विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 6084 1363481 1337078 2026-06-25T10:54:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363481 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person |image = MKGandhi.jpg |image_size = 200px |alt = |name = मोहनदास करमचन्द गान्धी |birth_date = २ अक्टोबर,१८६९ |birth_place = [[पोरबन्दर]], काठियावार,[[भारत]]<ref name="Gandhi DOB">Gandhi, Rajmohan (2006), [http://books.google.co.in/books?id=FauJL7LKXmkC&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false pg 1-3].</ref><br><small>(हाल [[गुजरात]], [[भारत]])</small> |death_date = ३० जनवरी, १९४८ (७८ वर्षको आयुमा) |death_place = [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]] |death_cause = [[हत्या]] |resting_place = [[राजघाट समाधि परिसर|राजघाट]], [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]] |nationality = भारतीय |other_names = महात्मा गान्धी, बापु, गान्धीजी |education = |alma_mater = युनिभर्सिटि कलेज लन्डन,<ref name="Gangrade2004">Gangrade (2004), [http://books.google.co.in/books?id=UODB6R_LmWsC&lpg=PP1&pg=PA154#v=onepage&q&f=false pp 154-155].</ref> |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |spouse = [[कस्तुरबा गान्धी|कस्तूरबा गान्धी]] |children = [[हरिलाल गान्धी|हरिलाल]]<br/>[[मणिलाल गान्धी|मणिलाल]]<br/>[[रामदास गान्धी|रामदास]]<br/>[[देवदास गान्धी|देवदास]] |parents = पुतलीबाई गान्धी (आमा)<br/>करमचंद गान्धी (बुवा) |awards = |signature = Gandhi_signature.svg |website = |footnotes = }} '''मोहनदास करमचन्द गान्धी''' (जन्म: २ अक्टोबर १८६९ - ३० जनवरी १९४८) [[भारत]] तथा [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन]]का एक प्रमुख राजनीतिक तथा आध्यात्मिक नेता थिए। उनी विश्वका महापुरूषहरू मध्ये गनिन्छन्। बेलायती सरकारको उपनिवेशका रूपमा रहेका [[दक्षिण अफ्रिका|दक्षिण अफ्रीका]]को रङ्गभेद नीति अन्त्य गर्न तथा [[भारत]]लाई स्वतन्त्र गराउन यिनको ठूलो योगदान रहेको थियो। अहिंसावादी नेता महात्मा गान्धीको सम्मानमा उनको जन्मदिवस २ अक्टोबरलाई [[संयुक्त राष्ट्र]]ले विश्व अहिंसा दिवसको रूपमा मनाउने गर्दछ। उनी [[सत्याग्रह]]का अग्रणी नेता थिए जसको अवधारणालाई ''अहिंसात्मक'' आन्दोलन भनिएको छ। उनलाई मानिसहरू '''महात्मा गान्धी'''को नामले चिन्दछन् जुन नाम उनलाई विश्वकवि साहित्यकार रवीन्द्रनाथ ठाकुरले दिएका थिए। जसको [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा महात्मा अथवा 'महान आत्मा' एक सम्मान सूचक शब्द हो। उनलाई सबैभन्दा पहिले [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]]ले महात्मा भनि सम्वोधित गरेका थिए। महात्मा गान्धीलाई भारतमा ''बापू'' नामले पनि चिनिन्छ [[गुजराती भाषा]]मा (બાપુ) ''बापू'' को अर्थ ''पिता'' हुन्छ। उनलाई सरकारी रूपमा भारतको '''[[राष्ट्रपिता]]'''को सम्मान दिइएको छ र २ अक्टोबरको दिन अथवा उनको जन्म दिनमा भारतमा बिदा दिइन्छ। यो दिन [[गान्धी जयन्ती]]को रूपमा मनाइन्छ र विश्वभरी यस दिनलाई [[अन्तर्राष्ट्रिय अहिंसा दिवस]]को रूपमा मनाइन्छ। सन् १९१५ मा भारत फर्किए पछि उनले किसानहरू, कृषि मजदुरहरू, सहरी श्रमिकहरूलाई अत्यधिक भूमिका र भेदभाव विरूद्ध आवाज उठाउन एकजुट गरेका थिए। सन् १९२१ मा [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को बागडोर सम्हालेपछि गान्धीले देशभर गरीबीबाट राहत दिलाउने, महिलाका अधिकारहरूको विस्तार, धार्मिक तथा जातीय एकताको निर्माण, आत्म-निर्भरताको लागि छूवाछूतको अन्त्य आदिको लागि धेरै आन्दोलन चलाएका थिए। गान्धीले बेलायत सरकारद्वारा भारतीयहरू माथि लगाइएको नुन करको विरोधमा सन् १९३० मा [[नुन सत्याग्रह]] र त्यसपछि सन् १९४२ मा [[भारत छोड आन्दोलन]] सुरुवात गरेर भारतीयहरूको नेतृत्व गरी लोकप्रियता प्राप्त गरेका थिए। उनले दक्षिण अफ्रिका र भारतमा विभिन्न समयमा कयौँ वर्षसम्म कारागारमा बस्नुपरेको थियो। गान्धीले सबै परिस्थितिहरूमा [[अहिंसा]] र [[सत्य]]को पालन गरे र सबैलाई यसको पालन गर्नको लागि उत्साहित पनि गरेका थिए। उनले [[साबरमती आश्रम]]को आत्म-निर्भरता आवासीय समुदायमा आफ्नो जीवनको धेरै समय व्यतित गर्दै परम्परागत भारतीय धोती र सूतीबाट बनेको गम्छा लगाए जसलाई उनी स्वयंले चर्खामा सूती काटेर हातैले बनाएका थिए। == प्रारम्भिक तथा व्यक्तिगत जीवन == [[चित्र:Mohandas K Gandhi, age 7.jpg|right|thumb|बाल्यवस्थामा महात्मा गान्धी (सन् १८८६)]] मोहनदास करमचन्द गान्धीको जन्म २ अक्टोबर,१८६९ मा पश्चिमी भारतको वर्तमान [[गुजरात]]मा रहेको पोरबन्दर नामक एक तटीय सहरमा भएको थियो।<ref>{{cite web|title=विद्रोही किशोरदेखि भारतका राष्ट्रपितासम्म: महात्मा गान्धीको जीवनका प्रमुख सात पक्ष|url=https://www.bbc.com/nepali/news-49888591|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=2 अक्टोबर 2020}}</ref> उनका पिता करमचन्द गान्धी [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]को मोध समुदायसँग सम्बन्धित थिए र [[ब्रिटिस राज|अङ्ग्रेजको अधीनस्थ भारतको]] काठियावाडमा एउटा सानो रियासत पोरबन्दरका प्रधानमन्त्री थिए। परनामी [[वैश्य|वैष्णव]] हिन्दू समुदायकी उनकी आमा पुतलीबाई करमचन्दकी चौथी स्वास्नी थिइन्। सन् १८८३ मेमा जब उनी १३ वर्षका थिए तब उनको विवाह १४ वर्षकी [[कस्तुरबा गान्धी|कस्तूरबा माखनजी]]सँग भएको थियो। जसको पहिलो नाम छोटकरीमा ''कस्तूरबा'' थियो र उनलाई मानिसहरू प्रेमले ''बा'' भन्थे चिन्दथे। सन् १८८५ गान्धी १५ वर्षको छँदा उनको पहिलो सन्तानको जन्म भएको थियो तर उक्त शिशुको केही दिन भित्रै मृत्यु भएको थियो भने उनको बुबाको पनि सोही वर्ष निधन भएको थियो। मोहनदास र कस्तूरबाको चार छोराहरू थिए। [[हरिलाल गान्धी|हरिलाल]] सन् १८८८ मा जन्मिएका थिए भने सन् १८९२ मा [[मणिलाल गान्धी|मणिलाल]], सन् १८९७ मा [[रामदास गान्धी|रामदास]] र सन् १९०० मा [[देवदास गान्धी|देवदास]] जन्मिएका थिए। गान्धीले पोरबन्दरमा मिडिल र राजकोट माध्यमिक विद्यालयमा अध्ययन गरेका थिए। उनले आफ्नो प्रवेशिका परीक्षा भावनगर, [[गुजरात]]को समलदास कलेजबाट गरे जहाँबाट उनलाई उत्तीर्ण गर्न साह्रै कठिनाई भएको थियो। [[चित्र:Gandhi and Kasturbhai 1902.jpg|thumb|बायाँ महात्मा गान्धी र दायाँ उनकी पत्नी (सन् १९०२ मा)]] ==शिक्षा== आफ्नो १९औँ जन्मदिन आउन एक महिना अगावै ४ सेप्टेम्बर सन् १८८८ मा गान्धीले युनिभर्सिटी कलेज अफ लन्डनमा कानुन विषय अध्ययन गर्न र [[वकील]] बन्नको लागि [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]], [[लन्डन|लण्डन]] गएका थिए। उनले शाकाहारी समाजको सदस्यता ग्रहण गर्दै उक्त संस्थाको कार्यकारी समितिको लागि चयन पनि भएका थिए। उनले जुन शाकाहारी मानिसहरूसँग भेट गरे त्यसमा केही थियोसोफिकल समाजका सदस्य थिए जसको स्थापना सन् १८७५ मा विश्व बन्धुत्वलाई प्रवल गर्नको लागि गरिएको थियो जसलाई [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]] तथा [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] साहित्यको अध्ययनको लागि समर्पित गरिएको थियो। त्यसै संस्थाका सदस्यहरूले गान्धीलाई [[श्रीमद्भगवद गीता]] पढ्नको लागि प्रेरित गरेका थिए। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]], [[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] र अन्य धर्महरूका बारेमा पढ्न सुरुमा गान्धीले विशेष रूची देखाएका थिइनन् । [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] तथा [[वेल्स]] बार सङ्घको मागमा उनी भारत फर्किए तर [[मुम्बई]]मा वकालत गर्नमा उनलाई खासै सफलता प्राप्त भएन। त्यसै समयमा एउटा उच्च विद्यालय शिक्षकको रूपमा अस्थायी जागीर लागि अस्वीकार गरिएपछि उनले जाहेरीवालाहरूको लागि मुद्दा लेख्नका लागि राजकोटलाई नै आफ्नो स्थल बनाएका थिए। == दक्षिण अफ्रिकामा नागरिक अधिकारहरूको आन्दोलन == [[चित्र:Gandhi South-Africa.jpg|right|thumb|गान्धी [[दक्षिण अफ्रिका]]मा (सन् १८९५)]] दक्षिण अफ्रिकामा बस्दा गान्धीले भारतीयहरू माथि हुने गरेको भेदभावको सामना गर्नुपरेको थियो। उनले आफ्नो यस यात्रामा अन्य कठिनाइहरूको सामना गरे जसमा कतिपय होटलहरू उनको लागि निषेधित गरिएको थियो।{{स्रोत नखुलेको}} यस्ता घटनाहरू गान्धीको जीवनमा एक मोड बने र विद्यमान समाजिक अन्याय प्रति जागरूकताको कारण बने तथा समाजिक सक्रियताको व्याख्या गर्नमा मद्दत गरेको थियो। दक्षिण अफ्रिकामा पहिलो नजरमा नै भारतीयहरू माथि अन्याय देखेर गान्धीले अङ्ग्रेजी साम्राज्यको अन्तर्गत आफ्नो मानिसहरूको सम्मान तथा देशमा स्वयं आफ्नो स्थितिको लागि आवाज उठाएका थिए।{{स्रोत नखुलेको}} == १९०६ को जुलु युद्धमा भूमिका == सन् १९०६ मा [[जुलु]] दक्षिण अफ्रिकामा नयाँ निर्वाचन कर लागु गरिएपछि त्यहाँ दुई अङ्ग्रेज अधिकारीहरूलाई मारिएका थियो जसको फलस्वरूप अङ्ग्रेजले जुलु विरूद्ध युद्ध घोषणा गरेको थियो। गान्धीले भारतीयहरूलाई भर्ती गर्नको लागि बेलायती अधिकारीहरूलाई सक्रिय रूपमा प्रेरित गरेका थिए। २१ जुलाई सन् १९०६ मा गान्धीले [[भारतीय जनमत]]मा लेखे कि २३ भारतीय निवासीहरूको विरूद्ध चलाइएको अपरेशनको सम्बन्धमा प्रयोगद्वारा नेटाल सरकारको भनाइमा एक कोरको गठन गरिएको छ। <ref name=GandhismDotNet>http://www.gandhism.net/sergeantmajorgandhi.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521075346/http://gandhism.net/sergeantmajorgandhi.php |date=2008-05-21 }} सर्जेन्ट मेजर गान्धी</ref> गान्धीको विचारमा सन् १९०६ को मस्यौदा अध्यादेश भारतीयहरूको स्थितिमा कुनै निवासीको निम्नस्तरको सामान ल्याउने जस्ता थिए। यसकारण उनले [[सत्याग्रह]]को तर्ज माथि काफिर (जातीय कलङ्क)को उदाहरण दिँदै भारतीयहरूबाट अध्यादेशको विरोध गर्नको लागि आग्रह गरेका थिए। == भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामको लागि सङ्घर्ष (सन् १९१६ -१९४५) == === चम्पारण र खेडा === [[चित्र:Gandhi Kheda 1918.jpg|right|thumb|सन् १९१८ मा खेडा र चम्पारण सत्याग्रहको समयमा गान्धी]] सन् १९१५ मा गान्धी दक्षिण अफ्रिकाबाट भारत फर्किएका थिए। उनले [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को अधिवेशनहरूमा आफ्नो विचार व्यक्त गरेका थिए। गान्धीको पहिलो ठूलो उपलब्धि सन् १९१८ मा [[चम्पारन]] र ''खेडा सत्याग्रह'' आन्दोलनबाट प्राप्त भएको थियो। यद्यपि आफ्नो निर्वाहको लागि जरूरी खाद्यबालीको अतिरिक्त नालिनी नगद पैसा दिने खाद्यबालीको खेती आन्दोलन पनि महत्त्वपूर्ण रहेको थियो। जमिन्दारहरू (अधिकांश अङ्ग्रेज)को शक्तिबाट दमन भएका भारतीयहरूलाई नाम मात्रको भरपाई भत्ता दिएका थिए जसबाट उनीहरू अत्याधिक गरीबीबाट घेरिँदै गएका थिए। गाउँहरू नराम्रोसँग फोहोर र स्वास्थ्य सम्बन्धि समस्या र रक्सी, [[दलित|अस्पृश्यता]] र पर्दाबाट जकडिएका थिए। गान्धीले त्यहाँ एउटा [[आश्रम]] बनाए जहाँ उनले आफ्नो धेरै समर्थकहरू र नयाँ स्वेच्छिक कार्यकर्ताहरूलाई सङ्गठित गरेका थिए। {{स्रोत नखुलेको}}उनले गाउँहरूमा एउटा विस्तृत अध्ययन र सर्वेक्षण गर्दै प्राणीहरू माथि भएको अत्याचारको भयानक काण्डहरूको लेखाजोखा राखेका थिए। ग्रामीण भेगमा उनले आम जनमानसमा आफूप्रतिको विश्वास जित्दै उनले गाउँहरूको सफाई अभियान आरम्भ गरे जस अन्तर्गत विद्यालय र अस्पताल बनाइयो र उपयुक्त वर्णित धेरै वटा समाजिक खराबीहरू समाप्त गर्नको लागि ग्रामीण नेतृत्वलाई प्रेरित गरेको थियो तर उनलाई अशान्ति फैलाएको भनी प्रहरीले गिरफ्तार गरे र उनलाई उक्त क्षेत्र छोड्नको लागि आदेश जारी गरिएको थियो।{{स्रोत नखुलेको}} कारागार, प्रहरी चौकी तथा अदालतहरू बाहिर सभा तथा जुलुसहरू निकालेर गान्धीलाई बिना शर्त रिहा गर्न उनका समर्थकहरूले माग गरेका थिए। गान्धीले जमीन्दारहरूको विरुद्ध विरोध प्रदर्शन र हडतालहरूकोको नेतृत्व गरे जसले अङ्ग्रेजी सरकारको मार्गदर्शनमा त्यस क्षेत्रको गरीब किसानहरूको धेरै क्षतिपूर्ति स्वीकार गर्न तथा खेती माथि नियन्त्रण, राजस्वमा भएको बृद्धिलाई रद्द गर्न तथा यसलाई सङ्ग्रहित गर्न एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। यस सङ्घर्षको क्रममा नै गान्धीलाई जनताले ''बापू'' पिता र ''महात्मा'' (महान आत्मा)को नामले सम्बोधित गरेका थिए। खेडामा सरदार पटेलले अङ्ग्रेजसँग विचार विमर्शको लागि किसानहरूको नेतृत्व गरे जसमा अङ्ग्रेजले राजस्व संग्रहणबाट मुक्ति दिएर सबै कैदीहरूलाई रिहा गरेका थिए। यसको परिणामस्वरूप गान्धीको ख्याति पुरै देश भरमा फैलिएको थियो।{{स्रोत नखुलेको}} == असहयोग आन्दोलन == गान्धीले असहयोग, अहिंसा तथा शान्तिपूर्ण प्रतिकारलाई अङ्ग्रेज विरुद्ध शस्त्रको रूपमा उपयोग गरेका थिए। [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]]मा अङ्ग्रेजी फौजद्वारा भारतीयहरू माथि [[जलियांवाला बाग नरसंहार]] गरेका कारण देशलाई ठूलो आघात पुगेको थियो। उनले पार्टीको प्रारम्भिक विरोधपछि दङ्गाको भर्त्सना गरेका थिए। [[चित्र:Gandhi home.jpg|thumb|right|[[साबरमती आश्रम]] गुजरातमा गान्धीको घर]] सन् १९२१ डिसेम्बरमा गान्धीलाई [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को कार्यकारी अधिकारी नियुक्त गरिएका थिए। उनको नेतृत्वमा काङ्ग्रेसको स्वराजको नाममा एउटा नयाँ उद्देश्यसँग सङ्गठित गरिएको पार्टीमा साङ्केतिक सदस्यता शुल्क भुक्तान गरी सबैको लागि खुला थियो। गान्धीले आफ्नो अहिंसात्मक मञ्चको स्वदेशी आन्दोलनमा सामेल गर्नको लागि विस्तार गरे जसमा विदेशी वस्तुहरू विशेष गरी अङ्ग्रेजी वस्तुहरूको बहिष्कार गर्नु थियो। यसप्रकारको आन्दोलन बाहेक गान्धीजीले बेलायतको शैक्षिक संस्थाहरू तथा अदालतहरूको बहिष्कार र सरकारी नोकरीहरू छोडन तथा सरकारबाट प्राप्त तक्मा र सम्मान फिर्ता गर्न पनि अनुरोध गरेका थिए। असहयोग आन्दोलनलाई त्यस समयमा गजबको सफलता मिल्यो जसबाट समाजको सबै बर्गका जनतामा जोश र सहभागिता बढेको थियो। यो आन्दोलन जुन प्रकार उत्कर्षमा पुग्यो त्यसै प्रकार सन् १९२२ फेब्रुअरीको चोरी-चोरा, [[उत्तर प्रदेश]]मा भयानक कलङ्कको रूपमा अन्त्य भएको थियो। यस आन्दोलनद्वारा हिंसाको स्वरूप लिनसक्ने कुरालाई ध्यानमा राखी गान्धीले व्यापक असहयोग आन्दोलनलाई फिर्ताले लिने घोषणा गरेका थिए। गान्धीमाथि राजद्रोहको मुद्दा चलाएर सन् १९२२ मार्च १० मा गिरफ्तार गरी उनलाई ६ वर्ष कैदको सजाय सुनाएर कारागार पठाइएको थियो। सन् १९२२ मार्च १८ देखि उनले २ वर्ष कारागारमा बिताएका थिए। उनलाई सन् १९२४ फेब्रुअरीमा एपेन्डिसाइटिसको शल्यक्रिया गर्नका लागि रिहा गरिएको थियो। गान्धीको कारण एक भएका भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस उनको दुई वर्षको कारागार बसाइमा दुई दलमा विभाजित भएको थियो। जस मध्ये एक दलको नेतृत्व सदनमा पार्टीको भागीदारीको पक्ष [[चित्तरञ्जन दास]] तथा [[मोतीलाल नेहरू]]ले गरे भने दोस्रो दलको नेतृत्व यसको विपरीत चल्ने [[चक्रवर्ती राजगोपालाचारी]] र [[सरदार वल्लभ भाइ पटेल]]ले गरेका थिए। यस बाहेक हिन्दूहरू र मुसलमानहरू बीच अहिंसा आन्दोलनको चरम सीमामा पुगेको बेला सहयोग टुटिरहेको थियो। उनले सन् १९२४ को बसन्तमा सीमित सफलता दिलाउका लागि तीन हप्ताको उपवास पनि गरेका थिए। == स्वराज र नुन सत्याग्रह (दान्डी मार्च ) == [[चित्र:Gandhi at Dandi, 5 April 1930.jpg|thumb|सन् १९३० अप्रिल ५ को अन्त्यमा [[नून सत्याग्रह|दाण्डी मार्च]]मा गान्धी]] गान्धी सक्रिय राजनीतिबाट टाढा नै रहे भने सन् १९२० को अधिकांश अवधिसम्म उनी स्वराज पार्टी र भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको बीचको असमानता टुङ्गाउन लागिरहेका थिए। उनले पहिले सन् १९२८ मा फर्केको एक वर्ष पहिले अङ्ग्रेजी सरकारले सर जोन साइमनको नेतृत्वमा एउटा नयाँ संवैधानिक सुधार आयोग बनाए जसमा एकजना सदस्य पनि भारतीय थिएनन्। सन् १९२८ डिसेम्बरमा गान्धीले कोलकातामा आयोजित काङ्ग्रेसको अधिवेशनमा एउटा प्रस्ताव राखे जसमा भारतीय साम्राज्यलाई सत्ता प्रदान गर्नको लागि भनिएको थियो। अथवा यस्तो नगरेमा आफ्नो उद्देश्यको रूपमा सम्पूर्ण देशको स्वतन्त्रताको लागि असहयोग आन्दोलनको सामना गर्नको लागि तयार बस्नु भनी भनेका थिए। गान्धीले युवावर्ग [[सुभाषचन्द्र बोस]] तथा [[जवाहरलाल नेहरू]] जस्तै पुरूषहरूद्वारा तत्काल स्वतन्त्रताको माग गर्ने विचार फलिभूत गरेका थिए। सन् १९२८ डिसेम्बर ३१ मा लाहौरमा भारतको झण्डा फहराइएको थियो। १९३० जनवरी २६ को दिन काङ्ग्रेसले लाहौरमा भारतीय स्वतन्त्रता दिवसको रूपमा मनाएको थियो। यो दिन लगभग भारतमा रहेका प्रत्येक भारतीय सङ्गठनहरू द्वारा पनि मनाइएको थियो। यसपछि गान्धीलेच मार्च १९३० मा नूनमाथि कर लगाएको विरोधमा नयाँ सत्याग्रह चलाए जसलाई १२ मार्चबाट ६ अप्रिलसम्म नून आन्दोलनको सम्झनामा ४०० किलोमीटर (२४८ माइल) सम्मको पदयात्रा अहमदाबादबाट दाण्डी, गुजरातसम्म चलाइयो ताकि स्वयं नून उत्पादन गर्न सकियोस्। समुन्द्रतर्फको यस यात्रामा हजारौँको सङ्ख्यामा भारतीयहरूले भाग लिए। भारतमा अङ्ग्रेजको पकडलाई विचलित गर्ने यो एक सर्वाधिक सफल आन्दोलन थियो जसमा अङ्ग्रेजले ८०,००० भन्दा धेरै मानिसहरूलाई कारागार पठाइएको थियो।<ref>{{cite web|title=तोल्स्तोयको चिठी गान्धीलाई र केसी–सत्याग्रह|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/155326-1532665320.html|website=नागरिक समाचार|accessdate=2 अक्टोबर 2020}}</ref> लर्ड एडवर्ड इरविनद्वारा प्रतिनिधित्व भएको सरकारले गान्धीजीसँग छलफल गर्ने निर्णय लिएको थियो। यो [[गान्धी-इरविन सम्झौता|इरविन गान्धीको सन्धि]] सन् १९३१ मार्चमा हस्ताक्षर गरिएको थियो। सविनय अवज्ञा आन्दोलन बन्द गर्नको लागि बेलायती सरकारले सबै राजनीतिक कैदीहरूलाई रिहा गर्न सहमति दिएको थियो। यस सम्झौताको परिणामस्वरूप गान्धीलाई भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको एकमात्र प्रतिनिधिको रूपमा लन्डनमा आयोजित हुने गोलमेच सम्मेलनमा भाग लिनको लागि आमन्त्रित गरिएको थियो। यसको अतिरिक्त लार्ड इरविनको उत्तराधिकारी लार्ड विलिङ्गटनले राष्ट्रवादीहरूको आन्दोलनलाई नियन्त्रित गर्ने र मत्थर पार्ने उद्देश्यले एउटा नयाँ अभियान आरम्भ गरेका थिए। गान्धी फेरि गिरफ्तार भए र सरकारले उनका अनुयायीहरूलाई उनीबाट पूर्णतया टाढा राखेर गान्धी जी द्वारा प्रभावित हुनबाट रोक्ने कोसिस गरेका थिए। सन् १९३२ मा दलित नेताको निर्वाचन प्रचार प्रसारको माध्यमबाट बाबासाहेब आम्बेडकर सरकारले दलितहरूलाई एउटा नयाँ संविधान अन्तर्गत अलग निर्वाचन स्वीकार गरेका थिए। यसको विरोधमा गान्धीजीले सन् १९३२ सेप्टेम्बरमा ६ दिनको अनशन बसेका थिए। जसले सरकारलाई दलित क्रिकेट खेलाडीबाट राजनीतिक नेता बनेका पलवङ्कर बालूद्वारा गरिएको मध्यस्ततामा एक समान व्यवस्था अपनाउन बल दिएको थियो। यो नयाँ अभियान दलितहरूले मन पराएका थिएनन् तथापि उनी एक प्रमुख नेता बनिरहेका थिए। [[बाबासाहेब आम्बेडकर|भीमराव अम्बेडकर]]ले गान्धीजीद्वारा गरिएको '''हरिजन''' शब्दको उपयोगको आलोचना गरेका थिए। यसकै फलस्वरूप सन् १९३४ को गर्मी याममा उनको ज्यान लिने उद्देश्यले तीन असफल प्रयास भएका थिए। जब काङ्ग्रेस पार्टी चुनाव लड्ने भयो र सङ्घीय योजना अन्तर्गत सत्ता स्वीकार गर्‍यो तब गान्धीजीले पार्टीको सदस्यताबाट राजिनामा दिने निर्णय लिएका थिए। उनी पार्टीको यस कदमबाट असहमत थिएनन् तर यसो गर्दा अहिलेसम्म कम्युनिष्ट, समाजवादीहरू, ट्रेड यूनियनहरू, विद्यार्थीहरू, धार्मिक नेताहरू देखि लिएर ट्रेड यूनियनहरू लगायतका जे जति आवाज विद्यमान थिए तिनीहरूको माझ पार्टीको सदश्यता मजबूत गर्नमा सजिलो हुने थियो। गान्धी काङ्ग्रेसको लाहौर अधिवेशनसँगै सन् १९३६ मा भारत फर्किएका थिए। सन् १९३८ मा राष्ट्रपति पदको लागि चुनिएका सुभाष बोससँग गान्धीको मतभेद थियो। बोससँगको मतभेदमा गान्धीको मुख्य बुदा बोसको लोकतन्त्रमा प्रतिवद्धताको कमी तथा अहिंसामा विश्वासको कमी थियो। बोसले गान्धीजीको आलोचना गरेता पनि दोस्रो पटक जीत प्राप्त गर्न सफल भए तर उनले काङ्ग्रेसलाई त्यस समय परित्याग गरे जब सबै भारतीय नेताहरूले गान्धी <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पीपी .२७७ - ८१ .</ref> जीद्वारा लागू गरिएका सबै सिद्धान्तहरूको परित्याग गरेका थिए। == दोस्रो विश्व युद्ध र भारत छोड आन्दोलन == [[चित्र:Mahadev Desai and Gandhi 2 1939.jpg|right|thumb|महादेव देसाई सन् १९३९ अप्रिल ७ मा बिरला सदनमा वायसरायबाट प्राप्त भएको एउटा पत्र पढ्दै।]] सन् १९३९ मा जब [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] आरम्भ भयो त्यस बेला नाजी जर्मनीले [[पोल्यान्ड]]माथि सुरूमा आक्रमण गरको थियो। गान्धीले अङ्ग्रेज प्रयासहरूको अहिंसात्मक नैतिक सहयोगको पक्ष लिए तर अर्का काङ्ग्रेसको नेताहरूलाई यस युद्धमा जनताको प्रतिनिधिहरूको परामर्श नलिई एकहोरो रूपमा निर्णय गरेकाले यस निर्णयको विरोध गरेका थिए। काङ्ग्रेसको सबै निर्वाचित सदस्यहरूले सामूहिकरूपमा <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पीपी .२८३ - ८६ .</ref> आफ्नो पदबाट राजिनामा दिएका थिए। लामो चर्चापछाडि गान्धीले घोषणा गरे कि जब स्वयं भारतको स्वतन्त्रताबाट अस्वीकार गरिएको हुनाले आफ्नो लोकतान्त्रिक स्वतन्त्रताको लागि बाहिरबाट लड्न भारत कुनै पनि युद्धको लागि तयार हुने छैन । जब युद्ध बढ्दै गयो गान्धीजीले स्वतन्त्रताको लागि आफ्नो माग अङ्ग्रेजलाई [[भारत छोड आन्दोलन]] नामक एउटा विधेयक ल्याएर यसलाई तीव्र बनाएका थिए। यो गान्धी तथा काङ्ग्रेस पार्टीको सर्वाधिक स्पष्ट विद्रोह थियो जुन भारतीय सीमा <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पी.३०९ .</ref> बाट अङ्ग्रेजलाई लखेट्न लक्षित थियो। भारत छोड आन्दोलन सङ्घर्षको एउटा सर्वाधिक शक्तिशाली आन्दोलन बन्यो जति धेरै यसमा व्यापक हिंसा र गिरफ्तारी भएको थियो। <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पी.३१८ .</ref> प्रहरीको गोलीबाट हजारौँको सङ्ख्यामा स्वतन्त्रता सेनानी मारिए तथा घाइते भए र हजारौँ सेनानीलाई गिरफ्तार गरिएको थियो। गान्धी र उनका समर्थकहरूले भारतलाई स्वतन्त्रता नदिएसम्म लडाईं नछोड्ने स्पष्टता जाहेर गरेका थिए। [[चित्र:gandhi-handwrite.jpg|right|thumb|गान्धीको हस्तलिपि साबरमती आश्रममा]] गान्धीजी र काङ्ग्रेस कार्यकारणी समितिको सबै सदस्यहरूलाई अङ्ग्रेजद्वारा [[मुम्बई]]मा सन् १९४२ अगस्त ९ मा गिरफ्तार गरिएको थियो। गान्धीलाई पुणेको आगा खान प्यालेसमा दुईवर्ष सम्म बन्दी बनाएर राखिएको थियो। गान्धी १८ महिना जेलमा बसेपछि सन् १९४४ फेब्रुअरी २२ मा उनकी श्रीमती कस्तूरबा गान्धीको पनि मृत्यु भएको थियो। यसको ६ हप्तापछि गान्धी पनि महामारी मलेरियाको शिकार हुनु परेको थियो। उनको खराब स्वास्थ्य र आवश्यक उपचारको कारण सन् १९४४ मे ६ मा युद्धको समाप्ति भन्दा पहिले नै उनलाई जेलबाट रिहा गरिएको थियो। यद्यपि भारत छोड आन्दोलनलाई आफ्नो उद्देश्यमा आशिंक सफलता नै प्राप्त भयो तर आन्दोलनको निरङ्कुश दमनले सन् १९४३ को अन्त्यसम्म भारतलाई सङ्गठित गरेको थियो। समयको मागको आधारमा गान्धीले आन्दोलन बन्द गरे जसमा काङ्ग्रेसी नेताहरू सहित लगभग एक लाख राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गरिएको थियो। == स्वतन्त्रता र भारतको विभाजन == गान्धीले सन् १९४६ मा काङ्ग्रेसको बेलायती मन्त्रीमण्डल मिसनको प्रस्ताव अस्वीकार गर्ने परामर्श दिए किनभने उनलाई मुसलमान बाहुलता प्रान्तको लागि प्रस्तावित समूहीकरण प्रति उनको गहन अविश्वास थियो। यद्यपि केही समय गान्धीसँग काङ्ग्रेसद्वारा मतभेदको घटनाबाट यो पनि एउटा घटना बनेको (यद्यपि त्यसका नेत्त्वको कारण होइन) थियो तर नेहरू र पटेल ठान्थे कि यदि काङ्ग्रेस यस योजनाको अनुमोदन गरेन भने सरकारको नियन्त्रण [[अखिल भारतीय मुसलमान लिग|मुसलमान लिग]]मा जान्छ। सन् १९४८ को बीच लगभग ५,००० भन्दा पनि धेरै मानिसहरूको हिंसाको क्रममा मारिएका थिए। भारतमा बसोबास गर्ने धेरै हिन्दूहरू तथा सिख र मुसलमानहरूको भारी बहुमत देशलाई विभाजन गर्ने पक्षमा थियो। यसको अतिरिक्त [[मुहम्मद अली जिन्ना]] मुसलमान लीगको नेताले [[पन्जाब, पाकिस्तान|पश्चिम पञ्जाब]], [[सिन्ध]], उत्तर पश्चिम सिमान्त प्रान्त र [[पूर्वी बङ्गाल]]मा व्यापक सहयोगको परिचय दिए। व्यापकस्तरमा फैलिने हिन्दू मुसलमान लडाईं रोक्नको लागि नै काङ्ग्रेस नेताहरूले विभाजनको यस योजनामा मञ्जुरी दिएका थिए। गान्धीको नजीकका सहयोगीहरूले बिभाजनलाई एक सर्वोत्तम उपायको रूपमा स्वीकार गरे र [[सरदार वल्लभ भाइ पटेल|सरदार पटेल]]ले गान्धीजीलाई सम्झाउने प्रयास पनि गरे कि नागरिक अशान्ति युद्धलाई रोक्ने यही एउटा उपाय हो । गान्धीले वाध्य भई यसमा अनुमति दिएका थिए। उनले उत्तर भारत सँग-सँगै [[बङ्गाल]]मा पनि मुसलमान र हिन्दू समुदायका नेताहरूबीचको कडा रवैयालाई शान्त गर्नको लागि गहन विचार विमर्श गरेका थिए। सन् १९४७ मा भारत-पाकिस्तान युद्ध पश्चात् पनि उनलाई त्यस समय घचघचाइयो जब सरकारले पाकिस्तानको विभाजन परिषदद्वारा बनाइएको सम्झौता अनुसार ५५ करोड रूपैया नदिने निर्णय गरेको थियो। जब यो माग उठ्न लाग्यो कि सबै मुसलमानहरूलाई पाकिस्तान पठाइयोस् तर मुसलमान र हिन्दू नेताहरूले यस माथि असन्तोष व्यक्त गरे र एक अर्को <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पी.४६२ .</ref> सँग सम्झौता नगर्ने अडान लिए । यस कार्यले गान्धीजीलाई गहिरो आघात पुगेको थियो। उनले [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा आफ्नो पहिलो आमरण अनशन आरम्भ गरे जसमा सबै साम्प्रदायिक हिंसा तत्काल समाप्त गर्न र पाकिस्तानलाई ५५ करोड रूपैयाँ भुक्तान गर्नको लागि माँग गरेका थिए । <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पीपी .४६४ - ६६ .</ref> == हत्या == [[चित्र:Gandhis ashes.jpg|thumb|left|[[:en:Raj Ghat and other memorials|राज घाट]] आगा खान प्यालेसमा गान्धीको अस्थिहरू (पुणे,भारत)]] [[चित्र:MKGandhi assassination spot.jpg|thumb|right|बिरला हाउसमा गान्धीजीको समाधि]] सन् १९४८ जनवरी ३० मा गान्धीको गोली हानी हत्या गरिएको थियो जब उनी [[नयाँ दिल्ली]] बिरला भवनको मैदानमा राती हिँड्दै थिए। गान्धीको हत्यारा [[नाथूराम गोडसे]] एउटा पागल मान्छे थिए जसको कट्टरपन्थी [[हिन्दू महासभा]]सँग सम्बन्ध थियो जसले गान्धीजीलाई पाकिस्तान <ref>आरगान्धी, ''पटेल : एक जीवन'', पी.४७२ .</ref> लाई पैसा भुक्तान गर्ने मुद्दामा भारतलाई कमजोर बनाउनको जिम्मेवार ठहर्‍याइएको थियो। गोडसे र त्यस घटनामा उनको सह षड्यन्त्रकारी [[नारायण आप्टे]]लाई पछि अदालतमा मुद्दा चलाएर सजाय सुनाइयो तथा सन् १९४९ नोभेम्बर १५ का दिन उनीहरूलाई फाँसी दिइएको थियो। त्यस समय जनमानसमा चर्चा थियो कि जब गान्धीलाई गोली हानियो तब उनको मुखबाट निस्केको अन्तिम शब्द थियो हे राम। यद्यपि यस कथनमा पनि विवाद उठेको थियो। <ref>विनय लाल।[http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Gandhi/HeRam_gandhi.html ' हे राम ' : गान्धीको अन्तिम शब्दहरूको राजनीति] ह्यूमेन ८, सङ्ख्या. १ ( जनवरी २००१ ): पीपी३४ - ३८ .</ref> त्यस समय [[जवाहरलाल नेहरू]]ले रेडियोको माध्यमबाट राष्ट्रलाई सम्बोधन गरेका थिए। गान्धीको शवको खरानी (अस्थि) उनको सेवाहरूको सम्झना गराउनको लागि सम्पूर्ण भारतमा लगिएको थियो। जसको अधिकांश इलाहाबादको सङ्गममा सन् १९४८ फेब्रुअरी १२ को दिन पावन जलमा विसर्जित गरिएको थियो र केही अस्थिलाई <ref name="Guardian-2008-ashes">[http://www.guardian.co.uk/world/2008/jan/16/india.international "गान्धीको खरानी समुद्रमा आराम गर्नको लागि भनेर राखियो "] [[१६ जनवरी]] [[सन् २००८|२००८]]</ref> पवित्र रूपमा राखिएको थियो। सन् १९९७ मा तुषार गान्धीले बैङ्कमा नपाएको केही अस्थि-कलश र केही सामग्री अदालतको माध्यमबाट इलाहाबाद संगम <ref name="Guardian-2008-ashes" /><ref>[http://www.highbeam.com/doc/1G1-67892813.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811205757/http://www.highbeam.com/doc/1G1-67892813.html |date=2011-08-11 }}</ref> गान्धीको अस्थि ३० जनवरी सन् १९९७ मा द सिनसिनाटी पोस्टमा प्रकासित गरेका थिए। तुषार गान्धीले १९५५ मा पत्रिकाहरू द्वारा गान्धीको खरानी बैङ्कमा राखिएको छ भन्ने समाचार प्रकाशित गरी हिरासतमा लिनका लागि अदालतको ढोका खटखटाएका थिए। सन् २००८ जनवरी ३० मा दुबईमा बस्ने एक व्यापारीद्वारा गान्धीको खरानी एक अन्य अस्थि-कलश [[मुम्बई]] सङ्ग्रहालय <ref name="Guardian-2008-ashes" /> मा पठाए पश्चात् उनलाई गिरगाम चौपाटी नामक स्थानमा जलमा विसर्जित गरिएको थियो। एक अर्को अस्थि कलश आगा खान जुन पुणे<ref name="Guardian-2008-ashes" /> मा छ (जहाँबाट उनलाई सन् १९४२ मा कैद गरिएको थियो) र दोस्रो आत्मबोध फेलोशिप ताल मन्दिरमा [[लस एन्जलस]] मा राखिएको छ। <ref name="Guardian-2008-ashes" /> मा तोडफोड हुने खतरा पैदा हुन सक्दछ । == लेखन == गान्धी एक सफल लेखक थिए। दशकौँसम्म उनले अनेक पत्रपत्रिकाहरूको सम्पादन गरेका थिए जसमा [[हरिजन पत्रिका]], इन्डियन ओपिनियन यङ इण्डिया आदि सामेल छन्। जब उनी भारतमा फर्किए त्यस समय उनले नवजीवन नामक मासिक पत्रिका निकालेका थिए। पछि नवजीवनको प्रकाशन हिन्दीमा पनि भएको थियो।<ref>वि.एन द्वारा [http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp अद्वितीय सञ्चारक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070804022748/http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp |date=2007-08-04 }} नारायणन जीवन सकारात्मकता सँग, अक्टोबर-डिसेम्बर २००२</ref> यसलाई छोडेर उनले लगभग प्रत्येक दिन व्यक्ति तथा समाचार पत्रहरूलाई पत्र लेख्ने गरेका थिए। गान्धीले केही किताबहरू पनि लेखे। आफ्नो आत्म कथासँग द स्टोरी अफ माइ एक्सपेरिमेन्ट विथ ट्रुथ दक्षिण अफ्रिकामा सत्याग्रह र त्यहाँको सङ्घर्षको बारेमा हिन्द स्वराज वा भारतीय गृह नियम, राजनीतिक प्रचार पत्रिका, र [[जोन रस्किन]]को अन्टु दिस लास्टको गुजरातीमा व्याख्या गरेका छन् । <ref name="Unto this last">{{cite book |last= Gandhi |first= M. K. |authorlink= |title= Unto this Last: A paraphrase |url=http://www.forget-me.net/en/Gandhi/untothislast.pdf |year= |publisher=Navajivan Publishing House |location= Ahmedabad |language= English; trans. from Gujarati|isbn= 81-7229-076-4}}</ref> अन्तिम निबन्ध उनको अर्थशास्त्रसँग सम्बधित कार्यक्रम भन्न सकिन्छ। उनले शाकाहारी भोजन र स्वास्थ्य, धर्म, समाजिक सुधारको बारेमा पनि विस्तारसँग लेखेका छन् । गान्धी आमरूपमा गुजरातीमा लेख्ने गर्दथे र आफ्नो किताबलाई हिन्दी र अङ्ग्रेजीमा पनि अनुवाद गर्दथे । गान्धीका सबै लेखन कार्य महात्मा गान्धीको सञ्चित लेख' नामबाट सन् १९६० मा भारत सरकारद्वारा प्रकाशित गरिएको छ। यो लेखन लगभग ५० हजार पानामा समाविष्ट छ र करीव सय खण्डमा प्रकाशित भएको छ। सन् २००० मा गान्धीको सबै लेखन कार्य संशोधित संस्करण विवादको घेरामा आयो किनभने गान्धीका अनुयायीहरूले सरकारमाथि राजनीतिक उद्देश्यको लागि परिवर्तन सामेल गरेको आरोप लगाएका थिए ।<ref>[http://archive.is/20120524200743/http://www.gandhiserve.orgcwmg/cwmg_controversy.html महात्मा गान्धीको सञ्चित लेख (सिडब्ल्युएमजी ) विवाद]</ref> === गान्धीका बारेमा पुस्तकहरू === कयौँ जीवनी लेखकहरूले गान्धीको जीवन वर्णनको कार्य लिएका छन्। त्यसमध्ये दुई कार्य बेग्लै छन् :- डीजी तेन्दुलकर आफ्नो महात्मासँग मोहनदास करमचन्द गान्धीको जीवन आठ खण्डमा छ र महात्मा गान्धीसँग प्यारेलाल र [[सुशीला नायर]] १० खण्डमा छन्। अमेरिकी सेनाको कर्नल जी बी सिंहले भनेको आफ्नो तथ्यात्मक अनुसन्धान पुस्तक देवत्वको मुखुण्डोमा गान्धीको मूल भाषण र लेखनको लागि उनले आफ्नो २० वर्षको लामो समय लगाएका थिए। == अनुयायीहरू र प्रभाव == विश्वका महत्त्वपूर्ण नेता र राजनीतिक गतिविधिहरू गान्धीबाट प्रभावित छन्। अमेरिकाको नागरिक अधिकार आन्दोलनको नेताहरूमा [[मार्टिन लुथर किङ(जुनियर)]] र [[जेम्स लाभसन]] गान्धीको लेखन र उनैको सिद्धान्तबाट निकै आकर्षित भएका थिए।<ref>[http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2003/01/20/ED163673.DTL कोम्मेमोरातिङ मार्टिन लुथर किङ जूनियर राजामाथि गान्धीको प्रभाव] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809150342/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2003/01/20/ED163673.DTL |date=2011-08-09 }}</ref> [[रङ्गभेद]] विरोधी कार्यकर्ता र [[दक्षिण अफ्रिका]]का पूर्व राष्ट्रपति [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] पनि गान्धीबाट प्रेरित थिए।<ref name="Mandela-2000">[[नेल्सन मन्डेला]], [http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/the_sacred_warrior13a.html एक पवित्र योद्धा: दक्षिण अफ्रिकाको मुक्तिदाता भारतको मुक्तिदाता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020031336/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/the_sacred_warrior13a.html |date=2008-10-20 }} को मौलिक कार्यहरू हेर्नुहोस्। ''टाइम पत्रिका'', ३ जनवरी २०००.</ref> र अन्य उनका अनुयायीहरुमध्ये [[खान अब्दुल गफ्फार खान]] <ref>[http://archive.is/20120524200747/findarticles.com/p/articles/mi_m1295/is_2_66/ai_83246175/print पाकिस्तानी शान्तिवादको समर्थक अब्दुल गफ्फार खान एक शान्तिवादी तथा खुला विचारका थिए]</ref> स्टीभ बिको|स्टीव बिको, र [[आङ सान सुकी]] प्रमुख थिए।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2004/20040222/spectrum/book1.htm एक वैकल्पिक गान्धी]</ref> गान्धीको जीवन तथा उपदेशले धेरै मानिसहरूलाई प्रेरित गर्दछन्, जसले गान्धीलाई आफ्नो गुरु मान्दछन् या जसले गान्धीको विचारको प्रचार प्रसार गर्नमा आफ्नो जीवन समर्पित समेत गर्छन्। युरोपका रोआमा रोला पहिलो व्यक्ति थिए जसले सन् १९२४ मा आफ्नो किताब महात्मा गान्धीमा गान्धीमाथि चर्चा गरेका थिए र ब्राजिलको बिद्रोहीवादी र नारीवादी मारिया लासर्दा दा माउराले आफ्नो कार्य शान्तिवादमा गान्धीको बारेमा लेखेकी थिइन्। सन् १९३१ मा उल्लेखनीय भौतिक वैज्ञानिक [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन|अल्वर्ट आइन्स्टाइन]] गान्धीसँग पत्राचार गर्थे र पत्र पत्रिकाहरूमा उनलाई आउने पुस्ताको आदर्श भनेका थिए।<ref>[http://www.gandhiserve.org/streams/einstein.html गान्धीको बारेमा आइन्स्टाइन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117104005/http://www.gandhiserve.org/streams/einstein.html |date=2012-01-17 }}</ref>[[लान्जा डेल भास्तो]] महात्मा गान्धीसँग बस्ने अभिप्रायले सन् १९३६ मा भारत आए र पछि गान्धी दर्शन फैलाउनको लागि उनी यूरोप फिर्ता आए र सन् १९४८ मा उनले कम्युनिटी अफ द आर्कको स्थापना गरेका थिए। (गान्धीको आश्रमबाट प्रभावित भएर) मेडेलिन स्लेड (मीराबेन) ब्रिटिस जल सेनापतिकी छोरी थिइन् उनले आफ्नो युवा जीवनको धेरैजसो समय गान्धीको भक्तको रूपमा भारतमा बिताएकी थिइन्। यसका अतिरिक्त बेलायती सङ्गीतकार जोन लेननले अहिंसामाथि आफ्नो विचार व्यक्त गर्दा गान्धीको उदाहरण दिएका थिए।<ref>[http://www.rollingstone.com/news/story/8898300/lennon_lives_forever अमर लेनन] ''rollingstone.com''बाट लिइएको २० मे, २००७ पुनः प्राप्त गरिएको</ref> सन् २००७ लायन्स कान अन्तर्राष्ट्रिय समारोहमा अमेरिकाका पूर्व उपराष्ट्रपति र पर्यावरणविद् [[अल्बर्ट गोर]]ले उनी माथि गान्धीको प्रभाव रहेको बताएका थिए।<ref>[http://www.exchange४media.com/Cannes 2007/fullstory2007.asp?section_id=13&news_id=26524&tag=21387&pict=2 गान्धीगिरी र ग्रीन लिओन, अल गोरले केन्सको विश्वास जिते]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''exchange४media.com''बाट लिएको हो २३ जुन सन् २००७मा पुनः प्राप्त गरिएको</ref> == पैतृक सम्पति == [[चित्र:PMBGandhistatue.jpg|left|thumb|सय वर्षीय महात्मा गान्धीको मूर्ति व्यापारीक क्षेत्रको केन्द्रीय स्थान पिटरमेरिट्सबर्ग,[[दक्षिण अफ्रिका]]मा रहेको छ।]] २ अक्टोबर गान्धीको जन्मदिन हो यसकारण [[गान्धी जयन्ती]]को अवसरमा भारतमा राष्ट्रिय विदा हुन्छ। सन् २००७ जुन १५ मा [[संयुक्त राष्ट्र महासभा]]मा एक प्रस्तावको घोषणा गरियो कि २ अक्टोबरलाई [[अन्तर्राष्ट्रिय अहिंसा दिवस]] को रूपमा मनाइनेछ। अन्य सूत्रहरूको अनुसार नौतम लाल भगवानजी मेहताले सन् १९१५ जनवरी २१ मा उनलाई यो महात्माको संज्ञा दिएका थिए। यद्यपि गान्धीले आफ्नो आत्मकथामा भनेका छन् कि उनलाई कहिल्यै लागेन कि उनी यस सम्मानको योग्य छन् ।<ref>[http://kamdartree.com/Dr%20PJ%20Mehta.htm एमके.गान्धी: एक आत्मकथा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515055835/http://kamdartree.com/Dr%20PJ%20Mehta.htm |date=2008-05-15 }}, २१ मार्च सन् २००६ मा पुनः प्राप्त गरिएको</ref> मानपत्रका अनुसार, गान्धीलाई उनको न्याय र सत्यको सह्रानीय बलिदानको लागि महात्मा नाम दिइएको हो ।<ref>[http://kamdartree.com/mahatma_kamdar.htm मोहनदास कसरी र कहिले प्रलेखन। गान्धी आफ्नो नामको अनुरूप नै "महात्मा"' बने २१ मार्च सन् २००६मा पुनः प्राप्त गरिएको] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515055827/http://www.kamdartree.com/mahatma_kamdar.htm |date=2008-05-15 }}</ref> '''[[टाइम (पत्रिका)|१९३० मा टाइम]]''' पत्रिकाले महात्मा गान्धीलाई वर्ष पुरूषको रूपमा सम्मान दिएको थियो। सन् १९९९ मा गान्धी [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन|अल्वर्ट आइन्स्टाइन]] जसलाई शताब्दीको पुरूष]] नाम दिइयो र गान्धी त्यस सुचिमा पनि दोश्रो स्थानमा रहेका थिए। टाइम पत्रिकाले [[चौधौँ दलाई लामा|दलाई लामा]], [[लेच सा]], [[मार्टिन लुथर किङ (जुनियर)|डा मार्टिन लूथर किङ, जूनियर]], [[सेसर शाउनीज]], [[आङ सान सुकी]], [[बेन्गिनो अकुइनो, जूनियर|बेनिग्नो अकुइनो जूनियर]], [[डेसमण्ड टुटु|डेसमण्ड टूटू]] र [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]]लाई '''गान्धीको पुत्र'''को रूपमा चित्रित गरे र उनको अहिंसाको आद्यात्मिक उतराधिकारी मानेका थिए।<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0, 9171,993026,00.एच. टी.एम. एल गान्धीका सन्तान]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' [[टाइम (पत्रिका )|टाइम (पत्रिका)]] ''२१ अप्रिल सन् २००७मा पुनः प्राप्त गरिएको</ref> [[भारत सरकार]]ले हरेक वर्ष उल्लेखनीय समाजिक कार्यकर्ताहरू, विश्वका नेताहरू र नागरिक हरूलाई [[महात्मा गान्धी शान्ति पुरस्कार]]बाट पुरस्कृत गर्ने गर्दछ। [[नेल्सन मन्डेला]] दक्षिण अफ्रिकाको नेता जो कि जातीय मतभेद र पार्थक्यको उन्मूलनमा सङ्घर्षरत् रहे यस पुरस्कारको लागि एक प्रवासी भारतीयको रूपमा प्रबल दावेदार हुन्। सन् १९९६ मा [[भारत सरकार]]ले महात्मा गान्धीको शृङ्खलाको [[भारतीय रुपैयाँ|नोट]]को मुद्रणको १,५,१०,२०,५०,१००,५०० र १,००० का नोट प्रकाशित गरेको थियो। आज भारतमा जति पनि नोटहरू प्रयोगमा रहेका छन् ती सबैमा महात्मा गान्धीको तस्वीर अङ्कित रहेको छ। सन् १९६९ मा संयुक्त अधिराज्यले हुलाक टिकटको एक शृङ्खला महात्मा गान्धीको शतवार्षिक जयन्तीको उपलक्ष्यमा जारी गरेको थियो। [[चित्र:Gandhi site.jpg|thumb|नयाँ दिल्लीमा [[नयाँ दिल्ली|गान्धी स्मृति]]मा बीर स्तम्भले त्यस स्थानलाई अङ्कित गर्दछ जहाँ उनको हत्या भएको थियो।]] संयुक्त अधिराज्यमा गान्धीजीका यस्ता अनेक प्रतिमाहरू खास स्थानहरूमा छन् जस्तै ताभिस्टोक स्क्वायरको छेऊ ताभीस्टोक चोक, लन्डन विश्वविद्यालय कलेज जहाँ उनले कानुनको शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। संयुक्त अधिराज्यमा जनवरी ३० का दिन राष्ट्रिय गान्धी स्मृति दिवस मनाउने गरिन्छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा गान्धीको प्रतिमाहरू न्युयोर्क सहरमामा रहेको युनियन स्क्वायर बाहिर र एटलान्टामा मार्टिन लुथर किङ जुनियर राष्ट्रिय ऐतिहासिक स्थल र वासिङ्गटनमा भारतीय दूतावासको नजिक मेसाचुसेट्स मार्गमा रहेको छ। त्यस्तै [[दक्षिण अफ्रिका]]को पिटरमेरिट्सबर्ग शहरमा भारतीय दूतावासको नजिक, जहाँ सन् १८९३ मा गान्धीजीलाई रेलको प्रथम-श्रेणीबाट निकालिएको थियो त्यहाँ उनको स्मृतिमा एउटा प्रतिमा स्थापित गरिएको छ। गान्धीको प्रतिमाहरू मेडम तुसादको मैन सङ्ग्रहालय, लन्डनमा, न्युयोर्क र विश्वको अनेक सहरहरूमा उनको सम्मानमा स्थापित गरिएका छन्। महात्मा गान्धी सन् १९३७ देखि सन् १९४८ को बीचमा पाँच पटक [[नोबेल शान्ति पुरस्कार|शान्तिको नोबेल पुरस्कार]]को लागि मनोनित भए जसमा अमेरिकन फ्रेन्ड्स सर्भिस समितिद्वारा दिइएको नामाङ्कन पनि सामेल छ।<ref>[http://www.afsc.org/about/nobel/past-nominations.htm AFSCको पूर्व नोबेल नाआमाकन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080815101402/https://www.afsc.org/about/nobel/past-nominations.htm |date=2008-08-15 }}.</ref> तर यो पुरस्कार गान्धीलाई कहिल्यै पनि प्राप्त भएन। दशकौँ पश्चात् नोबेल समितिले आफ्नो यस भूल प्रति खेद भएको सार्वजानिक रूपमा घोषित गरेको थियो र उनीहरूले यो पनि स्वीकार गरे कि पुरस्कार नदिनुको कारण विभाजित राष्ट्रिय विचार रहेको थियो। महात्मा गान्धीलाई यो पुरस्कार सन् १९४८ मा दिन लागिएको थियो तर उनको हत्याको कारण यसलाई रोकियो । त्यस वर्ष दुई नयाँ राष्ट्र [[भारत]] र [[पाकिस्तान]]बीचमा युद्ध आरम्भ हुनु पनि एउटा जटिल कारण थियो।<ref>अमित बरुआ [http://www.hindu.com/2006/10/17/stories/2006101704971200.htm "गान्धीलाई नोबेल पुरस्कार नदिइनु ठूलो भूल थियो"].''[[द हिन्दू]] '',२००६. १७ अक्टोबर मा पुनः प्राप्त गरिएको</ref> गान्धीको मृत्यु वर्ष सन् १९४८ मा पुरस्कार यस कारणबाट दिइएन किन भने त्यस समय कोई जीवित योग्य उम्मेदवार थिएनन् । जब सन् १९८९ मा [[चौधौँ दलाई लामा|दलाई लामा]]लाई यस पुरस्कारले पुरष्कृत गरियो त्यस समय यस समितिका अध्यक्षले भने यो महात्मा गान्धीको यादमा श्रद्धाञ्जलीको नै एउटा हिस्सा हो ।<ref>ओयेविंद टोंनेस्सों [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/gandhi/index.html महात्मा गान्धी, बिर्सिएका सम्मानित व्यक्ति] नोबेल-ई-सङ्ग्रहालय शान्ति सम्पादक/सम्पादन, १९९८-२०००।[[२१ मार्च]] [[सन् २००६|२००६]]मा पुनः प्राप्त गरिएको</ref> [[चित्र:Gandhi Memorial.jpg|thumb|right|[[राज घाट]], [[नयाँ दिल्ली]] [[भारत|भारतमा]] त्यस स्थानलाई अङ्कित गर्दछ जहाँ सन् १९४८ मा गान्धीको दाह-संस्कार भएको थियो ।]] भारत सरकारले सन् १९७१ मा बिरला भवन (वा बिरला हाउस),नयाँ दिल्ली अधिग्रहण गर्‍यो जहाँ सन् १९४८ जनवरी ३० मा गान्धीको हत्या गरिएको थियो र यो सन् १९७३ मा गान्धी स्मृतिको रूपमा जनताको लागि खोलिएको थियो। यो स्मृतिले त्यस कोठालाई संरक्षण गरेको छ जहाँ गान्धीले आफ्नो अन्तिम समयको चार महिना बिताएका थिए र त्यो मैदान पनि जहाँ राती हिडडुलका लागि गएकै बेला उनको हत्या गरिएको थियो। यहाँ रहेको एउटा शहीद स्तम्भले त्यस स्थानलाई अङ्कित गर्दछ जहाँ उनको हत्या गरिएको थियो। प्रति वर्ष ३० जनवरीको दिन महात्मा गान्धीको पुण्यतिथिमा कतिपय देशको स्कूलहरूमा अहिंसा र शान्तिको दिन मनाइन्छ जसको स्थापना सन् १९६४ [[स्पेन]]मा भएको थियो। दक्षिणी गोलार्द्धको पात्रो प्रयोग हुने ठाउँमा ३० मार्चमा यो दिवस मनाइन्छ। == आदर्श र आलोचनाहरू == गान्धीको कठोर [[अहिंसा]]को नतीजा शान्तिवाद हो, जुन राजनीतिक क्षेत्रबाट आलोचनाको एउटा मूल आधार बनेको थियो। === विभाजनको सङ्कल्पना === नियमको रूपमा गान्धी [[विभाजन(राजनीति)|विभाजन]]को अवधारणाको बिरूद्ध थिए किन भने यो उनको धार्मिक एकताको दृष्टिकोणको प्रतिकूल थियो।<ref>''[http://www.amazon.com/gp/reader/0394714660/ The एसेन्सियल गान्धीमा पुनः प्रकाशित : उनको जीवन, कार्यहरू, र विचारको सङ्ग्रह]।'' लुइस फिसर, २००२ (पुनर्मुद्रित संस्करण) पिपी.१०६-१०८</ref> सन् १९४६ अक्टोबर ६ मा भारतको विभाजनमा हरिजन) पत्रिकामा उनले ६ अक्टोबरको अंकमा भारतको विभाजन पाकिस्तान बनाउनको लागि भन्ने बारेमा लेखेका थिए। <blockquote>'''(पाकिस्तानको माग)''' मुस्लीम लीगद्वारा प्रस्तुत गरिएको गैर-इस्लामी हो र म यसलाई पापयुक्त भन्न हिच्किचाउँदिन इस्लाम मानव जातिको भाइचारा र एकताको लागि हो न कि मानव परिवारको एकतालाई अवरोध गर्नको लागि । यस कारण भारत युद्धको दुई समुहमा विभाजित होस् भन्ने चाहनेहरू भारत र इस्लाम दुबैका शत्रु हुन् । उनीरू मलाई टुक्रैटुक्रा पारेर काट्न सक्दछन् तर मलाई त्यस चीजको लागि मन्जुर गर्न सक्दैनन् जसलाई म गलत सम्झन्छु। हामीले आस छोडनु हुँदैन, यसको बावजूद पनि सपनाका कुरा भइहेको छ कि मुसलमानहरूलाई आफ्नो प्रेमको कैदमा अबलाम्बित गर्नुपर्दछ। <ref>''[http://www.amazon.com/gp/reader/0394714660/ The एसेन्सियल गान्धीमा पुनः प्रकाशित भयो : उनको जीवन, कार्यहरू, र विचारको सङ्ग्रह].''लूईस फिशर, २००२(पुनर्मुद्रित संस्करण) पी.३०८-९</ref></blockquote> ज्याक होमर गान्धीको [[मुहम्मद अली जिन्ना|जिन्ना]]सँग पाकिस्तानको विषयलाई लिएर भएको एउटा लामो पत्राचारमा ध्यान दिँदै भन्दछन् - हुन त गान्धी वैयक्तिक रूपमा विभाजनको बिरूद्ध थिए, उनले सहमतिको सुझाव दिए जसको अनुसार काङ्ग्रेस र मुस्लिम लीग अस्थायी सरकारले निम्न सम्झौता गर्दागर्दै आफ्नो स्वतन्त्रता प्राप्त गरे जसको पछि विभाजनको प्रश्नको फैसला ती जिल्लाहरूको जनमतद्वारा हुनेछ जहाँ मुसलमानहरूको सङ्ख्या बढी छ ।<ref>ज्याक, होमर।''[http://books.google.com/books?id=XpWO-GoOhVEC&pg=PR13&lpg=PR11&dq=The+Gandhi+Reader:+A+Sourcebook+of+His+Life+and+Writings&sig=mu7B1to2ve7qqIYNmXQMd5jifsY गान्धीको पाठक]'',p 418</ref>. भारतको विभाजनको विषयलाई लिएर गान्धीले दोहोरो स्थिति राख्नुलाई यसबाट हिन्दुहरू र मुसलमानहरू दुबै तर्फबाट आलोचनाको बाटो खोलिदिए। मुहम्मद अली जिन्ना तथा समकालीन पाकिस्तानीहरूले गान्धीको मुसलमान राजनीतिक हकलाई कम मानेको भनी आलोचना गरेका थिए। विनायक दामोदर सावरकर र उनका सहयोगीहरूले गान्धीको आलोचना गरे र आरोप लगाए कि उनी राजनीतिक रूपमा मुसलमानहरूलाई मनाउने तर्फ लागे र हिन्दुहरू माथि भइरहेको अत्याचार प्रति उनी लापरवाह बन्दै पाकिस्तान निर्माणको लागि स्वीकृति दिए (गान्धीले सार्वजानिक रूपमा यो घोषणा गरेका थिए कि विभाजन भन्दा पहिले मेरो शरीरलाई दुई भागमामा काटि दिनू । यो आज पनि राजनीतिक रूपबाट बिबादास्पद छ। पाकिस्तानी-अमेरिकी इतिहासकार [[आयशा जलाल]] यो तर्क दिन्छिन् कि विभाजनको कारण गान्धी र काङ्ग्रेस मुस्लिम लीगसँग सत्ता बाँड्न इच्छुक थिएनन्, अरू मुसलमान [[हिन्दू राष्ट्रवादी]] राजनेता [[प्रविण तोगडिया]] पनि गान्धीको यस विषयलाई लिएर नेतृत्वको आलोचना गर्दछन्। र यो पनि इसारा गर्दछन् कि उनको अत्याधिक कमजोरीको कारणले नै भारतको विभाजन भएको थियो। गान्धीले सन् १९३० को अन्त्य-अन्त्यमा विभाजनको लिएर इजरायलको निर्माणको लागि प्यालेस्टाइननको विभाजन प्रति पनि आफ्नो अभिरुचि जनाएका थिए सन् १९३८ अक्टोबर २६ मा उनले हरिजन पत्रिकामा भनेका थिए।: <blockquote>मलाई कतिपय पत्र प्राप्त भएका छन् जसमा मसँग जर्मनीमा यहूदीहरूको उत्पीडन र अरबका यहूदीहरूको बारेमा मेरो विचार के छ भनेर सोधिएको थियो। यस्तो होइन कि यस कठिन प्रश्नमा आफ्नो विचार म बिना झन्झट दिन सक्दछु। मेरो सहानुभूति यहुदीहरूसँग छ। म उनीहरूसँग दक्षिण अफ्रिकाबाट नै नजिकबाट परिचित छु। केही त आफ्नो जीवनभरको लागि मेरो साथी बनेका छन्। यी मित्रहरूद्वारा नै मलाई लामो समयदेखि भइरहेको उत्पीडनको बारेमा जानकारी प्राप्त भयो। उनीहरू माथिको मेरो सहानुभूति मलाई न्यायको आवश्यकताबाट विवेकशून्य गर्दैन। त्यसैले यहूदीहरूको लागि एउटा राष्ट्रको कामनाले मलाई उतिसारो आकर्षित गर्दैन। जसको मन्जुरी बाईबलमा दिइयो र जुन जिद्दीबाट उनीहरू आफ्नो फिर्तीमा प्यालेस्टाइनलाई रुचाउन थालेका छन्। किनभने उनी पृथ्वीका अरू मानिसहरूसँग प्रेम गर्दैनन्, त्यस देशलाई आफ्नो घर बनाउँदैनन् जहाँ उनको जन्म भयो र जहाँ उनले जीविकोपार्जन गरे। प्यालेस्टाइन अरबहरूको हो ठीक उसैगरी जसरी इङगल्याण्ड अङ्ग्रेजको र फ्रान्स फ्रान्सेलीहरूको। यहूदिहरूको अरबहरू माथि अधिरोपित गर्न अनुचित र अमानवीय हो जे जस्तो पनि आज प्यालेस्टाइनमा भइरहेको छ त्यसलाई कुनै पनि आचार संहिताबाट सही साबित गर्न सकिन्न ।</blockquote> === हिंसक प्रतिरोधको अस्वीकृति === जो मानिसहरू हिंसाको माध्यमले स्वतन्त्रता हासिल गर्न चाहन्थे गान्धी तिनको आलोचनाको कारण पनि धेर थोर राजनीतिक आगोको चपेटमा परे [[भगत सिंह]], [[सुखदेव]], [[उधम सिंह]], [[राजगुरु]]लाई सुनाइएको विचारको बिरोध केही दलहरूमा उनको आलोचनाको कारण बन्यो ।<ref>{{cite web|title=भगत सिंह माथि महात्मा गान्धी|url=http://www.kamat.com/mmgandhi/onbhagatsingh.htm|publisher=About.com|accessdate=17 May 2012}}</ref> यस आलोचनाको लागि गान्धीले भने, एउटा यस्तो समय थियो जब मानिसहरू मलाई सुन्ने गर्थे कि अङ्ग्रेजहरूसँग बिना हतियार कसरी लड्न सकिन्छ किन भने त्यतिबेला हतियार थिएनन्। तर अहिले आएर मलाई ज्ञात हुन्छ कि मेरो अहिंसा कुनै कामको छैन किन भने यसबाट हिन्दू-मुसलमानहरूको भिडन्त रोक्न सकिन्न यसकारण आत्मरक्षाको लागि सशस्त्र हुन पर्दछ। उनले आफ्नो बहस कतिपय लेखहरूमा गरे, जसमध्ये होमर ज्याक्सको द गान्धी रीडर: एक श्रोत उनको लेखन र जीवन को पनि एक रहेको छ। सन् १९३८ मा जब पहिलो पटक यहूदीवाद र सेमेटीसम विरोधी लेखियो, गान्धीले सन् १९३० मा भएको जर्मनीमा यहूदिहरू माथि भएको उत्पीडनको [[सत्याग्रह]]को समय बताए कि उनले जर्मनीमा यहूदिहरूद्वारा सहनुपरेका कठिनाइहरूको लागि अहिंसाको तरिकाको प्रयोग गर्नको भनेका थिए। <blockquote>यदि म एक यहुदी हुन्थेँ र जर्मनीमा जन्मेको हुन्थें र आफ्नो जीविकोपार्जन त्यहींबाट गरिरहेको हुन्थें भने जर्मनीलाई नै आफ्नो घर मान्ने थिएँ । यसको वावजूद कि कोइ सभ्य जर्मन मलाई धम्क्याउँछ वा उसले मलाई गोली हान्छ वा कुनै अँध्यारो कारागारमा फ्याँकिदिन्छ। म निकाला र मतभेदी आचरणको अधीनमा हुनबाट अस्विकार गर्नेछु र यसको लागि म यहुदी भाइहरूको प्रतीक्षा गर्दिनँ। उनीहरू आउन् र मेरो वैधानिक प्रतिरोधमा म सँग जोडियुन्, बरू मलाई आत्मविश्वास होला कि अन्तिममा सबै मेरा उदाहरण मान्नको लागि बाध्य हुनेछन् । यहाँ जुन सुझाव दिइएको छ यदि एउटा पनि यहूदी स्वीकार गर्छन् भने उनको स्थिति जुन अहिलेको समयमा छ त्यसभन्दा खराब हुने छैन । र यदि दिइएको पीडा उनी स्वेच्छापूर्वक सहन सक्छन भने त्यसले उनीहरूलाई भित्री शक्ति र आनन्द प्रदान गर्नेछ र हिटलरको सुविचारित हिंसा पनि यहूदिहरूको एउटा साधारण नरसंहारको रूपमा निष्कर्षित हो तथा यो त्यसका अत्याचारहरूको घोषणाको विरुद्ध पहिलो जवाफ हुनेछ । यदि यहूदिहरूको मन मस्तिष्क स्वेच्छापूर्वक पीडा सहनको लागि तयार छ भने मेरो कल्पना बिनासको दिन पनि धन्यवाद ज्ञापन र आनन्दको दिनमा बदलिनेछ।<ref>{{cite web|title=गान्धीको पाठक|url=http://books.google.com/books?id=XpWO-GoOhVEC&pg=PR13&lpg=PR11&dq=The+Gandhi+Reader:+A+Sourcebook+of+His+Life+and+Writings&sig=mu7B1to2ve7qqIYNmXQMd5jifsY}}</ref></blockquote> गान्धीको यी वक्तव्यहरूको कारण प्रसस्त आलोचना भयो जसको जवाफ उनले यहुदीहरू माथि प्रश्न लेखमा दिए साथमा उनका मित्रहरूले यहूदिहरूलाई गरिएको मेरो अपीलको आलोचनामा समाचार पत्रका दुई कटिङ पठाएका थिए। आलोचनाहरूले यो सङ्केत गर्छ जसले यहूदिहरूको बिरूद्ध भएको अन्यायको उपाय भनियो त्यो बिल्कुलै नयाँ थिएन। उनले आलोचनाहरूको उत्तर यहुदी मित्रहरूलाई जवाफ र यहुदी र प्यालेस्टाइन मा दिएका थिए। यहूदिहरूलाई आसन्न आहुतिलाई लिएर गान्धीको बयानले कतिपय आलोचकहरूको आलोचना आकर्षित गरेका थिए। मार्टिन बबर जो स्वयं यहुदी राज्यको एउटा विरोधी थिए उनले गान्धीलाई सन् १९३९ फेब्रुअरी २४ मा एउटा कटु आलोचनात्मक पत्र लेखे। बबरले दृढतासँग भने कि अङ्ग्रेजद्वारा भारतीय मानिसहरूसँग जुन व्यवहार गरिएको थियो त्यही नाजिहरूद्वारा यहूदिहरूसँग गरिएको व्यवहार भन्दा भिन्न छ, यसको अलावा जब भारतीय उत्पीडनको शिकार थिए। त्यस समय गान्धीले केही अवसरमा बलको प्रयोगको समर्थन गरेका थिए। गान्धीले सन् १९३० मा जर्मनीमा यहूदिहरूको उत्पीडनलाई [[सत्याग्रह]] भित्र नै सन्दर्भित हो भनी भनेका थिए । सन् १९३८ नोभेम्बरमा उपरावित यहूदिहरूको नाजी उत्पीडनको लागि उनले अहिंसाको उपाय देखाए : <blockquote>मलाई यस्तो महसुस भयो कि यहूदिहरूको जर्मन उत्पीडन इतिहासमा कुनै सामानान्तर होइन। पुरानो जमानाको तानाशाह कहिल्यै यति पागल थिएनन् जति हिटलर भए र यसलाई उनी धार्मिक उत्साहसँग गर्दछन् कि उनी एक यस्ता अनन्य धर्म र जंगी राष्ट्रको प्रस्तुत गरिरहेका छन् जसको नाममा कोई पनि अमानवीयता मानवीयताको नियम बन्दछ जसलाई अहिले र भविष्यमा पुरस्कृत गरिनेछ । ज्ञात रहोस कि एउटा पागल तर निडर युवाद्वारा गरिएको अपराध सम्पूर्ण जाति माथि अविश्वसनीय उग्रताका साथ छाप छोड्नेछ। यदि कहिल्यै कोई न्यायसंगत युद्ध मानवताको नाममा एउटा पुरा कामको प्रति जर्मनीको बर्बर उत्पीडनको बिरूद्ध युद्धलाई पूर्णरूपबाट उचित भन्न सकिँदो हो । तर म कुनै युद्धमा विश्वास राख्दिनँ। यसलाई युद्धको नाफा-नोक्सानको बारेमा चर्चा मेरो अधिकार क्षेत्रमा छैन । तर जर्मनीद्वारा यहूदिहरू माथि गरिएको यस किसिमको अपराध बिरूद्ध युद्ध गर्न सकिन्न र जर्मनीसँग गठबन्धन पनि गर्न सकिन्न। यो कसरी हुनसक्छ कि एउटा यस्तो देशको बीच गठबन्धन होस् जसबाट न्याय र प्रजातन्त्रको आश गरिन्छ र दोस्रो जसलाई दुबैको शत्रु घोषित गरिएको छ? </blockquote> === दक्षिण अफ्रिकाको प्रारम्भिक लेख === गान्धीको दक्षिण अफ्रिकालाई लिएर सुरुवाती लेख निकै बिबादास्पद छ सन् १९०८ मार्च ७ मा, गान्धीले इन्डियन ओपिनियन पत्रिकामा दक्षिण अफ्रिकामा उनको कारागार जीवनको बारेमा लेखे काफिर शासन नै असभ्य हो - कैदीको रूपमा उनीहरू कष्टदायक, फोहोरी र लगभग पशुहरूको समान समय व्यतित गर्छन्। सन् १९०३ मा आप्रवासको विषयलाई लिएर गान्धीले टिप्पणी गरे कि म मान्दछु कि जति उनी आफ्नो जातिको शुद्धता माथि विश्वास गर्दछन् उति हामी पनि मानौं कि दक्षिण अफ्रिकामा रहेको गोरो जाति छ उनी नै श्रेष्ठ जाति हुनु पर्दछ। दक्षिण अफ्रिकामा बसोबासको क्रममा गान्धीले पटक-पटक भारतीयहरूलाई अश्वेतसँग समाजिक वर्गीकरणलाई लिएर विरोध गरेका थिए। जसको बारेमा उनी वर्णन गर्दछन् कि निसंदेह पूर्णरूपबाट काफिरबाट श्रेष्ठ हुनुहोस्। यो ध्यान दिन योग्य छ कि गान्धीको समयमा काफिरलाई वर्तमानमा प्रयोग भइरहेको अर्थ भन्दा एउटा भिन्न अर्थ थियो। गान्धीका यी कथनले उनलाई केही मानिसहरूद्वारा जातिवादी भएको आरोपको लगाउने मौका दिएको थियो। इतिहासका दुई प्रोफेसर सुरेन्द्र भाना र गुलाम वाहेद जो दक्षिण अफ्रिकाको इतिहासमा जानकारी राख्दछनले आफ्नो मूलग्रन्थ द मेकिङ अफ अ पोलिटिकल रिफोर्मर: गान्धी इन साऊथ अफ्रिका, १८९३ - १९१४ मा यस विवादको जाँच गरेका छन्। (नयाँ दिल्ली:मनोहर,२००५) मा एउटा अध्याय एकको केन्द्रमा गान्धी, औपनिवेशिक स्थितिमा जन्मे अफ्रीकी र भारतीय जो कि श्वेत आधिपत्यमा अफ्रीकी र भारतीय समुदायहरूको सम्बन्धमा छ तथा ती नीतिहरूमा जुनको कारणबाट विभाजन भयो (र उनी तर्क दिन्छन् कि यी समुदाहरूको बीच सङ्घर्ष लाजिमी किसिमको हो) यस सम्बन्धको बारेमा उनी भन्दछन् युवा गान्धी सन् १८९० मा त्यस विभाजीय विचारबाट प्रभावित थिए जो कि त्यस समय प्रबल थियो। साथ साथै उनी यो पनि भन्दछन्, गान्धीको जेलको अनुभवले उनलाई ती मानिसहरूको स्थिति प्रति अरु संवेदनशील बनाइदिएको थियो जसले गान्धी अझ दृढ भएका थिए। उनी अफ्रीकीहरू प्रति आफ्नो अभिव्यक्तिमा पूर्वाग्रह लिएर एकदमै कम निर्णायक भए र वृहत स्तरमा समान कारणको बिन्दुहरू देख्न लागेका थिए। जोहान्सबर्ग जेलमा उनको नकारात्मक दृष्टिकोणमा निरङ्कुश अफ्रीकी कैदी थिए न कि साधारण अफ्रीकी त्यहाँ रहेका थिए। दक्षिण अफ्रिकाको पूर्व राष्ट्रपति नेल्सन मन्डेला गान्धीका अनुयायी हुन्। सन् २००३ मा गान्धीका आलोचकहरूद्वारा प्रतिमाको अनावरण रोक्ने कोशिशको बावजूद उनले उनलाई [[जोहानेसवर्ग]]मा अनावृत गरे। भाना र वाहेदले अनावरण कार्यक्रमको छेउछेउ भएका घटनाहरू माथि द मेकिङ अफ अ पोलिटिकल रिफोर्मार: गान्धी इन साऊथ अफ्रिका, सन् १९१३-१९१४ मा टिप्पणी गरेका थिए उनले यस किताबको अनुभाग दक्षिण अफ्रिकाको लागि गान्धीको विरासतमा लेखेका थिए गान्धीले दक्षिण अफ्रिकाको सक्रिय कार्यकर्ताहरूलाई आगामी पुस्ताहरूमा श्वेत अधिपत्य समाप्त गर्नको लागि प्रेरित गरे। यो विरासत उनलाई [[नेल्सन मन्डेला]]सँग जोड्दछ। जुन काम गान्धीले शुरू गरेका थिए उनलाई मण्डेलाले पूरा गरे।<ref>द मेकिङ अफ अ पोलिटिकल रिफोर्मार : गान्धी यी साऊथ अफ्रिका, १८९३ - १९१४. सुरेन्द्र भाना र गुलाम वाहेद, पृ १४९.</ref> उनी भन्छन् ती विवादको हवाला दिँदै जसले गान्धीको प्रतिमाको अनावरणको क्रममा उठेका थिए ।<ref>द मेकिङ अफ अ पोलिटिकल रिफोर्मार : गान्धी यी साऊथ अफ्रिका, १८९३-१९१४.'' सुरेन्द्र भाना र गुलाम वाहेद, २००५: पीपी. १५०-१.</ref> गान्धी प्रति यी दुई दृष्टिकोणको प्रतिक्रिया स्वरूप भाना र वाहेद तर्क दिन्छन् : उनी मानिसहरूलाई दक्षिण अफ्रिकामा रङ्गभेद पश्चात आफ्नो राजनीतिक उद्देश्यको लागि गान्धीलाई सही ठहर्यानउन चाहन्छन्। <ref>एक राजनीतिक सुधारकको निर्माण: दक्षिण अफ्रिकामा गान्धी, १८९३-१९१४. सुरेन्द्र भाना र गुलाम वाहेद, २००५: पृ. १५१.</ref> === राज्य विरोधी === गान्धी त्यस राज विरोधीको रूपमा थिए जहाँ उनको दृष्टिकोणले त्यस भारतको हो जुन कुनै सरकारको अधीन नहोस् ।<ref>जेसुदासन, ईग्नेसिअस स्वतन्त्रताको लागि गान्धीको धर्मग्रन्थ गुजरात साहित्य प्रकाशन: आनन्द इण्डिया, १९८७, पीपी २३६-२३७</ref> उनको विचार थियो कि एउटा देशमा इमान्दार स्वशासनको अर्थ हुन्छ कि प्रत्येक व्यक्ति आफैं माथि शासन गरोस् तथा कुनै यस्तो राज्य नहोस जसले मानिसहरू माथि कानुन लागु गर्न सकोस् ।<ref>मूर्ती, श्रीनिवास महात्मा गान्धी र लियो टालस्टायको पत्र लङ बीच प्रकाशन : लङ बीच, १९८७ पीपी १३</ref><ref>मूर्ति, श्रीनिवास महात्मा गान्धी र लियो टालस्टायको पत्र लङ बीच प्रकाशन : लङ बीच, १९८७, पीपी १८९.</ref> केही मौकामा उनले स्वयंलाई एउटा दार्शनिक अराजकतावादी भनेका छन् ।<ref>[http://www.mkgandhi.org/articles/snow.htm गान्धी माथि र उनी द्वारा आलेख को], ७ जुन, २००८ पुनः समीक्षा गरिएको</ref> उनको अर्थमा एउटा स्वतन्त्र भारतको अस्तित्व ती हजारौं साना साना आत्मनिर्भर समुदायहरूबाट बन्छ (सम्भवतः [[लेभ टालस्टोय]]को विचार) जो अरूको बाटोको अडचन नबनी आफैं माथि राज्य गर्दछन्। यसको यो मतलब थिएन कि बेलायतीद्वारा स्थापित प्रशासनिक ढाँचाको भारतीहरूलाई स्थानान्तरित गरिदिन जसको लागि उनले भने कि हिन्दूस्तानलाई इङ्लिस्तान बनाउनु रहेको छ। <ref>छैटौँ अध्याय, हिन्द स्वराज, मोहनदास करमचन्द द्वारा .गान्धी</ref> बेलायती ढाँचाको संसदीय तन्त्र माथि कुनै विश्वास नहुनाको कारण उनी भारतमा स्वतन्त्रता पश्चात् काङ्ग्रेस पार्टीलाई भङ्ग गरेर [[प्रत्यक्ष लोकतन्त्र]] प्रणालीको <ref>भट्टाचार्य, बुद्धदेव गान्धीको राजनीतिक दर्शनको विकास कलकत्ता पुस्तक घर: कलकत्ता, १९६९, पीपी ४७९</ref> स्थापित गर्न चाहन्थे ।<ref>छैटौँ अध्याय, ''हिन्द स्वराज'', मोहनदास करमचन्द द्वारागान्धी</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery> image:God is Truth.jpg|'''गान्धीको सत्यवादी नीति''' - [[साबरमति]] सन् १९२७ मार्च १३ image:Gandhi at Darwen with women.jpg|सन् १९३१ सेप्टेम्बर २६मा गान्धी टेक्सटाइल कायकर्ताहरू सँग image:Tagore Gandhi.jpg|सन् १९४० मा गान्धी [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|रविन्द्रनाथ टेगोर]]सँग image:Young India.png|गान्धीजीले सुरुगरेको पत्रिका '''यंग इन्डिया''' image:Mahatma Gandhi District in Houston Texas.JPG|अमेरिकाको टेक्ससमा गान्धी </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अन्तर्राष्ट्रिय गान्धी स्मारक फाउन्डेशन]] * [[गान्धी शान्ति पुरस्कार]] * [[महात्मा गान्धीको कलात्मक वर्णनको सूची]] == सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|30em}} === थप अध्ययनको लागि (महात्मा गान्धीको बिषयमा)=== * भाना, सुरेन्द्र र गुलाम वाहेद.''द मेकिङ अफ अ पोलिटिकल रिफोर्मार : गान्धी यी साऊथ अफ्रिका, १८९३-१९१४.'' नयाँ दिल्ली: मनोहर, २००५ * बोन्दुरन्त्त, जुआअन वी.'' हिंसाको जीत: गान्धीवादी दर्शनको सङ्घर्ष''. प्रिन्सटन यूपी, १९९८ आईएसबीएन ०-६९१-०२२८१-X * चेर्नस, ईरा.'' अमेरिकी अहिंसा: विचारको इतिहास'', सातौँ अध्याय .आईएसबीएन १-५७०७५-५४७-७ * चड्ढा, योगेश .''गान्धी: एक जीवन .''आईएसबीएन ०-४७१-३५०६२-१ * डेलटन, डेनिस (ईडी) .''महात्मा गान्धी: छानिएका राजनीतिक लेख '' इण्डियानापोलिस/क्याम्ब्रिज : [[हैकट प्रकाशन कम्पनी|हैकट प्रकशन कम्पनी]], १९९६ आईएसबीएन ०-८७२२०-३३०-१ * गान्धी, महात्मा .''महात्मा गान्धीका सञ्चित लेख .''नयाँ दिल्ली: प्रकाशन विभाग, सूचना एवम प्रसारण मन्त्रालय, भारत सरकार, १९९४. * [[एकनाथ इश्वरण|इश्वरण, एकनाथ]] ''गान्धी एक मनुष्य ''.आईएसबीएन ०-९१५१३२-९६-६ * फिशर, लुईस .''द एसेनसियल गान्धी : उनको जीवन, कार्यहरू र विचारको सङ्ग्रह ''. प्राचीन: न्यु योर्क, २००२. (पुनर्मुद्रित संस्करण), आईएसबीएन १-४०००-३०५०-१ * गान्धी, एम.के.'' गान्धीका पाठक: उनको जीवन र लेखनको एक श्रोत पुस्तक'' होमर ज्याक(ईडी) ग्रोव प्रेस, न्यु योर्क, १९५६ * गान्धी, राजमोहन .''पटेल: एक जीवन '' नवजीवन प्रकाशन घर, १९९० आईएसबीएन ८१-७२२९-१३८-८ * हन्ट, जेम्स डी. ''लण्डनमा गान्धी ''. नयाँ दिल्ली: प्रोमिला एवं कम्पनी, प्रकाशक, १९७८ * मान्न, बर्नहार्ड, ''महात्मा गान्धी र पाउलो फरेरीको शैक्षणिक अवधारणा.'' क्लौबें, बी,मा (ईडी) राजनीतिक समाजीकरण एव शिक्षामा अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन बीडी, ८ हैम्बर्ग १९९६, आईएसबीएन ३-९२६९५२-९७-० * रूहे, पीटर. ''गान्धी: एउटा छायाचित्र जीवनी .''आईएसबीएन ०-७१४८-९२७९-३ * शार्प, जीन.'' गान्धी एक राजनीतिक नीतिज्ञको रूपमा, आफ्नो मूल्यहरू र राजनीतिक निवन्धहरूसँग''. बोस्टन: एक्सटेन्डिङ्ग होराइजन पुस्तकहरू, १९७९. * सोफ्री, गियान्नी.'' गान्धी र भारत: केन्द्रमा एक शताब्दी ''(१९९५) आईएसबीएन १-९००६२४-१२-५ * गौरडन, हैम.''आध्यात्मिक साम्राज्यवादबाट अस्वीकृति: गान्धीका बूबरको पत्रहरूको झलक।''''सार्वभौमिक अध्ययनको पत्रिका'', [[२२ जून]] [[सन् १९९९|१९९९.]] * गान्धी, एम.के [http://www.forget-me.net/en/Gandhi/satyagraha.pdf '''दक्षिण अफ्रिकामा सत्याग्रह'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926090856/http://www.forget-me.net/en/Gandhi/satyagraha.pdf |date=2007-09-26 }} ==बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|Mohandas K. Gandhi|महात्मा गान्धी}} * [http://hindi.webdunia.com/religion/religion/article/०९०१/३०/१०९०१३००१७_१.htm गान्धीको प्रासंगिकता (पुण्यीतिथि विशेष) - प्रोफेसर महावीर सरन जैन]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp गान्धी स्मृति र एनबीएसपी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712110932/http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp |date=2007-07-12 }} (भारत सरकारको वेबसाइट) * [http://www.gandhiserve.org/ महात्मा गान्धी समाचार अनुसन्धान र मीडिया सेवा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424055057/http://www.gandhiserve.org/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.boloji.com/people/०४००४.htm महात्मा गान्धी चिरस्थायी जीवनको समर्थक]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bhaskar.com/२००९/०१/१६/०९०११६१०५४_management_guru_gandhi.html डिजाइनर पाठ्यक्रमको प्रथम पुरुष गान्धी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gandhi-manibhavan.org/ मणि भवन गान्धी सङ्ग्रहालय गान्धी सङ्ग्रहालय तथा पुस्तकालय] * [http://www.mkgandhi.org/ गान्धी पुस्तक केन्द्र] * [[wikilivres:Mohandas K. Gandhi|महात्मा गान्धी द्वारा गरिएको कार्य]] * [http://www.soka.edu/page.cfm?p=२०४ गान्धी हाल र प्रतिमा]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:दार्शनिक]] [[श्रेणी:भारतीय नेता]] [[श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अध्यक्षहरू]] [[श्रेणी:महात्मा गान्धी]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] bauv03nbxcxcaybsfzmip7r20jnsror 0 6406 1363491 1362075 2026-06-25T11:16:17Z Bishaldev100 28807 1363491 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | caption = बहादुर शाह | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए। चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो। बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton| author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा [[दलमर्दन शाह]]ले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो। यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो। बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। दुल्लू र दैलेखमा नेपालको अधिकार हुनुपूर्व सुरखेत तिर नेपाली सेना बढ्यो। सुरखेतमा दैलेख र धुलीकोटको संयुक्त सेनाले नेपाली सेनाको मुकाविला गयो। कालु पाण्डेको नेतृत्वमा गएको त्यो सेनाले वाइसीको संयुक्त सेनालाई सुरखेतमा पराजीत गयो। [[धुलीकोट राज्य]] अन्तर्गत सुरखेत परेकोले धुलीकोट नेपालसँग त्यही पराजीत भएका कारणबाट नेपालमा मिल्न गयो। वि.सं. १८४६ असोजमा धुलीकोट राज्य नेपालमा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Subedi |first=Rajaram |title=धुलीकोट राज्यको ऐतिहासिक सर्वेक्षण |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_155_04.pdf |journal=Ancient Nepal |pages=26}}</ref> <ref>धुलीकोटे राजगुरु सन्तति सांसद श्री शिवराज जोशीगुटुबाट प्राप्त जानकारी ।</ref> सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। राजा उत्तिम शाहीले नेपाली सेनालाई सहयोग गर्ने वचनबद्धता देखाई आश्रित सन्धि गरे। वि. सं. १८४६ कार्तिक २१ गते दुल्लू नेपालको अधिनमा आयो। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे। त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो। तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो। ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो। नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे। तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए। नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो। नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे। वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे। नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे। ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो। पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे। श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने। परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन्। यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो। चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन्। नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो। यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो। <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो। <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो। तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो। त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो। कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो। प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो। यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन। बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे। यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो। २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ। लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए। विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए। मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए। विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए। विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए। नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए। यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए। <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे। तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन्।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, [[बिदुर शाह|विदुर शाही]] र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए। बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो। चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 4jp46oo6eyzgywkvygmy4licg7yr8uc 0 6412 1363412 1363326 2026-06-24T17:41:27Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर विजय */ 1363412 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = King Prithvi Narayan Shah.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि नेपाल एकिकरण अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ। ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा तेजनरसिह मल्लका गई शरण लिएका थिएँ। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिएँ। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्व सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा विजयपुरका राजा कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिएँ। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिएँ।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] l2uno4pdj888k50t4jvo8txcu6mbvlu 1363476 1363412 2026-06-25T09:35:25Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर विजय */ 1363476 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = King Prithvi Narayan Shah.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि नेपाल एकिकरण अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ। ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा तेजनरसिह मल्लका गई शरण लिएका थिएँ। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिएँ। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्व सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा विजयपुरका राजा कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिएँ। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिएँ।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] 1c4ei4buqqwzf0j7c4t9zvlbqgshcz9 0 7125 1363415 1333744 2026-06-24T17:44:51Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर विजय */ 1363415 wikitext text/x-wiki == नुवाकोट बिजय == {{main|नुवाकोटको युद्ध}} [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] [[काठमाडौँ उपत्यका]] नजिकै उत्तर पश्चिममा पर्ने रणनीतिक महत्त्वको ठाँउ हो। विगतमा यो काठमाडौँ अधिराज्य अन्तर्गत थियो। पृथ्वी नारायण शाहका बावु [[नरभुपाल शाह]]ले यहाँ आक्रमण गर्दा असफल भएकै कारण [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नरायण शाह]]को पहिलो ध्यान नुवाकोट माथि नै गयो। पृथ्वी नरायण शाहको पहिलो प्रयास भए पनि गोर्खाली राजाहरूको नुवाकोट माथिको यो तेस्रो प्रयास थियो, यो प्रयासका सेना नायक [[कालु पाँडे|काजी कालु पाँडे]] थिए। उनले रात्रिकालीन समयमा नुवाकोटेहरू निदाइ रहेको मौका छोपी आक्रमण गरेर त्यहाँका सुरक्षाकर्मीले पत्तै नपाउने तथा प्रत्याक्रमण समेत गर्न नसक्ने गरी नुवाकोटको रणनीतिक महत्त्वको महामण्डल नियन्त्रणमा लिए। नुवाकोटका कमान्डर सङ्खमणी राणाले घाइते नुवाकोटे सैनिकलाई प्रत्याक्रमणका लागि प्रोत्साहित गरे तर त्यो प्रत्याक्रमणमा उनी आफैँ घाइते भइ [[दलमर्दन शाह]] (दलमर्दन पृथ्वी नारायणका भाइ त्यति बेला १३ वर्षका मात्र थिए)लाई ललकार्न थाले अन्तत दलमर्दनले उनको टाउको छिनाली दिदा मारिन पुगे। [[कालु पाँडे]]को योजना सफल रहयो महदम किर्ति शाह (पृथ्वी नारायणका अर्का भाइ)ले नेतृत्व गरेको अर्को गोर्खाली टोलीले धरमपानी सर गर्दै अगाडि बढ्यो लडाइँं नुवाकोट का रक्षकहरूलाई नमार्दा अथवा नभगाउदा सम्म जारी रह्यो। संखमणी मरेको हावा चल्ने बित्तीकै रक्षक हरू लडन भन्दा बेलकोट तिर पछि हटन थाले। काजी कालु पाण्डे एक सानो गोर्खाली फौजको टोली लिएर नुवाकोट पुगे। महदम किर्ति शाह पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] सँगै नुवाकोट पुगे र [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] किल्ला भित्र पसे र नुवाकोटलाई गोर्खा राज्यमा मिलाईयो, नुवाकोटको बिजय नै नेपाल एकिकरण अभियानको पहिलो खुडकिलो बन्नपुग्यो। == [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] विजय == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)}} नाकाबन्दीको प्रभाव व्यापार गर्न नपाउदा [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] जो काठमाडौँको दक्षिणमा पर्दछ त्याँहा पनि परेको थियो। १७६२ मा मोहोदम किर्ति शाह, शुरप्रताप शाह, दलमर्दन शाह, रण रूद्र शाह, नन्दु शाह, काजी बंस राज पान्डे, काजी [[केहरसिंह बस्न्यात|केहर सिंह बस्नेत]], काजी नरसिहँ बस्नेत तथा काजी अभिमान सिंह बस्नेतको नेतृत्वको ११०० souilder मकवानपुरमा चढाँइ गर्‍यो।मकवानपुर का राजा दिग बन्धन सेन तथा कनक सिंह बानियाले परिवारलाई सुरक्षित ठाँउमा पठाइ सकेका थिए त्यस्तो अवस्थामा लडाइँं भएकाले आठ घण्टाको सङ्घर्ष पछि मकवानपुर छाडी हरी [[हरिपुर गढी]] भागे त्यसपछि मकवानपुर नेपालमा मिलाईयो। काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिणमा पर्ने रणनीतिक महत्त्वको रहेकाले र उपत्यकाको मार्ग नियन्त्रण हुने हुनाले गोर्खाली सेनाले त्याँहा पनि आक्रमण गर्‍यो मकवानपुरे सेनाले बाहदुरी पूर्वक लडे पनि ५०० जानको ज्यान गुमाउदै लडाइँं हार्‍यो। मकवानपुर पछि नेपाली सेनाले [[सांगा]], [[नाला]], माहदेव पोखरी तथा काभ्रै जिती उपत्यकालाई चारै तिरबाट घेर्न सफल भयो। == [[कीर्तिपुर नगरपालिका|किर्तिपुर]] तथा [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]] उपत्यका बिजय == त्यसको केही वर्ष काठमाडौँ उपत्यका लाई चारै तिरबाट घेरेर नाकावन्दी गरी सकेपछि किर्तिपुर जसले गोर्खालीलाई दुई दुई वटा लडाइँंमा हराएको थियो जाँहाको लडाइँंमा गोर्खाली वीर कालु पाण्डे मारीए, शुरू प्रताप शाहको आँखा फुट्यो, पृथ्वी नारायण शाह आफै झन्डै मारीएका थिएनन त्यस्तो किर्तिपुर तेस्रो चोटी नाकावन्दीको प्रभावले लडाइँंनै नगरी गोर्खा राज्यमा गाभियो। त्यसपछि छ महिना अर्को नाकाबन्दी लगाइ कान्तिपुर तथा पाटन पनि सर भयो कुनै युद्ध नै गर्नुपरेन। त्यसको एक वर्षपछि भक्तपुर नियन्त्रण गरियो यो लडाइँंमा भने थुप्रै जनधनको क्षति भयो। काठमाडौँ एकिकरण पछि गोर्खाको एकिकरण अभियान नेपाल एकिकरण अभियान बन्यो काठमाडौँमा गोर्खाबाट राजधानी सारीयो | == [[बिजयपुर]] तथा [[चौदण्डी]] == उपत्यका बिजय पश्चात नेपाली सेना विभिन्न सेना नायकको नेतृत्वमा बिजयपुर, चौदण्डी बिजय गरी नेपालको सिमाना [[कनकाई नदी|कन्काई नदी]] सम्म पुर्याउन सफल भयो माझ किराँत, पल्लो किराँत पनि नेपालमा मिलाईयो। यतिकैमा पृथ्वी नारायण शाहको देहान्त वि.सं. १८३१ मा भएपछि पूर्वी अभियान केही वर्ष रोकियो। पृथ्वी नारायण शाहको निधन पछि पनि नेपाल एकिकरण अभियान जारी रह्रयो। रानी राजेन्द्र लक्ष्मीले नेपाल एकिकरण अभियानलाई अगाडि बढाइन। == [[तनहुँ राज्य|तनहू]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] बिजय == रानी राजेन्द्र लक्ष्मीले [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] तथा [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुवंर]]को नेतृत्वमा पठाएको नेपाली सेनाको टोलीले तनहू र तनहु द्धरा प्रशासीत चितवन नेपालमा गाभ्यो। रानी राजेन्द्र लक्ष्मीको मृत्यु भए पछि राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले भतिजा [[रणबहादुर शाह|रणबाहदुर शाह]]को रिजेन्ट भइ एकिकरण अभियान जारी राखे। पश्चिम तिर एकिकरण बढाउन सबै भन्दा ठुलो चुनौती रहेको पाल्पाका राजासँग बैवाहीक साइनो जोडेर राजकुमार [[बहादुर शाह|बाहदुर शाह]]ले अभियानलाई अगाडि बढाए। == पश्चिम बिजय अभियान == राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए।<ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref>।<ref name=":13" /> त्यसपछि आफ्नो पश्चिम विजय अभियानको सिलसिलामा बहादुर शाहले आफ्ना सेनापतिहरू पठाई [[गुल्मी राज्य]]माथि हमला गर्न पठाए. यस आक्रमणमा मुख्य भारदारहरूको रुपमा [[काजी]] जीव शाह, काजी [[शिवनारायण खत्री|शिवनारायणखत्री]], सर्दार अमरसिंह थापाहरू गएका थिए. यी भारदारहरूको नेतृत्वमा गएको शाही फौज कार्कीकोटको बाटो हुँदैँ काली नदि तरेर गुल्मी राज्य पुग्यो. गुल्मीका राज भागे, र त्यो राज्य वि. सं. १८४३ ज्येष्ठ १०मा नेपाल राज्यमा सम्मिलित भयो.<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=८|date=बि.सं २०२०}}</ref> गुल्मी राज्यलाई जितिसकेपछि, नेपाली फौज तीन विभाजनमा बाडिएर अगाडि बढ्यो. सर्दार [[अमरसिंह थापा|अमसिंह]] दुई [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कम्पनि]] फौज लिएर चन्द्रकोट तथा [[सुब्बा]] जोगनारायण मल्ल खाँची पुगे. काजी जीव शाह र सर्दार पारथ भण्डारी अर्जुगा र रेसुंगातर्फ आक्रमण गर्न पुगे. यसै बखत [[पर्वत राज्य]]का फौजले सल्यानी कुर्थामा हमला गर्यो. मद्दत को लागि गएको शाही फौज त्याहा पुग्नु अगावै त्यस स्थानका द्वारे सबल शाही भागेकाले सो भूमिमा पर्वत राज्यको फौजले नियन्त्रण गर्यो. यो ठाउँलाई दखल गरिसकेपछि पर्वत ले अर्घा भन्ने ठाउँमा रहेका नेपाली फौजमाथि हमला गरेपछि सुरु भएको युद्धमा नेपालीहरू विजयी भए ए [[अर्घा]] सहर नेपाल राज्यमा गाभियो.<ref name=":133">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref> यसपछि, दुई कम्पनि फौज साथमा लिई चन्द्रकोट पुगेर सर्दार अमरसिंह थापा र , खाँची पुगेका सुब्बा जोगनारायण मल्लले संयुक्त भै बाग्लुंग राज्यमाथि नियन्त्रण गरे. अनि काजी दामोदर पाण्डे, काजी जगजित पाँडे हरूको नेतृत्व विजय यात्रा सुरु गरेको नेपाली फौजले [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]], दांग र जाहारिटार संम जितेर ती स्थानहरूलाई नेपाल राज्यमा सम्मिलित गरायो. काजी शिवनारायण, सर्दार प्रबल रानाहरूले मुक्तिनाथको हिउँले ढाकिएको दुर्गम बाटोबाट गएर [[जुम्ला राज्य]]लाई १८४६ असोज मा नेपालमा मिलाए.<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=जुम्लाको अन्त्य |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_30-39_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |publisher=श्री ५ को सरकार पुरातत्व विभाग |volume=३० |issue=३९ |pages=१९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921143957/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_30-39_full.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> यसै ताका सर्दार कालु पाँडे, सर्दार शत्रुसाल आदि सेनापति हरूले आफ्नो अभियानको सिलासिलामा सुर्खेत र दैलेखलाइ पनि नेपालमा गाभे. कप्तान नरवीर खत्रीको नेतृत्वमा बढ्दै गएको फौजले अछाम र डोटी माथि नियन्त्रण गर्यो. त्यहाँबाट अगाडि बढेको। सेनाले पश्चिममा [[सतलज नदी]] तरेर [[काँगडा किल्ला]] पुगी त्यो किल्ला पनि ३ वर्ष सम्म बडाँकाजी अमर सिंह थापाको शासनमा रह्यो तर पछि [[पन्जाब]]का राजा रणजित सिहं सँग काँगडाका राजाले सहयोग मागेर [[नेपाल-सिख युद्ध|लडाइँं गरी]] नेपाली सेनालाई सतलज नदी वारी फर्किन बाध्य बनाए। साथै [[बहादुर शाह]]को नायबी कालमा नेपाल पूर्वमा [[सिक्किम]], भुटान सम्म पुग्यो। जसलाई [[टिस्टा]] देखि [[काँगडा]] सम्मको [[विशाल नेपाल]] भनिन्नछ। राजकुमार बाहदुर शाहको मृत्युपछि [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]लाई नेपालमा मिलाउने बाहेक नेपाल एकिकरण अभियानको अन्त्य हुन पुग्यो। == नेपाल चीन युद्ध == == यो पनि हेर्नुहोसः == *[[नेपाली सेना]] * [[नेपाली सैनिक विमान सेवा]] *[[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|नेपाल ससस्त्र प्रहरी बल]] * [[नेपाल प्रहरी|नेपाल प्रहरी बल]] * [[नेपाल सशस्त्र वनरक्षक|नेपाल ससस्त्र वनरक्षक]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] == स्रोत हरू == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} *[http://www.nepalarmy.mil.np/ Official website of the Nepal Army] [[श्रेणी:नेपालको सेना| ]] [[श्रेणी:नेपालका शसस्त्र शुरक्षा बलहरू| ]] [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू| ]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] 197pcxm7s7lwv5sbk6p7xrx5czeiyq8 1363475 1363415 2026-06-25T09:35:08Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर विजय */ 1363475 wikitext text/x-wiki == नुवाकोट बिजय == {{main|नुवाकोटको युद्ध}} [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] [[काठमाडौँ उपत्यका]] नजिकै उत्तर पश्चिममा पर्ने रणनीतिक महत्त्वको ठाँउ हो। विगतमा यो काठमाडौँ अधिराज्य अन्तर्गत थियो। पृथ्वी नारायण शाहका बावु [[नरभुपाल शाह]]ले यहाँ आक्रमण गर्दा असफल भएकै कारण [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नरायण शाह]]को पहिलो ध्यान नुवाकोट माथि नै गयो। पृथ्वी नरायण शाहको पहिलो प्रयास भए पनि गोर्खाली राजाहरूको नुवाकोट माथिको यो तेस्रो प्रयास थियो, यो प्रयासका सेना नायक [[कालु पाँडे|काजी कालु पाँडे]] थिए। उनले रात्रिकालीन समयमा नुवाकोटेहरू निदाइ रहेको मौका छोपी आक्रमण गरेर त्यहाँका सुरक्षाकर्मीले पत्तै नपाउने तथा प्रत्याक्रमण समेत गर्न नसक्ने गरी नुवाकोटको रणनीतिक महत्त्वको महामण्डल नियन्त्रणमा लिए। नुवाकोटका कमान्डर सङ्खमणी राणाले घाइते नुवाकोटे सैनिकलाई प्रत्याक्रमणका लागि प्रोत्साहित गरे तर त्यो प्रत्याक्रमणमा उनी आफैँ घाइते भइ [[दलमर्दन शाह]] (दलमर्दन पृथ्वी नारायणका भाइ त्यति बेला १३ वर्षका मात्र थिए)लाई ललकार्न थाले अन्तत दलमर्दनले उनको टाउको छिनाली दिदा मारिन पुगे। [[कालु पाँडे]]को योजना सफल रहयो महदम किर्ति शाह (पृथ्वी नारायणका अर्का भाइ)ले नेतृत्व गरेको अर्को गोर्खाली टोलीले धरमपानी सर गर्दै अगाडि बढ्यो लडाइँं नुवाकोट का रक्षकहरूलाई नमार्दा अथवा नभगाउदा सम्म जारी रह्यो। संखमणी मरेको हावा चल्ने बित्तीकै रक्षक हरू लडन भन्दा बेलकोट तिर पछि हटन थाले। काजी कालु पाण्डे एक सानो गोर्खाली फौजको टोली लिएर नुवाकोट पुगे। महदम किर्ति शाह पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] सँगै नुवाकोट पुगे र [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] किल्ला भित्र पसे र नुवाकोटलाई गोर्खा राज्यमा मिलाईयो, नुवाकोटको बिजय नै नेपाल एकिकरण अभियानको पहिलो खुडकिलो बन्नपुग्यो। == मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर विजय == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} नाकाबन्दीको प्रभाव व्यापार गर्न नपाउदा [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] जो काठमाडौँको दक्षिणमा पर्दछ त्याँहा पनि परेको थियो। १७६२ मा मोहोदम किर्ति शाह, शुरप्रताप शाह, दलमर्दन शाह, रण रूद्र शाह, नन्दु शाह, काजी बंस राज पान्डे, काजी [[केहरसिंह बस्न्यात|केहर सिंह बस्नेत]], काजी नरसिहँ बस्नेत तथा काजी अभिमान सिंह बस्नेतको नेतृत्वको ११०० souilder मकवानपुरमा चढाँइ गर्‍यो।