|archive-date=October 16, 2015|url-status=live}}</ref> देशले १९१८ र १९१९ मा स्पेनिश फ्लू महामारीको कारण लगभग ५,५०,००० जनाको ज्यान गुमायो।<ref>{{Cite web |date=January 22, 2019 |title=History of 1918 Flu Pandemic |url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/1918-commemoration/1918-pandemic-history.htm |website=CDC}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 15, 2024 |title=Influenza pandemic of 1918–19 - Cause, Origin, & Spread |url=https://www.britannica.com/event/influenza-pandemic-of-1918-1919 |access-date=June 9, 2024 |website=Britannica.com |language=en}}</ref> १९२० को दशकमा, अर्थतन्त्र विस्तार भयो। अफ्रिकी-अमेरिकीहरूले महान बसाइँसराइबाट लाभ उठाए र उनीहरूसँग बढी सांस्कृतिक शक्ति थियो, जसको उदाहरण हार्लेम पुनर्जागरण थियो जसले ज्याज संगीत फैलायो। यसैबीच, कु क्लक्स क्लानको पुनरुत्थान भयो, र नयाँ प्रविष्टिहरूको संख्यालाई कडाइका साथ सीमित गर्न १९२४ को आप्रवासन ऐन पारित गरियो।<ref>{{Cite web |title=Roaring Twenties - Definition, Music, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/Roaring-Twenties |access-date=June 9, 2024 |website=Britannica.com |language=en}}</ref> == शीत युद्ध (१९४५–१९९१) == == समकालीन संयुक्त राज्य अमेरिका (१९९१–वर्तमान) == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|इतिहास]] lqaptrlno17e70cc3l710dfw7a339vv 0 150580 1362521 2026-06-20T09:11:13Z SocialActivistDinesh 79461 एक समाजसेवी को विवरण 1362521 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका सामाजिक कार्यकर्ता}} <!-- महत्त्वपूर्ण, लेख सिर्जना हुनुभन्दा पहिले यो पङ्क्ति माथिको कुनै पनि कुरा नहटाउनुहोस्। --> {{Infobox person | name = दिनेश कुमार तामाङ | image = <!-- Example.jpg --> | caption = Dinesh Kumar Tamang | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | occupation = [[सामाजिक सक्रियता|सामाजिक कार्यकर्ता]] | known_for = आदिवासी समुदाय सशक्तिकरण, तामाङ बौद्ध सम्पदाको संरक्षण | title = तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालका महासचिव | mother = सिरी माया तामाङ | father = कर्ण बहादुर तामाङ | honours = नागरिक नायक २०७५<ref>{{cite web |title=Our Team |url= https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075|access-date=June 2026}}</ref> | website = https://dineshtamangfoundation.org/ }} दिनेश कुमार तामाङ धादिङ्गमा जन्मिएका एक नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता, संगठनात्मक प्रशासक र सामुदायिक अधिवक्ता हुन्।<ref>{{Cite web |title=DINESH KUMAR TAMANG |url=https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ |access-date=2026-06-20 |website=Tamang Buddhist Federation Nepal |language=en-US}}</ref> नेपालमा शैक्षिक वकालत। उनी हाल तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको महासचिवको रूपमा सेवा गर्छन्।<ref>{{Cite web |title=Our Team – International Dhading Society |url=https://intldhadingsociety.org/our-team/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == दिनेश कुमार तामाङको जन्म नेपालमा भएको थियो। उनी आफ्नो करियरको सुरुवातमा नागरिक पहलहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न भए,<ref>{{Citation |last=News24 Nepal |title=काम गरिसकेपछि उदाएका समाजसेवी दिनेश तामाङ - CHHA PRASNA |date=2017-05-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8HgVTqiCI4 |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=Gangan TV |title=भुकम्पपछि बिना प्रचार सयौ घर बनाइदिए दिनेशले । social worker dinesh tamang |date=2017-05-21 |url=https://www.youtube.com/watch?v=XIN3Fq-uq6s |access-date=2026-06-20}}</ref> सामुदायिक संगठनमा धेरै ध्यान केन्द्रित गरे। <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=NRM felicitates Nagarik Heroes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075 |access-date=2026-06-20 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref><ref>{{Citation |last=Dhurmus Suntali |title=बधाई तथा शुभकामना दिनेश तामाङ्गलाई {{!}}{{!}} जसले ५५ भुकम्प पिडितहरुका लागि एकिकृत बस्ती निर्माण गरे |date=2017-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZ2x6L8rc0I |access-date=2026-06-20}}</ref> बागमती प्रदेश र वरपरका क्षेत्रहरूमा आदिवासी सांस्कृतिक अधिकारको संरक्षण<ref>{{Citation |last=Nagarik Network |title=Dinesh Tamang - Nagarik Nayak 2075 |date=2018-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=F_SApOkhPgE |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=The Next Live |title=Dinesh Tamang - The story of a National Prodigy {{!}} The Next Live {{!}} Nepal |date=2017-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_TG4x8w4R9Y |access-date=2026-06-20}}</ref> र संरचनात्मक सामाजिक कार्य।<ref>{{Cite web |title=About Us – CID-Nepal |url=https://cidnepal.org/about/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |last=Ghatana Ra Bichar |title=राज्यबाट असहयोग र दुःख दिने काममात्रै भयो DINESH TAMANG (Social Activist) |date=2025-11-17 |url=https://www.youtube.com/watch?v=adMah1ea9i0 |access-date=2026-06-20}}</ref> == नागरिक तथा सामुदायिक सक्रियता == तामाङको प्राथमिक सार्वजनिक पदचिह्न प्रमुख नेपाली गैर-सरकारी तथा नागरिक संस्थाहरूमा उनको प्रशासनिक र नेतृत्वदायी भूमिकाले परिभाषित गर्दछ: * ''तामाङ बौद्ध महासंघ नेपाल:'''' संस्थाको महासचिवको रूपमा सेवा गर्दै, तामाङले निरीक्षण गर्छन् आदिवासी तामाङ बौद्ध आदिवासी समुदायलाई सशक्त बनाउने उद्देश्यले सांस्कृतिक संरक्षण कार्यक्रम, युवा पहुँच पहल र सामाजिक कल्याणकारी परियोजनाहरू। उनको काममा सामुदायिक शिक्षा मञ्चहरू र क्षेत्रीय विकास पहलहरू आयोजना गर्नु समावेश छ। * ''नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal):''''तामाङ औपचारिक रूपमा नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal) सँग सम्बद्ध छ, जसले समुदायको आत्मनिर्भरता र नागरिक संलग्नता बढाउन नागरिक समाज ढाँचाहरू समन्वय गर्दछ।<ref>{{Citation |last=World News Today |title=Nepal earthquake The man who went home to rescue his village |date=2015-05-08 |url=https://www.youtube.com/watch?v=2ci6k5yg9yU |access-date=2026-06-20}}</ref> == सन्दर्भ र उद्धरण == <सन्दर्भ /> * [https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ "कार्यकारी प्रोफाइल: महासचिव दिनेश कुमार तामाङ"], तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको आधिकारिक रजिस्ट्री। जुन २०२६ मा पुनःप्राप्त। {{DEFAULTSORT:Tamang, दिनेश कुमार}} [[:श्रेणी:जीवित व्यक्तिहरू]] [[:श्रेणी:नेपाली सामाजिक कार्यकर्ताहरू]] [[:श्रेणी:काठमाडौंका मानिसहरू]] == सन्दर्भहरू == <!