मकवानपुर का राजा दिग बन्धन सेन तथा कनक सिंह बानियाले परिवारलाई सुरक्षित ठाँउमा पठाइ सकेका थिए त्यस्तो अवस्थामा लडाइँं भएकाले आठ घण्टाको सङ्घर्ष पछि मकवानपुर छाडी हरी [[हरिपुर गढी]] भागे त्यसपछि मकवानपुर नेपालमा मिलाईयो। काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिणमा पर्ने रणनीतिक महत्त्वको रहेकाले र उपत्यकाको मार्ग नियन्त्रण हुने हुनाले गोर्खाली सेनाले त्याँहा पनि आक्रमण गर्‍यो मकवानपुरे सेनाले बाहदुरी पूर्वक लडे पनि ५०० जानको ज्यान गुमाउदै लडाइँं हार्‍यो। मकवानपुर पछि नेपाली सेनाले [[सांगा]], [[नाला]], माहदेव पोखरी तथा काभ्रै जिती उपत्यकालाई चारै तिरबाट घेर्न सफल भयो। == [[कीर्तिपुर नगरपालिका|किर्तिपुर]] तथा [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]] उपत्यका बिजय == त्यसको केही वर्ष काठमाडौँ उपत्यका लाई चारै तिरबाट घेरेर नाकावन्दी गरी सकेपछि किर्तिपुर जसले गोर्खालीलाई दुई दुई वटा लडाइँंमा हराएको थियो जाँहाको लडाइँंमा गोर्खाली वीर कालु पाण्डे मारीए, शुरू प्रताप शाहको आँखा फुट्यो, पृथ्वी नारायण शाह आफै झन्डै मारीएका थिएनन त्यस्तो किर्तिपुर तेस्रो चोटी नाकावन्दीको प्रभावले लडाइँंनै नगरी गोर्खा राज्यमा गाभियो। त्यसपछि छ महिना अर्को नाकाबन्दी लगाइ कान्तिपुर तथा पाटन पनि सर भयो कुनै युद्ध नै गर्नुपरेन। त्यसको एक वर्षपछि भक्तपुर नियन्त्रण गरियो यो लडाइँंमा भने थुप्रै जनधनको क्षति भयो। काठमाडौँ एकिकरण पछि गोर्खाको एकिकरण अभियान नेपाल एकिकरण अभियान बन्यो काठमाडौँमा गोर्खाबाट राजधानी सारीयो | == [[बिजयपुर]] तथा [[चौदण्डी]] == उपत्यका बिजय पश्चात नेपाली सेना विभिन्न सेना नायकको नेतृत्वमा बिजयपुर, चौदण्डी बिजय गरी नेपालको सिमाना [[कनकाई नदी|कन्काई नदी]] सम्म पुर्याउन सफल भयो माझ किराँत, पल्लो किराँत पनि नेपालमा मिलाईयो। यतिकैमा पृथ्वी नारायण शाहको देहान्त वि.सं. १८३१ मा भएपछि पूर्वी अभियान केही वर्ष रोकियो। पृथ्वी नारायण शाहको निधन पछि पनि नेपाल एकिकरण अभियान जारी रह्रयो। रानी राजेन्द्र लक्ष्मीले नेपाल एकिकरण अभियानलाई अगाडि बढाइन। == [[तनहुँ राज्य|तनहू]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] बिजय == रानी राजेन्द्र लक्ष्मीले [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] तथा [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुवंर]]को नेतृत्वमा पठाएको नेपाली सेनाको टोलीले तनहू र तनहु द्धरा प्रशासीत चितवन नेपालमा गाभ्यो। रानी राजेन्द्र लक्ष्मीको मृत्यु भए पछि राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले भतिजा [[रणबहादुर शाह|रणबाहदुर शाह]]को रिजेन्ट भइ एकिकरण अभियान जारी राखे। पश्चिम तिर एकिकरण बढाउन सबै भन्दा ठुलो चुनौती रहेको पाल्पाका राजासँग बैवाहीक साइनो जोडेर राजकुमार [[बहादुर शाह|बाहदुर शाह]]ले अभियानलाई अगाडि बढाए। == पश्चिम बिजय अभियान == राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए।<ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref>।<ref name=":13" /> त्यसपछि आफ्नो पश्चिम विजय अभियानको सिलसिलामा बहादुर शाहले आफ्ना सेनापतिहरू पठाई [[गुल्मी राज्य]]माथि हमला गर्न पठाए. यस आक्रमणमा मुख्य भारदारहरूको रुपमा [[काजी]] जीव शाह, काजी [[शिवनारायण खत्री|शिवनारायणखत्री]], सर्दार अमरसिंह थापाहरू गएका थिए. यी भारदारहरूको नेतृत्वमा गएको शाही फौज कार्कीकोटको बाटो हुँदैँ काली नदि तरेर गुल्मी राज्य पुग्यो. गुल्मीका राज भागे, र त्यो राज्य वि. सं. १८४३ ज्येष्ठ १०मा नेपाल राज्यमा सम्मिलित भयो.<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=८|date=बि.सं २०२०}}</ref> गुल्मी राज्यलाई जितिसकेपछि, नेपाली फौज तीन विभाजनमा बाडिएर अगाडि बढ्यो. सर्दार [[अमरसिंह थापा|अमसिंह]] दुई [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कम्पनि]] फौज लिएर चन्द्रकोट तथा [[सुब्बा]] जोगनारायण मल्ल खाँची पुगे. काजी जीव शाह र सर्दार पारथ भण्डारी अर्जुगा र रेसुंगातर्फ आक्रमण गर्न पुगे. यसै बखत [[पर्वत राज्य]]का फौजले सल्यानी कुर्थामा हमला गर्यो. मद्दत को लागि गएको शाही फौज त्याहा पुग्नु अगावै त्यस स्थानका द्वारे सबल शाही भागेकाले सो भूमिमा पर्वत राज्यको फौजले नियन्त्रण गर्यो. यो ठाउँलाई दखल गरिसकेपछि पर्वत ले अर्घा भन्ने ठाउँमा रहेका नेपाली फौजमाथि हमला गरेपछि सुरु भएको युद्धमा नेपालीहरू विजयी भए ए [[अर्घा]] सहर नेपाल राज्यमा गाभियो.<ref name=":133">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref> यसपछि, दुई कम्पनि फौज साथमा लिई चन्द्रकोट पुगेर सर्दार अमरसिंह थापा र , खाँची पुगेका सुब्बा जोगनारायण मल्लले संयुक्त भै बाग्लुंग राज्यमाथि नियन्त्रण गरे. अनि काजी दामोदर पाण्डे, काजी जगजित पाँडे हरूको नेतृत्व विजय यात्रा सुरु गरेको नेपाली फौजले [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]], दांग र जाहारिटार संम जितेर ती स्थानहरूलाई नेपाल राज्यमा सम्मिलित गरायो. काजी शिवनारायण, सर्दार प्रबल रानाहरूले मुक्तिनाथको हिउँले ढाकिएको दुर्गम बाटोबाट गएर [[जुम्ला राज्य]]लाई १८४६ असोज मा नेपालमा मिलाए.<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=जुम्लाको अन्त्य |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_30-39_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |publisher=श्री ५ को सरकार पुरातत्व विभाग |volume=३० |issue=३९ |pages=१९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921143957/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_30-39_full.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> यसै ताका सर्दार कालु पाँडे, सर्दार शत्रुसाल आदि सेनापति हरूले आफ्नो अभियानको सिलासिलामा सुर्खेत र दैलेखलाइ पनि नेपालमा गाभे. कप्तान नरवीर खत्रीको नेतृत्वमा बढ्दै गएको फौजले अछाम र डोटी माथि नियन्त्रण गर्यो. त्यहाँबाट अगाडि बढेको। सेनाले पश्चिममा [[सतलज नदी]] तरेर [[काँगडा किल्ला]] पुगी त्यो किल्ला पनि ३ वर्ष सम्म बडाँकाजी अमर सिंह थापाको शासनमा रह्यो तर पछि [[पन्जाब]]का राजा रणजित सिहं सँग काँगडाका राजाले सहयोग मागेर [[नेपाल-सिख युद्ध|लडाइँं गरी]] नेपाली सेनालाई सतलज नदी वारी फर्किन बाध्य बनाए। साथै [[बहादुर शाह]]को नायबी कालमा नेपाल पूर्वमा [[सिक्किम]], भुटान सम्म पुग्यो। जसलाई [[टिस्टा]] देखि [[काँगडा]] सम्मको [[विशाल नेपाल]] भनिन्नछ। राजकुमार बाहदुर शाहको मृत्युपछि [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]लाई नेपालमा मिलाउने बाहेक नेपाल एकिकरण अभियानको अन्त्य हुन पुग्यो। == नेपाल चीन युद्ध == == यो पनि हेर्नुहोसः == *[[नेपाली सेना]] * [[नेपाली सैनिक विमान सेवा]] *[[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|नेपाल ससस्त्र प्रहरी बल]] * [[नेपाल प्रहरी|नेपाल प्रहरी बल]] * [[नेपाल सशस्त्र वनरक्षक|नेपाल ससस्त्र वनरक्षक]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] == स्रोत हरू == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} *[http://www.nepalarmy.mil.np/ Official website of the Nepal Army] [[श्रेणी:नेपालको सेना| ]] [[श्रेणी:नेपालका शसस्त्र शुरक्षा बलहरू| ]] [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू| ]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] mmd7m0th9jgjo0qes6zu1gd86a9wp7b 0 7417 1363418 1355999 2026-06-24T18:01:14Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल एकिकरण */ 1363418 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |[[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |विजयपुर माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम विक्रम सम्वत १८०० नुवाकोट विक्रम सम्वत १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा विक्रम सम्वत १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत् १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध विक्रम सम्वत १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता विक्रम सम्वत् १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध विक्रम सम्वत १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय विक्रम सम्वत १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा विक्रम सम्वत १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । == * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] j4u096ftb4frsmiwyf4n9ysjkso0ylp 1363474 1363418 2026-06-25T09:34:47Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल एकिकरण */ 1363474 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |विजयपुर माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम विक्रम सम्वत १८०० नुवाकोट विक्रम सम्वत १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा विक्रम सम्वत १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत् १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध विक्रम सम्वत १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता विक्रम सम्वत् १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध विक्रम सम्वत १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय विक्रम सम्वत १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा विक्रम सम्वत १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । == * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 8ye8d0u784iz5jcpiftqwhu39zcbqxp 0 8625 1363369 1363368 2026-06-24T12:05:56Z Bishaldev100 28807 1363369 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | nativename = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | logo = | logo_width = 150px | logo_caption = | seal = https://sebon.gov.np/images/sebonlogo.png | seal_width = | seal_caption = | picture = सेबोन.png | picture_width = 200px | picture_caption = | established = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | formed = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | preceding1 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = खुमलटार [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ठाकुर म्यान्सन | employees = | chief1_name = [[डा. गोपाल प्रसाद भट्ट]] | chief1_position = <br>{{small|अध्यक्ष}}; | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = विनयदेव आचार्य | chief3_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief4_name = [[मुक्तिनाथ श्रेष्ठ]] | chief4_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief5_name = [[रुपेश के.सी.]] | chief5_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief6_name = [[श्यामु मण्डल]] | chief6_position = {{small|निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | chief7_name = [[विपीन ओझा]] | chief7_position = {{small|सहायक निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | website = {{url|http://sebon.gov.np/}} | footnotes = }} {{धितोपत्र}} '''नेपाल धितोपत्र बोर्ड''' नेपालको धितोपत्र बजारको नियामक निकाय हो। यसको स्थापना वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा भएको हो।<ref>धितोपत्र अध्यादेश २०६२</ref> वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न [[नेपाल सरकार]]बाट यसको स्थापना भएको हो। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित भको थियो। <ref name=":0">[https://sebon.gov.np/uploads/uploads/JIsnwv9JLypP9X1MpqwW3HjP3WJDbgJDzSsCblYm.pdf नेपाल धितोपत्र बोर्ड रजत जयन्ती वर्ष स्मारिका २०७५] </ref> नेपालको पुँजी बजारमा हाल एकमात्र धितोपत्र विनिमय बजार (Stock Exchange) रहेको छ। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज]] (नेप्से) ले हाल नेपाली पुँजी बजारमा रहेका स्वपूँजी (Equity), ऋणपत्र (Debentures), सामूहिक लगानी योजना (Mutual Fund Schemes) हरूको दोश्रो बजारमा खरिद विक्रि गर्नका लागि बजारको सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से]]) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको [[दोस्रो बजार]]को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । == स्वामित्व साझेदारी == नेपाल धितोपत्र बोर्डको पूँजी संरचना देहाय अनुसारको रहेको छ ।<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ ! ! !हिस्सा |- | |नेपाल सरकार |५८.६६ प्रतिशत |- | |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] |३४.६० प्रतिशत |- | |नेपाल आैद्योगिक विकास निगम |६.१२ प्रतिशत |- | |इजाजतप्राप्त ब्रोकरहरू |०.६२ प्रतिशत |- | |कुल |१०० प्रतिशत |} पूँजीबजारको विकास गरी धितोपत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताहरूको हित संरक्षण गर्न, धितोपत्रको निष्काशन, खरिद, बिक्री, वितरण र विनिमय कार्यलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थित बनाई धितोपत्र बजार र धितोपत्र व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिहरूको काम, कारबाहीलाई नियमित तथा व्यवस्थित गर्नको लागि नेपाल सरकारबाट वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भएको थियोे। == अध्यक्षहरू == Former Chairman<ref>{{Cite web |title=Former Chairman |url=https://sebon.gov.np/former-chairmans |website=नेपाल धितोपत्र बोर्ड}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" !सि.नं. !अध्यक्षको नाम !देखी !सम्म |- |१. |डम्बर प्रसाद ढुङ्गेल |२०५०-०२-२५ |२०६०-०५-१४ |- |२. |दीपक राज काफ्ले |२०६०-०५-१५ |२०६४-०५-१० |- |३. |डा. [[चिरञ्जीवी नेपाल]] |२०६४-०५-११ |२०६५-०८-११ |- |४ . |सुरबिर पौड्यल् |२०६५-०९-०९ |२०६८-०५-१० |- |५ . |बाबु राम श्रेष्ठ |२०६८-०६-३० |२०७२-०६-२९ |- |६ . |डा. [[रेवतबहादुर कार्की|रेवत बहादुर कार्की]] |२०७२-०७-०१ |२०७६-०६-३० |- |७. |[[भिष्मराज ढुङ्गाना|भिष्मराज ढुंगाना]] |२०७६-०९-२३ |२०७८-०६-१९ |- |८. |रमेश हमाल |२०७८-११-०८ |२०८०-०९-२० |- |९. |सन्तोषनारायण श्रेष्ठ |२०८१-०८-१० | २०८३-०१-०४ |- |१०. |डा. गोपाल प्रसाद भट्ट |२०८३-०३-०५ | |} ==यो पनि हेर्नु होस्== * [[मुद्रा बजार]] * [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]] [[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]] b9qr0jjbpwfvyf2txqh8k5wqhnuxdzl 1363370 1363369 2026-06-24T12:17:36Z Bishaldev100 28807 1363370 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | nativename = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | logo = | logo_width = 150px | logo_caption = | seal = https://sebon.gov.np/images/sebonlogo.png | seal_width = | seal_caption = | picture = सेबोन.png | picture_width = 200px | picture_caption = | established = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | formed = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | preceding1 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = खुमलटार [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ठाकुर म्यान्सन | employees = | chief1_name = [[डा. गोपाल प्रसाद भट्ट]] | chief1_position = <br>{{small|अध्यक्ष}}; | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = विनयदेव आचार्य | chief3_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief4_name = [[मुक्तिनाथ श्रेष्ठ]] | chief4_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief5_name = [[रुपेश के.सी.]] | chief5_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief6_name = [[श्यामु मण्डल]] | chief6_position = {{small|निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | chief7_name = [[विपीन ओझा]] | chief7_position = {{small|सहायक निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | website = {{url|http://sebon.gov.np/}} | footnotes = }} {{धितोपत्र}} '''नेपाल धितोपत्र बोर्ड''' नेपालको धितोपत्र बजारको नियामक निकाय हो। यसको स्थापना वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा भएको हो।<ref>धितोपत्र अध्यादेश २०६२</ref> यसको सञ्चालन र काम कारबाही धितोपत्र सम् बन्धी ऐन २०६३ अनुसार हुन्छ । == इतिहास == नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भन्दा अगाडी शेयर निष्कासनको नियमन सेक्यूरिटिज खरिद बिक्री केन्द्रमार्फत हुन्थ्यो । वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न [[नेपाल सरकार]]बाट २०५० जेष्ठ २५ मा यसको स्थापना भएको हो। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित भको थियो। <ref name=":0">[https://sebon.gov.np/uploads/uploads/JIsnwv9JLypP9X1MpqwW3HjP3WJDbgJDzSsCblYm.pdf नेपाल धितोपत्र बोर्ड रजत जयन्ती वर्ष स्मारिका २०७५] </ref> नेपालको पुँजी बजारमा हाल एकमात्र धितोपत्र विनिमय बजार (Stock Exchange) रहेको छ। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज]] (नेप्से) ले हाल नेपाली पुँजी बजारमा रहेका स्वपूँजी (Equity), ऋणपत्र (Debentures), सामूहिक लगानी योजना (Mutual Fund Schemes) हरूको दोश्रो बजारमा खरिद विक्रि गर्नका लागि बजारको सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से]]) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको [[दोस्रो बजार]]को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । == काम, कर्तव्य र अधिकार == * धितोपत्र सार्वजनिक रुपमा निष्काशन गर्न सक्ने गरी स्थापना भएको संगठित संस्थाको धितोपत्र दर्ता गर्ने । ▪ धितोपत्र सार्वजनिक निष्काशनका लागि तयार गरिने विवरणपत्र स्वीकृत गर्ने । * ▪ धितोपत्र बजार संचालन गर्न चाहने संगठित संस्थालाई धितोपत्र बजार संचालन गर्न अनुमति दिने । ▪ धितोपत्र बजार तथा धितोपत्र व्यवसायीका काम कारबाहीको नियमन गर्ने । ▪ धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न चाहने कम्पनी वा संस्थालाई धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न अनुमतिपत्र दिने । ▪ सामूहिक लगानी कोष संचालन गर्न स्वीकृति दिने । * वस्तु विनिमय बजार तथा कवस्तु कारोबारको विकाससँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल सरकारलाई रायसुझावदिने । ▪ वस्तु विनिमय बजारको विकासको लागि दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन योजना तथा नीति स्वीकृत गर्ने । ▪ वस्तु विनिमय बजार सञ्चालनसम्बन्धी सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने । ▪ वस्तु विनिमय बजारमा कारोबार गर्न सकिने वस्तु तथा वस्तु करारको दर्ता गर्ने । ▪ कुनै वस्तु सूचीकरण गराउन वा सूचीकरणबाट हटाउन वा कुनै कारोबार रोक्का गर्न सम्बन्धित वस्तु विनिमय बजारलाई निर्देशन दिने । == स्वामित्व साझेदारी == नेपाल धितोपत्र बोर्डको पूँजी संरचना देहाय अनुसारको रहेको छ ।<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ ! ! !हिस्सा |- | |नेपाल सरकार |५८.६६ प्रतिशत |- | |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] |३४.६० प्रतिशत |- | |नेपाल आैद्योगिक विकास निगम |६.१२ प्रतिशत |- | |इजाजतप्राप्त ब्रोकरहरू |०.६२ प्रतिशत |- | |कुल |१०० प्रतिशत |} पूँजीबजारको विकास गरी धितोपत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताहरूको हित संरक्षण गर्न, धितोपत्रको निष्काशन, खरिद, बिक्री, वितरण र विनिमय कार्यलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थित बनाई धितोपत्र बजार र धितोपत्र व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिहरूको काम, कारबाहीलाई नियमित तथा व्यवस्थित गर्नको लागि नेपाल सरकारबाट वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भएको थियोे। == अध्यक्षहरू == Former Chairman<ref>{{Cite web |title=Former Chairman |url=https://sebon.gov.np/former-chairmans |website=नेपाल धितोपत्र बोर्ड}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" !सि.नं. !अध्यक्षको नाम !देखी !सम्म |- |१. |डम्बर प्रसाद ढुङ्गेल |२०५०-०२-२५ |२०६०-०५-१४ |- |२. |दीपक राज काफ्ले |२०६०-०५-१५ |२०६४-०५-१० |- |३. |डा. [[चिरञ्जीवी नेपाल]] |२०६४-०५-११ |२०६५-०८-११ |- |४ . |सुरबिर पौड्यल् |२०६५-०९-०९ |२०६८-०५-१० |- |५ . |बाबु राम श्रेष्ठ |२०६८-०६-३० |२०७२-०६-२९ |- |६ . |डा. [[रेवतबहादुर कार्की|रेवत बहादुर कार्की]] |२०७२-०७-०१ |२०७६-०६-३० |- |७. |[[भिष्मराज ढुङ्गाना|भिष्मराज ढुंगाना]] |२०७६-०९-२३ |२०७८-०६-१९ |- |८. |रमेश हमाल |२०७८-११-०८ |२०८०-०९-२० |- |९. |सन्तोषनारायण श्रेष्ठ |२०८१-०८-१० | २०८३-०१-०४ |- |१०. |डा. गोपाल प्रसाद भट्ट |२०८३-०३-०५ | |} ==यो पनि हेर्नु होस्== * [[मुद्रा बजार]] * [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]] [[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]] qmn4t1j6dvipdc65qlnfkxnd7werr7p 1363371 1363370 2026-06-24T12:18:21Z Bishaldev100 28807 /* काम, कर्तव्य र अधिकार */ 1363371 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | nativename = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | logo = | logo_width = 150px | logo_caption = | seal = https://sebon.gov.np/images/sebonlogo.png | seal_width = | seal_caption = | picture = सेबोन.png | picture_width = 200px | picture_caption = | established = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | formed = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | preceding1 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = खुमलटार [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ठाकुर म्यान्सन | employees = | chief1_name = [[डा. गोपाल प्रसाद भट्ट]] | chief1_position = <br>{{small|अध्यक्ष}}; | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = विनयदेव आचार्य | chief3_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief4_name = [[मुक्तिनाथ श्रेष्ठ]] | chief4_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief5_name = [[रुपेश के.सी.]] | chief5_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief6_name = [[श्यामु मण्डल]] | chief6_position = {{small|निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | chief7_name = [[विपीन ओझा]] | chief7_position = {{small|सहायक निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | website = {{url|http://sebon.gov.np/}} | footnotes = }} {{धितोपत्र}} '''नेपाल धितोपत्र बोर्ड''' नेपालको धितोपत्र बजारको नियामक निकाय हो। यसको स्थापना वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा भएको हो।<ref>धितोपत्र अध्यादेश २०६२</ref> यसको सञ्चालन र काम कारबाही धितोपत्र सम् बन्धी ऐन २०६३ अनुसार हुन्छ । == इतिहास == नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भन्दा अगाडी शेयर निष्कासनको नियमन सेक्यूरिटिज खरिद बिक्री केन्द्रमार्फत हुन्थ्यो । वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न [[नेपाल सरकार]]बाट २०५० जेष्ठ २५ मा यसको स्थापना भएको हो। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित भको थियो। <ref name=":0">[https://sebon.gov.np/uploads/uploads/JIsnwv9JLypP9X1MpqwW3HjP3WJDbgJDzSsCblYm.pdf नेपाल धितोपत्र बोर्ड रजत जयन्ती वर्ष स्मारिका २०७५] </ref> नेपालको पुँजी बजारमा हाल एकमात्र धितोपत्र विनिमय बजार (Stock Exchange) रहेको छ। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज]] (नेप्से) ले हाल नेपाली पुँजी बजारमा रहेका स्वपूँजी (Equity), ऋणपत्र (Debentures), सामूहिक लगानी योजना (Mutual Fund Schemes) हरूको दोश्रो बजारमा खरिद विक्रि गर्नका लागि बजारको सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से]]) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको [[दोस्रो बजार]]को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । == काम, कर्तव्य र अधिकार == * धितोपत्र सार्वजनिक रुपमा निष्काशन गर्न सक्ने गरी स्थापना भएको संगठित संस्थाको धितोपत्र दर्ता गर्ने । * धितोपत्र सार्वजनिक निष्काशनका लागि तयार गरिने विवरणपत्र स्वीकृत गर्ने । * धितोपत्र बजार संचालन गर्न चाहने संगठित संस्थालाई धितोपत्र बजार संचालन गर्न अनुमति दिने । * धितोपत्र बजार तथा धितोपत्र व्यवसायीका काम कारबाहीको नियमन गर्ने । * धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न चाहने कम्पनी वा संस्थालाई धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न अनुमतिपत्र दिने । * सामूहिक लगानी कोष संचालन गर्न स्वीकृति दिने । * वस्तु विनिमय बजार तथा कवस्तु कारोबारको विकाससँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल सरकारलाई रायसुझावदिने । * वस्तु विनिमय बजारको विकासको लागि दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन योजना तथा नीति स्वीकृत गर्ने । * वस्तु विनिमय बजार सञ्चालनसम्बन्धी सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने । * वस्तु विनिमय बजारमा कारोबार गर्न सकिने वस्तु तथा वस्तु करारको दर्ता गर्ने । * कुनै वस्तु सूचीकरण गराउन वा सूचीकरणबाट हटाउन वा कुनै कारोबार रोक्का गर्न सम्बन्धित वस्तु विनिमय बजारलाई निर्देशन दिने । == स्वामित्व साझेदारी == नेपाल धितोपत्र बोर्डको पूँजी संरचना देहाय अनुसारको रहेको छ ।<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ ! ! !हिस्सा |- | |नेपाल सरकार |५८.६६ प्रतिशत |- | |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] |३४.६० प्रतिशत |- | |नेपाल आैद्योगिक विकास निगम |६.१२ प्रतिशत |- | |इजाजतप्राप्त ब्रोकरहरू |०.६२ प्रतिशत |- | |कुल |१०० प्रतिशत |} पूँजीबजारको विकास गरी धितोपत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताहरूको हित संरक्षण गर्न, धितोपत्रको निष्काशन, खरिद, बिक्री, वितरण र विनिमय कार्यलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थित बनाई धितोपत्र बजार र धितोपत्र व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिहरूको काम, कारबाहीलाई नियमित तथा व्यवस्थित गर्नको लागि नेपाल सरकारबाट वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भएको थियोे। == अध्यक्षहरू == Former Chairman<ref>{{Cite web |title=Former Chairman |url=https://sebon.gov.np/former-chairmans |website=नेपाल धितोपत्र बोर्ड}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" !सि.नं. !अध्यक्षको नाम !देखी !सम्म |- |१. |डम्बर प्रसाद ढुङ्गेल |२०५०-०२-२५ |२०६०-०५-१४ |- |२. |दीपक राज काफ्ले |२०६०-०५-१५ |२०६४-०५-१० |- |३. |डा. [[चिरञ्जीवी नेपाल]] |२०६४-०५-११ |२०६५-०८-११ |- |४ . |सुरबिर पौड्यल् |२०६५-०९-०९ |२०६८-०५-१० |- |५ . |बाबु राम श्रेष्ठ |२०६८-०६-३० |२०७२-०६-२९ |- |६ . |डा. [[रेवतबहादुर कार्की|रेवत बहादुर कार्की]] |२०७२-०७-०१ |२०७६-०६-३० |- |७. |[[भिष्मराज ढुङ्गाना|भिष्मराज ढुंगाना]] |२०७६-०९-२३ |२०७८-०६-१९ |- |८. |रमेश हमाल |२०७८-११-०८ |२०८०-०९-२० |- |९. |सन्तोषनारायण श्रेष्ठ |२०८१-०८-१० | २०८३-०१-०४ |- |१०. |डा. गोपाल प्रसाद भट्ट |२०८३-०३-०५ | |} ==यो पनि हेर्नु होस्== * [[मुद्रा बजार]] * [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]] [[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]] 3ylskkssd0t6jo2iu4fzax0rh11qig1 1363372 1363371 2026-06-24T12:26:14Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1363372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | nativename = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | logo = | logo_width = 150px | logo_caption = | seal = https://sebon.gov.np/images/sebonlogo.png | seal_width = | seal_caption = | picture = सेबोन.png | picture_width = 200px | picture_caption = | established = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | formed = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | preceding1 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = खुमलटार [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ठाकुर म्यान्सन | employees = | chief1_name = [[डा. गोपाल प्रसाद भट्ट]] | chief1_position = <br>{{small|अध्यक्ष}}; | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = विनयदेव आचार्य | chief3_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief4_name = [[मुक्तिनाथ श्रेष्ठ]] | chief4_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief5_name = [[रुपेश के.सी.]] | chief5_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief6_name = [[श्यामु मण्डल]] | chief6_position = {{small|निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | chief7_name = [[विपीन ओझा]] | chief7_position = {{small|सहायक निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | website = {{url|http://sebon.gov.np/}} | footnotes = }} {{धितोपत्र}} '''नेपाल धितोपत्र बोर्ड''' नेपालको धितोपत्र बजारको नियामक निकाय हो। यसको स्थापना वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा भएको हो।<ref>धितोपत्र अध्यादेश २०६२</ref> यसको सञ्चालन र काम कारबाही धितोपत्र सम् बन्धी ऐन २०६३ अनुसार हुन्छ । == इतिहास == नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भन्दा अगाडी शेयर निष्कासनको नियमन सेक्यूरिटिज खरिद बिक्री केन्द्रमार्फत हुन्थ्यो । वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न [[नेपाल सरकार]]बाट २०५० जेष्ठ २५ मा यसको स्थापना भएको हो। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित भको थियो। <ref name=":0">[https://sebon.gov.np/uploads/uploads/JIsnwv9JLypP9X1MpqwW3HjP3WJDbgJDzSsCblYm.pdf नेपाल धितोपत्र बोर्ड रजत जयन्ती वर्ष स्मारिका २०७५] </ref> नेपालको पुँजी बजारमा हाल एकमात्र धितोपत्र विनिमय बजार (Stock Exchange) रहेको छ। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज]] (नेप्से) ले हाल नेपाली पुँजी बजारमा रहेका स्वपूँजी (Equity), ऋणपत्र (Debentures), सामूहिक लगानी योजना (Mutual Fund Schemes) हरूको दोश्रो बजारमा खरिद विक्रि गर्नका लागि बजारको सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से]]) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको [[दोस्रो बजार]]को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । धितोपत्र बोर्डको सञ्चालक समितिमा ७ सदस्य हुन्छछ, जसमा निम्न व्यक्तिहरू समावेश छन्: * [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड#अध्यक्षहरू|अध्यक्ष]] – नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति * सदस्य – सह–सचिव, अर्थ मन्त्रालय * सदस्य – सह–सचिव, कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय * सदस्य – प्रतिनिधि, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] * सदस्य – प्रतिनिधि, [[नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था|नेपाल चार्टर्ड एकाउण्टेण्ट्स संस्था]] * सदस्य – प्रतिनिधि, नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ * सदस्य – विज्ञहरु मध्येबाट नेपाल सरकारले मनोनीत गरेको एकजना == काम, कर्तव्य र अधिकार == * धितोपत्र सार्वजनिक रुपमा निष्काशन गर्न सक्ने गरी स्थापना भएको संगठित संस्थाको धितोपत्र दर्ता गर्ने । * धितोपत्र सार्वजनिक निष्काशनका लागि तयार गरिने विवरणपत्र स्वीकृत गर्ने । * धितोपत्र बजार संचालन गर्न चाहने संगठित संस्थालाई धितोपत्र बजार संचालन गर्न अनुमति दिने । * धितोपत्र बजार तथा धितोपत्र व्यवसायीका काम कारबाहीको नियमन गर्ने । * धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न चाहने कम्पनी वा संस्थालाई धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न अनुमतिपत्र दिने । * सामूहिक लगानी कोष संचालन गर्न स्वीकृति दिने । * वस्तु विनिमय बजार तथा कवस्तु कारोबारको विकाससँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल सरकारलाई रायसुझावदिने । * वस्तु विनिमय बजारको विकासको लागि दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन योजना तथा नीति स्वीकृत गर्ने । * वस्तु विनिमय बजार सञ्चालनसम्बन्धी सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने । * वस्तु विनिमय बजारमा कारोबार गर्न सकिने वस्तु तथा वस्तु करारको दर्ता गर्ने । * कुनै वस्तु सूचीकरण गराउन वा सूचीकरणबाट हटाउन वा कुनै कारोबार रोक्का गर्न सम्बन्धित वस्तु विनिमय बजारलाई निर्देशन दिने । == स्वामित्व साझेदारी == नेपाल धितोपत्र बोर्डको पूँजी संरचना देहाय अनुसारको रहेको छ ।<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+ ! ! !हिस्सा |- | |नेपाल सरकार |५८.६६ प्रतिशत |- | |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] |३४.६० प्रतिशत |- | |नेपाल आैद्योगिक विकास निगम |६.१२ प्रतिशत |- | |इजाजतप्राप्त ब्रोकरहरू |०.६२ प्रतिशत |- | |कुल |१०० प्रतिशत |} पूँजीबजारको विकास गरी धितोपत्रमा लगानी गर्ने लगानीकर्ताहरूको हित संरक्षण गर्न, धितोपत्रको निष्काशन, खरिद, बिक्री, वितरण र विनिमय कार्यलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थित बनाई धितोपत्र बजार र धितोपत्र व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिहरूको काम, कारबाहीलाई नियमित तथा व्यवस्थित गर्नको लागि नेपाल सरकारबाट वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भएको थियोे। == अध्यक्षहरू == Former Chairman<ref>{{Cite web |title=Former Chairman |url=https://sebon.gov.np/former-chairmans |website=नेपाल धितोपत्र बोर्ड}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" !सि.नं. !अध्यक्षको नाम !देखी !सम्म |- |१. |डम्बर प्रसाद ढुङ्गेल |२०५०-०२-२५ |२०६०-०५-१४ |- |२. |दीपक राज काफ्ले |२०६०-०५-१५ |२०६४-०५-१० |- |३. |डा. [[चिरञ्जीवी नेपाल]] |२०६४-०५-११ |२०६५-०८-११ |- |४ . |सुरबिर पौड्यल् |२०६५-०९-०९ |२०६८-०५-१० |- |५ . |बाबु राम श्रेष्ठ |२०६८-०६-३० |२०७२-०६-२९ |- |६ . |डा. [[रेवतबहादुर कार्की|रेवत बहादुर कार्की]] |२०७२-०७-०१ |२०७६-०६-३० |- |७. |[[भिष्मराज ढुङ्गाना|भिष्मराज ढुंगाना]] |२०७६-०९-२३ |२०७८-०६-१९ |- |८. |रमेश हमाल |२०७८-११-०८ |२०८०-०९-२० |- |९. |सन्तोषनारायण श्रेष्ठ |२०८१-०८-१० | २०८३-०१-०४ |- |१०. |डा. गोपाल प्रसाद भट्ट |२०८३-०३-०५ | |} ==यो पनि हेर्नु होस्== * [[मुद्रा बजार]] * [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]] [[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]] iofptvtaid761bqcp90fr6phto8of2x 1363373 1363372 2026-06-24T12:29:47Z Bishaldev100 28807 /* स्वामित्व साझेदारी */ 1363373 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | nativename = नेपाल धितोपत्र बोर्ड | logo = | logo_width = 150px | logo_caption = | seal = https://sebon.gov.np/images/sebonlogo.png | seal_width = | seal_caption = | picture = सेबोन.png | picture_width = 200px | picture_caption = | established = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | formed = वि. सं. २०५० जेष्ठ २५ गते | preceding1 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = खुमलटार [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ठाकुर म्यान्सन | employees = | chief1_name = [[डा. गोपाल प्रसाद भट्ट]] | chief1_position = <br>{{small|अध्यक्ष}}; | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = विनयदेव आचार्य | chief3_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief4_name = [[मुक्तिनाथ श्रेष्ठ]] | chief4_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief5_name = [[रुपेश के.सी.]] | chief5_position = {{small|कार्यकारी निर्देशक}} | chief6_name = [[श्यामु मण्डल]] | chief6_position = {{small|निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | chief7_name = [[विपीन ओझा]] | chief7_position = {{small|सहायक निर्देशक, अध्यक्षको कार्यालय}} | website = {{url|http://sebon.gov.np/}} | footnotes = }} {{धितोपत्र}} '''नेपाल धितोपत्र बोर्ड''' नेपालको धितोपत्र बजारको नियामक निकाय हो। यसको स्थापना वि.सं. २०५० जेष्ठ २५ मा धितोपत्र बजारको नियमनकारी निकायको रूपमा भएको हो।<ref>धितोपत्र अध्यादेश २०६२</ref> यसको सञ्चालन र काम कारबाही धितोपत्र सम् बन्धी ऐन २०६३ अनुसार हुन्छ । == इतिहास == नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्थापना भन्दा अगाडी शेयर निष्कासनको नियमन सेक्यूरिटिज खरिद बिक्री केन्द्रमार्फत हुन्थ्यो । वि.सं. २०४९ सालमा धितोपत्र कारोबार ऐन, २०४० लाई प्रथम संशोधन गरी धितोपत्र बजारको नियमन तथा सुपरिवेक्षण गर्न [[नेपाल सरकार]]बाट २०५० जेष्ठ २५ मा यसको स्थापना भएको हो। बोडको स्थापना कालमा धितोपत्र बजारको आकार अत्यन्त सानो थियो भने धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, नियम तथा व्यवस्थाहरुसमेत पयार्प्त थिएनन्। धितोपत्र कारोबारको लागि आवश्यक बजार मध्यस्थ संस्थाहरूको प्रवेश नभएको तथा धितोपत्र विनिमय कारोबारसमेत व्यवस्थित हुन नसकेको पृष्ठभूमिमा बजारको समयसापेक्ष विकास तथा विस्तारका लागि बोर्ड सामु मुख्यतः दुई(२) प्रकारका चुनौतीहरु रहेका थिए। अपयार्प्त रूपमा रहेको कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्थामा संरचनात्मक परिवतर्न ल्याउने र नयाँ कानूनी तथा नीतिगत व्यवस्था माफर्त् सानो आकारमा रहेको धितोपत्र बजारको अवस्थामा सुधार गरी बजारलाइ उपर्युक्त दिशा प्रदान गर्ने पहिलो चुनौती तथा जिम्मेवारी बोर्डलाई थियो भने स्थापनाकालको प्रारम्भमा दुई(२) टेलिफोन लाइन, तीन (३) थान कम्प्युटर र दुई महाशाखा अन्तर्गत छ (६) जना कमर्चारी मात्र रहेको अवस्थामा सीमित श्रोत र  साधनबाट पनि धितोपत्र बजार रेखदेख गर्ने सक्षम नियमन निकायको रूपमा स्थापित भको थियो। <ref name=":0">[https://sebon.gov.np/uploads/uploads/JIsnwv9JLypP9X1MpqwW3HjP3WJDbgJDzSsCblYm.pdf नेपाल धितोपत्र बोर्ड रजत जयन्ती वर्ष स्मारिका २०७५] </ref> नेपालको पुँजी बजारमा हाल एकमात्र धितोपत्र विनिमय बजार (Stock Exchange) रहेको छ। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज]] (नेप्से) ले हाल नेपाली पुँजी बजारमा रहेका स्वपूँजी (Equity), ऋणपत्र (Debentures), सामूहिक लगानी योजना (Mutual Fund Schemes) हरूको दोश्रो बजारमा खरिद विक्रि गर्नका लागि बजारको सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा धितोपत्रसम्बन्धी सम्पूर्ण कार्य गर्दै आएको "सेक्युरिटी  खरिद विक्री केन्द्र"लाई स्थापना भएको  करिब १७ वषर्पछि [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज|नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से]]) मा परिवर्तन गरी धितोपत्रको [[दोस्रो बजार]]को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै दोस्रो बजारको व्यवस्था भयो । धितोपत्र बोर्डको सञ्चालक समितिमा ७ सदस्य हुन्छछ, जसमा निम्न व्यक्तिहरू समावेश छन्: * [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड#अध्यक्षहरू|अध्यक्ष]] – नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको व्यक्ति * सदस्य – सह–सचिव, अर्थ मन्त्रालय * सदस्य – सह–सचिव, कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय * सदस्य – प्रतिनिधि, [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] * सदस्य – प्रतिनिधि, [[नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था|नेपाल चार्टर्ड एकाउण्टेण्ट्स संस्था]] * सदस्य – प्रतिनिधि, नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ * सदस्य – विज्ञहरु मध्येबाट नेपाल सरकारले मनोनीत गरेको एकजना == काम, कर्तव्य र अधिकार == * धितोपत्र सार्वजनिक रुपमा निष्काशन गर्न सक्ने गरी स्थापना भएको संगठित संस्थाको धितोपत्र दर्ता गर्ने । * धितोपत्र सार्वजनिक निष्काशनका लागि तयार गरिने विवरणपत्र स्वीकृत गर्ने । * धितोपत्र बजार संचालन गर्न चाहने संगठित संस्थालाई धितोपत्र बजार संचालन गर्न अनुमति दिने । * धितोपत्र बजार तथा धितोपत्र व्यवसायीका काम कारबाहीको नियमन गर्ने । * धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न चाहने कम्पनी वा संस्थालाई धितोपत्र व्यवसाय संचालन गर्न अनुमतिपत्र दिने । * सामूहिक लगानी कोष संचालन गर्न स्वीकृति दिने । * वस्तु विनिमय बजार तथा कवस्तु कारोबारको विकाससँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल सरकारलाई रायसुझावदिने । * वस्तु विनिमय बजारको विकासको लागि दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन योजना तथा नीति स्वीकृत गर्ने । * वस्तु विनिमय बजार सञ्चालनसम्बन्धी सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने । * वस्तु विनिमय बजारमा कारोबार गर्न सकिने वस्तु तथा वस्तु करारको दर्ता गर्ने । * कुनै वस्तु सूचीकरण गराउन वा सूचीकरणबाट हटाउन वा कुनै कारोबार रोक्का गर्न सम्बन्धित वस्तु विनिमय बजारलाई निर्देशन दिने । == अध्यक्षहरू == Former Chairman<ref>{{Cite web |title=Former Chairman |url=https://sebon.gov.np/former-chairmans |website=नेपाल धितोपत्र बोर्ड}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" !सि.नं. !अध्यक्षको नाम !देखी !सम्म |- |१. |डम्बर प्रसाद ढुङ्गेल |२०५०-०२-२५ |२०६०-०५-१४ |- |२. |दीपक राज काफ्ले |२०६०-०५-१५ |२०६४-०५-१० |- |३. |डा. [[चिरञ्जीवी नेपाल]] |२०६४-०५-११ |२०६५-०८-११ |- |४ . |सुरबिर पौड्यल् |२०६५-०९-०९ |२०६८-०५-१० |- |५ . |बाबु राम श्रेष्ठ |२०६८-०६-३० |२०७२-०६-२९ |- |६ . |डा. [[रेवतबहादुर कार्की|रेवत बहादुर कार्की]] |२०७२-०७-०१ |२०७६-०६-३० |- |७. |[[भिष्मराज ढुङ्गाना|भिष्मराज ढुंगाना]] |२०७६-०९-२३ |२०७८-०६-१९ |- |८. |रमेश हमाल |२०७८-११-०८ |२०८०-०९-२० |- |९. |सन्तोषनारायण श्रेष्ठ |२०८१-०८-१० | २०८३-०१-०४ |- |१०. |डा. गोपाल प्रसाद भट्ट |२०८३-०३-०५ | |} ==यो पनि हेर्नु होस्== * [[मुद्रा बजार]] * [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:नियमनकारी निकाय]] [[श्रेणी:नेपालको नियमनकारी निकायहरु]] tfds7ocew9n2oml2z6q6krvafbhbnqg 0 9635 1363381 1363362 2026-06-24T14:09:15Z Bishaldev100 28807 1363381 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब | image = चित्र:ManangMarshyangdiClub.png | fullname = मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब | nickname = 'मनाङे' | founded = {{Start date and age|1982}} | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]], <br/>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | capacity = २५,००० अन्दाजी | captain = [[अनिल गुरूङ]] | chairman = विजय घले<ref>{{Cite web |title=ANFA {{!}} Manang Marshyangdi Club |url=https://www.the-anfa.com/club/1 |access-date=2026-06-24 |website=www.the-anfa.com |language=en}}</ref> | coach = [[राजु काजी शाक्य]]<ref>{{cite web |title=MMC Appoint Experienced Raju Shakya As A Head Coach |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |work=[[GoalNepal.com]] |date=19 January 2015 |accessdate=19 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119165645/http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |date=19 January 2015 }}</ref> <br>assistant [[नबिन न्य]] | league = [[२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग]] | season = २०७२ | position = दोस्रो | Fan club =MMC | pattern_la1=_colorunderwhite|pattern_b1=_arg06h|pattern_ra1=_colorunderwhite | leftarm1=75AADB|body1=75AADB|rightarm1=75AADB|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_whitesmalllower|pattern_b2=_whitestripes|pattern_ra2=_whitesmalllower | leftarm2=008000|body2=008000|rightarm2=008000|shorts2=ffffff|socks2=008000 ||pattern_la3 = _liverpool1415h |pattern_b3 = _liverpool1415h |pattern_ra3 =_liverpool1415h |pattern_sh3 = _liverpool1415h |pattern_so3 = _liverpool1415h }} '''मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब''' नेपालको 'क' श्रेणीको फुटबल क्लब हो । यस फुटबल सबैभन्दा धेरै पटक नेपालको राष्ट्रिय लिग जित्ने एकमात्र फुटबल क्लब हो। जसले हालसम्म ७ पटक [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] जितेको छ । भने अन्तिम पटक २०१४ मा राष्ट्रिय लिग जितेको थियो। सन् १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४ गरी सात पटक सम्म राष्ट्रिय लिग जितेको यस क्लबले सन् २०१३ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिका रूपमा किङस् कप जित्न सफल भएको थियो । मनाङ मर्स्याङदी क्लब जसलाई नेपाली [[रियल म्याड्रिड]] भनेर समेत चिनिन्छ । भने यस फुटबल क्लबको राष्ट्रिय लिग तथा अन्य जुनसुकै सानो ठूलो फुटबल प्रतियोगितामा प्रमुख प्रतिद्वन्दीका रूपमा सुरुमा [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टिम (आरसीटि)]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टिम (एन.आर.टि)]]आएको थियो भने पछिलो पटक नेपालकै अर्को उत्कृष्ट क्लब [[थ्री स्टार क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] लिईन्छ। साथै अन्य नेपाली फुटबल टिमहरूलाई पनि यस टिमको प्रतिद्वन्द्वी मानिन्छ । ==इतिहास== {{Main|मनाङ-मर्स्याङदी क्लबको इतिहास}} === स्थापना नामाकरण === {{Main|ठमेल ११ देउराली क्लब}} मनाङ मर्स्याङदी क्लब झगडाबाट सुरु भएको एउटा क्लब हो। दशरथ रंगशालामा २०३८ सालमा ‘बी’ डिभिजन लिग खेल चलिरहेको थियो । प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए– थ्री स्टार क्लब र ठमेल ११ देउराली क्लब। ठमेल ११ र [[थ्री स्टार क्लब|थ्रीस्टार क्लब]] बीचको बि-डिभिजनको खेल हुँदा बिजेता टोली ए-डिभिजनमा उक्लने अवस्था थियो। तर खेल अन्त्य नहुदै खेलाडी बीच विवाद सुरु भयो। ठमेलका खेलाडीले रेफ्रीलाई नै पिटे। खेल पूरै बिथोलिएपछि अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले ठमेलका चार खेलाडीसहित क्लबलाई नै एक वर्षको प्रतिबन्ध लगाउँदै थ्री स्टारलाई विजेता घोषणा गर्‍यो। प्रतिबन्धित ठमेल ११ मा खेलाडी र पदाधिकारीले नंया क्लब स्थापना गरे। [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]]बाट आएका मानिसहरूले यसमा लगानी गरे। सुरुमा यसको नाम मर्स्याङदी- मनाङ क्लब थियो। त्यस थ्री स्टार र मनाङ मर्स्याङदी क्लब स्थापना काल देखि नै प्रतिद्वन्दीको रूपमा उदाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=लाेथ्याल |first=कृष्णसिंह |date=माघ १०, २०७७ |title=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |url=https://shilapatra.com/detail/49931/ |access-date=2026-06-24 |website=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |language=ne}}</ref> === डी डिभिजनबाट ए डिभिजन === मनाङले त्यो समयमा समूह डिभिजनबाट ए डिभिजन सम्म पुग्दा सबैमा च्याम्पियन भएको थियो । अझ कुनै पनि खेल हारेको थिएन । ०४३ अघि ए-डिभिजनमा बढुवा भएको मनाङले त्यसपछि निरन्तर सफलतामा आफूलाई अब्बल बनायो । ‘ए’ डिभिजन उक्लिएपछि मनाङले पछि फर्कनुपरेको छैन । त्यसपछि मनाङ ०४३ सँगै ०४४ र ०४६ मा पनि च्याम्पियन बन्यो ।<ref>{{Cite web |last=कँडेल |first=प्रकाश |date=2018-09-22,असोज ०६, २०७५ |title=घरेलु लिग उतारचढावपूर्ण विगत |url=http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |access-date= |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> ===२०६८ सिजन=== ===२०६९ सिजन=== ===२०७० सिजन=== ===२०७१-७२ सिजन=== ===२०७५ सिजन=== रेलिगेसन बिनाको लिगमा मनाङ मर्स्याङ्दी च्याम्पियन भएको थियो । मछिन्द्र विरुद्धको अन्तिम खेलमा बाहेक सबै खेलमा यो क्लब विजयी भएको थियो । ==बर्तमान खेलाडीहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबका खेलाडीहरू}} ''अन्तिम समय २ अक्टोबर सम्मको मनाङ मर्स्याङ्दीका खेलाडीहरू''.<ref>{{cite web|title=MMC Finalizes Squad For A Division League; Signs Jersey Sponsor With Signature|url=https://www.goalnepal.com/news/detail/3490|work=goalnepal.com|accessdate=26 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926205719/https://www.goalnepal.com/news/detail/3490 |date=26 September 2018 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[विशाल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[अशोक बराल]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[बिराज महर्जन|विराज महर्जन]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[कमल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[विमल बस्नेत]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[सुरज विश्वकर्मा]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[प्रवेश दनुवार]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=कर्मचेकि गुरूङ}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[मीलन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[राम कृष्ण बस्नेत]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[पुजन उपरकोटी]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[डोना थापा मगर]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[हेमन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[विशाल राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[सुजल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=IND|pos=DF|name=[[मोहम्मद आशीफ]]}}<ref>{{cite web|title=Manang Marshyangdi Club Signs Muhammed Asif From Calcutta Customs|url=https://goalnepal.com/news/detail/3569|work=goalnepal.com|accessdate=28 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001142638/https://goalnepal.com/news/detail/3569 |date=1 October 2018 }}</ref> {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[अनन्त तामाङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[विमल राना]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[दिपक राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=अफेज ओलावाले}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=ओलुवाउन्मी सोमीदी}} {{Fs player|no=–|nat=ZIM|pos=DF|name=भीक्टर}} {{Fs end}} ==प्रायोजकहरू== मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबका वर्तमानका प्रायोजकहरू: *[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैङ्क लिमिटेड]] ==नेपाली राष्ट्रिय लिगमा प्रदर्शनी== ==जितेका उपाधिहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले जितेका उपाधिहरू}} *राष्ट्रिय लिग:७ १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४, २०१८-१९ *बुढासुब्बा गोल्डकप:१ २००४ *खुकुरी गोल्डकप:१ २००३ *इटहरी गोल्डकप:१ २००७ *आहा ! गोल्ड कप:३ २००४, २००५ ,२०१२ *आदर्श कप:१ २०११ *[[झापा गोल्डकप]]:१ [[झापा गोल्डकप २०७३|२०७३]] *सिमरा गोल्डकप:१ २०१२ *सुदुरपस्चिम खप्तड गोल्डकप;१ *पोखरा कप:१ २०१२<ref>http://www.nepalifootball.com/co{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mpetitions/domestic-co mpetitions/pokhara-gc/9-unca tegorised/236-safal-pokhara- gold-cup-news.html</ref> *किङस् कप(भुटान): ==अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिहरू== *एसियन क्लब च्याम्पियनसिप:१ १९८८:छनोट चरण *एएफसी प्रेसिडेन्ट कप:२ २००६:समूह चरण २०१४:अन्तिम चरण ==अवार्डहरू== *[[एन्फा अवार्ड २०७५]] वर्षको उत्कृष्ट क्लब <ref>{{cite web |title=हरि उत्कृष्ट प्रशिक्षक, लव र अस्मिता रेफ्रीमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52630 |website=हाम्रो खेलकुद |accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=मनाङलाई ‘क्लब अफ दी इयर’ |url=https://www.khelpati.com/football/8342|website=khelpati.com|accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६}}</ref>, ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबको सिजन २०७५]] ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य सुत्रहरू== {{मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब}} {{नेपालका फुटबल क्लबहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल क्लब]] [[श्रेणी:मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] b6ixo6b04tdyh2oc2t1uy328usnv0ni 1363382 1363381 2026-06-24T14:11:56Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363382 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब | image = चित्र:ManangMarshyangdiClub.png | fullname = मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब | nickname = 'मनाङे' | founded = {{Start date and age|1982}} | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]], <br/>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | capacity = २५,००० अन्दाजी | captain = [[अनिल गुरूङ]] | chairman = विजय घले<ref>{{Cite web |title=ANFA {{!}} Manang Marshyangdi Club |url=https://www.the-anfa.com/club/1 |access-date=2026-06-24 |website=www.the-anfa.com |language=en}}</ref> | coach = [[राजु काजी शाक्य]]<ref>{{cite web |title=MMC Appoint Experienced Raju Shakya As A Head Coach |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |work=[[GoalNepal.com]] |date=19 January 2015 |accessdate=19 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119165645/http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |date=19 January 2015 }}</ref> <br>assistant [[नबिन न्य]] | league = [[२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग]] | season = २०७२ | position = दोस्रो | Fan club =MMC | pattern_la1=_colorunderwhite|pattern_b1=_arg06h|pattern_ra1=_colorunderwhite | leftarm1=75AADB|body1=75AADB|rightarm1=75AADB|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_whitesmalllower|pattern_b2=_whitestripes|pattern_ra2=_whitesmalllower | leftarm2=008000|body2=008000|rightarm2=008000|shorts2=ffffff|socks2=008000 ||pattern_la3 = _liverpool1415h |pattern_b3 = _liverpool1415h |pattern_ra3 =_liverpool1415h |pattern_sh3 = _liverpool1415h |pattern_so3 = _liverpool1415h | website = https://www.facebook.com/share/1BbSK76xbQ/ }} '''मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब''' नेपालको 'क' श्रेणीको फुटबल क्लब हो । यस फुटबल सबैभन्दा धेरै पटक नेपालको राष्ट्रिय लिग जित्ने एकमात्र फुटबल क्लब हो। जसले हालसम्म ७ पटक [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] जितेको छ । भने अन्तिम पटक २०१४ मा राष्ट्रिय लिग जितेको थियो। सन् १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४ गरी सात पटक सम्म राष्ट्रिय लिग जितेको यस क्लबले सन् २०१३ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिका रूपमा किङस् कप जित्न सफल भएको थियो । मनाङ मर्स्याङदी क्लब जसलाई नेपाली [[रियल म्याड्रिड]] भनेर समेत चिनिन्छ । भने यस फुटबल क्लबको राष्ट्रिय लिग तथा अन्य जुनसुकै सानो ठूलो फुटबल प्रतियोगितामा प्रमुख प्रतिद्वन्दीका रूपमा सुरुमा [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टिम (आरसीटि)]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टिम (एन.आर.टि)]]आएको थियो भने पछिलो पटक नेपालकै अर्को उत्कृष्ट क्लब [[थ्री स्टार क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] लिईन्छ। साथै अन्य नेपाली फुटबल टिमहरूलाई पनि यस टिमको प्रतिद्वन्द्वी मानिन्छ । ==इतिहास== {{Main|मनाङ-मर्स्याङदी क्लबको इतिहास}} === स्थापना नामाकरण === {{Main|ठमेल ११ देउराली क्लब}} मनाङ मर्स्याङदी क्लब झगडाबाट सुरु भएको एउटा क्लब हो। दशरथ रंगशालामा २०३८ सालमा ‘बी’ डिभिजन लिग खेल चलिरहेको थियो । प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए– थ्री स्टार क्लब र ठमेल ११ देउराली क्लब। ठमेल ११ र [[थ्री स्टार क्लब|थ्रीस्टार क्लब]] बीचको बि-डिभिजनको खेल हुँदा बिजेता टोली ए-डिभिजनमा उक्लने अवस्था थियो। तर खेल अन्त्य नहुदै खेलाडी बीच विवाद सुरु भयो। ठमेलका खेलाडीले रेफ्रीलाई नै पिटे। खेल पूरै बिथोलिएपछि अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले ठमेलका चार खेलाडीसहित क्लबलाई नै एक वर्षको प्रतिबन्ध लगाउँदै थ्री स्टारलाई विजेता घोषणा गर्‍यो। प्रतिबन्धित ठमेल ११ मा खेलाडी र पदाधिकारीले नंया क्लब स्थापना गरे। [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]]बाट आएका मानिसहरूले यसमा लगानी गरे। सुरुमा यसको नाम मर्स्याङदी- मनाङ क्लब थियो। त्यस थ्री स्टार र मनाङ मर्स्याङदी क्लब स्थापना काल देखि नै प्रतिद्वन्दीको रूपमा उदाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=लाेथ्याल |first=कृष्णसिंह |date=माघ १०, २०७७ |title=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |url=https://shilapatra.com/detail/49931/ |access-date=2026-06-24 |website=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |language=ne}}</ref> === डी डिभिजनबाट ए डिभिजन === मनाङले त्यो समयमा समूह डिभिजनबाट ए डिभिजन सम्म पुग्दा सबैमा च्याम्पियन भएको थियो । अझ कुनै पनि खेल हारेको थिएन । ०४३ अघि ए-डिभिजनमा बढुवा भएको मनाङले त्यसपछि निरन्तर सफलतामा आफूलाई अब्बल बनायो । ‘ए’ डिभिजन उक्लिएपछि मनाङले पछि फर्कनुपरेको छैन । त्यसपछि मनाङ ०४३ सँगै ०४४ र ०४६ मा पनि च्याम्पियन बन्यो ।<ref>{{Cite web |last=कँडेल |first=प्रकाश |date=2018-09-22,असोज ०६, २०७५ |title=घरेलु लिग उतारचढावपूर्ण विगत |url=http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |access-date= |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> ===२०६८ सिजन=== ===२०६९ सिजन=== ===२०७० सिजन=== ===२०७१-७२ सिजन=== ===२०७५ सिजन=== रेलिगेसन बिनाको लिगमा मनाङ मर्स्याङ्दी च्याम्पियन भएको थियो । मछिन्द्र विरुद्धको अन्तिम खेलमा बाहेक सबै खेलमा यो क्लब विजयी भएको थियो । ==बर्तमान खेलाडीहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबका खेलाडीहरू}} ''अन्तिम समय २ अक्टोबर सम्मको मनाङ मर्स्याङ्दीका खेलाडीहरू''.<ref>{{cite web|title=MMC Finalizes Squad For A Division League; Signs Jersey Sponsor With Signature|url=https://www.goalnepal.com/news/detail/3490|work=goalnepal.com|accessdate=26 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926205719/https://www.goalnepal.com/news/detail/3490 |date=26 September 2018 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[विशाल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[अशोक बराल]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[बिराज महर्जन|विराज महर्जन]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[कमल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[विमल बस्नेत]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[सुरज विश्वकर्मा]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[प्रवेश दनुवार]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=कर्मचेकि गुरूङ}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[मीलन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[राम कृष्ण बस्नेत]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[पुजन उपरकोटी]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[डोना थापा मगर]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[हेमन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[विशाल राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[सुजल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=IND|pos=DF|name=[[मोहम्मद आशीफ]]}}<ref>{{cite web|title=Manang Marshyangdi Club Signs Muhammed Asif From Calcutta Customs|url=https://goalnepal.com/news/detail/3569|work=goalnepal.com|accessdate=28 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001142638/https://goalnepal.com/news/detail/3569 |date=1 October 2018 }}</ref> {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[अनन्त तामाङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[विमल राना]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[दिपक राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=अफेज ओलावाले}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=ओलुवाउन्मी सोमीदी}} {{Fs player|no=–|nat=ZIM|pos=DF|name=भीक्टर}} {{Fs end}} ==प्रायोजकहरू== मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबका वर्तमानका प्रायोजकहरू: *[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैङ्क लिमिटेड]] ==नेपाली राष्ट्रिय लिगमा प्रदर्शनी== ==जितेका उपाधिहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले जितेका उपाधिहरू}} *राष्ट्रिय लिग:७ १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४, २०१८-१९ *बुढासुब्बा गोल्डकप:१ २००४ *खुकुरी गोल्डकप:१ २००३ *इटहरी गोल्डकप:१ २००७ *आहा ! गोल्ड कप:३ २००४, २००५ ,२०१२ *आदर्श कप:१ २०११ *[[झापा गोल्डकप]]:१ [[झापा गोल्डकप २०७३|२०७३]] *सिमरा गोल्डकप:१ २०१२ *सुदुरपस्चिम खप्तड गोल्डकप;१ *पोखरा कप:१ २०१२<ref>http://www.nepalifootball.com/co{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mpetitions/domestic-co mpetitions/pokhara-gc/9-unca tegorised/236-safal-pokhara- gold-cup-news.html</ref> *किङस् कप(भुटान): ==अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिहरू== *एसियन क्लब च्याम्पियनसिप:१ १९८८:छनोट चरण *एएफसी प्रेसिडेन्ट कप:२ २००६:समूह चरण २०१४:अन्तिम चरण ==अवार्डहरू== *[[एन्फा अवार्ड २०७५]] वर्षको उत्कृष्ट क्लब <ref>{{cite web |title=हरि उत्कृष्ट प्रशिक्षक, लव र अस्मिता रेफ्रीमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52630 |website=हाम्रो खेलकुद |accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=मनाङलाई ‘क्लब अफ दी इयर’ |url=https://www.khelpati.com/football/8342|website=khelpati.com|accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६}}</ref>, ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबको सिजन २०७५]] ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य सुत्रहरू== {{मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब}} {{नेपालका फुटबल क्लबहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल क्लब]] [[श्रेणी:मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] e0ur1w1aa9t64w17grikm1oxj3kj6dv 1363480 1363382 2026-06-25T10:41:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363480 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब | image = चित्र:ManangMarshyangdiClub.png | fullname = मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब | nickname = 'मनाङे' | founded = {{Start date and age|1982}} | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]], <br/>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | capacity = २५,००० अन्दाजी | captain = [[अनिल गुरूङ]] | chairman = विजय घले<ref>{{Cite web |title=ANFA {{!}} Manang Marshyangdi Club |url=https://www.the-anfa.com/club/1 |access-date=2026-06-24 |website=www.the-anfa.com |language=en}}</ref> | coach = [[राजु काजी शाक्य]]<ref>{{cite web |title=MMC Appoint Experienced Raju Shakya As A Head Coach |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |work=[[GoalNepal.com]] |date=19 January 2015 |accessdate=19 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119165645/http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |date=19 January 2015 }}</ref> <br>assistant [[नबिन न्य]] | league = [[२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग]] | season = २०७२ | position = दोस्रो | Fan club =MMC | pattern_la1=_colorunderwhite|pattern_b1=_arg06h|pattern_ra1=_colorunderwhite | leftarm1=75AADB|body1=75AADB|rightarm1=75AADB|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_whitesmalllower|pattern_b2=_whitestripes|pattern_ra2=_whitesmalllower | leftarm2=008000|body2=008000|rightarm2=008000|shorts2=ffffff|socks2=008000 ||pattern_la3 = _liverpool1415h |pattern_b3 = _liverpool1415h |pattern_ra3 =_liverpool1415h |pattern_sh3 = _liverpool1415h |pattern_so3 = _liverpool1415h | website = https://www.facebook.com/share/1BbSK76xbQ/ }} '''मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब''' नेपालको 'क' श्रेणीको फुटबल क्लब हो । यस फुटबल सबैभन्दा धेरै पटक नेपालको राष्ट्रिय लिग जित्ने एकमात्र फुटबल क्लब हो। जसले हालसम्म ७ पटक [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] जितेको छ । भने अन्तिम पटक २०१४ मा राष्ट्रिय लिग जितेको थियो। सन् १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४ गरी सात पटक सम्म राष्ट्रिय लिग जितेको यस क्लबले सन् २०१३ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिका रूपमा किङस् कप जित्न सफल भएको थियो । मनाङ मर्स्याङदी क्लब जसलाई नेपाली [[रियल म्याड्रिड]] भनेर समेत चिनिन्छ । भने यस फुटबल क्लबको राष्ट्रिय लिग तथा अन्य जुनसुकै सानो ठूलो फुटबल प्रतियोगितामा प्रमुख प्रतिद्वन्दीका रूपमा सुरुमा [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टिम (आरसीटि)]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टिम (एन.आर.टि)]]आएको थियो भने पछिलो पटक नेपालकै अर्को उत्कृष्ट क्लब [[थ्री स्टार क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] लिईन्छ। साथै अन्य नेपाली फुटबल टिमहरूलाई पनि यस टिमको प्रतिद्वन्द्वी मानिन्छ । ==इतिहास== {{Main|मनाङ-मर्स्याङदी क्लबको इतिहास}} === स्थापना नामाकरण === {{Main|ठमेल ११ देउराली क्लब}} मनाङ मर्स्याङदी क्लब झगडाबाट सुरु भएको एउटा क्लब हो। दशरथ रंगशालामा २०३८ सालमा ‘बी’ डिभिजन लिग खेल चलिरहेको थियो । प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए– थ्री स्टार क्लब र ठमेल ११ देउराली क्लब। ठमेल ११ र [[थ्री स्टार क्लब|थ्रीस्टार क्लब]] बीचको बि-डिभिजनको खेल हुँदा बिजेता टोली ए-डिभिजनमा उक्लने अवस्था थियो। तर खेल अन्त्य नहुदै खेलाडी बीच विवाद सुरु भयो। ठमेलका खेलाडीले रेफ्रीलाई नै पिटे। खेल पूरै बिथोलिएपछि अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले ठमेलका चार खेलाडीसहित क्लबलाई नै एक वर्षको प्रतिबन्ध लगाउँदै थ्री स्टारलाई विजेता घोषणा गर्‍यो। प्रतिबन्धित ठमेल ११ मा खेलाडी र पदाधिकारीले नंया क्लब स्थापना गरे। [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]]बाट आएका मानिसहरूले यसमा लगानी गरे। सुरुमा यसको नाम मर्स्याङदी- मनाङ क्लब थियो। त्यस थ्री स्टार र मनाङ मर्स्याङदी क्लब स्थापना काल देखि नै प्रतिद्वन्दीको रूपमा उदाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=लाेथ्याल |first=कृष्णसिंह |date=माघ १०, २०७७ |title=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |url=https://shilapatra.com/detail/49931/ |access-date=2026-06-24 |website=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |language=ne}}</ref> === डी डिभिजनबाट ए डिभिजन === मनाङले त्यो समयमा समूह डिभिजनबाट ए डिभिजन सम्म पुग्दा सबैमा च्याम्पियन भएको थियो । अझ कुनै पनि खेल हारेको थिएन । ०४३ अघि ए-डिभिजनमा बढुवा भएको मनाङले त्यसपछि निरन्तर सफलतामा आफूलाई अब्बल बनायो । ‘ए’ डिभिजन उक्लिएपछि मनाङले पछि फर्कनुपरेको छैन । त्यसपछि मनाङ ०४३ सँगै ०४४ र ०४६ मा पनि च्याम्पियन बन्यो ।<ref>{{Cite web |last=कँडेल |first=प्रकाश |date=2018-09-22,असोज ०६, २०७५ |title=घरेलु लिग उतारचढावपूर्ण विगत |url=http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |access-date= |website=Naya Patrika |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203151524/http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |date=2024-12-03 }}</ref> ===२०६८ सिजन=== ===२०६९ सिजन=== ===२०७० सिजन=== ===२०७१-७२ सिजन=== ===२०७५ सिजन=== रेलिगेसन बिनाको लिगमा मनाङ मर्स्याङ्दी च्याम्पियन भएको थियो । मछिन्द्र विरुद्धको अन्तिम खेलमा बाहेक सबै खेलमा यो क्लब विजयी भएको थियो । ==बर्तमान खेलाडीहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबका खेलाडीहरू}} ''अन्तिम समय २ अक्टोबर सम्मको मनाङ मर्स्याङ्दीका खेलाडीहरू''.<ref>{{cite web|title=MMC Finalizes Squad For A Division League; Signs Jersey Sponsor With Signature|url=https://www.goalnepal.com/news/detail/3490|work=goalnepal.com|accessdate=26 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926205719/https://www.goalnepal.com/news/detail/3490 |date=26 September 2018 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[विशाल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[अशोक बराल]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[बिराज महर्जन|विराज महर्जन]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[कमल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[विमल बस्नेत]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[सुरज विश्वकर्मा]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[प्रवेश दनुवार]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=कर्मचेकि गुरूङ}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[मीलन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[राम कृष्ण बस्नेत]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[पुजन उपरकोटी]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[डोना थापा मगर]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[हेमन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[विशाल राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[सुजल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=IND|pos=DF|name=[[मोहम्मद आशीफ]]}}<ref>{{cite web|title=Manang Marshyangdi Club Signs Muhammed Asif From Calcutta Customs|url=https://goalnepal.com/news/detail/3569|work=goalnepal.com|accessdate=28 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001142638/https://goalnepal.com/news/detail/3569 |date=1 October 2018 }}</ref> {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[अनन्त तामाङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[विमल राना]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[दिपक राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=अफेज ओलावाले}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=ओलुवाउन्मी सोमीदी}} {{Fs player|no=–|nat=ZIM|pos=DF|name=भीक्टर}} {{Fs end}} ==प्रायोजकहरू== मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबका वर्तमानका प्रायोजकहरू: *[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैङ्क लिमिटेड]] ==नेपाली राष्ट्रिय लिगमा प्रदर्शनी== ==जितेका उपाधिहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले जितेका उपाधिहरू}} *राष्ट्रिय लिग:७ १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४, २०१८-१९ *बुढासुब्बा गोल्डकप:१ २००४ *खुकुरी गोल्डकप:१ २००३ *इटहरी गोल्डकप:१ २००७ *आहा ! गोल्ड कप:३ २००४, २००५ ,२०१२ *आदर्श कप:१ २०११ *[[झापा गोल्डकप]]:१ [[झापा गोल्डकप २०७३|२०७३]] *सिमरा गोल्डकप:१ २०१२ *सुदुरपस्चिम खप्तड गोल्डकप;१ *पोखरा कप:१ २०१२<ref>http://www.nepalifootball.com/co{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mpetitions/domestic-co mpetitions/pokhara-gc/9-unca tegorised/236-safal-pokhara- gold-cup-news.html</ref> *किङस् कप(भुटान): ==अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिहरू== *एसियन क्लब च्याम्पियनसिप:१ १९८८:छनोट चरण *एएफसी प्रेसिडेन्ट कप:२ २००६:समूह चरण २०१४:अन्तिम चरण ==अवार्डहरू== *[[एन्फा अवार्ड २०७५]] वर्षको उत्कृष्ट क्लब <ref>{{cite web |title=हरि उत्कृष्ट प्रशिक्षक, लव र अस्मिता रेफ्रीमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52630 |website=हाम्रो खेलकुद |accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=मनाङलाई ‘क्लब अफ दी इयर’ |url=https://www.khelpati.com/football/8342|website=khelpati.com|accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६}}</ref>, ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबको सिजन २०७५]] ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य सुत्रहरू== {{मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब}} {{नेपालका फुटबल क्लबहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल क्लब]] [[श्रेणी:मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] jsbw9e93idnypttvts83bab6s19fc3y 0 10844 1363431 1308220 2026-06-25T03:44:34Z ~2026-36686-46 79533 /* इतिहास */ 1363431 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature |name = भूत |AKA = |image = Hammersmith Ghost.PNG |image_size = |caption = |Mythology = |Grouping = [[Legendary creature]] |Sub_Grouping = अमृत |Parents = |Country = |Region = [[महाअमरीका]] , [[युरोप]] , [[अफ्रिका]] , [[एसिया|एसिया]], [[ओसिनिया|ओशिनिया]] |Habitat = |Similar_creatures = पिचास , [[राक्षस]] , दानव }} जनविश्वासको आधारमा र [[काल्पनिक साहित्य]]को धारमा मृत पशु वा अन्य जन्तु फेरि उत्पन्न भई द्रष्टिमा पार्न सक्नु या अन्य कुनै माध्यमबाट आफ्नो उत्पत्तिको प्रभाव पार्न सक्नुलाई भूत भनिन्छ । भ्रामिक बयान अनुसार भूत अदृश्य भई वा जीवित हुदाँको भन्दा बेग्लै आकृती वा जीवत जस्तै स्वरुप भएको हुने गर्छ । मृत [[आत्मा]]सँग सम्बोपर्लाक वा बोलाउन खोज्नुलाई [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]मा नेक्रोम्यानसी वा स्पिर्टिजम वा सियान्स भनिन्छ । मृतको उत्पन्न हुने विश्वास प्रसिद्ध छ जसका आधारमा अङ्ग्रेजीमा एनिमिजम वा पुर्खाको पुजा गर्नु रहेको छ । केही धार्मिक कार्य - मृत व्यक्तिको काज क्रिया वा अन्य कुनै धार्मिक प्रयोग मृत व्यक्तिको आत्मालाई शान्ति दिलाउनुमै रहेको छ । प्राय भूत वा प्रेत/आत्माहरु एक्लो हुने र आफू जीवत हुदाँको ठाउँ , जीवित हुदाँ प्रयोग गर्ने सरसामान, वा जीवित हुदाँ नजिक रहेका व्यक्तिहरूसँग सम्पर्क राख्न खोज्ने बताइन्छ तर ट्रेन,सीप जस्ता सवारी साधन र जन्तुसँग समेत नजिकिन खोजेका कथाहरू प्रचलित छ । <ref>Hole, pp. 150–163</ref><ref>{{cite book |author=Cohen, Daniel |title=The encyclopedia of ghosts |url=http://books.google.com/books?id=5lcMRQryEQMC |year=1984 |publisher=Dodd, Mead |isbn=978-0-396-08308-5 |page=8}}</ref> तर यो भ्रमित पनि भनिएको छ तर यसमा तपाइको सोच के छन् त ? ==इतिहास== ==धर्मनुसार== ==संस्कार अनुसार== ===नेपाली जनजातिय परम्परामा=== ==कला क्षेत्रमा छाप== ==जनविश्वास== रम्परागत भनाई अनुसार कुनै मृत व्यक्तिको आत्मानै भूत हुन्छ। भूत साधारणतया कुनै मृत व्यक्तिको [[आत्मा]] हो भन्ने गरिन्छ. तर सबै आत्मा भुत हुँदैनन् | भूत भन्नाले ति आात्मा बुझिन्छन् जसको क्रियाक्रम पूरा नभएको, अस्वभाविक मृत्यु भएको, अस्वभाविक भन्नुको अर्थ अल्पायुमै मर्नु, भीरबाट लडेर मर्नु जस्ता भयानक कष्ट भोगी मरेकाहरूको आत्मा मात्रै भूत बन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ | कतिपय मान्छे भूतमा विश्वास गर्छन् त कतिले भूत हुने कुरा पटक्कै मान्दैनन्| उनिहरू भन्छन्, यो खालि दृष्टिभ्रम र मानसिक डर मात्र हो | ==बाहिरी कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{ठुटो}} 634vij260998wfhit2419rd0gzmz3l3 0 24995 1363482 1341978 2026-06-25T11:02:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363482 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name=महाशिवरात्री |type=हिन्दु |image=Worshipers in pashupati.jpg |caption=महाशिवरात्रिका दिन [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा दर्शनार्थीहरू |observedby=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरू |observances= व्रत, [[शिवलिङ्ग]]को [[पूजा]] |longtype=हिन्दु |date = फागुन कृष्ण चतुर्दशी तिथि |date{{#time:Y}} = फागुन २७ <ref>{{cite web |url= https://www.nepalpress.com/2021/03/11/32017/|title=हिन्दु धर्मावलम्वीको मुख्य पर्व महाशिवरात्रि आज, पशुपतिनाथमा घुइँचो|publisher=नेपाल प्रेस |accessdate=२७ फागुन २०७७}}</ref> |significance= शिवजी तथा पार्वतीको महाविवाहको दिन |frequency=वार्षिक |relatedto= }} '''महाशिवरात्री''' अथवा '''शिवरात्री''' हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको चाड हो। भगवान [[शिव]]को उत्पत्ति भएको रातका नामबाट नामकरण भएको यो पर्व कालरात्री, मोहरात्री, सुखरात्री र शिवरात्री नामक चार प्रमुख रात्री मध्ये एक पवित्र पर्वका रूपमा विभिन्न [[पुराण]]हरूमा वर्णित छ। फागुन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने यस पर्वलाई सम्पूर्ण दीन दुःखी र कष्टपूर्ण अवस्थामा रहेका प्राणीहरूको हृदयमा धर्मको उदय गराउने आशुतोष(छिटै खुसी हुने) भगवान् शिवको अति प्यारो दिनका रूपमा पनि लिइने गरिन्छ। व्रत उत्सव मध्ये सर्वोत्तम कहलिएको महाशिवरात्रीका दिन भक्तजनहरूले शुद्ध भई शिव मन्दिरमा पूजा-अर्चना गरि व्रत बस्ने र भगवान् शिवको प्रिय वस्तु [[दुध|दूध]], [[धतुरो]] र [[बेलपत्र]] भगवानलाई चढाउने गर्दछन्। यस पर्वका दिन उपवास गरी " ॐ नमः शिवाय" मन्त्र जप गरेमा सर्वसिद्धि लाभ भई यमलोक जानु नपर्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ।<ref>{{cite web|url=https://newsmandu.com/society/4098/|title=महाशिवरात्रि: भगवान शिवको अवतरण, विवाह र आत्मिक जागरणको पर्व|publisher=न्युजमाण्डु|website=www.newsmandu.com|accessdate=फागुन ३, २०८२}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ब्रह्मा]]ले रूद्ररूपी शिवजीलाई उत्पन्न गरेको दिन, शिव पार्वतीको विवाहको दिन ''शिवरात्री पर्व'' कृष्ण चतुर्दशीमा मनाइन्छ। निर्जल व्रत, रात्री जागरण, चार प्रहरको पूजा, शिवलिंगमा दूधको अभिषेक र शिव महिमा कीर्तन शिवरात्रीको पूजा अर्चनाका मुख्य अङ्ग मानिन्छन्। शिवरात्री पर्वलाई पर्वको राजा भनिन्छ र शिवरात्रीको पालनाले भोग र मोक्ष दुवैको प्रप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता जनमानसमा रहेको छ। शिवरात्री पूजामा व्रतकालमा भगवान शिवको ध्यान, पूजन र जप गरिन्छ भने जागरण कालमा भक्तको सम्पूर्ण सत्ता जागरणबाट शिवमय बन्दछ। पूजन वा शिवार्चनमा इशान मूर्तिलाई दूधले स्नान गराइन्छ। [[फागुन|फागुन]] [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण]] [[चतुर्दशी]]मा मनाइने यस पर्वमा सृष्टिको प्रारम्भमा यसै दिन मध्यरात्रि कालमा भगवान् शङ्कर ब्रह्माबाट रुद्रका रूपमा अवतरण भएका थिए भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। प्रलयकालमा यसै दिन प्रदोषको समयमा भगवान शिव ताण्डव गर्दै ब्रह्माण्डलाई तेस्रो नेत्रको ज्वालाबाट समाप्त गर्नेछन् भन्ने मान्यता पनि पुराणमा पाइन्छ। ==इतिहाश== यस पर्वका दिन उपवास गरी " ॐ नमः शिवाय" मन्त्र जप गरेमा सर्वसिद्धि लाभ भई यमलोक जानु नपर्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। [[ब्रह्मा]]ले रूद्ररूपी शिवजीलाई उत्पन्न गरेको दिन, शिव पार्वतीको विवाहको दिन ''शिवरात्री पर्व'' कृष्ण चतुर्दशीमा मनाइन्छ। निर्जल व्रत, रात्री जागरण, चार प्रहरको पूजा, शिवलिंगमा दूधको अभिषेक र शिव महिमा कीर्तन शिवरात्रीको पूजा अर्चनाका मुख्य अङ्ग मानिन्छन्। शिवरात्री पर्वलाई पर्वको राजा भनिन्छ र शिवरात्रीको पालनाले भोग र मोक्ष दुवैको प्रप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता जनमानसमा रहेको छ। शिवरात्री पूजामा व्रतकालमा भगवान शिवको ध्यान, पूजन र जप गरिन्छ भने जागरण कालमा भक्तको सम्पूर्ण सत्ता जागरणबाट शिवमय बन्दछ। पूजन वा शिवार्चनमा इशान मूर्तिलाई दूधले स्नान गराइन्छ। == विधान == यस दिन शिवभक्त, शिव मन्दिरहरूमा गएर शिवलिंगमा बेल-पत्र दूध, भाङ आदि चढाउने, पूजन गर्ने, उपवास बस्ने तथा राती जागरण गर्दछन्। शिव लिङ्गमा बेल-पत्र चढाउनु, उपवास तथा रात्री जागरण गर्नु जस्ता विशेष कर्मको सम्पादन यस पर्वमा हुने गर्दछ। यस दिन शिवको विवाह भएको थियो त्यसैले राती शिवजीको जन्ती निकालेर उत्सव गर्ने चलन पनि छ। वास्तवमा शिवरात्रिको परम पर्व स्वयं परमपितापरमात्माले सृष्टोलीा अवतरित भएको स्मृति पर्व हो। यहाँ रात्रि शब्दले अज्ञान एवं अन्धकारबाट हुने नैतिक पतनको द्योतन/सङ्केत गर्छ। परमात्मा नै ज्ञानको सागर हो, जसले मानव मात्रलाई सत्य ज्ञानद्वारा अन्धकारबाट प्रकाश तर्फ अथवा असत्यबाट सत्य तर्फ लैजान्छ। ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, स्त्री-पुरुष, बालक, युवा र वृद्ध सबै यस व्रतको पालन गर्न योग्य मानिन्छन्। यस व्रतको विधानमा सवेरै स्नानादिबाट शुद्ध भएर उपवास गर्ने गरिन्छ। ;विधि: * यस दिन माटोको भाँडोमा पानी भरेर, त्यसमाथि [[बेलपत्र]], आँक, [[धतूरो]]को फुल, चामल आदि हालेर ‘[[शिवलिङ्ग]]’मा अर्पण गरिन्छ। यदि नजिकमा शिवालय छैन भने, शुद्ध गिलो माटोबाटै शिवलिंग बनाएर त्यसलाई पूजा गर्ने विधान छ। * राती जागरण बसेर शिवपुराणको पाठ र कथा सुन्नु प्रत्येक व्रतालुको धर्म मानिन्छ। * व्रतको भोलिपल्ट बिहान सवेरै जौ, तिल, खीर र बेलपत्रको हवन गरेर व्रत समाप्त गरिन्छ। महाशिवरात्रि भगवान शङ्करका निमित्त सबैभन्दा पवित्र दिन हो। यो आफ्नो आत्मालाई पुनीत बनाउने महाव्रत हो। यो व्रतको पालना गरेर सबै पापहरूको नाश हुन्छ। हिंसक प्रवृत्तिमा परिवर्तन आउँछ। निरीह जीवहरू प्रति दयाभाव उब्जिन्छ। ईशान संहितामा यसको महत्ताको उल्लेख यसरी गरिएको छ- <blockquote> ॥शिवरात्रि व्रतं नाम सर्वपापं प्रणाशनम्। आचाण्डाल मनुष्याणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्॥ </blockquote> ;विशेष चतुर्दशी तिथिका स्वामी भगवान शिव हुन्। अत: ज्योतिषशास्त्रमा यस तिथिलाई परम् शुभफलदायी तिथि भनिएको छ। त्यसो त शिवरात्री प्रत्येक महिनाको चतुर्दशीका दिन पर्दछ। तर फागुन कृष्ण चतुर्दशीलाई सबै शिवरात्रि मध्ये विशेष भएकाले महाशिवरात्रि भनिएको हो। ज्योतिषीय गणना अनुसार सूर्यदेव पनि यस समयसम्म उत्तरायणमा आइसकेका हुन्छन् तथा ऋतु परिवर्तनको यो समय अत्यन्त शुभ मानिन्छ। शिवको अर्थ हो कल्याण। शिव सबैको कल्याण गर्ने देवता हुन्। अत: महाशिवरात्रिमा सरल उपाय गर्दा मात्र पनि इच्छित सुखको प्राप्ति हुन्छ। ज्योतिषीय गणितको अनुसार चतुर्दशी तिथिमा चन्द्रमा अफ्नो क्षीणस्थ अवस्थामा पुग्दछ। त्यस कारण बलहीन चन्द्रमा सृष्टिलाई ऊर्जा प्रदान गर्न असमर्थ हुन्छन्। चन्द्रमाको सीधा सम्बन्ध मनसग हुन्छ। अब मन: कमजोर हुदा भौतिक सन्तापले प्राणीलाई घेर्दछ तथा विषादको स्थिति उत्पन्न हुदछ। जसबाट कष्टहरूको सामना गर्नु पर्दछ। चन्द्रमा शिवको मस्तकमा सुशोभित छन्। अत: चन्द्रदेवको कृपा प्राप्त गर्न भगवान शिवको आश्रय किने गरिन्छ। महाशिवरात्रि शिवको प्रिय तिथि हो। अत: प्राय: ज्योतिषीहरू शिवरात्रिका दिन शिवको आराधना गरेर कष्टहरूबाट मुक्ति पाउन सुझाव दिन्छन्। शिव आदि-अनादि हुन्। सृष्टिको विनाश वा पुन:स्थापनको बीचको मुख्य कडी हो प्रलय अर्थात कष्ट, पुन:स्थापना अर्यात सुख। अत: ज्योतिषमा शिवलाई सुखको आधार मानेर महाशिवरात्रिमा अनेक किसिमका अनुष्ठान गर्ने महत्ता दर्शाइएको छ। == आयोजन अनुष्ठान मेला == महाशिवरात्रिको अवसरमा काठमाडौँको [[पशुपतिनाथ (स्पष्टता)|पशुपतिनाथ]], झापाको [[अर्जुनधारा धाम|अर्जुनधारा]], सुनसरीको [[रामधुनी मन्दिर|रामधुनी]] र [[पिण्डेश्वर मन्दिर|पिण्डेश्वर]], खोटङ्गको [[हलेसी महादेव|हलेसी]], मोरङ्गको किराँतेश्वर, गुल्मीको गलेश्वर आदि विविध शिवालयमा भक्तजनको भीड लाग्दछ। यस अवसरमा [[भारत]] लगायत विश्वको विभिन्न स्थानहरूबाट जोगी, योगी एवं भक्तजन पशुपति मन्दिरमा आउँछन्।<ref name="शिवरात्रिमा पूजा">http://www.reportersnepal.com/nep/index.php?action=news&id=4580</ref><ref>{{cite web|url=https://newsmandu.com/society/4092/|title=महाशिवरात्रि आज देशभर मनाइँदै, पशुपतिनाथमा विशेष व्यवस्था; सेना दिवससमेत विविध कार्यक्रम|publisher=न्युजमाण्डु|website=www.newsmandu.com|accessdate=फागुन ३, २०८२}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery> चित्र:Nepal - Mahasivaratri at Pasupati (3345893919).jpg चित्र:ShivaRatri Lights.jpg चित्र:Shivaratri @ Pashupatinath 02.jpg चित्र:Shivaratri-07.jpg </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references/> == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स२|Shivaratri|महाशिवरात्रि}} * [http://mahashivratri.info महाशिवरात्रिको जानकारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220123933/http://mahashivratri.info/ |date=2009-02-20 }} {{हिन्दु धर्म}} {{हिन्दु पर्व-तिहार}} [[श्रेणी:पर्व]] [[श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] {{नेपाली चाड पर्वहरू}} gkywoe2b1cbe376s4lhgp3mkuj8hn1g 0 26822 1363458 1343945 2026-06-25T07:18:46Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा + 4 श्रेणीहरू; ± 4 श्रेणीहरू 1363458 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} [[चित्र:Elizabeth Taylor Argentinean Magazine AD.jpg|thumb|300px|अभिनेत्री एलिजाबेथ टेलर (फेब्रुअरी २७, १९३२ - मार्च २३, २०११)]] '''डेम एलिजाबेथ रोजमण्ड् टेलर''', (फेब्रुअरी २७, १९३२ - मार्च २३, २०११),<ref>{{cite web|title=Screen icon Elizabeth Taylor dies|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12833100|work=BBC News|publisher=BBC|accessdate=23 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2011/03/abc-actress-elizabeth-taylor-dies-at-age-79/1|title=ABC: Actress Elizabeth Taylor dies at age 79|publisher=[[USA Today]]|date=March 23, 2011|accessdate=March 23, 2011}}</ref> वा लिज टेलर पनि भनिने यिनी चर्चित [[हलिउड]] अभिनेत्री हुन्। उनको जन्म [[लन्डन]]मा भएको थियो तर काम उनले हलिउड ([[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]])मा गरिन।<ref>{{cite web|url=http://www.questia.com/library/encyclopedia/taylor-elizabeth.jsp|title=Elizabeth Taylor, The Columbia Encyclopedia|publisher=Questia.com|date=|accessdate=2010-04-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604121209/http://www.questia.com/library/encyclopedia/taylor-elizabeth.jsp |date=2011-06-04 }}</ref> हलिउडको स्वर्णकालकी एक प्रमुख अभिनेत्री एलिजाबेथ करीब पाँच दशक फिल्ममा सक्रिय रहिन्। उनी १० नाति/नातिनी र चार पनाति/पनातिनीको रेखदेखमा थिइन्। चर्चामा आइरहने यिनले ५९ वर्षको उमेरमा आठौँ बिहे गरेकी उनी वैवाहिक जीवनका कारणले पनि समाचारमा आएकी थिइन्। त्यस्तै ७५ वर्षको पुग्दा उनले साथी जेसन विन्टर्स्सँग नवौँ बिहे गरेको हल्ला चलेको थियो। तर उनले त्यसको खण्डन गरेकी थिइन्। <ref name="Nagariknews.com 2011-03-23">Nagariknews.com 2011-03-23</ref> अमेरिकन चलचित्र इन्स्टिच्युटले प्रकाशन गरेको ‘महान नारी'को सूचीमा उनलाई सातौँ स्थान दिइएको छ। बालकलाकारकै रूपमा करियर सुरु गरेकी उनले आफ्नो जीवनकालमा दुईवटा [[एकेडेमी पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। सन् १९४२मा १० वर्षको उमेरमा चलचित्र अभिनय सुरु गरेकी उनले अन्तिमपटक सन् २००१मा एक टेलि चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन्। <ref name="Nagariknews.com 2011-03-23"/> मार्च २३, २०११मा लस् एन्जेल्स, [[क्यालिफोर्निया]]को एक अस्पतालमा उनको ७९ वर्षको उमेरमा निधन भयो।<ref name=abc-death1>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/hollywood-icon-elizabeth-taylor-dies-79/story?id=12894882 |title=Hollywood Icon Elizabeth Taylor Dies at 79 - ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2011-03-23 |accessdate=2011-03-23}}</ref> === सन्दर्भ सामग्रीहरू === <references/> {{Commonscat|Elizabeth Taylor}} [[श्रेणी:सन् १९३२ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी मञ्च अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एकेडेमी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी मञ्च अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:लन्डनका अभिनेत्रीहरू‎]] [[श्रेणी:लस एन्जलसका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी बाल अभिनेत्रीहरू]] bamdcm48cht9rhsagtycbuq74dstfu1 4 35765 1363437 1274093 2026-06-25T04:37:01Z Saroj 31493 [[Special:Contributions/Krishna Bahadur Tamang|Krishna Bahadur Tamang]] ([[User talk:Krishna Bahadur Tamang|वार्तालाप]])द्वारा [[User:बडा काजी|बडा काजी]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1201363 wikitext text/x-wiki {{विकिपिडिया:स्वशिक्षा/माथि}} <!-- TABS --> {{:विकिपिडिया:स्वशिक्षा/बायाँ सामग्रीहरू|This=1}} |style="padding: 3em;" | <!-- CONTENT --> {{:विकिपिडिया:स्वशिक्षा/परिचय}} {{-}} |} [[श्रेणी:विकिपिडिया स्वशिक्षा| ]] jl13sfxs2se5tgwy95yhicxhqmlvp96 0 48026 1363427 1320002 2026-06-25T01:59:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363427 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Bailiwick of Jersey <br/>''Bailliage de Jersey'' |common_name = Jersey |image_flag = Flag of Jersey.svg |image_coat = Coat of Arms of Jersey.svg |image_map = Europe-Jersey.svg |map_caption = {{map caption|location_color=Dark Green}} |national_motto = |national_anthem = "[[God Save the Queen]]"&nbsp;<small>(official)</small><br/>"[[Ma Normandie]]" ("My Normandy")&nbsp;<small>(official for occasions when distinguishing anthem required)</small><br/><small> |official_languages = English, French |regional_languages = [[Jèrriais]]<ref>{{cite web |url=http://www.statesassembly.gov.je/documents/propositions/22189-12814-1972005.htm |title=Development Of A Cultural Strategy For The Island |publisher=Statesassembly.gov.je |accessdate=31 May 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511111031/http://www.statesassembly.gov.je/documents/propositions/22189-12814-1972005.htm |date=11 May 2011 }}</ref> |ethnic_groups = 50% Jersey, 31% [[British people|Other Britons]], 7% [[Portuguese people|Portuguese]], 3% [[Polish people|Polish]], 2% [[Irish people|Irish]], 0.88% [[French people|French]]<ref>[http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin2%2020111214%20SU.pdf Bulletin 2: Place of birth, ethnicity, length of residency, marital status.]</ref> |capital = [[Saint Helier]] |latd=49 |latm=11.401 |latNS=N |longd=2 |longm=06.600 |longEW=W |largest_city = capital |government_type = [[Parliamentary democracy|Parliamentary system]], [[Constitutional monarchy]] and [[Crown dependency]] |leader_title1 = [[Duke of Normandy|Duke]] |leader_name1 = {{nowrap|[[Elizabeth II of the United Kingdom|Elizabeth II]], [[Duke of Normandy]]}} |leader_title2 = [[Lieutenant Governor of Jersey|Lieutenant Governor]] |leader_name2 = [[John McColl]] |leader_title3 = [[List of Bailiffs of Jersey|Bailiff]] |leader_name3 = [[Michael Birt (Bailiff of Jersey)|Michael Birt]] |leader_title4 = [[Chief Minister of Jersey|Chief Minister]] |leader_name4 = [[Ian Gorst]] |area_rank = 227th |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 119.49 |area_sq_mi = 46.13 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0 |population_estimate = 97,857<ref>{{cite web|url=http://www.gov.je/Government/Census/Census2011/Pages/2011CensusResults.aspx|title=2011 census results |publisher=Gov.je |date=8 December 2011 |accessdate=8 December 2011}}</ref> |population_estimate_rank = 199th |population_estimate_year = 2011 |population_density_km2 = 819 |population_density_sq_mi = 2121 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 14th² |GDP_PPP = $13.6 billion |GDP_PPP_rank = 167th |GDP_PPP_year = 2003 |GDP_PPP_per_capita = £40,067 |GDP_PPP_per_capita_rank = 6th |sovereignty_type = Status |sovereignty_note = British [[Crown dependency]] |established_event1 = Separation from mainland&nbsp;Normandy |established_event2 = [[Liberation Day|Liberation]] from German&nbsp;occupation |established_date1 = <br/>1204 |established_date2 = <br/>9 May 1945 |HDI = n/a |HDI_rank = n/a |HDI_year = n/a |HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> |currency = [[Pound sterling]] |currency_code = GBP |country_code = |time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]⁴ |utc_offset = |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.je]] |calling_code = +44 specifically +44-1534&nbsp;<small>(landline)</small><br/>+44-7797<br/>{{spaces|5}}<small>(Jersey Telecom mobile)</small><br/>+44-7700<br/>{{spaces|5}}<small>(Sure mobile)</small><br/>+44-7829<br/>{{spaces|5}}<small>(Airtel-Vodafone mobile)</small> |patron_saint = [[Helier|St. Helier]] |footnote1 = [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/7571029D-45BF-4122-B6C2-14A4586898F6/0/2007populationupdate.pdf Jersey’s Resident Population 2007] |footnote2 = Rank based on population density of Channel Islands including [[Guernsey]]. |footnote3 = The States of Jersey issue their own [[Pound sterling|sterling]] notes and coins (see [[Jersey pound]]). |footnote4 = In a referendum on 16 October 2008, voters rejected a proposal to adopt [[Central European Time]], by 72.4%.<ref>{{cite news |title=Jersey rejects time-zone change |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/jersey/7671009.stm |accessdate=18 October 2008 |date=16 October 2008 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''जर्सी ''', आधिकारीक: '''जर्सी क्षेत्र''', [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]]: '''Bailliage de Jersey''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|dʒ|ɜr|z|i}}, {{IPA-fr|ʒɛʁzɛ|lang}}; [[Jèrriais]]: ''Jèrri'') [[फ्रान्स]]को नजिकै अवस्थित [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को स्वशासित राष्ट्र हो । {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{EU}} {{Europe}} {{Commonscat|Jersey}} [[श्रेणी:युरोप| ]] [[श्रेणी:टापुहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] swncgou7agy3lti8ahcyesfd36xh8r8 0 50337 1363462 1210524 2026-06-25T08:17:09Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो 1363462 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = म्यारी केरी | image= Mary Carey AVN 2011 2.jpg | caption = २०११ एभिएनमा म्यारी केरी | birth_name = म्यारी एलेन कुक | birth_date = {{birth date|mf=yes|1980|6|15}}<ref name="iafd">{{cite web | title =Mary Carey| author= | publisher =iafd.com | url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=MaryCary/gender=f| date = | accessdate =2008-10-27 }}</ref> | birth_place = [[क्लिभल्याण्ड, ओहियो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="iafd"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|120|lb|kg st|abbr=on}}<ref>[http://marycarey.com/bio.html Official Mary Carey Bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212041823/http://www.marycarey.com/bio.html |date=2010-02-12 }}. URL accessed on April 10, 2010.</ref> | eye_color = Brown | hair_color = Blonde | ethnicity = युरोपियन र रैथाने अमेरिकन | alias = Mary Cary, Marey Carey | number_of_films = ९० (आइएएफडी अनुसार),७ (निर्देशित) <ref name="iafd"/> | website = {{ URL | www.marycarey.com }} | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''Mary एलेन कुक''' (जन्म: जुन १५, १९८०<ref name="Carey 2013">{{cite tweet |last1=Carey |first1=Mary |title=@Billyspunk @TradioV Well {{not a typo|Billy,when}} I ran for Gov my age and bday was filed w/ the court, so yes June {{not a typo|15,1980}} is my bday you ugly ass |user=realmarycarey |number=346053116661231616 |date=June 15, 2013}}</ref>), पेशागत रूपमा '''मेरी केरी'''<ref name="Kershaw">{{cite news |last=Kershaw |first=Sarah |title=What the Well-Undressed Woman Wears to Her Concession |url=https://www.nytimes.com/2003/10/08/national/nationalspecial3/what-the-wellundressed-woman-wears-to-her.html |work=[[The New York Times]] |date=8 October 2003 |url-access=limited}}</ref><ref name="Wallace">{{cite magazine |last=Wallace |first=Amy |title=Under the Big Top: Pressing the Flesh with Mary Carey, Porno Populist |url=https://books.google.com/books?id=cF0EAAAAMBAJ&q=%22Mary+Ellen+Cook%22 |magazine=[[Los Angeles Magazine]] |volume=48 |issue=12 |issn=1522-9149 |date=December 2003 |page=109 |via=Google Books}}</ref>का नामले परिचित, एक अमेरिकी पूर्व वयस्क चलचित्र अभिनेत्री, ''[[Playboy (magazine)|प्लेबोय]]'' मोडल, रेडियो प्रस्तोता, चलचित्र निर्देशक तथा राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[VH1]] का रियालिटी टेलिभिजन शृङ्खला ''[[Celebrity Rehab]]'' र ''[[Sober House]]'' मा गरेको उपस्थितिका लागि परिचित छिन्। सन् २०१३ मा उनलाई [[AVN Hall of Fame]] मा समावेश गरिएको थियो। उनले [[2003 California gubernatorial recall election|सन् २००३ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा प्रतिस्थापन उम्मेदवारका रूपमा उम्मेदवारी दिएकी थिइन्। साथै, उनले [[2021 California gubernatorial recall election|सन् २०२१ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा उम्मेदवारी दिने योजना बनाएकी थिइन्, तर अन्ततः उक्त निर्वाचनमा उम्मेदवारी नदिने निर्णय गरिन्।<ref name="Sebastian">{{Cite web |last=Sebastian |first=Johan |date=March 11, 2015 |title=Pornstar and FAU alumna Mary Carey on how her humble South Florida beginning influenced her career |url=https://www.upressonline.com/2015/03/pornstar-and-fau-alumna-mary-carey-on-how-her-humble-south-florida-beginning-influenced-her-career/ |access-date=December 30, 2021 |website=University Press |publication-place=Boca Raton, Florida}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == केरीको जन्म [[cerebral palsy|सेरेब्रल पाल्सी]] भएका पिता र [[schizophrenia|सिजोफ्रेनिया]] भएकी आमाबाट भएको थियो। उनलाई तीन महिनाको उमेरदेखि उनका हजुरबा–हजुरआमाले हुर्काएका थिए। सात वर्षको उमेरमा उनी आफ्ना हजुरबा–हजुरआमासँगै [[Fort Lauderdale, Florida|फोर्ट लाउडरडेल, फ्लोरिडा]] बसाइँ सरेकी थिइन्।{{r|Sebastian}} उनले छात्रवृत्तिमा फोर्ट लाउडरडेलस्थित [[Pine Crest School|पाइन क्रेस्ट प्रिपरेटरी विद्यालय]]मा अध्ययन गरिन्।{{r|Wallace|p=111}} उनका हजुरबाको उनको १६ वर्षको उमेरमा [[lung cancer|फोक्सोको क्यान्सर]]का कारण निधन भयो। सन् १९९९ मा उनले नाटक विषयमा शैक्षिक उपाधि हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ [[Florida Atlantic University]] (FAU) मा भर्ना भइन्। ब्याले नृत्यमा प्रशिक्षित केरीले FAU को [[dance team|नृत्य टोली]]मा समेत प्रदर्शन गरेकी थिइन्। तीन वर्षको अध्ययनपछि, २१ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो परिवारको आर्थिक अवस्थालाई अझ राम्रो बनाउन विश्वविद्यालय छोडिन्।<ref name="Robinson">{{cite web |last1=Robinson |first1=Melia |date=1 July 2013 |title=12 Former Porn Stars Who Now Lead Boring, Normal Lives |url=http://www.businessinsider.com/former-porn-stars-leading-normal-lives-2013-7 |website=Business Insider |access-date=19 December 2014}}</ref> == करियर == अश्लील चलचित्रहरूमा अभिनय गर्नुका अतिरिक्त, केरीले [[feature dancer|फिचर नर्तकी]]का रूपमा पनि काम गरेकी छिन् तथा [[Playboy TV]] मा समेत देखा परेकी थिइन्।{{r|Wallace|pp=110–111}} सन् २००८ मा उनले वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गर्नबाट अवकाश लिइन्। जनवरी–फेब्रुअरी २००८ मा केरी [[VH1]] को रियालिटी टेलिभिजन शृङ्खला ''[[Celebrity Rehab]]'' मा सहभागी भइन्,<ref>{{cite web |date=12 January 2008 |title=Video: Celebrity Rehab – Mary Carey and her Toy! |website=L.A. Late |url=http://news.lalate.com/2008/01/12/video-celebrity-rehab-mary-carey-and-her-toy/ |access-date=2008-02-05}}</ref><ref>{{cite web |title=Episode Cast for: 'Celebrity Rehab with Dr. Drew'! |website=IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt1114705/epcast |access-date=2008-02-05}}</ref> जहाँ उनले [[alcoholism|मद्यपानको लत]]को उपचार गराइन्। ''Celebrity Rehab'' मा रहँदा उनले आफ्नी आमाको कारण आफू वयस्क मनोरञ्जन उद्योग छोडेर आफ्नो जीवनलाई सही मार्गमा लैजाने बताएकी थिइन्। अघिल्लो महिनामा उनकी आमाले [[suicide attempt|आत्महत्याको प्रयास]]स्वरूप चारतले भवनबाट हाम फालेपछि फ्लोरिडाको एक अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो।<ref name="Zaleski">{{cite web |last=Zaleski |first=Katharine |date=2006-10-28 |title=Porn Star Mary Carey Drops Out Of California Governor's Race... |url=https://www.huffpost.com/entry/porn-star-mary-carey-drop_n_32377 |work=[[Huffington Post]]}}</ref> पुनर्मिलन (रियुनियन) एपिसोडमा, जुन पुनर्स्थापना केन्द्र छोडेको करिब छ महिनापछि रेकर्ड गरिएको थियो, उनले आफू संयमित जीवन अपनाएपछि कुनै पनि वयस्क चलचित्रमा अभिनय नगरेको र भविष्यमा पनि नगर्ने उद्देश्य रहेको बताइन्। तथापि, उनले क्लबहरूमा "फिचर डान्स" जारी राखेकी थिइन्। उनले आमाको हेरचाहका लागि आर्थिक स्रोत आवश्यक भएकाले यो काम गरिरहेकी भए पनि भविष्यमा यसलाई पनि छोड्ने आशा व्यक्त गरेकी थिइन्। [[AVN (magazine)|AVN]] पत्रिकासँगको अन्तर्वार्तामा केरीले आफू [[Alprazolam|Xanax]] औषधिको लतबाट मुक्त हुन पुनर्स्थापना केन्द्रमा गएको बताइन्। उक्त लत उनको दोस्रो पटकको गभर्नर पदको उम्मेदवारी अभियान त्याग्ने समयतिर विकसित भएको थियो।<ref name="Auctions">{{cite web |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |date=2009-02-18 |title=Porn star politician auctions breast implants |url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/celebrities/163899/Porn-star-politician-auctions-breast-implants |website=Stuff.co.nz}}</ref> उनले कार्यक्रममा मदिरासम्बन्धी विषयलाई विशेष रूपमा प्रस्तुत गरिएको दाबी समेत गरिन्।<ref name="Sullivan">{{cite web |first=David |last=Sullivan |date=2009-05-18 |title=AVN - Mary Carey Pokes Fun at VH1 in 'Celebrity Pornhab With Dr. Screw' |url=https://avn.com/business/articles/video/mary-carey-pokes-fun-at-vh1-in-celebrity-pornhab-with-dr-screw-337073.html |access-date=2010-04-11 |website=Adult Video News}}</ref> सन् २००९ मा केरीले ''Celebrity Pornhab with Dr. Screw'' नामक चलचित्र निर्माण गरिन्। यो चलचित्र VH1 को उक्त कार्यक्रमको अश्लील व्यङ्ग्यात्मक रूपान्तरण थियो र यसमा केरी तथा एक महिला सह-अभिनेत्रीबीचको यौन दृश्य समावेश गरिएको थियो।<ref name="Rochlin">{{cite magazine |last=Rochlin |first=Margy |title=Addicted to Rehab |date=February 1, 2010 |magazine=[[TV Guide Magazine]] |pages=34–35 |issn=0039-8543}}</ref> सन् २०११ मा ''Celebrity Rehab Revisited'' का लागि दिइएको अन्तर्वार्तामा केरीले कार्यक्रम समाप्त भएपछि आफूले [[Xanax]] को प्रयोग र अत्यधिक मद्यपान (बिन्ज ड्रिङ्किङ) छोडेको बताइन्, यद्यपि कहिलेकाहीँ शैम्पेन सेवन गर्ने गरेको उल्लेख गरिन्। त्यसबेला उनको एक विद्युतीय प्राविधिक (इलेक्ट्रिसियन) सँग विवाह भएको दुई वर्ष भइसकेको थियो। उनले वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गर्न छोडेकी थिइन्, तर नाइट क्लब तथा स्ट्रिप क्लबहरूमा व्यक्तिगत उपस्थितिमार्फत आफ्नो जीविकोपार्जन जारी राखेकी थिइन्।<ref name="Revisited">{{cite web |title=Celebrity Rehab Revisited: Marey Carey or Marey Ellen? |url=http://www.vh1.com/video/misc/712086/marey-carey-or-marey-ellen.jhtml |publisher=VH1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002173638/http://www.vh1.com/video/misc/712086/marey-carey-or-marey-ellen.jhtml |archive-date=2 October 2015 |date=16 November 2011 |type=video}}</ref> == राजनीति == [[2003 California gubernatorial recall election|सन् २००३ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]का क्रममा केरीले Kick Ass Pictures सँग सम्झौता गरेकी थिइन् र प्रचारात्मक रणनीति (पब्लिसिटी स्टन्ट) का रूपमा कम्पनीले उनलाई गभर्नर पदका लागि उम्मेदवारी दिन सुझाव दिएको थियो। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकी थिइन् र १३५ जना उम्मेदवारहरूको बीचमा दशौँ स्थान हासिल गरेकी थिइन्। उनले प्रस्तुत गरेको एघार बुँदे घोषणापत्रमा स्तन प्रत्यारोपणमा कर लगाउने, [[lap dance|ल्याप डान्स]]लाई कर कटौतीयोग्य खर्च बनाउने तथा "Porn for Pistols" नामक विनिमय कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जस्ता केही व्यङ्ग्यात्मक तथा हल्का हास्यपूर्ण प्रस्तावहरू समावेश थिए। उनले ११,१७९ मत प्राप्त गर्दै निर्वाचनमा दशौँ स्थान हासिल गरिन्।<ref>{{cite web |title=Statement of Vote |url=https://elections.cdn.sos.ca.gov/sov/2003-special/sov-complete.pdf |website=California Secretary of State |access-date=23 July 2025}}</ref>{{Primary source inline|date=July 2025}} जुन २००५ मा केरीले सन् २००६ को निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा [[Lieutenant Governor of California|क्यालिफोर्नियाकी उप-गभर्नर]] पदका लागि उम्मेदवारी दिने घोषणा गरिन्। तर अक्टोबर २००६ मा उनले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिइन्, किनभने औषधि सेवन बन्द भएपछि भवनबाट हाम फालेकी आफ्नी आमाको हेरचाह गर्नुपर्ने अवस्था आएको थियो।<ref name="Quits">{{cite news |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/porn-star-quits-governors-race-20061024-gdoo37.html |title=Porn star quits governor's race |newspaper=Sydney Morning Herald |date=2006-10-24 |url-access=limited}}</ref> अप्रिल २०२१ मा केरीले त्यसबेला औपचारिक रूपमा घोषणा हुन बाँकी रहेको [[2021 California gubernatorial recall election|सन् २०२१ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा उम्मेदवारी दिने योजना सार्वजनिक गरिन्।<ref>{{cite web |last1=White |first1=Jeremy B. |title=Former porn star Mary Carey announces California recall bid — again |url=https://www.politico.com/states/california/story/2021/04/13/former-porn-star-mary-carey-announces-california-recall-bid-again-9426103 |website=Politico |access-date=14 April 2021 |date=13 April 2021}}</ref> जुलाई २०२१ मा पुनःआह्वान निर्वाचन आधिकारिक रूपमा घोषणा भएपछि उनले उम्मेदवारीबाट पछि हट्ने निर्णय गरिन्। उम्मेदवारी दर्ताका लागि उपलब्ध समय अत्यन्त छोटो रहेको कारण उनले आफ्नो निर्णयको आधार भएको बताइन्। वयस्क मनोरञ्जन उद्योगमा प्रचलित [[MILF]] शब्दप्रति श्रद्धाञ्जलिस्वरूप आफ्नो चुनावी अभियानको मुख्य सन्देश MILF हुने उनले बताएकी थिइन्, जसको अर्थ उनले "Moderates and Independents for Liberation and Freedom" (मुक्ति र स्वतन्त्रताका लागि मध्यमार्गी तथा स्वतन्त्र समूह) भनेर परिभाषित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |title=Mary Carey pulls out of CA Governor Race ... Deck Stacked Against Me!!! |url=https://www.tmz.com/2021/07/10/mary-carey-pulls-out-governor-california-race-recall-election-gavin-newsom/ |date=July 10, 2021 |website=TMZ}}</ref><ref name="Hawkins">{{Cite web |last=Hawkins |first=Stephen |date=2021-07-16 |title=Former adult film start Mary Carey pulls out of governor's race to move to Florida |url=https://bakersfieldnow.com/news/local/former-adult-film-start-mary-carey-pulls-out-of-governors-race |access-date=2021-12-21 |website=Bakersfieldnow.com |publisher=KBAK}}</ref> == पुरस्कार तथा सम्मान == * २००४ [[AVN Award]] – उत्कृष्ट समग्र विपणन अभियान (व्यक्तिगत परियोजना) – ''Mary Carey Campaign''<ref>{{cite magazine |url=https://avn.com/business/articles/video/evil-angel-wicked-pictures-big-winners-at-2004-avn-awards-37513.html |title=Evil Angel, Wicked Pictures Big Winners at 2004 AVN Awards |access-date=2013-12-20 |first=Heidi |last=Pike-Johnson |date=2004-01-12 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २००४ [[FOXE Award]] – वर्षकी उत्कृष्ट अभिनेत्री (Vixen of the Year)<ref>{{cite web |url=https://www.xbiz.com/news/3834/birthday-girl-mary-carey-is-vixen-of-year |title=Birthday Girl Mary Carey Is 'Vixen' of Year |access-date=2013-12-20 |first=Rhett |last=Pardon |date=2004-06-15 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> * २००४ [[XRCO Award]] – मुख्यधाराको वयस्क मनोरञ्जन मिडियाको मनपर्ने व्यक्तित्व (Mainstream's Adult Media Favorite)<ref>{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://avn.com/business/articles/video/jules-jordan-evil-angel-elegant-angel-wicked-pictures-capture-xrco-awards-40011.html |title=Jules Jordan, Evil Angel, Elegant Angel, Wicked Pictures Capture XRCO Awards |access-date=2013-12-20 |date=2004-08-19 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २००६ AVN Award – उत्कृष्ट समग्र विपणन अभियान (व्यक्तिगत परियोजना) – ''Mary Carey's Dinner with President Bush''<ref>{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://avn.com/business/articles/video/2006-avn-award-winners-announced-47237.html |title=2006 AVN Award Winners Announced |access-date=2013-12-20 |date=2006-01-09 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २०१३ [[AVN Hall of Fame]] मा समावेश<ref>{{cite magazine |url=https://avn.com/business/articles/video/avn-announces-2013-hall-of-fame-inductees-498347.html |title=AVN Announces 2013 Hall of Fame Inductees |access-date=2013-12-20 |last=Smithberg |first=Allen |date=2012-12-21 |magazine=Adult Video News}}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Mary Carey|म्यारी केरी}} * {{official website|http://www.marycarey.com}} * {{iafd name|id=MaryCary|gender=female|name=Mary Carey}} * {{afdb name|id=26614|gender=female|name=Mary Carey}} * {{IMDb name|1298556|Mary Carey}} * {{twitter|realmarycarey|Mary Carey}} * {{Myspace|realmarycarey|Mary Carey}} *[http://www.badmouth.net/interview-mary-carey/ Interview: Mary Carey] (Badmouth.net) *[http://www.thedailyshow.com/watch/thu-june-23-2005/popping-a-big-tent Interview] by [[Stephen Colbert]] on [[The Daily Show]], June २००५ *[http://www.lukeisback.com/stars/stars/mary_carey.htm Interviews at LukeIsBack.com] {{Commonscat|Mary Carey}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Persondata | NAME = Carey, Mary | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = June 15, 1980 | PLACE OF BIRTH = [[Cleveland, Ohio]], U.S. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Carey, Mary}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] {{porn-actor-stub}} ju4aq7q3egt6fjwq74y4gohzdiyt0la 1363463 1363462 2026-06-25T08:18:52Z Ramesh Deuba 37151 सफाइ गरियो 1363463 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = म्यारी केरी | image= Mary Carey AVN 2011 2.jpg | caption = २०११ एभिएनमा म्यारी केरी | birth_name = म्यारी एलेन कुक | birth_date = {{birth date|mf=yes|1980|6|15}}<ref name="iafd">{{cite web | title =Mary Carey| author= | publisher =iafd.com | url =http://www.iafd.com/person.rme/perfid=MaryCary/gender=f| date = | accessdate =2008-10-27 }}</ref> | birth_place = [[क्लिभल्याण्ड, ओहियो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]<ref name="iafd"/> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=9}}<ref name="iafd"/> | weight = {{convert|120|lb|kg st|abbr=on}}<ref>[http://marycarey.com/bio.html Official Mary Carey Bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212041823/http://www.marycarey.com/bio.html |date=2010-02-12 }}. URL accessed on April 10, 2010.</ref> | eye_color = Brown | hair_color = Blonde | ethnicity = युरोपियन र रैथाने अमेरिकन | alias = Mary Cary, Marey Carey | number_of_films = ९० (आइएएफडी अनुसार),७ (निर्देशित) <ref name="iafd"/> | website = {{ URL | www.marycarey.com }} | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''Mary एलेन कुक''' (जन्म: जुन १५, १९८०<ref name="Carey 2013">{{cite tweet |last1=Carey |first1=Mary |title=@Billyspunk @TradioV Well {{not a typo|Billy,when}} I ran for Gov my age and bday was filed w/ the court, so yes June {{not a typo|15,1980}} is my bday you ugly ass |user=realmarycarey |number=346053116661231616 |date=June 15, 2013}}</ref>), पेशागत रूपमा '''मेरी केरी'''<ref name="Kershaw">{{cite news |last=Kershaw |first=Sarah |title=What the Well-Undressed Woman Wears to Her Concession |url=https://www.nytimes.com/2003/10/08/national/nationalspecial3/what-the-wellundressed-woman-wears-to-her.html |work=[[The New York Times]] |date=8 October 2003 |url-access=limited}}</ref><ref name="Wallace">{{cite magazine |last=Wallace |first=Amy |title=Under the Big Top: Pressing the Flesh with Mary Carey, Porno Populist |url=https://books.google.com/books?id=cF0EAAAAMBAJ&q=%22Mary+Ellen+Cook%22 |magazine=[[Los Angeles Magazine]] |volume=48 |issue=12 |issn=1522-9149 |date=December 2003 |page=109 |via=Google Books}}</ref>का नामले परिचित, एक अमेरिकी पूर्व वयस्क चलचित्र अभिनेत्री, ''[[Playboy (magazine)|प्लेबोय]]'' मोडल, रेडियो प्रस्तोता, चलचित्र निर्देशक तथा राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[VH1]] का रियालिटी टेलिभिजन शृङ्खला ''[[Celebrity Rehab]]'' र ''[[Sober House]]'' मा गरेको उपस्थितिका लागि परिचित छिन्। सन् २०१३ मा उनलाई [[AVN Hall of Fame]] मा समावेश गरिएको थियो। उनले [[2003 California gubernatorial recall election|सन् २००३ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा प्रतिस्थापन उम्मेदवारका रूपमा उम्मेदवारी दिएकी थिइन्। साथै, उनले [[2021 California gubernatorial recall election|सन् २०२१ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा उम्मेदवारी दिने योजना बनाएकी थिइन्, तर अन्ततः उक्त निर्वाचनमा उम्मेदवारी नदिने निर्णय गरिन्।<ref name="Sebastian">{{Cite web |last=Sebastian |first=Johan |date=March 11, 2015 |title=Pornstar and FAU alumna Mary Carey on how her humble South Florida beginning influenced her career |url=https://www.upressonline.com/2015/03/pornstar-and-fau-alumna-mary-carey-on-how-her-humble-south-florida-beginning-influenced-her-career/ |access-date=December 30, 2021 |website=University Press |publication-place=Boca Raton, Florida}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == केरीको जन्म [[cerebral palsy|सेरेब्रल पाल्सी]] भएका पिता र [[schizophrenia|सिजोफ्रेनिया]] भएकी आमाबाट भएको थियो। उनलाई तीन महिनाको उमेरदेखि उनका हजुरबा–हजुरआमाले हुर्काएका थिए। सात वर्षको उमेरमा उनी आफ्ना हजुरबा–हजुरआमासँगै [[Fort Lauderdale, Florida|फोर्ट लाउडरडेल, फ्लोरिडा]] बसाइँ सरेकी थिइन्।{{r|Sebastian}} उनले छात्रवृत्तिमा फोर्ट लाउडरडेलस्थित [[Pine Crest School|पाइन क्रेस्ट प्रिपरेटरी विद्यालय]]मा अध्ययन गरिन्।{{r|Wallace|p=111}} उनका हजुरबाको उनको १६ वर्षको उमेरमा [[lung cancer|फोक्सोको क्यान्सर]]का कारण निधन भयो। सन् १९९९ मा उनले नाटक विषयमा शैक्षिक उपाधि हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ [[Florida Atlantic University]] (FAU) मा भर्ना भइन्। ब्याले नृत्यमा प्रशिक्षित केरीले FAU को [[dance team|नृत्य टोली]]मा समेत प्रदर्शन गरेकी थिइन्। तीन वर्षको अध्ययनपछि, २१ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो परिवारको आर्थिक अवस्थालाई अझ राम्रो बनाउन विश्वविद्यालय छोडिन्।<ref name="Robinson">{{cite web |last1=Robinson |first1=Melia |date=1 July 2013 |title=12 Former Porn Stars Who Now Lead Boring, Normal Lives |url=http://www.businessinsider.com/former-porn-stars-leading-normal-lives-2013-7 |website=Business Insider |access-date=19 December 2014}}</ref> == करियर == अश्लील चलचित्रहरूमा अभिनय गर्नुका अतिरिक्त, केरीले [[feature dancer|फिचर नर्तकी]]का रूपमा पनि काम गरेकी छिन् तथा [[Playboy TV]] मा समेत देखा परेकी थिइन्।{{r|Wallace|pp=110–111}} सन् २००८ मा उनले वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गर्नबाट अवकाश लिइन्। जनवरी–फेब्रुअरी २००८ मा केरी [[VH1]] को रियालिटी टेलिभिजन शृङ्खला ''[[Celebrity Rehab]]'' मा सहभागी भइन्,<ref>{{cite web |date=12 January 2008 |title=Video: Celebrity Rehab – Mary Carey and her Toy! |website=L.A. Late |url=http://news.lalate.com/2008/01/12/video-celebrity-rehab-mary-carey-and-her-toy/ |access-date=2008-02-05}}</ref><ref>{{cite web |title=Episode Cast for: 'Celebrity Rehab with Dr. Drew'! |website=IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt1114705/epcast |access-date=2008-02-05}}</ref> जहाँ उनले [[alcoholism|मद्यपानको लत]]को उपचार गराइन्। ''Celebrity Rehab'' मा रहँदा उनले आफ्नी आमाको कारण आफू वयस्क मनोरञ्जन उद्योग छोडेर आफ्नो जीवनलाई सही मार्गमा लैजाने बताएकी थिइन्। अघिल्लो महिनामा उनकी आमाले [[suicide attempt|आत्महत्याको प्रयास]]स्वरूप चारतले भवनबाट हाम फालेपछि फ्लोरिडाको एक अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो।<ref name="Zaleski">{{cite web |last=Zaleski |first=Katharine |date=2006-10-28 |title=Porn Star Mary Carey Drops Out Of California Governor's Race... |url=https://www.huffpost.com/entry/porn-star-mary-carey-drop_n_32377 |work=[[Huffington Post]]}}</ref> पुनर्मिलन (रियुनियन) एपिसोडमा, जुन पुनर्स्थापना केन्द्र छोडेको करिब छ महिनापछि रेकर्ड गरिएको थियो, उनले आफू संयमित जीवन अपनाएपछि कुनै पनि वयस्क चलचित्रमा अभिनय नगरेको र भविष्यमा पनि नगर्ने उद्देश्य रहेको बताइन्। तथापि, उनले क्लबहरूमा "फिचर डान्स" जारी राखेकी थिइन्। उनले आमाको हेरचाहका लागि आर्थिक स्रोत आवश्यक भएकाले यो काम गरिरहेकी भए पनि भविष्यमा यसलाई पनि छोड्ने आशा व्यक्त गरेकी थिइन्। [[AVN (magazine)|AVN]] पत्रिकासँगको अन्तर्वार्तामा केरीले आफू [[Alprazolam|Xanax]] औषधिको लतबाट मुक्त हुन पुनर्स्थापना केन्द्रमा गएको बताइन्। उक्त लत उनको दोस्रो पटकको गभर्नर पदको उम्मेदवारी अभियान त्याग्ने समयतिर विकसित भएको थियो।<ref name="Auctions">{{cite web |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |date=2009-02-18 |title=Porn star politician auctions breast implants |url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/celebrities/163899/Porn-star-politician-auctions-breast-implants |website=Stuff.co.nz}}</ref> उनले कार्यक्रममा मदिरासम्बन्धी विषयलाई विशेष रूपमा प्रस्तुत गरिएको दाबी समेत गरिन्।<ref name="Sullivan">{{cite web |first=David |last=Sullivan |date=2009-05-18 |title=AVN - Mary Carey Pokes Fun at VH1 in 'Celebrity Pornhab With Dr. Screw' |url=https://avn.com/business/articles/video/mary-carey-pokes-fun-at-vh1-in-celebrity-pornhab-with-dr-screw-337073.html |access-date=2010-04-11 |website=Adult Video News}}</ref> सन् २००९ मा केरीले ''Celebrity Pornhab with Dr. Screw'' नामक चलचित्र निर्माण गरिन्। यो चलचित्र VH1 को उक्त कार्यक्रमको अश्लील व्यङ्ग्यात्मक रूपान्तरण थियो र यसमा केरी तथा एक महिला सह-अभिनेत्रीबीचको यौन दृश्य समावेश गरिएको थियो।<ref name="Rochlin">{{cite magazine |last=Rochlin |first=Margy |title=Addicted to Rehab |date=February 1, 2010 |magazine=[[TV Guide Magazine]] |pages=34–35 |issn=0039-8543}}</ref> सन् २०११ मा ''Celebrity Rehab Revisited'' का लागि दिइएको अन्तर्वार्तामा केरीले कार्यक्रम समाप्त भएपछि आफूले [[Xanax]] को प्रयोग र अत्यधिक मद्यपान (बिन्ज ड्रिङ्किङ) छोडेको बताइन्, यद्यपि कहिलेकाहीँ शैम्पेन सेवन गर्ने गरेको उल्लेख गरिन्। त्यसबेला उनको एक विद्युतीय प्राविधिक (इलेक्ट्रिसियन) सँग विवाह भएको दुई वर्ष भइसकेको थियो। उनले वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गर्न छोडेकी थिइन्, तर नाइट क्लब तथा स्ट्रिप क्लबहरूमा व्यक्तिगत उपस्थितिमार्फत आफ्नो जीविकोपार्जन जारी राखेकी थिइन्।<ref name="Revisited">{{cite web |title=Celebrity Rehab Revisited: Marey Carey or Marey Ellen? |url=http://www.vh1.com/video/misc/712086/marey-carey-or-marey-ellen.jhtml |publisher=VH1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002173638/http://www.vh1.com/video/misc/712086/marey-carey-or-marey-ellen.jhtml |archive-date=2 October 2015 |date=16 November 2011 |type=video}}</ref> == राजनीति == [[2003 California gubernatorial recall election|सन् २००३ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]का क्रममा केरीले Kick Ass Pictures सँग सम्झौता गरेकी थिइन् र प्रचारात्मक रणनीति (पब्लिसिटी स्टन्ट) का रूपमा कम्पनीले उनलाई गभर्नर पदका लागि उम्मेदवारी दिन सुझाव दिएको थियो। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकी थिइन् र १३५ जना उम्मेदवारहरूको बीचमा दशौँ स्थान हासिल गरेकी थिइन्। उनले प्रस्तुत गरेको एघार बुँदे घोषणापत्रमा स्तन प्रत्यारोपणमा कर लगाउने, [[lap dance|ल्याप डान्स]]लाई कर कटौतीयोग्य खर्च बनाउने तथा "Porn for Pistols" नामक विनिमय कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जस्ता केही व्यङ्ग्यात्मक तथा हल्का हास्यपूर्ण प्रस्तावहरू समावेश थिए। उनले ११,१७९ मत प्राप्त गर्दै निर्वाचनमा दशौँ स्थान हासिल गरिन्।<ref>{{cite web |title=Statement of Vote |url=https://elections.cdn.sos.ca.gov/sov/2003-special/sov-complete.pdf |website=California Secretary of State |access-date=23 July 2025}}</ref>{{Primary source inline|date=July 2025}} जुन २००५ मा केरीले सन् २००६ को निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा [[Lieutenant Governor of California|क्यालिफोर्नियाकी उप-गभर्नर]] पदका लागि उम्मेदवारी दिने घोषणा गरिन्। तर अक्टोबर २००६ मा उनले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिइन्, किनभने औषधि सेवन बन्द भएपछि भवनबाट हाम फालेकी आफ्नी आमाको हेरचाह गर्नुपर्ने अवस्था आएको थियो।<ref name="Quits">{{cite news |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/porn-star-quits-governors-race-20061024-gdoo37.html |title=Porn star quits governor's race |newspaper=Sydney Morning Herald |date=2006-10-24 |url-access=limited}}</ref> अप्रिल २०२१ मा केरीले त्यसबेला औपचारिक रूपमा घोषणा हुन बाँकी रहेको [[2021 California gubernatorial recall election|सन् २०२१ को क्यालिफोर्निया गभर्नर पदको पुनःआह्वान निर्वाचन]]मा उम्मेदवारी दिने योजना सार्वजनिक गरिन्।<ref>{{cite web |last1=White |first1=Jeremy B. |title=Former porn star Mary Carey announces California recall bid — again |url=https://www.politico.com/states/california/story/2021/04/13/former-porn-star-mary-carey-announces-california-recall-bid-again-9426103 |website=Politico |access-date=14 April 2021 |date=13 April 2021}}</ref> जुलाई २०२१ मा पुनःआह्वान निर्वाचन आधिकारिक रूपमा घोषणा भएपछि उनले उम्मेदवारीबाट पछि हट्ने निर्णय गरिन्। उम्मेदवारी दर्ताका लागि उपलब्ध समय अत्यन्त छोटो रहेको कारण उनले आफ्नो निर्णयको आधार भएको बताइन्। वयस्क मनोरञ्जन उद्योगमा प्रचलित [[MILF]] शब्दप्रति श्रद्धाञ्जलिस्वरूप आफ्नो चुनावी अभियानको मुख्य सन्देश MILF हुने उनले बताएकी थिइन्, जसको अर्थ उनले "Moderates and Independents for Liberation and Freedom" (मुक्ति र स्वतन्त्रताका लागि मध्यमार्गी तथा स्वतन्त्र समूह) भनेर परिभाषित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |title=Mary Carey pulls out of CA Governor Race ... Deck Stacked Against Me!!! |url=https://www.tmz.com/2021/07/10/mary-carey-pulls-out-governor-california-race-recall-election-gavin-newsom/ |date=July 10, 2021 |website=TMZ}}</ref><ref name="Hawkins">{{Cite web |last=Hawkins |first=Stephen |date=2021-07-16 |title=Former adult film start Mary Carey pulls out of governor's race to move to Florida |url=https://bakersfieldnow.com/news/local/former-adult-film-start-mary-carey-pulls-out-of-governors-race |access-date=2021-12-21 |website=Bakersfieldnow.com |publisher=KBAK}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == अप्रिल २००५ मा, केरीलाई [[Lakewood, Washington|लेकवुड, वासिङ्टन]] मा सञ्चालन गरिएको एक क्याबरे निगरानी (स्टिङ) कारबाहीसँग सम्बन्धित आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो। उनीमाथि नगरको [[strip club|स्ट्रिप क्लब]] सम्बन्धी अध्यादेश उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाइएको थियो, जसले नर्तकीहरूलाई सार्वजनिक प्रदर्शनका क्रममा आफूलाई यौनजन्य रूपमा स्पर्श गर्न निषेध गर्दछ। पछि उनले अभियोजन पक्षसँग दोषस्वीकारसम्बन्धी सम्झौता (प्लिया एग्रिमेन्ट) गरिन् र १९ महिनाको सजाय सुनाइयो। तथापि, उक्त सजाय [[Suspended sentence|निलम्बित]] गरिएको थियो, यस सर्तसहित कि उनले आगामी एक वर्षभित्र कुनै अन्य आपराधिक अभियोग सामना गर्नु नपरोस्।<ref>{{cite news |url=https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2005-04-19-mary-carey-arrest_x.htm |title=Porn star Mary Carey arrested |access-date=2007-03-28 |date=2005-04-19 |work=USA Today |agency=Associated Press}}</ref> == पुरस्कार तथा सम्मान == * २००४ [[AVN Award]] – उत्कृष्ट समग्र विपणन अभियान (व्यक्तिगत परियोजना) – ''Mary Carey Campaign''<ref>{{cite magazine |url=https://avn.com/business/articles/video/evil-angel-wicked-pictures-big-winners-at-2004-avn-awards-37513.html |title=Evil Angel, Wicked Pictures Big Winners at 2004 AVN Awards |access-date=2013-12-20 |first=Heidi |last=Pike-Johnson |date=2004-01-12 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २००४ [[FOXE Award]] – वर्षकी उत्कृष्ट अभिनेत्री (Vixen of the Year)<ref>{{cite web |url=https://www.xbiz.com/news/3834/birthday-girl-mary-carey-is-vixen-of-year |title=Birthday Girl Mary Carey Is 'Vixen' of Year |access-date=2013-12-20 |first=Rhett |last=Pardon |date=2004-06-15 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> * २००४ [[XRCO Award]] – मुख्यधाराको वयस्क मनोरञ्जन मिडियाको मनपर्ने व्यक्तित्व (Mainstream's Adult Media Favorite)<ref>{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://avn.com/business/articles/video/jules-jordan-evil-angel-elegant-angel-wicked-pictures-capture-xrco-awards-40011.html |title=Jules Jordan, Evil Angel, Elegant Angel, Wicked Pictures Capture XRCO Awards |access-date=2013-12-20 |date=2004-08-19 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २००६ AVN Award – उत्कृष्ट समग्र विपणन अभियान (व्यक्तिगत परियोजना) – ''Mary Carey's Dinner with President Bush''<ref>{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s), no byline--> |url=https://avn.com/business/articles/video/2006-avn-award-winners-announced-47237.html |title=2006 AVN Award Winners Announced |access-date=2013-12-20 |date=2006-01-09 |magazine=Adult Video News}}</ref> * २०१३ [[AVN Hall of Fame]] मा समावेश<ref>{{cite magazine |url=https://avn.com/business/articles/video/avn-announces-2013-hall-of-fame-inductees-498347.html |title=AVN Announces 2013 Hall of Fame Inductees |access-date=2013-12-20 |last=Smithberg |first=Allen |date=2012-12-21 |magazine=Adult Video News}}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Mary Carey|म्यारी केरी}} * {{official website|http://www.marycarey.com}} * {{iafd name|id=MaryCary|gender=female|name=Mary Carey}} * {{afdb name|id=26614|gender=female|name=Mary Carey}} * {{IMDb name|1298556|Mary Carey}} * {{twitter|realmarycarey|Mary Carey}} * {{Myspace|realmarycarey|Mary Carey}} *[http://www.badmouth.net/interview-mary-carey/ Interview: Mary Carey] (Badmouth.net) *[http://www.thedailyshow.com/watch/thu-june-23-2005/popping-a-big-tent Interview] by [[Stephen Colbert]] on [[The Daily Show]], June २००५ *[http://www.lukeisback.com/stars/stars/mary_carey.htm Interviews at LukeIsBack.com] {{Commonscat|Mary Carey}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Persondata | NAME = Carey, Mary | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = June 15, 1980 | PLACE OF BIRTH = [[Cleveland, Ohio]], U.S. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Carey, Mary}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] {{porn-actor-stub}} jirc8kmws2lr3b04i0dqjk072nzw5qb 0 53165 1363411 1292245 2026-06-24T17:39:54Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363411 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalMakwanpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = मकवानपुर जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[मकवानपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ५६.१३<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12806 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27|36|29|N|85|05|39|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[File:Makawanpur Gadhi.JPG|thumb|मकवानपुर गढी]] [[File:Kali Top.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा रहेको काली तोप]] [[File:Makwanpur Gadhi.JPG|thumb|पुनर्निर्माण गरिएको मकवानपुर गढी]] [[File:Cannon makwanpur.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा तयारी अवस्थामा राखिएको तोप]] '''मकवानपुर गढी''' [[मकवानपुर जिल्ला]]मा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो। यो [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[मकवानपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १२८०६ रहेको थियो जसमध्ये ६१८७ पुरुष र ६६१९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २५७६ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकका १,२ वडाहरू मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ३,४ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-७ वडाहरू नम्बर ३ र ८,९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो। मकवानपुर गढी [[नेपाल]]का लागि सधै रणनितीक महत्त्वको स्थान हो ।मकवानपुर नै त्यो ठाउँ हो जहाँ [[नेपाली सेना]]ले मिर कासिमका फौजबाट ५०० भन्दा धेरै [[राइफल]], दुई [[तोप]] हात पारेर ४ वटा गुल्म [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ]] , [[कालीबक्स गण|कालीबक्स]], [[बर्दबहादुर गुल्म|बर्दबहादुर]] र [[सबुज गुल्म]] बनायो केही समय पछि [[पुरानो गोरख गुल्म]] समेत स्थापना गर्न सफल भयो । नेपाली सेनामा सेना ब्यवस्थीत यो नै पहिलो गरिएको [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|अवसर]] थियो नेपाली सेनाको इतिहासमा पहिलो चोटी बनाइएका यिनै सङ्गठन रहेका थिए। साथै नेपाली सेनाले कुनै पनि विदेशी सेनासँग लडेको पनि पहिलो अवसर थियो। यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यो युद्ध मकवानपुर गढी का सेना नायक सरदार नन्दु शाह थिए उनी सँग ४०० जती सेना थोरै बन्दुक अरू परम्परागत हतियार, [[खुकुरी]], [[तरबार]], [[घुएत्रो]] लगायत रहेका थिए। त्यसैले उनीहरू हान र भागको रणनीतिका साथ उत्रेका थिए जसले शत्रुलाई अचम्मित पारी रहेको थियो। नेपाली सेनाले रातिआक्रमण गर्नका लागि आक्रमण बेस तप्लाखर भन्जयाङमा राखेको थियो। मिर कासिमका सेनाका सेनानायक गुरगिन खाँ थिए उनीसँग २५०० सेना र [[तोप]]हरू , [[बन्दुक]] , राम्रो रणनीतिक सहायता तथा ब्याकअप फोर्स समेत थियो। उनिहरूको आक्रमण बेस मकवानपुर फेदीमा थियो तिनी हरू रात्री आक्रमण गर्ने योजनामा थिए।जब शत्रुको ठूलो सेना हिडेर हर्नामाडी पुग्यो स्थानीय घर हरू पहिले नै खाली गरी सकीएको थियो उनीहरूलाई खानाको अभाव हुन थाल्यो। मकवानपुर गढी त्याहाबाट ९ कि मी माथी पाहडको टुप्पामा रहेको थियो साथै नेपाली सेनाले सबै बाटाहरू सबै समेत थुनीदीएका थिए तर पनि शत्रु उनी हरूलाई पछाडी मकवानपुर गढी धकल्न सक्षम भइरहेको थियो झन्डै ३०० शत्रुले नेपाली हरूलाई अझ रक्षात्मक बनाउदै २० जनवरी १७६३मा आक्रमण शुरू गरे। तर तिनी हरू त्यतीखेर दंग परे जती खेर तिनी हरू ताप्लाखारमा बिसाइ मारी रहेका थिए काजी बंस राज पांडे तलबाट उनीहरू माथी जाइ लागे, काजी नरसिंह बस्नेतले माथीबाट गुरगिन खाँका सेनालाई हाने।र नन्दु शाहको नेतृत्वको नेपाली सेनाले अगाडि बट हाने। तिन जना कुसल कमान्डरको रातको अप्ठेरोमा पनि नेपाली सेना बाहदुरी पूर्वक लडेर शत्रु नास्न सफल रह्यो।मिर कासीमका १७०० सेना मारिए ३० नेपाली सेनाले पनि शाहदत प्राप्त गरे नेपाली सेनाले शत्रुका ५०० राइफल दुई तोप अन्य सैन्य सामग्री प्राप्त गर्‍यो अझ महत्त्वपूर्ण यो लडाईंबाट प्राप्त श्रोत पछि नै नेपाली सेनालाई सङ्गठनीक संरचनामा ढाल्ने काम शुरू भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:मकवानपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गढीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 7awe42ls2hp5jtcuktold334jtm54f0 0 61709 1363429 1363174 2026-06-25T03:11:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363429 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610213030/http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html |date=10 June 2014 }}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=5 February 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] 6p7ciuakrz61f4atw3e03xe003lq5yz 0 68228 1363425 1342268 2026-06-25T00:12:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363425 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = इफेल टावर |native_name = La tour Eiffel (ला तुर इफेल) |native_name_lang = fr |image = Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg |caption = पेरिसको सँ द मार्सबाट इफेल टावर |highest_start = १८८९ |highest_end = १९३० |latd = 48.8583 |longd = 2.2945 |iso_region = FR-75 |coordinates_display= title |start_date = २८ जनवरी १८८७ |completion_date = १५ मार्च १८८९ |opening = ३१ मार्च १८८९ |building_type = अवलोकन टावर,<br />रेडियो प्रसारण टावर |antenna_spire = {{convert|324.00|m|ft|0|abbr=on}} |roof = {{convert|300.65|m|ft|0|abbr=on}} |top_floor = {{convert|273.00|m|ft|0|abbr=on}} |floor_count = ३ |elevator_count = ९ |cost = |floor_area = |architect = [[स्तिफेन सोभेस्त्र]] |structural_engineer= [[मुरिस केँक्ला]],<br />[[एमिल नुगिए]] |main_contractor = [[गुस्ताभ इफेल]] |developer = |owner = [[पेरिस|पेरिस सहर]], [[फ्रान्स]] |management = सेते | location = सेभेन्थ एरोँडिसमेन्ट, [[पेरिस]], [[फ्रान्स]] | coordinates = {{coord|48|51|29.6|N|2|17|40.2|E|region:FR-75|display=inline,title}} | mapframe-zoom = 16 |references= }} [[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|इफेल टावर]] '''इफेल टावर''' ({{भाषा-फ्रान्सेली|tour Eiffel)}} {{Audio|Tour Eiffel Pronunciation.ogg|सुन्नुहोस्}} [[फ्रान्स]]को राजधानी [[पेरिस]]मा रहेको एउटा फलामे टावर हो। यसको निर्माण सन् १८८७ देखि सन् १८८९ मा सँ द मार्समा सीन नदीको तट नेर पेरिसमा भएको थियो। यो टावर विश्वमा उल्लेखनीय निर्माणहरु मध्येको एक हो र फ्रान्सको संस्कृतिको प्रतिक हो ।<ref name=things_to_remember>{{cite web|url=http://www.tour-eiffel.fr/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html|title=The Eiffel Tower at a glance-Things to Remember|publisher=SETE (Official Tour Eiffel website)|accessdate=1 January 2014}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इफेल टावरको रचना गुस्ताभ इफेलद्वारा गरिएको हो र उनैको नाममा यस टावरको नामकरण गरिएको हो। इफेल टावरको रचना सन् १८८९ को विश्व मेलामा गरिएको थियो। जति खेर यस टावरको निर्माण भएको थियो त्यति बेला यो संसारकै सबैभन्दा अग्लो टावर रहेको थियो। आजको समयमा यस टावरको उचाईं ३२४ मीटर छ, जुन पारम्परिक ८१ तल्ले भवनको उचाईंको बराबर रहेको छ। यो टावर पर्यटकको लागि ३६५ दिन खुल्ला गरिएको छ। यो टावर पर्यटकहरु द्वारा टिकट किनेर हेरीएको संसारकै सबैभन्दा अग्लो भवनको श्रेणीमा पहिलो स्थानमा रहेको छ ।<ref name=Key_figures>{{cite web|url=http://www.tour-eiffel.fr/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html|title=The Eiffel Tower at a glance-Key Figures|publisher=SETE (Official Tour Eiffel website)|accessdate=1 January 2014}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == इतिहास == == चित्र दीर्घा == <gallery> चित्र:Tour_eiffel_at_sunrise_from_the_trocadero.jpg|त्रोकादेरोबाट इफेल टावरको दृश्य Image:Eiffel Tower from platform.jpg|तेस्रो तल्लाबाट इफेल टावर । Image:Sous la Tour Eiffel 1.jpg|टावर मुनीबाट हेर्दा इफेल टावर । Image:Eiffel Tower 06.jpg| २००५ मा इफेल टावर । Image:Eiffel Tower 1945.jpg|सन् १९४५ दोस्रो विश्व युद्ध पछि इफेल टावरको दृश्य । Image:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|इफेल टावरबाट सुर्योदयको दृश्य। Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg </gallery> {{Panorama |image = File:Tour Eiffel 360 Panorama.jpg |height = 300 |alt =Panorama of Paris from the Tour Eiffel |caption = इफेल टावरबाट देखिएको पेरिस सहर }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons|Eiffel Tower|इफेल टावर}} {{कमन्सश्रेणी|Eiffel Tower}} [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:गगनचुम्बी भवनहरू]] [[श्रेणी:पूर्व विश्वका अग्ला भवनहरू]] 5qxas32tswzeawginvccj4763lue1n7 0 75105 1363377 1332212 2026-06-24T13:46:37Z Bishaldev100 28807 /* बजेटको विकासक्रम */ 1363377 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ । सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो । तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ । बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br /> शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br /> विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले संसदसमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु नै हो । सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] 1yt5fqbevi0ouazl6hcqauqk5nbxox4 1363378 1363377 2026-06-24T13:48:17Z Bishaldev100 28807 /* बजेटको विकासक्रम */ 1363378 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ । सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो । तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ । बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br /> शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br /> विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले राजासमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु नै हो । सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] e6xqxfvmkd7yczm7juxc0z0osjfzbix 1363379 1363378 2026-06-24T13:49:55Z Bishaldev100 28807 /* बजेट होलिडे */ 1363379 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ । सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो । तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ । बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br /> शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br /> विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले राजासमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु हो। सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता छ। सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] pxil95l7dr544lc0rmug0ts8fhujehd 1363380 1363379 2026-06-24T13:57:43Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363380 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ। नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै पटक बजेट प्रस्तुत गर्ने अर्थमन्त्री डा. रामशरण महत हुन्। उनले कुल ७ पटक बजेट प्रस्तुत गरेका छन् सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो। तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ। बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br /> शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br /> विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले राजासमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु हो। सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता छ। सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] 1vfufl6r45jsyqq7hhuukdypvq8tbif 0 81364 1363492 1316642 2026-06-25T11:16:31Z Bishaldev100 28807 1363492 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Bhaktapur durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = भक्तपुर दरबार क्षेत्र, शाही दरबार परिसर, १८५४ मा | conflict = भक्तपुरको युद्ध | date = १७६९ | place = [[भक्तपुर राज्य]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[भक्तपुर राज्य]]<br>[[चौदण्डी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | commander2 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | strength1 = ३०००<br>३०० नगरकोटी सेना | strength2 = १५०० <ref name="kayastha266" /> | casualties1 = २,००१ जना मारिए<br/>५०१ घर आगोको सेट | casualties2 = अज्ञात }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = भक्तपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.41 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''भक्तपुरको युद्ध''' [[नेपाल]]को [[नेपाल|गोर्खा]] विजयमा अन्तिम अभियान थिए। <ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन | coauthors = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 22 November 2012}} Page 186.</ref> गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल उपत्यका विजय गर्ने क्रममा कान्तिपुर र ललितपुर नाम मात्रको लडाई लडेर जितेका भएपनि भक्तपुर जित्न भने ठूलै संघर्ष गर्नु परेको थियो ।<ref name="kayastha ">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=1}}</ref> गोर्खाली आक्रामणबाट कान्तिपुर र ललितपुरका राजाहरु [[जयप्रकाश मल्ल]] र [[तेज नरसिंह मल्ल]]ले भक्तपुरमा शरण लिन जाँदा [[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]ले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई सरण दिएका थिए ।<ref name=":0">मध्यकालको हाम्रो नेपाल : विकास त भएकै हो तर राजनीति धेरै छाडा ! https://hamrakura.com/news-details/32942/2017-11-11</ref> वि सं १८२५ आश्विन २४ गते कान्तिपुर र पाटनका राजाहरूले भक्तपुरमा राजनीतिक शरण लिए । रणजीत मल्लले चौदण्डी र विजयपुरसँग सैनिक सहयोग याचना गरे । तर चौदण्डीको सानो शक्तिबाहेक सबै योजना निष्फल भएको हुनाले शरणको मरण हुन नदिने भन्ने नीतिका साथ एक्लै गोरखालीसँग युद्ध गर्ने निर्णय [[रणजित मल्ल]]ले आफ्ना प्रजाहरूबाट लिए । अन्त्यमा वि सं १८२६ मङ्सिर १ गते भक्तपुर गोरखामा मिल्यो । दुई दिनसम्म चलेको यस युद्धमा ५०० घर नष्ट हुनाका साथै दुबै पक्ष तर्फ गरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरुले वीरगति पाए । [[जयप्रकाश मल्ल]]ले कान्तिपुरमा भएको गोरखाको आकस्मिक हमला सामना गर्न नसके पनि यस युद्धमा उनले बहादुरीसाथ लडेर वीरताको परिचय दिए । उनको यस वीरतादेखि पृथ्वीनारायण शाह स्वयं पनि अत्यन्त प्रभावित भए । उनीप्रति राजकीय व्यवहार देखाए ।<ref name="kayastha" /> == पृष्ठभूमी == === गोरखा === वि सं १८२५ नेपाल उपत्यका विजय गर्ने योजना अनुरुप कान्तिपुर र ललितपुरमाथि आफ्नो नियन्त्रण गरे । [[रणजित मल्ल]] मितेरी नातामा पृथ्वीनारायणका मीतबाबु थिए। ७५ वर्षका मीतबाबुलाई गद्दीच्युत गर्ने पक्षमा उनी थिएनन्। उनले जोरी खोज्ने जयप्रकाश मल्ललाई जितिहाले, टेढिएर बसेका जबर पाटनका प्रधान वश भइहाले। ढिलोचाँडो भक्तपुर हात नलाग्ने सवालै थिएन। बुढेसकालमा मीतबाबुलाई किन दुःख दिनु, बनेपामा राजाकै जीवन विताउन दिने पृथ्वीनारायणको विचार थियो। रणजित मल्लका उत्तराधिकारी वीरनरसिंह एक मात्र औरसपुत्र (विवाहिते पट्टिका) थिए। तिनलाई मठ्याहा (ल्याइतेपट्टिका) अजितसिंह–अवधूतसिंहहरूले टुनामुना गरेर मारिसकेका थिए। पुत्रशोकले प्रताडित राजा रणजित मठ्याहा छोरालाई युवराज बनाउने पक्षमा थिएनन्। बरु मीत छोरा पृथ्वीनारायणलाई राजा भएको हेर्न चाहन्थे। त्यसैले उनले 'मेरा दुई छोरा थिए, एक प्रयोगमा परेर वितेपछि तिमी एक मात्र मीतछोरा बाँकी रह्यौ, यो राज्य अब तिम्रै भयो' भनेर पहिल्यै भनिसकेका थिए। यो कुरा राम्ररी बुझेका पृथ्वीनारायणमा भक्तपुरबारे कत्ति पनि चिन्ता थिएन, जित्ने हतारोमा पनि थिएनन्। उनी जयप्रकाश र तेजनरसिंहलाई पनि थकाएर, फकाएर आत्मसमर्पण गराउन चाहन्थे। यस विषयमा उनले मीतबाबुलाई लेखेर पठाइसकेका थिए। रणजित मल्लले 'म सनातन धर्मको पक्षपाती हुँ, शरण पर्न आएका राजालाई सुरुक्क कसरी सुम्पनु! मेरो धर्म पुग्दैन, शरणको मरण कसरी गरौं, तिमी नै भन' भनेर प्रत्युत्तर पठाएका थिए। === भक्तपुर === गोरखाली आक्रमणको समयमा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा [[रणजित मल्ल]] राजा थिए, जो शान्त, सरल र धार्मिक स्वभावका थिए ।<ref name="kayastha" /> भक्तपुर विजय बिना समग्र नेपाल उपत्यका आफ्नो पकडमा आउन सक्दैनथ्यो । यसैकारण सर्वप्रथम उनले भक्तपुरका राजा तथा आफ्ना मीतबाबु रणजित मल्ललाई भक्तपुर पुगेका दुवै भगुवा राजाहरुलाई फिर्ता पठाउनु भन्ने सन्देश पठाए । कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]] र ललितपुरका [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] यतिखेर आफ्ना राज्यबाट भागेर सर्वप्रथम भक्तपुरको दत्तात्रय मन्दिरमा आई बसेका थिए । उनीहरु शरणका लागि गोरखाको चिरपरिचित शत्रु [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसी राज्य]]हरुमा पनि जान सक्थे । तर बीचबाटोमा गोरखालीले पक्रन सक्ने डर भएकोले त्यता नगएर भक्तपुर आएका देखिन्छन् । [[दत्तात्रय मन्दिर]]बाटै उनीहरुले राजा रणजित मल्ल कहाँ शरण मागेको खबर पठाए । राजा ठूलो धर्मसंकटमा परे । शरण दिउँ त गोरखाको एकिकृत शक्तिसंग जुध्नु पर्ने, नदिउँ त धर्म र न्यायिक परम्परा विरुद्ध हुने । अतः शरण दिने कि नदिने भन्ने विषयमा पचपन्न झ्यालयुक्त राजप्रासादको मूलचोकमा राजा र उनका भारदारहरु लगायत भक्तपुरका २४ वटै टोलका प्रधानहरुबीच छलफल भयो, प्रजाबाट पनि जनमत लिइयो । अन्त्यमा सबैले पुरानो वैरभावलाई बिर्सेर शरण आएकोलाई मरण नगर्ने र लड्न परे तापनि लड्ने भनी राजालाई बिन्ति चढाएकाले राजाले पृथ्वीनारायण शाहको पत्रलाई लत्याई दिए । दुवै राजालाई ससम्मान भक्तपुरमा बस्न दिइयो । उनको यो कदम सर्वथा उचित र न्यायसंगत कदम थियो किनकि यसले धर्म, न्याय र सहिष्णुताको आदर्शलाई पछ्याएको थियो । यस भन्दा पनि महत्वपूर्ण कुरा के थियो भने राज्यमा जस्तोसुकै संकट आइपर्दा पनि त्यसबारे के गर्ने भन्ने सवालमा जनताको राय लिने उनको जुन मान्यता रह्यो त्यसले गर्दा उनी प्रजातन्त्रप्रेमी राजा थिए भन्ने कुरामा कसैको दुइमत हुन सक्दैन । यसपछि [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायणशाह]]ले [[रणजित मल्ल]]लाई आत्मसमर्पण गर्न अनुरोध गरे, तर उनले आत्मसमर्पण गरेनन्। राजा जयप्रकाश मल्ल भने पाटनका प्रधानहरूलाई जस्तै फेरि अंग्रेजबहादुर सहायता गर्न अवश्य आउँछ, गोरखालीलाई धपाएर हामीलाई नै राजगद्दीमा बसाउँछ अनि तिमीहरूलाई भक्तपुरको उत्तराधिकारी बनाउँला भनेर रणजितका मठ्याहा छोरा अजितसिंह र अवधूतसिंहलाई उक्साई आत्मसमर्पण नगर्न जोड लाइराखेका थिए। अंग्रेज इष्ट इन्डिया कम्पनीका अधिकारीहरूले नेपाल जित्न दोस्रोपटक नजाने निर्णय लिइसकेका थिए। जयप्रकाश मल्लले अंग्रेजसँग ढिपी लाइराखेका थिए र रणजितलाई पनि आत्मसमर्पण गर्न दिइरहेका थिएनन्। उनी यता पूर्व [[चौदण्डी]], [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]सँग पनि धनबल, जनबल सहायता मागेर युद्ध लड्ने सुरमा थिए। जयप्रकाश मल्लकै जिद्दीले तिनीहरू त्यहाँ अडेर बसेका थिए। यता पृथ्वीनारायणले ढिलोचाँडो मीतबा मिल्न आउँछन् भन्ने सोची आफूले जितेका देशमा सुव्यवस्था कायम गर्दै वसन्तपुर दरबार निर्माणमा एक वर्ष बिताए। == लडाइँ == पृथ्वीनारायण शाहले ज्योतिषी कुलानन्दले हेरेको साइतमा ने.सं. ८९० अर्थात् वि.सं. १८२६ कार्तिक शुक्ल द्वादशीका दिन राति भक्तपुरमा आक्रमण गरे। गोरखाली सैनिकहरु लगभग १५०० को संख्यामा थिए, जसमध्ये आधा सेनासंग बन्दूक थियो भने बाँकी आधासंग धनु, काँड र खुकुरी आदि थिए । यस युद्धमा गोर्खाली फौजले साना तोपबाट पनि आक्रमण गरेका थिए । जुन तोप गोर्खालीले सिन्धुली गढीको युद्धमा कप्तान किनलोकको अंग्रेजी फौजबाट खोसेको अनुमान हुन्छ । भक्तपुरतर्फ पनि निक्कै सेना थिए । भक्तपुरका स्थायी सेना बाहेक जयप्रकाश मल्लका नगरकोटी सेना (मधेसी सेना) तथा चौदण्डीबाट आएका किराती सैनिकहरु पनि थिए ।<ref name="kayastha266">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=266}}</ref> === पहिलो दिन === पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वि.सं. १८२६ कार्तिक २८ गते (१० नोभेम्बर १७६९) भक्तपुर दरबारको पूर्वाद्वारबाट [[शूरप्रताप शाह]]को अगुवाइमा गोर्खाली सेना भक्तपुरभित्र घुसे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए। === देस्रो दिन === भोलिपल्ट बिहान गोरखाली फौज आ–आफ्ना स्थानबाट अगाडि बढी सुकुलढोकामा भेला भए । त्यहाँबाट आधा सेना जगन्नाथ देवलतिर लागे भने अर्को भाग अर्कैतिरबाट अगि बढ्यो । दिनभर युद्ध चल्यो । यो युद्ध खुल्ला मैदानको युद्ध जस्तै थियो अर्थात् यसमा दुवै पक्षबाट साहस र वीरता प्रदर्शन गरिएको थियो । तर पनि गोरखाली फौजले युद्धको नियम पालन गरेको देखिंदैन । किनकि युद्धको सामान्य नियमअनुसार रातको समयमा युद्ध रोक्नु पर्दथ्यो, तर रोकिएन । रातभरि पनि युद्ध चलिरह्यो । गोरखालीहरु कोही दरवारका छाना चढेर तथा कोही सुवर्णद्वारबाट मूलचोकमा पसेर गोली वर्षाउन थाले । गोरखालीहरुद्वारा दागिएका गोलीका दागहरु अद्यावधि त्यहाँ देख्न सकिन्छ । === तेस्रो दिन === विहान मल्ल राजाहरु बसिरहेको हिटीचोक दरवारको छानामा चढेर गोरखालीहरु दरवार कव्जा गर्न आइपुगे । त्यहाँ जयप्रकाश मल्लले ल्याएका नगरकोटी सेनाको गोरखाली सेनासंग ठूलो भिडन्त भयो । त्यस दरवारमा सुरक्षा नहुने देखेर मल्ल राजाहरु कतै नजोड्एिको अग्लो छाना भएको पश्चिमतिरको चौकोट दरवारमा सर्न लागे । रणजितमल्ल र तेजनरसिंहमल्ल ठूलो युक्तिकासाथ चौकोट दरवारको माथिल्लो भागमा पुगे, तर कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल अलि पछि परेकाले भर्याङ्ग चढ्न लाग्दा एकाएक एउटा गोली आएर उनको दाहिने खुट्टामा लाग्यो र उनी हिंड्न नसक्ने भए । राजा रणजितमल्ल र तेजनरसिंह मल्लले घाइते जयप्रकाशलाई तानेर कोठाभित्र पुर्याए ।<ref name="kayastha267">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}</ref> युद्ध चर्किरहेको थियो । भक्तपुरे सेनाको नेतृत्व जयप्रकाश मल्लले गर्दै आएको र अब उनी स्वयम् नै घाइते भएपछि राजा रणजित मल्ल हतोत्साहित भए । र अब आफ्नो अन्तिम समय आएको बुझेर उनले आफ्ना अङ्गरक्षक हेमनारायणको सल्लाहमा आत्मसमर्पण गर्ने निर्णय गरी आफूले लगाइराखेको पगरी फुकालेर झ्याल बाहिर झुण्ड्याइ दिए । आत्मसमर्पण गरेको बुझेर गोरखाली फौजले युद्ध बन्द गरे । तत्काल हानाहान बन्द भयो।<ref>[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}</ref> शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरुलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए । यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरुको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरु आगलागीमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो । == त्यसपछी == [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]]को सूचना पाउनासाथ पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुरमा गएर तीनै राजाहरुलाई भेटे । [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई उनैको ईच्छाअनुसार पशुपति आर्यघाट पठाइदिए । खुट्टाको घाउको पीडाले त्यहीं वि.सं. १८२६ मार्ग २६ गते उनको मृत्यु भयो । तेजनरसिंह मल्लले केही माग गर्न नसक्दा उनी कैद गरिए । कैदी अवस्थामै तिनको मृत्यु भयो । भक्तपुर र कान्तिपुरका राजाहरु प्रसिद्ध मल्लवंशका राजपुत्र थिए, तर तेजनरसिंह मल्ल सामान्य दुनियाँ सरहका मानिस थिए । छ प्रधानहरुले राजा बनाउने क्रममै सोझो एवं धनी [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]लाई ललितपुर(पाटन)को राजा बनाइएको थियो । यसैले लक्ष्मीपुरमा नजरबन्द गर्न पठाइयो । त्यहीं तिनको मृत्यु भयो । तर पाटनका राजा तेजनरसिंह मल्लप्रति कडा व्यवहार हुनुमा यसभन्दा पनि महत्वपूर्ण कारण के हुन सक्छ भने उनी जयप्रकाश मल्ल जस्तै मृत्युशैयामा थिएनन् न त रणजित मल्ल जस्तै वृद्ध उमेरका नै थिए । पृथ्वीनारायणसंग उनको कुनै सम्बन्ध थिएन । उनले बदला लिन सक्ने संभावना थियो । अतः उनलाई स्वतन्त्र छोडेमा पृथ्वीनारायण शाह खतरामा पर्न सक्ने सोचेर भक्तपुरमा नै नजरबन्दमा राखे । यसका साथै पाटनले आफ्ना भाइ [[दलमर्दन शाह]]प्रति गरेको दुर्व्यवहारको बदला लिने भावना पनि पृथ्वीनारायण शाहमा आएको हुनसक्छ । [[रणजित मल्ल]]लाई भने मीतबाबा भएका नाताले र आफ्नो एकीकरण अभियानमा परोक्ष रुपमा भएपनि सहयोग पाएका हुनाले उपत्यकाका केही गाउँहरुको राजा भएर बस्ने आगह गरे । ६७ वर्ष उमेर पुगिसकेका रणजित मल्लले सीमित ईलाकाको राजा भएर गोरखालीको अधीनमा बस्नु भन्दा काशीवास जानु नै श्रेयस्कर ठाने । उनको ईच्छाअनुसार पृथ्वीनारायण शाहले [[काशी विश्वनाथ|काशी]] जाने व्यवस्था गरिदिए । उपत्यका छोडेको अठार महिना पछि उनको काशीमै मृत्यु भयो । यसरी रणजित मल्ल नेपाल उपत्यकाका अन्तिम मल्ल राजा देखिन्छन् । किनकि भक्तपुरमा रणजित मल्लको पतन भएपछि नै नेपालबाट पूर्ण रुपले मल्ल राजवंशको अन्त्य भएको थियो ।<ref name="kayastha268">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=268}}</ref> पृथ्वीनारायण शाह गएर जयप्रकाशलाई उनकै इच्छा बमोजिम गुह्येश्वरी पठाइदिए। उनी त्यतै बिते। रणजित मल्ललाई उनकै इच्छामुताविक ससम्मान काशीबास पठाए। पृथ्वीनारायण भक्तपुरको राजा हुन हतारिएका कान्छा भाइ शूरप्रतापले विजयको खुसीयालीमा शिरोपाउसम्म पाएनन्। शहरमा युद्ध छेडेको भनेर पृथ्वीनारायण उल्टो रिसाए। त्यसैले तीनै भाइ बहिता लागे। मल्ल राजाहरूले जस्तै राज्य टुक्र्याउन चाहँदैनथे । ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौंको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 64d9o7jaq1fs3e6pk4kpha5ntlgcfkq 0 81365 1363419 1206453 2026-06-24T18:22:32Z Bishaldev100 28807 /* आखिरी आक्रमण/ लडाइँ */ 1363419 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=फेब्रुअरी २०२१}} {{Infobox military conflict | image = [[File:Kathmandu 1811.jpg|300px]] | partof = नेपाल एकीकरण अभियान | caption = सन् १८११ मा काठमाडौँको प्यागोडा शैलीका भवनहरू | conflict = कान्तिपुरको युद्ध | date = सन् १७६८ | place = [[कान्तिपुर राज्य|काठमाडौँ]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = जयन्त राना | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = काठमाडौँ | pos2 = left | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.7 | lon2_deg = 85.33 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 | label3 = सिन्धुली | pos3 = left | mark3size = 8 | lat3_deg = 27.2667 | lon3_deg = 85.9667 }} [[कान्तिपुरको युद्ध]] जसलाई '''काठमाडौँको युद्ध''' वा [[कान्तिपुरको युद्ध|कान्तिपुरको]] '''घेराबन्दी''' तथा '''काठमाडौँको घेराबन्दी''' समेत भन्ने गरिन्छ, नेपाल एकीकरण अभियानको क्रममा गोर्खाली सैनिकद्वारा गरिएको थियो।<ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | authorlink = | author2 = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 11 November 2012}} Page 7.</ref> गोर्खाली फौजले विजय प्राप्त गरेपछि [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुरको राजसिंहासनमा बिराजमान भएका थिए भने राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] [[पाटन राज्य]]मा शरण लिन पुगेका थिए। == नाकाबन्दी == == आखिरी आक्रमण/ लडाइँ == वि.स. १८२५ आश्विन १३ गते इन्द्रजात्राको राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल [[नरदेवी]]तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]]तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्र]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] 4ujbh86e2oikwuggr1gfz0z25jh3eq2 1363420 1363419 2026-06-24T18:25:30Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363420 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=फेब्रुअरी २०२१}} {{Infobox military conflict | image = [[File:Kathmandu 1811.jpg|300px]] | partof = नेपाल एकीकरण अभियान | caption = सन् १८११ मा काठमाडौँको प्यागोडा शैलीका भवनहरू | conflict = कान्तिपुरको युद्ध | date = सन् १७६८ | place = [[कान्तिपुर राज्य|काठमाडौँ]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[तुलाराम पाँडे]]{{KIA}}<br>[[वंशराज पाँडे]]<br> सुरप्रताप शाह | commander2 = [[जयप्रकाश मल्ल]] | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = काठमाडौँ | pos2 = left | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.7 | lon2_deg = 85.33 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 | label3 = सिन्धुली | pos3 = left | mark3size = 8 | lat3_deg = 27.2667 | lon3_deg = 85.9667 }} [[कान्तिपुरको युद्ध]] जसलाई '''काठमाडौँको युद्ध''' वा [[कान्तिपुरको युद्ध|कान्तिपुरको]] '''घेराबन्दी''' तथा '''काठमाडौँको घेराबन्दी''' समेत भन्ने गरिन्छ, नेपाल एकीकरण अभियानको क्रममा गोर्खाली सैनिकद्वारा गरिएको थियो।<ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | authorlink = | author2 = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 11 November 2012}} Page 7.</ref> गोर्खाली फौजले विजय प्राप्त गरेपछि [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुरको राजसिंहासनमा बिराजमान भएका थिए भने राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] [[पाटन राज्य]]मा शरण लिन पुगेका थिए। == नाकाबन्दी == == आखिरी आक्रमण/ लडाइँ == वि.स. १८२५ आश्विन १३ गते इन्द्रजात्राको राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल [[नरदेवी]]तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]]तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्र]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] hyae4josrl27ddi8gzh547wuocji9xj 1363421 1363420 2026-06-24T18:29:50Z Bishaldev100 28807 /* नाकाबन्दी */ 1363421 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=फेब्रुअरी २०२१}} {{Infobox military conflict | image = [[File:Kathmandu 1811.jpg|300px]] | partof = नेपाल एकीकरण अभियान | caption = सन् १८११ मा काठमाडौँको प्यागोडा शैलीका भवनहरू | conflict = कान्तिपुरको युद्ध | date = सन् १७६८ | place = [[कान्तिपुर राज्य|काठमाडौँ]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[तुलाराम पाँडे]]{{KIA}}<br>[[वंशराज पाँडे]]<br> सुरप्रताप शाह | commander2 = [[जयप्रकाश मल्ल]] | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = काठमाडौँ | pos2 = left | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.7 | lon2_deg = 85.33 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 | label3 = सिन्धुली | pos3 = left | mark3size = 8 | lat3_deg = 27.2667 | lon3_deg = 85.9667 }} [[कान्तिपुरको युद्ध]] जसलाई '''काठमाडौँको युद्ध''' वा [[कान्तिपुरको युद्ध|कान्तिपुरको]] '''घेराबन्दी''' तथा '''काठमाडौँको घेराबन्दी''' समेत भन्ने गरिन्छ, नेपाल एकीकरण अभियानको क्रममा गोर्खाली सैनिकद्वारा गरिएको थियो।<ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | authorlink = | author2 = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 11 November 2012}} Page 7.</ref> गोर्खाली फौजले विजय प्राप्त गरेपछि [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुरको राजसिंहासनमा बिराजमान भएका थिए भने राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] [[पाटन राज्य]]मा शरण लिन पुगेका थिए। == नाकाबन्दी == १८०१ मा, पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट कब्जा गरे र भोट व्यापार मार्गमा रहेको तिब्बतसँगको व्यापार रोक्यो। ११८१९ मा, गोर्खाले [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको लडाइँ]] र १८२९ मा धुलिखेलमाथि कब्जा गरे, जसले काठमाडौँ उपत्यकालाई पश्चिम, दक्षिण र पूर्वबाट घेरे। == आखिरी आक्रमण/ लडाइँ == वि.स. १८२५ आश्विन १३ गते इन्द्रजात्राको राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल [[नरदेवी]]तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]]तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्र]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] pxde3mw2pyx9eea5o049ir1x5z0r3mo 1363473 1363421 2026-06-25T09:34:17Z Bishaldev100 28807 /* नाकाबन्दी */ 1363473 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=फेब्रुअरी २०२१}} {{Infobox military conflict | image = [[File:Kathmandu 1811.jpg|300px]] | partof = नेपाल एकीकरण अभियान | caption = सन् १८११ मा काठमाडौँको प्यागोडा शैलीका भवनहरू | conflict = कान्तिपुरको युद्ध | date = सन् १७६८ | place = [[कान्तिपुर राज्य|काठमाडौँ]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[तुलाराम पाँडे]]{{KIA}}<br>[[वंशराज पाँडे]]<br> सुरप्रताप शाह | commander2 = [[जयप्रकाश मल्ल]] | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = काठमाडौँ | pos2 = left | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.7 | lon2_deg = 85.33 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 | label3 = सिन्धुली | pos3 = left | mark3size = 8 | lat3_deg = 27.2667 | lon3_deg = 85.9667 }} [[कान्तिपुरको युद्ध]] जसलाई '''काठमाडौँको युद्ध''' वा [[कान्तिपुरको युद्ध|कान्तिपुरको]] '''घेराबन्दी''' तथा '''काठमाडौँको घेराबन्दी''' समेत भन्ने गरिन्छ, नेपाल एकीकरण अभियानको क्रममा गोर्खाली सैनिकद्वारा गरिएको थियो।<ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | authorlink = | author2 = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 11 November 2012}} Page 7.</ref> गोर्खाली फौजले विजय प्राप्त गरेपछि [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुरको राजसिंहासनमा बिराजमान भएका थिए भने राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] [[पाटन राज्य]]मा शरण लिन पुगेका थिए। == नाकाबन्दी == १८०१ मा, पृथ्वीनारायण शाहले [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोट]] कब्जा गरे र भोट व्यापार मार्गमा रहेको तिब्बतसँगको व्यापार रोक्यो। ११८१९ मा, गोर्खाले [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको लडाइँ]] र १८२९ मा धुलिखेलमाथि कब्जा गरे, जसले काठमाडौँ उपत्यकालाई पश्चिम, दक्षिण र पूर्वबाट घेरे। == आखिरी आक्रमण/ लडाइँ == वि.स. १८२५ आश्विन १३ गते इन्द्रजात्राको राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल [[नरदेवी]]तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]]तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्र]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] h7elv3jkdk4eibqah1y8aq1laymjzid 1363487 1363473 2026-06-25T11:14:08Z Bishaldev100 28807 1363487 wikitext text/x-wiki {{अपूर्ण अनुवाद|1=अङ्ग्रेजी|listed=yes|date=फेब्रुअरी २०२१}} {{Infobox military conflict | image = [[File:Kathmandu 1811.jpg|300px]] | partof = नेपाल एकीकरण अभियान | caption = सन् १८११ मा काठमाडौँको प्यागोडा शैलीका भवनहरू | conflict = कान्तिपुरको युद्ध | date = सन् १७६८ | place = [[कान्तिपुर राज्य|काठमाडौँ]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[तुलाराम पाँडे]]{{KIA}}<br>[[वंशराज पाँडे]]<br> सुरप्रताप शाह | commander2 = [[जयप्रकाश मल्ल]] | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = काठमाडौँ | pos2 = left | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.7 | lon2_deg = 85.33 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 | label3 = सिन्धुली | pos3 = left | mark3size = 8 | lat3_deg = 27.2667 | lon3_deg = 85.9667 }} [[कान्तिपुरको युद्ध]] जसलाई '''काठमाडौँको युद्ध''' वा [[कान्तिपुरको युद्ध|कान्तिपुरको]] '''घेराबन्दी''' तथा '''काठमाडौँको घेराबन्दी''' समेत भन्ने गरिन्छ, नेपाल एकीकरण अभियानको क्रममा गोर्खाली सैनिकद्वारा गरिएको थियो।<ref>{{cite book | last = Hamilton| first = Francis Buchanan | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन | author2 = | url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| work = | publisher = Edinburgh: Longman| year=1819| accessdate = 11 November 2012}} Page 7.</ref> गोर्खाली फौजले विजय प्राप्त गरेपछि [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुरको राजसिंहासनमा बिराजमान भएका थिए भने राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] [[पाटन राज्य]]मा शरण लिन पुगेका थिए। == नाकाबन्दी == १८०१ मा, पृथ्वीनारायण शाहले [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोट]] कब्जा गरे र भोट व्यापार मार्गमा रहेको तिब्बतसँगको व्यापार रोक्यो। ११८१९ मा, गोर्खाले [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको लडाइँ]] र १८२९ मा धुलिखेलमाथि कब्जा गरे, जसले काठमाडौँ उपत्यकालाई पश्चिम, दक्षिण र पूर्वबाट घेरे। == आखिरी आक्रमण/ लडाइँ == वि.स. १८२५ आश्विन १३ गते इन्द्रजात्राको राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल [[नरदेवी]]तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]]तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्र]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] ir9i6i5upvtd6shzbcl7os8oaaelta1 0 83407 1363459 1321098 2026-06-25T07:22:19Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा + 4 श्रेणीहरू; ±[[श्रेणी:अभिनेत्रीहरू]]→[[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] 1363459 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = नेओमी हेरिस | image = NaomieHarris10TIFF.jpg | caption = नेओमी हैरिस | birthname = नेओमी मेलनी हेरिस | birthdate = {{Birth date and age|df=yes|1976|09|6}} | birthplace = [[लन्डन]], [[इङ्ल्यान्ड]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | other_names = | occupation = अभिनेत्री | yearsactive = १९८७–हाल सम्म | spouse = | website = }} '''नेओमी मेलनी हैरिस''' ({{lang-en|Naomie Melanie Harris}}) एक अंग्रजी अभिनेत्री हुन्। उनी ''[[पाइरेट्स अफ द क्यारिबियन (चलचित्र शृङ्खला)|पाइरेट्स अफ द क्यारिबियन]]'' चलचित्र श्रंखलामा आफ्नु भूमिका टिया डेल्माको लागि जनिने गर्छिन्। नेओमी आगामी जेम्स बन्ड चलचित्र ''स्कायफल''मा पनि छिन् । ==जीवनी== उनको जन्म ६ सेप्टेम्बर १९७६मा लन्डन, इङ्ल्यान्ड, संयुक्त राज्यमा भएको थियो । उनले सेन्ट मर्लिबोन स्कुलमा शिक्षा प्राप्त गर्नेको लागि भर्ना भइन् र उनले १९९८मा पेमब्रोक कलेज, [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय]]बाट आफ्नु शिक्षा पुरा गरिन् । उनकी आमा जमेकाबाट हुन् भने पिता त्रिनिदादबाट हुन् ।<ref>{{cite news|title=My Secret Life: Naomie Harris, actress, 33|url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-naomie-harris-actress-33-1950359.html|accessdate=19 September 2014|publisher=The Independent|date=24 April 2010|author=Charlotte Philby}}</ref> उनले आफ्नु अभिनयको सुरुवात ९वर्षको हुदा ''द टुमरोस् पिपल''बाट गरिन् । नोभेम्बर २००२मा उनले २८ डे लेटर नामक चलचित्रमा अभिनय गरिन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:लन्डनका अभिनेत्रीहरू‎]] [[श्रेणी:सन् १९७६ मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलायती टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती आवाज अभिनेत्रीहरू]] gfwdoldyq1zl68dxivjelmlq6084j5f 0 87110 1363414 1335140 2026-06-24T17:43:35Z Bishaldev100 28807 /* तनहुँ अभियान */ 1363414 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[श्री]] जनरल | name = केहर सिंह बस्न्यात | othername = |image = Keharsingh Basnyat.jpg |imagesize = 300 |caption = जनरल केहरसिंहको चित्र |birth_date = | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि.सं. १८२८ |death_place = सतहुँ |father = [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] |mother = शूरप्रभा थापा |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |office = पाटनका प्रशासक |relations = ससुरा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], दाजु [[नाहरसिंह बस्न्यात]], भाइ [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] र [[धोकलसिंह बस्न्यात]] }} '''केहरसिंह बस्न्यात''' सेनापति [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का माहिँला छोरा हुन्। उनी तिब्बतमा नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याएका थिए। उनी [[कालु पाँडे|काजी कालु पांडे]]का ज्वाँई हुन्। उनी पाटनका प्रशासक पनि भए। उनले सतहुँको युद्धमा वि.सं. १८२८ मा [[वीरगति]] पाए। दाजु [[नाहरसिंह बस्न्यात]] र भाइहरू [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] र [[धोकलसिंह बस्न्यात]] हुन्। उनका छोरा काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] र काजी [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]] हुन् । == मकवानपुर अभियान == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)}} ==तनहुँ अभियान== काजी केहरसिंह बस्न्यातको टोलीले १८२७ फागुनमा १४०० सेनासाथ [[दलजित शाह]]सँग [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]मा आक्रमण गर्न गएर राजधानीसमेत २२ ठाना कब्जा गरे। तनहुँका राजा [[कामारीदत्त सेन|कामरिदत्त सेन]]ले आफ्ना भाई हरकुमारदत्त सेन समेत नेपालसँग मिलेको थाहा पाई कुनै आड नरहेकाले आत्महत्या गरे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==१८२८ को लडाइँ == १९२८ वैशाख २७<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६६}}</ref> मा वंशराज पांडेको नेतृत्वमा लमजुङ कब्जा गर्न सेना पठाइयो र केहरसिंह बस्न्यातको नेतृत्वमा रिसिङ,घिरिङ कब्जा गर्न भनी पठाइयो। ती दुवै टोली ५००-५०० सशस्त्र र अन्य सहयोगी थिए। काजी [[वंशराज पाँडे]]को नेतृत्वको नेपाली सेनाले कास्की राज्यको कोत्रे र दुलेगौंडामा अधिकार गर्यो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहको सेनाले भण्डारीढिकमा मोर्चा लिन लगाई पर्वतका राजासँग सहयोग माग्न मानिस दौडाए। तर उनलाई पर्वतबाट सहयोग नमिलेकाले एक्लै लड्नुपर्दा हार हुनगयो। केहरसिंह बस्न्यात नेतृत्वको सेनालाई तनहुँका राजा हरकुमारदत्त सेनले सैन्य सहयोग पुर्‍याएका थिए। बि.सं १८२८ जेठमा रिसिङका राजाले नेपालको आश्रय स्वीकार गरी आश्रित सन्धि गरे। तर भीरकोटका राजाले नेपालसँग युद्ध गर्ने भएकाले नेपाली सेनाले किहुँब्कब्जा गरे।ब्गुहाकोटको युद्धमा नेपाली सेना र भीरकोटे सेनाको युद्ध भयो। सो युद्धमा भीरकोटको हार हुँदा त्यहाँका राजा भागी पर्वत राज्यमा शरण लिन गए। नेपाली सेनाको सामु गह्रौँ, सतहुँ, ढोर र पैयूँका राजा पनि टिक्न नसक्ता पर्वत तिरै लागे। गुहाकोटको युद्धमा तनहुँ राज्यका ८०-९० जना सेनाले शत्रुअलाई सहयोग गरेको आरोपमा केहरसिंह बस्न्यातले युद्धस्थलमै काट्दा तनहुँका राजा भित्र भित्र नेपालसँग रिसाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last= |first= |title= |journal=पूर्णिमा |volume=५०|pages=१८}}</ref> ===वीरगति=== वर्षा पूरा हुँदानहुँदै [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिवम मल्लले नेपालका विरुद्ध सैन्यसङ्गठन गरिसकेका थिए। पुगनपुग २००० सिपाही लिएर पर्वतका राजाले नेपाली सेनाउपर बि.सं. १८२८ पौष ५ मा आक्रमण गरे। पर्वत पक्षले ५०० नेपाली सेना सहित काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई कटे भने काजी वंशराज पाँडेलाई कैद गरे। त्यस युद्धमा बचेका सिपाहीहरूले ढोर राज्यमा शरण लिए। तर ढोरमा पनि शत्रुले आक्रमण गरेकाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। बचेका केही सिपाहीसाथ नेपालीहरूले भीर्कोट, गह्रौ, पैयू र रिसिङका आफ्ना ठाना छोडिदिए। उता पृथ्वीनारायण शाले [[धोकलसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा सेना पठाएका भएपनि त्यो सेनालघि बढ्ने साहस गरेन। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ==स्रोत== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[बस्नेत]] *[[पाण्डे]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बस्न्यात खलक]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:वीरगति पाएका नेपाली सैनिकहरू]] au57zpksubwlb1w7o21h0mb900q1hey 1363472 1363414 2026-06-25T09:33:46Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर अभियान */ 1363472 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[श्री]] जनरल | name = केहर सिंह बस्न्यात | othername = |image = Keharsingh Basnyat.jpg |imagesize = 300 |caption = जनरल केहरसिंहको चित्र |birth_date = | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि.सं. १८२८ |death_place = सतहुँ |father = [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] |mother = शूरप्रभा थापा |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |office = पाटनका प्रशासक |relations = ससुरा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], दाजु [[नाहरसिंह बस्न्यात]], भाइ [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] र [[धोकलसिंह बस्न्यात]] }} '''केहरसिंह बस्न्यात''' सेनापति [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का माहिँला छोरा हुन्। उनी तिब्बतमा नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याएका थिए। उनी [[कालु पाँडे|काजी कालु पांडे]]का ज्वाँई हुन्। उनी पाटनका प्रशासक पनि भए। उनले सतहुँको युद्धमा वि.सं. १८२८ मा [[वीरगति]] पाए। दाजु [[नाहरसिंह बस्न्यात]] र भाइहरू [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] र [[धोकलसिंह बस्न्यात]] हुन्। उनका छोरा काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] र काजी [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]] हुन् । == मकवानपुर अभियान == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} ==तनहुँ अभियान== काजी केहरसिंह बस्न्यातको टोलीले १८२७ फागुनमा १४०० सेनासाथ [[दलजित शाह]]सँग [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]मा आक्रमण गर्न गएर राजधानीसमेत २२ ठाना कब्जा गरे। तनहुँका राजा [[कामारीदत्त सेन|कामरिदत्त सेन]]ले आफ्ना भाई हरकुमारदत्त सेन समेत नेपालसँग मिलेको थाहा पाई कुनै आड नरहेकाले आत्महत्या गरे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==१८२८ को लडाइँ == १९२८ वैशाख २७<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६६}}</ref> मा वंशराज पांडेको नेतृत्वमा लमजुङ कब्जा गर्न सेना पठाइयो र केहरसिंह बस्न्यातको नेतृत्वमा रिसिङ,घिरिङ कब्जा गर्न भनी पठाइयो। ती दुवै टोली ५००-५०० सशस्त्र र अन्य सहयोगी थिए। काजी [[वंशराज पाँडे]]को नेतृत्वको नेपाली सेनाले कास्की राज्यको कोत्रे र दुलेगौंडामा अधिकार गर्यो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहको सेनाले भण्डारीढिकमा मोर्चा लिन लगाई पर्वतका राजासँग सहयोग माग्न मानिस दौडाए। तर उनलाई पर्वतबाट सहयोग नमिलेकाले एक्लै लड्नुपर्दा हार हुनगयो। केहरसिंह बस्न्यात नेतृत्वको सेनालाई तनहुँका राजा हरकुमारदत्त सेनले सैन्य सहयोग पुर्‍याएका थिए। बि.सं १८२८ जेठमा रिसिङका राजाले नेपालको आश्रय स्वीकार गरी आश्रित सन्धि गरे। तर भीरकोटका राजाले नेपालसँग युद्ध गर्ने भएकाले नेपाली सेनाले किहुँब्कब्जा गरे।ब्गुहाकोटको युद्धमा नेपाली सेना र भीरकोटे सेनाको युद्ध भयो। सो युद्धमा भीरकोटको हार हुँदा त्यहाँका राजा भागी पर्वत राज्यमा शरण लिन गए। नेपाली सेनाको सामु गह्रौँ, सतहुँ, ढोर र पैयूँका राजा पनि टिक्न नसक्ता पर्वत तिरै लागे। गुहाकोटको युद्धमा तनहुँ राज्यका ८०-९० जना सेनाले शत्रुअलाई सहयोग गरेको आरोपमा केहरसिंह बस्न्यातले युद्धस्थलमै काट्दा तनहुँका राजा भित्र भित्र नेपालसँग रिसाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last= |first= |title= |journal=पूर्णिमा |volume=५०|pages=१८}}</ref> ===वीरगति=== वर्षा पूरा हुँदानहुँदै [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिवम मल्लले नेपालका विरुद्ध सैन्यसङ्गठन गरिसकेका थिए। पुगनपुग २००० सिपाही लिएर पर्वतका राजाले नेपाली सेनाउपर बि.सं. १८२८ पौष ५ मा आक्रमण गरे। पर्वत पक्षले ५०० नेपाली सेना सहित काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई कटे भने काजी वंशराज पाँडेलाई कैद गरे। त्यस युद्धमा बचेका सिपाहीहरूले ढोर राज्यमा शरण लिए। तर ढोरमा पनि शत्रुले आक्रमण गरेकाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। बचेका केही सिपाहीसाथ नेपालीहरूले भीर्कोट, गह्रौ, पैयू र रिसिङका आफ्ना ठाना छोडिदिए। उता पृथ्वीनारायण शाले [[धोकलसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा सेना पठाएका भएपनि त्यो सेनालघि बढ्ने साहस गरेन। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ==स्रोत== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[बस्नेत]] *[[पाण्डे]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बस्न्यात खलक]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:वीरगति पाएका नेपाली सैनिकहरू]] 2pvo9r7wixlewrn8p23ftau45rbpjax 0 87119 1363494 1353964 2026-06-25T11:20:58Z Bishaldev100 28807 1363494 wikitext text/x-wiki [[File:Bamshidhar Kalu Pande.jpg|thumb|[[वंशिधर कालु पाँडे]], [[गोरखा राज्य]]को काजी, प्रसिद्ध युद्धनायक]] '''काजी''' एक नेपाली प्रशासनिक एवम् सैनिक मर्यादाको पद वा उपाधि हो। काजी पदको सुरूवाती पदभार [[मुगल साम्राज्य]]को [[देवान]] र बेलायती परम्पराको [[प्रधानमन्त्री]] सरह थियो । कालान्तरमा ४ काजीको नियुक्ति हुन थाल्यो । [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन]] तथा [[डिल्ली रमण रेग्मी]]का अनुसार नेपालको भारदारी सभामा ४ काजी हुने गर्दथे ।{{sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यसपछि तिनीहरूमध्ये एक [[मूलकाजी]] छानिन्थ्यो । राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को निम्ति गद्दी त्याग गर्दा काजीहरूको सङ्ख्या बढेको थियो ।{{sfn|Pradhan|2012|p=8}} ==काजी र क्षेत्री जाति== विशेषतः [[क्षेत्री]] परिवारका सदस्यलाई दिइने यस उपाधि अन्य जातहरूमा पनि दिइन्थ्यो। पाँच थरका पुरूषहरूलाई भने यो उपाधि वंशाणुगत रूपमा दिइएको थियो। ती ५ काजी खलकका थरहरूः *१) [[थापा वंश]] *२)[[बिष्ट]] *३)[[बस्नेत]]/[[बस्न्यात]] [[(Basnet/Basnyat)]] *४) [[पाँडे वंश]] *५) [[कुँवर|कुवँर]] थप: [[भण्डारी]] परिवारलाई पनि दरबारिया खलकसम्म मानिएको थियो। अन्य थरीहरू पनि उक्त पदबाट सम्मानित थिए। यो पद विशेषतः प्रशासनिक वा सैनिक क्षेत्रका उच्च ओहोदाका जो कोही व्यक्तिलाई दिइन्थ्यो। ==काजीहरूको सूची== [[गोरखा राज्य]], [[नेपाल अधिराज्य]] तथा अन्य राज्यहरूका काजीहरूको सूची: मानसिङ खड्का मगर (kaji of gorkha) * [[गणेश पाँडे]] (Kaji of Gorkha) * [[कालु पाँडे]] (Kaji of Gorkha) * [[गुरू बोहरा]] (Kaji of Bajhang) * [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] मगर (Senapati Kaji) * [[वीरभद्र थापा]] मगर (Kaji Jethabudha) * [[चन्द बहादुर बोहरा]] (Kaji) * [[रामकृष्ण कुँवर]] मगर (Kaji Jethabudha) * [[काशीराम थापा]] मगर (Kaji of Kantipur) * [[वंशराज पाँडे]] (देवान काजी) * [[केहरसिंह बस्न्यात]] मगर (काजी) * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]] मगर (Mulkaji) * [[नयन सिंह बोहरा]] (सानुकाजी) * [[स्वरुपसिंह कार्की|स्वरुप सिंह कार्की]] (मुलकाजी) * [[वीर सिंह बोहरा]] (काजी) * [[अमरसिंह थापा]] मगर (Badakaji) * [[ढक्रे बोहरा]] (Kaji of Bajhang) * [[दामोदर पाँडे]] (Mulkaji) * [[नरसिंह गुरुङ्ग]] (टक्सारी काजी) * [[डम्मर सिंह बोहरा]] (काजी) * [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात मगर]] (Mulkaji) * [[भीम सिंह बोहरा]] (Mulkaji) * [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]] मगर (Mulkaji) * [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)|अमरसिंह थापा मगर (सानुकाजी)]] (सानुकाजी) * [[रणजीत सिंह बोहरा]] (Kaji of Gorkha) * [[भीमसेन थापा|भीमसेन थापा मगर]] (Kaji later Mukhtiyar) * [[रणजीत पाँडे]] * [[रणध्वज थापा|रणध्वज थापा मगर]] (काजी) * [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] मगर (Kaji General) * [[बालनरसिंह कुँवर]] मगर (Kaji) * [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापामगर]] (काजी जर्नेल) * [[रणजङ्ग पाँडे]] (Kaji later Mukhtiyar) * [[माथवरसिंह थापा]] (Kaji later Mukhtiyar) * [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह भण्डारी]] (काजी) * [[जङ्गबहादुर राणा]] (Kaji later Prime Minister) ==पुस्तक== *{{citation | last = Joshi | first = Bhuwan Lal | last2 = Rose | first2 = Leo E. | title = Democratic Innovations in Nepal: A Case Study of Political Acculturation | publisher = University of California Press | year = 1966 | pages = 551 | url = https://books.google.com/books?id=MX22o4PJ3Q0C }} *{{citation | last = Pradhan | first = Kumar L. | title = Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 | publisher = Concept Publishing Company | year = 2012 | isbn = 9788180698132 | location = New Delhi | pages = 278 | url = https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC}} *{{citation | last = Karmacharya | first = Ganga | title = Queens in Nepalese Politics: an account of roles of Nepalese queens in state affairs, 1775-1846 | publisher = Educational Publishing House | year = 2005 | isbn = 9789994633937 | location = Nepal | pages = | url = https://books.google.com.np/books?id=6G5uAAAAMAAJ&q=abhiman+singh+basnet+kaji&dq=abhiman+singh+basnet+kaji&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiVjpOzoKrYAhVKs48KHTI2Ay4Q6AEIOTAG }} *{{Citation|last= Regmi|first=Dilli Raman |authorlink=Dilli Raman Regmi|year=1975|title=Modern Nepal|url=https://books.google.com/?id=TChuAAAAMAAJ&q=bhagirath+panth&dq=bhagirath+panth|isbn=9780883864913}} *{{Citation|last=Shrestha|first=Tulsi Narayan|year=2005|title=Nepalese administration:a historical perspective|url=https://books.google.com/?id=p_AVAQAAIAAJ&q=bhagirath+panth&dq=bhagirath+panth|isbn=9789993304784}} *{{Citation|first=Daniel |last=Wright |year=1877|title=History of Nepal |url=https://books.google.com/?id=AiU50pM_z6MC&pg=PA278&dq=bhagirath+panth#v=onepage&q=bhagirath%20panth&f=false|isbn=9788120605527 }} *{{Cite journal | last = Regmi | first = Mahesh Chandra | title = Regmi Research Series | publisher = | year = 1979 | isbn = | location = Nepal | pages = | url = https://books.google.com/books/about/Regmi_Research_Series.html?id=jGJDAAAAYAAJ}} *{{Citation|last =Khatri | first= Shiva Ram |title= Nepal Army Chiefs:Short Biographical Sketches |publisher = Sira Khatri |year =1999 |location= University of Michigan |url=https://books.google.com.np/books?id=YIPeAAAAMAAJ}} *{{Citation|last=Paodel|first=Prabha Krishna|year=2003|title=The founder of Modern Nepal Prithvinarayan Shah|url=https://books.google.com.np/books?id=btVjAAAAMAAJ}} ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[मुख्तियार]] *[[चौतारिया|चौतरिया]] *[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पद]] hfim1k4k1twa5p4ev3u3iqbbk3hmtk3 0 88807 1363467 1322209 2026-06-25T09:06:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363467 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = town |native_name = बैलकुप्पे |district = [[मैसूर]] |state_name = [[कर्नाटक]] |nearest_city = बैलकुप्पे र [[कुशलनगर]] |parliament_const = पेरियापटना |assembly_const = |civic_agency = |skyline = Mysore-Bylakuppe-Golden Temple.JPG |skyline_caption = [[ञिङमा]] साम्प्रदायिक बौद्ध मन्दिर सङ्दोग पलरीको बाहिरी दृश्य |latd =12.429270 |latm = |lats = |longd=75.9918400 |longm= |longs= |locator_position = right |area_total = 2 |area_magnitude = |altitude = |population_total = 21512 (all) |population_as_of = 2001 |population_density = 500 |sex_ratio = 1000:979 |literacy = 70 |area_telephone = 08223 |postal_code = 571104 |vehicle_code_range = KA-09, KA-45, KA-55 |climate= cool heavenly climate |website= }} '''बैलकुप्पे''', [[कर्नाटक]] अन्तर्गत [[मैसुर जिल्ला|मैसूर जिल्ला]]को पश्चिममा रहेको छन् जहाँ "लुगस्सम सुङ्ड्रेल लिङ" (१९६१ मा स्थापित) र "देक्यीद लार्सो" (१९६९ मा स्थापना) नामक दुई आसन्न [[तिब्बत|तिब्बती]] शरणार्थीको बस्तीहरू रहेको छन्, साथै यहाँँ केही तिब्बती बौद्ध मठहरू पनि छन्। [[कुशलनगर]] शहर बैलकुप्पेबाट ६ किलोमीटर को दुरीमा रहेको छ। == जनसङ्ख्या == १९९८ मा केन्द्रीय तिब्बती आयोग (योजना आयोग) [http://www.tibet.net/en/index.php?id=20&amp;rmenuid=10 ] द्वारा जनसांख्यिकीय सर्वेक्षण गरेको थियो, उस समय दुई बस्तीहरूमा शरणार्थीहरू को आबादी १०,७२७ थियो। तर यस आवादीमा तिब्बती मठमा रहेको जनसङ्ख्या समावेश छ कि छैन भन्ने बारे कुनै स्पष्टीकरण भएको छैन। बैलकुप्पेमा केही कृषि बस्तीहरू र तिब्बती बौद्ध मठ, आश्रम तथा प्रमुख तिब्बती बौद्ध परम्पराको मन्दिर र शिक्षा केन्द्रहरू शामिल छन्। जसमा तिब्बती बौद्ध सम्प्रदायको पाँच प्रमुक शाखाहरू मध्ये [[ञिङमा]], [[कग्युद]], [[सक्या]] तथा [[गेलुग्स]] गरी चार सम्प्रदायको शैक्षिक संस्था हरू रहेको छन्। यस मध्ये [[पद्म नोर्बु रिन्पोछे]] द्वारा स्थापित [[नाम्ड्रोल्लिङ]] मठ तिब्बती बौद्ध धर्मको अन्तर्गत [[ञिङमा]] अथवा पूर्वानुदित बौद्ध सम्प्रदायको विशाल शैक्षिक केन्द्र रहेको छ, त्यसै गरी गेलुग्स सम्प्रदायको शैक्षिक केन्द्रमा सेर मठ, ट्राशी ल्हुन्पो मठ, कग्युद सम्प्रदायमा ड्रीगुङ कग्युद, ड्रुग्प कग्युद र कर्म कग्युद मठ, सक्या सम्प्रदायमा चेछेन छोस्खोर लिङ मठ रहेको छ। वर्तमानमा भारतीय र तिब्बती को आवादी ५०,००० बन्द ज्यादा भएको छन्, बैलकुप्पॆ अब बिस्तारै एउटा सानो नगरबाट परिवर्तन भएर एक स्वछा शहर बनिन्दै गरेको स्थितिमा अघि बढिरहेको छन्। यहाँँका मौसम दक्षिणी भारतको अरू मुलुक भन्दा ज्यादै अनुकूलता रहेको पईन्छा। ==तिब्बती बौद्ध साम्प्रदायिक मठ र अध्ययन केन्द्रहरू== * [[नाम्ड्रोल्लिङ]] मठ तथा [[ञिङमा]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * ड्रीगुङ कग्युद मठ तथा [[कग्युद]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * ड्रुग्प कग्युद मठ तथा [[कग्युद]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * सक्या चेछेन छोस्खोर लिङ मठ तथा [[सक्या]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * सेर ज्ये मठ तथा [[गेलुग्स]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * सेर मे मठ तथा [[गेलुग्स]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र * ट्राशी ल्हुन्पो मठ तथा [[गेलुग्स]] साम्प्रदायिक बौद्ध अध्यन केन्द्र == सुविधा == बैलकुप्पे एउटा सानो शहर हो जहाँ प्रहरी कार्यालय, वाणिज्यिक बैङ्क, टेलीफोन एक्सचेंज, हुलाक कार्यालय, होटल, रेस्टुरेन्ट, किनमेल केन्द्र र विशेष गरी सबै भन्दा महत्त्वपुर्ण चिजमा यहाँँको जलवायु र वातावरणको स्वछाता हो। यात्राको लागि यातायात को सुविधाहरूमा बस, टैक्सी और ऑटोरिक्शा इत्यति रहेको छ। == कसरी पुग्न सकिन्छ == बैलकुप्पे राज्य राजमार्ग ८८ मा स्थित छ। यो राम्रो तरिकाले उच्च गुणवत्ता सडकसँग जोडिएको छ। यहाँँबाट बस सुविधाहरू मैसूर, बेंगलूर, मङ्गलौर, चेन्नई, पणजी, आदि जस्ता प्रमुख शहरहरूमा उपलब्ध छन् र बैलकुप्पेबाट अन्य शहरको बीच क दूरी किलोमीटर बमोजिम यस प्रकारमा रहेको छन्। मैसूर (८२ किलोमिटर), बेंगलूर (२२०), मङ्गलोर (१७२) मंड्या, (१२२), चेन्नई (५८५), हसन (८०), मर्सेरा (३६)। == यहाँको खस आकर्षण के छ त? == शहरको मुख्य आकर्षण [[नाम्ड्रोल्लिङ]] मठको (स्वर्ण मन्दिर) हो। जबकि मैसूर से मर्सेरा जाने के रास्ते में, बैलकुप्पे में पहले शिविर सड़क पर बाएं मुड़े. 4 किलोमीटर की दूरी तक जाएं और आप इसमें प्रवेश कर लेंगे. शहर में यदि आप एक मील की दूरी पर जाएंगे तो आपको कर्नाटक के बड़े झीलों में से एक झील का नजारा मिलेगा जिसका नाम इंगलाकेरे है। झील के रास्ते पर, हरे जङ्गल आपके मन को शांत करते हैं। झील के पास, एक पुराने पत्थर की मूर्ति है जिसमें सुंदर नक्काशी मौजूद है। इस झील के बाद, वहां पहाड़ (रङास्वामी बेट्टा) के शीर्ष पर रङास्वामी मन्दिर है। गणपती मन्दिर राजमार्ग को और सुंदर बनाते हैं। यहाँं कई बौद्ध मठ और स्कूल हैं जो बौद्ध भिक्षुओं को गुणवत्ता वाली शिक्षा दे रहे हैं। [[चित्र:Bylakuppe 15.jpg|thumb|[[नाम्ड्रोल्लिङ]] स्वर्ण मन्दिरको भित्री भाग]] ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|Namdroling, Bylakuppe}} * [http://www.tibet.net/home/eng/settlements/dickyi/ डिकेई लार्सोई का सङ्क्षिप्त विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103182257/http://www.tibet.net/home/eng/settlements/dickyi/ |date=2005-11-03 }} * [http://www.tibet.net/home/eng/settlements/lugsum/ लगसम सैमड्युपलिंग का सङ्क्षिप्त विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051106005235/http://www.tibet.net/home/eng/settlements/lugsum/ |date=2005-11-06 }} * [http://www.serajeymonastery.org/ सेरा मठ] * [http://www.palyul.org/eng_centers_namdrol.htm नाम्ड्रोल्लिङ ([[ञिङमा]] वा पूर्वानुदित तिब्बती बौद्ध सम्प्रदायको शिक्षा केन्द्र)] * [http://nowrojee.com/kushalnagar.html बौद्ध धर्म और बाइलाकुप्पे आगमन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928150102/http://www.nowrojee.com/kushalnagar.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.serajeyngari.org/ सीराजेय मठवासी विश्वविद्यालय के घरों में से एक घर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201113202/http://www.serajeyngari.org/ |date=2011-02-01 }} * [http://www.freepressjournal.in/bylakuppe-a-nation-in-exile/ Bylakuppe – A nation in exile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918205405/http://www.freepressjournal.in/bylakuppe-a-nation-in-exile/ |date=2015-09-18 }} (फ्री प्रेस) [[श्रेणी:मैसूर जिल्लाको शहर]] [[श्रेणी:तिब्बती शरणार्थी उपनिवेश]] izzsb0ajisv7z5zjd21zcaduhs28r26 0 92424 1363413 1335637 2026-06-24T17:42:11Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य अभियान */ 1363413 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[श्री]] देवान काजी साहेब | name = वंशराज पाँडे | othername = |image = Bamsa Raj Pandey.jpg |caption = |office= नेपालको देवान काजी <ref name="knownepalshistory"/> |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८४२ वैशाख १२<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> |death_place = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |relations = भाइ [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], ज्वाइँ [[केहरसिंह बस्न्यात]], भान्जा [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] }} '''वंशराज पाँडे''' नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारी र प्रशासकीय अधिकारी (देवानकाजी) हुन् । [[कालु पाँडे|काजी कालु पांडे]]का जेठा छोरा हुन्। उनलाई राजा [[प्रतापसिंह शाह]]ले ''देवान काजीसाहेब'' को उपाधि दिएका थिए।<ref name="knownepalshistory">https://knownepalshistory.blogspot.com/2016/09/prime-ministers-of-nepal-before-bhimsen.html?showComment=1489935927353&m=1#c8178148443274477370</ref><ref>http://knownepalshistory.blogspot.com/2015/10/kaji-kalu-pandey-great-warrior.html?m=1</ref> == सैन्य अभियान == * [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|मिर कासिम विरुद्धको लडाइँ]]<ref name="army">{{cite web|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|title=History of the Nepalese Army|publisher=Nepalese Army|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|archive-date=7 June 2011|url-status=dead|access-date=7 October 2016}}</ref> * [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]को लडाइँ * [[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुरको लडाईं]] {{sfn|Vaidya|1993|p=163}} * [[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]]को गठबन्धन विरुद्धको अभियान; यस अभियानको प्रारम्भमा सफलता हात पारे पनि पछी गोरखाली सेनाको हार भयो र पाण्डे युद्ध बन्दि भए {{sfn|Shaha|2001|p=59}}{{sfn|Regmi|1975|p=229}} ==प्रसिद्धि== संस्कृत श्लोक: {{quote|सुक्षत्रि पाण्डवर वंशोराजोमन्त्रि महीन्द्रस्य च वंशराज । बस्न्यायिता नाहरकेहराद्याः सामाजिकाः क्षेगदितशत्रुमाद्याः।।'''}} [[पाँडे वंश]]का उत्तम क्षत्रि[य] महिन्द्र (महान इन्द्र) समान वंशराज [पाँडे] मन्त्री (देवानकाजी/प्रधानमन्त्री) छन् र शत्रुको घमण्ड नाश गर्ने बस्न्यात वंशका (बस्न्यायिता) नाहर [सिंह] र केहर [सिंह], आदि त्यहाँका अग्रजहरू हुन् । ==हत्या== राजेन्द्रलक्ष्मीलाई [[कास्की राज्य|कास्की]]मा अधिकार गर्न हतार लागेका हुनाले त्यहाँ आक्रमण गर्नलाई मुख्य सेनापति बनाउन स्वरुपसिंह कार्कीलाई महोत्तरीबाट काठमाडौं बोलाइन्। केही दिनपछि वंशराज पाँडे पनि काठमाडौंमा आएर त्यस काममा मुख्य सेनापति हुने दावा गरे। यसरी दुई काजीमा हानथाप्पर्दा राजेन्द्र लक्ष्मीले वंस्गराज पाँडेलाई राजभदनमा नै कैद गरिन्। युद्धको समयमा राजधानीमा नै भारदारहरूका बीचमा कलह चलेका र त्यो कलह सम्हाल्न नसकेकी राजेन्द्रलक्ष्मीले १८४२ बैशाख १२ रातका बीचमा राजभवनकै बगैंचामा वंशराज पाँडेलाई काट्न लगाइन्।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> राजकुमार [[बहादुर शाह]]को समर्थक भएको आरोपमा वंशराज पाँडे काटिए। उनका भाइ [[दामोदर पाँडे]] पनि मतिहीन राजा रणबहादुर शाहबाट काटिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==स्रोतहरू== {{reflist}} === स्रोतहरू === * {{citation|last=Acharya|first=Baburam|title=Sri Panca Badamaharajadhiraja Prthvinarayana Saha: Samdipta Jivani, I. Sam.1723-75|volume=2-3|location=Kathmandu|year=1967|language=ne|publisher=Sri Panca Maharajadhiraja Press Sachivalaya|url=https://books.google.com/books?id=FZgGAQAAIAAJ&q=editions:wT_MQkxxMloC}} * {{citation|last=Karmacharya|first=Ganga|title=Queens in Nepalese Politics: an account of roles of Nepalese queens in state affairs, 1775-1846|publisher=Educational Publishing House|year=2005|isbn=9789994633937|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ&q=abhiman+singh+basnet+kaji}} * {{citation|last=Bajracharya|first=Bhadra Ratna|title=Bahadur Shah, the regent of Nepal, 1785 - 1794 A.D.|publisher=Anmol Publications|year=1992|isbn=9788170416432|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=2oxuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Regmi|first=Mahesh Chandra|title=Kings and political leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|year=1995|publisher=Orient Longman|isbn=9788125005117|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Vaidya|first=Tulsi Ram|title=Prithvinaryan Shah, the founder of Nepal|year=1993|publisher=Anmol Publications|isbn=9788170417019|url=https://books.google.com/books?id=jSVwAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Wright|first=Daniel|title=History of Nepal|year=1877|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=mHE5hkHc7kcC}} * {{Citation|last=Khatri|first=Shiva Ram|title=Nepal Army Chiefs:Short Biographical Sketches|publisher=Sira Khatri|year=1999|location=University of Michigan|url=https://books.google.com/books?id=YIPeAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Regmi|first=D.R.|title=Modern Nepal|volume=1|publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay|year=1975|isbn=0883864916|url=https://books.google.com/books?id=idJBAAAAYAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=Modern Nepal 1769–1885|year=1990|publisher=Riverdale Company|isbn=0-913215-64-3|url=https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=An Introduction of Nepal|location=Kathmandu|year=2001|publisher=Ratna Pustak Bhandar|url=https://books.google.com/books?id=kmwwAQAAIAAJ}} * {{Citation|last=Hamal|first=Lakshman B.|year=1995|title=Military history of Nepal|publisher=Sharda Pustak Mandir|page=125|oclc=32779233}} * {{Citation|last=Mainali|first=Pramod|title=Milestones of history|volume=2|year=2006|publisher=Pramod Mainali|isbn=9789994696048|url=https://books.google.com/books?id=Gl1mAAAAMAAJ}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १७३९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १७८५ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारले मृत्युदण्ड दिएका मानिसहरू]] [[श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली युद्धबन्दीहरू]] 8d2hweqdorz5f5mr3leja8pkvpkchbw 1363471 1363413 2026-06-25T09:33:36Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य अभियान */ 1363471 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[श्री]] देवान काजी साहेब | name = वंशराज पाँडे | othername = |image = Bamsa Raj Pandey.jpg |caption = |office= नेपालको देवान काजी <ref name="knownepalshistory"/> |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८४२ वैशाख १२<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> |death_place = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |relations = भाइ [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], ज्वाइँ [[केहरसिंह बस्न्यात]], भान्जा [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] }} '''वंशराज पाँडे''' नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारी र प्रशासकीय अधिकारी (देवानकाजी) हुन् । [[कालु पाँडे|काजी कालु पांडे]]का जेठा छोरा हुन्। उनलाई राजा [[प्रतापसिंह शाह]]ले ''देवान काजीसाहेब'' को उपाधि दिएका थिए।<ref name="knownepalshistory">https://knownepalshistory.blogspot.com/2016/09/prime-ministers-of-nepal-before-bhimsen.html?showComment=1489935927353&m=1#c8178148443274477370</ref><ref>http://knownepalshistory.blogspot.com/2015/10/kaji-kalu-pandey-great-warrior.html?m=1</ref> == सैन्य अभियान == * [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मिर कासिम विरुद्धको लडाइँ]]<ref name="army">{{cite web|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|title=History of the Nepalese Army|publisher=Nepalese Army|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|archive-date=7 June 2011|url-status=dead|access-date=7 October 2016}}</ref> * [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]को लडाइँ * [[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुरको लडाईं]] {{sfn|Vaidya|1993|p=163}} * [[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]]को गठबन्धन विरुद्धको अभियान; यस अभियानको प्रारम्भमा सफलता हात पारे पनि पछी गोरखाली सेनाको हार भयो र पाण्डे युद्ध बन्दि भए {{sfn|Shaha|2001|p=59}}{{sfn|Regmi|1975|p=229}} ==प्रसिद्धि== संस्कृत श्लोक: {{quote|सुक्षत्रि पाण्डवर वंशोराजोमन्त्रि महीन्द्रस्य च वंशराज । बस्न्यायिता नाहरकेहराद्याः सामाजिकाः क्षेगदितशत्रुमाद्याः।।'''}} [[पाँडे वंश]]का उत्तम क्षत्रि[य] महिन्द्र (महान इन्द्र) समान वंशराज [पाँडे] मन्त्री (देवानकाजी/प्रधानमन्त्री) छन् र शत्रुको घमण्ड नाश गर्ने बस्न्यात वंशका (बस्न्यायिता) नाहर [सिंह] र केहर [सिंह], आदि त्यहाँका अग्रजहरू हुन् । ==हत्या== राजेन्द्रलक्ष्मीलाई [[कास्की राज्य|कास्की]]मा अधिकार गर्न हतार लागेका हुनाले त्यहाँ आक्रमण गर्नलाई मुख्य सेनापति बनाउन स्वरुपसिंह कार्कीलाई महोत्तरीबाट काठमाडौं बोलाइन्। केही दिनपछि वंशराज पाँडे पनि काठमाडौंमा आएर त्यस काममा मुख्य सेनापति हुने दावा गरे। यसरी दुई काजीमा हानथाप्पर्दा राजेन्द्र लक्ष्मीले वंस्गराज पाँडेलाई राजभदनमा नै कैद गरिन्। युद्धको समयमा राजधानीमा नै भारदारहरूका बीचमा कलह चलेका र त्यो कलह सम्हाल्न नसकेकी राजेन्द्रलक्ष्मीले १८४२ बैशाख १२ रातका बीचमा राजभवनकै बगैंचामा वंशराज पाँडेलाई काट्न लगाइन्।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> राजकुमार [[बहादुर शाह]]को समर्थक भएको आरोपमा वंशराज पाँडे काटिए। उनका भाइ [[दामोदर पाँडे]] पनि मतिहीन राजा रणबहादुर शाहबाट काटिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==स्रोतहरू== {{reflist}} === स्रोतहरू === * {{citation|last=Acharya|first=Baburam|title=Sri Panca Badamaharajadhiraja Prthvinarayana Saha: Samdipta Jivani, I. Sam.1723-75|volume=2-3|location=Kathmandu|year=1967|language=ne|publisher=Sri Panca Maharajadhiraja Press Sachivalaya|url=https://books.google.com/books?id=FZgGAQAAIAAJ&q=editions:wT_MQkxxMloC}} * {{citation|last=Karmacharya|first=Ganga|title=Queens in Nepalese Politics: an account of roles of Nepalese queens in state affairs, 1775-1846|publisher=Educational Publishing House|year=2005|isbn=9789994633937|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ&q=abhiman+singh+basnet+kaji}} * {{citation|last=Bajracharya|first=Bhadra Ratna|title=Bahadur Shah, the regent of Nepal, 1785 - 1794 A.D.|publisher=Anmol Publications|year=1992|isbn=9788170416432|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=2oxuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Regmi|first=Mahesh Chandra|title=Kings and political leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|year=1995|publisher=Orient Longman|isbn=9788125005117|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Vaidya|first=Tulsi Ram|title=Prithvinaryan Shah, the founder of Nepal|year=1993|publisher=Anmol Publications|isbn=9788170417019|url=https://books.google.com/books?id=jSVwAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Wright|first=Daniel|title=History of Nepal|year=1877|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=mHE5hkHc7kcC}} * {{Citation|last=Khatri|first=Shiva Ram|title=Nepal Army Chiefs:Short Biographical Sketches|publisher=Sira Khatri|year=1999|location=University of Michigan|url=https://books.google.com/books?id=YIPeAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Regmi|first=D.R.|title=Modern Nepal|volume=1|publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay|year=1975|isbn=0883864916|url=https://books.google.com/books?id=idJBAAAAYAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=Modern Nepal 1769–1885|year=1990|publisher=Riverdale Company|isbn=0-913215-64-3|url=https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=An Introduction of Nepal|location=Kathmandu|year=2001|publisher=Ratna Pustak Bhandar|url=https://books.google.com/books?id=kmwwAQAAIAAJ}} * {{Citation|last=Hamal|first=Lakshman B.|year=1995|title=Military history of Nepal|publisher=Sharda Pustak Mandir|page=125|oclc=32779233}} * {{Citation|last=Mainali|first=Pramod|title=Milestones of history|volume=2|year=2006|publisher=Pramod Mainali|isbn=9789994696048|url=https://books.google.com/books?id=Gl1mAAAAMAAJ}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १७३९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १७८५ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारले मृत्युदण्ड दिएका मानिसहरू]] [[श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली युद्धबन्दीहरू]] fv1spsp6x1945faei43f46gin39ux81 0 93924 1363485 1343755 2026-06-25T11:13:06Z Bishaldev100 28807 1363485 wikitext text/x-wiki {{Short description|Former kingdom in the Himalayas}} {{Infobox former country | native_name = गोरखा राज्य | image_flag = Shree Sabuj flag 2.png | flag_border = no | image_coat = Coat of Arms of Shah dynasty.gif | symbol_type = [[शाह वंश]]को [[नेपालको निसानछाप|निसानछाप]] | conventional_long_name = | common_name = गोरखा राज्य | status = [[महासङ्घ]]<ref name=hamilton237>{{cite book| last = Hamilton| first = Francis Buchanan | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन| url = http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| title = An Account of the Kingdom Of Nepal and of the Territories Annexed to This Dominion by the House of Gorkha| publisher = Edinburgh: Longman| year = 1819| access-date = 12 January 2013| archive-date = 13 November 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121113080034/http://www.gutenberg.org/files/30364/30364-h/30364-h.htm#page7| url-status = live}} Page 237.</ref> पछि [[राजतन्त्र|अधिराज्य]] | government_type = [[राजतन्त्र|राजा]] | image_map = Sugauli Treaty2.PNG | image_map_caption = गोरखा राज्यको क्षेत्रफल, विस्तार र सिमान्त राज्यहरू। | capital = [[गोरखा जिल्ला|गोरखा ]] | common_languages = [[खस भाषा|खस]] (पछि [[नेपाली भाषा|नेपाली]])<br>[[नेवारी भाषा|नेवारी]]<ref name="Tuladhar">''Nepal Bhasa Sahityaya Itihas: History of Nepalbhasa Literature.''Tuladhar, Prem Shanti (2000). Kathmandu: Nepal Bhasa Academy. {{ISBN|99933-56-00-X}}. Page 37: "The early new rulers cultivated Newari language. Kings Prithvi Narayan Shah, Rana Bahadur and Rajendra Bikram Shah composed poetry and wrote many plays in Newari".</ref><ref>Levy, Robert I. (1990) ''Mesocosm: Hinduism and the Organization of a Traditional Newar City in Nepal.'' Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. {{ISBN|81-208-1038-4}}. Page 15:"Following the advent of the Shahs, the Gorkhali language became the court language, and Newari was replaced as the language of administration".</ref><ref>Malla, kamal. History of the Nepal. Kathmandu, Nepal: Rolwaling press. p. 155</ref>{{efn|[[नेवारी भाषा|नेवारी]] [[शाह वंश]]मा आधिकारिक प्रयोगमा रहेको थियो, जुन १८३२ मा [[तिब्बत]]सँग भएको सन्धिले देखाएको छ जसलाई नेवारीमा लेखिएको थियो। [[नेवारी भाषा|नेवारी]] १९औँ शताब्दीको सुरुवातसम्म [[नेपाल]]को प्रशासन र आधिकारिक भाषाको रूपमा रहेको थियो। पछि वि.सं १९६२ देखि, नेवारीमा लेखिएका आधिकारिक कागजातहरू अवैध घोषित गरिएको थियो। त्यसबेलादेखि प्रशासन र साहित्यिक उद्देश्यका लागि भाषाको प्रयोग निषेध गरिएको थियो।{{sfn|Lienhard|1992|p=3}}}} | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | title_leader = [[महाराज|महाराजधिरान]] | leader1 = [[द्रव्य शाह]] (प्रथम) | year_leader1 = वि.सं. १६१६ - १६२७ | leader2 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] (अन्तिम) | year_leader2 = वि.सं. १७७९ - १८२५ | deputy1 = [[रामकृष्ण कुँवर]] (प्रथम र अन्तिम) | year_deputy1 = वि.सं. १८२४–१८२८ | title_deputy = [[सरदार]] | today = [[नेपाल]] | year_start = वि.सं १६१६ | year_end = वि.सं १८२४ | p1 = खस राज्य | flag_s1 = Flag of Nepal (1743–1962).svg | s1 = नेपाल अधिराज्य | currency = [[मोहर]] }} {{नेपालको इतिहास}} '''गोरखा राज्य''', जसलाई वा '''गोरखा साम्राज्य''', [[हिमालय]] र [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को सङ्गममा अवस्थित [[चौबीसी राज्यहरू]] मध्ये एक राज्य थियो। वि.सं १८०० मा, राज्यले सैन्य विस्तारको अभियान सुरु गर्दै, धेरै छिमेकी राज्यहरूहरूलाई कब्जा गरेको थियो र वर्तमान नेपालको जग बसालेको थियो। मगरहरूले शासन गर्ने मगरत राज्यको विघटन पछि, यो क्षेत्र सुदूरपश्चिममा [[बाइसे राज्यहरू]] र मध्य नेपालमा चौबीसी राज्यमा विभाजित भएको थियो।<ref name=":0" /> गोरखा राज्य पश्चिममा [[मर्स्याङ्दी नदी]]सम्म फैलिएको थियो, जसले [[लमजुङ राज्य]]सँग यसको सिमाना बनाएको थियो। पूर्वमा, यो राज्य [[त्रिशूली नदी]]सम्म फैलिएको थियो, जसले [[नेपाल मण्डल]]सँग यसको सिमाना बनाएको थियो।<ref name=":0">{{cite book | last = Kirkpatrick| first = Colonel| url = https://archive.org/details/bub_gb_ijxAAAAAYAAJ| title = An Account of the Kingdom of Nepaul| publisher = London: William Miller| year=1811| access-date = 12 January 2013}} Page 123.</ref> गोरखा राज्यको स्थापना वि.सं १६६० मा लमजुङका राजा [[यशोब्रह्म शाह]]का दोस्रो छोरा राजकुमार [[द्रव्य शाह]]ले गरेका थिए। द्रव्य शाहले मगर राजा मानसिंह खड्का मगरलाई प्रतिस्थापन गरेका थिए जसले पहिले यस क्षेत्रमा शासन गर्ने गर्दथे।<ref>{{cite web|title= The Enigmatic Pig: On Magar Participation in the State Rituals of Nepal, pp. 81-120 in M. Lecomte-Tilouine: Hindu Kingship, Ethnic Revival and Maoist Rebellion in Nepal. Delhi: Oxford University Press, "Collected Essays", 2009, 294 p |author=Marie Lecomte-Tilouine (Senior Researcher, Anthropology) CNRS, Paris, France|work=Oxford University Press|url=https://www.academia.edu/12163822 }} - Page 85, p.95 </ref> == उत्पत्ति र इतिहास == गोरखा राज्यको स्थापना वि.सं १६६० मा हाल पश्चिमी नेपालमा रहेको पहाडी राज्य लमजुङका राजा यशोब्रह्मा शाहका कान्छा छोरा द्रव्य शाहले गरेका थिए। त्यस समयमा, लिगलिग र गोरखा वरपरको क्षेत्र स्थानीय मगर राजाहरू, विशेष गरी लिगलिगकोटका राजा दलशुर घले मगर र गोरखाका राजा मानसिंह खड्का मगरले शासन गर्दथे। यी क्षेत्रहरू ऐतिहासिक मगरत राज्यको हिस्सा थिए। द्रव्य शाहले गङ्गाराम राना मगर लगायत प्रभावशाली स्थानीय मगरहरूको सहयोगमा लिगलिगकोटको सत्ता प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121904|title=गोरखा राज्य विस्तारकाे अनौठो अभ्यासः भौगोलिक विजय, सांस्कृतिक पराजय !|last=महर्जन|first=वसन्त|date=२६ पुस २०७७|website=हिमालखबर|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> लिगलिगकोट कब्जा गरेपछि उनले मानसिंह खड्का मगरबाट गोरखाकोट विजय गरेर १६६० मा गोरखा राज्यको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://radiokantipur.com/national/2018/01/20/20180120171156|title=द्रव्यशाहको सालिक अनावरण|last=कैनी|first=सुदीप|date=६ माघ २०७४|website=रेडियो कान्तिपुर|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> गोरखा नाम योगी साधु गोरखनाथबाट आएको विश्वास गरिन्छ, जसले द्रव्य शाहको सत्तारोहणमा आशीर्वाद दिएको भनाइ छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/06/603838|title=गोरखाल्याण्डको नामाकरण र गोरखा शब्दको उत्पत्ति|last=तामाङ|first=राम|date=१४ असार २०७४|website=अनलाइनखबर|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> उनको प्रभाव अहिले पनि क्षेत्रमा पूजनीय छ, जसमध्ये गोर्खामा रहेको गोरखनाथ मन्दिर पनि पर्दछ। द्रव्य शाहका सन्तानहरूले अन्ततः अहिलेको [[नेपाल]]भित्रको धेरै भागलाई [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा एकत्रित गरेका थिए जसले १८औँ शताब्दीमा [[नेपालको एकीकरण]]को सुरुवात गरेका थिए। == राजाहरूको सूची == [[File:Khas or Kus group, Goorkha, dominant tribe, Nipal.jpg|thumb|खस, गोरखाको प्रमुख जाति]] {| class="wikitable" |+ !राजा !जन्म !मृत्यु !राज्यारोहण !शासन अन्त्य !द्रस्टव्य !वंश |- |[[द्रव्य शाह]] | |वि.सं. १५७० |वि.सं. १६१६ |वि.सं. १६२७ |[[यशोब्रह्म शाह]]का छोरा |शाह |- |[[पुरेन्द्र शाह]] | |वि.सं. १६६२ |वि.सं. १६२७ |वि.सं. १६६२ |द्रव्य शाहका छोरा |शाह |- |[[छत्र शाह]] | |वि.सं. १६६३ |वि.सं. १६६२ |वि.सं. १६६३ |पूर्ण शाहका जेठा छोरा |शाह |- |'''[[राम शाह]]''' | |वि.सं. १६९० |वि.सं. १६६३ |वि.सं. १६९० |पूर्ण शाहका दोस्रो छोरा स्वस्ती श्री गिरिराजको उपाधि ग्रहण गरेका |शाह |- |[[डम्बर शाह]] | |वि.सं. १६९९ |वि.सं. १६९० |वि.सं. १६९९ |राम शाहको छोरा |शाह |- |'''[[श्रीकृष्ण शाह]]''' | |वि.सं. १७१५ |वि.सं. १६९९ |वि.सं. १७१५ |डम्बर शाहका छोरा |शाह |- |'''[[रूद्र शाह]]''' | |वि.सं. १७२६ |वि.सं. १७१५ |वि.सं. १७२६ |कृष्ण शाहका छोरा |शाह |- |'''[[पृथ्वीपति शाह|पृथ्वीपत्ति शाह]]''' | |वि.सं. १७७३ |वि.सं. १७२६ |वि.सं. १७७३ |रुद्र शाहका छोरा |शाह |- |'''[[नरभूपाल शाह]]''' | |वि.सं. १७९९ |वि.सं. १७७३ |वि.सं. १७९९ |पृथ्वीपति शाहका नाति र राजकुमार वीरभद्र शाहका छोरा |शाह |- |'''[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह]]''' |वि.सं. १७७९ |वि.सं. १८३१ |वि.सं. १७९९ |वि.सं. १८३१ |नरभूपाल शाहका छोरा |शाह |} == विस्तार अभियान == {{main article|नेपालको एकीकरण}} गोरखा राज्य राजा [[नरभूपाल शाह]]को नेतृत्वमा विस्तार हुन थालेको थियो यद्यपि धेरैजसो महत्त्वपूर्ण विजयहरू उनका छोरा पृथ्वीनारायण शाहको शासनकालमा मा सुरु भएका थिए। उनका अभियानहरू पछि उनका कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]]ले पनि अभियान जारी राखेका थिए। समयसँगै, उनीहरूले गोरखाको पूर्व र पश्चिममा ठूला क्षेत्रहरूमा आफ्नो नियन्त्रण विस्तार गरेका थिए। उनीहरूको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अधिग्रहणहरूमध्ये काठमाडौँ उपत्यकामा केन्द्रित नेपाल मण्डलको धनी नेवार सङ्घ थियो। वि.सं १८१६ देखि, गोरखालीहरूले उपत्यकाका राज्यहरूलाई कमजोर पार्न नाकाबन्दी लगाएका थिए। प्रतिक्रियामा, मल्ल राजाहरूले ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई सहयोगको लागि अपील गरेका थिए। वि.सं १८२३ मा, कम्पनीले क्याप्टेन जर्ज किनलोचको नेतृत्वमा एक अभियान पठाएको थियो जुन काठमाडौँ पुग्नु अघि असफल भएको थियो। वि.सं १८२४ र १८२५ को बीचमा तीन नेवार राजधानीहरू - काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर गोर्खालीहरूको कब्जामा परेका थिए। त्यसपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँलाई आफ्नो एकीकृत राज्यको नयाँ राजधानी घोषणा गरेका थिए। वि.सं १८४४ मा, गोर्खालीहरूले आफ्नो ध्यान उत्तरतिर मोडे र तिब्बतमाथि आक्रमण गरेका थिए जसबाट उनीहरूले [[केरुङ]] र [[कुती]] सहरहरू कब्जा गरेका थिए र तिब्बती सरकारलाई कर तिर्न बाध्य पारेका थिए। तिब्बतले भुक्तानी बन्द गरेपछि, गोर्खाहरूले वि.सं १८४७ मा दोस्रो आक्रमण सुरु गरेका थिए जसको क्रममा उनीहरूले सिगात्सेमा रहेको टासिलहुन्पो गुम्बा लुटेका थिए। प्रतिक्रियामा, चीनको [[चिङ वंश]]ले नेपालमा सेना पठाएको थियो। चिनियाँ सेनाहरू [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]तिर अघि बढे तापनि कडा प्रतिरोधका कारण रोकिएका थिए। गोरखाका बहादुर शाहले १० [[तोप]]हरू सहित बेलायतीहरूसँग सैन्य सहयोगको लागि अनुरोध गरेका थिए तर हतियार सम्झौता असफल भएको थियो। अन्ततः, शान्ति वार्ता हुँदै वि.सं १८४९ मा [[बेत्रावती सन्धि]]मा हस्ताक्षरसँगै चीन-नेपाल युद्ध समाप्त भएको थियो। पछिको द्वन्द्व, [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध]] (वि.सं १९१०-१९११),मा नेपाल विजय भएको थियो र [[थापाथली सन्धि]]मा हस्ताक्षरको सहित युद्ध समाप्त भएको थियो जसले नेपाललाई आर्थिक क्षतिपूर्ति र व्यापारिक विशेषाधिकार प्रदान गरेको थियो। १९औँ शताब्दीको सुरुतिर, गोरखाको प्रभुत्व पश्चिममा [[कुमाउँ]] र [[गढवाल]]देखि पूर्वमा [[सिक्किम]]सम्म फैलिएको थियो। यद्यपि, [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] (१८ कात्तिक १८७१ – २४ फागुन १८७२) मा उनीहरूको पराजय पछि, गोरखालीहरू [[सुगौली सन्धि]]मा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भएका थिए र ठुला क्षेत्रहरू ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई सुम्पिएका थिए जसले गर्दा राज्य हालको सिमानामा खुम्चिएको थियो। == गोरखा देखि नेपाल == [[File:1907ca 4paisa Nepal Mi22.jpg|thumb|वि.सं १९६४ मा गोरखा सरकारले जारी गरेको [[हुलाक टिकट]]]] [[File:Gorkhapatra masthead 9Jan33.jpg|thumb|''गोरखापत्र'' मिति १९८९ पुस २६]] २०औँ शताब्दीको सुरुवातसम्म गोरखा राज्यलाई असल हिन्दुस्तान भनेर पनि चिनिन्थ्यो। ऐतिहासिक रूपमा, 'नेपाल' नामले मुख्यतया नेवारहरूको मातृभूमि काठमाडौँ उपत्यकालाई जनाउन्थ्यो। वि.सं १९९० देखि, राज्यले यसलाई सम्पूर्ण देशलाई जनाउन प्रयोग गर्न थालेको थियो र 'नेपाल खाल्डो' (नेपाल उपत्यका) '[[काठमाडौँ उपत्यका]]'मा परिणत भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/nepal/history|title=History of Nepal - Lonely Planet Travel Information|last=Planet|first=Lonely|website=www.lonelyplanet.com|access-date=2016-05-08|archive-date=2017-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922112927/http://www.lonelyplanet.com/nepal/history|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wiIw2_WFwC4C|title=Nepal 8|last=Bindloss|first=Joseph|date=2010-09-15|publisher=Lonely Planet|isbn=9781742203614|language=en}}</ref> गोरखा सरकार नाम पनि नेपाल सरकारमा परिवर्तन गरिएको थियो। त्यसैगरी, वि.सं १९९० मा गोरखा भाषालाई नेपाली नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite book |last=Lienhard |first=Siegfried |date=1992 |title=Songs of Nepal: An Anthology of Nevar Folksongs and Hymns |location=New Delhi |publisher=Motilal Banarsidas |isbn=81-208-0963-7 |page=3}}</ref> "[[श्रीमान् गम्भीर]]" शीर्षकको पूर्व राष्ट्रिय गानमा गोरखाली शब्दलाई २००७ मा नेपालीमा परिवर्तन गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title=The kings song |url=http://www.himalmag.com/component/content/article/4214-.html |access-date=3 April 2012 |newspaper=Himal Southasian |date=June 2003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025182216/http://www.himalmag.com/component/content/article/4214-.html |archive-date=25 October 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025182216/http://www.himalmag.com/component/content/article/4214-.html |date=25 October 2012 }}</ref> वि.सं १९५७ मा सुरु भएको सरकारी पत्रिका अझै पनि [[गोरखापत्र]] भनेर चिनिन्छ। [[शाह वंश]]ले वि.सं २०६५ सम्म [[नेपाल अधिराज्य]]मा शासन गरेको थियो र [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|दोस्रो जनआन्दोलन]] पछि देश गणतन्त्र बनेको थियो।<ref>{{cite news |title= Nepal's Gorkha kingdom falls |url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-02/rest-of-world/27770497_1_narayanhity-dipendra-prithvi-narayan-shah |archive-url= https://archive.today/20130411033226/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-02/rest-of-world/27770497_1_narayanhity-dipendra-prithvi-narayan-shah |url-status= dead |archive-date= 11 April 2013 |access-date= 11 February 2013 |newspaper= The Times of India |date= 2 June 2008 }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411033226/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-02/rest-of-world/27770497_1_narayanhity-dipendra-prithvi-narayan-shah |date=11 April 2013 }}</ref> हाल, [[गोरखा जिल्ला]] र [[धादिङ जिल्ला]] (त्रिशुली पारि) लगभग पुरानो गोरखा राज्यसँग मिल्दोजुल्दो रहेको छ।<ref name=":0" /> == चित्र दीर्घा == <gallery class="center" widths="200px" heights="200px"> File:Metal Window.JPG|धातुको झ्याल File:Stone history.JPG|ढुङ्गाको इतिहास File:Gorkha Durbar.JPG|गोरखा दरबार File:King Prithavi Pal.JPG|राजा पृथ्वीपाल File:Image of Goddess & Gorkha Palace.JPG|देवीको तस्वीर र गोरखा दरबार File:Gorkha Tallo Durbar.JPG|गोरखा तल्लो दरबार File:Shree Panch Bada Maharajadhiraj Prithavi Narayan Shah Dev.JPG|श्री पाँच बडा महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह देव File:Nepali Cannon.JPG|नेपाली तोप File:Nagada.JPG|नागाडा </gallery> == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{गोरखा राज्य}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] [[श्रेणी:गोरखा राज्य| ]] oqp14bzmecfmaj5qkg3n4pls6i7uyts 0 96912 1363495 1334951 2026-06-25T11:21:10Z Bishaldev100 28807 1363495 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = कुलमण्डन खाँ | title =कास्कीका राजा | image = | caption = | reign = | full name = कुलमण्डन खाँ शाह | predecessor = जगति खान | successor = जलाल शाही | spouse = | issue = कालु शाह <br>राजा [[यशोब्रम्ह शाह|यशोब्रह्म शाह]] | dynasty = [[शाह वंश]] | father = जगदेव खाँ (जगदेव खाँड) | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | coronation = | religion = |}} ' ==किम्बदन्ति र दाबी== किम्बदन्ति गोरखा राजवंशावली, गोरखा चम्पु विलास, आदिका अनुसार कुलमण्डन खाँ [[सिसोदिया|उदयपुरका राजघराना]]सँग जोडिन पुग्दछन् । शाहवंशीहरू भट्टारक ऋषिराज राणाजीका वंशज भएको दाबी गर्छन् । विभिन्न प्रमुख इतिहासकारहरू जस्तै [[डोरबहादुर विष्ट]], [[फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन]], आदि उक्त दाबी पूर्णतय असत्य भएको टिप्पणीहरू थुप्रै पुस्तकहरूमा गरेका छन् । [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|फ्रान्सिस बुकानन-'''ह्यामिल्टन''']]का अनुसार कुलमण्डन खाँ [[मगर जाति|मगर]] रजौटा खाँचा खाँ र मिचा खाँका वंशज हुन् र [[ठकुरी]] उपाधि कालान्तरमा जाति बनेको थियो । ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाह वंश]] 8ks1q2l96hagg9zn6b9q86hqlc8oovm 1363497 1363495 2026-06-25T11:22:28Z Bishaldev100 28807 1363497 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = कुलमण्डन खाँ | title =कास्कीका राजा | image = | caption = | reign = | full name = कुलमण्डन खाँ शाह | predecessor = जगति खान | successor = जलाल शाही | spouse = | issue = कालु शाह <br>राजा [[यशोब्रम्ह शाह|यशोब्रह्म शाह]] | dynasty = [[शाह वंश]] | father = जगदेव खाँ (जगदेव खाँड) | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | coronation = | religion = |}} ' ==किम्बदन्ति र दाबी== किम्बदन्ति गोरखा राजवंशावली, गोरखा चम्पु विलास, आदिका अनुसार कुलमण्डन खाँ [[सिसोदिया|उदयपुरका राजघराना]]सँग जोडिन पुग्दछन् । शाहवंशीहरू भट्टारक ऋषिराज राणाजीका वंशज भएको दाबी गर्छन् । विभिन्न प्रमुख इतिहासकारहरू जस्तै [[डोरबहादुर विष्ट]], [[फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन]], आदि उक्त दाबी पूर्णतय असत्य भएको टिप्पणीहरू थुप्रै पुस्तकहरूमा गरेका छन् । [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन]]का अनुसार कुलमण्डन खाँ [[मगर जाति|मगर]] रजौटा खाँचा खाँ र मिचा खाँका वंशज हुन् र [[ठकुरी]] उपाधि कालान्तरमा जाति बनेको थियो । ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाह वंश]] j5ryu646vzqjl9w8ma4118dnazh8p9p 0 97902 1363374 1321178 2026-06-24T12:35:25Z Bishaldev100 28807 /* शेयरधारकहरू र स्वामित्व */ 1363374 wikitext text/x-wiki {{Infobox exchange |name = Nepal Stock Exchange |nativename = नेपाल स्टक एक्स्चेन्ज लि. |logo = [[File: Nepal Stock Exchange Limited Logo.png|200px|centre|alt=The NEPSE logo]] |image = [[File: NEPSE - Nepal Stock Exchange Building.jpg|250px|centre]] |type = सेयर बजार |city = [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] |country = [[नेपाल]] |coor = {{coord|27.698|N|85.320|E|region:NP_type:landmark}} |foundation = सन् १९९३ |owner = नेपाल सरकार |key_people = Laxman Neupane ({{small|'''[[अध्यक्ष]]'''}}) |currency = [[नेपाली रुपैयाँ]] (NPR) |listed Companies = २४० |listings = ३७० (Scrips) |mcap = [[अमेरिकी डलर|US$]] 17.3 Billion <small>(15/9/2017)</small> |volume = |indexes = नेप्सी परिसूचक |homepage = [http://www.nepalstock.com.np/ www.nepalstock.com.np] /[http://www.nepalstock.com/ www.nepalstock.com] |footnotes = }} [[File:Nepse NBL Market Depth.jpg|thumb|नेप्से: नेपाल बैङ्क लिमिटेड [[मार्केट डेप्थ]] |305x305पिक्सेल]] '''नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड''' (छोटोमा नेप्से) नेपालको एक मात्र [[स्टक एक्सचेन्ज]] हो। यो काठमान्डौ सिंहदरबार प्लाजा मा अवस्थित छ। २०७७ कार्तिक को अनुसार नेप्सेमा सुचिकृत कम्पनीहरूको बजार पुँजीकारण करिब १८.१४ अरब अमेरिकी डलर रहेको छ। [[सरकारी ऋणपत्र]] तथा संस्थागत [[प्रतिभूति|धितोपत्र]]हरूलाई तरलता प्रदान गर्नुका साथै सो को निर्वाध खरिद बिक्रि सुविधा प्रदान गर्न [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड]]बाट अनुमति प्राप्त हालसम्म एक मात्र धितोपत्रको [[दोस्रो बजार|दोश्रो बजार]] [[स्टक एक्सचेन्ज]] हो। ==इतिहास == नेपालमा सरकारले वि.सं. २०३३ सालमा सेक्युरिटी खरिद बिक्री केन्द्र स्थापना गरेको थियो। यही केन्द्रलाई २०५० सालमा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से)मा रुपान्तरण गरिएको हो। नेप्सेले सार्वजनिक रूपमा जारी भएका [[प्रतिभूति|धितोपत्र]]हरूको सहज कारोबारका लागि दोस्रो बजारमा दर्ता गराउने कार्य गर्दै आएको छ। यो कार्यलाई सूचीकरण भनिन्छ।<ref>[http://nepalstock.com.np/education/ नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105004259/http://nepalstock.com.np/education/ |date=2019-01-05 }}</ref> == कार्यहरू == यसका कार्यहरू निम्नलिखित छन् : * [[सेयर]], डिभेन्चर र [[ऋणपत्र|बन्ड]]को दोस्रो बजारको प्लेटफर्मको खरिद बिक्रि गर्ने ब्रोकर बजार उपलब्ध गराउँछ। निश्चित कम्पनी, ब्रोकर र [[लगानीकर्ता]]लाई नियमन गर्ने काम गर्छ । *[[पूँजी बजार|पुँजी बजार]]का बारेमा जनचेतना फैलाउँछ। * पुँजी बजारको विकास र विस्तारका लागि सी.डी.एस वा सेयर राख्ने संस्था बढाउनुका साथै नयाँ प्रोडक्ट के कस्ता छन्, त्यो बारेमा नयाँ खोज गरेर विकास गर्ने, [[नेपाल सरकार]] र [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड|धितोपत्र बोर्ड]] अन्तर्गत रहेर सुझाव सल्लाह दिन्छ। * पुँजी बजारका राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय संस्थाहरूसँग सदस्यता लिने तथा ऐन अनुसार सेयर कारोबार गर्ने पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरूको नियमन तथा अनुगमन गर्छ। * नयाँ कम्पनीहरूलाई स्टक एक्सचेन्जमा कारोबारयोग्य हो भनेर लिस्टमा हाल्ने र साथसाथै लिस्टीङ्ग नभएका वा खारेजी भएका कम्पनीहरूलाई ओ.टि.सि. मार्केट मार्फत कारोबार गराउने कार्य पनि नेप्सेले गरिरहेको छ। * स्वच्छ, पारर्दशी, विश्वासजन्य, न्यायोचित मार्केट चलाउने र लगानीकर्ताको हितमा कार्य गर्छ। * नेपाल सरकारका नीति नियमहरूलाई सहयोग गर्दै पुँजी बजारमा दोस्रो बजारको विकास र विस्तार गर्छ ।<ref>[http://bankingkhabar.com/?p=38990 नेपाल स्टक एक्सचेन्जले गर्ने कार्यहरु ]</ref> == स्वामित्व साझेदारी == नेप्से को हालको चुक्ता पूँजी १,००,००,००,००० रुपैयाँ छ। नेपाल सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, कर्मचारी संचय कोष, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक (पूर्व, नेपाल औद्योगिक विकास निगम), लक्ष्मी बैंक लिमिटेड, प्रभु बैंक लिमिटेड र अन्य धितोपत्र व्यवसायी (दलाल) NEPSE का शेयरहोल्डर हुन्। निम्न तालिकाले पूँजी संरचनामा सम्बन्धित शेयरहोल्डरको शेयर होल्डिंगको प्रतिशत देखाउँछ:<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=2026-06-24 |website=www.nepalstock.com.np |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !क्र.सं. !सेयर होल्डर कम्पनिहरु !स्वामित्व (%) !शेयर संख्या |- |1 |नेपाल सरकार |58.66 |58,66,000 |- |2 |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] |9.5 |9,50,000 |- |3 |[[कर्मचारी सञ्चय कोष]] |10.00 |10,00,000 |- |4 |[[राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क|राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक]] |11.23 |11,23,000 |- |5 |[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैंक लिमिटेड]] |5.00 |5,00,000 |- |6 |[[प्रभु बैङ्क|प्रभु बैंक लिमिटेड]] |5.00 |5,00,000 |- |7 |अन्य |0.60 |60,000 |} == नेप्से परिसूचक == नेप्से परिसूचक (NEPSE Index) नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा सूचीकृत धितोपत्रहरूको समग्र प्रदर्शनलाई मापन गर्ने प्रमुख सूचकांक हो। यो सूचकांकले शेयर बजारको समग्र दिशा र प्रदर्शनको संकेत दिन्छ। === परिसूचकको गणना === नेप्से परिसूचकलाई बजार पूंजीकरण पद्धति (Market Capitalization Method) मार्फत गणना गरिन्छ। बजार पूंजीकरण कुनै पनि समयावधिमा सूचीबद्ध कम्पनीहरूको बजार मूल्य हो। नेप्से परिसूचक गणना गर्दा सबै सूचीकृत कम्पनीहरूको बजार पूंजीकरणलाई आधार मानिन्छ। === प्रमुख परिसूचकहरू === नेप्से परिसूचकका प्रमुख सूचकहरू निम्नानुसार छन्: # '''नेप्से परिसूचक''': यो प्रमुख सूचकांक हो जसले समग्र शेयर बजारको प्रदर्शनलाई मापन गर्छ। # '''सेन्सेटिभ इन्डेक्स (Sensitive Index)''': यस सूचकांकमा ए-क्लासका बैंकहरू मात्र समावेश गरिएका छन्। यसले विशेषत: वाणिज्य बैंकहरूको प्रदर्शनलाई मापन गर्छ। # '''फ्लोट इन्डेक्स (Float Index)''': यस सूचकांकमा बजारमा उपलब्ध फ्लोटिंग शेयरहरूको प्रदर्शनलाई समेटिएको हुन्छ। # '''सेन्सेटिभ फ्लोट इन्डेक्स (Sensitive Float Index)''': यसमा ए-क्लासका बैंकहरूको फ्लोटिंग शेयरहरूको प्रदर्शन समावेश गरिएको हुन्छ। === हालको अवस्था === नेप्से परिसूचक नियमित रूपमा बदलिन्छ र यसमा विभिन्न आर्थिक, राजनीतिक र बजार-संबन्धी घटनाहरूको प्रभाव पर्छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जले दैनिक रूपमा नेप्से परिसूचकको जानकारी सार्वजनिक गर्दछ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई बजारको वर्तमान अवस्था र प्रवृत्तिलाई बुझ्न मद्दत गर्दछ। === महत्व === नेप्से परिसूचकले लगानीकर्ताहरूलाई बजारको समग्र स्वास्थ्यको सूचक दिन्छ र यसले लगानीको निर्णय गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। साथै, यो सरकार, नीति निर्माताहरू र आर्थिक विश्लेषकहरूका लागि पनि महत्त्वपूर्ण उपकरण हो। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड]] ==सन्दर्भ== <references /> [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू]] [[श्रेणी:सरकारी संस्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सार्वजनिक संस्थानहरू]] [[श्रेणी:स्टक एक्सचेन्ज]] [[श्रेणी:स्टक एक्सचेन्ज]] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] tro82uz6vmokba74umbwnnxsfhi3m2v 1363375 1363374 2026-06-24T12:36:27Z Bishaldev100 28807 1363375 wikitext text/x-wiki {{Infobox exchange |name = Nepal Stock Exchange |nativename = नेपाल स्टक एक्स्चेन्ज लि. |logo = [[File: Nepal Stock Exchange Limited Logo.png|200px|centre|alt=The NEPSE logo]] |image = [[File: NEPSE - Nepal Stock Exchange Building.jpg|250px|centre]] |type = सेयर बजार |city = [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] |country = [[नेपाल]] |coor = {{coord|27.698|N|85.320|E|region:NP_type:landmark}} |foundation = सन् १९९३ |owner = नेपाल सरकार |key_people = Laxman Neupane ({{small|'''[[अध्यक्ष]]'''}}) |currency = [[नेपाली रुपैयाँ]] (NPR) |listed Companies = २४० |listings = ३७० (Scrips) |mcap = [[अमेरिकी डलर|US$]] 17.3 Billion <small>(15/9/2017)</small> |volume = |indexes = नेप्सी परिसूचक |homepage = [http://www.nepalstock.com.np/ www.nepalstock.com.np] /[http://www.nepalstock.com/ www.nepalstock.com] |footnotes = }} [[File:Nepse NBL Market Depth.jpg|thumb|नेप्से: नेपाल बैङ्क लिमिटेड [[मार्केट डेप्थ]] |305x305पिक्सेल]] '''नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड''' (छोटोमा नेप्से) नेपालको एक मात्र [[स्टक एक्सचेन्ज]] हो। यो काठमान्डौ सिंहदरबार प्लाजामा अवस्थित छ। २०७७ कार्तिक को अनुसार नेप्सेमा सुचिकृत कम्पनीहरूको बजार पुँजीकारण करिब १८.१४ अरब अमेरिकी डलर रहेको छ। [[सरकारी ऋणपत्र]] तथा संस्थागत [[प्रतिभूति|धितोपत्र]]हरूलाई तरलता प्रदान गर्नुका साथै सो को खरिद बिक्रि सुविधा प्रदान गर्न [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड]]बाट अनुमति प्राप्त हालसम्म एक मात्र धितोपत्रको [[दोस्रो बजार|दोश्रो बजार]] [[स्टक एक्सचेन्ज]] हो। ==इतिहास == नेपालमा सरकारले वि.सं. २०३३ सालमा सेक्युरिटी खरिद बिक्री केन्द्र स्थापना गरेको थियो। यही केन्द्रलाई २०५० सालमा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड (नेप्से)मा रुपान्तरण गरिएको हो। नेप्सेले सार्वजनिक रूपमा जारी भएका [[प्रतिभूति|धितोपत्र]]हरूको सहज कारोबारका लागि दोस्रो बजारमा दर्ता गराउने कार्य गर्दै आएको छ। यो कार्यलाई सूचीकरण भनिन्छ।<ref>[http://nepalstock.com.np/education/ नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105004259/http://nepalstock.com.np/education/ |date=2019-01-05 }}</ref> == कार्यहरू == यसका कार्यहरू निम्नलिखित छन् : * [[सेयर]], डिभेन्चर र [[ऋणपत्र|बन्ड]]को दोस्रो बजारको प्लेटफर्मको खरिद बिक्रि गर्ने ब्रोकर बजार उपलब्ध गराउँछ। निश्चित कम्पनी, ब्रोकर र [[लगानीकर्ता]]लाई नियमन गर्ने काम गर्छ । *[[पूँजी बजार|पुँजी बजार]]का बारेमा जनचेतना फैलाउँछ। * पुँजी बजारको विकास र विस्तारका लागि सी.डी.एस वा सेयर राख्ने संस्था बढाउनुका साथै नयाँ प्रोडक्ट के कस्ता छन्, त्यो बारेमा नयाँ खोज गरेर विकास गर्ने, [[नेपाल सरकार]] र [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड|धितोपत्र बोर्ड]] अन्तर्गत रहेर सुझाव सल्लाह दिन्छ। * पुँजी बजारका राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय संस्थाहरूसँग सदस्यता लिने तथा ऐन अनुसार सेयर कारोबार गर्ने पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरूको नियमन तथा अनुगमन गर्छ। * नयाँ कम्पनीहरूलाई स्टक एक्सचेन्जमा कारोबारयोग्य हो भनेर लिस्टमा हाल्ने र साथसाथै लिस्टीङ्ग नभएका वा खारेजी भएका कम्पनीहरूलाई ओ.टि.सि. मार्केट मार्फत कारोबार गराउने कार्य पनि नेप्सेले गरिरहेको छ। * स्वच्छ, पारर्दशी, विश्वासजन्य, न्यायोचित मार्केट चलाउने र लगानीकर्ताको हितमा कार्य गर्छ। * नेपाल सरकारका नीति नियमहरूलाई सहयोग गर्दै पुँजी बजारमा दोस्रो बजारको विकास र विस्तार गर्छ ।<ref>[http://bankingkhabar.com/?p=38990 नेपाल स्टक एक्सचेन्जले गर्ने कार्यहरु ]</ref> == स्वामित्व साझेदारी == नेप्से को हालको चुक्ता पूँजी १,००,००,००,००० रुपैयाँ छ। नेपाल सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, कर्मचारी संचय कोष, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक (पूर्व, नेपाल औद्योगिक विकास निगम), लक्ष्मी बैंक लिमिटेड, प्रभु बैंक लिमिटेड र अन्य धितोपत्र व्यवसायी (दलाल) NEPSE का शेयरहोल्डर हुन्। निम्न तालिकाले पूँजी संरचनामा सम्बन्धित शेयरहोल्डरको शेयर होल्डिंगको प्रतिशत देखाउँछ:<ref>{{Cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=2026-06-24 |website=www.nepalstock.com.np |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !क्र.सं. !सेयर होल्डर कम्पनिहरु !स्वामित्व (%) !शेयर संख्या |- |1 |नेपाल सरकार |58.66 |58,66,000 |- |2 |[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]] |9.5 |9,50,000 |- |3 |[[कर्मचारी सञ्चय कोष]] |10.00 |10,00,000 |- |4 |[[राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क|राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक]] |11.23 |11,23,000 |- |5 |[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैंक लिमिटेड]] |5.00 |5,00,000 |- |6 |[[प्रभु बैङ्क|प्रभु बैंक लिमिटेड]] |5.00 |5,00,000 |- |7 |अन्य |0.60 |60,000 |} == नेप्से परिसूचक == नेप्से परिसूचक (NEPSE Index) नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा सूचीकृत धितोपत्रहरूको समग्र प्रदर्शनलाई मापन गर्ने प्रमुख सूचकांक हो। यो सूचकांकले शेयर बजारको समग्र दिशा र प्रदर्शनको संकेत दिन्छ। === परिसूचकको गणना === नेप्से परिसूचकलाई बजार पूंजीकरण पद्धति (Market Capitalization Method) मार्फत गणना गरिन्छ। बजार पूंजीकरण कुनै पनि समयावधिमा सूचीबद्ध कम्पनीहरूको बजार मूल्य हो। नेप्से परिसूचक गणना गर्दा सबै सूचीकृत कम्पनीहरूको बजार पूंजीकरणलाई आधार मानिन्छ। === प्रमुख परिसूचकहरू === नेप्से परिसूचकका प्रमुख सूचकहरू निम्नानुसार छन्: # '''नेप्से परिसूचक''': यो प्रमुख सूचकांक हो जसले समग्र शेयर बजारको प्रदर्शनलाई मापन गर्छ। # '''सेन्सेटिभ इन्डेक्स (Sensitive Index)''': यस सूचकांकमा ए-क्लासका बैंकहरू मात्र समावेश गरिएका छन्। यसले विशेषत: वाणिज्य बैंकहरूको प्रदर्शनलाई मापन गर्छ। # '''फ्लोट इन्डेक्स (Float Index)''': यस सूचकांकमा बजारमा उपलब्ध फ्लोटिंग शेयरहरूको प्रदर्शनलाई समेटिएको हुन्छ। # '''सेन्सेटिभ फ्लोट इन्डेक्स (Sensitive Float Index)''': यसमा ए-क्लासका बैंकहरूको फ्लोटिंग शेयरहरूको प्रदर्शन समावेश गरिएको हुन्छ। === हालको अवस्था === नेप्से परिसूचक नियमित रूपमा बदलिन्छ र यसमा विभिन्न आर्थिक, राजनीतिक र बजार-संबन्धी घटनाहरूको प्रभाव पर्छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जले दैनिक रूपमा नेप्से परिसूचकको जानकारी सार्वजनिक गर्दछ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई बजारको वर्तमान अवस्था र प्रवृत्तिलाई बुझ्न मद्दत गर्दछ। === महत्व === नेप्से परिसूचकले लगानीकर्ताहरूलाई बजारको समग्र स्वास्थ्यको सूचक दिन्छ र यसले लगानीको निर्णय गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। साथै, यो सरकार, नीति निर्माताहरू र आर्थिक विश्लेषकहरूका लागि पनि महत्त्वपूर्ण उपकरण हो। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल धितोपत्र बोर्ड]] ==सन्दर्भ== <references /> [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू]] [[श्रेणी:सरकारी संस्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सार्वजनिक संस्थानहरू]] [[श्रेणी:स्टक एक्सचेन्ज]] [[श्रेणी:स्टक एक्सचेन्ज]] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] cpsgwatw9rf8v1gigaocpv24o3l7trg 0 99370 1363426 1318853 2026-06-25T00:34:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363426 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | name = ओलिभिए जिरू | image = Olivier Giroud 2018.jpg | image_size = 220 | caption = सन् २०१८ को फिफा विश्वकपमा जिरू राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = ओलिभिए जोनातँ जिरू<ref name="Legion">{{Cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |url-status=live |journal=Journal Officiel de la République Française |language=फ्रान्सेली |volume=2019 |issue=0001 |id=PRER1835394D |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713073535/https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |archive-date=13 July 2019 |access-date=24 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|9|30|df=33}}<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: France |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202231251/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=2 December 2018 |access-date=5 October 2018 |publisher=FIFA |page=11 |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812185537/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=12 August 2018 }}</ref> | birth_place = सँबेरी, [[फ्रान्स]] | height = १.९३ मी<ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005194921/https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |archive-date=5 October 2018 |access-date=5 October 2018 |publisher=Chelsea F.C.}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] | currentclub = [[एसी मिलान]] | clubnumber = ९ | youthyears1 = १९९२–१९९९ | youthclubs1 = फ्रगेस | youthyears2 = १९९९–२००५ | youthclubs2 = ग्रनोब्ल फुत ३८ | years1 = २००५–२००८ | clubs1 = ग्रनोब्ल फुत ३८ | caps1 = २३ | goals1 = २अा | years2 = २००७–२००८ | clubs2 = → इस्त्र (ऋण) | caps2 = २२ | goals2 = १४ | years3 = २००८–२०१० | clubs3 = तुर | caps3 = ४४ | goals3 = २४ | years4 = २०१०–२०१२ | clubs4 = मोन्तपेलिए | caps4 = ७३ | goals4 = ३३ | years5 = २०१० | clubs5 = → तुर (ऋण) | caps5 = १७ | goals5 = ६ | years6 = २०१२–२०१८ | clubs6 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] | caps6 = १८० | goals6 = ७३ | years7 = २०१८–२०२१ | clubs7 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] | caps7 = ७५ | goals7 = १७ |years8 = २०२१- |clubs8=[[एसी मिलान]] |caps8= ७|goals8= ४ | nationalyears1 = २०११– | nationalteam1 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps1 = ११० | nationalgoals1 = ४६ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|सन् २०१८ रूस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युएफा।युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[युइएफए युरो २०१६|सन् २०१६ फ्रान्स]]|}} | club-update = १९:०४, २६ सेप्टेम्बर २०२० (युटिसी) | nationalteam-update = २०:५८, ११ अक्टोबर २०२० (युटिसी) }} '''ओलिभिए जिरू''' ({{lang-fr|ɔlivje ʒiʁu}}); जन्म ३० सेप्टेम्बर १९८६ एक फ्रान्सेली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् । उनी क्लब [[एसी मिलान]] र [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिम]]को लागि खेल्ने गर्दछन् । उनी [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]को रूपमा मैदानमा उत्रने गर्दछन् । सन् २००८ मा तुर फुटबल क्लबमा सम्मिलित हुनुभन्दा अगावै उनले लिग २ खेल्ने क्लब, ग्रनोब्लेबाटआफ्नो आधिकारिक फुटबल कार्यकाल शुरू गरेका थिए । तुरमा आवद्ध रहेकै समय उनले आफ्नो दोस्रो संस्करणमा २१ गोलका साथ सर्वाधिक गोलकर्ता बनेका थिए । जसको फलस्वरूप उनी [[फ्रान्स]]को सबभन्दा माथिल्लो श्रेणीको फुटबल लिग, लिग अँ को फुटबल क्लब मोन्टेपिलरमा आवद्ध हुने मौका पाए । जिरू सन् २०१० मा [[प्रिमियर लिग|अङ्ग्रेजी प्रिमियर लिग]]को फुटबल क्लब [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा आवद्ध हुनु अघि, लिग अँ को संस्करण २०११-२०१२ मा २१ गोलका साथ पुन सर्वाधिक गोलकर्ता बने, जसले गर्दा उनले खेल्ने क्लब मोन्टेपिलरले आफ्नो पहिलो लिग अँ को उपाधि हात पारेको थियो । जिरूले सन् २०१४, २०१५ र २०१७ को [[एफए कप]] [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]बाट जितेका थिए । [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] क्लबबाट उनले कुल २५३ खेल खेलेर जम्मा १०५ गोल गरेका थिए । सन् २०१८ जनवरीमा १८ महिनाको सम्झौतामा जिरू [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल क्लब]]बाट [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि ऋणमा आवद्ध भएका थिए । सन् २०११ देखि उनी [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]]का लागि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा सहभागी हुँदै आइरहेका छन् । उनले [[फ्रान्स]] राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि ८० भन्दा बढी उपस्थिति जनाइसकेका छन् भने ३० भन्दा बढी गोल समेत गरिसकेका छन् । [[युइएफए युरो २०१२]] र [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा क्वार्टर-फाइनलमा पुग्ने फ्रान्स फुटबल टोलीका एक महत्त्वपूर्ण सदस्यका रूपमा उनले आफुलाई उभ्याएका थिए । युइएफए युरो २०१६ मा फ्रान्सेली टिम फाइनलसम्म पुगेर दोस्रो हुदाँ उनको भूमिका निकै प्रसंशानीय रहन पुग्यो साथै उनी प्रतियोगिताको दोस्रो सर्वाधिक गोलकर्ता बनेर ब्रोन्ज बुट प्राप्त गर्न सफल भए । फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमले [[२०१८ फिफा विश्वकप]]को उपाधि हात पार्दा समेत उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको थियो । ==बाल्यकाल== जिरूको जन्म सन् १९८६ सेप्टेम्बर ३० [[फ्रान्स]]को चामबेरीमा भएको थियो र उनी ग्रनोब्लेमा हुर्केका थिए । जिरू आफ्ना दुवै हजुरआमाको तर्फबाट इटालियन मुलका हुन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.rfgenealogie.com/s-informer/infos/celebrites/aux-origines-de-payet-giroud-et-griezmann|title=Aux origines de Payet, Giroud et Griezmann|first=|last=|website=La revue française de Généalogie}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sofoot.com/giroud-la-marseillaise-et-sa-mamie-223738.html|title=Giroud, la Marseillaise et sa mamie|website=सोफुट डटका}}</ref> जिरूले आफ्नो फुटबल जीवनको सुरुवात आफ्नै गृहनगरको क्लबमा खेल्दै गरेका थिए । उनले ६ वर्षको फुटबल प्रशिक्षण पछि १३ वर्षको उमेरमा व्यावसायिक फुटबल खेल्नका लागि ग्रनोब्ले फुटबल क्लबमा आवद्ध भएका थिए । ==क्लब कार्यकाल== ===ग्रनोब्ले=== २१ वर्षको उमेरमा पहिलो व्यावसायिक क्लबमा आवद्ध हुनु अघि जिरूले ५ वर्ष ग्रनोब्ले युथ एकेडेमीमा प्रशिक्षण लिएका थिए । खेलाडीको रूपमा व्यावसायिक फुटबल क्लबसँग अनुबन्धनले उनको खेल विकासमा एक महत्त्वपूर्ण भाग भएको कुरा उनले पछि स्वीकारेका थिए । त्यसै समय उनले 'यसले मेरो पहिलो व्यावसायिक सम्झौतामा मेरो क्षमताको बारेमा जानकारी गराउन मद्दत गर्नेछ' भन्ने कुरा बताएका थिए ।<ref>{{cite news |title=Olivier Giroud, buteur né |url=http://www.lemonde.fr/sport/article/2011/10/30/ligue-1-olivier-giroud-buteur-ne_1595293_3242.html|work=ले मोन्डे | date= ३० अक्टोबर २०११ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> २००५-०६ को संस्करण पछि उनलाई क्लबको सुरक्षित टिममा राखिएको थियो जसले फ्रान्सको पाँचौ तहको लिग खेलिरहेको थियो । जिरूले सो लिगमा खेलेका १५ खेलहरूमा १५ गोल गर्दै टोलीमा एक महत्त्वपूर्ण खेलाडीको रूपमा आफुलाई स्थापित गरेका थिए ।<ref>{{cite news |title=Olivier Giroud, buteur né |url=http://www.lemonde.fr/sport/article/2011/10/30/ligue-1-olivier-giroud-buteur-ne_1595293_3242.html|work= ले मोन्डे| date= ३० अक्टोबर २०१२ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> उनको स्थायी प्रदर्शनले गर्दा टिमको नयाँ प्रबन्धक पेटन प्युलेक्वेन र निकोला माल्ग्रीले उनलाई वरिष्ठ टिमको लागि पदोन्नति गरी २२ नम्बरको जर्सी प्रदान गरेका थिए । सन् २००७ फेब्रुअरी २६ मा, जिरूले फ्रान्सेली फुटबल क्लब ले हाब्रे विरुद्ध अतिरिक्त समयमा आफ्नो पहिलो व्यावसायिक गोल गर्दै टिमलाई विजयी बनाएका थिए ।<ref>{{cite news |title= ग्रिनोवल र लि हाभ्रे बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/51254|work=Ligue de Football Professionnel | date=२६ फेब्रुअरी २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> ===इस्त्र एफसी (ऋणमा)=== केही खेलकुद समय कमाउने प्रयासमा जिरूले सन् २००७-०८ संस्करणमा इस्त्र एफसीको लागि ऋणमा आवद्ध भए । उनले आफ्नो विकास एक स्ट्राइकरको रूपमा जारी राखे र उनको दोस्रो खेलमा क्लबको साथमा लेवललाई २-१ ले पराजित गरे ।<ref>{{cite news |title=लेवल र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-laval-istres-8958.html|work=फुट-नेसनल | date=११ अगस्ट २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> त्यसको दई हप्ता पछि, जिरूले भेनेस र क्रिटेल विरुद्ध गोल गरे ।<ref>{{cite news |title=भेनेस र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-istres-vannes-9052.html|work=फुट-नेसनल | date=२५ अगस्ट २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref><ref>{{cite news |title=क्रिटल र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन|url=http://www.foot-national.com/match-foot-creteil-istres-9114.html|work=फुट-नेसनल | date=१ सेप्टेम्बर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> उनले अर्लस-एभिगनन विरुद्ध दुई गोल गरे जुन खेल २-० को गोल अन्तरमा समाप्त भएको थियोे<ref>{{cite news |title=आर्लस एभिगनन र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-arles-avignon-istres-9292.html|work=फुट-नेसनल | date=२२ सेप्टेम्बर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language =}}</ref> र त्यसको १५ दिन पछि, जिरूले पाउ फुटबल क्लबको बिरुद्धमा फेरि दुई गोल गरे र यो समयमा ३-२ को गोल अन्तरले इस्त्र फुटबल क्लब खेल आफ्नो पक्षमा पार्न सफल भएको थियो ।<ref>{{cite news |title=पाउ र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-pau-istres-8978.html|work=फुट-नेसनल | date=६ अक्टोबर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language =}}</ref> उनले इस्त्रको लागि १४ गोल गरेका थिए । ===तुर=== [[File:Olivier giroud.jpg|thumb|upright|जिरू २०१० मा तुरको लागि खेल्दै ।]] सन् २८ मे २००८ मा जिरूले लिग २ को क्लब तुरको लागि ३ वर्षको सम्भैता गरे । उनेलाई १२ नम्बरको जर्सि दिईयो र चोटको कारण तुरका आवद्ध भएको ५ महिना पझि उनले सन् २००८ सेप्टेम्बर ३ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले । उनको टर्सबाट रहेको पहिलो खेलमा तुरले बोलग्नेलाई कोप्ले डी ला लिगमा २-१ गोल अन्तरले हराएको थियो । त्यसको एक महिना पछि, उनले क्लबको लागि आफ्नो पहिलो गोल गरेका थिए । उनले तुर क्लबको लागि आफ्नो क्लब कार्यकाल भरी जम्मा २४ गोल गरेका छन् । ===मोन्तपेलिए=== जिरू आधिकारिक रूपमा सन् १ जुलाई २०१० मा मोन्टपेलीयर क्लबमा आबद्ध भएका थिए । उनी सँगै २९ जुलाई मा मन्टपेलीयरको यूईएफई युरोपपा लीगको तेस्रो क्वालिफिकेसनमा हङ्गेरिया क्लब ग्यारीय ईटीओको पहिलो चरणमा उनको क्लब र युरोपेली क्लबको खेल भएको थियो । खेलमा, जिरूले पहिलो खेलको पहिलो हापमा क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए ।<ref>{{cite news |title=ग्यो र मोन्टेपिलर बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2011/matches/round=2000126/match=2002775/index.html|work=[[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] |date=२९ जुलाई २०१० |accessdate=६ फेब्रुअरी २०१२| language = फ्रान्सेली}}</ref> ===आर्सनल=== ====२०१२–१३ संस्करण==== [[File:Giroud Arsenal.jpg|thumb|right|upright|जिरू अर्सनलको लागि खेल्दै ।]] जिरूले सन् २०१२ जुन २६ मा [[आर्सनल फुटबल क्लब]]को लागि आबद्ध भएका थिए । उनलाई ९.६ युरोमा [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल क्लब]]ले खरिद गरेको थियो<ref>{{cite news | url = https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/9370031/Arsenal-signing-Olivier-Giroud-forces-Montpellier-to-change-clubs-policy-on-buy-out-clauses.html | title = जिरू आर्सनलसँग आबद्ध भएका छन् | publisher = द टेलिग्राफ | accessdate = २४ जनवरी २०१४ | location=लन्डन | first=जो | last=हारे | date=२ जुलाई २०१२}}</ref> साथै क्लबले उनलाई १२ नम्बरको जर्सी दिएको थियो ।<ref>{{cite web | url = http://www.arsenal.com/news/news-archive/olivier-giroud-agrees-deal-to-join-arsenal | title = जिरू आर्सनलमा आबद्ध भएका छन | publisher = आर्सनल फुटबल क्लब | accessdate = २६ जुन २०१२ | deadurl = yes | archiveurl = https://www.webcitation.org/6ANV0GpaQ?url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/olivier-giroud-agrees-deal-to-join-arsenal | archivedate = २ सेप्टेम्बर २०१२ | df = dmy-all }}</ref> आर्सनलका लागि उनले आफ्नो पहिलो खेल १८ अगस्ट, २०१२ मा खेलेका थिए । उनले आर्सनल क्लबका लागि आफ्नो पहिलो गोल भने २६ सेप्टेम्बरमा गरेका थिए । उनको पहिलो प्रिमियर लिग गोल सन् ६ अक्टोबरमा गरेका थिए, वेस्ट ह्याम युनाडटेड विरुद्ध जीरूले पहिलो [[प्रिमियर लिग]] गोल गरेका थिए ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19768703 "वेस्ट ह्याम १–३ आर्सनल] बिबिसी स्पोर्ट अभिगमन मिति ६ अक्टोबर २०१२</ref> ====२०१३–१४ संस्करण==== [[File:Olivier Giroud x Mesut Özil v Southampton - 23 Nov 2013 (cropped).jpg|thumb|left|upright|मेसुट ओजल र जिरू २०१३ मा]] जिरूले [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] विरुद्ध २०१३-१४ प्रिमियर लिग संस्करणको उद्घाटन खेलमा गोल गरेका थिए,<ref>{{cite news|title=आर्सनल १–३ एस्टन भिल्ला|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23644714|publisher=बिबिसी स्पोर्ट|work=[[बिबिसी]]|date=१७ अगस्ट २०१३|accessdate=७ सेप्टेम्बर २०१३|last=ओर्नसटेन|first=डेभिड}}</ref> तर उनको क्लब आर्सनलले भने उक्त खेलमा ३-१ को हार बेहोर्नु परेको थियो । १ सेप्टेम्बरमा, उत्तर लन्डनकोमा [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटन्ह्याम हटस्पर]] विरुद्धको खेलमा उनको मात्र गोल रहेको थियो ।<ref>{{cite news|title=आर्सनल १–० टोटन्ह्याम हटस्पर |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23831033|publisher=बिबिसी स्पोर्ट|work=[[बिबिसी]]|date=१ सेप्टेम्बर २११३|accessdate=७ सेप्टेम्बर २०१३|last=मागोवन|first=एलिस्टर}}</ref> २६ अक्टोबरमा, आर्सनलले [[क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब|क्रिस्टल प्यालेस]]लाई २-० को गोल अन्तरले पराजित गर्दा जिरूले संस्करणको दोस्रो गोल गरेका गिए, जो [[प्रिमियर लिग|प्रीमियर लिग]]को शीर्ष स्थानमा [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]लाई राख्नका निम्ति सफल साबित भएको खेल थियो । त्यसको लगभग एक महिना पछि [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]ले [[साउथह्याम्प्टन फुटबल क्लब|साउथ ह्यामटन]]लाई २-० गोल अन्तरले पराजित गर्दा जिरूले महत्त्वपूर्ण दुबै दुई गोल गरेका थिए । ====२०१४–१५ संस्करण==== २०१४ एफए कम्युनिटी शिल्ड को खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यान्चेस्टर सिटी]] विरुद्ध आर्सनलले ३-० को जित दर्ता गर्दा जिरूले तेस्रो गोल गरेका थिए । सन् ३० सेप्टेम्बर २०१४ उनको २८ औँ जन्मदिनका दिन, जिरूले [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा पुन नयाँ अनुबन्धन हस्ताक्षर गरे, उनले २०१८ सम्म क्लबमा रहने गरी £ ८०,००० सम्म आफ्नो साप्ताहिक ज्याला बढाएर सम्झौता गरेका थिए । ====२०१५–१६ संस्करण==== जिरूले ओजिलको पासको सदुपयोग गर्दै [[क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब|क्रिस्टल प्यालेस]]को बिरुद्ध [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]को लागि संस्करणको पहिलो गोल गरेका थिए । सन् २०१६ मे ८ मा जिरूले [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]को बिरुद्ध गोल गरेका थिए तर त्यो खेल २-२ गोलमा समाप्त भएको थियो । एक हप्ता पछि २०१५-१६ संस्करणको अन्तिम खेलमा जिरूले [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] विरुद्ध ह्याटि्रक परा गरेका थिए, [[प्रिमियर लिग]]को संस्करण २०१५-१६ मा उनले १६ गोल गरेका थिए । ====२०१६-२०१७ संस्करण==== २०१६-२०१७ [[प्रिमियर लिग]] संस्करणमा जिरूले [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]को पहिलो नौ खेलहरूमा मात्र तीन पटक खेलेका थिए । सन् २९ अक्टोबर २०१६ का दिन [[प्रिमियर लिग]] को म्याच डेडमा १० औँ खेलको मा ६९ औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरेका जिरूले उक्त खेलमा २ गोल गरेका थिए । सन्डरल्याण्ड विरूद्वको उक्त खेलमा आर्सनल ४-१ गोल अन्तरले विजयी हुन सफल भएको थियो । ====२०१७-२०१८==== सन् २०१७ सेप्टेम्बर २८ मा जिरूले आर्सनल क्लबको लागि १०० गोल पुरा गर्न सफल भएका थिए । ===चेल्सी=== [[File:Chelsea 4 Hull 0 (26465519758).jpg|thumb|left|जिरू (बायाँ) फेब्रुअरी २०१८ मा चेल्सीको तर्फबाट]] सन् ३१ जनवरी २०१८ मा, जिरूले अज्ञात शुल्कको लागि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]सँग १८ महिना सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।<ref>{{Cite web|url=http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2018/01/giroud-signs-for-chelsea.html|title= जिरू चेल्सीमा आबद्ध भएका छन्|website=चेल्सीको आधिकारिक वेबसाइट|language=अङ्ग्रेजी|access-date=३१ जनवरी २०१८}}</ref> उनले [[प्रिमियर लिग]] शुरु भएको ५ दिन पछि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि पहिलो खेल [[वाटफोर्ड एफ.सी|वाटफोर्ड]]को बिरुद्धमा खेलेका थिए । जहाँ उनी पेड्रोको स्थानमा ६४ औँ मिनेटमा आएका थिए । यद्यपि, परिणाम ४-१ को गोल अन्तरमा [[वाटफोर्ड एफ.सी|वाटफोर्ड]]ले जितेको थियोे । उनले एफए कपमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]को तर्फबाट पहिलो गोल हल सिटीको बिरुद्धमा गरेका थिए जसमा चेल्सी ४-० को गृह जित हात पारेको थियोे ।<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/chelsea-4-hull-city-0-olivier-giroud-off-the-mark-as-willian-inspires-convincing-progress-to-last-a3769031.html|title=चेल्सी ४ हल सिटि ० खेलको विवरण|website=इभिनिङ स्ट्यान्डर्ड|language=अङ्ग्रेजी|date=१७ फेब्रुअरी २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180217084539/https://www.standard.co.uk/sport/football/chelsea-4-hull-city-0-olivier-giroud-off-the-mark-as-willian-inspires-convincing-progress-to-last-a3769031.html |date=2018-02-17 }}</ref> । १३ फेब्रुअरी मा जिरूले [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि आफ्नो पहिलो खेल खेलेका थिए । उक्त खेलमा एडन हजर्डको सहायतामा क्लब ३-० गोल अन्तरले विजयी भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/15116/11248353/chelsea-3-0-west-brom-olivier-girouds-first-start-for-blues-assessed|title=चेल्सी ३–० वेस्ट ब्रुमविच एल्बियन खेलको विवरण|website=स्काईस्पोर्ट्स|language=अङ्ग्रेजी|date=१२ फेब्रुअरी २०१८}}</ref> ===२०१८-१९=== सन् ८ नोभेम्बर २०१८ मा, जिरूले संस्करणको आफ्नो पहिलो गोल गर्न सफल भएका थिए । उनले २०१८-१९ युइएफए युरोपा लिग समूह चरण अन्तरर्गतको चौथो खेल मा बिएटीई बोरीसोभ विरूद्धको खेलमा गोल गरेका थिए । उक्त खेल पछि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] उक्त प्रतियोगिताको नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://theworldgame.sbs.com.au/giroud-sends-chelsea-into-europa-knockout-rounds|title=जिरूले चेल्सीलाई युरोपा लिगको नकआउट चरणमा प्रवेश गराय|website=एसबिएस|language=अङ्ग्रेजीen|access-date=९ नोभेम्बर २०१८}}</ref> यस्तै २४ नोभेम्बरमा जीरूले प्रिमियर लिगमा पनि [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हस्टपर]] विरूद्ध पहिलो गोल गरेका थिए । उक्त खेलमा भने चेल्सी टोटनह्याम सँग ३-१ गोल अन्तरले पराजित भएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=http://www.beinsports.com/en/premier-league/video/premier-league-tottenham-3-chelsea-1-match-re/1041417|title=प्रिमियर लिग - टोटनह्याम ३ चेल्सी १ - खेलको प्रतिवेदन|website=बिइन स्पोर्ट्स|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२५ नोभेम्बर २०१८}}</ref> ==अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल== [[File:Giroud.JPG|thumb|right|upright|२२ मार्च २०१३ मा जिरू फ्रान्सबाट [[जर्जिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्जिज]]को विरुद्धमा खेल्दै]] फ्रान्सेली राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्नु भन्दा पहिले जिरूले राष्ट्रिय युवा टोलीको साथ कुनै पनि उपस्थिती जनाएका थिएनन् । सन् २००१ मा उनलाई राष्ट्रिय यू-१६ टोलीको प्रतिनिधित्व गर्नका लागि तालिम कार्यशालामा बोलाइएको थियो तर युवा टोलीमा बरिस्ठ युवा खेलाडी योहान कबाय र यान गार्कुफ थिए भने टोलीको प्रशिक्षकको रूपमा पेरी मेनकवास्की रहेका थिए । त्यसैले पनि उनले उक्त टोलीमा स्थान बनाउन सफल भएका थिएनन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.fff.fr/selections/m16ans/9956.shtml | publisher = फ्रान्स फुटबल सङ्घ | title = La liste des participants au rassemblement du CTNFS | date = 17 August 2001 | accessdate = 7 February 2012 | language = फ्रान्सेली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721161528/http://www.fff.fr/selections/m16ans/9956.shtml |date=21 July 2012 }}</ref> त्यस कार्यशाला पछि जिरूले २००१-०२ को संस्करण अन्तरालमा पनि खेल्ने मैका पाएका थिएनन् । सन् ३ नोभेम्बर २०११ का दिन घरेलु टोली मोन्टेपिलरमा जिरूको प्रस्तुति देखेर राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक लरेन्ट ब्याङ्कले अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेलमा जिरूको नाम खेलाडीको सुचिमा राखेका थिए ।<ref>{{cite web | url = http://www.france24.com/en/20111103-football-striker-top-scorer-giroud-joins-france-squad-montpellier-sport | publisher=फ्रान्स२४ | title = सार्बाधिक गोलकर्ता जिरूले फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा आवद्ध भएका छन् |date =3 November 2011 | accessdate = 7 February 2012 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=1715051.html | publisher=[[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] | title = जिरू फ्रान्स राष्ट्रिय टोलीमा |date =10 November 2011 | accessdate = 7 February 2012}}</ref> जिरूले उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल सन् ११ नोभेम्बर २०११ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को विरुद्धमा खेलेका थिए भने सन् १५ नोभेम्बर २०११ मा [[बेल्जियम]]को विरुद्धमा खेलेका थिए । जिरूले उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्न पाउँदा आफ्नो बाल्य अवस्थाको सपना पूरा भएको छ भनेर सञ्चार माध्यमहरूलाई भनेका थिए । उनिले [[फ्रान्स]] राष्ट्रिय टिमबाट पहिलो पटक अमेरिकाका विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका थिए । जहाँ उनी अतिरिक्त खेलाडिको रूपमा मैदान प्रवेश गरेका थिए । त्यो खेल फ्रान्सले १-० गोल अन्तरले जितेको थियो । जिरूले [[बेल्जियम]]का विरुद्ध पनि दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका थिए तर खेल गोल रहित समाप्त भएको थियो । सन् २९ फेब्रुअरी २०१२ का दिन जिरूले [[जर्मनी]]को विरुद्ध उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल गरेका थिए जुन खेल २-१ गोल अन्तरमा [[फ्रान्स]]ले जितेको थियो । त्यस खेलको ३ महिना पछि उनलाई युइएफए युरो २०१२ को फ्रान्सेली फुटबल टिमको अन्तिम खेलाडिहरूको सुचिमा समावेश गरिएको थियो । त्यस घोषणाको दुई दिन अघि जिरूले आइसल्यान्डका विरुद्ध गोल गर्नमा २ सहायता गरेका थिए । <ref>{{cite web | url = http://www.midilibre.fr/2011/11/03/le-footballeur-montpellierain-olivier-giroud-selectionne-en-equipe-de-france,411880.php | publisher=मिडि लिब्रे | title = Le joueur du MHSC Olivier Giroud sélectionné en équipe de France |date =3 November 2011 | accessdate = 7 February 2012 | language = फ्रान्सेली }}</ref> सन् १६ अक्टोबर, २०१२ मा [[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] खेलमा जिरूले [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का विरुद्ध गोल गर्दै खेललाई १-१ को बराबरीमा पुराएका थिए ।<ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/257628/report|title=फ्रान्सले अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपुर्ण खेल जित्न सफल भएको छ|date=१४ नोभेम्बर २०१२ |work=स्काई-स्पोट्स |accessdate=१६ नोभेम्बर २०१६}}</ref> त्यस खेलमा उनी अतिरिक्त खेलाडिको रूपमा ८८ ‌औं मिनेटमा मैदान भित्र्यिका थिए । उनले [[स्पेन]]को विरुद्धमा गरेका गोलका कारणले र [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा देखाएको प्रस्तुतिले उनलाई र उनको [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]का खेलाडी साथी लरेन्ट कोसिल्नीलाई १४ नोभेम्बरमा [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]का विरुद्धमा खेल्नका लागि डाकिएको थियो । <ref>{{cite news|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/45828/international-watch-gunners-away-on-duty|title=ओलिभिए जिरू र लरेन्ट कोसील्नीले फ्रान्स राष्ट्रिय टोलीका लागि खेल्ने भएका छन्|work=स्पोर्ट्स उपडेट | date= १० नोभेम्बर २०१२ | accessdate = ११ नोभेम्बर २०१२}}</ref> त्यस खेलमा जिरूले निकै थोरै गोल गर्ने मौका पाएका थिए र उनलाई अर्का अतिरिक्त खेलाडीसँग साटिएको थियो । सन् ११ अक्टोबर २०११ का दिन जिरूले [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]का विरुद्ध २ गोल गर्दै खेलका उत्कृष्ट खेलाडि घोषित भएका थिए जुन खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]लाई ६-० गोल अन्तरले हराएको थियो । <ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-us/match/92434/spain-vs-france/report|title=स्पेन १–१ फ्रान्स: |date=१६ अक्टोबर २०१२|accessdate=१४ मे २०१४|publisher=गोल डट कम}}</ref> [[File:FRA-ARG (18).jpg|thumb|left|जिरू [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा [[राफाएल भरान]]का साथमा]] सन् १३ मे २०१४ मा जिरूलाई [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने अन्तिम खेलाडीको सुचिमा सुचिकृत गरियो । उनले खेलको पहिलो खेलमा उनी एक अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा मैदान प्रवेश गरेका थिए जुन खल [[फ्रान्स]]ले [[होन्डुरस]]को विरुद्धमा खेलको थियो । जिरूलाई त्यो खेल पछि [[फ्रान्स]]का पशिक्षकले [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] विरुद्धमा प्रमुख खेलाडीको रूपमा राखेको थियो । त्यस खेलमा जिरूले १७ ‌औं मिनेटमा गोल गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाएका थिए । यो गोल उनको व्यक्तिगत पहिलो विश्वकप गोल र १०० औँ अन्तर्राष्ट्रिय खेल थियो । सन् १० जुन, २०१६ मा युइएफए युरो २०१६ को पहिलो खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[रोमानिया|रोमानीया]]लाई २-१ गोल अन्तरले जितेको थियो । जिरूले यस खेलमा [[फ्रान्स]]को लागि शुरु देखि अन्तिमसम्म खेल्ने खेलाडीको रूपमा ५० औँ उपस्थिति जनाएका थिए । [[फ्रान्स]]को अर्को खेलमा जिरूले ५७ औँ मिनेटमा हेडिङ गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाएका थिए । जिरूले क्वाटरफाइनल खेलमा पनि १ गोल गर्न सफल भएका थिए, जुन खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[आइसल्यान्ड]] विरुद्ध ५-१ गोल अन्तरले विजय हाँसिल गरेको थियो । युइएफए युरो २०१६ को फाइनल खेलमा [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय टोली]] [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]]सँग हार्न पुगेको थियो । पूर्ण प्रतियोगिताको नतिजा आएपछि जिरू प्रतियोगिताकै सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने खेलाडीको दोस्रो स्थानमा परेका थिए जहाँ उनले ३ गोल र २ सहायता गरेका थिए र उनले काश्य जुत्ता पनि जितेका थिए । ==खेल्ने तरिका== जिरू धेरै आक्रमणकारी पदहरूमा खेल्ने क्षमता राख्छन्, तर सामान्यतया उनी एक [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा केन्द्रिय अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्ने गरेका छन् तथा उनी कहिले काँही एक दृतिय अग्रपङ्क्तिको रूपमा पनि खेलेको पाईन्छ । उनलाई कडाँ र दमदार स्ट्राइको रूपमा लिन सकिन्छ ।<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/futbol/mundial/2018/07/12/5b472178e2704e51258b4620.html |title=Giroud, tras los pasos de Guivarch, el 'falso 9 de la Francia del 98': un delantero sin gol... que es fundamental |publisher=मार्का |language=स्पेनी |date=१२ जुलाई २०१८ |accessdate=३० नोभेम्बर २०१८}}</ref><ref name="giroud_dauphine">{{cite news |url=http://www.ledauphine.com/actualite/2011/11/07/giroud-un-avenir-en-bleu |title=Giroud, un avenir en bleu |trans-title=Giroud, a future in blue |work=Le Dauphiné |language=फ्रान्सेली |date=८ नोभेम्बर २०११ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२}}</ref> उनी सामन्यतया अगाडि बढ्दै रक्षापङ्क्तिका खेलाडीहरूलाई भ्रममा पार्न माहिर छन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24223029|title= कसरी आर्सनलका जिरूले रक्षपङ्क्तिका खेलाडीहरूलाई भ्रममा पार्दछन् ?|work=बिबिसी स्पोर्ट्स|date=२६ सेप्टेम्बर २०१३}}</ref> ==फुटबल बाहिर== ===व्यक्तिगत जीवन=== [[File:Olivier Giroud 2015.jpg|thumb|upright|जिरू मे २०१५ मा]] जिरूको एउटा सानो भाइ छन् रोमेन, उनी पनि एक फुटबल खेलाडी हुन् । उनी लिग २ को फुटबल क्लब एक्सर एकेडेमीबाट खेल्दछन् र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि १५ वर्ष भन्दा कम वा १७ वर्ष भन्दा कम उमेरका खेलाडीको प्रतिनिधित्व गर्दछन् । जिरूले सन् २०११ मा जेनिफरसँग विवाह गरे ।<ref>{{cite web |url=http://fabwags.com/?p=20719|title= ओलिभिए जरु र उनकी श्रीमती जेनिफर|accessdate=१५ फेब्रुअरी २०१४ |date=फेब्रुअरी २०१४}}</ref> उनीहरूको छोरी जेड १८ जून २०१३ मा जन्मिएकी थिइन् । जिरू एक [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] हुन् र उनको दाहिने हातमा ट्याटू रहेको छ । फेब्रुअरी २०१४ मा, जिरूले मोडल सेलीया केसँग मीलि आफ्नी श्रीमतीलाई धोका दिएका थिए । यो घटना पछि, जिरूले आफ्नी श्रीमतीसँग उनलाई व्यभिचार नगरेकोमा माफी मागेका थिए । ==खेलजीवन तथ्याङ्क== ===क्लब=== {{updated|२९ सेप्टेम्बर २०२०}}<ref name="Olivier Giroud}}</ref">{{soccerbase|id=55730|name=Olivier Giroud}}</ref><ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud Bio, Stats, News |url=http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905071514/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |archive-date=5 September 2012 |access-date=8 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905071514/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |date=5 September 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud |url=http://www.eliteprospects.com/football/player.php?player=10604 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084044/http://www.eliteprospects.com/football/player.php?player=10604 |archive-date=19 August 2014 |access-date=17 August 2014 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ क्लबका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|संस्करण !colspan="3"|लिग !colspan="2"|राष्ट्रिय कप{{efn|कुपे दे फ्रँस, एफए कप सहित}} !colspan="2"|लिग कप{{efn| कुपे दे ला लिग र इएफएल कप सहित}} !colspan="2"|युरोप{{efn|युएफा च्याम्पियन्स लिग र युएफा युरोपा लिग सहित}} !colspan="2"|अन्य{{efn|एफए कम्युनिटी सिल्ड र युएफा सुपर कप सहित}} !colspan="2"|जम्मा |- !विभाग !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल |- | rowspan="3"|ग्रनोब्ल |२००५–०६ |लिग २ |६||०||०||०||०||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||६||० |- |२००६–०७ |लिग २ |१७||२||१||०||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||१९||२ |- !colspan="2"|जम्मा !२३!!२!!१!!०!!१!!०!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!२५!!२ |- |इस्त्र (ऋण) |२००७–०८ |सम्पिओँना नास्सिओनाल |३३||१४||०||०||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||३४||१४ |- |rowspan="3"|तुर |२००८–०९ |लिग २ |२३||९||२||४||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||२६||१३ |- |२००९–१० |लिग २ |३८||२१||१||०||२||२||colspan="2"|—||colspan="2"|—||४१||२३ |- !colspan="2"|जम्मा !६१!!३०!!३!!४!!३!!२!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!६७!!३६ |- |rowspan="3"|मोन्तपेलिए |२०१०–११ |लिग अँ |३७||१२||१||०||३||१||२||१||colspan="2"|—||४३||१४ |- |२०११–१२ |लिग अँ |३६||२१||४||२||२||२||colspan="2"|—||colspan="2"|—||४२||२५ |- !colspan="2"|जम्मा !७३!!३३!!५!!२!!५!!३!!२!!१!!colspan="2"|—!!८५!!३९ |- |rowspan="7"|[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |२०१२–१३ |[[प्रिमियर लिग]] |३४||११||४||२||२||२||७||२||colspan="2"|—||४७||१७ |- |२०१३–१४ |प्रिमियर लिग |३६||१६||५||३||१||०||९||३||colspan="2"|—||५१||२२ |- |२०१४–१५ |प्रिमियर लिग |२७||१४||५||३||०||०||३||१||१||१||३६||१९ |- |२०१५–१६ |प्रिमियर लिग |३८||१६||५||३||२||०||७||५||१||०||५३||२४ |- |२०१६–१७ |प्रिमियर लिग |२९||१२||४||२||१||०||६||२||colspan="2"|—||४०||१६ |- |२०१७–१८ |प्रिमियर लिग |१६||४||०||०||३||०||६||३||१||०||२६||७ |- !colspan="2"|जम्मा !१८०!!७३!!२३!!१३!!९!!२!!३८!!१६!!३!!१!!२५३!!१०५ |- |rowspan="5"|[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |२०१७–१८ |प्रिमियर लिग |१३||३||४||२||colspan="2"|—||१||०||colspan="2"|—||१८||५ |- |२०१८–१९ |प्रिमियर लिग |२७||२||१||०||३||०||१४||११||०||०||४५||१३ |- |२०१९–२० |प्रिमियर लिग |१८||८||३||१||०||०||३||०||१||१||२५||१० |- |२०२०–२१ |प्रिमियर लिग |१||०||०||०||२||१||०||०||colspan="2"|—||३||१ |- !colspan="2"|जम्मा !५९!!१३!!८!!३!!५!!१!!१८!!११!!१!!१!!९१!!२९ |- !colspan="3"|कुल !४२९!!१६५!!४०!!२२!!२४!!८!!५८!!२८!!४!!२!!५५५!!२२५ |} {{notelist}} === अन्तर्राष्ट्रिय === {{updated|११ अक्टोबर २०२०}}<ref name="Giroud, Oliver">{{NFT player|id=45538|name=Giroud, Oliver|accessdate = 14 November 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएबो उपस्थितिहरूमा गरेका गोलहरू |- ! राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोल |- | rowspan="10"|[[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |सन् २०११||२||० |- |सन् २०१२||१२||२ |- |सन् २०१३||१२||३ |- |सन् २०१४||९||४ |- |सन् २०१५||१०||४ |- |सन् २०१६||१४||८ |- |सन् २०१७||१०||८ |- |सन् २०१८||१८||४ |- |सन् २०१९||१०||६ |- |सन् २०२०||४||३ |- ! colspan=2|जम्मा!!१०१!!४२ |} ====अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू ==== :''२५ मार्च २०१९ का अनुसार<ref>{{cite news|url=http://eu-football.info/_player.php?id=27562|title=ओलिभिए जिरू-राष्ट्रिय फुटबल टिम खेलाडी|publisher=|date=५ जुन २०१६|accessdate=५ जुन २०१६}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ मितिका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू, स्थान, उपस्थिती, प्रतिशपर्धी, अङ्क, नतिजा |- !scope=col|न. !scope=col data-sort-type=date|मिति !scope=col|स्थान !scope=col|उपस्थिती !scope=col|प्रतिशपर्धी !scope=col|अङ्क !scope=col|नतिजा !scope=col|प्रतिशपर्धा |- !scope=row|१ | २९ फेब्रुअरी २०१२ || वेसरस्टेडन, ब्रिमेन, जर्मनी || align=center | ३ || {{fb|Germany}} || align=center | १–० || align=center | २–१|| मैत्रीपुर्ण खेल |- !scope=row|२ | १६ अक्टोबर २०१२ || भिसेन्ट रङ्गशाला [[म्याड्रिड]], स्पेन || align=center | १३ || {{fb|Spain}} || align=center | १–१ || align=center | १–१ || rowspan=2|[[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] |- !scope=row|३ | २२ मार्च २०१३ || स्टेट डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | १६ || {{fb|Georgia}} || align=center | १–० || align=center | ३–१ |- !scope=row|४ |rowspan=2|११ अक्टोबर २०१३||rowspan=2|पार्क डेस प्रिन्सेस, [[पेरिस]], फ्रान्स||rowspan=2 align=center |२३||rowspan=2|{{fb|Australia}}||align=center|२–०||rowspan=2|<center>६–०</center>||rowspan=5|मैत्रीपुर्ण खेल |- !scope=row|५ |align=center|३–० |- !scope=row|६ |rowspan=2|२७ मे २०१४||rowspan=2|स्टेट डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स||rowspan=2 align=center|२८||rowspan=2|{{fb|Norway}}||align=center|२–०||rowspan=2|<center>४–०</center> |- !scope=row|७ |align=center|४–० |- !scope=row|८ | ८ जुन २०१४ || स्टेड पेरि, फ्रान्स || align=center | ३० || {{fb|Jamaica}} || align=center | ४–० || align=center | ८–० |- !scope=row|९ | २० जुन २०१४ || इटिपाभ एरिना, साल्भाडोर, [[ब्राजिल]] || align=center | ३२ || {{fb|Switzerland}} || align=center | १–० || align=center | ५–२ || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] |- !scope=row|१० | २९ मार्च २०१५ || स्टेट गिचार्ड, सेन्ट-इटिना, फ्रान्स || align=center | ३७ || {{fb|Denmark}} || align=center | २–० || align=center | २–० || rowspan=8|मैत्रीपूर्ण अेल |- !scope=row|११ |rowspan=2|११ अक्टोबर २०१५||rowspan=2|पार्केन स्टेडन, [[कोपनहेगन]], डेन्मार्क||rowspan=2 align=center | ४३||rowspan=2|{{fb|Denmark}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>२–१</center> |- !scope=row|१२ |align=center|२–० |- !scope=row|१३ | १३ नोभेम्बर २०१५ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ४४ || {{fb|Germany}} || align=center | १–० || align=center | २–० |- !scope=row|१४ | २५ मार्च २०१६ || आम्स्टरडम एरिना, आमस्टरडम, नेदरल्यान्ड || align=center | ४६ || {{fb|Netherlands}} || align=center | २–० || align=center | ३–२ |- !scope=row|१५ | ३० मे २०१६ || स्टेड डे ला, नान्टेस, फ्रान्स || align=center | ४८ || {{fb|Cameroon}} || align=center | २–१ || align=center | ३–२ |- !scope=row|१६ |rowspan=2|४ जुन २०१६||rowspan=2|स्टेड सेन्ट, मेट्ज, France||rowspan=2 align=center|४९||rowspan=2|{{fb|Scotland}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>३–०</center> |- !scope=row|१७ |align=center|२–० |- !scope=row|१८ | १० जुन २०१६ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ५० || {{fb|Romania}} || align=center | १–० || align=center | २–१ ||rowspan=3|[[युइएफए युरो २०१६]] |- !scope=row|१९ |rowspan=2|३ जुलाई २०१६||rowspan=2|स्टेड डे फ्रान्स , सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स||rowspan=2 align=center|५३||rowspan=2|{{fb|Iceland}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>५–२</center> |- !scope=row|२० |align=center|५–१ |- !scope=row|२१ | १ सेप्टेम्बर २०१६ || स्टेडियो सान निकोला, बरी, [[इटाली]] || align=center | ५६ || {{fb|Italy}} || align=center | २–१ || align=center | ३–१ || मैत्रीपूर्ण खेल |- !scope=row|२२ |rowspan=2|२५ मार्च २०१७||rowspan=2|स्टेड जोसे, लक्जम्बर्ग सहर, लग्जम्बर्ग||rowspan=2 align=center |६०||rowspan=2|{{fb|Luxembourg}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>३–१</center>||rowspan=2|[[२०१८ फिफा विश्वकप छनौट]] |- !scope=row|२३ |align=center|३–१ |- !scope=row|२४ |rowspan=3|२ जुन २०१७||rowspan=3|रोजहन पार्क, रिन्स, फ्रान्स||rowspan=3 align=center|६२||rowspan=3|{{fb|Paraguay}}||align=center|१–०||rowspan=3|<center>५–०</center>||rowspan=3|मैत्रीपूर्ण |- !scope=row|२५ |align=center|२–० |- !scope=row|२६ |align=center|३–० |- !scope=row|२७ | ९ जुन २०१७ || फ्रेन्डस् एरिना, सोल्ना, [[स्विडेन]] || align=center | ६३ || {{fb|Sweden}} || align=center | १–० || align=center | १–२ || rowspan=2|२०१८ फिफा विश्वकप छनौट |- !scope=row|२८ | १० अक्टोबर २०१७ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ६८ || {{flagicon|Belarus}} [[बेलारुस]] || align=center | २–० || align=center | २–१ |- !scope=row|२९ | १० नोभेम्बर २०१७ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ६९ || {{fb|Wales}} || align=center | २–० || align=center | २–० || rowspan=3|म‌ैत्रीपूण |- !scope=row|३० | २३ मार्च २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ७० || {{fb|Colombia}} || align=center | १–० || align=center | २–३ |- !scope=row|३१ | २८ मे २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ७२ || {{fb|Republic of Ireland}} || align=center | १–० || align=center | २–० |- !scope=row|३२ | ९ सेप्टेम्बर २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ८३ || {{fb|NED}} || align=center | २–१ || align=center | २–१ || [[युइएफए राष्ट्र लिग|२०१८-१८ युइएफए राष्ट्र लिग]] |- !scope=row|३३ | २० नोभेम्बर २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ८७ || {{fb|URU}} || align=center | १–० || align=center | १–० || मैत्रिपूण खेल |- !scope=row|34 | 22 March 2019 || जिम्ब्रु रङ्गशाला, चिसिनाउ , माल्डोभा || align=center| ८८ || {{fb|MDA}} ||align=center| ३–० ||align=center| 4–1 || rowspan=2|२०२० युइएफए युरो कप छनोट |- !scope=row|35 | २५ मार्च २०१९ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, [[फ्रान्स]] || align=center| ८९ || {{fb|Iceland}} ||align=center| २–० ||align=center| ४–० |} ==उपाधि तथा सम्मानहरू== ===क्लब=== '''{{flagicon|FRA}} मोन्तपेलिए''' *लिग अँ: २०११-१२<ref name=Eurosport>{{cite web |url=http://www.eurosport.fr/football/olivier-giroud_prs87281/person.shtml |title=ओलिभिए जिरू |language= |website=युरो स्पोर्ट्स डटकम}}</ref> '''{{flagicon|ENG}} आर्सनल''' *[[एफए कप]]: २०१३-१४, २०१४-१४, २०१६-१७ *एफए कम्युनिटी शिल्ड: २०१४, २०१५, २०१७ '''{{flagicon|ENG}} चेल्सी''' *[[एफए कप]]: २०१७-१८<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44091559 |title=चेल्सी १–० म्यानचेस्टर युनाइटेड |first=फिल |last=म्याकनल्टि |publisher=बिबिसी स्पोर्ट |date=१९ मे २०१८ |accessdate=१९ मे २०१८}}</ref> ===अन्तर्राष्ट्रिय=== '''{{fb|FRA}}''' *[[फिफा विश्वकप]]: [[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965 |title=फ्रान्स ४–२ कोएसिया |first=फिल |last=म्याकनल्टि |publisher=बिबिसी स्पोर्ट्स |date=१५ जुलाई २०१८ |accessdate=२९ सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> ===व्यक्तिगत=== *लिग अँ सर्वाधिक गोलकर्ता : २०११-१२<ref>{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesf/frantops.html |title=फ्रान्स – सर्बाधिक गोलकर्ता|website=आरएसएसएसएफ डटकम}}</ref> *राष्ट्रिय खेलाडीहरू लिग अँ का वर्ष खेलाडी : २०११-१२<ref name="unfp_awards">{{cite news |title=UNFP: Trophées UNFP du football: Le palmarès complet... |url=http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |publisher=नेसनल युनियन अफ प्रोफेसनल फुटबलर |date=१४ मे २०१२ |language= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303055426/http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |archivedate=3 March 2014 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303055426/http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |date=3 March 2014 }}</ref> *प्रिमियर लिग महिनाको उत्कृष्ट खेलाडी : २०१५ मार्च<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4481/Olivier-Giroud/overview |title=ओलिभिए जिरू: अवलोकन |publisher=प्रिमियर लिग |accessdate=29 September 2018}}</ref> *लिग २ खेल्ने राष्ट्रिय उत्कृष्ट वर्ष खेलाडी :२००९-१९०<ref>{{cite web |url=http://www.ligue1.com/ligue2/classementButeurs#sai=78&journee1=1&journee2=38&cat=G&poste=Tous&viewAll=true |title=आधिकारिक सर्बाधिक गोलकर्ताको सुची: २००९–१० लिग अँ |website=लिग अँ डटकम}}</ref> *लिग २ वर्ष उत्कृष्ट टिम : २००९-१० *लिग २ खेल्ने राष्ट्रिय उत्कृष्ट महिना खेलाडी : सेप्टेम्बर २००९, नोभेम्बर २००९<ref>{{cite news |title=Trophées UNFP: ओलिभिए जिरू: Palmarès & trophée |url=http://www.footballeurspros.fr/site-officiel/olivier-giroud/p/palmares-trophee.html |work= नेसनल युनियन अफ प्रफेसनल फुटबलर |accessdate=६ फेब्रुअरी २०१२|language=}}</ref> *युईएफए युरोपियन च्याम्पियनसिप ब्रोन्ज बुट : २०१६ *फिफा पुस्कार अवार्ड: २०१७<ref *[[प्रिमियर लिग]] उपलब्धिमुलक अवार्ड: स्वरूप २००<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/844830|title=२०१८/१९ प्रमियर लिग माइलस्टोन्स|work=प्रमियर लिग|date=२२ अक्टोबर २०१८|accessdate=27 October 2018|}}</ref> == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची|२}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote}} {{Commons category}} *{{URL|www.oliviergiroud-officiel.fr|आधिकारिक वेबसाइट}} *{{UEFA player|250020851}} {{कमन्सश्रेणी|Olivier Giroud}} {{DEFAULTSORT:जिरू, ओलिभिए}} [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] bljyro0jikkf9rmk41lu2tnjzdbyd5e 0 99392 1363488 1354248 2026-06-25T11:15:32Z Bishaldev100 28807 1363488 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका पूर्व राज्यहरू}} '''चौबीसी राज्य''' वा '''चौबीसे राज्य''', वर्तमान मध्य र पश्चिमी [[नेपाल]]को मध्य-पहाडी क्षेत्रहरूमा अवस्थित सार्वभौम र अन्तरालमा सहयोगी साना राज्यहरूको समूह थियो। यी राज्यहरूमा [[ठकुरी]], [[खस]] र [[मगर]] वंशहरू सहित विभिन्न स्थानीय राजवंशहरूद्वारा शासन गरिएको थियो, जसले यस क्षेत्रको जातीय र राजनीतिक विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यी राज्यहरू मध्ये एक, [[गोरखा]], राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा, वि.सं १८०१ मा उनको प्रवेश पछि तुरुन्तै [[नेपालको एकीकरण|एकीकरण]]को अभियान सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Nepal and Bhutan: Country Studies|url=http://www.public-library.uk/dailyebook/Nepal%20and%20Bhutan%20-%20country%20studies.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730181536/http://www.public-library.uk/dailyebook/Nepal%20and%20Bhutan%20-%20country%20studies.pdf|archive-date=30 July 2020|access-date=30 July 2020|via=Public Library UK|pages=14–15|isbn=978-0844407777}}</ref> यो प्रक्रियाले वि.सं १८०१ र १८६१ बीचमा चौबीसी राज्यहरूको क्रमिक विलयको नेतृत्व गरेको थियो। [[गण्डकी नदी]]को पश्चिममा, २२ वटा साना राज्यहरूको समानान्तर सङ्घ पनि थियो जसलाई [[बाइसे राज्यहरू]] भनिन्छ, जसमा समान रूपमा विविध शासक समूहहरू थिए।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=126-130|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> [[शाह वंश|शाह राज्य]]को स्थापना कास्की र लमजुङका राजा [[यशोब्रम्ह शाह]]का कान्छा छोरा [[द्रव्य शाह]]ले गरेका थिए, उनका जेठा छोरा कास्की र लमजुङका राजा बनेका थिए जसले गर्दा सर्वोच्चताको लागि लडाइँ सुरु भएको थियो। [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]सबैभन्दा ठुलो र शक्तिशाली राज्यहरू मध्ये एक थियो।<ref name=":3">{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ वि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> शासकहरूले तनहुँ, मकवानपुर र विजयपुर लगायतका स्वतन्त्र राज्यहरू स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book|last=Sinha|first=Awadhesh C.|url=https://books.google.com/books?id=Hfl0DwAAQBAJ&q=chaubisi+rajya+Lamjung&pg=PT31|title=Dawn of Democracy in the Eastern Himalayan Kingdoms: The 20th Century|date=26 October 2018|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-429-68568-2|language=en|access-date=30 July 2020|archive-date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730185118/https://books.google.co.uk/books?id=Hfl0DwAAQBAJ&pg=PT31&dq=chaubisi+rajya+Lamjung&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiRyI-T0vXqAhWuVBUIHbvfDTkQ6wEwBnoECAkQAQ#v=onepage&q=chaubisi%20rajya%20Lamjung&f=false|url-status=live}}</ref> वि.सं १८०१ मा पहिलो युद्ध [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोट]]मा भएको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले काजी बिराज थापा मगरलाई काठमाडौँमा आक्रमण गर्न पठाएका थिए, तर उनी लडाइँ नगरी फर्किका करण उनीहरूले शत्रुको शक्ति र उपत्यकाको प्रतिरक्षालाई गलत अनुमान गरेका थिए भन्ने सङ्केत गर्दछ।<ref name=":1">{{Cite book|last=Pradhan|first=K. L.|url=https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&q=chaubisi+rajya+Lamjung&pg=PA4|title=Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806-1839|date=2012|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-813-2|pages=4–6|language=en|access-date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730185750/https://books.google.co.uk/books?id=7PP1yElRzIUC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=chaubisi+rajya+Lamjung&source=bl&ots=LLLaGiYxOP&sig=ACfU3U1qmF-88jPPa-vbfcjMCeLuJKi_EA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi9y8md0vXqAhUVu3EKHfQ-C2w4ChDoATARegQIChAB#v=onepage&q=chaubisi%20rajya%20Lamjung&f=false|archive-date=30 July 2020|url-status=live}}</ref> पछि, शाहले काजी [[कालु पाँडे]]लाई ठूलो फौजसहित पठाएका थिए। १८१३ मा, कीर्तिपुरको पहिलो युद्धको क्रममा, कालु पाँडे मारिएका थिए, र गोरखाली सेनाले ठुलो पराजय भोग्नु परेको थियो, जुन शाहको अभियानमा एक महत्त्वपूर्ण प्रारम्भिक क्षति थियो। नुवाकोटका प्रमुख [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] (गोरखाका पूर्व काजी) नुवाकोटको रक्षा गरिरहेका थिए र निकट भविष्यमा गोरखाले उनीहरूमाथि आक्रमण गर्ने थाहा पाएर [[जयप्रकाश मल्ल]]को सहयोग लिन गएका थिए। यसैबीच, १८०१ मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमा अचानक आक्रमणको नेतृत्व गरेका थिए। जयन्त राना मगर बाहिर हुँदा, उनका छोरा नुवाकोटका सेनापति शङ्खमणि राना मगरले बचाउन खोजेता पनि पराजित भएका थिए। अन्तत: शाहले नुवाकोट माथि विजय हासिल गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|title=Conquests of Prithvinarayana Shah|url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/148212/5/05_chapter%201.pdf|access-date=5 September 2020|website=Mirror Shodhganga}}</ref> यी राज्यहरूको बारेमा प्रयाप्त जानकारीहरू नभएता पनि यी राज्यहरूले नेपालको आधुनिक इतिहासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। पूर्वमा त्रिशूलीदेखि पश्चिममा राप्ती आसपाससम्म २४ ओटा राज्यहरू थिए। समय समयमा यी राज्यहरूको सङ्ख्यामा थपघट भइरहन्थ्यो। दाजुभाइ बिचमा भागबन्डा वा नातेदारहरूलाई दिनु वा सामन्तहरूले आफ्नो शक्ति सुदृढ गरी छुट्टै राज्य निर्माण गर्नु तथा कुनै राज्यले अर्को राज्यमाथि आक्रमण गरी आफ्नोमा गाभ्नु आदि कार्यले गर्दा राज्यहरूको सङ्ख्यामा थपघट हुन्थ्यो। नेपाल एकीकरणको समयमा कायम रहेका चौबिसी राज्यहरूको सङ्क्षिप्त विवरण तल दिइएको छ।<ref> इतिहास, कक्षा १० (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> ==इतिहास== [[चित्र:Lamjung_Durbar.jpg|thumb|336x336px|लमजुङ दरबार]] ===स्थापना=== [[खस राज्य|खस साम्राज्य]]को पतन पछि गण्डकी प्रदेशमा स्थानीय मगर, गुरुङ र खस समुदायका [[सामन्त]]हरूले आआफ्नो क्षेत्रमा प्रभाव जमाइ स-साना थुम राज्य स्थापना गरेका थिए। ती थुम राज्यहरूलाई विस्थापित गरेर सेन, मल्ल, र शाह वंशका शासकहरूले स्थापना गरेका राज्यहरूलाई चौबीसी राज्य भनिन्छ। यद्यपि, गण्डकी प्रदेशका राज्यहरूको संख्या बेलाबखत घटबढ भइरहन्थ्यो।। चौबीसी राज्यहरू बेलाबखत एक आपसमा लडिरहने हुँदा कतिपय राज्यहरूको आ-आफ्नै गठबन्धन थियो। ती गठबन्धनमा सामेल भएका राज्यहरूको आवश्यक परेको बेला एकले अर्कोलाई सहयोग गर्दथे। ह्यामिल्टनका अनुसार<ref>{{cite book|title=An account of the Kingdom of Nepal and of the territories annexed to this dominion by the House of Gorkha|author=Francis Buchanan-Hamilton | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन |page=२३७-२३९|date=१९८६|publisher=|isbn=|url=}}</ref> उक्त गठबन्धनको सूची यस्तो छ- # [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को नेतृत्वमा गजरकोट, रिसिङ, घिरिङ, अर्घा, खाँची र गुल्मी। # मलेबम ([[पर्वत राज्य|पर्वत]])को साथमा गलकोट # [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को नेतृत्वमा तनहुँ, गरहुँ, पैयु र नुवाकोट # [[प्युठान राज्य|प्युठान]]को नेतृत्वमा मुसिकोट, इश्मा, खुंग्री र भिंग्री ===१८२७-१८२८ को गोर्खा-चौबिसे युद्ध=== काजी केहरसिंह बस्न्यातको टोलीले १८२७ फागुनमा १४०० सेनासाथ [[दलजित शाह]]सँग [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]मा आक्रमण गर्न गएर राजधानीसमेत २२ ठाना कब्जा गरे। तनहुँका राजा [[कामारीदत्त सेन|कामरिदत्त सेन]]ले आफ्ना भाई हरकुमारदत्त सेन समेत नेपालसँग मिलेको थाहा पाई कुनै आड नरहेकाले आत्महत्या गरे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> १९२८ वैशाख २७<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६६}}</ref> मा वंशराज पांडेको नेतृत्वमा लमजुङ कब्जा गर्न सेना पठाइयो र केहरसिंह बस्न्यातको नेतृत्वमा रिसिङ,घिरिङ कब्जा गर्न भनी पठाइयो। ती दुवै टोली ५००-५०० सशस्त्र र अन्य सहयोगी थिए। काजी [[वंशराज पाँडे]]को नेतृत्वको नेपाली सेनाले कास्की राज्यको कोत्रे र दुलेगौंडामा अधिकार गर्यो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहको सेनाले भण्डारीढिकमा मोर्चा लिन लगाई पर्वतका राजासँग सहयोग माग्न मानिस दौडाए। तर उनलाई पर्वतबाट सहयोग नमिलेकाले एक्लै लड्नुपर्दा हार हुनगयो। केहरसिंह बस्न्यात नेतृत्वको सेनालाई तनहुँका राजा हरकुमारदत्त सेनले सैन्य सहयोग पुर्‍याएका थिए। बि.सं १८२८ जेठमा रिसिङका राजाले नेपालको आश्रय स्वीकार गरी आश्रित सन्धि गरे। तर भीरकोटका राजाले नेपालसँग युद्ध गर्ने भएकाले नेपाली सेनाले किहुँब्कब्जा गरे।ब्गुहाकोटको युद्धमा नेपाली सेना र भीरकोटे सेनाको युद्ध भयो। सो युद्धमा भीरकोटको हार हुँदा त्यहाँका राजा भागी पर्वत राज्यमा शरण लिन गए। नेपाली सेनाको सामु गह्रौँ, सतहुँ, ढोर र पैयूँका राजा पनि टिक्न नसक्ता पर्वत तिरै लागे। गुहाकोटको युद्धमा तनहुँ राज्यका ८०-९० जना सेनाले शत्रुअलाई सहयोग गरेको आरोपमा केहरसिंह बस्न्यातले युद्धस्थलमै काट्दा तनहुँका राजा भित्र भित्र नेपालसँग रिसाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last= |first= |title= |journal=पूर्णिमा |volume=५०|pages=१८}}</ref> वर्षा पूरा हुँदानहुँदै [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिवम मल्लले नेपालका विरुद्ध सैन्यसङ्गठन गरिसकेका थिए। पुगनपुग २००० सिपाही लिएर पर्वतका राजाले नेपाली सेनाउपर बि.सं. १८२८ पौष ५ मा आक्रमण गरे। पर्वत पक्षले ५०० नेपाली सेना सहित काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई कटे भने काजी वंशराज पाँडेलाई कैद गरे। त्यस युद्धमा बचेका सिपाहीहरूले ढोर राज्यमा शरण लिए। तर ढोरमा पनि शत्रुले आक्रमण गरेकाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। बचेका केही सिपाहीसाथ नेपालीहरूले भीर्कोट, गह्रौ, पैयू र रिसिङका आफ्ना ठाना छोडिदिए। उता पृथ्वीनारायण शाले [[धोकलसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा सेना पठाएका भएपनि त्यो सेनालघि बढ्ने साहस गरेन। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ===१८४१-१८४३ को गोर्खा-चौबीसे युद्ध=== ===पाल्पा गोर्खा गठबन्धन === ===पाल्पाको विलय=== == राज्यहरूको सूची == {| class="wikitable sortable" |+चौबिसी राज्यहरू !क्रम !राज्यहरू<ref>इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १५- १८)</ref> !स्थापना (वि.सं) !संस्थापक !विघटन !नोट !सन्दर्भ |- |१ |मुस्ताङ |८००-१३७० को अन्तरालमा |मिचे घ्युङकल बिष्ट |१८४६ आश्विन ३ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा मिल्यो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भयो। |<ref>{{cite book|title=मुस्ताङ दिग्दर्शन|author=नारायणप्रसाद क्षत्री|page=|date=२०४४|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=|url=}}</ref> |- |२ |बलिहाङ |१४०० | |वि.स. १५८० मा |हालका गुल्मी, अर्घाखाँची, कपिलवस्तु, रुपन्देही, पाल्पा र नवलपरासी जिल्लाहरू समेटिने वि.स. १५८० मा गुल्मी, अर्घा, खाँची र पाल्पा आपसमा मिलेर यो राज्यमाथि आक्रमण गरी यसका भूभाग एक अर्कामा बाँडेर लिएका थिए। यसपछि यो राज्यको अस्तित्व समाप्त भएको थियो। | |- |३ |[[अर्घा राज्य|अर्घा]] |१४९० |जिल्ल राई |वि.सं. १८४३ मा पाल्पा राज्य | | |- |४ |खाँची |१४९२ |जयन्त शाह |पाल्पा राज्यको नेपालमा एकीकरण हुँदा खाँची राज्य पनि नेपालमा गाभिएको थियो। | | |- |५ |[[गुल्मी राज्य|गुल्मी चारपाला]] |१४९३ |राजा वीर शाह |वि.स. १८४३ मा राजा शिवनारायण शाह नेपाली फौजसँग पराजित भएपछि यो राज्य पाल्पाको नियन्त्रणमा आएको थियो र पाल्पासँगै नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |- |६ |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१४९३ |आनन्द वम |राजा कीर्तिवम मल्लको शासनकालमा वि.स. १८४३ असोज १४ मा यो राज्य विशाल नेपालमा गाभिएको थियो। | | |- |७ |[[भीरकोट राज्य|भीरकोट]] |१५०० |राजा जैन खाण |अन्तिम राजा प्रेम अमर खाणको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा नेपाली सेनाले यो राज्यलाई विशाल नेपालमा गाभेको थियो। | | |- |८ |पैयुँ |१५०२ |रामसिंह सेन |राजा अकवरसिंह सेनको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यो राज्यलाई नेपालले एकीकरण गरेको थियो। | | |- |९ |ढोर |१५१० |राजा दशरथ खाण |राजा शिवनारायण खाणको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१० |सतहुँ |१५१० |राजा शिरशिम्बु खाण |वि.स.१८४२ मा राजा दीर्घ शाहीको शासनकालमा यो राज्यको एकीकरण भएको थियो। | | |- |११ |गह्रौँ |१५१० |दसरथ खाण |वि.स. १८४२ मा राजा घेरु खाणको शासनकालमा नेपालले यो राज्यलाई आफूमा एकीकरण गरेको थियो। | | |- |१२ |नुवाकोट |१५१० |मिन्चा खान |यो वि.स. १८४२ मा नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१३ |[[कास्की राज्य|कास्की]] |१५२४ |विचित्र खाण |वि.स. १८४२ मा सिद्धिनारायण शाहको शासनकालमा कास्की राज्य नेपालमा एकीकरण भएको थियो। |नेपालको इतिहासमा कास्की राज्य महत्वपूर्ण छ। यहीँका राजा कुलमण्डन खाणले सर्वप्रथम शाहको उपाधि ग्रहण गरेका थिए। | |- |१४ |[[इस्मा राज्य|इस्मा]] |१५५० |च्यवनराज भट्ट अर्जेलले |गोविन्द नारायण राठोर को शासनकालमा यो राज्य पाल्पाको मातहतमा आएको थियो र पाल्पा राज्यसँगै इश्मा पनि विशाल नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |- |१५ |मुसिकोट (वल्लो) |१५५० |जयचन्द्र सिंह |राजा वीरकुमार सिंहको कार्यकालमा वि.स. १८४३ मा यो राज्य पाल्पा राज्यमा गाभिएको थियो। पाल्पाको एकीकरण हुँदा यसको पनि नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१६ |[[लमजुङ राज्य|लमजुङ]] |१५५० |कास्कीका राजकुमार यशोब्रम्ह शाह |राजा वीरभूपाल शाहको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा योराज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१७ |रिसिङ |१५५० |जयचन्द्र सिंह |राजा हरिनारायण सेन यहाँका अन्तिम राजा थिए। वि.स. १८४२ मा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१८ |[[घिरिङ राज्य|घिरिङ]] |१५५० |खान वंशीय ठकुरीहरू |राज्य विशाल नेपालमा वि.सं. १८४२ मा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१९ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] |१५५० |राजा रुद्रसेन |वि.स. १८६१ मा नेपालले पाल्पाको एकीकरण सम्पन्न गरेको थियो। सेन वंशको स्थापना पाल्पाबाटै भएको थियो। |पाल्पाले नायव बहादुर शाहलाई नेपाल एकीकरणमा सहयोग समेत गरेको थियो। | |- |२० |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१५६० |राजा लटराजले |वि.स. १८४२ मा रुद्रप्रताप चन्दको शासनकालमा [[विशाल नेपाल]]मा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२१ |[[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] |१६१० |राजा भृङ्गी सेन |वि.स. १८४१ मा हरकुमारदत्त सेनको शासनकालमा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२२ |रामपुर |१६१० |राजा खड्ग सेन |राजा दुर्लभ सेनको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यसको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२३ |विनायकपुर |१६१० |विनायक सेन |बुटवल राज्य पाल्पामा मिल्न गएकाले यसको अस्तित्व समाप्त भएको थियो। | | |- |२४ |गोरखा |१६१६ |द्रव्य शाह |अटल राज्य | | |- |२५ |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१६३१ |जितारी मल्ल |वि.स. १८४२ मा राजा जगतबम मल्लको शासनकालमा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२६ |धुर्कोट |११४६५ |राजा खड्गराज मल्ल |राजा रण मल्लको शासनकालमा वि.स. १८४३ मा नेपाली सेनाले यो राज्य पाल्पालाई दिएको थियो र पाल्पासँगै धुर्कोट पनि नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।  <ref name=":3" /> उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # काजी = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बाइसे राज्यहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 1lav0fa5mbmtrplw37gxgc85netz8bs 0 100433 1363435 1363331 2026-06-25T04:18:12Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1363435 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = फिफा विश्वकप २६<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको मेक्सिको, तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, क्यानडाका लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |June 29 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/B/C/D/F| |June 30 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group I||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/D/F/G/H| |June 28 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}||{{#invoke:flag|fb|CAN}}| |June 29 – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group F||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |July 2 – [[Toronto]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group L| |July 2 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group H||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group J| |July 1 – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group B/I| |July 1 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group G||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/H/I/J| |June 29 – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group F| |June 30 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group E||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group I| |June 30 – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/E/F/H/I| |July 1 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group L||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/H/I/J/K| |July 3 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group H| |July 3 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group D||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group G| |July 2 – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/F/G/I/J| |July 3 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group D/E/I/J/L| <!--Round of 16--> |July 4 – [[Philadelphia]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 74||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 77| |July 4 – [[Houston]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 73||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 75| |July 6 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 83||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 84| |July 6 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 81||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 82| |July 5 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 76||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 78| |July 5 – [[Mexico City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 79||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 80| |July 7 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |July 7 – [[Vancouver]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 85||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |July 9 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |July 10 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |July 11 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |July 11 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |July 14 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |July 15 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |July 19 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |July 18 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end=Bracket /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] mq9aosorj4vycpia676waq0pzui1ibx 1363436 1363435 2026-06-25T04:26:40Z Bishaldev100 28807 1363436 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको मेक्सिको, तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, क्यानडाका लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |June 29 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/B/C/D/F| |June 30 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group I||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/D/F/G/H| |June 28 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}||{{#invoke:flag|fb|CAN}}| |June 29 – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group F||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |July 2 – [[Toronto]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group L| |July 2 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group H||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group J| |July 1 – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group B/I| |July 1 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group G||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group A/H/I/J| |June 29 – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group F| |June 30 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group E||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group I| |June 30 – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group C/E/F/H/I| |July 1 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group L||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/H/I/J/K| |July 3 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group H| |July 3 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group D||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Runner-up Group G| |July 2 – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group E/F/G/I/J| |July 3 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Group K||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->3rd Group D/E/I/J/L| <!--Round of 16--> |July 4 – [[Philadelphia]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 74||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 77| |July 4 – [[Houston]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 73||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 75| |July 6 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 83||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 84| |July 6 – [[Seattle]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 81||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 82| |July 5 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 76||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 78| |July 5 – [[Mexico City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 79||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 80| |July 7 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |July 7 – [[Vancouver]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 85||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |July 9 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |July 10 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |July 11 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |July 11 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |July 14 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |July 15 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |July 19 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |July 18 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end=Bracket /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] i6629tl625ci0gl0nf3n4ngwjllgkvn 0 105955 1363376 1361824 2026-06-24T13:41:36Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363376 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो। १८९४ मा राजा राजेन्द्रले लालमोहर गर्दा सल्यान सहित पर्वतका राजा सन्तानले पनि रजौटा मान्यता पाए। वि.सं. २०१७ मा पर्वत राज्य [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US}}</ref> त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] mbqus7mso7d9cp0bbms5xcnoowgxwzz 1363439 1363376 2026-06-25T06:28:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363439 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो। १८९४ मा राजा राजेन्द्रले लालमोहर गर्दा सल्यान सहित पर्वतका राजा सन्तानले पनि रजौटा मान्यता पाए। वि.सं. २०१७ मा पर्वत राज्य [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250805120442/https://nepalpatranews.com/posts/8873 |date=2025-08-05 }}</ref> त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 5zmsdswv104599igt5e9ispf6b0jh7x 0 106909 1363438 1321358 2026-06-25T06:18:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363438 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = न्युटन | name = न्युटन | logo = न्युटनको लोगो.png | collapsible = yes | screenshot = चित्र:न्युटनको पर्दा चित्रण.png | caption = आइफोन एक्समा चलिरहेको न्युटनको पर्दा चित्रण | developer = क्लाउडम्याजिक, निगम | latest release version = | programming language = | operating system = [[आइओएस]], [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]], [[माइक्रोसफ्ट विन्डोज|विन्डोज]], [[क्रोम ओएस]], [[म्याक ओएस]] | size = | language = अरबी, डच, अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली, यहूदी, इण्डोनेसियाली, इटालीयाली, जापानी, कोरियाली, पोल्याण्डि, पोर्चुगाली, रोमानियाली, रूसी, सरलीकृत चिनियाँ, स्पेनी, स्विडेनी, थाई, परम्परागत चिनियाँ | genre = [[इ-डाँक पाठक]] | license = [[स्वामित्व सफ्टवेयर|स्वामित्व]]<br />([[सेवाको रूपमा सफ्टवेयर]]) | website = {{URL|https://newtonhq.com}} }} '''न्युटन''' [[आइओएस]], [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]], म्याकओएस , [[माइक्रोसफ्ट विन्डोज|विन्डोज]] र क्रोम ओएसको लागि क्लाउडम्यमजिक निगमद्वारा विकसित एक [[इमेल|इ डाँक]] प्रबन्धन अनुप्रयोग हो। अनुप्रयोग यसको खोज क्षमता, बहु-मञ्च क्षमता र प्रयोगकर्ता अन्तरमुख लागि परिचित छ। <ref>{{cite web|url=http://9to5mac.com/2013/10/30/cloudmagic-brings-cloud-powered-email-search-to-the-iphone/ |title=CloudMagic brings cloud-powered email search to the iPhone |publisher=९ टु ५ म्याक |date=2013-10-30 |accessdate=2013-10-30}}</ref><ref>{{cite web |url=http://android.appstorm.net/reviews/productivity-reviews/cloudmagic-an-efficient-new-approach-to-email/ |title=CloudMagic: An Efficient New Approach to Email |publisher=एण्ड्रोड डट एप ष्ट्रोर्म |date=2013-12-18 |accessdate=2013-12-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220224957/http://android.appstorm.net/reviews/productivity-reviews/cloudmagic-an-efficient-new-approach-to-email/ |date=2013-12-20 }}</ref> यसलाई [[जिमेल|जीमेल]]को मूल अनुप्रयोग भन्दा उत्तम ई-डाँक सेवाको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2014/02/13/best-google-alternative-android-apps/ |title= गुगलका आफ्नै अनुप्रयोगहरूको उत्कृष्ट विकल्प |publisher=इनग्याजेट |date=२०१४-०२-१३ |accessdate=२०१४-०२-१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://phandroid.com/2013/11/24/app-review-cloudmagic-one-of-the-best-e-mail-apps-out-there/ |title=App Review: CloudMagic, one of the best E-mail apps out there |publisher=फानड्रोइड |date=2013-11-24 |accessdate=2013-11-24}}</ref> १५ सेप्टेम्बर २०१६ देखि क्लाउडम्याजिकले नयाँ सुविधा र कार्य आयोजनाको थप गर्दै भुक्तान सेवाहरूको रूपमा न्युटन मेलमा पुन: नामकरण गरिएको थियो।<ref name="Newton-Mbed">{{cite web|url=https://mbeddedmaximum.com/2016/09/14/cloudmagic-receives-name-change-to-newton-adds-49-99year-subscription-new-features/|title=CloudMagic Receives Name Change to Newton, Adds $49.99/Year Subscription & New Features|publisher=एमबेडेड|first1=म्याक्स|last1=बौनडोनो|date=१४ सेप्टेम्बर २०१६|accessdate=२८ सेप्टेम्बर २०१६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111161127/https://mbeddedmaximum.com/2016/09/14/cloudmagic-receives-name-change-to-newton-adds-49-99year-subscription-new-features/ |date=2017-01-11 }}</ref> ७ अगष्ट २०१८ मा, न्युटनले २५ सेप्टेम्बर २०१८ मा सेवालाई पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने घोषण गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.engadget.com/2018/08/07/newton-subscription-email-shut-down-next-month/|title=Newton's subscription email service will shut down next month|last=लेफ्रेभ्रे|first=रब|date=7 August 2018|work=इनग्याजेट|access-date=१२ अगष्ट २०१८|publisher=ओथ निगम}}</ref> ५ फेब्रुअरी २०१९ मा, एसेन्सियल प्रोडक्ट्स नामक कम्पनीले अधिग्रहण गरे पश्चात् यो पुनः सञ्चालनमा आएको थियो। == विशेषता == न्युटनले [[जिमेल]], [[आउटलुक|हटमेल]] , [[याहु! मेल]], [[आउटलुक|आउटलुक डटकम]], [[आइक्लाउड]], गुगल अनुप्रयोग, माईक्रोसफ्ट विनियम, [[अफिस ३६५]], मेल डटकम, [[जिएमएक्स डाँक|जिएमएक्स]], एओएल र इण्टरनेट सन्देश पहुँच स्तर, खाताहरूका लागि समर्थन प्रदान गर्दछ। अनुप्रयोग हाल आइओएसका लागि, आइओएस ८ र माथिको चलिरहेका सबै [[आइओएस]] उपकरणहरू र एन्ड्रोइड उपकरणका लागि ४.० देखि माथिको चलिरहेको [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]] उपकरणहरूमा उपलब्ध छ। गुगलले क्रोमबुकमा एन्ड्रोइड अनुप्रयोगहरू ल्याउने निर्णय गरे लगत्तै, न्युटन क्रोम ओएसको पहिलो अनुप्रयोगहरू मध्येको एक बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.omgchrome.com/three-android-apps-officially-available-chrome-os-including-podcast-addict/ |title=3 More Android Apps Now Available for Chrome OS, Including Podcast Addict - OMG! Chrome!|author=जो-एलिज स्नेडन |date=2014-10-09 |accessdate=2014-10-09}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ausdroid.net/2014/06/26/chromebooks-get-major-new-features-android-integration-including-android-apps/ |title=Chromebooks to get major new features with Android integration including Android Apps - Ausdroid |author=डेनियल टाइसख |date=2014-06-26 |accessdate=2014-06-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718054209/http://ausdroid.net/2014/06/26/chromebooks-get-major-new-features-android-integration-including-android-apps/ |date=2014-07-18 }}</ref> मार्च २०१४ मा, न्युटनले कार्डहरूको घोषणा गरेको थियो, जसले लोकप्रिय सेवाहरू जस्तै [[एभरनोट]], [[पकेट]], [[ट्रेलो]], [[आसना]], [[माइक्रोसफ्ट वननोट]], [[सेल्सफोर्स डटकम]], [[जेण्डेक र तिनीहरूका प्रत्यक अनुप्रयोगहरूसँग जडान एकीकरण गर्दछ। कार्डहरूले प्रयोगकर्ताहरूलाई उनीहरूको ई-डाँक छोडे बिनानै आफ्नो कार्यप्रवाह पूरा गर्न सजिलो बनाउँदछ।<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2014/03/11/cloudmagics-email-application-now-lets-you-compete-your-work-right-from-your-inbox/ |title=CloudMagic’s Email Application Now Lets You Complete Your Work Right From Your Inbox |publisher=[[टेक क्रञ्च]]|author=Sarah Perez|date=2014-03-11 |accessdate=2014-03-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2014/03/11/save-to-pocket-and-evernote-from-your-inbox-with-cloudmagics-ca/ |title=Save to Pocket and Evernote from your inbox with CloudMagic's Cards |publisher=[[इनज्याजेट]]|author=म्याट ब्रायन |date=2014-03-11 |accessdate=2014-03-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2014/3/11/5495942/cloudmagic-cards-link-your-inbox-to-evernote-pocket-other-apps |title=CloudMagic's new cards link your inbox to Evernote and other apps |publisher=[[द भर्ज]]|author=क्रिस वेल्च |date=2014-03-11 |accessdate=2014-03-11}}</ref><ref>{{cite web |url=https://venturebeat.com/2014/03/11/does-email-need-an-app-store-cloudmagic-bets-on-third-party-developers/ |title=Does email need an app store? CloudMagic bets on third-party developers |publisher=[[भेञ्चर बिट]] |author=ह्यारिसन वेबर |date=2014-03-11 |accessdate=2014-03-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311200819/http://venturebeat.com/2014/03/11/does-email-need-an-app-store-cloudmagic-bets-on-third-party-developers/ |date=2014-03-11 }}</ref> जुन २०१४ मा आयोजना भएको गुगल आइ/ओमा न्युटन [[वेर (सञ्चालन प्रणाली)|वेर ओएस]] समर्थन गर्ने पहिलो अनुप्रयोगहरू मध्ये एक भएको घोषण गरिएको थियो। <ref name="मार्क हर्न">{{cite web|url=http://9to5google.com/2014/07/03/android-wear-app-lists-grows-to-33-lyft-cloudmagic-and-ifttt-among-the-standouts/ |title=Android Wear app lists grows to 33, Lyft, CloudMagic and IFTTT among the standout |author=मार्क हर्न|date=2014-07-03 |accessdate=2014-07-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessnewsdaily.com/6743-android-wear-apps-business.html |title=Top 8 Android Wear Apps for Business|author=ब्रेट नकलेस |date=2014-07-08 |accessdate=2014-10-09}}</ref> जनवरी २०१५ मा, न्युटनले, मासिक $९९ र वार्षिक $९९.९९ गरी "प्रो" सदस्यता सेवाको सुरू गरेको थियो जसले अन्य सुविधाहरू मध्ये पाँच भन्दा बढी डाँक खाता थप्न, प्राथमिकता र स्वरूप समक्रमण लगायतलाई अनुमति दिएको थियो। प्रो सदस्यता सोही वर्षको अप्रिलमा बन्द गरिएको थियो। अप्रिल २०१६ मा, न्यूटनले प्रेषक प्रोफाइलको परिचय गर्द आंशिक रूपमा भुक्तान सेवाहरूको सञ्चालन गरेको थियो। <ref name="मार्क हर्न"/><ref>{{cite web|url=http://www.businessnewsdaily.com/6743-android-wear-apps-business.html |title=व्यापारका लागि उत्कृष्ट ८ एन्ड्रोइड वेर अनुप्रयोगहरू|author=ब्रेट नकलेस |date=2014-07-08 |accessdate=2014-10-09}}</ref> १४ सेप्टेम्बर २०१६ मा क्लाउडम्याजिकलाई न्यूटनमा पुन: नामाकरण गरिएको थियो<ref name="Newton-Mbed" /> र सदस्यता शुल्क मुल्य सन् २०१५ को प्रो सदस्यताको समान दरमा समायोजित भएसँगै यसलाई जुलाई २०१८ सम्मको परिचयात्मक दरमा सुरु गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://blog.newtonhq.com/introducing-monthly-subscription-97cca725b6d6|title=Introducing Monthly Subscription|publisher=पेपर प्लेन्स (आधिकारिक न्युटनको ब्लग)|author=कार्तिक सुरोजु|date=4 June 2018|accessdate=19 July 2018}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उक्त परिवर्तनले प्रयोगकर्ताहरूबाट आएको नकारात्मक प्रतिक्रियाहरूसँग सामना गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.androidpolice.com/2016/09/14/cloudmagic-rebrands-newton-mail-adds-mandatory-49-99-yearly-subscription-fee/|title=CloudMagic rebrands as Newton Mail, adds $49.99 yearly subscription fee|author= रायन विटम्यान |date=14 September 2016 |accessdate=28 September 2016|publisher=एन्ड्रोइड पुलिस}}</ref><ref>{{cite web|url=https://blog.newtonhq.com/we-went-from-4-5-stars-to-4-stars-but-were-still-soaring-9f515c07bd8c|title=We went from 4.5 stars to 4 stars, but we’re still soaring!