-- तपाईंको लेखमा थपिएका इनलाइन उद्धरणहरू स्वचालित रूपमा यहाँ प्रदर्शित हुनेछन्। उद्धरणहरू कसरी थप्ने भन्ने बारे निर्देशनहरूको लागि en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB हेर्नुहोस्। --> {{reflist}} 1v8y08qegog6xqjxh9zzowjyloicm7c 1362534 1362521 2026-06-20T09:51:42Z SocialActivistDinesh 79461 1362534 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका सामाजिक कार्यकर्ता}} <!-- महत्त्वपूर्ण, लेख सिर्जना हुनुभन्दा पहिले यो पङ्क्ति माथिको कुनै पनि कुरा नहटाउनुहोस्। --> {{Infobox person | name = दिनेश कुमार तामाङ | image = <!-- Example.jpg --> | caption = Dinesh Kumar Tamang | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | occupation = [[सामाजिक सक्रियता|सामाजिक कार्यकर्ता]] | known_for = आदिवासी समुदाय सशक्तिकरण, तामाङ बौद्ध सम्पदाको संरक्षण | title = तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालका महासचिव | mother = सिरी माया तामाङ | father = कर्ण बहादुर तामाङ | honours = नागरिक नायक २०७५<ref>{{cite web |title=Our Team |url= https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075|access-date=June 2026}}</ref> | website = https://dineshtamangfoundation.org/ }} दिनेश कुमार तामाङ धादिङ्गमा जन्मिएका एक नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता, संगठनात्मक प्रशासक र सामुदायिक अधिवक्ता हुन्।<ref>{{Cite web |title=DINESH KUMAR TAMANG |url=https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ |access-date=2026-06-20 |website=Tamang Buddhist Federation Nepal |language=en-US}}</ref> नेपालमा शैक्षिक वकालत। उनी हाल तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको महासचिवको रूपमा सेवा गर्छन्।<ref>{{Cite web |title=Our Team – International Dhading Society |url=https://intldhadingsociety.org/our-team/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == दिनेश कुमार तामाङको जन्म नेपालमा भएको थियो। उनी आफ्नो करियरको सुरुवातमा नागरिक पहलहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न भए,<ref>{{Citation |last=News24 Nepal |title=काम गरिसकेपछि उदाएका समाजसेवी दिनेश तामाङ - CHHA PRASNA |date=2017-05-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8HgVTqiCI4 |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=Gangan TV |title=भुकम्पपछि बिना प्रचार सयौ घर बनाइदिए दिनेशले । social worker dinesh tamang |date=2017-05-21 |url=https://www.youtube.com/watch?v=XIN3Fq-uq6s |access-date=2026-06-20}}</ref> सामुदायिक संगठनमा धेरै ध्यान केन्द्रित गरे।<ref>{{Cite web |title=One man’s mission to resettle entire quake-ravaged village |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/04/23/one-mans-mission-to-resettle-the-entire-village |access-date=2026-06-20 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=NRM felicitates Nagarik Heroes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075 |access-date=2026-06-20 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref><ref>{{Citation |last=Dhurmus Suntali |title=बधाई तथा शुभकामना दिनेश तामाङ्गलाई {{!}}{{!}} जसले ५५ भुकम्प पिडितहरुका लागि एकिकृत बस्ती निर्माण गरे |date=2017-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZ2x6L8rc0I |access-date=2026-06-20}}</ref> बागमती प्रदेश र वरपरका क्षेत्रहरूमा आदिवासी सांस्कृतिक अधिकारको संरक्षण<ref>{{Citation |last=Nagarik Network |title=Dinesh Tamang - Nagarik Nayak 2075 |date=2018-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=F_SApOkhPgE |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=The Next Live |title=Dinesh Tamang - The story of a National Prodigy {{!}} The Next Live {{!}} Nepal |date=2017-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_TG4x8w4R9Y |access-date=2026-06-20}}</ref> र संरचनात्मक सामाजिक कार्यहरु गरेका देखिन्छ ।<ref>{{Cite web |title=About Us – CID-Nepal |url=https://cidnepal.org/about/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |last=Ghatana Ra Bichar |title=राज्यबाट असहयोग र दुःख दिने काममात्रै भयो DINESH TAMANG (Social Activist) |date=2025-11-17 |url=https://www.youtube.com/watch?v=adMah1ea9i0 |access-date=2026-06-20}}</ref> == नागरिक तथा सामुदायिक सक्रियता == तामाङको प्राथमिक सार्वजनिक पदचिह्न प्रमुख नेपाली गैर-सरकारी तथा नागरिक संस्थाहरूमा उनको प्रशासनिक र नेतृत्वदायी भूमिकाले परिभाषित गर्दछ: * ''तामाङ बौद्ध महासंघ नेपाल:'''' संस्थाको महासचिवको रूपमा सेवा गर्दै, तामाङले निरीक्षण गर्छन् आदिवासी तामाङ बौद्ध आदिवासी समुदायलाई सशक्त बनाउने उद्देश्यले सांस्कृतिक संरक्षण कार्यक्रम, युवा पहुँच पहल र सामाजिक कल्याणकारी परियोजनाहरू। उनको काममा सामुदायिक शिक्षा मञ्चहरू र क्षेत्रीय विकास पहलहरू आयोजना गर्नु समावेश छ। * ''नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal):''''तामाङ औपचारिक रूपमा नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal) सँग सम्बद्ध छ, जसले समुदायको आत्मनिर्भरता र नागरिक संलग्नता बढाउन नागरिक समाज ढाँचाहरू समन्वय गर्दछ।<ref>{{Citation |last=World News Today |title=Nepal earthquake The man who went home to rescue his village |date=2015-05-08 |url=https://www.youtube.com/watch?v=2ci6k5yg9yU |access-date=2026-06-20}}</ref> == सन्दर्भ र उद्धरण == * [https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ "कार्यकारी प्रोफाइल: महासचिव दिनेश कुमार तामाङ"], तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको आधिकारिक रजिस्ट्री। जुन २०२६ मा पुनःप्राप्त। {{DEFAULTSORT:Tamang, दिनेश कुमार}} [[:श्रेणी:जीवित व्यक्तिहरू]] [[:श्रेणी:नेपाली सामाजिक कार्यकर्ताहरू]] [[:श्रेणी:काठमाडौंका मानिसहरू]] == सन्दर्भहरू == <!-- तपाईंको लेखमा थपिएका इनलाइन उद्धरणहरू स्वचालित रूपमा यहाँ प्रदर्शित हुनेछन्। उद्धरणहरू कसरी थप्ने भन्ने बारे निर्देशनहरूको लागि en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB हेर्नुहोस्। --> {{reflist}} d511ihvl46t427fpdxhbd14s4hh1qry 1362541 1362534 2026-06-20T10:07:27Z SocialActivistDinesh 79461 सुधार गरियो, ±श्रेणी सुधार गरियो 1362541 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका सामाजिक कार्यकर्ता}} <!