|publisher=Paper Planes (Official Newton Blog)|author=कार्तिक सुरोजु|date=15 March 2017|accessdate=17 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231034920/https://blog.newtonhq.com/we-went-from-4-5-stars-to-4-stars-but-were-still-soaring-9f515c07bd8c |date=31 December 2022 }}</ref> डिसेम्बर २०१८ मा, [[एसेन्सिएल प्रोडक्ट्स]]ले क्लाउडम्याजिकलाई अधिग्रहण गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/12/7/18130853/essential-cloudmagic-newton-email-app-company|title=Instead of making a new phone, Essential has bought a defunct email app|last=लियाओ|first=सानोन|date=2018-12-07|website=द भर्ज|access-date=2018-12-08}}</ref> == समीक्षा == न्युटनले सकारात्मक समीक्षाहरू प्राप्त गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://time.com/2891812/6-tools-inbox/ |title=6 Tools That Will Make Your Inbox Way More Awesome |publisher=[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]|author=Allison Stadd|date=2014-06-18 |accessdate=2014-06-18}}</ref><ref>{{cite web|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304393704579530332026112164 |title=The Best Android and iPhone Mobile Email Apps - WSJ |publisher=[[द वाल ष्ट्रिट जर्नल]]|author=जोवाना ष्टर्न|date=2014-04-29 |accessdate=2014-04-29}}</ref><ref>{{cite news|title=CloudMagic Email Client Can Search Through Your Messages In A Hurry, Handle A Unified Inbox, And Look Good Doing It|url=http://www.androidpolice.com/2014/02/10/hands-on-cloudmagic-email-client-can-search-through-your-messages-in-a-hurry-handle-a-unified-inbox-and-look-good-doing-it|accessdate=2014-04-07|newspaper=एन्ड्रोइड पुलिस|author=किङ जुनिएर, बर्टेल}}</ref> डेस्कटपमा लगातार [[इमेल|डाँक]] सेवामा ध्यान केन्द्रित गर्दै, यसको विचलन-मुक्त बनावटका साथ<ref>{{cite web|url=http://www.cultofmac.com/405344/cloudmagic-the-best-mail-client-on-mobile-comes-to-mac/ |title=CloudMagic, the best mail client on mobile, comes to Mac |publisher=कल्ट अफ म्याक |date=2016-01-06 |accessdate=2016-01-06}}</ref>, न्युटनलाई केहीले म्याकको लागि उत्तम डाँक प्रदायकको रूपमा लिएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/1/20/10797070/cloudmagic-mac-email-app-review |title=CloudMagic is the Mac email app I've been waiting for |publisher=द भर्ज |date=2016-01-20 |accessdate=2016-01-20}}</ref><ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2016/01/06/cloudmagic-brings-its-simple-distraction-free-email-client-to-mac/ |title=CloudMagic Brings Its Simple, Distraction-Free Email Client To Mac |publisher=ट्क क्रञ्च |date=2016-01-06 |accessdate=2016-01-06}}</ref> अप्रिल २०१४ मा, न्युटनले "सर्वश्रेष्ठ दृश्य बनावट - सुविधा" का लागि वेबी पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.webbyawards.com/winners/2014/mobile-apps/all-devices/best-visual-design-function |title=वेबी पुरस्कारको चित्र दिर्धा + अभिलेख }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404035418/https://www.webbyawards.com/winners/2014/mobile-apps/all-devices/best-visual-design-function/ |date=2019-04-04 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१४ मा, न्युटनले इभरनोट मञ्च पुरस्कारमा "सर्वश्रेष्ठ बनावट"को रूपमा पुरस्कार जितेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://blog.evernote.com/blog/2014/09/04/platform-award-winners/ |title=सन् २०१४ का एभरनोट म्ञच पुरस्कारका विजेताहरू |publisher=[[एभरनोट]] |author=क्रिस ट्रागानोस |date=2014-09-04 |accessdate=2014-09-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907093607/http://blog.evernote.com/blog/2014/09/04/platform-award-winners/ |date=2014-09-07 }}</ref> प्रयोगकर्ताको संलग्नतालाई सुधार गर्नक लागि सादा पाठ [[इमेल|ई-डाँक]] प्रयोग गरेकोमा यो वास्तवमै राम्रो डाँक भएको भनी प्रशंसा गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://explore.reallygoodemails.com/stop-missing-user-feedback-use-plain-text-emails-to-boost-response-rates-6fccb4ad2157|title=Lessons Learned: Why Newton Swears by Plain-Text Emails|publisher=रियल्ली गुड इमेल्स|author=गुएन प्राट|date=5 January 2017|accessdate=17 April 2017}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{official website|https://newtonhq.com/}} [[श्रेणी:एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली) सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:आइओएस सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:इ-डाँक पाठकहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] t89jdy8eu74ttlwph8jgvkwp5zuc8hf 0 112607 1363383 1363316 2026-06-24T16:09:40Z पर्वत सुवेदी 31224 1363383 wikitext text/x-wiki {{गतिशील सूची}} यो सूची सामाजिक सञ्जाल सेवा [[ट्विटर|एक्स (पहिले र सामान्य रूपमा ट्विटर भनेर चिनिने)]] मा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका शीर्ष ५० खाताहरूको हो। {{As of|2026|3}} सम्ममा, यस वेबसाइटका मालिक [[एलन मस्क]] २३ करोड ६० लाख भन्दा बढी अनुयायीका साथ सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खाता हुन्। उनले आफ्ना पोस्टहरूलाई बढी प्रवर्द्धन गर्न यस सामाजिक सञ्जालको कोड परिवर्तन गरेर आंशिक रूपमा यी अनुयायीहरू प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite news |last=Paul |first=Kari |date=2023-02-15 |title=Elon Musk reportedly forced Twitter algorithm to boost his tweets after Super Bowl flop |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/feb/15/elon-musk-changes-twitter-algorithm-super-bowl-slump-report |access-date=2026-03-11 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-15 |title=Yes, Elon Musk created a special system for showing you all his tweets first |url=https://www.platformer.news/yes-elon-musk-created-a-special-system/ |access-date=2026-03-11 |website=Platformer |language=en}}</ref> अन्य उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू जस्तै अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू [[बराक ओबामा]] र [[डोनाल्ड ट्रम्प]], भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] र [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] प्रत्येकका १० करोड भन्दा बढी अनुयायीहरू छन्। [[केटी पेरी]] जुन २०१७ मा १० करोड अनुयायीको कोसेढुङ्गा पार गर्ने पहिलो व्यक्ति बनेकी थिइन्।<ref>{{Cite magazine |last1=Spangler |first1=Todd |date=June 16, 2017 |title=Katy Perry Becomes First Twitter User to Hit 100 Million Followers |url=https://variety.com/2017/digital/news/katy-perry-twitter-100-million-followers-1202468906/ |access-date=February 20, 2025 |magazine=Variety}}</ref> == सूची == निम्न तालिकाले एक्समा सबैभन्दा बढी अनुसरण गरिएका शीर्ष ५० खाताहरू सूचीबद्ध गर्दछ, जहाँ प्रत्येक कुल सङ्ख्यालाई नजिकको करोडमा घटाएर प्रस्तुत गरिएको छ, साथै प्रत्येक खातावालाको पेसा वा विवरण पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Twitter - Accounts nach Followern weltweit 2024 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/188854/umfrage/twitter-accounts-with-the-most-followers-worldwide/ |access-date=2024-11-07 |website=[[Statista]] |language=de}}</ref> केही खाताहरूले विरलै पोस्ट गर्ने गर्छन् वा ती निष्क्रिय अवस्थामा छन्। [[File:Elon Musk Royal Society (crop2).jpg|thumb|upright=0.6|[[इलोन मस्क]] एक्स (पहिले ट्विटर) का मालिक र एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका व्यक्ति हुन्।]] [[File:President Barack Obama.jpg|thumb|upright=0.6|पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति [[बराक ओबामा]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका राजनीतिज्ञ हुन्।]] [[File:Shri Narendra Modi, Prime Minister of India (3x4 cropped).jpg|thumb|upright=0.6|भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका एसियाली व्यक्ति हुन्।]] [[File:Cristiano Ronaldo 2018.jpg|thumb|upright=0.6|पोर्चुगाली फुटबल खेलाडी [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खेलकुद व्यक्तित्व हुन्।]] [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb|upright=0.6|बार्बाडोसकी गायिका [[रियाना]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएकी सङ्गीतकार र महिला हुन्।]] [[File:Lifetimes Tour Manchester 52.jpg|thumb|upright=0.6|अमेरिकी गायिका [[केटी पेरी]] १० करोड अनुयायी पुर्‍याउने पहिलो व्यक्ति हुन्।]] {{static row numbers}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers sticky-header" ! scope="col" | प्रयोगकर्ता नाम ! scope="col" | खातावाला ! scope="col" | अनुयायी<br>(करोडमा) ! scope="col" | विवरण ! scope="col" | ब्रान्ड<br>खाता ! scope="col" | निष्क्रिय वा<br>परित्यक्त |- | [https://x.com/elonmusk @elonmusk] | [[एलन मस्क]] | align="center" | 240.2 | व्यवसायी, एक्स/ट्विटरका मालिक | | |- | [https://x.com/BarackObama @BarackObama] | [[बराक ओबामा]] | align="center" | 119.3 | data-sort-value="President, former" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २००९–२०१७) | | |- | [https://x.com/realDonaldTrump @realDonaldTrump] | [[डोनाल्ड ट्रम्प]] | align="center" | 111.6 | data-sort-value="President, current" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २०१७–२०२१, सन् २०२५–वर्तमान) | | |- | [https://x.com/Cristiano @Cristiano] | [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] | align="center" | 110 | फुटबल खेलाडी | | |- | [https://x.com/narendramodi @narendramodi] | [[नरेन्द्र मोदी]] | align="center" | 106.8 | data-sort-value="Prime Minister, current" | भारतका प्रधानमन्त्री (सन् २०१४–वर्तमान) | | |- | [https://x.com/rihanna @rihanna] | [[रियाना]] | align="center" | 97.3 | सङ्गीतकार र व्यवसायी | | |- | [https://x.com/NASA @NASA] | [[नासा]] | align="center" | 92.1 | अन्तरिक्ष नियोग | {{ya}} | |- | [https://x.com/justinbieber @justinbieber] | [[जस्टिन बिबर]] | align="center" | 90.6 | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/katyperry @katyperry] | [[केटी पेरी]] | align="center" | 86.8 | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/taylorswift13 @taylorswift13] | [[टेलर स्विफ्ट]] | align="center" | 80.7 | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/ladygaga @ladygaga] | [[लेडी गागा]] | align="center" | 71.3 | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/KimKardashian @KimKardashian] | [[किम कार्दसियन]] | align="center" | 68.9 | टेलिभिजन व्यक्तित्व र व्यवसायी | | {{ya}} |- | [https://x.com/YouTube @YouTube] | [[युट्युब]] | align="center" | 68.6 | data-sort-value="Video" | अनलाइन भिडियो साझेदारी सेवा | {{ya}} | |- | [https://x.com/imVkohli @imVkohli] | [[विराट कोहली]] | align="center" | 67.1 | क्रिकेट खेलाडी | | |- | [https://x.com/BillGates @BillGates] | [[बिल गेट्स]] | align="center" | 63.0 | व्यवसायी र परोपकारी | |{{ya}} |- | [https://x.com/TheEllenShow @TheEllenShow] | [[एलेन डिजेनर्स]] | align="center" | 62.5 | हास्यकलाकार र पूर्व टेलिभिजन प्रस्तोता | | {{ya}} |- | [https://x.com/CNN @CNN] | [[सिएनएन]] | align="center" | 61.9 | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/X @X] | [[ट्विटर|एक्स (पहिले ट्विटर)]] | align="center" | 60.9 | प्लेटफर्म सञ्चालक | {{ya}} | |- | [https://x.com/cnnbrk @cnnbrk] | [[सिएनएन|सिएनएन ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | 59.8 | समाचार च्यानल | {{ya}} |{{ya}} |- | [https://x.com/NeymarJr @neymarjr] | [[नेयमार]] | align="center" | 59.6 | फुटबल खेलाडी | |{{ya}} |- | [https://x.com/selenagomez @selenagomez] | [[सेलेना गोमेज]] | align="center" | 59 | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/espn @espn] | [[इएसपिएन]] | align="center" | 58.5 | खेलकुद च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/PMOIndia @PMOIndia] | [[प्रधानमन्त्री कार्यालय (भारत)|प्रधानमन्त्री कार्यालय भारत]] | align="center" | 58.3 | भारतको प्रधानमन्त्रीको कार्यालय | {{ya}} | |- | [https://x.com/nytimes @nytimes] | [[द न्युयोर्क टाइम्स]] | align="center" | 53.3 | समाचार पत्र | {{ya}} | |- | [https://x.com/ChampionsLeague @ChampionsLeague] | [[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] | align="center" | 52.8 | फुटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/BBCBreaking @BBCBreaking] | nowrap="" | [[बिबिसी|बिबिसी ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | 50.0 | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/realmadrid @realmadrid] | [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड CF]] | align="center" | 49.2 | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/KingJames @KingJames] | [[लेब्रोन जेम्स]] | align="center" | 49.0 | बास्केटबल खेलाडी | | |- | [https://x.com/jtimberlake @jtimberlake] | [[जस्टिन टिम्बरलेक]] | align="center" | 47.9 | सङ्गीतकार र अभिनेता | |{{ya}} |- | [https://x.com/BTS_twt @BTS_twt] | [[बिटिएस]] | align="center" | 47.0 | सङ्गीतकारहरू | |{{ya}} |- | [https://x.com/FCBarcelona @FCBarcelona] | [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना फुटबल क्लब]] | align="center" | 46.8 | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/NBA @NBA] | [[नेसनल बास्केटबल एसोसिएसन|एनबिए]] | align="center" | 46.4 | बास्केटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/shakira @shakira] | [[सकिरा]] | align="center" | 45.3 | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/premierleague @premierleague] | [[प्रिमियर लिग]] | align="center" | 45.2 | फुटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/bts_bighit @bts_bighit] | [[बिटिएस]] | align="center" | 45.0 | सङ्गीतकारहरू | | |- | [https://x.com/SrBachchan @SrBachchan] | [[अमिताभ बच्चन]] | align="center" | 44.9 | अभिनेता | |{{ya}} |- | [https://x.com/akshaykumar @akshaykumar] | [[अक्षय कुमार]] | align="center" | 44.4 | अभिनेता | | |- | [https://x.com/ddlovato @ddlovato] | [[डेमी लोभाटो]] | align="center" | 43.7 | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | |{{ya}} |- | [https://x.com/PlayStation @PlayStation] | [[प्लेस्टेसन]] | align="center" | 43.5 | भिडियो गेमिङ ब्रान्ड | {{ya}} | |- | [https://x.com/jimmyfallon @jimmyfallon] | [[जिमी फ्यालन]] | align="center" | 43.1 | हास्यकलाकार र टेलिभिजन प्रस्तोता | | |- | [https://x.com/britneyspears @britneyspears] | [[ब्रिटनी स्पेयर्स]] | align="center" | 43.0 | सङ्गीतकार | |{{ya}} |- | [https://x.com/BeingSalmanKhan @BeingSalmanKhan] | [[सलमान खान]] | align="center" | 42.2 | अभिनेता | | |- | [https://x.com/BBCWorld @BBCWorld] | [[बिबिसी न्युज|बीबीसी वर्ल्ड न्युज]] | align="center" | 42.0 | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/SportsCenter @SportsCenter] | [[स्पोर्ट्स सेन्टर]] | align="center" | 41.8 | खेलकुद च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/SpaceX @SpaceX] | [[स्पेसएक्स]] | align="center" | 41.6 | अन्तरिक्ष एजेन्सी | {{ya}} | |- | [https://x.com/MileyCyrus @MileyCyrus] | [[माइली साइरस]] | align="center" | 41.4 | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/iamsrk @iamsrk] | [[साहरुख खान]] | align="center" | 40.2 | अभिनेता | | |- | [https://x.com/sachin_rt @sachin_rt] | [[सचिन तेन्दुलकर]] | align="center" | 39.1 | पूर्व क्रिकेट खेलाडी | | |- | [https://x.com/ManUtd @ManUtd] | [[म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | align="center" | 38.0 | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/JoeBiden @JoeBiden] | [[जो बाइडेन]] | align="center" | 37.9 | data-sort-value="President, former" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २०२१–२०२५) | | |- class="sortbottom static-row-header" ! colspan="5" style="font-size:85%;" | अन्तिम पटक {{ayd|8 June 2026}} अघि अद्यावधिक गरिएको |} == ऐतिहासिक रूपमा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खाताहरू == यो एक्स/ट्विटरमा ऐतिहासिक रूपमा शीर्ष स्थानमा रहेका (सबैभन्दा बढी फलोअर्स भएका) खाताहरूको सूची हो। यसमा शीर्ष स्थानमा पुगेको मिति, उक्त समयमा सो खाताको फलोअर्स संख्या, र कति दिनसम्म शीर्ष स्थान कायम रह्यो भन्ने विवरण समावेश गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | प्रयोगकर्ता नाम ! scope="col" | खातावाला ! scope="col" | फलोअर्स<br>(करोडमा) ! scope="col" | शीर्ष स्थानमा पुगेको मिति ! scope="col" | कायम रहेको दिन ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|सन्दर्भ|सन्दर्भ(हरू)}} |- | @elonmusk | [[एलन मस्क]] | align="center" | 133.0 | align="right" | {{dts|March 30, 2023}} | align="center" | {{age in days nts|March 30, 2023}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Spangler|first=Todd|title=Elon Musk, After Buying Twitter, Is Now Twitter's Most-Followed User |url=https://variety.com/2023/digital/news/elon-musk-twitter-most-followed-user-1235568896/|date=March 30, 2023|access-date=November 7, 2025|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | @BarackObama | [[बराक ओबामा]] | align="center" | 107.8 | align="right" | {{dts|August 15, 2019}} | align="center" | {{age in days nts|August 15, 2019|March 30, 2023}} | align="center" | <ref>{{cite web|url=https://socialblade.com/twitter/top/100/followers|title=Top 100 Twitter users sorted by Followers|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815204107/https://socialblade.com/twitter/top/100/followers|archive-date=August 15, 2019|url-status=dead|date=August 15, 2019|access-date=December 1, 2025|website=[[Social Blade]]}}</ref> |- | @katyperry | [[केटी पेरी]] | align="center" | 46.5 | align="right" | {{dts|November 4, 2013}} | align="center" | {{age in days nts|November 4, 2013|August 15, 2019}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Dredge|first=Stuart|title=Katy Perry roars past Justin Bieber to become most popular Twitter user|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/nov/04/katy-perry-justin-bieber-twitter|date=November 4, 2013|access-date=November 7, 2025|website=[[The Guardian]]}}</ref> |- | @justinbieber | [[जस्टिन बिबर]] | align="center" | 33.3 | align="right" | {{dts|January 21, 2013}} | align="center" | {{age in days nts|January 21, 2013|November 4, 2013}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Griggs|first=Brandon|title=Justin Bieber dethrones Lady Gaga on Twitter|url=https://www.cnn.com/2013/01/22/tech/social-media/twitter-bieber-gaga|date=January 22, 2013|access-date=November 7, 2025|website=[[CNN]]}}</ref> |- | @ladygaga | [[लेडी गागा]] | align="center" | 5.7 | align="right" | {{dts|August 23, 2010}} | align="center" | {{age in days nts|August 23, 2010|January 21, 2013}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Whitworth|first=Dan|title=Lady Gaga overtakes Britney Spears for Twitter record|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-11037844|date=August 23, 2010|access-date=November 7, 2025|website=[[BBC News]]}}</ref> |- | @britneyspears | [[ब्रिटनी स्पेयर्स]] | align="center" | 4.9 | align="right" | {{dts|May 23, 2010}} | align="center" | {{age in days nts|May 23, 2010|August 23, 2010}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Bosker|first=Bianca|title=Britney Spears Is Twitter Queen: Ashton Kutcher Loses His Top Spot|url=https://www.huffpost.com/entry/britney-spears-twitter-qu_n_586898|date=May 24, 2010|access-date=November 7, 2025|website=[[HuffPost]]}}</ref> |- | @aplusk | [[एस्टन कुचर]] | align="center" | 1.0 | align="right" | {{dts|April 16, 2009}} | align="center" | {{age in days nts|April 16, 2009|May 23, 2010}} | align="center" | <ref name="KutcherCNN" /> |- | @cnnbrk | [[सिएनएन|सिएनएन ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | 0.9 | align="right" | {{dts|April 8, 2009}} | align="center" | {{age in days nts|April 8, 2009|April 16, 2009}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=|first=|title=The race to a million Twitter followers is on|url=https://venturebeat.com/ai/the-race-to-a-million-twitter-followers-is-on|date=April 8, 2009|access-date=November 7, 2025|website=[[VentureBeat]]}}</ref><ref name="KutcherCNN">{{cite web|last=Terdiman|first=Daniel|title=Ashton outmaneuvers CNN to 1 million on Twitter |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/ashton-outmaneuvers-cnn-to-1-million-on-twitter/|date=April 16, 2009|access-date=November 7, 2025|website=[[CNET]]}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका टिकटक खाताहरूको सूची]] *[[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका इन्स्टाग्राम खाताहरूको सूची]] *[[स्पोटिफाईमा सर्वाधिक अनुसरण गरिएका कलाकारहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{Most popular social media accounts}} [[श्रेणी:इन्टरनेट सम्बन्धित विषयहरूको सूची]] 7co6mbi7q57g5thtfviemlmciay0xlc 1363386 1363383 2026-06-24T16:23:38Z पर्वत सुवेदी 31224 /* सूची */ 1363386 wikitext text/x-wiki {{गतिशील सूची}} यो सूची सामाजिक सञ्जाल सेवा [[ट्विटर|एक्स (पहिले र सामान्य रूपमा ट्विटर भनेर चिनिने)]] मा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका शीर्ष ५० खाताहरूको हो। {{As of|2026|3}} सम्ममा, यस वेबसाइटका मालिक [[एलन मस्क]] २३ करोड ६० लाख भन्दा बढी अनुयायीका साथ सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खाता हुन्। उनले आफ्ना पोस्टहरूलाई बढी प्रवर्द्धन गर्न यस सामाजिक सञ्जालको कोड परिवर्तन गरेर आंशिक रूपमा यी अनुयायीहरू प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite news |last=Paul |first=Kari |date=2023-02-15 |title=Elon Musk reportedly forced Twitter algorithm to boost his tweets after Super Bowl flop |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/feb/15/elon-musk-changes-twitter-algorithm-super-bowl-slump-report |access-date=2026-03-11 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-15 |title=Yes, Elon Musk created a special system for showing you all his tweets first |url=https://www.platformer.news/yes-elon-musk-created-a-special-system/ |access-date=2026-03-11 |website=Platformer |language=en}}</ref> अन्य उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू जस्तै अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू [[बराक ओबामा]] र [[डोनाल्ड ट्रम्प]], भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] र [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] प्रत्येकका १० करोड भन्दा बढी अनुयायीहरू छन्। [[केटी पेरी]] जुन २०१७ मा १० करोड अनुयायीको कोसेढुङ्गा पार गर्ने पहिलो व्यक्ति बनेकी थिइन्।<ref>{{Cite magazine |last1=Spangler |first1=Todd |date=June 16, 2017 |title=Katy Perry Becomes First Twitter User to Hit 100 Million Followers |url=https://variety.com/2017/digital/news/katy-perry-twitter-100-million-followers-1202468906/ |access-date=February 20, 2025 |magazine=Variety}}</ref> == सूची == निम्न तालिकाले एक्समा सबैभन्दा बढी अनुसरण गरिएका शीर्ष ५० खाताहरू सूचीबद्ध गर्दछ, जहाँ प्रत्येक कुल सङ्ख्यालाई नजिकको करोडमा घटाएर प्रस्तुत गरिएको छ, साथै प्रत्येक खातावालाको पेसा वा विवरण पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Twitter - Accounts nach Followern weltweit 2024 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/188854/umfrage/twitter-accounts-with-the-most-followers-worldwide/ |access-date=2024-11-07 |website=[[Statista]] |language=de}}</ref> केही खाताहरूले विरलै पोस्ट गर्ने गर्छन् वा ती निष्क्रिय अवस्थामा छन्। [[File:Elon Musk Royal Society (crop2).jpg|thumb|upright=0.6|[[एलन मस्क]] एक्स (पहिले ट्विटर) का मालिक र एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका व्यक्ति हुन्।]] [[File:President Barack Obama.jpg|thumb|upright=0.6|पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति [[बराक ओबामा]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका राजनीतिज्ञ हुन्।]] [[File:Shri Narendra Modi, Prime Minister of India (3x4 cropped).jpg|thumb|upright=0.6|भारतीय प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका एसियाली व्यक्ति हुन्।]] [[File:Cristiano Ronaldo 2018.jpg|thumb|upright=0.6|पोर्चुगाली फुटबल खेलाडी [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खेलकुद व्यक्तित्व हुन्।]] [[File:Rihanna Fenty 2018.png|thumb|upright=0.6|बार्बाडोसकी गायिका [[रियाना]] एक्समा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएकी सङ्गीतकार र महिला हुन्।]] [[File:Lifetimes Tour Manchester 52.jpg|thumb|upright=0.6|अमेरिकी गायिका [[केटी पेरी]] १० करोड अनुयायी पुर्‍याउने पहिलो व्यक्ति हुन्।]] {{static row numbers}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers sticky-header" ! scope="col" | प्रयोगकर्ता नाम ! scope="col" | खातावाला ! scope="col" | अनुयायी<br>(करोडमा) ! scope="col" | विवरण ! scope="col" | ब्रान्ड<br>खाता ! scope="col" | निष्क्रिय वा<br>परित्यक्त |- | [https://x.com/elonmusk @elonmusk] | [[एलन मस्क]] | align="center" | २४.०२ | व्यवसायी, एक्स/ट्विटरका मालिक | | |- | [https://x.com/BarackObama @BarackObama] | [[बराक ओबामा]] | align="center" | ११.९३ | data-sort-value="President, former" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २००९–२०१७) | | |- | [https://x.com/realDonaldTrump @realDonaldTrump] | [[डोनाल्ड ट्रम्प]] | align="center" | ११.१६ | data-sort-value="President, current" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २०१७–२०२१, सन् २०२५–वर्तमान) | | |- | [https://x.com/Cristiano @Cristiano] | [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] | align="center" | ११ | फुटबल खेलाडी | | |- | [https://x.com/narendramodi @narendramodi] | [[नरेन्द्र मोदी]] | align="center" | १०.६८ | data-sort-value="Prime Minister, current" | भारतका प्रधानमन्त्री (सन् २०१४–वर्तमान) | | |- | [https://x.com/rihanna @rihanna] | [[रियाना]] | align="center" | ९.७३ | सङ्गीतकार र व्यवसायी | | |- | [https://x.com/NASA @NASA] | [[नासा]] | align="center" | ९.२१ | अन्तरिक्ष नियोग | {{ya}} | |- | [https://x.com/justinbieber @justinbieber] | [[जस्टिन बिबर]] | align="center" | ९.०६ | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/katyperry @katyperry] | [[केटी पेरी]] | align="center" | ८.६८ | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/taylorswift13 @taylorswift13] | [[टेलर स्विफ्ट]] | align="center" | ८.०७ | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/ladygaga @ladygaga] | [[लेडी गागा]] | align="center" | ७.१३ | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/KimKardashian @KimKardashian] | [[किम कार्दसियन]] | align="center" | ६.८९ | टेलिभिजन व्यक्तित्व र व्यवसायी | | {{ya}} |- | [https://x.com/YouTube @YouTube] | [[युट्युब]] | align="center" | ६.८६ | data-sort-value="Video" | अनलाइन भिडियो साझेदारी सेवा | {{ya}} | |- | [https://x.com/imVkohli @imVkohli] | [[विराट कोहली]] | align="center" | ६.७१ | क्रिकेट खेलाडी | | |- | [https://x.com/BillGates @BillGates] | [[बिल गेट्स]] | align="center" | ६.३० | व्यवसायी र परोपकारी | |{{ya}} |- | [https://x.com/TheEllenShow @TheEllenShow] | [[एलेन डिजेनर्स]] | align="center" | ६.२५ | हास्यकलाकार र पूर्व टेलिभिजन प्रस्तोता | | {{ya}} |- | [https://x.com/CNN @CNN] | [[सिएनएन]] | align="center" | ६.१९ | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/X @X] | [[ट्विटर|एक्स (पहिले ट्विटर)]] | align="center" | ६.०९ | प्लेटफर्म सञ्चालक | {{ya}} | |- | [https://x.com/cnnbrk @cnnbrk] | [[सिएनएन|सिएनएन ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | ५.९८ | समाचार च्यानल | {{ya}} |{{ya}} |- | [https://x.com/NeymarJr @neymarjr] | [[नेयमार]] | align="center" | ५.९६ | फुटबल खेलाडी | |{{ya}} |- | [https://x.com/selenagomez @selenagomez] | [[सेलेना गोमेज]] | align="center" | ५.९ | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/espn @espn] | [[इएसपिएन]] | align="center" | ५.८५ | खेलकुद च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/PMOIndia @PMOIndia] | [[प्रधानमन्त्री कार्यालय (भारत)|प्रधानमन्त्री कार्यालय भारत]] | align="center" | ५.८३ | भारतको प्रधानमन्त्रीको कार्यालय | {{ya}} | |- | [https://x.com/nytimes @nytimes] | [[द न्युयोर्क टाइम्स]] | align="center" | ५.३३ | समाचार पत्र | {{ya}} | |- | [https://x.com/ChampionsLeague @ChampionsLeague] | [[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] | align="center" | ५.२८ | फुटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/BBCBreaking @BBCBreaking] | nowrap="" | [[बिबिसी|बिबिसी ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | ५ | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/realmadrid @realmadrid] | [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड CF]] | align="center" | ४.९२ | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/KingJames @KingJames] | [[लेब्रोन जेम्स]] | align="center" | ४.९ | बास्केटबल खेलाडी | | |- | [https://x.com/jtimberlake @jtimberlake] | [[जस्टिन टिम्बरलेक]] | align="center" | ४.७९ | सङ्गीतकार र अभिनेता | |{{ya}} |- | [https://x.com/BTS_twt @BTS_twt] | [[बिटिएस]] | align="center" | ४.७ | सङ्गीतकारहरू | |{{ya}} |- | [https://x.com/FCBarcelona @FCBarcelona] | [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना फुटबल क्लब]] | align="center" | ४.६८ | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/NBA @NBA] | [[नेसनल बास्केटबल एसोसिएसन|एनबिए]] | align="center" | ४.६४ | बास्केटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/shakira @shakira] | [[सकिरा]] | align="center" | ४.५३ | सङ्गीतकार | | |- | [https://x.com/premierleague @premierleague] | [[प्रिमियर लिग]] | align="center" | ४.५२ | फुटबल लिग | {{ya}} | |- | [https://x.com/bts_bighit @bts_bighit] | [[बिटिएस]] | align="center" | ४.५ | सङ्गीतकारहरू | | |- | [https://x.com/SrBachchan @SrBachchan] | [[अमिताभ बच्चन]] | align="center" | ४.४९ | अभिनेता | |{{ya}} |- | [https://x.com/akshaykumar @akshaykumar] | [[अक्षय कुमार]] | align="center" | ४.४४ | अभिनेता | | |- | [https://x.com/ddlovato @ddlovato] | [[डेमी लोभाटो]] | align="center" | ४.३७ | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | |{{ya}} |- | [https://x.com/PlayStation @PlayStation] | [[प्लेस्टेसन]] | align="center" | ४.३५ | भिडियो गेमिङ ब्रान्ड | {{ya}} | |- | [https://x.com/jimmyfallon @jimmyfallon] | [[जिमी फ्यालन]] | align="center" | ४.३१ | हास्यकलाकार र टेलिभिजन प्रस्तोता | | |- | [https://x.com/britneyspears @britneyspears] | [[ब्रिटनी स्पेयर्स]] | align="center" | ४.३ | सङ्गीतकार | |{{ya}} |- | [https://x.com/BeingSalmanKhan @BeingSalmanKhan] | [[सलमान खान]] | align="center" | ४.२२ | अभिनेता | | |- | [https://x.com/BBCWorld @BBCWorld] | [[बिबिसी न्युज|बीबीसी वर्ल्ड न्युज]] | align="center" | ४.२ | समाचार च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/SportsCenter @SportsCenter] | [[स्पोर्ट्स सेन्टर]] | align="center" | ४.१८ | खेलकुद च्यानल | {{ya}} | |- | [https://x.com/SpaceX @SpaceX] | [[स्पेसएक्स]] | align="center" | ४.१६ | अन्तरिक्ष एजेन्सी | {{ya}} | |- | [https://x.com/MileyCyrus @MileyCyrus] | [[माइली साइरस]] | align="center" | ४.१४ | सङ्गीतकार र अभिनेत्री | | |- | [https://x.com/iamsrk @iamsrk] | [[साहरुख खान]] | align="center" | ४.०२ | अभिनेता | | |- | [https://x.com/sachin_rt @sachin_rt] | [[सचिन तेन्दुलकर]] | align="center" | ३.९१ | पूर्व क्रिकेट खेलाडी | | |- | [https://x.com/ManUtd @ManUtd] | [[म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | align="center" | ३.८ | फुटबल क्लब | {{ya}} | |- | [https://x.com/JoeBiden @JoeBiden] | [[जो बाइडेन]] | align="center" | ३.७९ | data-sort-value="President, former" | संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति (सन् २०२१–२०२५) | | |- class="sortbottom static-row-header" ! colspan="5" style="font-size:85%;" | अन्तिम पटक {{ayd|8 June 2026}} अघि अद्यावधिक गरिएको |} == ऐतिहासिक रूपमा सबैभन्दा बढी अनुयायी भएका खाताहरू == यो एक्स/ट्विटरमा ऐतिहासिक रूपमा शीर्ष स्थानमा रहेका (सबैभन्दा बढी फलोअर्स भएका) खाताहरूको सूची हो। यसमा शीर्ष स्थानमा पुगेको मिति, उक्त समयमा सो खाताको फलोअर्स संख्या, र कति दिनसम्म शीर्ष स्थान कायम रह्यो भन्ने विवरण समावेश गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | प्रयोगकर्ता नाम ! scope="col" | खातावाला ! scope="col" | फलोअर्स<br>(करोडमा) ! scope="col" | शीर्ष स्थानमा पुगेको मिति ! scope="col" | कायम रहेको दिन ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|सन्दर्भ|सन्दर्भ(हरू)}} |- | @elonmusk | [[एलन मस्क]] | align="center" | १३.३ | align="right" | {{dts|March 30, 2023}} | align="center" | {{age in days nts|March 30, 2023}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Spangler|first=Todd|title=Elon Musk, After Buying Twitter, Is Now Twitter's Most-Followed User |url=https://variety.com/2023/digital/news/elon-musk-twitter-most-followed-user-1235568896/|date=March 30, 2023|access-date=November 7, 2025|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | @BarackObama | [[बराक ओबामा]] | align="center" | १०.७८ | align="right" | {{dts|August 15, 2019}} | align="center" | {{age in days nts|August 15, 2019|March 30, 2023}} | align="center" | <ref>{{cite web|url=https://socialblade.com/twitter/top/100/followers|title=Top 100 Twitter users sorted by Followers|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815204107/https://socialblade.com/twitter/top/100/followers|archive-date=August 15, 2019|url-status=dead|date=August 15, 2019|access-date=December 1, 2025|website=[[Social Blade]]}}</ref> |- | @katyperry | [[केटी पेरी]] | align="center" | ४.६५ | align="right" | {{dts|November 4, 2013}} | align="center" | {{age in days nts|November 4, 2013|August 15, 2019}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Dredge|first=Stuart|title=Katy Perry roars past Justin Bieber to become most popular Twitter user|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/nov/04/katy-perry-justin-bieber-twitter|date=November 4, 2013|access-date=November 7, 2025|website=[[The Guardian]]}}</ref> |- | @justinbieber | [[जस्टिन बिबर]] | align="center" | ३.३३ | align="right" | {{dts|January 21, 2013}} | align="center" | {{age in days nts|January 21, 2013|November 4, 2013}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Griggs|first=Brandon|title=Justin Bieber dethrones Lady Gaga on Twitter|url=https://www.cnn.com/2013/01/22/tech/social-media/twitter-bieber-gaga|date=January 22, 2013|access-date=November 7, 2025|website=[[CNN]]}}</ref> |- | @ladygaga | [[लेडी गागा]] | align="center" | ०.५७ | align="right" | {{dts|August 23, 2010}} | align="center" | {{age in days nts|August 23, 2010|January 21, 2013}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Whitworth|first=Dan|title=Lady Gaga overtakes Britney Spears for Twitter record|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-11037844|date=August 23, 2010|access-date=November 7, 2025|website=[[BBC News]]}}</ref> |- | @britneyspears | [[ब्रिटनी स्पेयर्स]] | align="center" | ०.४९ | align="right" | {{dts|May 23, 2010}} | align="center" | {{age in days nts|May 23, 2010|August 23, 2010}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=Bosker|first=Bianca|title=Britney Spears Is Twitter Queen: Ashton Kutcher Loses His Top Spot|url=https://www.huffpost.com/entry/britney-spears-twitter-qu_n_586898|date=May 24, 2010|access-date=November 7, 2025|website=[[HuffPost]]}}</ref> |- | @aplusk | [[एस्टन कुचर]] | align="center" | १० लाख | align="right" | {{dts|April 16, 2009}} | align="center" | {{age in days nts|April 16, 2009|May 23, 2010}} | align="center" | <ref name="KutcherCNN" /> |- | @cnnbrk | [[सिएनएन|सिएनएन ब्रेकिङ न्युज]] | align="center" | ९ लाख | align="right" | {{dts|April 8, 2009}} | align="center" | {{age in days nts|April 8, 2009|April 16, 2009}} | align="center" | <ref>{{cite web|last=|first=|title=The race to a million Twitter followers is on|url=https://venturebeat.com/ai/the-race-to-a-million-twitter-followers-is-on|date=April 8, 2009|access-date=November 7, 2025|website=[[VentureBeat]]}}</ref><ref name="KutcherCNN">{{cite web|last=Terdiman|first=Daniel|title=Ashton outmaneuvers CNN to 1 million on Twitter |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/ashton-outmaneuvers-cnn-to-1-million-on-twitter/|date=April 16, 2009|access-date=November 7, 2025|website=[[CNET]]}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका टिकटक खाताहरूको सूची]] *[[सर्वाधिक अनुसरण गरिएका इन्स्टाग्राम खाताहरूको सूची]] *[[स्पोटिफाईमा सर्वाधिक अनुसरण गरिएका कलाकारहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{Most popular social media accounts}} [[श्रेणी:इन्टरनेट सम्बन्धित विषयहरूको सूची]] i4nlxwdinz60co91esjzotiwvfnqqgn 0 112958 1363410 1362258 2026-06-24T17:37:50Z Bishaldev100 28807 /* पूर्वज */ 1363410 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_suffix = | name = चन्द्रशेखर उपाध्याय | honorific_prefix = | image = |image_size = 300px | caption = | birth_date = | death_date = | birth_place = | death_place = | father = दीनानाथ उपाध्याय | mother = | spouse = | citizenship =[[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] → नेपाल | nationality = [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]<br>नेपाल | children = |office = कलकत्तामा नेपालको वकिल |term_start = |term_end = |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = दीनानाथ उपाध्याय |successor = उमाकान्त उपाध्याय |nickname = | birth_name = | relations = | laterwork = }} '''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपालका एक दरबारी, राजदूत, कूटनीतिज्ञ थिए। सन् १८१५ [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट [[गजराज मिश्र]] र चन्द्रशेखर उपाध्यायले हस्ताक्षर गरेका थिए। उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय विशिष्ट कुटनैतिक क्षमता भएका व्यक्तित्व थिए। तर चन्द्रशेखर नेपाल दरबारको सम्पर्कमा बसेर लामो समय कूटनीतिमा सक्रिय रहे पनि उनले वि.सं १८७१–७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल–अङ्ग्रेज युद्ध]] टार्न सकेनन्। बरु वि.सं १८७२ फागुनतिर हस्ताक्षर भएको सर्वाधिक विवादित [[सुगौली सन्धि]]मा [[गजराज मिश्र]]सँगै नेपालका तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने काममा उनी संलग्न हुनु पर्‍यो ।<ref name=":0">{{Cite web |title=तलहटी विवादमा, पृथ्वीनारायणको सफल कूटनीति |url=https://gorkhapatraonline.com/news/138513 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=२७ पुस २०८१|last=मोहन थापा|first=Author}}</ref> सन्धिमा नेपालले १/३ भूभाग गुमाउनु पऱ्यो । त्यसपछि चन्द्रशेखरले झाँगाझोलीमा प्रायश्चित गर्दै एउटा पाटी र गुठीको स्थापना गरे । उपाध्याय सुगौली सन्धीपछी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा नेपालको वकील कार्यलयमा वकील भएका थिए भने अंग्रेज बहादुरको वकिल भई बालु साहेब नेपालमा आए।<ref>{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=21}}</ref> उनले कलकत्ताबाट भीमसेन थापालाई लेखेको केही पत्र [[संशोधन मण्डल]] पूर्णिमाले प्रकाशित गरेको छ।<ref>{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि.सं. १८७५ वैशाखवदि ६ रोज ४ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=1 |pages=13-17}}</ref><ref>{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि. सं. १८८० आश्विनवदि २ रोज २ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=15 |volume=01 |pages=22-24}}</ref> उनले संवत्‌ १८७५ पौष वदि ३० का दिन मुख्तियारलाई बर्मा सरकारले नेपालसँग सम्बन्ध कायम गर्न आशय व्यक्त गरेको कुरा उल्लेख गर्दै पत्र लेखेका थिए।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=129-133|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> == पूर्वज == उनका पूर्वजहरू [[मकवानपुर राज्य]]का कर्मचारी थिए । उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर राजा]]का पालादेखि मालपोत विभागमा काम गर्दै आएका थिए। [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरमा गोर्खालीको अधिकार]] भएपछि उनी पनि गोर्खाली बनेका थिए । मालपोतसम्बन्धी काममा निपुण भएकाले पृथ्वीनारायणले उनलाई मकवानपुर मालका सुब्बामा नियुक्त गरे।<ref>{{Cite web |title=तराई मधेश एकीकरणमा राष्ट्रनिर्माता |url=https://gorkhapatraonline.com/news/50691 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra}}</ref> पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-08 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्ता र गर्नका लागि त्यति बेलाबेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति |url=https://yugyandaily.com/news/5713 |access-date=2026-06-08 |website=Yugyan Daily |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713 |date=2026-06-08 }}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]कै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। भीमसेन थापाको उदयपछि उनी खोसुवामा परेका थिए। <ref>{{Cite web |title=लडाकु प्रबल राना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105446 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=१५ वैशाख २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> == बडहर्वाको लडाँइ == १८७० साल वैशाख महीनामा कम्पनी सरकारले बारा जिल्लाको आम्दानी तहसील गर्न लाग्यो। “हाम्रो सिमाना बुटवलका दरबारमनि छतिवनको रूख हो, तसर्थ हामी छोड्दैनौ भनी अंग्रेजले भन्यो। "त्यसो किन होला, पाल्पाले खाएको जति हामी छोड्दैनो" भनी सानुकाजी [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)|अम्बरसिंह थापा]]ले भने। यस्ता प्रकारको विवाद हुँदा अमरसिंह थापाले फौज पठाएर कम्पनी सरकारका २० जना जती पुलीस दारोगाहरू मारे । त्यसै बीचमा अंग्रेजका फौजले नेपालीमाथी आक्रमण गर्दा कटहरवनमा भारी लडाई भयो। गोरखाका केही सिपाही यस लडाइमा परे। टकसारी चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई वन्दी बनाए र लगे।<ref>{{Cite news|url=https://ejanakpurtoday.com/wp-content/uploads/2020/06/10asar36ank.pdf|title=बडहर्वा: आफ्नै इतिहासको खोजीमा|last=मिश्र|first=सञ्जय|date=२०७७ असार १०|work=जनकपुर टुडे}}</ref><ref>{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=16}}</ref> == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो । आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा चन्द्रशेखर उपाध्यायहरूले -ब्रिटिश कंपनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए । वार्तामा कंपनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कंपनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो । प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले । पछि कंपनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी संधि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः संधिवार्ता चालू हुन गयो । संधिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए । यस संधिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो । तर निश्चित अवधिमा नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो । [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए । उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत संधिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए । नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी संधिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए । नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कंपनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो । == आलोचना == चन्द्रशेखर उपाध्याय एक हुन चन्द्र सन १८१५ मा सुगौली सन्धी गर्दा नेपालको तर्फबाट ब्रिटिश भारतीय सरकारसङ्ग नेपालको अहित हुने गरी सन्धीमा हस्ताक्ष्रर गर्ने [[गजराज मिश्र]] र यिनै उपाध्याय थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/history/2014/03/23/6667|title=अंग्रेजको नेपाल हडप्ने योजना|last=सापकोटा|first=जनकराज|last2=पन्त|first2=प्रा दिनेशराज|date=९ चैत्र २०७०|website=नेपाल|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> सो सन्धी नेपालको अहित मा छ भन्ने थाहा पाउदा पाउदै उताको प्रलोभनमा परेर यिनले नेपालको अहित हुने गरी हस्तक्षर गरे। '''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' नेपालनै त्यागेर उतै बसे , कारण नेपालसङ्गको गद्दारी । ब्रिटिश इन्डिया सरकारलाई फाईदा हुने विभिन्न सन्धी तथा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न र कार्यन्वयन गर्न अनि गराउन दबाब दिने जस्ता भूमिका यिनले निर्बाह गरे । यिनले र गजराज मिश्रले त्यतिबेला सुगौली सन्धीका केही बुदालाई नमानेको भएर र हस्ताक्ष्रर गर्नु पूर्ण नेपाल सरकारमा सो कुरा राखेको भए शायद आजको नेपाल विशाल नेपाल हुन्थ्यो र भारतसङ्ग हाराहारीमा निर्भिक भएर उभिएको हुन्थ्यो । ब्रिटिस इन्डियन सरकारलाई सहयोग गरे बापत उताको सरकारले यिनलाई चल अचल सम्पती दिएर उतै राख्यो , अनि यिनले स्वत: देशलाई घात गरे । मुज्जफरपुरको कर्नलमा यिनलाई ३६ वटा मौजा पनि दिएर राख्यो। यिनका सन्तान त्यहा मजिस्टेट सेमत भएका थिए।<ref>{{Cite web |last=हमाल |first=जीवन |date=2021-11-19 |title=नरहरिनाथलाई कुरौटे देख्नेका नजरमा सुगौली सन्धिकर्ता चन्द्रशेखर देशभक्त ? |url=https://golkhabar.com/2021/11/99349/ |access-date=2026-06-08 |website=GOL Khabar}}</ref> गजराज मिश्र र उपाध्यायकै हस्ताक्ष्ररको नतिजा आज देशले भोगिरहेको छ । चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुगौली सन्धिसँग जोडेर विवादित बनाइँदा उनका पिता एवं सफल कूटनीतिक व्यक्तित्व दीनानाथ उपाध्यायसमेत चर्चा र मूल्याङ्कनको कसीमा ओझेल परेका छन् । <ref name=":0" />    ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गजराज मिश्र]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] 6qwcp06y09mwhtzyfzofh69lq8c7tnr 1363470 1363410 2026-06-25T09:33:22Z Bishaldev100 28807 /* पूर्वज */ 1363470 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_suffix = | name = चन्द्रशेखर उपाध्याय | honorific_prefix = | image = |image_size = 300px | caption = | birth_date = | death_date = | birth_place = | death_place = | father = दीनानाथ उपाध्याय | mother = | spouse = | citizenship =[[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] → नेपाल | nationality = [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]<br>नेपाल | children = |office = कलकत्तामा नेपालको वकिल |term_start = |term_end = |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = दीनानाथ उपाध्याय |successor = उमाकान्त उपाध्याय |nickname = | birth_name = | relations = | laterwork = }} '''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपालका एक दरबारी, राजदूत, कूटनीतिज्ञ थिए। सन् १८१५ [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट [[गजराज मिश्र]] र चन्द्रशेखर उपाध्यायले हस्ताक्षर गरेका थिए। उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय विशिष्ट कुटनैतिक क्षमता भएका व्यक्तित्व थिए। तर चन्द्रशेखर नेपाल दरबारको सम्पर्कमा बसेर लामो समय कूटनीतिमा सक्रिय रहे पनि उनले वि.सं १८७१–७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल–अङ्ग्रेज युद्ध]] टार्न सकेनन्। बरु वि.सं १८७२ फागुनतिर हस्ताक्षर भएको सर्वाधिक विवादित [[सुगौली सन्धि]]मा [[गजराज मिश्र]]सँगै नेपालका तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने काममा उनी संलग्न हुनु पर्‍यो ।<ref name=":0">{{Cite web |title=तलहटी विवादमा, पृथ्वीनारायणको सफल कूटनीति |url=https://gorkhapatraonline.com/news/138513 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=२७ पुस २०८१|last=मोहन थापा|first=Author}}</ref> सन्धिमा नेपालले १/३ भूभाग गुमाउनु पऱ्यो । त्यसपछि चन्द्रशेखरले झाँगाझोलीमा प्रायश्चित गर्दै एउटा पाटी र गुठीको स्थापना गरे । उपाध्याय सुगौली सन्धीपछी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा नेपालको वकील कार्यलयमा वकील भएका थिए भने अंग्रेज बहादुरको वकिल भई बालु साहेब नेपालमा आए।<ref>{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=21}}</ref> उनले कलकत्ताबाट भीमसेन थापालाई लेखेको केही पत्र [[संशोधन मण्डल]] पूर्णिमाले प्रकाशित गरेको छ।<ref>{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि.सं. १८७५ वैशाखवदि ६ रोज ४ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=1 |pages=13-17}}</ref><ref>{{Cite journal |title=ज. भीमसेन थापालाई वकील चन्द्रशेखर उपाध्यायले कलकत्ताबाट वि. सं. १८८० आश्विनवदि २ रोज २ को दिन लेखेको पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_15_01.pdf |journal=15 |volume=01 |pages=22-24}}</ref> उनले संवत्‌ १८७५ पौष वदि ३० का दिन मुख्तियारलाई बर्मा सरकारले नेपालसँग सम्बन्ध कायम गर्न आशय व्यक्त गरेको कुरा उल्लेख गर्दै पत्र लेखेका थिए।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=129-133|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> == पूर्वज == उनका पूर्वजहरू [[मकवानपुर राज्य]]का कर्मचारी थिए । उनका पिता दीनानाथ उपाध्याय [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर राजा]]का पालादेखि मालपोत विभागमा काम गर्दै आएका थिए। [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरमा गोर्खालीको अधिकार]] भएपछि उनी पनि गोर्खाली बनेका थिए । मालपोतसम्बन्धी काममा निपुण भएकाले पृथ्वीनारायणले उनलाई मकवानपुर मालका सुब्बामा नियुक्त गरे।<ref>{{Cite web |title=तराई मधेश एकीकरणमा राष्ट्रनिर्माता |url=https://gorkhapatraonline.com/news/50691 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra}}</ref> पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-08 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्ता र गर्नका लागि त्यति बेलाबेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति |url=https://yugyandaily.com/news/5713 |access-date=2026-06-08 |website=Yugyan Daily |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713 |date=2026-06-08 }}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]कै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। भीमसेन थापाको उदयपछि उनी खोसुवामा परेका थिए। <ref>{{Cite web |title=लडाकु प्रबल राना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105446 |access-date=2026-06-08 |website=GorakhaPatra|date=१५ वैशाख २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> == बडहर्वाको लडाँइ == १८७० साल वैशाख महीनामा कम्पनी सरकारले बारा जिल्लाको आम्दानी तहसील गर्न लाग्यो। “हाम्रो सिमाना बुटवलका दरबारमनि छतिवनको रूख हो, तसर्थ हामी छोड्दैनौ भनी अंग्रेजले भन्यो। "त्यसो किन होला, पाल्पाले खाएको जति हामी छोड्दैनो" भनी सानुकाजी [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)|अम्बरसिंह थापा]]ले भने। यस्ता प्रकारको विवाद हुँदा अमरसिंह थापाले फौज पठाएर कम्पनी सरकारका २० जना जती पुलीस दारोगाहरू मारे । त्यसै बीचमा अंग्रेजका फौजले नेपालीमाथी आक्रमण गर्दा कटहरवनमा भारी लडाई भयो। गोरखाका केही सिपाही यस लडाइमा परे। टकसारी चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई वन्दी बनाए र लगे।<ref>{{Cite news|url=https://ejanakpurtoday.com/wp-content/uploads/2020/06/10asar36ank.pdf|title=बडहर्वा: आफ्नै इतिहासको खोजीमा|last=मिश्र|first=सञ्जय|date=२०७७ असार १०|work=जनकपुर टुडे}}</ref><ref>{{Cite journal |last=विभाग |first=पुरातत्व |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_24_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=24 |issue=01 |pages=16}}</ref> == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो । आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा चन्द्रशेखर उपाध्यायहरूले -ब्रिटिश कंपनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए । वार्तामा कंपनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कंपनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो । प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले । पछि कंपनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी संधि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः संधिवार्ता चालू हुन गयो । संधिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए । यस संधिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो । तर निश्चित अवधिमा नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो । [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए । उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत संधिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए । नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी संधिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए । नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कंपनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो । == आलोचना == चन्द्रशेखर उपाध्याय एक हुन चन्द्र सन १८१५ मा सुगौली सन्धी गर्दा नेपालको तर्फबाट ब्रिटिश भारतीय सरकारसङ्ग नेपालको अहित हुने गरी सन्धीमा हस्ताक्ष्रर गर्ने [[गजराज मिश्र]] र यिनै उपाध्याय थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/history/2014/03/23/6667|title=अंग्रेजको नेपाल हडप्ने योजना|last=सापकोटा|first=जनकराज|last2=पन्त|first2=प्रा दिनेशराज|date=९ चैत्र २०७०|website=नेपाल|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> सो सन्धी नेपालको अहित मा छ भन्ने थाहा पाउदा पाउदै उताको प्रलोभनमा परेर यिनले नेपालको अहित हुने गरी हस्तक्षर गरे। '''चन्द्रशेखर उपाध्याय''' नेपालनै त्यागेर उतै बसे , कारण नेपालसङ्गको गद्दारी । ब्रिटिश इन्डिया सरकारलाई फाईदा हुने विभिन्न सन्धी तथा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न र कार्यन्वयन गर्न अनि गराउन दबाब दिने जस्ता भूमिका यिनले निर्बाह गरे । यिनले र गजराज मिश्रले त्यतिबेला सुगौली सन्धीका केही बुदालाई नमानेको भएर र हस्ताक्ष्रर गर्नु पूर्ण नेपाल सरकारमा सो कुरा राखेको भए शायद आजको नेपाल विशाल नेपाल हुन्थ्यो र भारतसङ्ग हाराहारीमा निर्भिक भएर उभिएको हुन्थ्यो । ब्रिटिस इन्डियन सरकारलाई सहयोग गरे बापत उताको सरकारले यिनलाई चल अचल सम्पती दिएर उतै राख्यो , अनि यिनले स्वत: देशलाई घात गरे । मुज्जफरपुरको कर्नलमा यिनलाई ३६ वटा मौजा पनि दिएर राख्यो। यिनका सन्तान त्यहा मजिस्टेट सेमत भएका थिए।<ref>{{Cite web |last=हमाल |first=जीवन |date=2021-11-19 |title=नरहरिनाथलाई कुरौटे देख्नेका नजरमा सुगौली सन्धिकर्ता चन्द्रशेखर देशभक्त ? |url=https://golkhabar.com/2021/11/99349/ |access-date=2026-06-08 |website=GOL Khabar}}</ref> गजराज मिश्र र उपाध्यायकै हस्ताक्ष्ररको नतिजा आज देशले भोगिरहेको छ । चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुगौली सन्धिसँग जोडेर विवादित बनाइँदा उनका पिता एवं सफल कूटनीतिक व्यक्तित्व दीनानाथ उपाध्यायसमेत चर्चा र मूल्याङ्कनको कसीमा ओझेल परेका छन् । <ref name=":0" />    ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गजराज मिश्र]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] 4ttkkx0zwm803tgi0472053fmnypxwu 14 114084 1363447 869772 2026-06-25T07:05:25Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] जोडियो 1363447 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Child actresses from the United States|अमेरिकी बाल अभिनेत्रीहरू}} [[श्रेणी:अमेरिकी अभिनेत्रीहरू|*Child]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] jr31zpmhf7m3w2pkcoo396p7w8dy8z2 0 114368 1363406 1092253 2026-06-24T17:23:28Z Kruusamägi 20897 1363406 wikitext text/x-wiki [[File:Tartu asv2022-04 img31 View from Emajõe Tower.jpg|thumb|टार्टू शहर]] '''टार्टू''' ({{lang-et|Tartu}}) [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]]को [[सहर]] शहर हो । {{Commonscat|Tartu}} {{coord|58|23|N|26|43|E|type:city_scale:80000_region:FI|display=title}} [[श्रेणी:युरोप]] f2xsbdbvapc8d5czjbyj0o10ag6ueu8 14 115576 1363450 864003 2026-06-25T07:05:53Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] जोडियो 1363450 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी अभिनेत्रीहरू|-बाल]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 44rv4puh7gl9h7wyrkb0ezpht59p7yq 1363451 1363450 2026-06-25T07:06:17Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी::बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] जोडियो 1363451 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी अभिनेत्रीहरू|-बाल]] [[श्रेणी::बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] ob4sja4epl2iodev93bec39fc21cb5q 1363452 1363451 2026-06-25T07:06:27Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1363452 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी अभिनेत्रीहरू|-बाल]] [[श्रेणी:बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] ozctmxz75vra0hhdvv4q4ruajc2qs9j 0 115634 1363464 1363222 2026-06-25T08:20:58Z ~2026-36566-85 79538 1363464 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = डा. स्वर्णिम वाग्ले | native_name = | native_name_lang = | image = File:Swarnim Wagle MP 2023.png | caption = आधिकारिक चित्र, २०८० | birth_date = | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | nationality = [[नेपाली]] | alma_mater = [[बुढानीलकण्ठ स्कूल]]<br />[[लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स]] (अर्थशास्त्र)<br />[[हार्भर्ड विश्वविद्यालय]] (सार्वजनिक प्रशासन)<br />[[अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी]] (विद्यावारिधि) | occupation = [[राजनीतिज्ञ]], [[अर्थशास्त्री]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office = [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] | term_start = २०८२ चैत १३ | term_end = | vice_president = [[राम सहाय यादव]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | predecessor = [[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर प्रसाद खनाल]] | successor = | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start1 = २०८२ चैत १२ | term_end1 = | predecessor1 = ''आफैँ'' | constituency1 = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] | term_start2 = २०८० वैशाख १५ | term_end2 = २०८२ भदौ २७ | predecessor2 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | constituency2 = [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] | honorific_suffix = | citizenship = नेपाल | spouse = शशी वाग्ले | children = १ | father = जीवनराज वाग्ले | website = {{url|https://swarnimwagle.com.np/}} | honorific_prefix = [[माननीय]] }} '''डा. स्वर्णिम वाग्ले''' विश्वप्रसिद्ध अर्थशास्त्री तथा राजनीतिज्ञ र हालको नेपाल सरकारका अर्थमन्त्री हुन्। विश्वविख्यात अर्थशास्त्रीका रूपमा चिनिएका डा. वाग्ले [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा)का उपसभापति पनि हुन्। पार्टीमा तेश्रो वरियता र सरकारमा दोश्रो वरियता सहित उनी देशको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालीरहेका छन् । उनि यसअघि न्युयोर्क स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रमको एसिया र प्रशान्त क्षेत्रका लागि क्षेत्रीय ब्युरोमा मुख्य आर्थिक सल्लाहकारको रूपमा कार्यरत थिए।<ref>{{Cite web |title=Swarnim Waglé |url=http://swarnimwagle.com.np |access-date=2026-02-04 |website=Swarnim Waglé |language=en}}</ref> उनी २०८० वैशाख १० गते देखि २०८२ भदौसम्म [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा पहिलो पटक सदस्य थिए। तत्कालीन बहालवाला सांसद [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]मा निर्वाचित भएपछि रिक्त रहेको [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] निर्वाचन क्षेत्रमा भएको [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|उपनिर्वाचन]]बाट उनी भारी मतले निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Swarnim Wagle elected from Tanahun-1 |url=https://kathmandupost.com/national/2023/04/25/swarnim-wagle-elected-from-tanahun-1 |access-date=2023-04-26 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का उपसभापति हुन्।<ref>{{Cite web |title=Dr. Swarnim Waglé {{!}} Department of Economic and Social Affairs |url=https://sdgs.un.org/panelists/dr-swarnim-wagle-29731 |access-date=2025-11-17 |website=sdgs.un.org}}</ref> र फेरि २०८२ फागुन २१ को निर्वाचनमा उनी तनहुँ-१ बाटै भारी मतले निर्वाचित भइ आफ्नै पार्टीको एकल सरकारका रणनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा सरकार चलाइरहेका छन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == वाग्लेले उच्च शिक्षा हार्वर्ड विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर (मास्टर) पूरा गरेका छन् र अस्ट्रेलियन नेशनल युनिभर्सिटीबाट अर्थशास्त्रमा पीएचडी गरेका छन्। == करियर == वाग्लेले नेपाल सरकारअन्तर्गत राष्ट्रिय योजना आयोगमा उपाध्यक्षको रूपमा सेवा गर्दै स्वास्थ्य, शिक्षा, र दिगो विकासका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। UNDP मा वरिष्ठ आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा, उनले एशिया प्रशान्त क्षेत्रका देशहरूको आर्थिक नीति निर्माणमा योगदान पुर्‍याएका थिए। == अनुसन्धान र अकादमिक योगदान == उनले सामाजिक समावेशीता र आर्थिक नीति सम्बन्धी अनुसन्धान गरेका छन् र विश्वभरका विभिन्न शैक्षिक जर्नलहरूमा लेख प्रकाशित गरेका छन्। == राजनीतिक जीवन == ===नेपाली काँग्रेस === ===राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी=== २०२३ को मार्चमा, [[नेपाली कांग्रेस]]को दशकौंसम्म सदस्य रहेका वाग्लेले पार्टी सभापति [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजु राणा देउवा]]को हातबाट ‘अपमान’ भएको आरोप लगाउँदै पार्टी परित्याग गरेका थिए। [[तनहुँ–१ उपनिर्वाचन, २०८०|तनहुँ १ को उपनिर्वाचनमा]] उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |title=Economist Wagle quits Congress ‘after constant humiliation by the Deubas’ |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/03/31/economist-wagle-quits-congress-after-constant-humiliation-by-the-deubas |access-date=2023-04-12 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> तनहुँ १ मा भएको उपनिर्वाचनमा वाग्लेले कांग्रेस उम्मेदवार गोविन्द भट्टराईलाई १४ हजार ७ सय ८७ मतले पराजित गर्दै ५४ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Republica |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 with a wide margin |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |access-date=2023-04-26 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502050907/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/139700/ |date=2023-05-02 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://swarnimwagle.com.np/ स्वर्णिम वाग्लेको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] 8fff5g9j7406mg2duaht3nbc7dz5i4i 0 115879 1363423 1316538 2026-06-24T23:46:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363423 wikitext text/x-wiki {{नेपाली भाषा होइन|1=अङ्ग्रेजी|date=अगस्त २०२०}} [[File:BACHCHAN Amitabh 03-24x30-2009b.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Amitabh Bachchan is looking at the camera।|सन् २००९ मा, लिइएको तस्विर]] [[अमिताभ बच्चन]] एक भारतीय चलचित्र [[अभिनेता]], [[पार्श्व गायक]], [[चलचित्र निर्माता]] र [[टेलिभिजन व्यक्तित्व]] हुन्। उनले सन् १९६९ मा आफ्नो अभिनय करियरको पदार्पण हिन्दी भाषाको चलचित्र '[[सात हिन्दुस्तानी]]'मा अभिनय गरेर गरेका थिए भने उनले सोही वर्ष [[मृणाल सेन]]को चलचित्र 'भुवन शोम' मा आफ्नो आवाज दिएका थिए।<ref name="ode">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-at-72-an-ode-to-the-undisputed-shahenshah-of-bollywood/ |title=Amitabh Bachchan at 73: An ode to the undisputed 'Shahenshah' of Bollywood |last=गेरा |first=सोनाल |work=द इन्डियन एक्सप्रेस |date=11 October 2015 |accessdate=27 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028155451/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-at-72-an-ode-to-the-undisputed-shahenshah-of-bollywood/ |archivedate=28 October 2015 }}</ref> त्यसपछि उनी डाक्टर भास्कर बनर्जीको भूमिकामा ऋषिकेश मुखर्जीको 'आनन्द' (सन् १९७१) चलचित्रमा देखा परेका थिए<ref name="ode"/> जसको लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेका थिए। सन् १९७३ मा बच्चनले [[प्रकाश मेहरा]]को कार्यप्रधान चलचित्र 'जन्जीर'मा प्रहरी निरीक्षक विजय खन्नाको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। 'जन्जीर' चलचित्रमा 'विजय' नामक भूमिकामा लोकप्रियता पाएका अमिताभले त्यसपछि धेरै चलचित्रहरूमा 'विजय' चरित्रको रूपमा देखा परे।<ref name="vijay">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-as-vijay-in-films/1/7863.html |title=Amitabh Bachchan aka Vijay |work=इन्डिया टुडे |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151113115619/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-as-vijay-in-films/1/7863.html |archivedate=13 November 2015 }}</ref> सोही वर्ष उनले 'अभिमान' र 'नमक हराम' चलचित्रमा अभिनय गरे जसका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको रूपमा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए। दुई वर्ष पछि उनले अभिनेता [[शशि कपूर]]सँग [[यश चोपडा]]को 'दीवार' नामक चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा नामाङ्कन प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1945451.stm |title=Film legend promotes Bollywood |publisher=बिबिसी |date=23 April 2002 |accessdate=22 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324060409/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1945451.stm |archivedate=24 March 2012 }}</ref> 'दीवार' र 'जन्जीर' लगायतका चलचित्रमा उनको भूमिकाको लागि उनलाई 'क्रोधित जवान'को रूपमा सञ्चार माध्यम तथा चलचित्र जगतका पारखीहरूले उद्धृत गरेका थिए। यसपछि उनी [[रमेश सिप्पी]]को '[[शोले (१९७५ चलचित्र)|शोले]]' चलचित्रमा देखा परेका थिए जसलाई हालसम्मको [[बलिउड]] इतिहासको सबैभन्दा उत्कृष्ट चलचित्रहरू मध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{cite news|title=G. P. Sippy, Indian Filmmaker Whose ''Sholay'' Was a Bollywood Hit, Dies at 93 |url=https://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/27Sippy.html |work=द न्यु योर्क टाइम्स |accessdate=23 February 2011 |first=हरेश |last=पाण्ड्या |date=27 December 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828135232/http://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/27Sippy.html |archivedate=28 August 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Top 10 Indian Films |publisher=बेलायती चलचित्र संस्थान |year=2002 |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india |accessdate=14 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515101729/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india/ |archivedate=15 May 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515101729/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india/ |date=15 May 2011 }}</ref> सन् १९७६ को चलचित्र 'कभी कभी'मा देखा परे लगत्तै बच्चनले मनमोहन देसाईको कार्यप्रधान हास्य चलचित्र 'अमर अकबर एन्थोनी' (सन् १९९७) मा अभिनय गरेका थिए। पछिल्लो प्रदर्शनमा उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार जितेका थिए। त्यसपश्चात उनले '[[डन (१९७८ चलचित्र)|डन]]' चलचित्रमा डन र विजयको दोहोरो भूमिका निर्वाह गरेका थिए जस मार्फत उनले लगातार सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल भएका थिए। सन् १९८० को दशकमा, बच्चनलाई कार्यप्रधान चलचित्रहरू सहित धेरै चलचित्रहरूमा चित्रित गरिएको थियो जसमा '[[दोस्ताना (१९८० चलचित्र)|दोस्ताना]]', '[[शान (१९८० चलचित्र)|शान]]' र '[[कालिया (१९८१ चलचित्र)|कालिया]]', प्रेमलिला चलचित्र '[[सिलसिला (१९८१ चलचित्र)|सिलसिला]]' र [[दिलीप कुमार]]सँगको '[[नाटक शक्ति (१९८२ चलचित्र)|नाटक शक्ति]] समावेश छ। 'दोस्ताना' र 'शक्ति'मा उनको भूमिकाले उनलाई सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कारका लागि नामाङ्कनहरू प्राप्त भएको थियो। सन् १९८३ को चलचित्र '[[कुली (चलचित्र)|कुली]]'को छायाङ्कन गर्दा उनी घाइते भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-five-lessons-from-amitabh-bachchans-life/20130614.htm#5 |title=Five lessons from Amitabh Bachchan's life |publisher=रेडिफ |date=14 June 2013 |accessdate=4 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151108095214/http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-five-lessons-from-amitabh-bachchans-life/20130614.htm |archivedate= 8 November 2015 }}</ref> बक्स अफिसमा सफल रहेको चलचित्र '[[शहनशाह (चलचित्र)|शहनशाह]]' को साथ पाँच वर्षको अनुपस्थिति पछि उनी पुन: पर्दामा फर्किएका थिए। दुई वर्षपछि बच्चनले मुकुल आनन्दको चलचित्र 'अग्निपथ'मा विजय दिनानाथ चौहानको भूमिका खेलेका थिए भने पछि उनी '[[हम (१९९१ चलचित्र)|हम]]'मा देखा परेका थिए।<ref name="legend">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/people/amitabh-bachchan-what-legends-are-made-of-501369 |title=Amitabh Bachchan: What legends are made of |last=रोय |first=गिताञ्जली |publisher=NDTV |date=7 December 2012 |accessdate=4 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208065600/http://www.ndtv.com/people/amitabh-bachchan-what-legends-are-made-of-501369 |archivedate= 8 December 2015 }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=OhERCgAAQBAJ&pg=PT136&lpg=PT136&dq=amitabh+bachchan+shahenshah+poor+received#v=onepage&q=amitabh%20bachchan%20shahenshah%20poor%20received&f=false|title=Superheroes on World Screens|last1=|first1=|last2= Ward|first2=|publisher=University Press of Mississippi|year=2015|isbn=978-1-62674-674-9|page=136}}</ref> बक्स अफिसमा चलचित्र असफल भएपनि उक्त चलचित्रले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दिलाएको थियो।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=5AuiBQAAQBAJ&pg=PT163&lpg=PT163&dq=cult+status+agneepath#v=onepage&q=cult%20status%20agneepath&f=false|title=Dark Star: The Loneliness of Being Rajesh Khanna|last=चिन्तामणी|first=गौतम|publisher=हार्पर कोलिन्स|year=2014|isbn=978-93-5136-340-8|page=163}}</ref><ref>{{cite news|title=Agneepath to release on Republic Day |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/agneepath-to-release-on-republic-day/story-KiEohRmPQGKy0tMwOK1bGL.html |last=भट्टचार्य |first=रोशमिला |work=Hindustan Times |date=16 September 2011 |accessdate=25 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225195342/http://www.hindustantimes.com/bollywood/agneepath-to-release-on-republic-day/story-KiEohRmPQGKy0tMwOK1bGL.html |archivedate=25 December 2015 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/lh4Ad8nOK7xdCiY1mYuteL/Film-Review--Agneepath.html |title=Film Review: Agneepath |last= |first= |work=Mint |date=27 January 2012 |accessdate=25 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225202830/http://www.livemint.com/Leisure/lh4Ad8nOK7xdCiY1mYuteL/Film-Review--Agneepath.html |archivedate=25 December 2015 }}</ref> उनले हमको लागि सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार पनि प्राप्त गरेका थिए<ref name="legend"/> यस पछि उनले अभिनयबाट पुन: अर्को विश्राम लिएका थिए। त्यसपछि उनले आनन्दको नाट्य चलचित्र '[[खुदा गवाह(चलचित्र)|खुदा गवाह]]'मा बादशाह खानको भूमिका निर्वाह गरेका थिए जसको लागि उनले [[अफगानिस्तान]]को राष्ट्रपतिबाट एक नागरिक पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.khaama.com/indian-film-star-amitabh-bachchan-cherish-afghanistan-memories-1810/|title=Indian film star Amitabh Bachchan cherish Afghanistan memories|publisher=खामा प्रेस|date=27 August 2013|access-date=20 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120095505/https://www.khaama.com/indian-film-star-amitabh-bachchan-cherish-afghanistan-memories-1810/|archive-date=20 November 2018|url-status=live}}</ref> सन् १९९६ मा उनले आफ्नो चलचित्र निर्माण कम्पनी अमिताभ बच्चन निगमको स्थापना गरे जस मार्फत उनले पहिलो चलचित्र 'तेरे मेरे सपने' (सन् १९९६) सार्वजनिक गरेका थिए जुन बक्स अफिसमा सफल भएको थियो।<ref name="joshi">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=WHQWCgAAQBAJ&pg=PT99&lpg=PT99&dq=zanjeer+filmfare+best+actor#v=onepage&q=zanjeer%20filmfare%20best%20actor&f=false|title=Bollywood Through Ages|last=जोशी|first=सुमित|publisher=Best Book Reads|isbn=978-1-311-67669-6|page=99}}</ref> सन् २००० मा बच्चन सहायक भूमिकामा [[आदित्य चोपडा]]को '[[मोहब्बतें (चलचित्र)|मोहब्बतें]]'मा देखा परेका थिए र आफ्नो सशक्त अभिनयको लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। सोही वर्ष उनले हाजिरी जवाफमूलक कार्यक्रम '[[कौन बनेगा करोडपति]]'को प्रस्तोताको रूपमा टेलिभिजन क्षेत्रमा पदार्पण गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabhs-kbc-saga/1/3704.html#photo1 |title=Amitabh's KBC saga |work=इन्डिया टुडे |accessdate=14 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222112346/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabhs-kbc-saga/1/3704.html |archivedate=22 December 2015 }}</ref> उक्त टेलिभिजन शृङ्खलाको तेस्रो संस्करण बाहेक उनले यसको हरेक संस्करणको सञ्चालन गरेका छन्। त्यस पछि उनले '[[आँखें (२००२ चलचित्र)|आँखें]]' (सन् २००२) र '[[बागबान (२००३ चलचित्र)|बागबान]]' (सन् २००३) र '[[खाकी]]' (सन् २००४) चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/jan/27khakee.htm |title=Khakee: a rare Bollywood thriller |last=रे |first=अर्नब |publisher=रेडिफ |date=27 January 2004 |accessdate=27 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105121423/http://www.rediff.com/movies/2004/jan/27khakee.htm |archivedate= 5 January 2016 }}</ref> सन् २००४ मा, उनले [[सञ्जय लिला भन्साली]]द्वारा निर्देशित चलचित्र '[[ब्ल्याक (चलचित्र)|ब्ल्याक]]'मा शिक्षकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए जसको लागि उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय पुरस्कार र फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।<ref name="black">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/National-awards-Big-B-Sarika-win-top-honours/articleshow/2263775.cms?referral=PM |title=National awards: Big B, Sarika win top honours |work=द टाइम्स अफ इन्डिया |date=8 August 2007 |accessdate=15 January 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626114119/http://timesofindia.indiatimes.com/india/National-awards-Big-B-Sarika-win-top-honours/articleshow/2263775.cms?referral=PM |archivedate=26 June 2014 }}</ref><ref name="rani">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/main7.htm |title='Black' wins 12 Filmfare awards Amitabh is Best Actor, Rani Best Actress |work=द ट्रिब्युन |date=26 February 2006 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110515/http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/main7.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> प्रोजेरिया रोग लागेको बिरामीको रूपमा सन् २००९ मा [[आर बाल्की]]को चलचित्रमा '[[पा (चलचित्र)|पा]]'मा देखिएसँगै उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि अर्को राष्ट्रिय पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। उनले सन् २००८ मा '[[भूतनाथ (चलचित्र)|भूतनाथ]]' र यसको दोस्रो पाटो '[[भूतनाथ रिटर्न्स (चलचित्र)|भूतनाथ रिटर्न्स]]' (सन् २०१४) मा देखा परेका थिए र उनले सन् २०१५ मा हास्यप्रधान नाटकीय चलचित्र '[[पिकु (चलचित्र)|पिकु]]' (सन् २०१५) मा देखा परेका थिए जसले उनलाई सर्वोत्कृष्ट अभिनेताका लागि चौथो राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार दिलाएको थियो।<ref>{{cite news|last=नन्दा |first=तनमाया |title=Film Review: Piku is a delightfully brilliant film |url=http://www.business-standard.com/article/specials/film-review-piku-is-a-quietly-brilliant-film-115050800287_1.html |work=बिजनेस स्ट्यान्डर्ड|date=8 May 2015 |accessdate=9 May 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509232711/http://www.business-standard.com/article/specials/film-review-piku-is-a-quietly-brilliant-film-115050800287_1.html |archivedate= 9 May 2016 }}</ref> बच्चनले '[[सतरन्ज के खिलाडी]]' (सन् १९९७), '[[लगान]]' (सन् २००१), '[[परिणिता]]' (सन् २००५), '[[जोधा अकबर (२००८ चलचित्र)|जोधा अकबर]]', '[[रा.