-- महत्त्वपूर्ण, लेख सिर्जना हुनुभन्दा पहिले यो पङ्क्ति माथिको कुनै पनि कुरा नहटाउनुहोस्। --> {{Infobox person | name = दिनेश कुमार तामाङ | image = <!-- Example.jpg --> | caption = Dinesh Kumar Tamang | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | occupation = [[सामाजिक सक्रियता|सामाजिक कार्यकर्ता]] | known_for = आदिवासी समुदाय सशक्तिकरण, तामाङ बौद्ध सम्पदाको संरक्षण | title = तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालका महासचिव | mother = सिरी माया तामाङ | father = कर्ण बहादुर तामाङ | honours = नागरिक नायक २०७५<ref>{{cite web |title=Our Team |url= https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075|access-date=June 2026}}</ref> | website = https://dineshtamangfoundation.org/ }} दिनेश कुमार तामाङ धादिङ्गमा जन्मिएका एक नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता, संगठनात्मक प्रशासक र सामुदायिक अधिवक्ता हुन्।<ref>{{Cite web |title=DINESH KUMAR TAMANG |url=https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ |access-date=2026-06-20 |website=Tamang Buddhist Federation Nepal |language=en-US}}</ref> नेपालमा शैक्षिक वकालत। उनी हाल तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको महासचिवको रूपमा सेवा गर्छन्।<ref>{{Cite web |title=Our Team – International Dhading Society |url=https://intldhadingsociety.org/our-team/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == दिनेश कुमार तामाङको जन्म नेपालमा भएको थियो। उनी आफ्नो करियरको सुरुवातमा नागरिक पहलहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न भए,<ref>{{Citation |last=News24 Nepal |title=काम गरिसकेपछि उदाएका समाजसेवी दिनेश तामाङ - CHHA PRASNA |date=2017-05-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8HgVTqiCI4 |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=Gangan TV |title=भुकम्पपछि बिना प्रचार सयौ घर बनाइदिए दिनेशले । social worker dinesh tamang |date=2017-05-21 |url=https://www.youtube.com/watch?v=XIN3Fq-uq6s |access-date=2026-06-20}}</ref> सामुदायिक संगठनमा धेरै ध्यान केन्द्रित गरे।<ref>{{Cite web |title=One man’s mission to resettle entire quake-ravaged village |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/04/23/one-mans-mission-to-resettle-the-entire-village |access-date=2026-06-20 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=NRM felicitates Nagarik Heroes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nagarik-nayak-2075 |access-date=2026-06-20 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref><ref>{{Citation |last=Dhurmus Suntali |title=बधाई तथा शुभकामना दिनेश तामाङ्गलाई {{!}}{{!}} जसले ५५ भुकम्प पिडितहरुका लागि एकिकृत बस्ती निर्माण गरे |date=2017-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZ2x6L8rc0I |access-date=2026-06-20}}</ref> बागमती प्रदेश र वरपरका क्षेत्रहरूमा आदिवासी सांस्कृतिक अधिकारको संरक्षण<ref>{{Citation |last=Nagarik Network |title=Dinesh Tamang - Nagarik Nayak 2075 |date=2018-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=F_SApOkhPgE |access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{Citation |last=The Next Live |title=Dinesh Tamang - The story of a National Prodigy {{!}} The Next Live {{!}} Nepal |date=2017-04-24 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_TG4x8w4R9Y |access-date=2026-06-20}}</ref> र संरचनात्मक सामाजिक कार्यहरु गरेका देखिन्छ ।<ref>{{Cite web |title=About Us – CID-Nepal |url=https://cidnepal.org/about/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |last=Ghatana Ra Bichar |title=राज्यबाट असहयोग र दुःख दिने काममात्रै भयो DINESH TAMANG (Social Activist) |date=2025-11-17 |url=https://www.youtube.com/watch?v=adMah1ea9i0 |access-date=2026-06-20}}</ref> == नागरिक तथा सामुदायिक सक्रियता == तामाङको प्राथमिक सार्वजनिक पदचिह्न प्रमुख नेपाली गैर-सरकारी तथा नागरिक संस्थाहरूमा उनको प्रशासनिक र नेतृत्वदायी भूमिकाले परिभाषित गर्दछ: * ''तामाङ बौद्ध महासंघ नेपाल:'''' संस्थाको महासचिवको रूपमा सेवा गर्दै, तामाङले निरीक्षण गर्छन् आदिवासी तामाङ बौद्ध आदिवासी समुदायलाई सशक्त बनाउने उद्देश्यले सांस्कृतिक संरक्षण कार्यक्रम, युवा पहुँच पहल र सामाजिक कल्याणकारी परियोजनाहरू। उनको काममा सामुदायिक शिक्षा मञ्चहरू र क्षेत्रीय विकास पहलहरू आयोजना गर्नु समावेश छ। * ''नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal):''''तामाङ औपचारिक रूपमा नागरिक स्वतन्त्रता विकास (CID-Nepal) सँग सम्बद्ध छ, जसले समुदायको आत्मनिर्भरता र नागरिक संलग्नता बढाउन नागरिक समाज ढाँचाहरू समन्वय गर्दछ।<ref>{{Citation |last=World News Today |title=Nepal earthquake The man who went home to rescue his village |date=2015-05-08 |url=https://www.youtube.com/watch?v=2ci6k5yg9yU |access-date=2026-06-20}}</ref> == सन्दर्भ र उद्धरण == {{DEFAULTSORT:Tamang, दिनेश कुमार}} <!-- तपाईंको लेखमा थपिएका इनलाइन उद्धरणहरू स्वचालित रूपमा यहाँ प्रदर्शित हुनेछन्। उद्धरणहरू कसरी थप्ने भन्ने बारे निर्देशनहरूको लागि en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB हेर्नुहोस्। --> {{reflist}} * [https://www.tamangbuddhist.org.np/our-team/dinesh-kumar-tamang/ "कार्यकारी प्रोफाइल: महासचिव दिनेश कुमार तामाङ"], तामाङ बौद्ध महासंघ नेपालको आधिकारिक रजिस्ट्री। जुन २०२६ मा पुनःप्राप्त। ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:सामाजिक अभियान]] 5wr8pcnmj5t04y9x7mi67m6kdl38wd3 0 150581 1362542 2026-06-20T10:31:26Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1312308716|Mahadevapura, Bengaluru]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1362542 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (Clockwise from top left) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|Phoenix Marketcity]], [[Dell EMC]] campus on Outer Ring Road, Brigade Metropolis, Candeur Carlisle A supermarket seen from Mahadevapura Bridge | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox settlement/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">महादेवपुर</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">छिमेकी</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div style="background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse;border:1px solid black;width:280px;display:table;margin-left: auto; margin-right: auto;"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:1px 0 0 1px"><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Phoenix_Market_city.jpg|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:EMCsquare_Doddanekkondi_from_ORR.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:AdityaBirla_More_MegaStore.JPG|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Brigade_Metropolis_apartments_4-14-2014_1-01-56_PM.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div></div></div></div><div class="ib-settlement-caption"> (घडीको शीर्षबाट बायाँबाट घडीको दिशामा) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[Dell EMC|डेल इएमसी]] क्याम्पस आउटर रिङ रोड, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, कन्डुर कार्लिस्ले महादेवपुरा ब्रिजबाट देखिने सुपरमार्केट</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Bangalore_street_Map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|Mahadevapura is located in Bengaluru]]<div class="od notheme" style="top:30.435%;left:92.308%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|Mahadevapura]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>महादेवपुर</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">स्थानः बैंगलोर, भारत</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |समन्वयः 12°59′N 77°42′E/12.99 °N 77.70 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |देश | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[भारत]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | class="infobox-data" |[[कर्नाटक]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | class="infobox-data" |[[बेङ्गलोर जिल्ला|बेंगलुरु शहरी]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |मेट्रो | class="infobox-data" |बङ्गलोर |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |जनसङ्ख्या <div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• कुल&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |135,597 |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |भाषाहरू<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• आधिकारिक&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[कन्नड भाषा|कन्नड]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[समय क्षेत्र]] | class="infobox-data" |[[युटिसी+०५:३०|युटिसी + 5:30]] ([[भारतीय मानक समय|IST]]) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |पिन | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">560048</div> |} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] e7y6nd2t638murkdat40pqajiffv854 1362543 1362542 2026-06-20T10:34:07Z ~2026-35849-34 79463 1362543 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = महादेवपुरा | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (Clockwise from top left) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|Phoenix Marketcity]], [[Dell EMC]] campus on Outer Ring Road, Brigade Metropolis, Candeur Carlisle A supermarket seen from Mahadevapura Bridge | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox settlement/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">महादेवपुर</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">छिमेकी</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div style="background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse;border:1px solid black;width:280px;display:table;margin-left: auto; margin-right: auto;"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:1px 0 0 1px"><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Phoenix_Market_city.jpg|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:EMCsquare_Doddanekkondi_from_ORR.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:AdityaBirla_More_MegaStore.JPG|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Brigade_Metropolis_apartments_4-14-2014_1-01-56_PM.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div></div></div></div><div class="ib-settlement-caption"> (घडीको शीर्षबाट बायाँबाट घडीको दिशामा) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[Dell EMC|डेल इएमसी]] क्याम्पस आउटर रिङ रोड, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, कन्डुर कार्लिस्ले महादेवपुरा ब्रिजबाट देखिने सुपरमार्केट</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Bangalore_street_Map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|Mahadevapura is located in Bengaluru]]<div class="od notheme" style="top:30.435%;left:92.308%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|Mahadevapura]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>महादेवपुर</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">स्थानः बैंगलोर, भारत</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |समन्वयः 12°59′N 77°42′E/12.99 °N 77.70 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |देश | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[भारत]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | class="infobox-data" |[[कर्नाटक]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | class="infobox-data" |[[बेङ्गलोर जिल्ला|बेंगलुरु शहरी]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |मेट्रो | class="infobox-data" |बङ्गलोर |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |जनसङ्ख्या <div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• कुल&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |135,597 |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |भाषाहरू<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• आधिकारिक&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[कन्नड भाषा|कन्नड]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[समय क्षेत्र]] | class="infobox-data" |[[युटिसी+०५:३०|युटिसी + 5:30]] ([[भारतीय मानक समय|IST]]) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |पिन | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">560048</div> |} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 0rludq80spuzscxb2pkqypkna1c6jai 1362544 1362543 2026-06-20T10:35:19Z ~2026-35849-34 79463 1362544 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = महादेवपुरा | other_name = | nickname = | settlement_type = छिमेक | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (Clockwise from top left) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|Phoenix Marketcity]], [[Dell EMC]] campus on Outer Ring Road, Brigade Metropolis, Candeur Carlisle A supermarket seen from Mahadevapura Bridge | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox settlement/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">महादेवपुर</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">छिमेकी</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div style="background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse;border:1px solid black;width:280px;display:table;margin-left: auto; margin-right: auto;"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:1px 0 0 1px"><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Phoenix_Market_city.jpg|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:EMCsquare_Doddanekkondi_from_ORR.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div><div style="display:table;background-color:white;color:inherit;border-collapse:collapse"><div style="display:table-row"><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:AdityaBirla_More_MegaStore.JPG|139x139पिक्सेल]]</div><div style="display:table-cell;border-top:0;padding:0 1px 1px 0">[[File:Brigade_Metropolis_apartments_4-14-2014_1-01-56_PM.JPG|139x139पिक्सेल]]</div></div></div></div></div></div><div class="ib-settlement-caption"> (घडीको शीर्षबाट बायाँबाट घडीको दिशामा) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[Dell EMC|डेल इएमसी]] क्याम्पस आउटर रिङ रोड, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, कन्डुर कार्लिस्ले महादेवपुरा ब्रिजबाट देखिने सुपरमार्केट</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Bangalore_street_Map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|Mahadevapura is located in Bengaluru]]<div class="od notheme" style="top:30.435%;left:92.308%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|Mahadevapura]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>महादेवपुर</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">स्थानः बैंगलोर, भारत</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |समन्वयः 12°59′N 77°42′E/12.99 °N 77.70 °E/ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |देश | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_India.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[भारत]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | class="infobox-data" |[[कर्नाटक]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | class="infobox-data" |[[बेङ्गलोर जिल्ला|बेंगलुरु शहरी]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |मेट्रो | class="infobox-data" |बङ्गलोर |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |जनसङ्ख्या <div class="ib-settlement-fn"> (2001)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• कुल&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |135,597 |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |भाषाहरू<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• आधिकारिक&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |[[कन्नड भाषा|कन्नड]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[समय क्षेत्र]] | class="infobox-data" |[[युटिसी+०५:३०|युटिसी + 5:30]] ([[भारतीय मानक समय|IST]]) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |पिन | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">560048</div> |} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 70y9bhxdkuktmuccivzmlfw3huynrp4 1362545 1362544 2026-06-20T10:36:53Z ~2026-35849-34 79463 1362545 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (Clockwise from top left) [[Phoenix Marketcity (Bangalore)|Phoenix Marketcity]], [[Dell EMC]] campus on Outer Ring Road, Brigade Metropolis, Candeur Carlisle A supermarket seen from Mahadevapura Bridge | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] dwv9fzehqlikmaq7bjro6kusrwx1wt1 1362546 1362545 2026-06-20T10:37:51Z ~2026-35849-34 79463 1362546 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (माथि बायाँबाट घडीको दिशामा) [[फिनिक्स मार्केटसिटी (बैंगलोर)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[डेल EMC]] बाहिरी रिङ रोडमा रहेको क्याम्पस, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, क्यान्डियर कार्लाइल महादेवपुरा पुलबाट देखिएको एउटा सुपरमार्केट। | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] k9iorxgkray37j1f1j549tsnioafd69 1362547 1362546 2026-06-20T10:39:44Z ~2026-35849-34 79463 1362547 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (माथि बायाँबाट घडीको दिशामा) [[फिनिक्स मार्केटसिटी (बैंगलोर)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[डेल EMC]] बाहिरी रिङ रोडमा रहेको क्याम्पस, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, क्यान्डियर कार्लाइल महादेवपुरा पुलबाट देखिएको एउटा सुपरमार्केट। | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[कन्नड भाषा|कन्नड]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] svwcnre4u7rfddgssb9ugnaba7vf9pw 1362548 1362547 2026-06-20T10:40:21Z ~2026-35849-34 79463 1362548 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (माथि बायाँबाट घडीको दिशामा) [[फिनिक्स मार्केटसिटी (बैंगलोर)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[डेल EMC]] बाहिरी रिङ रोडमा रहेको क्याम्पस, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, क्यान्डियर कार्लाइल महादेवपुरा पुलबाट देखिएको एउटा सुपरमार्केट। | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[कन्नड भाषा|कन्नड]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] gwiq2ws0foyx9i0ezj2piiwfnr176hz 1362549 1362548 2026-06-20T10:41:15Z ~2026-35849-34 79463 1362549 