वन]]' (सन् २०११), र [[क्रिस ३]]' (सन् २०१३) चलचित्रमा आवाज दिएका थिए। उनले '[[लावारिस]]' (सन् १९८१), '[[सिलसिला]]', र '[[बागबान (२००३ चलचित्र)|बागबान]]' जस्ता चलचित्रहरूको लागि पार्श्व गायकको रूपमा प्रदर्शन गरेका थिए। == चलचित्रहरू == {| class="wikitable" |+सङ्केत | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | प्रदर्शन नभएका चलचित्रहरूलाई जनाउँदछ। |} === अभिनय भूमिकामा === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | चलचित्र ! scope="col" | भूमिका ! scope="col" | निर्देशक(हरू) ! scope="col" | टिप्पणी ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|स्रोत|स्रोत}} |- | rowspan="2" | सन् १९६९ ! scope="row" |''[[सात हिन्दुस्तानी]]'' | अन्वार अली |{{Sort|Abbas|[[ख्वाजा अहमद अब्बास]]}} | [[नयाँ कलाकारको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/oct/19madhu.htm |title='I went to Sabarimala for AB's well-being' |last=Warrier |first=Shobha |publisher=Rediff.com |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303171339/http://www.rediff.com/entertai/2002/oct/19madhu.htm |archivedate= 3 March 2016 }}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''[[भुवन शोम]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sen|[[मृणाल सेन|मृनाल सेन]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice">{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |title=Amitabh Bachchan on 'Shamitabh': Balki Offers Me Strange Characters |work=द न्यु इन्डियन एक्सप्रेस |date=6 February 2015 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124214109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |archivedate=24 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124214109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |date=24 November 2015 }}</ref> |- | सन् १९७० ! scope="row" |''[[बम्बे टाकी]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Ivory|जेम्स आइभोरी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" | सन् १९७१ ! scope="row" |''परवाना'' | कुमार सेन |{{Sort|Swaroop|ज्योति स्वरूप}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''[[आनन्द (चलचित्र)|आनन्द]]'' | भास्कर बनर्जी |{{Sort|Mukherjee|[[ऋषिकेश मुखर्जी]]}} | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''प्यार कि कहानी'' | राम चाँद |{{Sort|Nagaich|रविकान्त नगय्या}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/its-flashback-time-for-amitabh-bachchan/ |title=Its flashback time for Amitabh Bachchan |work=The Indian Express |date=5 May 2015 |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021174223/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/its-flashback-time-for-amitabh-bachchan/ |archivedate=21 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[रेश्मा और शेरा]]'' | छोटु |{{Sort|Dutt|[[सुनिल दत्त]]}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''गुड्डी'' | उनी आफैं |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="unknown">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/big-b-films-you-may-not-have-seen/6211/60780 |title=Big B films you may not have seen |work=Mid Day |accessdate=22 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054825/http://www.mid-day.com/photos/big-b-films-you-may-not-have-seen/6211/60780 |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="9" | सन् १९७२ ! scope="row" |''संजोग'' | मोहन |{{Sort|Balan|एसएस बालन}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''पिया का घर'' | | {{Sort|Chatterjee|[[बासु चटर्जी]]}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506791/Piya%20Ka%20Ghar |title=Piya Ka Ghar (1972) |publisher=बलिउड हङ्गामा |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208063329/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506791/Piya%20Ka%20Ghar |archivedate= 8 December 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''बम्बे टु गोवा'' | रवि कुमार |{{Sort|Ramanathan|एस रामनाथन}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bombay-to-goa-1972/article5120338.ece |title=Bombay to bakchhod-nagar (1972) |last=Lokapally |first=विजय |work=The Hindu |date=12 September 2013 |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130916033152/http://www.thehindu.com/features/cinema/bombay-to-goa-1972/article5120338.ece |archivedate=16 September 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''बावर्ची'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice"/> |- ! scope="row" |''बन्सी बिर्जू'' | बिर्जू |{{Sort|Verma|प्रकाश वर्मा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503350 |title=Bansi Birju (1972) |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930065411/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503350 |archivedate=30 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''एक नजर'' | मनमोहन आकाश त्यागी | {{Sort|Ishara|बाबुराम इशारा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ek-nazar-1972/article3581468.ece|title=Ek Nazar (1972)|last=Malhotra|first=Aps|work=The Hindu|date=28 June 2012|accessdate=23 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230457/https://www.thehindu.com/features/cinema/ek-nazar-1972/article3581468.ece|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''राश्ते का पथ्थर'' | जय शङ्कर राय |{{Sort|Dutt|मुकुल दत्त}} | |style="text-align: center;"|<ref name="sify">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14862985&cid=2359 |title=Filmography: Amitabh Bachchan |publisher=[[Sify]] |date=27 February 2009 |accessdate=21 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414054653/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14862985&cid=2359 |archivedate=14 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''गरम मसाला'' | रोबर्ट टायलर |{{Sort|Irani|अस्पी इरानी }} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/332/featureid/1488 |title=Did you know this about Amitabh Bachchan? |last=Tuteja |first=Joginder |publisher=Bollywood Hungama |date=9 October 2010 |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411132740/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/332/featureid/1488 |archivedate=11 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''जबान'' | दलालजित |{{sort|Banerjee|पलाश बनर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="7" | सन् १९७३ ! scope="row" |''जन्जीर'' | प्रहरी निरीक्षक विजय खन्ना |{{Sort|Mehra|[[प्रकाश मेहरा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''बन्धे हाथ'' | श्याम /दीपक{{efn|name=double|बच्चनले दोहोरो भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=Hero Vol.2 Bollywood series|url=https://books.google.com/?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT71&lpg=PT71&dq=ramesh+sippy+talks+about+akayla+amitabh+bachchan#v=onepage&q=ramesh%20sippy%20talks%20about%20akayla%20amitabh%20bachchan&f=false|last=Raj|first=Ashok|year=2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-03-6|page=71}}</ref>}} |{{Sort|Goyle|ओपि गोयले}} | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''गहरी चाल'' | रतन |{{Sort|Sridhar|सिभी श्रीधर}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538493 |title=Gehri Chaal (1973) |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905114227/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538493 |archivedate= 5 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''अभिमान'' | सुविर कुमार |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सौदागर'' | मोती |{{Sort|Roy|सुधेन्दु रोय}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नमक हराम'' | विक्रम महाराज 'भिकी' |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बडा कबुतर'' | |{{Sort|Verma|देव्न वर्मा}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="6" | सन् १९७४ ! scope="row" |''दोस्त'' | आनन्द |{{Sort|Guha|दुलाल गुहा}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''कसौती'' | अमिताभ शर्मा |{{Sort|Sen|अर्विन्द सेन}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बेनाम'' | अमित श्रीवास्तभ |{{Sort|Bedi|नरेन्द्र बेडी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''रोटी कपडा और मकान'' | विजय |{{Sort|कुमार|मनोज कुमार}} | |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/> |- ! scope="row" |''कुँवारा बाप'' | आन्थोनी |{{Sort|Ali|महमूद अली}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''मजबुर'' | रवि खन्ना |{{Sort|Tandon|रवि टन्डन}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="7" |सन् १९७५ ! scope="row" |''दीवार'' | विजय वर्मा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="number">{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |title=Bollywood's special connection with number 786 |publisher=NDTV |date=6 December 2012 |accessdate=22 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913062714/http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |archivedate=13 September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150913062714/http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |date=13 September 2015 }}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''जमीर'' | बादल |{{Sort|Chopra|[[रवि चोपडा]]}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''[[शोले (१९७५ चलचित्र)|शोले]]'' | जय (जयदेव) |{{Sort|Sippy|[[रमेश सिप्पी]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=p8oM0k2UNzMC|title=Sholay, The Making of a Classic|last=Chopra|first=Anupama|authorlink=Anupama Chopra|year=2000|publisher=Penguin Books, India|isbn=0-14-029970-X}}</ref> |- ! scope="row" |''[[फरार]]'' | राजेश (राज) |{{Sort|Mukherjee|शङ्कर मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''छोटी सि बात'' | अतिथि उपस्थिति |{{Sort|Chatterjee|[[बासु चटर्जी]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''चुप्पे चुप्के'' |सुकुमार सिन्हा / परिमाल त्रिपाठी |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मिली'' | शेखर दयाल |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९७६ ! scope="row" |''दो अन्जाने'' | अमित रोय/नरेश दत्त |{{Sort|Guha|दुलाल गुहा}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कभी कभी'' | अमिताभ मलहोत्रा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/kabhi-kabhie-1976/article7109589.ece|title=Kabhie Kabhie (1976)|last=Salam|first=Ziya Us|work=The Hindu|date=16 April 2015|accessdate=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211132618/http://www.thehindu.com/features/friday-review/kabhi-kabhie-1976/article7109589.ece|archive-date=11 December 2017|url-status=live}}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''हेरा फेरी'' | विजय / प्रहरी हिराचन्द |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/hera-pheri-1976/article5221679.ece |title=Hera Pheri (1976) |last=Kohli |first=Suresh |work=The Hindu |date=10 October 2013 |accessdate=24 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014010517/http://www.thehindu.com/features/cinema/hera-pheri-1976/article5221679.ece |archivedate=14 October 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''अदालत'' | ठाकुर धर्म चन्द / राजु{{efn|name=double}} |{{Sort|Bedi|नरेन्द्र बेडी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार-मनोनीत |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बालिका बधु'' | आवाज |{{Sort|तारुन मजुमदार}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="8" |सन् १९७७ ! scope="row" |''चरनदास'' | [[कव्वाली]] गायक |{{Sort|Thapa|बिएस थापा}} | "'देख लो" गीतमा विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;" |<ref name="unknown"/> |- ! scope="row" |''अमर अकबर आन्थोनी'' | आन्थोनी गोन्सालभेस |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''इमान धर्म'' | अहमेद राजा |{{Sort|मुखर्जी|देश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खून पसिना'' | शिव / टाइगर |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;" |<ref name="produce">{{cite web |url=http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |title=Amitabh Bachchan filmography |publisher=Live India |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822161939/http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |archivedate=22 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822161939/http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |date=22 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''शतरन्ज के खिलाडी'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ray|[[सत्यजीत राय]]}} | |style="text-align: center;" |<ref name="वर्णनकर्ता">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/amitabh-bachchan-joins-krrish-3-star-cast/20130826.htm |title=Amitabh Bachchan joins Krrish 3 star cast |publisher=Rediff.com |date=26 August 2013 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124341/http://www.rediff.com/movies/report/amitabh-bachchan-joins-krrish-3-star-cast/20130826.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''परवरिश'' | अमित |{{Sort|देसाई|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''चला मुरारी हिरो बन्ने'' | उनी आफैं |{{Sort|Asrani|असरानी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''आलाप'' | आलोक प्रसाद |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="6" |सन् १०७८ ! scope="row" |''गङ्गा कि सौगन्ध'' | जीवा |{{Sort|Ahmed|सुलतान अहमद}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कस्मे वादे'' | अमित / शङ्कर{{efn|name=double}} |{{Sort|Behl|रमेश बहल}} | |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''बेसरम'' | राम कुमार चन्द्र/प्रिन्स चन्द्रशेखर |{{Sort|Verma|देवेन वर्मा}} | |style="text-align: center;" |<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''त्रिशूल'' | विजय कुमार |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''डन'' | डन / विजय{{efn|name=double}} |{{Sort|Barot|चन्द्र बारोत}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |title=The Real Shahenshah of Bollywood: Amitabh Bachchan @72 |publisher=NDTV |accessdate=21 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065736/http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |archivedate=4 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304065736/http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |date=4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''मुकद्दर का सिकन्दर'' | सिकन्दर |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- | rowspan="9" |सन् १९७९ ! scope="row" |''द ग्रेट ग्याम्बलर'' | जय / प्रहरी विजय{{efn|name=double}} |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | "दो लफ्जोँ कि"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/><br/> |- ! scope="row" |''गोल माल'' | उनी आफैं |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''एहसास'' | उनी आफैं |{{Sort|Suri|सुरिन्दर सुरी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://vimeo.com/83560431 |title=Ahsaas (1979) |publisher=Vimeo |accessdate=13 August 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828200338/https://vimeo.com/83560431 |archivedate=28 August 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''जुर्माना'' | इन्दर सक्सेना |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मञ्जिल'' | अजय चन्द्र |{{Sort|Chatterjee|बासु चटर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मिस्टर नटवरलाल'' | नटवरलाल / अभतार सिंह |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | "मेरे पास आओ"का पार्श्व गायक<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार — मनोनित<br/>सर्वश्रेष्ठ गायकको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''काला पत्थर'' | विजय पल सिंह |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''सुहाग'' | अमित कपुर |{{Sort|देसाई|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सिनेमा सिनेमा'' | उनी आफैं | {{Sort|शाह|कृष्ण शाह}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९८० ! scope="row" |''दो और दो पाँच'' | विजय/राम |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''दोस्ताना'' | विजय वर्मा |{{Sort|Khosla|राज खोशला}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''राम बलराम'' | बलराम सिंह |{{Sort|Anand|विजय आनन्द}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''शान'' | विजय कुमार |{{Sort|Sippy|रमेश सिप्पी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="10" | सन् १९८१ ! scope="row" |''कमान्डर'' | ट्रक चालक |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''याराना'' | किशान कुमार |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बर्सात कि एक रात'' | अभिजित राय |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अनुसन्धान'' | अभिजित राय |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | बङ्गला चलचित्र |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नसीब'' | जोनी |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | "चाल मेरे भाई"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''चश्मेबद्दूर'' | उनी आफैं |{{Sort|Paranjpye|[[सई परांजपे]]}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''लावारिस'' | हीरा |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/> "मेरे अन्गाने मेइन"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सिलसिला'' | अमित मलहोत्रा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/>पार्श्व गायक:<br/> "नीला आशमान"<br/>"रङ बर्से भिगे चुना, वाली " |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कालिया'' | कल्लू / कालिया |{{Sort|Anand|तिन्नु आनन्द}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''वलायती बाबु'' | |{{Sort|कुमार|धर्म कुमार}} | विशेष उपस्थिति <br> पञ्जाबी चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="6" |सन् १९८२ ! scope="row" |''सत्ते पे सत्ता'' | रवि आनन्द / बाबु{{efn|name=double}} |{{Sort|Sippy|राज नारायण सिप्पी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बेमिशाल'' | डाक्टर सुधिर रोय / अधिर रोय{{efn|name=double}} |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''देश प्रेमी'' | मास्टर दिनानाथ / राजु{{efn|name=double}} |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नमक हलाल'' | अर्जुन सिंह |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खुद-दार'' | गोविन्द श्रीवास्तभ / छोटु उस्ताद |{{Sort|Tandon|रवि टन्डन}} | |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''शक्ति'' | विजय कुमार |{{Sort|Sippy|रमेश सिप्पी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९८३ ! scope="row" |''नास्तिक'' | शङ्कर |{{Sort|Chakravorty|प्रमोद चक्रवर्ती}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अन्धा कानुन'' | जान निस्सा अख्तर खान |{{Sort|Rao|ततिनेनी राम राओ}} |अतिथि उपस्थिति <br> सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Andha Kanoon (1983) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533280/Andha%20Kanoon |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=23 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411114301/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533280/Andha%20Kanoon |archivedate=11 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''महान'' | राना रणवीर / गुरू / प्रहरी शङ्कर{{efn|उनले ३ भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-trivia/12/7936.html |title=15 unknown facts about Amitabh Bachchan |work=India Today |accessdate=28 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032046/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-trivia/12/7936.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref>}} |एस रामनाथन | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''पुकार'' | रामदास |रमेश बेहल | "तु माइके मत जाइयो"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कुली'' | इक्बाल ए खान |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"|<ref name="number"/> |- | rowspan="6" |सन् १९८४ ! scope="row" |''इन्क्लाब'' | अमरनाथ |ततिनेनी राम राओ | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खबरदार'' | अज्ञात |ततिनेनी राम राओ | अपूर्ण |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कानून क्या करेगा'' | वर्णनकर्ता |मुकुल आनन्द | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''पान खाये सैयाँ हमार'' | उनी आफैं |सुजित कुमार | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''पेट प्यार और पाप'' | उनी आफैं |{{Sort|दुराई (निर्देशक)}} | अतिथि उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''शराबी'' | भिक्की कपुर |प्रकाश मेहरा | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- | rowspan="3" |सन् १९८५ ! scope="row" |''गिरफ्तार'' | प्रहरी निरीक्षक करण कुमार खन्नम |प्रयाग राज | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''गुलामी'' | वर्णनकर्ता |जेपी दत्त | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''मर्द'' | Raju |मनमोहन देसाई | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- |सन् १९८६ ! scope="row" |''आखरी रास्ता'' | दाबिद द कोस्ता / विजय सान्दालिया{{efn|name=double}} |के भाग्यराज | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- |सन् १९८७ ! scope="row" |''जलवा'' | उनी आफैं |पङ्कज प्रशार | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९८८ ! scope="row" |''कौन जीता कौन हारा'' | उनी आफैं |राकेश कुमार | विशेष उपस्थिति<br/>"जीवन प्यार बिना"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="unknown"/> |- ! scope="row" |''शहेनशाह'' | प्रहरी विजय कुमार श्रीवास्तव / शहेन्सा |तिन्नु आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनिच |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हिरो हिरालाल'' | उनी आफैं |केतन मेहता | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''गङ्गा जमुना सरस्वती'' | गङ्गा प्रसाद |मनमोहन देसाई | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सूरमा भोपाली'' | प्रहरि निरीक्षक |जगदीप | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९८९ ! scope="row" |''तूफान'' | श्याम / तूफान{{efn|name=double}} |केतन देसाई | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''बतवारा'' | वर्णनकर्ता |जेपी दत्त | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''जादुगर'' | गोगम / गोगेश्वर |प्रकाश मेहरा | "पडोसन अपनी मुर्गी"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''मेँ आजाद हुँ'' | आजाद |तिन्नु आनन्द | "इत्ने बाजु"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- | rowspan="3" |सन् १९९० ! scope="row" |''अग्नीपथ'' | विजय दिनानाथ चौहान |मुकुल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/artist/amitabh-bachchan-bio/X6Dce0iJ7y0_ |title=Amitabh Bachchan Biography |publisher=Saavn |accessdate=19 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414065211/http://www.saavn.com/s/artist/amitabh-bachchan-bio/X6Dce0iJ7y0_ |archivedate=14 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''क्रोध'' | उनी आफैं |शशिलाल के नायर | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''आज का अर्जुन'' | भिम |केसी बोकाडिया | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९९१ ! scope="row" |''हम'' | टाइगर / शेखर मलहोत्रा |मुकुल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/><br/><ref name="bio"/> |- ! scope="row" |''अजूबा'' | अजूबा/जफ्फर अली रिजवान |शशि कपुर<br/>गेन्नादी वसिलयेभ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-has-a-funny-story-about-shashi-kapoor-and-his-stick-of-discipline-632363 |title=Amitabh Bachchan has a funny story about Shashi Kapoor and his 'stick of discipline' |last=Roy |first=Gitanjali |publisher=NDTV |date=21 March 2013 |accessdate=19 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913021514/http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-has-a-funny-story-about-shashi-kapoor-and-his-stick-of-discipline-632363 |archivedate=13 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''इन्द्रजीत'' | इन्द्रजीत |केभी राजू | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अकेला'' | प्रहरी विजय वर्मा |रमेश सिप्पी | |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९२ ! scope="row" |''खुदा गवाह'' | बादशाह खान |मुकल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''जुल्म कि हुकुमत'' | वर्णनकर्ता |भरत रङ्गचारी | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् १९९३ ! scope="row" |''प्रोफेसर कि पडोसन'' | |शान्तिलाल सोनी | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९४ ! scope="row" |''इन्सानियत'' | प्रहरी अमर |टोनी जुनेजा | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''आक्का'' | उनी आफैं |श्रीधर जोशी | विशेष उपस्थिति<br>मराठी चलचित्र |style="text-align: center;"| |- | rowspan="2" |सन् १९९६ ! scope="row" |''घातक'' | उनी आफैं |राजकुमार सन्तोषी | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''तेरे मेरे सपने'' | वर्णनकर्ता |जोय अगस्टिन | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् १९९७ ! scope="row" |''मृत्युदाता'' | डाक्टर रामप्रसाद घायल |{{Sort|कुमार|[[रमेहुल कुमार]]}} | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- | rowspan="3" |सन् १९९८ ! scope="row" |''मेजर साहब'' | मेजर जसबिर सिंह रानम |तिन्नु आनन्द | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="majorsaab">{{cite news|title=Major Saab (1998) |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/475742/Major-Saab/cast |accessdate=10 March 2015 |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger, Jr. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402142550/https://www.nytimes.com/movies/movie/475742/Major-Saab/cast |archivedate= 2 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''बडे मियाँ छोटे मियाँ '' | प्रहरी सिंह / बडे मियाँ{{efn|name=double}} |डेभिड धावन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हिरो हिन्दुस्तानी'' | वर्णनकर्ता |अजिज सेजवाल | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- | rowspan="6" |सन् १९९९ ! scope="row" |''लाल बादशाह '' | लाल 'बादशाह' सिंह / रणवीर सिंह {{efn|name=double}} |केसी बोकडिया | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सूर्यबंशम'' | ठाकुर भानु प्रताप सिंह / हीरा सिंह{{efn|name=double}} |इभिभी सत्यनारायण | "छोरी से"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बिवी नम्बर वान'' | उनी आफैं |डेभिड धवन | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Biwi No. 1 (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=29 September 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831210805/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |archivedate=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''हिन्दुस्तानकी कसम'' | कबीरा |विरू देवगन | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Taliculam |first=Sharmila |title=A clutch of cliches |url=http://www.rediff.com/movies/1999/jul/23hin.htm |accessdate=15 February 2015 |publisher=Rediff.com |date=23 July 1999 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303195221/http://www.rediff.com/movies/1999/jul/23hin.htm |archivedate= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''कोहराम'' | बालवीर सिंह सोदी (देवराज हथोडा) / दादा भाइ |मेहुल कुमार | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हेल्लो ब्रदर'' | भगवान् {{small|(स्वर)}} |[[सोहेल खान]] | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् २००० ! scope="row" |''मोहबतेँ'' | नारायण शङ्कर |[[आदित्य चोपडा]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="Best">{{cite web|title=Amitabh Bachchan's best films in the last 10 years |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchans-best-films-in-the-last-10-years-628852 |publisher=NDTV |date=10 October 2012 |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914035812/http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchans-best-films-in-the-last-10-years-628852 |archivedate=14 September 2015 }}</ref><br/><ref name="bio"/> |- | rowspan="4" |सन् २००१ ! scope="row" |''एक रिस्ता: द बोन्ड अफ लभ'' | विजय कपुर |सुनिल दर्शन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''लगान'' | वर्णनकर्ता |आशुतोष गोवारिकर | |style="text-align: center;"|<ref name="वर्णनकर्ता"/> |- ! scope="row" |''अक्स'' | प्रहरी निरीक्षक मनु वर्मा |राकेश ओम प्रकाश मेहरा | निर्माता<br>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार<br/> मनोनित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="aks">{{cite news |url=http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |title='Aks' gave me my French beard permanently: Amitabh Bachchan |work=The Free Press Journal |date=14 July 2015 |accessdate=18 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151027044711/http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |archivedate=27 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027044711/http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |date=27 October 2015 }}</ref><br/><ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''कभी खुसी कभी गम...'' | यशवर्धन "यश" राइचन्द |[[करण जोहर]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/> "शाव शाव"का पार्श्व गायब |style="text-align: center;"|<ref name="Best"/> |- | rowspan="4" |सन् २००२ ! scope="row" |''आँखेँ'' | विजय सिंह राजपुत |विपुल अमरुतलाल शाह |सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हम किसिसे कम नहीँ'' | डाक्टर रस्तोगी |डेभिड धवन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अग्नी वर्षा'' | देवराज |अर्जुन सजनानी |विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''काँटे'' | यशवर्धन रामपाल 'मेजर' |सञ्जय गुप्ता | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Who is the surprise package of Kaante? |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/27gupta.htm |last=Sukanya |first=Verma |publisher=Rediff.com |accessdate=22 July 2011 |date=27 July 2002 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021090412/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/27gupta.htm |archivedate=21 October 2012 }}</ref> |- | rowspan="6" |सन् २००३ ! scope="row" |''खुसी'' | वर्णनकर्ता |एसजे सूर्य | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''अर्मान'' | डाक्टर सिद्धार्थ सिन्हा |हनी इरानी | "आओ मिल्के गाये"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मुम्बई से आया मेरे दोस्त'' | वर्णनकर्ता |अपूर्व लखिया | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''बुम'' | बडे मियाँ |काजीजाद गुस्ताद | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बाघबान'' | राज मलहोत्रा |रवि चोपडा | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/>"चली चली"<br/>"होली खेले"<br/>"मेँ यहा"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="Best"/><br/><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/baghban-mw0001734201 |title=Original Soundtrack Baghban |publisher=[[AllMusic]] |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314084615/http://www.allmusic.com/album/baghban-mw0001734201 |archivedate=14 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''फन्टुस'' | वर्णनकर्ता |इम्तियाज पञ्जाबी | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- | rowspan="11" |सन् २००४ ! scope="row" |''खाके'' | डिसिपी अनन्त कुमार श्रीवास्तव |राजकुमार सन्तोषी | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="fare">{{cite episode|title=50th Filmfare Awards|series=Filmfare Awards|network=Star Plus|date=26 February 2005}}</ref> |- ! scope="row" |''अतेबार'' | डाक्टर रणवीर मलहोत्रा |बिक्रम भट्ट | "जिना हे"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''रुद्राक्ष'' | वर्णनकर्ता |मणी शङ्कर | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''इन्साफ: द जस्टिस'' | वर्णनकर्ता |श्रेय श्रीवास्तव | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''देव'' | देव प्रताप सिंह |गोविन्द निहलानी | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/733684.cms |title=Dev: Gujarat in Bollywood, finally |last=Gupta |first=Parul |work=The Times of India |date=11 June 2004 |accessdate=19 November 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408184017/http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/733684.cms |archivedate= 8 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''लक्ष्य'' | सुनिल दाम्ले |फरहान अख्तर | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/apr/08farhan.htm |title=Lakshya is about Hrithik, about finding yourself |publisher=Rediff.com |last=Ashraf |first=Syed Firdaus |date=8 April 2004 |accessdate=29 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607050325/http://www.rediff.com/movies/2004/apr/08farhan.htm |archivedate= 7 June 2011 }}</ref> |- ! scope="row" |''दीवार'' | मेजर रणवीर कौल |मिलन लुथरिया | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/jun/27/features.review27 |title=Bombay meets Boy's Own |work=The Guardian |last=Kermode |first=Mark |date=27 June 2004 |accessdate=5 August 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810181815/http://www.theguardian.com/theobserver/2004/jun/27/features.review27 |archivedate=10 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''कौन! हो गया ना...'' | राज चौहान |समिर कर्णिक | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last=Verma |first=Sukanya |title=In the mood for romance? |url=http://www.rediff.com/movies/2004/jun/21kyun.htm |publisher=Rediff.com |date=21 June 2004 |accessdate=20 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120223211454/http://www.rediff.com/movies/2004/jun/21kyun.htm |archivedate=23 February 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''हम कौन हे?'' | मेजर फ्रान्क जोन विलियम्स / फ्रान्क जेम्स विलियम्स |रवि शर्मा शङ्कर | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''वीर-जार'' | चौधरी सुमेर सिंह |[[यश चोपडा]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="fare"/> |- ! scope="row" |''अब तुम्हारे हवाले वतन साथियो'' | मेजर जेनरल अमरजीत सिंह |अनिल शर्मा | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/watan/20041122.htm |title=Amitabh: I'm trying to improve |last=N |first=Patcy |publisher=Rediff.com |date=22 November 2004 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023619/http://www.rediff.com/movies/report/watan/20041122.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="11" |सन् २००५ ! scope="row" |''ब्ल्याक'' | देवराज शहई |[[सञ्जय लीला भन्साली]] | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="black"/><br/><ref name="rani"/> |- ! scope="row" |''[[Waqt: The Race Against Time]]'' | Ishwarchand Thakur |{{Sort|Shah|[[Vipul Amrutlal Shah]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last=Pandohar|first=Jaspreet|title=Waqt: The Race Against Time (2005)|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/04/20/waqt_2005_review.shtml|publisher=BBC|accessdate=30 August 2014|date=14 April 2005| archiveurl=https://web.archive.org/web/20091006152845/http://www.bbc.co.uk/films/2005/04/20/waqt_2005_review.shtml|archivedate=6 October 2009}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bunty Aur Babli]]'' | DCP Dashrath Singh |{{Sort|Ali|[[Shaad Ali]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Joshi |first=Namrata |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |title=Bunty aur Babli |date=13 June 2005 |url=http://www.outlookindia.com/article/bunty-aur-babli/227633 |accessdate=7 May 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230121854/http://www.outlookindia.com/article/Bunty-Aur-Babli/227633 |archivedate=30 December 2014 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14137854&cid=2359 |title=51st Annual Filmfare Awards Nominees |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118232353/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14137854&cid=2359 |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Parineeta (2005 film)|Parineeta]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sarkar|[[Pradeep Sarkar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice"/> |- ! scope="row" |''[[Paheli]]'' | Gadariya |{{Sort|Palekar|[[Amol Palekar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/amitabh-bachchan-rejoices-10-years-of-srks-paheli_1619778.html |title=Amitabh Bachchan rejoices 10 years of SRK's 'Paheli'! |last=Dev |first=Anindita |publisher=Zee News |date=25 June 2015 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930144354/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/amitabh-bachchan-rejoices-10-years-of-srks-paheli_1619778.html |archivedate=30 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar (2005 film)|Sarkar]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jun/30sarkar.htm |title=Sarkar is just Godfather, dumbed-down |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=30 June 2005 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026181826/http://www.rediff.com/movies/2005/jun/30sarkar.htm |archivedate=26 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Viruddh... Family Comes First]]'' | Vidhyadhar Patwardhan |{{Sort|Manjrekar|[[Mahesh Manjrekar]]}} | Also producer |style="text-align: center;"|<ref name="viruddh">{{cite web|title=Viruddh&nbsp;... Family Comes First |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508671/Viruddh |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117063624/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508671/Viruddh |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ramji Londonwaley]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Dayma|Sanjay Dayma}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/ramji-londonwaley-review-bollywood-pclvMchibfbih.html |title=Ramji Londonwaley |last=Adarsh |first=Taran |authorlink=Taran Adarsh |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118115003/http://www.sify.com/movies/ramji-londonwaley-review-bollywood-pclvMchibfbih.html |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Jo Bhi Kahey...]]'' | Shekhar Sinha |{{Sort|Sharma|[[Romesh Sharma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Dil Jo Bhi Kahey (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509700/Dil%20Jo%20Bhi%20Kahey |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024243/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509700/Dil%20Jo%20Bhi%20Kahey |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Amrithadhare]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Chandrashekhar|[[Nagathihalli Chandrashekhar]]}} | Special appearance <br> [[Cinema of Karnataka|Kannada film]] |style="text-align: center;"|<ref name="cameo">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-10-bollywood-actors-who-worked-in-regional-films/8412/88558 |title=Birthday special: 10 Bollywood actors who worked in regional films |work=Mid Day |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031849/http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-10-bollywood-actors-who-worked-in-regional-films/8412/88558 |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ek Ajnabee]]'' | Suryaveer Singh |{{Sort|Lakhia|[[Apoorva Lakhia]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/nov/11ek.htm |title=Amitabh Bachchan: Man On Fire |publisher=Rediff.com |date=11 November 2005 |accessdate=28 March 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114030342/http://www.rediff.com/movies/2005/nov/11ek.htm |archivedate=14 January 2013 }}</ref> |- | rowspan="5" |2006 ! scope="row" |''[[Family (2006 film)|Family]]'' | Viren Sahai |{{Sort|Santoshi|[[Rajकुमार Santoshi]]}} | Also producer |style="text-align: center;"|<ref name="Family1">{{cite web|title=Family – Ties of Blood (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54503/Family%20-%20Ties%20of%20Blood |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=16 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714144049/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54503/Family%20-%20Ties%20of%20Blood |archivedate=14 July 2014 }}</ref><br/><ref name="Family2">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film|title=Big B plans big for ABCL revival|last=Nag|first=Ashoke|work=The Economic Times|date=19 February 2005|accessdate=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011133546/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film|archive-date=11 October 2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011133546/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film |date=11 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Darna Zaroori Hai]]'' | Sunil Khanna |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | Appeared in one segment |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-darna-zaroori-hai-amitabh-bachchan-mallika-sherawat-anil-kapoor/1/191427.html |title=Ho hum horror |last=Chopra |first=Anpama |work=India Today |date=15 May 2006 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015422/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-darna-zaroori-hai-amitabh-bachchan-mallika-sherawat-anil-kapoor/1/191427.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' | Samarjit Talwar |{{Sort|Johar|[[Karan Johar]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Kabhi Alvida Naa Kehna (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=18 May 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213020958/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |archivedate=13 December 2014 }}</ref><br/><ref>{{cite web |url=http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |title=Happy Birthday Amitabh Bachchan |publisher=[[NDTV Good Times]] |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117033120/http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |archivedate=17 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117033120/http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |date=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ganga (2006 film)|Ganga]]'' | Thakur विजय Singh |{{Sort|Chaddha|Abhishek Chaddha}} | [[Bhojpuri cinema|Bhojpuri film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Salam|first=Ziya Us|title=A feast from the East|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/07/stories/2005100702270100.htm|accessdate=16 February 2015|work=The Hindu|date=7 October 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720142950/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/07/stories/2005100702270100.htm|archive-date=20 July 2017|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baabul (2006 film)|Baabul]]'' | Balraj Kapoor |{{Sort|Chopra|[[Ravi Chopra]]}} | Also playback singer for "Come On" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ravi-chopras-death-fills-amitabh-bachchan-with-grief-sorrow-695200 |title=Ravi Chopra's Death Fills Amitabh Bachchan With Grief, Sorrow |publisher=NDTV |date=13 November 2014 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923232143/http://movies.ndtv.com/bollywood/ravi-chopras-death-fills-amitabh-bachchan-with-grief-sorrow-695200 |archivedate=23 September 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite web |url=http://gaana.com/album/baabul |title=Baabul |publisher=Gaana.com |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031171101/http://gaana.com/album/baabul |archivedate=31 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031171101/http://gaana.com/album/baabul |date=31 October 2015 }}</ref> |- | rowspan="10" |2007 ! scope="row" |''[[Eklavya: The Royal Guard]]'' | Eklavya |{{Sort|Chopra|[[Vidhu Vinod Chopra]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/eklavya-review-bollywood-pclwl6caieghg.html |title=Review: Eklavya |last=Gahlot |first=Deepa |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118183716/http://www.sify.com/movies/eklavya-review-bollywood-pclwl6caieghg.html |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Nishabd]]'' | विजय Anand |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3192995.ece|title=Star-struck in Munnar|authors=K Rajeev कुमार and Ravi K Chandran|work=The Hindu|date=20 May 2006|accessdate=20 May 2007}}</ref> |- ! scope="row" |''Ek Krantiveer: Vasudev Balwant Phadke'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ahire|[[Gajendra Ahire]]}} | Marathi film |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Cheeni Kum]]'' | Buddhadev Gupta |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/may/25cheeni.htm |title=BigB-ittersweet Symphony |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=25 May 2007 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924144359/http://www.rediff.com/movies/2007/may/25cheeni.htm |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Shootout at Lokhandwala]]'' | Advocate Dhingra |{{Sort|Lakhia|[[Apoorva Lakhia]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Shootout-At-Lokhandwala/movie-review/2075070.cms |title=Shootout At Lokhandwala Movie Review |last=Kazmi |first=Nikhat |authorlink=Nikhat Kazmi |work=The Times of India |date=26 May 2007 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704194439/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Shootout-At-Lokhandwala/movie-review/2075070.cms |archivedate= 4 July 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Swami (2007 film)|Swami]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Acharya|[[Ganesh Acharya]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Jhoom Barabar Jhoom]]'' | Sutradhar |{{Sort|Ali|[[Shaad Ali]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Jhoom Barabar Jhoom (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65077/Jhoom%20Barabar%20Jhoom |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=30 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030651/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65077/Jhoom%20Barabar%20Jhoom |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Aag (2007 film)|Aag]]'' | Babban Singh |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/an-insincere-tribute-to-evergreen-sholay-film-review/article1902995.ece|title=An insincere tribute to evergreen 'Sholay' Film Review|last=Salam|first=Ziya Us|work=The Hindu|date=1 September 2007|accessdate=15 October 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Last Lear]]'' | Harish Mishra |{{Sort|Ghosh|[[Rituparno Ghosh]]}} | English language film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Dhaliwal |first=Nirpal |title=The most god-awful film I have ever seen in any genre, anywhere in the world |url=https://www.theguardian.com/film/2008/sep/22/bollywood |accessdate=23 January 2015 |work=The Guardian |date=23 September 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123213118/http://www.theguardian.com/film/2008/sep/22/bollywood |archivedate=23 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Om Shanti Om]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Khan|[[Farah Khan]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Om Shanti Om (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=18 May 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025045139/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |archivedate=25 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" |2008 ! scope="row" |''[[Jodhaa Akbar]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Gowariker|[[Ashutosh Gowariker]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-in-Jodhaa-Akbar/articleshow/2692661.cms|title=Big B in Jodhaa Akbar|work=The Times of India|date=12 January 2008|accessdate=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230348/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-in-Jodhaa-Akbar/articleshow/2692661.cms|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yaar Meri Zindagi]]'' | Dr. Ajay Singh |{{Sort|Gupta|Ashok Gupta}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/home/out-at-last-big-b-starrer-yaar-meri-zindagi-releases-after-37-years_434792.html |title=Out at last! Big B starrer 'Yaar Meri Zindagi' releases after 37 years |publisher=Zee News |date=5 April 2008 |accessdate=3 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606224224/http://zeenews.india.com/home/out-at-last-big-b-starrer-yaar-meri-zindagi-releases-after-37-years_434792.html |archivedate= 6 June 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bhoothnath]]'' | Kailash Nath a.k.a. Bhoothnath |{{Sort|Sharma|[[Vivek Sharma]]}} | Also playback singer for "Mere Buddy" and "Chalo Jaane Do" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/may/09bhoot.htm |title=Bhoothnath cries too much |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=9 May 2008 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101949/http://www.rediff.com/movies/2008/may/09bhoot.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bhoothnath-2008/A1ktZLj9IgE_ |title=Bhoothnath |publisher=Saavn |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022611/http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bhoothnath-2008/A1ktZLj9IgE_ |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar Raj]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |title=Masand's Verdict: Sarkar Raj is punishingly slow |last=Masand |first=Rajeev |authorlink=Rajeev Masand |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093029/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |archivedate=4 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093029/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |date=4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[God Tussi Great Ho]]'' | [[God]] |{{Sort|Jaffrey|Rumi Jaffrey}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-to-Amitabh-Bachchan-Actors-who-played-God/photostory/48902901.cms |title=Katrina Kaif to Amitabh Bachchan: Actors who played God |work=The Times of India |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015194218/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-to-Amitabh-Bachchan-Actors-who-played-God/photostory/48902901.cms |archivedate=15 October 2015 }}</ref> |- | rowspan="4" |2009 ! scope="row" |''[[Delhi-6]]'' | Dadaji |{{Sort|Mehra|[[Rakeysh Omprakash Mehra]]}} | Special appearance<br/>Also playback singer for "Noor" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-to-star-in-rakeysh-mehra-s-next/story-CmS9XGpDPIezuBHNcGkcVI.html |title=Amitabh Bachchan to star in Rakeysh Mehra's next |last=Kotwani |first=Hiren |work=Hindustan Times |date=13 January 2011 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015447/http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-to-star-in-rakeysh-mehra-s-next/story-CmS9XGpDPIezuBHNcGkcVI.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/56bd |title=A R Rahman Delhi - 6 Review |first=Tajpal |last=Rathore |publisher=BBC |date=6 March 2009 |accessdate=30 May 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107213925/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/56bd |archivedate= 7 November 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Zor Lagaa Ke...Haiya!]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Joshi|Girish Girija Joshi}} | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Aladin (film)|Aladin]]'' | [[Jinn|Genius]] |{{Sort|Ghosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | Also playback singer for<br/>"Genie Rap"<br/>"O re Sawariya" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |last=Chopra |first=Anupama |url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |title=Aladin Review |publisher=NDTV |date=30 October 2009 |accessdate=20 February 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008171821/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |archivedate=8 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008171821/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |date=8 October 2013 }}</ref><br/><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/music-review-aladin/story-AlCjqEQG5h9zvVRH2YnhkN.html |title=Music review: Aladin |last=Kher |first=Ruchika |work=Hindustan Times |date=29 September 2009 |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.hindustantimes.com/entertainment/music-review-aladin/story-AlCjqEQG5h9zvVRH2YnhkN.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Paa (film)|Paa]]'' | Auro |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | National Film Award for Best Actor<br/>Filmfare Award for Best Actor<br/>Also producer<br/>Also playback singer for "Mere Paa" |style="text-align: center;"|<ref name="paa1">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-wins-National-Award-for-Paa/articleshow/6559599.cms|title=Big B wins National Award for Paa|work=The Times of India|date=15 September 2010|accessdate=17 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130072935/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-wins-National-Award-for-Paa/articleshow/6559599.cms|archive-date=30 November 2017|url-status=live}}</ref><br/><ref name="koral">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=rnVvAwAAQBAJ&pg=PT96&lpg=PT96&dq=ab+corp+buddha+hoga+tera+baap#v=onepage&q=ab%20corp%20buddha%20hoga%20tera%20baap&f=false|last=Dasgupta|first=Koral|title=POWER OF A COMMON MAN: Connecting With Consumers The Srk Way|isbn=978-93-84030-15-5|publisher=Westland|year=2014|page=96}}</ref><br/><ref name="paa2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/776/ |title=Winners of 55th Idea Filmfare Awards 2009 |publisher=Bollywood Hungama |date=27 February 2010 |accessdate=22 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203075020/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/776/ |archivedate= 3 February 2014 }}</ref><br/><ref name="paa3">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/17/music-review-paa.htm |title=Paa has artistic music |last=Pal |first=Chandrima |publisher=Rediff.com |date=17 November 2009 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030308/http://movies.rediff.com/report/2009/nov/17/music-review-paa.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="3" |2010 ! scope="row" |''[[Rann (film)|Rann]]'' | विजय Harshwardhan Malik |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://hollywoodreporter.com/review/rann-film-review-29253 |title=Rann -- Film Review |last=Lovece |first=Frank |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=14 October 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924213847/https://hollywoodreporter.com/review/rann-film-review-29253 |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Teen Patti (film)|Teen Patti]]'' | Prof. Venkat Subramanium |{{Sort|Yadav|[[Leena Yadav]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Teen Patti |last=Kazmi |first=Nikhat |authorlink=Nikhat Kazmi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Teen-Patti/movie-review/5616030.cms |date=25 February 2010 |work=The Times of India |accessdate=21 October 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120823043733/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Teen-Patti/movie-review/5616030.cms |archivedate=23 August 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kandahar (2010 film)|Kandahar]]'' | Lokanatha Sharma |{{Sort|Ravi|[[Major Ravi]]}} | [[Malayalam cinema|Malayalam film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kandahar/20101217.htm |title=Big B, Mohanlal shine in Kandahar |last=George |first=Meghna |publisher=Rediff.com |date=17 December 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117025710/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kandahar/20101217.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="3" |2011 ! scope="row" |''[[Bbuddah... Hoga Terra Baap]]'' | विजय 'Vijju' Malhotra |{{Sort|Jagannadh|[[Puri Jagannadh]]}} | Also producer<br/>Also playback singer for song "Bbuddah Hoga Terra Baap" |style="text-align: center;"|<ref name="koral"/><br/><ref name="bbuddah1">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bbuddah-Hoga-Terra-Baap-2011/2NBhgrwIkUQ_ |title=Bbuddah&nbsp;... Hoga Terra Baap |publisher=Saavn |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031737/http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bbuddah-Hoga-Terra-Baap-2011/2NBhgrwIkUQ_ |archivedate=17 November 2015 }}</ref><br/><ref name="bbuddah2">{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |title=Shahrukh Khan surviving on pain killers |publisher=CNN-IBN |date=21 June 2011 |accessdate=12 March 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030074137/http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |archivedate=30 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030074137/http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |date=30 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Aarakshan]]'' | Prabhakar Anand |{{Sort|Jha|[[Prakash Jha]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds? |url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm |publisher=Rediff.com |accessdate=4 April 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm |archivedate= 3 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ra.One]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sinha|[[Anubhav Sinha]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/After-Rajinikanth-SRK-turns-to-Big-B/articleshow/10253719.cms|title=After Rajinikanth, SRK turns to Big B|last=Shah|first=Kunal M|work=The Times of India|date=6 October 2011|accessdate=30 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227152432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/After-Rajinikanth-SRK-turns-to-Big-B/articleshow/10253719.cms|archive-date=27 December 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="5" |2012 ! scope="row" |''[[Kahaani]]'' | |{{Sort|Ghosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | Playback singer for song "[[Ekla Chalo Re]]" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/music-reviews/Kahaani/articleshow/12080699.cms?referral=PM |title=''Kahaani'' music review |newspaper=The Times of India |author=Mumbai Mirror |accessdate=15 May 2012 |date=29 February 2012 |author-link=Mumbai Mirror }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Mr. Bhatti on Chutti]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Razdan|[[Karan Razdan]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://in.news.yahoo.com/big-bs-special-appearance-mr-bhatti-chutti-050230124.html |title=Big B's special appearance in MR. BHATTI ON CHUTTI |publisher=[[Yahoo! News]] |date=15 June 2011 |accessdate=12 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032322/https://in.news.yahoo.com/big-bs-special-appearance-mr-bhatti-chutti-050230124.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Department (film)|Department]]'' | Sarjerao Gaikwad |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref> {{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/previews/bollywood/Department/articleshow/12607941.cms?referral=PM|title=Department|work=The Times of India|date=10 April 2012|accessdate=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230501/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/previews/bollywood/Department/articleshow/12607941.cms?referral=PM|archive-date=24 December 2018|url-status=live}} </ref> |- ! scope="row" |''[[Bol Bachchan]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Shetty|[[Rohit Shetty]]}} | Playback singer and appeared in song "Bol Bachchan" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/music-review-bol-bachchan-625993 |title=Music Review: Bol Bachchan |publisher=NDTV |date=23 June 2012 |accessdate=12 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117014727/http://movies.ndtv.com/music/music-review-bol-bachchan-625993 |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[English Vinglish]]'' |Passenger in the aeroplane |{{Sort|Shinde|[[Gauri Shinde]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Amitabh to do a cameo in 'English Vinglish' |url=http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |publisher=CNN-IBN |date=29 November 2011 |accessdate=1 January 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123210748/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |archivedate=23 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123210748/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |date=23 January 2016 }}</ref> |- | rowspan="6" |2013 ! scope="row" |''[[The Great Gatsby (2013 film)|The Great Gatsby]]'' | Meyer Wolfsheim |{{Sort|Luhrmann|[[Baz Luhrmann]]}} | Special appearance<br/>[[Cinema of the United States|English film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8749778/Bollywood-legend-Amitabh-Bachchan-to-make-Hollywood-debut-in-The-Great-Gatsby.html |title=Bollywood legend Amitabh Bachchan to make Hollywood debut in The Great Gatsby |last=Henderson |first=Barney |work=Telegraph |date=8 September 2011 |accessdate=9 September 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110908160423/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8749778/Bollywood-legend-Amitabh-Bachchan-to-make-Hollywood-debut-in-The-Great-Gatsby.html |archivedate= 8 September 2011 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Kashyap|[[Anurag Kashyap]]}} | Special appearance on segment "Murabba" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Srivastava |first=Priyanka |title=Big B shoots for Kashyap's short story |url=http://indiatoday.intoday.in/story/big-b-shoots-for-kashyaps-short-story/1/242443.html |work=India Today |date=16 January 2012 |accessdate=28 January 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116082451/http://indiatoday.intoday.in/story/big-b-shoots-for-kashyaps-short-story/1/242443.html |archivedate=16 January 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Satyagraha (film)|Satyagraha]]'' | Dwarka Anand |{{Sort|Jha|[[Prakash Jha]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077 |title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished |accessdate=17 February 2014 |last=Sengar |first=Resham |date=30 August 2013 |work=Daily News and Analysis |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077 |archivedate=22 February 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Boss (2013 Hindi film)|Boss]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|D'Souza|Anthony D'Souza}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |title=Amitabh Bachchan to introduce Akshay's character in 'Boss' |work=[[Deccan Chronicle]] |date=2 September 2013 |accessdate=12 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119054657/http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |archivedate=19 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119054657/http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |date=19 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Krrish 3]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Roshan|[[Rakesh Roshan]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="वर्णनकर्ता"/> |- ! scope="row" |''[[Mahabharat (2013 film)|Mahabharat]]'' | [[Bhishma]] {{small|(voice)}} |{{Sort|Khan|Amaan Khan}} | [[List of Indian animated feature films|Animated film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Pathak |first=Ankur |title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=8 October 2013 |accessdate=12 February 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms |archivedate=11 October 2013 }}</ref> |- | rowspan="3" |2014 ! scope="row" |''[[Bhoothnath Returns]]'' | Khailash Nath a.k.a. Bhoothnath |{{Sort|Tiwari|[[Nitesh Tiwari]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/make-bhootnath-returns-tax-free-poll-panel-urged-114042200500_1.html |title=Make 'Bhootnath Returns' tax free, poll panel urged |work=[[Business Standard]] |date=22 April 2014 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924131058/http://www.business-standard.com/article/news-ians/make-bhootnath-returns-tax-free-poll-panel-urged-114042200500_1.html |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Manam (film)|Manam]]'' | Pratap |{{Sort|कुमार|[[Vikram कुमार]]}} | Special appearance <br>[[Telugu cinema|Telugu film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amitabh-Bachchan-cameo-in-Manam/articleshow/34318423.cms |title=Amitabh Bachchan cameo in Manam |work=The Times of India |date=27 April 2014 |accessdate=6 February 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6W8T2km9w?url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amitabh-Bachchan-cameo-in-Manam/articleshow/34318423.cms |archivedate=6 February 2015 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kochadaiiyaan]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ashwin|[[Soundarya R. Ashwin]]}} | Hindi version |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044|title=Movie review: Rajinikanth dazzles in 'Kochadaiiyaan' with master strokes|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522195134/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044|work=Emirates247|date=22 May 2014|archive-date=22 May 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522195134/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044 |date=2014-05-22 }}</ref> |- | rowspan="3" |2015 ! scope="row" |''[[Shamitabh]]'' | Amitabh Sinha |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Also producer<br/>Also playback singer for song "Piddly" |style="text-align: center;"|<ref name="shamitabh1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/shamitabh-movie-review-swings-between-being-intelligent-and-banal/ |title='Shamitabh' movie review: Amitabh Bachchan's voice powers the movie |last=Gupta |first=Shubhra |work=The Indian Express |date=9 February 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120080935/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/shamitabh-movie-review-swings-between-being-intelligent-and-banal/ |archivedate=20 January 2017 }}</ref><br/><ref name="shamitabh2">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-sings-about-piddly-in-new-shamitabh-song-2048423 |title=Amitabh Bachchan sings about 'Piddly' in new Shamitabh song |work=Daily News and Analysis |date=31 December 2014 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118152810/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-sings-about-piddly-in-new-shamitabh-song-2048423 |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hey Bro]]'' | |{{Sort|Chandok|Ajay Chandhok}} | Special appearance in song "Birju" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Rodricks|first=Allan Moses|title=A double take on twins|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|work=The Hindu|date=25 February 2015|accessdate=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212085516/http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|archive-date=12 February 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Piku]]'' | Bhashkor Banerjee |{{Sort|Sircar|[[Shoojit Sircar]]}} | National Film Award for Best Actor<br>Filmfare Critics Award for Best Actor<br>Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |title=63rd National Film Awards: List of winners |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/63rd-National-Film-Awards-List-of-winners/articleshow/51580133.cms |work=The Times of India |date=28 March 2013 |accessdate=28 March 2016 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6gO28YlM6?url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/63rd-National-Film-Awards-List-of-winners/articleshow/51580133.cms |archivedate=30 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/08/movies/review-in-piku-amitabh-bachchan-plays-a-dad-to-deepika-padukone.html?_r=0 |title=Review: In 'Piku,' Amitabh Bachchan Plays a Dad to Deepika Padukone |last=Saltz |first=Rachel |work=The New York Times |date=7 May 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511054555/http://www.nytimes.com/2015/05/08/movies/review-in-piku-amitabh-bachchan-plays-a-dad-to-deepika-padukone.html?