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Use Indian English|date=November 2018}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = Mahadevapura | other_name = | nickname = | settlement_type = Neighbourhood | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Phoenix Market city.jpg | photo1b = EMCsquare Doddanekkondi from ORR.JPG | photo2a = AdityaBirla More MegaStore.JPG | photo2b = Brigade Metropolis apartments 4-14-2014 1-01-56 PM.JPG | size = 280 | color = white }} | image_alt = | image_caption = (माथि बायाँबाट घडीको दिशामा) [[फिनिक्स मार्केटसिटी (बैंगलोर)|फिनिक्स मार्केटसिटी]], [[डेल EMC]] बाहिरी रिङ रोडमा रहेको क्याम्पस, ब्रिगेड मेट्रोपोलिस, क्यान्डियर कार्लाइल महादेवपुरा पुलबाट देखिएको एउटा सुपरमार्केट। | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Bangalore, India | coordinates = {{coord|12.99|N|77.70|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[कर्नाटक]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Bangalore Urban district|Bengaluru Urban]] | subdivision_type3 = Metro | subdivision_name3 = Bangalore | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 135597 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[कन्नड भाषा|कन्नड]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 560048 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''महादेवपुर''' भारतको [[कर्नाटक]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] एक उपनगर र बैंगलोर शहरी जिल्लामा बीबीएमपीको क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यो एउटा नगर परिषद् थियो। यो आउटर रिङ रोड, ह्वाइटफिल्ड रोडसँग राम्रोसँग जोडिएको छ र कृष्णराजपुर रेलवे स्टेसन रेल चढ्नको लागि सबैभन्दा नजिकको स्टेसन हो। यो एउटा विकासशील क्षेत्र हो, जसमा आवासीय विकासको सन्दर्भमा उच्च वृद्धिको सम्भावना छ। यस क्षेत्रमा अग्रणी विद्यालय, सपिङ मल, शोरूमहरू बनेका छन्। == जनसांख्यिकी == सन् २००१ को भारतको [[जनगणना]],<ref>{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> अनुसार, महादेवपुराको जनसङ्ख्या १३५,५९७  थियो। जनसङ्ख्याको ५४% पुरुष र ४६% महिला छन्। महादेवपुरको औसत साक्षरता दर ७३% छ, जुन राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा बढी छः पुरुष साक्षरता ७९% र महिला साक्षरता 66% छ। महादेवपुराको जनसङ्ख्याको १२% 6 वर्ष मुनिका छन्। == निर्वाचनका पक्षहरू == महादेवपुरा कर्नाटक विधान सभाको एउटा निर्वाचन क्षेत्र हो। यसको वर्तमान प्रतिनिधित्व [[Manjula Aravind Limbavali|मञ्जुला अरविन्द लिम्बावली]] गर्छिन्। उनी यहाँबाट सन् २०२३ को चुनावमा १८१,७३१ मत<ref>{{Cite web |date=22 May 2018 |title=Karnataka Assembly Election 2018 Results &#124;Karnataka Assembly Election constituency-wise Results |url=https://www.karnataka.com/elections/karnataka-assembly-2018-constituency-wise-results/}}</ref>का साथ निर्वाचित भएकी थिइन् एच नागेशलाई पराजित गर्दै <ref name="Empowering India. Retrieved 8 November 2014">{{Cite web |title=Affidavit Details of Sri Aravind Limbavali |url=http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185411/http://www.empoweringindia.org/new/preview.aspx?candid=552881&p=&cid=174 |archive-date=July 11, 2018 |access-date=May 19, 2021 |website=www.empoweringindia.org}}</ref> == सूचना प्रविधि केन्द्र == हालका वर्षहरूमा महादेवपुरा प्रमुख सूचना प्रविधि केन्द्र बनेको छ। यसमा एसेन्चर, डेल इएमसी, एरिक्सन, ह्युवलेट प्याकार्ड इन्टरप्राइज, एमफेसिस, सामसङ, सेपिएन्ट कर्पोरेसन, इक्लिनिकलवर्क्स र वेल्स फार्गो जस्ता धेरै आईटी कम्पनीहरू छन्। यसमा केही प्रमुख बिग ४ [[डेलोइट]], ईवाई कार्यालयहरू, ह्युवलेट प्याकार्ड आइडब्लुएफ क्याम्पस पनि छन्। यो आइटिपिएल र अरु आइटी हबहरू जस्तो की ह्वाइटफिल्ड, मराठाहल्ली र बेलन्दुर को नजिक पनि छ। == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{कमन्सश्रेणी|Mahadevapura}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Adjacent communities|title='''Areas of Bangalore'''|NORTHWEST=[[Krishnarajapura]]|North=Devasandra|NORTHEAST=Sadaramangala|WEST=Doorvaninagar|Centre=''Mahadevapura''|EAST=[[Hoodi]]|SOUTHWEST=A. Narayanapura / B. Narayanapura|South=Dodda Nekkundi|SOUTHEAST=[[Brookefield]]}}{{Neighbourhoods of Bangalore}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] s4m4r60am65svdajw6m8ai27m05yh3p 10 150582 1362550 2026-06-20T10:44:32Z ~2026-35849-34 79463 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox | name = Bengaluru topics | title = [[Bengaluru]] | bodyclass = hlist | group1 = [[History of Bengaluru|History]] | list1 = * [[Bangalore Cantonment]] * [[Bangalore Fort]] * [[Bengaluru Pete]] * [[Chalukya|Chalukyas]] * [[Hoysala Empire|Hoysalas]] * [[Kadambas]] * [[Kempe Gowda]] * [[Kingdom of Mysore]] * [[Rashtrakuta|Rashtrakutas]] * [[Vijayanagara Empire|Vijayanagara]] * [[Western Ganga Dynasty|Western Gangas]] * [[Tippu Sultan]] | group2 = Beng... 1362550 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Bengaluru topics | title = [[Bengaluru]] | bodyclass = hlist | group1 = [[History of Bengaluru|History]] | list1 = * [[Bangalore Cantonment]] * [[Bangalore Fort]] * [[Bengaluru Pete]] * [[Chalukya|Chalukyas]] * [[Hoysala Empire|Hoysalas]] * [[Kadambas]] * [[Kempe Gowda]] * [[Kingdom of Mysore]] * [[Rashtrakuta|Rashtrakutas]] * [[Vijayanagara Empire|Vijayanagara]] * [[Western Ganga Dynasty|Western Gangas]] * [[Tippu Sultan]] | group2 = [[Bengaluru geography and environment|Geography]] | list2 = * [[Mysore Plateau]] * [[Dodda Alada Mara]] * [[Turahalli Forest]] * [[Nandi Hills, India|Nandi Hills]] * [[Kodachadri|Kodachadri Hills]] {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = [[Lakes in Bengaluru|Lakes]] |list1 = * [[Agara Lake]] * [[Arekere Lake]] * [[Bellandur Lake]] * [[Hebbal Lake, Bengaluru|Hebbal lake]] * [[Hesaraghatta Lake]] * [[Madivala tank]] * [[Puttenahalli Lake (JP Nagar)]] * [[Puttenahalli Lake (Yelahanka)]] * [[Sankey tank]] * [[Sarakki lake]] * [[Varthur Lake]] * [[Vibhutipura Lake]] * [[Yelahanka Lake]] }} | group3 = Civil <br/>administration | list3 = * [[Bangalore Agenda Task Force]] * [[Bengaluru City Police|City Police]] * [[Bangalore Development Authority]] * [[Bangalore Metropolitan Region Development Authority|Metropolitan Region Development Authority]] * [[TRAI Bangalore Regional Office]] {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = Municipal elections |list1 = * [[1989 Bangalore Municipal Corporation election|1989]] * [[1996 Bangalore Municipal Corporation election|1996]] * [[2001 Bangalore Mahanagara Palike election|2001]] * [[2010 Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike election|2010]] * [[2015 Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike election|2015]] * [[2026 Greater Bengaluru Authority elections|2026]] |group2 = [[Greater Bengaluru Authority|Apex Body]] |list2 = * [[Greater Bengaluru Authority]] (2025-) * [[List of mayors of Bengaluru|Mayor]] * [[List of wards in Bengaluru]] {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = Historical |list1 = * [[Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike]] (2007-2025) * Bengaluru Mahanagara Palike (1989-2007) * Corporation of the City of Bangalore (1949-1989) }} {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = Constituent City Corporations |list1 = * Bangalore Central City Corporation * Bangalore East City Corporation * Bangalore North City Corporation * Bangalore South City Corporation * Bangalore West City Corporation }} {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = [[Administrative divisions of Bengaluru|Wards]] |list1 = * [[Yelahanka Ward]] * [[Chowdeshwari Ward]] * [[Attur Ward]] {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = [[Administrative divisions of Bengaluru|Defunct]] |list1 = * [[List of wards in Bangalore (1989–1995)|1989–1995]] * [[List of wards in Bangalore (1995–2006)|1995–2006]] * [[List of wards in Bangalore (2009–2023)|2009–2023]] * 2023–2025 * 2026–2026 }} }} }} | group4 = Buildings | list4 = * [[Attara Kacheri]] * [[Bengaluru Palace]] * [[Bangalore Town Hall]] * [[Bangalore Central Prison|Central Prison]] * [[M. Chinnaswamy Stadium|Chinnaswamy Stadium]] * [[Daly Memorial Hall]] * [[Karnataka High Court]] * [[K. R. Market]] * [[Nehru Planetarium]] * [[Public Utility Building, Bengaluru|Utility Building]] * [[Vidhana Soudha]] * [[Visvesvaraya Museum]] * [[World Trade Center Bengaluru|World Trade Center]] | group5 = Transport | list5 = * [[Kempegowda International Airport]] * [[HAL Airport]] * [[Bengaluru City railway station]] * [[Bengaluru Cantonment railway station]] * [[Yesvantpur Junction railway station|Yesvantpur Junction]] * [[Krishnarajapuram railway station]] * [[Sir M. Visvesvaraya Terminal]] * [[Bengaluru Commuter Rail]] * [[Namma Metro]] * [[Bangalore Metropolitan Transport Corporation]] * [[Kempegowda Bus Station]] | group6 = Roads | list6 = * [[100 Feet Road, Bengaluru|100 Feet Road]] * [[Avenue Road, Bengaluru|Avenue Road]] * [[State Highway 87 (Karnataka)|Bannerghatta Road]] (SH 87) * [[Brigade Road]] * [[Church Street, Bangalore|Church Street]] * [[Cunningham Road, Bangalore|Cunningham Road]] * [[Hosur Road]] (NH 7) * [[Inner Ring Road, Bengaluru|Inner Ring Road]] * [[J C Road]] * [[Kasturba Road, Bangalore|Kasturba Road]] * [[Lavelle Road]] * [[M G Road, Bengaluru|M.G. Road]] * [[State Highway 17 (Karnataka)|Mysore Road]] (SH 17) * [[Bangalore - Mysore Infrastructure Corridor|NICE Road]] * [[Old Airport Road, Bengaluru|Old Airport Road]] * [[Outer Ring Road, Bengaluru|Outer Ring Road]] * [[Peripheral Ring Road]] * [[Tannery Road]] | group10 = [[Places of worship in Bengaluru|Places of <br/>worship]] | list10 = * [[Basavanagudi Nandi Temple|Bull Temple]] * [[Dodda Ganesha Temple]] * [[Gavi Gangadhareshwara Temple]] * [[Jnanakshi Rajarajeshwari Temple]] * [[Halasuru Someshwara Temple]] * [[ISKCON Temple Bangalore|ISKCON]] * [[Kote Jalakantheshwara temple]] * [[Kote Venkataramana Temple]] * [[Naganatheshwara temple, Begur|Naganatheshwara Temple]] * [[Ragigudda Anjaneya temple|Ragigudda Anjaneya Temple]] * [[Ranganathaswamy Temple, Bengaluru|Ranganathaswamy Temple]] * [[St. Mary's Basilica, Bengaluru|St. Mary's Basilica]] | group26 = Culture | list26 = {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group1 = Periodic events |list1 = * [[Bangalore Fashion Week]] * [[Bengaluru International Film Festival]] * [[Bangalore Karaga]] * [[Japan Habba]] }} {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group2 = Cinemas |list2 = * [[Cinema of Karnataka|Kannada films]] }} {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group3 = Sports |list3 = * [[Bangalore Raptors]] * [[Bengaluru Bulls]] * [[Bengaluru FC]] * [[Royal Challengers Bangalore]] }} {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |group4 = Others |list4 = * [[Bibliography of Bengaluru]] }} | group27 = Groups | list27 = * [[Bangalore Agenda Task Force]] * [[Bangalore IT.in]] * [[Bangalore Linux User Group|Linux User Group]] * [[Birdwatchers' Field Club of Bangalore|Birdwatchers' Field Club]] | group28 = Parks | list28 = * [[Bannerghatta Biological Park]] * [[Bugle Rock]] * [[Cubbon Park]] * [[Freedom Park, Bengaluru|Freedom Park]] * [[Lal Bagh]] | list29 = {{Navbox|child | title = [[List of neighbourhoods in Bengaluru|Localities]] | state = collapsed | group1 = North <br/>Bengaluru | list1 = * [[Abbigere]] * [[Babusapalya]] * [[Bagalur, Bangalore Urban|Bagalur]] * [[Banaswadi]] * [[Chikkabanavara]] * [[Devara Jeevanahalli]] * [[Dollars Colony]] * [[Ganganagar, Bangalore|Ganganagar]] * [[Hebbal, Bangalore|Hebbal]] * [[Horamavu]] * [[Hunasamaranahalli]] * [[Jalahalli]] * [[Jakkur]] * [[Kalkere]] * [[Kalyan Nagar]] * [[Kammanahalli]] * [[Kodigehalli]] * [[Kothnur]] * [[Lingarajapuram]] * [[Mariyannapalya]] * [[Mathikere]] * [[Mathkur]] * [[Muthyalanagar]] * [[R. T. Nagar]] * [[Ramachandrapura]] * [[Sadashivanagar]] * [[Sahakara Nagar]] * [[Sanjaynagar]] * [[Thanisandra]] * [[Thindlu]] * [[Vidyaranyapura]] * [[Yelahanka]] |group2 = West <br/>Bengaluru | list2 = * [[Basaveshwaranagar]] * [[Bharathnagar]] * [[Dasarahalli]] * [[Herohalli]] * [[Kamakshipalya]] * [[Kengeri]] * [[Kumbalgodu]] * [[Mahalakshmi Layout]] * [[Milk Colony]] * [[Nagarbhavi]] * [[Nandini Layout]] * [[Nayandahalli]] * [[Peenya]] * [[Rajajinagar]] * [[Rajarajeshwari Nagar, Bangalore|Rajarajeshwari Nagar]] * [[Ullalu]] * [[Vijayanagar, Bangalore|Vijayanagar]] * [[Malleswaram]] * [[Palace Guttahalli]] * [[Vyalikaval]] * [[Yeswanthpur]] |group3 = Central <br/>Bengaluru | list3 = * [[Austin Town]] * [[Bangalore Cantonment]] * [[Bangalore Central Business District]] * [[Bengaluru Pete]] * [[Chamrajpet|Chamarajapet]] * [[Chickpet]] * [[Gandhi Nagar, Bangalore|Gandhinagar]] * [[Richmond Town, Bangalore|Richmond Town]] * [[Seshadripuram]] * [[Shivajinagar, Bangalore|Shivajinagar]] * [[Vasanth Nagar]] * [[Vivek Nagar]] * [[Wilson Garden]] * [[Cooke Town]] * [[Cox Town, Bangalore|Cox Town]] * [[Fraser Town, Bangalore|Frazer Town]] * [[Adugodi]] * [[Halasuru]] * [[Murphy Town, Bangalore|Murphy Town]] |group4 = East <br/>Bengaluru | list4 = * [[Baiyyappanahalli]] * [[Belathur]] * [[Bellandur]] * [[Binnamangala Manavarthe Kaval|B. M. Kaval]] * [[Brookefield]] * [[CV Raman Nagar]] * [[Domlur]] * [[Dommasandra, Bangalore Urban|Dommasandra]] * [[Ejipura]] * [[Garudacharpalya]] * [[G. M. Palya]] * [[Hoodi]] * [[Immadihalli]] * [[Indiranagar, Bangalore|Indiranagar]] * [[Jeevanbheemanagar|Jeevan Bhima Nagar]] * [[Kadugodi]] * [[Kaggadasapura]] * [[Kodihalli, Bangalore|Kodihalli]] * [[Koramangala]] * [[Krishnarajapuram]] * [[Kundalahalli]] * [[Mahadevapura]] * [[Marathahalli]] * [[Murugeshpalya]] * [[Varthur]] * [[Vimanapura]] * [[Whitefield, India|Whitefield]] * [[Yemalur]] * [[Ramamurthy Nagar]] |group5 = South <br/>Bengaluru | list5 = * [[Agara, Bangalore|Agara]] * [[Ananthnagar]] * [[Anjanapura]] * [[Arekere]] * [[Banashankari]] * [[Basavanagudi]] * [[Begur, Bangalore|Begur]] * [[Bilekahalli]] * [[Bommanahalli]] * [[Bommasandra]] * [[BTM Layout]] * [[Carmelaram]] * [[Chandapura]] * [[Chikkalasandra]] * [[Electronic City]] * [[Girinagar]] * [[Gottigere]] * [[Hanumanthanagar, Bengaluru|Hanumanthanagar]] * [[Hebbagodi]] * [[HSR Layout]] * [[Hulimavu]] * [[Ittamadu]] * [[Jayanagar, Bangalore|Jayanagar]] * [[Jigani]] * [[Jayaprakash Nagar, Bangalore|J. P. Nagar]] * [[Kaggalipura]] * [[Konanakunte]] * [[Konappana Agrahara]] * [[Kumaraswamy Layout]] * [[Madiwala]] * [[Padmanabhanagar]] * [[Puttenahalli]] * [[Shikaripalya]] * [[Singasandra]] * [[Suddaguntepalya]] * [[Ramanjaneyanagar]] * [[Taverekere]] * [[Thyagarajanagar]] * [[Uttarahalli]] }} | list40 = {{Navbox|child | title = Institutions | state = collapsed | group1 = Education | list1 = * [[List of schools in Bangalore]] * [[Bangalore International School]] * [[Bishop Cotton Boys' School]] * [[Baldwin Boys High School]] * [[Kendriya Vidyalaya Hebbal|KV Hebbal]] * [[Mallya Aditi International School]] * [[National Public School, Indiranagar]] * [[St. Joseph's Indian High School]] * [[St.Germain High School]] * [[Venkat International Public School]] | group2 = Higher <br/>education | list2 = * [[List of Bangalore colleges]] * [[Acharya Institute of Technology]] * Al-Ameen College of Law * [[Bangalore University]] * [[Bangalore Institute of Technology]] * [[Bangalore Medical College]] * [[B.M.S. College of Engineering]] * [[Christ University]] * [[Dayananda Sagar College of Engineering]] * [[Indian Institute of Astrophysics]] * [[Indian Institute of Management Bangalore]] * [[Indian Institute of Science]] * [[Indian Statistical Institute]] * [[International Institute of Information Technology - Bangalore|International Institute of Information Technology]] * [[National Institute of Fashion Technology]] * [[National Law School of India University]] * [[National College, Bangalore|National College]] * [[Centre for Development of Advanced Computing|National Centre for Software Technology]] * [[R. V. College of Engineering|Rashtreeya Vidyalaya College of Engineering]] * [[Sir M Visvesvaraya Institute Of Technology]] * [[University of Agricultural Sciences, Bangalore|University of Agricultural Sciences]] * [[UVCE|University Visvesvaraya College of Engineering]] * [[Xavier Institute of Management and Entrepreneurship]] | group3 = Hospitals | list3 = * [[Apollo Hospitals]] * [[Bowring & Lady Curzon Hospitals]] * Fortis Hospitals * [[HOSMAT]] * [[Indira Gandhi Institute of Child Health, Bangalore|Indira Gandhi Institute of Child Health]] * [[Kidwai Memorial Institute of Oncology]] * [[Minto eye hospital]] * [[Narayana Hrudayalaya]] * [[National Centre for Biological Sciences|NCBS]] * [[National Institute of Mental Health and Neurosciences|NIMHANS]] * [[Sanjay Gandhi Institute of Trauma and Orthopaedics]] * [[SDS Tuberculosis Sanatorium]] * [[St. John's Medical College|St. John's Hospital]] * [[Vanivilas Women and Children Hospital]] * [[Victoria Hospital (Bangalore Medical College)|Victoria Hospital]] | group4 = Industry | list4 = * [[List of Bangalore telecom companies]] * [[Hindustan Aeronautics Limited]] }} | below = * '''{{portal-inline|size=tiny|Bengaluru}}''' * [[List of people from Bengaluru|Famous people]] * [[Bengaluru Central Business District|Central business district]] * [[Bangalore Rural District]] * [[Silicon Valley#Technology centers internationally|List of cities known as Silicon Valleys]] * [[List of tourist attractions in Bengaluru|Tourist attractions]] * [[Lakes in Bengaluru|Lakes]] * [[List of Chola temples in Bengaluru|Chola temples in Bengaluru]] * [[Economy of Bengaluru|Economy]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} }} {{DEFAULTSORT:Bangalore}} [[Category:Bengaluru templates]] [[Category:City and town topics templates]] [[Category:WikiProject Karnataka templates]] </noinclude> o0jbiaffmia0gumbz6yp91jm4fr4dw2