_r=0 |archivedate=11 May 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite news|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html |work=Filmfare |date=15 January 2016 |accessdate=16 January 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html |archivedate=16 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite news |title=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |accessdate=24 January 2016 |work=Filmfare |date=11 January 2016 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6gO32fdDO?url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |archivedate=30 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2016 ! scope="row" |''[[Wazir (film)|Wazir]]'' | Pandit Omkarnath Dhar |{{Sort|Nambiar|[[Bejoy Nambiar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/bollywood/wazir-trailer-amitabh-farhan-are-as-mysterious-and-intriguing-as-a-game-of-chess-2278800.html |title=Wazir trailer: Amitabh, Farhan are as mysterious and intriguing as a game of chess |last=Ramakrishnan |first=Swetha |publisher=Firstpost |date=4 June 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030022151/http://www.firstpost.com/bollywood/wazir-trailer-amitabh-farhan-are-as-mysterious-and-intriguing-as-a-game-of-chess-2278800.html |archivedate=30 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ki & Ka]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Ki-and-Ka-bold-of-R-Balki/articleshow/51569422.cms |title=Amitabh Bachchan: 'Ki and Ka' bold of R. Balki |work=The Times of India |date=27 March 2016 |accessdate=19 April 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405204244/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Ki-and-Ka-bold-of-R-Balki/articleshow/51569422.cms |archivedate= 5 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Te3n]]'' | John Biswas |{{Sort|Dasgupta|[[Ribhu Dasgupta]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/S5QsLkoZu5bSfbvWfOg41J/Film-review-Te3n.html |title=Film review: Te3n |last=Bhatia |first=Uday |work=Mint |date=10 June 2016 |accessdate=13 June 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613081510/http://www.livemint.com/Leisure/S5QsLkoZu5bSfbvWfOg41J/Film-review-Te3n.html |archivedate=13 June 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Pink (2016 film)|Pink]]'' | Deepak Sehgall | {{Sort|Chowdhury|[[Aniruddha Roy Chowdhury]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece |title=Pink: The girls are alright, but the boys? |last=Joshi |first=Namrata |work=The Hindu |date=15 September 2016 |accessdate=30 October 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927221958/http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece |archivedate=27 September 2016 }}</ref><br><ref>{{cite web|title=62nd Jio Filmfare Awards 2017 Nominations |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |work=Filmfare |date=9 January 2017 |accessdate=13 January 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113122217/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |archivedate=13 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" |''[[The Ghazi Attack]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Reddy|Sankalp Reddy}} | Hindi version |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/the-ghazi-attack-chiranjeevi-and-suriya-turn-वर्णनकर्ताs-for-rana-daggubati-film-4495669/ |title=The Ghazi Attack: Chiranjeevi and Suriya turn वर्णनकर्ताs for Rana Daggubati film |work=The Indian Express |date=28 January 2017 |accessdate=24 February 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170213164452/http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/the-ghazi-attack-chiranjeevi-and-suriya-turn-वर्णनकर्ताs-for-rana-daggubati-film-4495669/ |archivedate=13 February 2017 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Begum Jaan]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Mukherji|[[Srijit Mukherji]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-to-lend-his-voice-for-the-opening-sequence-of-the-Vidya-Balan-starrer-Begum-Jaan/articleshow/57572794.cms|title=Amitabh Bachchan to lend his voice for the opening sequence of the Vidya Balan-starrer 'Begum Jaan'|last=Coutinho|first=Natasha|work=The Times of India|date=10 March 2017|accessdate=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310201709/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/amitabh-bachchan-to-lend-his-voice-for-the-opening-sequence-of-the-vidya-balan-starrer-begum-jaan/articleshow/57572794.cms|archive-date=10 March 2017|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar 3]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) | {{Sort|Varma|Ram Gopal Varma}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/sarkar-3-movie-review-amitabh-bachchan-leads-a-dysfunctional-family-to-trouble/story-aoBo1ZI8yA0XBmnWhk1jaJ.html |title=Sarkar 3 movie review: Amitabh Bachchan leads a dysfunctional family to trouble |last=Vats |first=Rohit |publisher=Hindustan Times |date=12 May 2017 |accessdate=12 May 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512014021/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/sarkar-3-movie-review-amitabh-bachchan-leads-a-dysfunctional-family-to-trouble/story-aoBo1ZI8yA0XBmnWhk1jaJ.html |archivedate=12 May 2017 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Firangi]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Dhingra|Rajiv Dhingra}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/kapil-sharma-thanks-amitabh-bachchan-for-lending-his-voice-to-firangi/story-nHK68BBXmCdpYnDgG9ZbuK.html|title=Kapil Sharma thanks Amitabh Bachchan for lending his voice to Firangi|work=Hindustan Times|date=22 November 2017|accessdate=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222221602/http://www.hindustantimes.com/bollywood/kapil-sharma-thanks-amitabh-bachchan-for-lending-his-voice-to-firangi/story-nHK68BBXmCdpYnDgG9ZbuK.html|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 ! scope="row" |''[[Pad Man (film)|Pad Man]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/padman-review-akshay-कुमार-delivers-career-best-performance-in-audacious-film-cursed-by-underwhelming-first-half-4342397.html|title=Padman: Akshay कुमार delivers career best performance in audacious film cursed by underwhelming first half|last=Sharma|first=Devansh|publisher=Firstpost|date=8 February 2018|accessdate=9 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208183542/http://www.firstpost.com/entertainment/padman-review-akshay-कुमार-delivers-career-best-performance-in-audacious-film-cursed-by-underwhelming-first-half-4342397.html|archive-date=8 February 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[102 Not Out]]'' | Dattatraya Vakharia | {{Sort|Shukla|[[Umesh Shukla]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/102-not-out-movie-review-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-s-sparkling-drama/story-vemMvFVH0VZhk7mPw86OUN.html|title=102 Not Out movie review: Amitabh Bachchan, Rishi Kapoor's sparkling drama|last=Vats|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=3 May 2018|accessdate=4 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503224002/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/102-not-out-movie-review-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-s-sparkling-drama/story-vemMvFVH0VZhk7mPw86OUN.html|archive-date=3 May 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Helicopter Eela]]'' | Cameo appearance | {{Sort|Sarkar|[[Pradeep Sarkar]]}} | Cameo appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-confirmed-for-cameo-in-kajol-s-helicopter-eela-will-play-उनी आफैं/story-eY2TGqMYFeCtalfGkSsFRJ.html|title=Amitabh Bachchan confirmed for cameo in Kajol's Helicopter Eela, will play उनी आफैं|work=Hindustan Times|date=14 August 2018|accessdate=8 November 2018}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Thugs of Hindostan]]'' | Khudabaksh Azaad | {{Sort|Acharya|[[विजय Krishna Acharya]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/amitabh-bachchan-hurts-back-and-braves-pain-to-shoot-for-thugs-of-hindostan-mumbai-bollywood-news/18499170|title=Amitabh Bachchan cracks a rib while shooting for 'Thugs Of Hindostan'|work=Mid Day|date=11 August 2017|accessdate=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909004930/http://www.mid-day.com/articles/amitabh-bachchan-hurts-back-and-braves-pain-to-shoot-for-thugs-of-hindostan-mumbai-bollywood-news/18499170|archive-date=9 September 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row"|''[[Manikarnika: The Queen of Jhansi]]'' | वर्णनकर्ता |[[Krish (director)|Krish]]<br>[[Kangana Ranaut]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://telanganatoday.com/manikarnika-fails-to-strike-a-chord|title='Manikarnika' fails to strike a chord|last=Rao|first=Siddharth|work=[[Telangana Today]]|date=25 January 2019|accessdate=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126060934/https://telanganatoday.com/manikarnika-fails-to-strike-a-chord|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Badla (2019 film)|Badla]]'' | Badal Gupta | {{Sort|Gosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/badla-first-reviews-out-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-amrita-singh-shah-rukh-khan-suspense-thriller-is-getting-an-amazing-response/378360|title=Badla FIRST REVIEWS out! Amitabh Bachchan, Taapsee Pannu's suspense thriller is getting an amazing response|last=Nayak|first=Pooja|publisher=Times Now|date=7 March 2019|accessdate=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307142637/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/badla-first-reviews-out-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-amrita-singh-shah-rukh-khan-suspense-thriller-is-getting-an-amazing-response/378360|archive-date=7 March 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sye Raa Narasimha Reddy]]'' | Gosayi Venkanna | {{Sort|Surender|[[Surender Reddy]]}} | Special appearance<br>Telugu film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-dons-a-bearded-look-for-a-cameo-in-chiranjeevi-s-sye-raa-narasimha-reddy-see-pic/story-Q9U9IDD2PqkvDjD37L39hL.html|title=Amitabh Bachchan dons a bearded look for a cameo in Chiranjeevi's Sye Raa Narasimha Reddy, see pic|work=hindustan times|date=27 March 2018|accessdate=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704124836/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-dons-a-bearded-look-for-a-cameo-in-chiranjeevi-s-sye-raa-narasimha-reddy-see-pic/story-Q9U9IDD2PqkvDjD37L39hL.html|archive-date=4 July 2018|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="8" | 2020 ! scope="row"|''[[AB Aani CD]]'' | उनी आफैं | Milind Lele | Marathi film; Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-makes-marathi-debut-with-ab-aani-cd-first-poster-out/story-PiDnDkL7SKDG8nwfk14r3H.html|title=Amitabh Bachchan makes Marathi debut with AB Aani CD, first poster out|work=Hindustan Times|accessdate= 5 September 2019}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Ghoomketu]]'' | उनी आफैं | {{Sort|Pushpendra|Pushpendra Nath Misra}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-i-am-a-reluctant-actor-so-playing-lazy-came-easily-anurag-kashyap-on-playing-laidback-inspector-in-ghoomketu-2825535|title='I am a reluctant actor so playing lazy came easily': Anurag Kashyap on playing laidback प्रहरीin 'Ghoomketu'|work=Daily News and Analysis|date=21 May 2020|accessdate=21 May 2020}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Gulabo Sitabo]]'' | Chunnan "Mirza" Nawab | [[Shoojit Sircar]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-begins-shooting-for-gulabo-sitabo/story-QLgAq8HWccrUZorzfJjwZK.html|title=Amitabh Bachchan begins shooting for Gulabo Sitabo|work=Hindustan Times|date=21 June 2019|accessdate=21 June 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116203718/https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-begins-shooting-for-gulabo-sitabo/story-QLgAq8HWccrUZorzfJjwZK.html |date=16 January 2020 }}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Chehre]]'' {{dagger}} | TBA | Rumi Jafry | Filming |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-first-look-chehre-emraan-hashmi-5723634/|title=Amitabh Bachchan shares first look of Chehre|work=The Indian Express|date=12 May 2019|accessdate=15 May 2019}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;" |''[[Brahmastra (film)|Brahmastra]]'' {{dagger}} | TBA |{{Sort|Ayan|[[Ayan Mukerji]]}} | Filming | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-shares-set-photos-from-brahmastra-5292521/|title=Amitabh Bachchan shares set photos from Brahmastra|work=The Indian Express|date=5 August 2018|accessdate=18 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918201050/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-shares-set-photos-from-brahmastra-5292521/|archive-date=18 September 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;" |''[[Butterfly (upcoming film)|Butterfly]]''{{dagger}} | | [[Ramesh Arvind]] | Post-production<br>Playback singer<br>Kannada film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/amitabh-bachchan-lends-his-voice-to-kannada-movie-butterfly/articleshow/68423930.cms|title=Amitabh Bachchan lends his voice to Kannada movie 'Butterfly'|work=The Times of India|date=15 March 2019|accessdate=19 August 2019}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Jhund (film)|Jhund]]'' {{dagger}} | विजय Barse | [[Nagraj Manjule]] | Filming |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-s-jhund-to-release-on-sept-20-first-poster-out/story-Jgxel9oIP2N6eYrwliPIlK.html|title=Amitabh Bachchan's Jhund to release on Sept 20, first poster out|work=Hindustan Times|date=19 February 2019|accessdate=26 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045930/https://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-s-jhund-to-release-on-sept-20-first-poster-out/story-Jgxel9oIP2N6eYrwliPIlK.html|archive-date=26 February 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Uyarntha Manithan (upcoming film)|Uyarndha Manithan]]'' {{dagger}} | TBA | Tamilvannan | Filming<br>Tamil film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/amitabh-bachchan-starts-shooting-untitled-tamil-film-starring-sj-suryah-ramya-krishnan-6400361.html|title=Amitabh Bachchan starts shooting untitled Tamil film starring SJ Suryah, Ramya Krishnan|work=Firstpost|date= 6 April 2019|accessdate=7 April 2019}}</ref> |} ===निर्माताको भूमिकामा=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | चलचित्र ! scope="col" | अभिनय ! scope="col" | निर्देशक(हरू) ! scope="col" class="unsortable" | टिप्पणी ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|स्रोत|स्रोत}} |- |सन् १९९५ ! scope="row" |''[[गुलावी (चलचित्र)|गुलावी]]'' | |{{Sort|Vamsi|कृष्ण वम्सी}} | निर्माता<br>तेलुगु भाषाको चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-regional-salman-khan-shah-rukh-khan-amitabh-bachchan/1/382647.html |title=Going regional: How celebs stars are taking to cinema here in a big way |last=Srivastava |first=Priyanka |work=India Today |date=13 September 2014 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304095721/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-regional-salman-khan-shah-rukh-khan-amitabh-bachchan/1/382647.html |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="2" | सन् १९९६ ! scope="row" |''तेरे मेरे सप्ने '' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Augustine|जोय अगस्टिन}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''युभथुर्की'' | |{{Sort|भादरान}} |निर्माता<br>मलायलम चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९७ ! scope="row" |''मृत्युदाता'' | रामप्रसाद घायल |{{Sort|मेहुल कुमार}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/><br/><ref name="mrity"/> |- ! scope="row" |''उल्लचम'' | |{{Sort|जेरी}} |निर्माता<br>तमिल चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९८ ! scope="row" |''सात रङ्ग के सप्ने'' | |{{Sort|प्रियदर्शन}} | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''मेजर साहब'' | जसबिर सिंह राना |{{Sort|तिन्नु आनन्द}} | |style="text-align: center;"|<ref name="majorsaab"/> |- |सन् २००१ ! scope="row" |''अक्स'' | मानु वर्मा |{{Sort|राकेश ओमप्रकाश मेहरा}} | निर्माता पनि<br>फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता समीक्षक पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="aks"/><br/><ref name="produce"/> |- | rowspan="2" |सन् २००५ ! scope="row" |''विरुद्ध'' | विद्याधर |{{Sort|Manjrekar|महेश मान्जेकार}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="viruddh"/> |- ! scope="row" |''अन्तर्महल'' | |{{Sort|Ghosh|[[ऋतुपर्णो घोष]]}} |निर्माता<br/>पश्चिम बङ्गाली चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051023/asp/calcutta/story_5389342.asp |title=She returns to her roots |last=Sengupta |first=Reshmi |work= |date=23 October 2005 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304140332/http://www.telegraphindia.com/1051023/asp/calcutta/story_5389342.asp |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- |सन् २००६ ! scope="row" |''फेमिली'' | भिरेन सेहाई |{{Sort|Santoshi|राजकुमार सन्तोषी}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="Family1"/><br/><ref name="Family2"/> |- |सन् २००९ ! scope="row" |''पा'' | अरु |{{Sort|आर बाल्की}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>निर्माता<br/> "मेरे पा" गीतको पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="paa1"/><br/><ref name="koral"/><br/><ref name="paa2"/><br/><ref name="paa3"/> |- |सन् २०१० ! scope="row" |''विहिर'' | |{{Sort|Kulkarni|उमेश विनायक कुलकर्णी}} |निर्माता<br/>मराठी चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |title=Amitabh to produce more Marathi films |last=Parande |first=Shweta |publisher=CNN-IBN |date=25 March 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122234539/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |archivedate=22 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122234539/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |date=22 January 2016 }}</ref> |- |सन् २०११ ! scope="row" |''बुड्ढा... होगा तेरा बाप'' | विजु मलहोत्रा |{{Sort|पुरी जगन्नाथ}} | निर्माता तथा बुड्ढा होगा तेरा बाप गीतका गायक |style="text-align: center;"|<ref name="koral"/><br/><ref name="bbuddah1"/><br/><ref name="bbuddah2"/> |- |सन् २०१३ ! scope="row" |''सप्तपद्दी'' | |{{Sort|निराजन ठाँडे}} | निर्माता<br/>गुजराती चलचित्र |style="text-align: center;"| |- |सन् २०१५ ! scope="row" |''समिताभ'' | अमिताभ सिन्हा |{{Sort|आर बाल्की}} | निर्माता<br/> "पिड्ली"गीतको पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="shamitabh1"/> |} == दूरदर्शन == == वृत्तचित्र == == साङ्गीतिक भिडियो/भिडिओ == == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अमिताभ बच्चनद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{IMDb name|id=nm0000821|name=अमिताभ बच्चन}} * {{Rotten Tomatoes person|amitabh_bachchan|अमिताभ बच्चन}} [[श्रेणी:अमिताभ बच्चन|चलचित्र]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरूसँग सम्बन्धित सूची]] [[श्रेणी:भारतीय फिल्मोग्राफी]] b9lvda1w9mrko5083u7fwryy1l4a7mw 14 116391 1363448 906456 2026-06-25T07:05:46Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] जोडियो 1363448 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:चिनियाँ अभिनेत्रीहरू|Child]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 37acrerjx5u0liahopc4q1gchm4ywbm 0 118948 1363428 1363228 2026-06-25T02:04:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363428 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = <!-- headers background colour; the foreground colour is automatically computed --> | name = जोकर | series = [[द डार्क नाइट (चलचित्र)|द डार्क नाइट]] | image = HeathJoker.png | alt = Close-up of Heath Ledger as the Joker in The Dark Knight, showcasing his makeup and Glasgow smile. | caption = जोकरको रूपमा हिथ लेजर | first = ''[[द डार्क नाइट (चलचित्र)|द डार्क नाइट]]'' (२००८) | last = ''[[द डार्क नाइट (चलचित्र)|द डार्क नाइट]]'' '' (२००८) | based_on = {{Based on|[[जोकर (पात्र)|जोकर]]|बिल फिङ्गर|बब केन|जेरी रबिन्सन}} | adapted_by = {{plainlist| * [[क्रिस्टोफर नोलन]] * [[डेभिड एस गोयर]] * [[जोनाथन नोलन]]}} | portrayer = [[हिथ लेजर]] }} '''जोकर''' सन् २००८ को [[सुपरहिरो चलचित्र]] [[द डार्क नाइट (चलचित्र)|द डार्क नाइट]]मा देखिएको, [[डिसी कमिक्स]]को चरित्रमा आधारित र [[जोकर (पात्र)|सोही नाम]]को एउटा काल्पनिक सुपरभिलेन चरित्र हो। यो चलचित्रको निर्देशन [[क्रिस्टोफर नोलन]]ले गरेका थिए। जोकरको भूमिकामा अस्ट्रेलियाली अभिनेता [[हिथ लेजर]] देखिएका थिए। जोकर पात्र एक तीक्षणबुद्धि भएको मनोवैज्ञानिक अपराधी र सामूहिक हत्यारा हुन्छ। उनलाई गोथम सिटीको माफियाहरूले [[ब्याटम्यान]] ([[क्रिस्टियन बेल]]) लाई मार्न भाडामा लिएका हुन्छन्। ब्याटम्यानका सहयोगीहरू गोथम प्रहरी अधिकारी जेम्स गोर्डन (ग्यारी ओल्डम्यान) र जिल्ला न्यायधिवक्ता हार्भी डेन्ट (आरोन एकार्ट)सँग पनि उनको द्वन्द्व हुन्छ। जोकरले चलचित्रभरी अराजकताका विषयवस्तुहरू प्रस्तुत गरेका छन्, उनले गोथम सहरमा अपराधको माध्यमबाट सामाजिक व्यवस्था बिगार्ने इच्छा व्यक्त गर्दछन्, र ब्याटम्यानसँगको आफ्नो द्वन्द्वबाट आफूलाई परिभाषित गर्दछन्। {{quote box|align=right|width=25%|text=I feel like this is an opportunity for me to not take myself too seriously, and for some reason, I just gravitated towards [The Joker] and I knew I had something to give to him. And I just instantly had an idea of how to do it.|source=—Heath Ledger on why he preferred playing the Joker.<ref name="Collura, Scott 2006">{{Cite web |last=Collura |first=Scott |date=7 November 2006 |title=The Dark Knight: Heath Ledger Talks Joker |url=http://www.ign.com/articles/2006/11/08/the-dark-knight-heath-ledger-talks-joker |access-date=29 September 2015 |website=[[IGN]]}}</ref>}}जुलाई ३१, २००६ मा, वार्नर ब्रदर्स पिक्चर्स द्वारा द डार्क नाइटको आधिकारिक घोषणा गरिएको थियो र हिथ लेजरलाई जोकरको रूपमा कास्ट गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=July 31, 2006 |title=Batman sequel title announced |url=http://www.ign.com/articles/2006/07/31/batman-sequel-title-announced |access-date=September 28, 2015 |website=[[IGN]]}}</ref> निर्देशक क्रिस्टोफर नोलनले वर्षौंदेखि लेजरसँग विभिन्न भूमिकाका लागि भेटेका थिए, जसमा [[ब्याटम्यान बिगिन्स]] (२००५) मा ब्याटम्यानको भूमिका पनि समावेश थियो। लेजरले सुपरहीरो फिल्महरूमा काम गर्न आफूलाई रुचि नभएको बताए: "मलाई मूर्ख र मूर्ख महसुस हुनेछ। म यसलाई तान्न सक्दिनथें र त्यहाँ अन्य व्यक्तिहरू छन् जसले पूर्ण रूपमा गर्न सक्छन्, तर म आफूलाई गम्भीरतापूर्वक लिन सकिनँ"।<ref name="Collura, Scott 2006" /><ref name="The Fire Rises: The Creation and Impact of the Dark Knight Trilogy">{{Cite AV media notes|title=The Fire Rises: The Creation and Impact of the Dark Knight Trilogy|url=https://www.dailymotion.com/video/x3gemxc|year=2013|others=Heath Ledger|publisher=[[Warner Bros.]]|language=en|type=Closed-captioned, Color, DVD, NTSC|location=Burbank, California|format=Blu-Ray DVD|time=00:51:20|via=dailmotion.com}}</ref><ref name="comicbookresources.com">{{Cite web |last=Calautti |first=Katie |date=December 3, 2012 |title=Christopher Nolan Reflects on His Batman Trilogy, Heath Ledger & More |url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=42454 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121206002642/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=42454 |archive-date=December 6, 2012 |access-date=September 28, 2015 |website=[[Comic Book Resources]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809074029/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=42454 |date=August 9, 2016 }}</ref><ref name="initial dislike">{{Cite news|url=https://www.darkhorizons.com/heath-ledger-for-candy-the-dark-knight/|title=Heath Ledger for 'Candy & The Dark Knight'|last=Fischer|first=Paul|date=September 11, 2006|work=[[Dark Horizons]]|access-date=May 20, 2021}}</ref> ब्याटम्यान बिगिन्स हेरेपछि र प्रभावित भएपछि, लेजरले यसको सिक्वेलमा जोकरको भूमिका खोजे।<ref name="comicbookresources.com" /> नोलनले आफ्नो दृढ संकल्पका कारण पटकथा आउनुभन्दा पहिले नै लेजरलाई कास्ट गरे, उनले भने, "हिथ यो गर्न तयार थिए, उनी त्यति ठूलो काम गर्न तयार थिए।"<ref name="The Fire Rises: The Creation and Impact of the Dark Knight Trilogy" /><ref>{{Cite web |last=Mattina |first=Eric |date=November 29, 2012 |title=Christopher Nolan Spends the 'Knight' at Lincoln Center: 5 Things Learned About Batman and Beyond |url=http://www.indiewire.com/article/christopher-nolan-spends-the-knight-at-lincoln-center-5-things-learned-about-batman-and-beyond |access-date=October 5, 2015 |work=[[Indiewire]]}}</ref><ref name="empireonline.com">{{Cite news|url=http://www.empireonline.com/features/heath-ledger-joker|title=The Making of Heath Ledger's Joker|last=Jolin|first=Dan|date=December 2009|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|access-date=September 29, 2015}}</ref> == कथा == === ब्याटम्यान बिगिन्समा परिचय === === बैंक डकैती र भीड === नकाबधारी लुटेराको समुह गोथम शहरको बैङ्क लुट्छन र बैङ्क लुटे पछि एक अर्कालाई मार्छन्। अन्तिम लुटेरा बाच्नु भन्दा पहिले, असली '[[जोकर (द डार्क नाइट)|जोकर]]' सबैलाई मारेर लुटेको सबै पैसा लिएर फरार हुन्छ। माफिया साल मरोनी, ग्याम्बल र चेचेन भिडियो कन्फरेन्सबाट लाउ सँग उनको उसको बैंंकिङ फन्ड लैजाने र हङकङ फरार हुने सम्बन्धित कुरा गर्छन्। यसै बेला जोकर मिटिङमा हस्तक्षेप गर्छन्, र भन्छन् कि ब्याटम्यानको कुनै सिमितता छैन र लाउलाई जसरी पनि समाउनेछन्। त्यसकारण राम्रोको लागि जोकर ब्याटम्यानलाई मार्ने र त्यसको बदलामा सबै पैसाको आधा हिस्साको माग गर्छन्। जोकरको अनुचित मागबाट बिफराए ग्याम्बल जोकरलाई मार्ने सुपारी दिन्छन् तर आखिरीमा ऊ नै जोकरबाट मरिन्छ। र माफिया पनि जोकरको मद्दत लिने निर्णय गर्छन्। === ब्याटम्यानसँगको द्वन्द्व === ब्याटम्यान [[हङकङ|हङ्कङ]] गएर लाउलाई समाउछन् र गोथम फिर्ता ल्याएर पुलिसलाई बुझाउछन्। लाउद्वारा माफियाको विरुद्ध वयान दिएपछी डेन्ट ती ५४९ अपराधीलाई हिरासत मा पुराउछन्। त्यसै दिन जोकर टिभीमा धम्कि दिन्छन कि यदि ब्याटम्यानले आफ्नो असली पहिचान नबताए ऊ मानिसको ज्यान लिनेछन। जोकर आफ्नो योजना अनुसार हार्बी डेन्ट कमिश्नर लोयेब र न्यायाधीश सुरिलो, जसले माफिया बिरुद्दको मुद्धा सुनुवाई गरेका थिए,को ज्यान लिने सुराक दिन्छन्। कमिश्नर लोयेब र जज सुरिलोको हत्या हुन्छ तर डेन्टको हत्या प्रयास ब्याटम्यानले असफल गरी दिन्छन्। जोकर आफ्नो अर्को योजनामा मेयर एन्थोनी गार्सियाको हत्या गर्ने बनाउछन्। तर गार्डनले मेयरलाई बचाएर आफू सहिद हुन्छन्। पक्राउ परेका हत्याराबाट डेन्टलाइ जोकरको अर्को शिकार रेचल हो भन्ने थाहा हुन्छ। ब्रुस बाध्य भएर ब्याटम्यानको पहिचान बताउने निर्णय गर्छन्, अर्को दिन पत्रकार सम्मेलनमा डेन्ट, ब्रुसले केहि गर्नु भन्दा पहिले नै, सबैकोको सामुन्ने आफू नै ब्याटम्यान भएको खुलासा गर्छन्। डेन्टलाई सुरक्षा निगरानीमा कस्टडीमा लिइन्छ। === गोथममा आक्रमण === बीच बाटोमा जोकर आफ्नो हतियारबन्द समुहको साथ घेराबन्दी तोड्दै डेन्ट माथि अचानक हमाला गर्छ। ब्याटम्यान यो हमलामा डेन्ट लाई बचाउछन् र गार्डन, जसले आफ्नो मृत्युको अफवाह फैलाएको थियो, जोकरलाई गिरफ्तार गर्न सफल हुन्छन्। गोर्डनलाई मेयरले कमिश्नर पदमा पदोन्नती गर्छन्। तर चाडै नै डेन्ट र रेचल वेपत्ता भएको सुचना आउँछ, जसलाई पहिले नै जोकरद्वारा नियन्त्रित पुलिसकर्मी उनीहरूलाई हरण गरेका हुन्छन्। ब्याटम्यान सोधपुछको लागि जोकरको राम धुलाई गर्छन् र भन्छन् कि रेचल र डेन्ट लाई अलग अलग ठाउँमा विस्फोटक संगै बन्धक बनाइएको छ। ब्याटम्यान तब रेचल र गोर्डन डेन्टको उद्धारको लागि निस्कन्छन्। तर ब्याटम्यान लाई जोकराले दिएको ठेगानामा डेन्ट हुन्छन्। त्यसै बेला भवन मा धमाका हुन्छ र डेन्टको आधा अनुहार जलेकाले उसलाई अस्पताल भर्ना गरिन्छ। रेचललाई बचाउन गोर्डन असफल हुन्छन्। यस्तो अस्तव्यस्तको माझ जोकर लाउ लाई लिएर जेलबाट भाग्छ। कल्मेन रिज, जो वेयन इन्टरप्राइजेज मा अकाउन्टेन्ट हुन्छन्, जसलाई कम्पनिको फाइल जाँचको दौरान 'टम्बलर' वाहनको डिजाइन सम्बन्धित कागज मिल्छ। र पब्लिकमा म्याट म्यानको पहिचान सार्वजनिक गर्ने प्रचार गर्छ। उता जोकर माफियाको मिलेको पैसाले लाउ लाई जिउँदै जलाउँछ, र चेचेन लाई पनि मारीदिन्छ। रिजको दाबीमा आफ्नो मत राख्दै जोकर टिभीमा भन्छन् कि अब उसलाई ब्याटम्यानको को हो भन्ने जान्न पर्दैन। जोकरले फेरी टिभीबाट धम्कि दिन्छन् कि यदि रिजलाई चाडै नै नमारे देखि ऊ एउटा अस्पताल लाई नष्ट गरिदिन्छन्। त्यसैले रिज पब्लिकको निशाना बन्छ। गोर्डन गोथम शहरको हरेक अस्पताल खाली गर्ने निर्देशन दिएर रिजको सुरक्षाको लागि निस्कन्छन्। गोर्डन लाई ब्रुसले पुलिस वायरलेसबाट सुचना दिएर रिजलाई बचाउँछन्। === हार्वे डेन्टसँगको सम्पर्क === जोकर अस्पतालमा डेन्टलाई खोजेर, उसलाई रिचलको मृत्युको बदला लिन उक्साउछन्। आखिरमा अस्पतालमा बिस्फोट गरेर, बन्धकले भरिएको बसमा सवार भएर जोकर भाग्छ। डेन्ट रेचलको मृत्युको बदलाको लागि रेचलको मृत्युको जिम्मेवार खोज्छ, र आखिरमा मरोनी लाई पनि मार्छ। === पानी-जहाज घटना र गिरफ्तारी === त्यहि रात, दूई पानी-जहाज मा बस्फोटक राखिएको जानकारी मिल्छ, जुन मध्ये एकमा आम सर्वसाधारण नागरिक र अर्कोमा कैदीहरूलाई उनीहरूको यथास्थानमा पुर्यैइदै थियो। जोकर रेडियो मा दुवै जहाजमा रहेका मानिसहरूलाई भन्छन् कि "मध्य-रातमा म दुवै जहाजलाई उदाइदिन्छ तर यदि उनीहरूलाई बाच्नु छ भने अर्को जहाज लाई बस्फोट गर। त्यसैले चाडो निर्णय गर्नु होला किनकी अर्को जहाजमा रहेकाहरूले पहिले रिमोट दबाउन सक्लान्"। दुवै जहाज का यात्री यसलाई नकार्छन्। तब सम्म ब्याटम्यान र स्वाट टिम जोकरको बिल्डिङमा गएर अन्य बन्धकलाई बचाउछन्। ब्याटम्यानले जोकरलाई समाउँछन् तब जोकर ब्याटम्यान संग भन्छन्: "हामी दूई एक अर्कालाई मार्न सक्दैनौ । तिमी आफैले बनाएको आफ्नो नियमको कारणले मलाई मार्न सक्दैनौ। र म तिमीलाई मर्दिन किनभने तिमी हुँदा नै धेरै मजा आउँछ। हामी दूई जनाको अस्तित्व एक अर्का लड्नुमा नै रहेको छ।" फेरीमा रहेका मानिसहरूले एक अर्कालाई नमारेको कारण ब्याटम्यानले जोकरलाई "मानिसहरू अझै आदर्शमा विश्वास गर्ने गरेको बताउंछन् ।" जोकर ब्याटम्यान संग आफुले गोथमको आत्माको लडाई आफुले जितेको बताउछन् किनकी जब शहरबासीले डेन्टको हत्यारा वाला "अर्को अनुहार" थाहा पाउँछन्, तब उनीहरूको आशा तुरुन्तै निराशामा बदलिन्छ । ब्याट म्यानले जोकरलाई समाउछन् र जोकरले भन्छ कि "मैले त्यो सेतो सिपाही डेन्ट लाई भ्रस्ट गरी दिए र अब उसले त्यही गर्छ जुन ऊ चाहन्छ"। जब उसलाई पुलिसहरूले समाउँछ, जोकर त्यसपछी हिंसक रूपमा हास्छ। उता गोर्डन त्यही जर्जर बिल्डिङ मा पुग्छन् जहाँ रेचलको मृत्यु भएको थियो र अब त्यही डेन्ट बन्दुक ताकेर डेन्टको परिवारको साहारा आफ्नो बदला पुरा गर्न लाई धम्काउछ। ब्याटम्यान मामिला समाधान गर्ने प्रयास गर्छन् तर डेन्ट उसलाई गोली हान्छ। डेन्ट सिक्का उठाएर गोर्डनको छोरालाई दाउमा लगाउनु भन्दा पहिले नै ब्याटम्यानले डेन्टलाई भवनबाट धकेलेर डेन्टको मृत्यु हुन्छ। डेन्टको मृत्युको दोष ब्याटम्यान आफूले लिन्छन् र गोर्डनसँग डेन्टको आदर्शवादी पहिचान जोगाइ राख्न डेन्टको दोष मा पर्दाले छोप्न भन्छन्। गोर्डन अनिच्छाले ब्याटम्यानलाई भगौडा करार दिएर उसको पिछा गर्नुपर्ने हुन्छ। अन्त्यमा ब्याटम्यान डेन्टको अपराधको जिम्मा आफुले लिएर जोकरको योजनालाई सफल हुन दिदैनन्। === द डार्क नाइट राइजेसमा अनुपस्थिति === ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जोकर (पात्र)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Batman in film}} [[श्रेणी:डिसी कमिक्सका सुपरभिलेनहरू]] n82yomukqeczrvbohmjgjvi8wv35k73 0 118950 1363466 1207551 2026-06-25T09:03:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363466 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = बेन्जामिन पभार | image = Benjamin Pavard 20180709.jpg | image_size = | caption = सन् २०१८ [[फिफा विश्वकप]]मा पभार राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = बेन्जामिन जाक मार्सेल पभार<ref name=Legion>{{cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |journal=Journal Officiel de la République Française |volume=2019 |issue=1 |id=PRER1835394D |accessdate=24 August 2019 |language=फ्रान्सेली}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|3|28|df=y}}<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=15 July 2018 |accessdate=11 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=19 June 2018 |url-status= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_place = मब्लेज, [[फ्रान्स]] | height = १.८४ मी<ref name=FIFA/> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubnumber = ५ | youthyears1 = सन् २००२–२००५ | youthclubs1 = उस जुमोँ | youthyears2 = सन् २००५–२०१५ | youthclubs2 = लिल्ल | years1 = सन् २०१४–२०१६ | clubs1 = लिल्ल ख | caps1 = २० | goals1 = १ | years2 = सन् २०१५–२०१६ | clubs2 = लिल्ल | caps2 = २१ | goals2 = ० | years3 = सन् २०१६–२०१९ | clubs3 = स्तुतगार्त | caps3 = ८४ | goals3 = २ | years4 = सन् २०१९– | clubs4 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps4 = ३७ | goals4 = ५ | nationalyears1 = सन् २०१५ | nationalteam1 = २१ वर्ष मुनि | nationalcaps1 = ४ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = सन् २०१५–२०१७ | nationalteam2 = २१ वर्ष मुनि | nationalcaps2 = १५ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = सन् २०१७– | nationalteam3 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps3 = २९ | nationalgoals3 = १ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|सन् २०१८ रूस]]|}} | club-update = १६:२३, ३१ अक्टोबर २०२० (युटिसी) | nationalteam-update = ११ अक्टोबर २०२० }} '''बेन्जामिन जाक मार्सेल पभार''' ({{भाषा-फ्रान्सेली|बँजमाँ पभार}}, {{IPA-fr|bɛ̃ʒamɛ̃ pavaʁ}}, जन्म: सन् १९९६ मार्च २८) एक फ्रान्सेली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो हाल जर्मनेली क्लब बायर्न म्युनिख र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]को रूपमा खेल्दै आएका छन्। <ref name="soccerway1">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://int.soccerway.com/players/benjamin-pavard/365207/|शीर्षक=Benjamin Pavard|प्रकाशक=soccerway.com|पहुँचमिति=2017-09-06}}</ref> सन् २०१४ मा पभारले १८ वर्षको उमेरमा लिल्ल नामक एक फ्रान्सेली फुटबल क्लबको दोस्रो क्लब "लिल्ल ख"बाट व्यावसायिक फुटबलमा प्रशिक्षण लिन तथा व्यावसायिक फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए। सन् २०१५ मा पभारको उक्त क्लबको वरिष्ठ टोलीमा पदोन्नति भएपश्चात् उनले लिग अँ नामक फ्रान्सेली फुटबल सर्वोच्च लिगमा सोही क्लब मार्फत पर्दापण गरेका थिए। उक्त क्लबका लागि १ वर्षसम्म फुटबल खेलेका पभार सन् २०१६ मा स्तुतगार्त नामक एक जर्मनेली क्लबमा आवद्ध भएका थिए जहाँ उनले सोही वर्ष क्लबको तर्फबाट बुन्डेसलिगा ख नामक जर्मनेली फुटबलको दोस्रो सर्वोच्च लिग जित्न सफल भएका थिए। पभारले उक्त क्लबसँगको ३ वर्षे बसाइँमा ८० भन्दा बढी उपस्थितिहरू जनाएका थिए। सन् २०१९ को जनवरीमा पभार [[बुन्डेसलिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब बायर्न म्युनिखमा आवद्ध भएका थिए भने उनले क्लबको तर्फबाट उक्त वर्षको बुन्डेसलिगा संस्करण जित्न सफल भएका थिए। पभारले सन् २०१५ मा फ्रान्सेली १९ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए भने सोही वर्ष उनी २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीको पदोन्नति भएको थियो। सन् २०१७ को नोभेम्बरमा उनको वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीमा पदोन्नति भएको थियोे भने सन् २०१८, [[रुस|रूस]]मा आयोजित [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप]]को संस्करणमा उनले राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए भने राष्ट्रिय टोलीको उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा क्रोएसियालाई पराजित गर्दै [[फिफा विश्वकप]] उपाधि उचाल्न सफल भएको थियो। == क्लब खेलजीवन == == अन्तर्राष्ट्रिय खेलजीवन == == खेलजीवन तथ्याङ्क == ===क्लब=== {{updated|३ नोभेम्बर २०२०}}<ref name="soccerway१">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/benjamin-pavard/365207/|title=Benjamin Pavard|publisher=soccerway.com|accessdate=६ सेप्टेम्बर २०१७}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ क्लबका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|संस्करण !colspan=3|लिग !colspan=2|कप !colspan=2|लिग कप !colspan=2|युरोप !colspan=2|अन्य !colspan=2|जम्मा |- !विभाग||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल |- |rowspan=3|लिल्ल |[[२०१४–१५ लिल्ल संस्करण|२०१४–१५]] |rowspan=2|[[लिग अँ]] |८||०||०||०||०||०||colspan=2|— |colspan=2|—||८||० |- |[[२०१५–१६ लिल्ल संस्करण|२०१५–१६]] |१३||०||१||०||३||०||colspan=2|— |colspan=2|—||१७||० |- !colspan=2|जम्मा !२१||०||१||०||३||०||०||०||०||०||२५||० |- |rowspan=4|स्तुतगार्त |[[२०१६–१७ स्तुतगार्त संस्करण|२०१६–१७]] | बुन्डेसलिगा ख |२१||१||०||०||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||२१||१ |- |[[२०१७–१८ स्तुतगार्त संस्करण|२०१७–१८]] |rowspan=2|[[बुन्डेसलिगा]] |३४||१||२||०||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||३६||१ |- |[[२०१८–१९ स्तुतगार्त संस्करण|२०१८–१९]] |२९||०||०||०||colspan=2|—||colspan=2|—||२||०||३१||० |- !colspan=2|जम्मा !८४||२||२||०||colspan=2|—||०||०||२||०||८८||२ |- |rowspan=3|[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |[[२०१९–२० बायर्न म्युनिख संस्करण|२०१९–२०]] |rowspan=2|[[बुन्डेसलिगा]] |३२||५||६||०||colspan=2|—||८||०||१||०||४७||५ |- |[[२०२०–२१ बायर्न म्युनिख संस्करण|२०२०–२१]] |५||०||०||०||colspan=2|—||३||०||२||०||१०||० |- !colspan=2|जम्मा !३७||५||६||०||colspan=2|—||११||०||३||०||५७||५ |- !colspan=3|कुल !१४२||७||९||०||३||०||११||०||५||०||१७०||७ |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{updated|११ अक्टोबर २०२०}}<ref name=NFT>{{NFT player|id=69264|name=Pavard, Benjamin|accessdate=२८ March २०१८}}</ref> {|class="wikitable" style="text-align: center" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !राष्ट्रिय टोली||वर्ष||उपस्थिति||गोल |- |rowspan=4|[[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |२०१७||२||० |- |२०१८||१६||१ |- |२०१९||९||० |- |२०२०||२||० |- !colspan=2|जम्मा||२९||१ |} ====अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू==== :''राष्ट्रिय टोलीका लागि गरेको गोलहरू'' {|class="wikitable plainrowheaders" |- !गोल||मिति||स्थान||उपस्थिति||प्रतिस्पर्धी||अङ्क||नतिजा||प्रतिस्पर्धा |- | १ || ३० जुन २०१८ || कजान रङ्गशाला, कजान, [[रुस|रूस]] || align=center|९ || {{fb|ARG}} || align=center | २–२ || align=center | ४–३ || [[२०१८ फिफा विश्वकप]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडिहरू == {{कमन्सश्रेणी}} *[http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/1926843848-benjamin-pavard राष्ट्रिय टोली जानकारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326005726/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/1926843848-benjamin-pavard |date=2019-03-26 }} [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] jsg6ab4hfyfw8zlk4syd28tdrfq9425 0 118953 1363461 968204 2026-06-25T07:55:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363461 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|राष्ट्रिय फुटबल टोली}} {{बारेमा|महिला टोली|पुरुष टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली}} {{Infobox national football team | Name = फ्रान्स | Badge = | Badge_size = | Nickname = ''Les Bleues'' (फ्रान्सेलीमा) | Association = [[फ्रान्सेली फुटबल सङ्घ]] | FIFA Trigramme = FRA | Confederation = [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] (युरोप) | Coach = [[कोर्निन दियाक्रे]] | Captain = [[आमान्दिन हेनरी]] | Most caps = [[सँद्रिन सुबेरँद]] (१९८) | Top scorer = [[इजुनि ले सोमेर]] (८६) | FIFA Rank = {{फिफा महिला विश्व वरीयता|FRA}} | FIFA max = ३ | FIFA max date = डिसेम्बर २०१४ – जुन २०१७, जुन २०१८ | FIFA min = १० | FIFA min date = सेप्टेम्बर २००९ | pattern_la1 = _fraw19h | pattern_b1 = _fraw19h | pattern_ra1 = _fraw19h | pattern_sh1 = _fraw19h | pattern_so1 = _fra19hwlong | leftarm1 = 123163 | body1 = 123163 | rightarm1 = 123163 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F1030A | pattern_la2 = _fraw19a | pattern_b2 = _fraw19a | pattern_ra2 = _fraw19a | pattern_sh2 = _fraw19a | pattern_so2 = _fra19awlong | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 123163 | socks2 = FFFFFF | First game = {{fbw|FRA}} २–० {{fbw-rt|ENG}} <br> ([[म्यानचेस्टर]], इङ्ल्यान्ड; अक्टोबर १९२०) | Largest win = {{fbw|FRA}} १४–० {{fbw-rt|ALG}}<br/>सेसोँ सेभिङे, फ्रान्स; १४ मे १९९८)<br/> {{fbw|FRA}} १४–० {{fbw-rt|BUL}}<br/>([[ल माँ]], फ्रान्स; २८ नोभेम्बर २०१३) | Largest loss = {{fbw|GER}} ७–० {{fbw-rt|FRA}}<br/>(बाद क्रोच्यास्नक्स, जर्मनी; २ सेप्टेम्बर १९९२)<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.fff.fr/equipes-de-france/2/feminine-a/matchs/ |title=Tous les matchs – FFF |website=Fff.fr |date= |accessdate=24 September 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906090451/http://www.fff.fr/equipes-de-france/2/feminine-a/matchs/ |date=6 September 2016 }}</ref> | World cup apps = ४ | World cup first = २००३ | World cup best = चौथो स्थान ([[२०११ फिफा महिला विश्वकप|सन् २०११]]) | Regional name = [[युइएफए महिला युरो]] | Regional cup apps = ६ | Regional cup first = [[सन् १९९७ युइएफए महिला युरो।|सन् १९९७]] | Regional cup best = क्वाटर फाइनल ([[सन् २००९ युइएफए महिला युरो|सन् २००९]], [[सन् २०१३ युइएफए महिला युरो|२०१३]], [[सन् २०१७ युइएफए महिला युरो|२०१७]]) | type = महिला }} '''फ्रान्स महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली''' ({{भाषा-फ्रान्सेली|Équipe de France féminine de football}}) ले अन्तर्राष्ट्रिय महिला फुटबल प्रतियोगिताहरूमा फ्रान्सको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ। टोली हाल फ्रान्सेली फुटबल सङ्घको नियन्त्रणमा रहेको छ। टोलीले [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]]का विभिन्न प्रतियोगिताहरूमा खेल खेल्ने गर्दछ जसमा [[फिफा महिला विश्वकप]], [[युइएफए महिला युरो]], ग्रीष्मकालिन ओलम्पिक, र आल्गार्भे कप समावेश छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.statsfootofeminin.fr/selection/recap.php?id=1|title=Equipe de France A - Toutes les sélectionnées|publisher=statsfootofeminin.fr}}</ref> फ्रान्स महिला राष्ट्रिय टोलीले सन् १९९७ को युरोपेली प्रतियोगिताको संस्करणको क्वार्टर फाइनलमा पुग्नु भन्दा अगाडि लगातारका तीनवटा [[फिफा महिला विश्वकप]] र ६ वटा [[युइएफए महिला युरो|युरोपेली प्रतियोगिता]] लागि छनोट हुन असफल बनेको थियो।यद्यपि नयाँ सहस्राब्दीको सुरुदेखि नै फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा सबल टोलीहरू मध्ये एक बनेको छ र सन् २००३ मा पहिलो पटक [[फिफा महिला विश्वकप]]को लागि छनोट भएको थियो र सन् २००० पछिका [[युइएफए महिला युरो|युरोपेली प्रतियोगिता]] मध्ये दुईवटा संस्करणमा क्वार्टर फाइनल सम्म पुगेको थियो। सन् २०११ मा, फ्रान्सले २०११ फिफा महिला विश्वकपमा चौथो स्थान सम्म पुगेको थियो जुन प्रतियोगितामा समग्रमा सबै भन्दा राम्रो समाप्ति हो। अर्को वर्षमा, टोलीले सन् २०१२ साइप्रस कप र महिला ओलम्पिक फुटबल प्रतियोगिताको चौथो स्थान कब्जा गरेको थियो। कोर्निन दायाक्रे ३० अगस्त २०१७ देखि टोलीको प्रमुख प्रशिक्षकको भूमिकामा छिन्। टोलीकी कप्तान [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]की खेलाडी आमात्दिन हेनरी हुन्।<ref>{{cite tweet |user=equipedefrance |author=Equipe de France |number=922852844230926336 |date=24 October 2017 |title=Corinne Diacre l'a annoncé après le match #FRAGHA, @amandinehenry6 est la nouvelle capitaine des Bleues ! ©️🇫🇷}}</ref> यसले [[२०१९ फिफा महिला विश्वकप|सन् २०१९ फिफा महिला विश्वकप]]को आयोजना गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन् २०१९ मा हुने महिला विश्वकप फुटबलको लाखौँ टिकट अहिले नै बिक्री|युआरएल=https://ujyaaloonline.com/story/9657|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=उज्यालो अनलाइन|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.fff.fr/?home आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501183042/http://www.fff.fr/?home |date=2015-05-01 }} *[https://www.fifa.com/associations/association=fra/ फिफामा जानकारी पृष्ठ] [[श्रेणी:फ्रान्स महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली| ]] [[श्रेणी:युरोपेली महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] mwruhmb7h5selvyocnypk4g6n00fc06 14 119871 1363449 980905 2026-06-25T07:05:50Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] जोडियो 1363449 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:भारतीय अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 539daqa49sabf0ow4xno4qyugpi8693 0 129928 1363444 1321620 2026-06-25T07:00:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363444 wikitext text/x-wiki {{for|भुटानको जिल्ला|पुनाखा जिल्ला}} {{Infobox settlement | name = पुनाखा | native_name = སྤུ་ན་ཁ་ | native_name_lang = dz | settlement_type = [[सहर]] | image_skyline = PunakhaDzong.jpg | image_caption = पुनाखा जोङ | pushpin_map = Bhutan | coordinates = {{coord|27|35|N|89|51.5|E|region:BT|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | subdivision_type1 = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = [[पुनाखा जिल्ला|पुनाखा]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 1242 | population_total = 6262 | population_as_of = २०१७ | population_density_km2 = auto | timezone = [[भुटान समय]] | utc_offset = +६ }} '''पुनाखा''' [[पुनाखा जिल्ला]]को [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो।<ref>{{cite web|url=http://www.probhutan.com/e_html/bruecke_Mochhu.htm|title=Re-construction of the Cantilever Bridge crossing the Mochhu (Mo-River) connecting Punakha village and Punakha Dzong in adapted traditional Bhutanese architecture.|last=Nestroy|first=H. N.|date=2008|publisher=Pro Bhutan e.v.|access-date=2009-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405234914/http://www.probhutan.com/e_html/bruecke_Mochhu.htm |date=2009-04-05 }}</ref> पुनाखा भुटानको राजधानी थियो, यद्यपि, सन् १९५५ मा भुटानको राजधानी [[थिम्पु]]मा सारिएको थियो। यो थिम्पुबाट करिब ७२ किलोमिटर टाढा छ, र राजधानी थिम्पुबाट कारबाट करिब ३ घण्टा लाग्छ। == इतिहास == पुङ्थाङ देवाचेन फोड्रङ (महान खुशीको दरबार) वा पुनाखा जोङ १६३७ मा जाब्द्रुङ न्गावाङ नामग्यालको महान् कमान्डमा तुइबी जाउ बलिपद्वारा निर्माण गरिएको थियो र दुई वर्षको अवधिमा पूरा भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.raon.ch/pages/bt/visin/bt_punakha02.html|title=Punakha Dzong and Monastery|publisher=RAO Online|language=English|accessdate=9 July 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021043357/http://www.raon.ch/pages/bt/visin/bt_punakha02.html |date=21 October 2020 }}</ref><ref name="chhopel">{{cite conference|last=Chhopel|first=Karma|title=Flash Floods and Debris Flows due to Glacial Lake Outburst Floods|book-title=Proceedings of the International Workshop on Flash Flood Forecasting coordinated by the U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration's National Weather Service and the World Meteorological Organization, San José, Costa Rica, March 2006|publisher=Hydro-Met Services Division, Dept. of Energy, Ministry of Trade and Industry|location=Thimphu, Bhutan|date=2006-03-15|format=ppt|url=http://www.nws.noaa.gov/iao/FFW/2006/Presentations/Session%207/CHHOPHEL-BHUTAN.ppt|others=[http://www.nws.noaa.gov/iao/iao_FFW.php Conference web site (NOAA)], [http://www.nws.noaa.gov/iao/FFW/2006/Presentations/Session%207/Ab_04_Chhophel.pdf Abstract (pdf)]}}</ref> सन् १९०७ मा, पुनाखा जोङ [[भुटानको राजा|भुटानको पहिलो राजा]]को रूपमा [[उगेन वाङचुक|उग्येन वाङचुक]]को राज्याभिषेक को स्थल थियो।<ref name="Brief History">{{cite book|title=A Brief History of the First Hereditary King of Bhutan|last=Tshewang|first=Lama Pema|year=1973}}</ref> तीन वर्षपछि, पुनाखामा एक सन्धिमा हस्ताक्षर गरियो जसमा बेलायतीहरूले भुटानको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्न सहमत भए र भुटानले बेलायतलाई आफ्नो विदेश मामिलामा निर्देशन दिन अनुमति दियो।<ref name="Wangchuck Vision">{{cite book|title=Bhutan: 100 Years of Wangchuck Vision|last=Sood|first=Shubhi|year=2008|publisher=SDS Publications|place=Noida}}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery widths="200" heights="160" mode="packed"> चित्र:PunakhaDzongInSpring.jpg|पुङ्थाङ देवाचेन चित्र:Punakha Dzong5.jpg|पुनाखा जोङ </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भुटानका ठाउँहरू]] agodiaxl9ot3163i345bjivz102bk0j 0 130497 1363486 1203929 2026-06-25T11:13:43Z Bishaldev100 28807 1363486 wikitext text/x-wiki {{short description|Former kingdom located in present-day Nepal}} {{Infobox former country |native_name={{lang-ne|घिरिङ}} |date_post=<!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |date_event5= |event6= |date_event6= |event_pre=<!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre= |event_post=<!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |p1= |date_event4= |flag_p1=<!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1=<!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1=नेपाल अधिराज्य |flag_s1=Flag of Nepal.svg |image_s1=<!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |year_representative1=<!-- Years served --> |event5= |event4= |conventional_long_name=घिरिङ राज्य |date_end= |common_name=घिरिङ |era=[[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]] |government_type=शाही <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start=<!-- Default: "Established" --> |date_start=<!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start=<!-- Year of establishment --> |event_end= |year_end= |date_event3= |year_exile_start=<!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end=<!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1=<!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1= |event2= |date_event2= |event3= |today=[[नेपाल]] }} '''घिरिङ राज्य''' [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसी राज्य]]को नामले चिनिने २४ राज्यहरूको परिसङ्घमा एक सानो राज्य थियो।<ref name=":0">{{Cite book|last=Hamilton|first=Francis Buchanan| author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|url=https://books.google.com/books?id=8_7xDwAAQBAJ|title=The Kingdom of Nepal|date=18 July 2020|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-3-7523-2238-5|location=|pages=123–157|language=en}}</ref> घिरिङ पहिले [[तनहुँ राज्य]]को एक भाग थियो। उनीहरूका भाइहरूले राज्यलाई तीन उप-विभाजनमा विभाजन गरेपछि यो स्वतन्त्र भएको थियो।<ref name=":0" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 9or69a043jcp2lxopbnhn5nzep8r4ra 0 136406 1363384 1363204 2026-06-24T16:10:12Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363384 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भर्का थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 3zzkhy5ml7wxfnxus6bsg0xbs33m79g 1363385 1363384 2026-06-24T16:17:31Z Bishaldev100 28807 /* हरिहरपुर गढी */ 1363385 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भर्का थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] gjno5uonr5ujmxbknfak58wi7vrt4tj 1363387 1363385 2026-06-24T16:28:54Z Bishaldev100 28807 /* हरिहरपुर गढी */ 1363387 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भर्का थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 11gc8dftd1j01f4r9gxsu4yv4e6divb 1363390 1363387 2026-06-24T16:30:30Z Bishaldev100 28807 /* गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ */ 1363390 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भर्का थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] j0xhs9lkk1g4opt00nq22g1t8jabn6n 1363391 1363390 2026-06-24T16:35:30Z Bishaldev100 28807 /* लडाइँ */ 1363391 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भर्का थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] l49dtlrjq620k7bsxobr6wwxa12at6n 1363392 1363391 2026-06-24T16:36:33Z Bishaldev100 28807 1363392 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 9fc7ym34q1hlqpns18odv7nk6nx1p9u 1363393 1363392 2026-06-24T16:37:06Z Bishaldev100 28807 /* गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ */ 1363393 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] r49pv5hy7mkxin7u3ip0sobxf1bzhwx 1363394 1363393 2026-06-24T16:37:34Z Bishaldev100 28807 1363394 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = [[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] tnxmgk0qmjgs3dw43only0xrrk3y9a7 1363395 1363394 2026-06-24T16:38:45Z Bishaldev100 28807 1363395 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए । <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] jqzbusyxn5vzvekqf9z0rszqpkfep2b 1363396 1363395 2026-06-24T16:39:54Z Bishaldev100 28807 1363396 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए। ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] j35s4krqxn8ri30ioibaf3b2qhgvoe3 1363397 1363396 2026-06-24T16:41:27Z Bishaldev100 28807 /* लडाइँ */ 1363397 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] rehlccweigsx1qfjkfbasiwvaicwlqq 1363398 1363397 2026-06-24T16:41:51Z Bishaldev100 28807 /* लडाइँ */ 1363398 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 5djscj9rfh9n7h1su0n1h14gztcwoxc 1363399 1363398 2026-06-24T16:42:25Z Bishaldev100 28807 /* लडाइँ */ 1363399 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 507md3hi0z2mnsr8n9dobe0kmnrs4j9 1363400 1363399 2026-06-24T16:51:31Z Bishaldev100 28807 1363400 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = [[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 6nse39ad8ga162uttzaw127prslfejb 1363401 1363400 2026-06-24T16:52:15Z Bishaldev100 28807 1363401 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 0v1icuic6gazfe3agj2hwwzt173srlt 1363402 1363401 2026-06-24T16:52:52Z Bishaldev100 28807 1363402 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] pgcmv942yo55r51bkgxnwr2cxfgxp28 1363403 1363402 2026-06-24T16:55:15Z Bishaldev100 28807 1363403 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] 7wbbzjpjrcirgiva4yz6ls7izpw8s06 1363404 1363403 2026-06-24T16:57:05Z Bishaldev100 28807 1363404 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] ot2yiwdcx4kz11kbs7csu18qugpjwi5 1363405 1363404 2026-06-24T17:18:53Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर गढी */ 1363405 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] mfjdtb9elvr5dfb2my3ko5lehmho3zx 1363407 1363405 2026-06-24T17:25:56Z Bishaldev100 28807 /* लडाइँ */ 1363407 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो। उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] bpcm3invjkcizxpr0coarkd6cnw90ax 1363409 1363407 2026-06-24T17:31:51Z Bishaldev100 28807 /* गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ */ 1363409 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | territory = | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगालका नवाब | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (today part of [[मकवानपुर गढी]], [[Bagmati Province]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] nogp3kar92zgb6yp6bkb87pshvdhbck 1363416 1363409 2026-06-24T17:48:31Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363416 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] m4en5pfllg6arkwb259az9pqrjo10i9 1363417 1363416 2026-06-24T17:49:07Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363417 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |partof=नेपालको एकीकरण | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] ahlqo6uqxblkdkcm5kqs7f56paihx11 1363422 1363417 2026-06-24T18:30:40Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363422 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले लमजुङका राजा वीरनारायण शाह र पर्वतका राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] q9yz7k6fna2l96m7yan087d4chfkjua 1363432 1363422 2026-06-25T04:01:28Z Bishaldev100 28807 /* प्रतिक्रिया */ 1363432 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा वीरनारायण शाह र [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] anaq8b2emandfa9tz3j3uvo2592ec9t 1363433 1363432 2026-06-25T04:09:17Z Bishaldev100 28807 /* */ 1363433 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बंगालका नवाब मिर कासिमसँग सहयोग मागेका थिए। गुरगिन खानको नेतृत्वमा आएको बंगाली सेनालाई छापामार युद्ध गरी पराजित गरेपछि दिग्बन्धन सेनले आत्मसमर्पण गरे र मकवानपुर पूर्णतः गोरखामा विलय भयो। [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा वीरनारायण शाह र [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] mb227z2e26k8kmdzctxcgqrxgqi3wnj 1363440 1363433 2026-06-25T06:57:15Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)]] पृष्ठलाई [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)]]मा सारियो 1363433 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बंगालका नवाब मिर कासिमसँग सहयोग मागेका थिए। गुरगिन खानको नेतृत्वमा आएको बंगाली सेनालाई छापामार युद्ध गरी पराजित गरेपछि दिग्बन्धन सेनले आत्मसमर्पण गरे र मकवानपुर पूर्णतः गोरखामा विलय भयो। [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा वीरनारायण शाह र [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] mb227z2e26k8kmdzctxcgqrxgqi3wnj 1363477 1363440 2026-06-25T09:45:08Z Bishaldev100 28807 /* हरिहरपुर गढी */ 1363477 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बंगालका नवाब मिर कासिमसँग सहयोग मागेका थिए। गुरगिन खानको नेतृत्वमा आएको बंगाली सेनालाई छापामार युद्ध गरी पराजित गरेपछि दिग्बन्धन सेनले आत्मसमर्पण गरे र मकवानपुर पूर्णतः गोरखामा विलय भयो। [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र देवान कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। (राजाराम सुवेदीका अनुसार दिग्बन्धन सेनले उत्तर विहारका नवाब काशीमअली खानसँग मद्दत मागेका थिए र काशीमअली खानले २००० मुसलमानी सेना हर्नामाडीको बाटो हुँदै गुरगीन खानको नेतृत्वमा पठाएका थिए। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा वीरनारायण शाह र [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] lla291ricdfc06yk7yl552sbt3oh4pi 1363493 1363477 2026-06-25T11:18:44Z Bishaldev100 28807 /* गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ */ 1363493 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = मकवानपुरको लडाईं | notes = | casualties3 = | casualties2 = ४०० | casualties1 = ६० | strength3 = | strength2 = ३,५०० | strength1 = अज्ञात | combatant2 = मकवानपुर राज्य<br>[[File:Bengal subah flag (Nautical).svg|20px]] बंगाल | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] <br> [[वंशराज पाँडे]] | commander2 = दिगबन्धन सेन<br>[[मिर कासिम]] <br /> गुर्गिन खा | combatants_header = | status = गोर्खा विजय | result = गोरखा विजय | territory = मकवानपुर गोरखामा विलय<br>बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, सिन्धुलीमा गोरखाको अधिकार | map_label = | width = | map_caption = | map_marksize = | map_size = | map_relief = | map_type = | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | place = [[मकवानपुरगढी]], [[गोरखा राज्य]] <br /> (अहिले [[मकवानपुर गढी]], [[नेपाल]]) | date = १८१९ भदौ-पौष <br>१७६३ अगस्ट २० | caption = | alt = | image_size = | image = | campaignbox = नेपालको एकीकरण }} '''मकवानपुरको युद्ध''' वि.स। १८१९ को भदौ मा (ई २१ अगस्ट १७६२ मा )मकवानपुरगढी, नेपालको [[गोरखा राज्य]] र [[मकवानपुर राज्य]]बीच भएको थियो। <ref>{{Cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |date=31 July 2020 |title=The battle of Makawanpur |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125318/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/the-battle-of-makawanpur/ |archive-date=28 January 2021 |access-date=28 January 2021 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115210347/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/97266/ |date=15 January 2021 }}</ref> करिब आठ घण्टासम्म चलेको लडाइँमा गोर्खाली विजयी भयो । <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3RuAAAAMAAJ|title=Military History of Nepal|date=1995|location=}}</ref> मकवानपुरको तर्फबाट ६० गोर्खाली सैनिक मारिए र ४०० सिपाही मारिए। <ref name=":0" /> मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बंगालका नवाब मिर कासिमसँग सहयोग मागेका थिए। गुरगिन खानको नेतृत्वमा आएको बंगाली सेनालाई छापामार युद्ध गरी पराजित गरेपछि दिग्बन्धन सेनले आत्मसमर्पण गरे र मकवानपुर पूर्णतः गोरखामा विलय भयो। [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दमकिर्ति शाह|महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], [[नन्दु शाह]], [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा मकवानपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> मकवानपुर विजयसँगै गोरखाले बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरीजस्ता समथर क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार गर्‍यो। तराईको तलहट्टी भागमा आफ्नो पूर्णतः कब्जा भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दक्षिणपट्टिबाट पैठारी हुने नुन र कपडा पनि बन्द गर्न लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=पूर्णिमा |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६५}}</ref> मकवानपुर राज्य गोरखामा गाभिएपछि मकवानपुर राज्यमा कार्यरत [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]का पूर्वज गोर्खाली भएका थिए। गोरखाको दक्षिणी सिमाना कम्पनी प्रभावित क्षेत्रमा जोडिएकाले अङ्ग्रेजको क्रियाकलापको पनि नजिकबाट अध्ययन गर्न सजिलो भयो। ==पृष्ठभुमि == गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई घेराबन्दी गरी गलाउने नीति लिएका थिए। मकवानपुर राज्यबाअत उपत्यका भित्र आपूर्ति सामग्री प्रवाह भैरहेको हुनाले घेराबन्दी गर्ने काम प्रभावकारी भएको थिएन। त्यसैले मकवानपुर माथि अधिकार गर्न आवश्यक भयो। मकवानपुरमा बुढा राजा हेमकर्ण सेनको बि.सं १८१६ मा मृत्यु भयो। उनका उत्तराधिकारी दिग्बन्धन सेन राजगद्दीका हकदार भए। दिग्बन्धन सेन गोर्खाका राजाका विरोधी थिए। त्यसैले गोरखाले त्यहाँ आक्रमण गर्नु कुनै असजिलो ठानेन। ==लडाइँ == ===मकवानपुर गढी=== १८१९ भाद्र ९ मा पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यात र वंशराज पाँडेको नेतृत्वमा मकवानपुरमा आक्रमण गर्न पठाए। चित्लाङ, कुलेखानी र खुँडाघाटबाट अगाडी बढेको गोरखाली सेनाले मकवानपुरमाथि आक्रमण गर्‍यो। १० घण्टा सम्म चलेको सो युद्धमा १०० भन्दा बढी गोरखाली र ४०० मकवानी सैनिक मारिए। सो युद्धमा राजा दिग्बन्धन सेन पराजित भई हरिहरपुरतिर भाग्न बाध्य भए।<ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७३ }}</ref> उनलाई पच्छ्याउदै गोरखाली सेनाले आश्विन २ मा सिन्धुली र तिमाल जित्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> ===हरिहरपुर गढी=== दिग्बन्धन सेन हरिहरपुर गढीमा मुकाम बनाएका थिए। गोरखालीले त्यहाँ पनि पच्छ्याउँदै लखेट्तै लगेकाले १८१९ आश्विन २२ राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार पक्राउ परे। तर दिग्बन्धन सेन र देवान कनकसिंह बानियाँ प्रपञ्चसाथ भाग्दा खुँडाघाट्मा पुगी गुरगिन खानसँग सहायता मागे। त्यो कुरालाई बङ्गालका नवाब मीरकासिमकहाँ पुर्‍याइयो। मीरकासिमले २००० सैनिक गुरगिन खानको नेतृत्वमा गोर्खालीसँग युद्ध गर्न पठाए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = १७४ }}</ref>। (राजाराम सुवेदीका अनुसार दिग्बन्धन सेनले उत्तर विहारका नवाब काशीमअली खानसँग मद्दत मागेका थिए र काशीमअली खानले २००० मुसलमानी सेना हर्नामाडीको बाटो हुँदै गुरगीन खानको नेतृत्वमा पठाएका थिए। ===गोर्खाली बङ्गाली लडाइँ === वि सं १८१९ पौष २७ बङ्गाली सेनाले मकवानपुरमा प्रवेश गर्‍यो। मकवानपुरलाई मुसलमानले टेकेको खबर पाएका गोरखालीले ढुकुवाबास पुगेर छापामार तरिकाले आक्रमण गरे। गोरखालीका सामु मुसलमानको केही सीप नलागी हातहतियार र बन्दुकको ख्याल नगरी ज्यान बचाउन भागे। मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले गोरखाली सेनासामु आत्मसमर्पण गरे। उनलाई सपरिवार गोर्खामा नजरबन्दमा राखियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=मकवानपुर राज्य |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_05.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |issue=147 |pages=41-48}}</ref> उनका छोरा भुँवर सेन भने भागेर बेतिया पुग्न सफल भए।<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = FB | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन | year = | title =An Account of the Kingdom of Nepal | publisher = Manjushree Publishing House | url = | isbn = | pages =145-146 }}</ref> ==प्रतिक्रिया == मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेन सपरिवार बन्दी बनी गोरखामा राखिएको सूचनाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेनको मनमा त्रास पैदा भयो। त्यसैले उनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा वीरनारायण शाह र [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिबमलाई मन्त्रणा गरे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोर्खाली]] gnf93g9ba1vqa7hapnainxzzu5h9yp7 0 138355 1363430 1297373 2026-06-25T03:41:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363430 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian footballer}} {{Use dmy dates|date=September 2016}} {{Use Indian English|date=September 2016}} {{Infobox football biography | name = नगेन तामाङ | image = | fullname = | birth_date = १९ फेब्रुअरी १९८९ (उमेर ३५) | birth_place = [[खरसाङ]], [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]] | height = {{height|m=1.78}} | currentclub = | clubnumber = | position = [[Striker (association football)|Striker]] | youthyears1 = | youthclubs1 = [[New Delhi Heroes FC|New Delhi Heroes]] | years1 = 2011–12 | clubs1 = [[Royal Wahingdoh F.C.|Royal Wahingdoh]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2012–13 | clubs2 = [[Rangdajied United F.C.|Rangdajied]] | caps2 = 4 | goals2 = 0 | years3 = 2015 | clubs3 = [[Royal Wahingdoh F.C.|Royal Wahingdoh]] | caps3 =12 | goals3 = 0 | years4= 2017 | clubs4= [[Transport United]] | caps4= | goals4 = | years5=2018 |clubs5=[[Langsning F.C.|Langsning FC]] | caps5=2 | goals5=0 | years6= 2018–2021 | clubs6= [[Real Kashmir F.C.]] | caps6= | goals6 = | nationalyears1 = | nationalteam1 = | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | club-update = 25 April 2019 | ntupdate = }} '''नागेन तामाङ''' (जन्म १९ फेब्रुअरी १९८९ [[खरसाङ]]) एक भारतीय पेशेवर फुटबलर हुन् जसले फरवार्डको रूपमा खेल्छन्। == क्यारियर == ===रङ्दजीद युनाइटेड=== तामाङले ४ अक्टोबर २०१३ मा जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम, शिलोङमा डेम्पो विरुद्ध I-League मा रंगदाजीदबाट आफ्नो व्यावसायिक डेब्यू गरे। जसमा उनले ७६ औं मिनेटसम्म खेलेका थिए र लालडिङघेटाको स्थानमा आएका थिए। रंगदाजीले खेल २–२ गोलको बराबरीमा रोकेको थियो ।<ref>{{cite web|last=Noronha|first=Anselm|title=Rangdajied United FC 2-2 Dempo SC: Papas denied his first win by the promoted outfit|url=http://www.goal.com/en-india/match/122561/rangdajied-united-fc-vs-dempo-sc/report|work=Goal.com|accessdate=4 October 2013|archive-date=7 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007035441/http://www.goal.com/en-india/match/122561/rangdajied-united-fc-vs-dempo-sc/report|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=UKFC 4-1 NB Armed Police|url=http://www.goalie365.com/show_details.php?article_id=454|website=Goalie365|access-date=27 April 2016|archive-date=14 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514043807/http://www.goalie365.com/show_details.php?article_id=454|url-status=live}}</ref> === ट्रांसपोर्ट यूनाइटेड === २०१७ मा, तामाङ भुटान नेसनल लिगको ट्रान्सपोर्ट युनाइटेडमा सामेल भए।<ref>{{cite web|first=Atanu|last=Mitra|title=Not ISL, Not I-League: Nagen Tamang's Bhutan stint a sign of things to come?|url=http://www.goal.com/en-in/news/isl-i-league-nagen-tamangs-bhutan-stint-transport-united/9j3nyogvzvpe1efki5m8xolwb|website=www.goal.com|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|date=7 August 2017|access-date=27 August 2018|archive-date=27 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174121/http://www.goal.com/en-in/news/isl-i-league-nagen-tamangs-bhutan-stint-transport-united/9j3nyogvzvpe1efki5m8xolwb|url-status=live}}</ref> ७ अगस्ट २०१८ मा उनले पारो युनाइटेड विरुद्ध एक गोल गरे।<ref>{{cite web|title=NAGEN DEDICATES HIS GOAL TO GORKHALAND MARTY|url=http://goalie365.com/show_details.php?article_id=1300|work=goalie365.com|accessdate=27 August 2018|archive-date=28 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035615/http://goalie365.com/show_details.php?article_id=1300|url-status=live}}</ref> ९ अगस्ट २०१७ मा उनले थिम्पु सिटी विरुद्ध ह्याट्रिक गरे र आफ्नो पक्षलाई ६–३ ले जित दिलाए जसले आफ्नो पक्षलाई थिम्पु सिटीभन्दा तीन गोलले अगाडि र तालिकाको शीर्ष स्थानमा राख्यो।<ref>{{cite web|title=Transport United thrashes Thimphu City 6-3|url=http://www.bbs.bt/news/?p=78084|work=bbs.bt|accessdate=27 August 2018|archive-date=28 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035533/http://www.bbs.bt/news/?p=78084|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828035533/http://www.bbs.bt/news/?p=78084 |date=28 August 2018 }}</ref> २०१७ भुटान राष्ट्रिय लिगको उपाधि जितले तामाङलाई आवश्यक किक दियो जुन उसको करियरको सुरुमा हराइरहेको थियो।<ref name="title"/> {{quote box|width=33%|align=right|quote=" I am happy that we won the title. Among all the moments in the league, that feeling when I scored against Thimphu City was amazing. I hope I will be called back to play for the club again"|source=—Tamang on winning [[Bhutan National League]]<ref name="title"/>}} ===रियल कश्मीर=== २६ अगस्ट २०१८ मा, नागेन तामाङले नयाँ प्रमोट गरिएको रियल कश्मीर F.C. मा हस्ताक्षर गरे। I-League मा सिजन २०१८-१९ को लागि।<ref>{{cite web|title=Real Kashmir signed Nagen Tamang|url=http://www.goalie365.com/show_details.php?article_id=2452/Real%20Kashmir%20signed%20Nagen%20Tamang|website=Goalie365|accessdate=26 August 2018|archive-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826214543/http://www.goalie365.com/show_details.php?article_id=2452%2FReal%20Kashmir%20signed%20Nagen%20Tamang}}</ref> ११ डिसेम्बर २०१८ मा, उनले शिलोङ लाजोङ विरुद्ध पहिलो गोल गरे, I-League मा उनको पहिलो गोल थेयो । रियल काश्मिरले खेल ६–१ ले जित्यो र नागेन खेलको हिरो घोषित भए ।<ref>{{cite web|first=Soham|last=Mukherjee|title=I-League 2018–19: Real Kashmir soar to third spot after thrashing Shillong Lajong 6–1|url=https://www.goal.com/en/news/i-league-2018-19-real-kashmir-soar-to-third-spot-after-thrashing-/kby1ldu8xnfx1h37sa7d1i5f6|website=Goal.com|access-date=25 November 2018|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416052932/https://www.goal.com/en/match/real-kashmir-v-shillong-lajong/report/3zael6emxk0nlm68edyzwgd4a|url-status=dead|date=11 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=With one goal and two assists under his belt, Nagen is today's Hero|url=https://www.twitter.com/ILeagueOfficial/status/1072481052650803204|work=twitter.com|accessdate=25 November 2018|archive-date=8 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190908042031/https://twitter.com/ILeagueOfficial/status/1072481052650803204|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908042031/https://twitter.com/ILeagueOfficial/status/1072481052650803204 |date=8 September 2019 }}</ref> == क्यारियर तथ्याङ्क == {{updated|२४ मे २०१५}}<ref>{{soccerway|nagen-tamang/317711}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|सिजन !colspan="3"|लीग !colspan="2"|फेडेरेसन कप !colspan="2"|Durand कप !colspan="2"|[[Asian Football Confederation|AFC]] !colspan="2"|कुल |- !Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals |- |rowspan="2"|[[Rangdajied United F.C.|Rangdajied]] |[[2013–14 I-League|2013-14]] |4||0||0||0||0||0||-||-||4||0 |- |[[Royal Wahingdoh]] |[[2014–15 I-League|2014-15]] |9||0||0||0||0||0||–||–||9||0 |- !colspan="3"|क्यारियर कुल !13!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!13!!0 |} == सम्मान== ===क्लब=== ;ट्रांसपोर्ट यूनाइटेड *भुटान राष्ट्रिय लीग (1): [[2017 Bhutan National League|२०१७]]<ref name="title">{{cite web|title=History returns to Transport United after seven years|url=http://www.kuenselonline.com/history-returns-to-transport-united-after-seven-years/|work=kuenselonline.com|access-date=27 August 2018|archive-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018173529/http://www.kuenselonline.com/history-returns-to-transport-united-after-seven-years/|url-status=live}}</ref> ==सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.goal.com/en-india/people/india/29485/nagen-tamang Goal Profile] {{DEFAULTSORT:Tamang, Nagen}} 48rkive8f4nzzr5dgczkubggxgn6etp 0 138538 1363408 1350127 2026-06-24T17:28:41Z Bishaldev100 28807 /* मानिक सेन */ 1363408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = मकवानपुर राज्य |conventional_long_name = मकवानपुर राज्य |common_name = मकवानपुर |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा लोहाङ सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १६१० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८१८ |date_end = |p1 = पाल्पा राज्य |p2 = |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map =Ruin Makwanpur Gadi Palace.JPG |capital = [[मकवानपुर गढी]] |common_languages = [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] (नेपाली), |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[लोहाङ सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१०- १६४२ |leader2 = राघवनरेन्द्र सेन |year_leader2 = |leader3 =[[दिग्वन्धन सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १८१८ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''मकवानपुर राज्य''' मध्य कालको [[नेपालको एकीकरण]] पूर्व एउटा स्वतन्त्र र प्रख्यात सेन राज्य थियो । [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण शा]]हको राज्यकालमा त्यो सेन राज्य वृहत [[नेपाल]]को अङ्ग बनेको हो । हालको नेपालभन्दा धेरै गुणा ठूला राज्य पाल्पा र मकवानपुर तथा पछि टुक्रिएर बनेका चौदण्डी, विजयपुर जस्ता राज्य सेन राजाद्वारा शासित रहेको इतिहासकार बताउँछन् । विसं १००० तिर नेपाल पसेका सेनहरुको झण्डै ११०० वर्ष लामो इतिहास भए पनि सत्ताच्युत हुनुपरेका कारण कतिपय इतिहास पनि गर्भमै लुकेको आभास हुन्छ । इतिहासकारका मत बाझिएको तथा प्रस्ट्याउने तथ्यपूणर् आधार फेला नपर्दा एघारौँ शताब्दीमा नेपाल प्रवेश गरेका तुला सेनदेखि पाल्पाका राजा मुकुन्द सेन प्रथमसम्मको वंशलता वा ऐतिहासिकता अन्योलग्रस्त नै छ । तर मुकुन्द सेनले सन्यास धारण गरेर छोरानातीहरुलाई राज्य बाँडेपछिको इतिहासको सारसंक्षेप भने अध्ययन गर्न पाइन्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.satelitekhabar.com/details/6835|title=मकवानपुरका सेन राजाहरुको दुईसय नौ वर्ष|date=२०७८, आषाढ २३|work=स्याटलाईट खबर}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == मकवानपुरको नामकरण == [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का राजा [[मुकुन्द सेन]] प्रथम (वि. सं. १५७५-१६१०) ले आफ्नो राज्य पूर्वमा [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]]सम्म विस्तार गरेपछि पश्चिम गुल्मीदेखि [[कोशी अञ्चल|कोशी]]सम्म फैलिएको हुँदा त्यस राज्यको बीच भागमा पर्ने मकवानपुरलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी त्यसैलाई आफ्नो राजमुकाम गराई राजधानी घोषित गरेका थिए । तर त्यो कुरा प्राप्त स्रोतले पुष्टी गरेका छैनन् । मकवानपुरलाई उनका छोरा लोहांग सेनले मकवानपुरमाथि विजय गरेको कुरा जानकारी हुन्छ । त्यसै अभियानमा मुकुन्द सेन पनि साथै थिए र [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] नवलपुर गैंडाकोटबाट तरी मकवानपुरको भावर प्रदेश कब्जा गरी बढियानालादेखि कमला नदी बीचमा पर्ने तल हट्टीलाई पनि अधिकार गरेका थिए । त्यसो गर्दा पाल्पाको सीमाना [[लिम्बुवान]]को [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] राज्य संग जोडियो । त्यतिबेलासम्म मुकुन्द सेन जोगी नभई सशक्त शासक हुनाले मकवानपुर क्षेत्र रमणीय लागेकोले एउटा बस्ती वा पुर निर्माण गरी त्यस बस्तीलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी मकवानपुर नामबाट पछि प्रख्यात भएको कुरा इतिहास सम्मत लाग्दछ । वि.सं.१६०५ पछिका ५ वर्षको अन्तरालमा मुकुन्द सेनले पाल्पा राज्यको पूर्व सीमानाको व्यापक विस्तार गरेको देखिन्छ । त्यसै समयमा लोहाङ्ग सेनले [[लिम्बुवान|विजयपुर]] राज्य माथि विजय गरेको देखिन्छ । तर विजयपुरका लिम्बु राजा ( राय) विजयनारायण खेवाङ को राज्यकाल १६४६ - १६६६ वि.सं सम्म रहेको देखिनाले त्यो क्रम बारे टुङ्गो गर्नु पर्ने स्थिति छ । राजा मुकुन्द सेनसंग उनका कान्छा छोरा लोहाङ्ग सेन पूर्वी विजय अभियानमा आएको कुरा स्पष्ट भएको छ । त्यसै क्रममा मकवानपुर पहिले दखल भएको थियो भने अझ पूर्वतिर अलिपछि । राजा मुकुन्द सेनले आफ्नो विस्तृत राज्य पश्चिमदेखिपूर्वतर्फका जंगल फडानी गरी बसोबास गराउने क्रममाठाउँ ठाउँमा मानवीय बस्तीहरू बसालेका थिए । [[पूर्वी राप्ती नदी|रापती नदी]] देखि पूर्व र हेटौंडा देखि उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने पहाडी भागमाएउटा नगर या पुर बसाले र त्यसको नाम आफ्नै नामबाट मुकुन्दपुर नामकरण गरे । त्यसै आधारबाट सो ठाउँलाई पछि मकवानपुर भन्न थालियो । मुकुन्द सेनका वंशजलाई मुकुवानी वा मकवानी पनि भन्न थालिएको थाहा पाइन्छ । == इतिहास == [[चित्र:Ruin_Makwanpur_Gadi_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|271x271पिक्सेल|Ruin Makwanpur Gadi Palace]] === पाल्पा राज्यको विखण्डन === [[पाल्पा राज्य|पाल्पाका राजा]] [[मुकुन्द सेन]]ले आफ्नो उत्तरार्द्ध जीवनराजर्षीको रूपमा बिताउन थाले । उनले [[रुरु क्षेत्र|रिडी]], [[देवघाट धाम|देवघाट]], [[बराहक्षेत्र|बराह क्षेत्र]], हरिहर क्षेत्र जस्ता प्राचीन धार्मिक क्षेत्रहरूमा बस्दै तपस्या गर्दै हिड्ने गर्न थाले । आफू त्यसरी भक्तिभावमा लाग्दा उनले आर्जन गरेको विशाल राज्य उनैका जेठा छोरा माणिक सेन पाल्पा, माहिला विनायक सेन वुटवल, साहिँला भृंगी सेन [[तनहुँ राज्य|तनहूँ]]मा कान्छा छोरा लोहाङ सेन मकवानपुरमा, नाति राम सेन [[रिसिङ]]मा कुवेर सेन राजपुरमा, खड्ग सेन मदरियामा राजा बनाइएका थिए । === लोहाङ सेन (१६१०- १६४२ वि.सं.) === राजा लोहाङ सेन पुरूषार्थी थिए । आफ्नो बाबुको मृत्युपछि वि.सं १६१० सम्ममा उनी [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] देखि पूर्व [[टिस्टा नदी|टिष्टा]]सम्मका शासक भई मकवानपुरबाट शासन गर्न थाले । उनले मकवानपुरलाई वि.सं १६०३ सम्ममा आफ्ना बाबु मुकुन्द सेनसंग मिलेर विजय गरेका थिए । मकवानपुरका राजा भएपछि पूर्व [[लिम्बुवान|फेदापका]] लिम्बु राजा बाजहाङसंगको संझौता अनुसार वंशानुगत चौतारा हुने परम्पराले पूर्वीनेपालमा राम्रो पकड हुन गएको थियो । त्यस बेला मकवानपुर एक समृद्ध राज्यको रूपमा स्थान पाएको थियो । वि.सं १६१३ मा राजा लोहाङ्ग सेनको धनुषाधाममा एउटा अभिलेख स्थापना गरिएको छ । त्यसबेला उनले वैदिक साहित्यलाई रक्षा गर्न भूमिका खेलेको देखिन्छ । त्यसबाट उनी र उनका उत्तराधिकारीहरूले किराँत प्रदेशमा अधिकार गरिसकेपछि त्यहाँका गुरू, पुरोहित, ज्योतिष र मठमन्दिरका पूजारीहरूलाई क्रमशः मन्थली, दाप्चा, नर्मदेश्वर,दिङला, हलेसी, खाँदवारी, अखले, लेगुवा खार्पा, दलगाउँ,साब्ला, साभदिन, रानीगाउँ, सुलुबुङ्ग, नाम्सालिङ, सतासीधाम जस्ता ठाउँमा विर्ता र गुठी स्थापना गरिदिएका प्रमाणहरू प्राप्त भएका छन् । सेन राजाहरूले आफ्नो प्रशासनको मद्दतका निम्ति मन्त्री सुबा , राय , दिवान, मुखिया जस्ता पदमा किरातहरूलाई राख्ने र त्यहाँका अरू जातिबीच पनि घनिष्ट समझदारी बढाएका थिए । किराँतहरूमा [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] क्षेत्रमा विद्याचन्द्र राय, सप्तरीमा चोङवाङहाङ राय, महोत्तरी मालिवाङहाङ राय, मकवानपुरमा शेरिङहाङ रायलाई अख्तियारी दिई इज्जतसाथ रायसुब्बा भन्न थालियो । ३ पूनिया,सिलीगुढी र गिद्धेपहाडमा पनि किरात सुब्बालाई नै जिम्मा दिई, पाँच खण्डमा छुट्याई लोहाङसेनले दही प्रशासनको व्यवस्था मिलाए । कोचेराजका पालामा पाँच क्षेत्रका लिम्बु सुब्बाहरू पालैपालो मन्त्री हुने कुरालाई संशोधन गरी लोहाङ सेनले विद्याचन्द्र रायलाई मात्र मन्त्री पद दिने परम्पराको थालनी गरे । ती पाँचवटै क्षेत्रको मालपोत कर चार खण्डमा बॉडी २५% सुब्बाले र ७५% केन्द्रलाई पठाउने नियम बसाले । मन्त्री वा नायक, राया र सुब्बाहरूलाई जागिरस्वरूप जमिन दिने र जागिर छुटेपछि जमिन छुटाउनेपरम्परा पनि कायम गरिएको थियो । राजा लोहाङ सेनका ७ वटी रानीहरू थिए । जस्तैःजेठी अनुपावती, माहिली कल्याणमती, साहिँली साहेवदेवी,काहिँली दुलहिनीदेवी, ठाहिँली कोइलीदेवी, ठूलीकान्छीकपूरादेवी र कान्छी गंगादेवी थिए । जेठी रानी अनुपावतीका तर्फबाट राघवनरेन्द्र सेनको जन्म भएको थियो । लोहाङसेनले आफ्ना छोरालाई राजकाजको तालिम दिलाउन मन्त्री विद्याचन्द्र रायका साथमा पठाई दिएका थिए । लोहाङसेनको मृत्यु वि.सं १६४२ मा भएकोले उनका छोरामकवानपुरको गद्दीमा बसे । === राघवनरेन्द्र सेन (१६४२-१७१८) === आफ्नो बाबुले बनाई दिएको मेलजुलको वातावरण पाएकाले राघवनरेन्द्र सेनले शान्तिपूर्वक शासन गर्न समर्थ रहे । उनी प्रजाका प्रीय बन्न सकेका थिए । === हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन): १७१८-१७४१ वि.सं) === राजा राघवनरेन्द्र सेनकी रानी दुर्गावती पट्टिबाट हरिहरइन्द्र सेनको जन्म भएको हो । उनले कोशी नदी र भागीरथीको दोभान गोन्द्वारासम्म आफ्नो राज्य विस्तार गरेका थिए । त्यसैले उनले “हिन्दूपति" भन्ने उपाधि धारण गरेका थिए । उनका छ वटी रानीहरू थिए जस्तैः माहेश्वरपट्टि छत्रपति इन्द्रसेन, यशोधरातर्फ पद्मावती र इन्द्रसेन, सकुन्तलापट्टिका बाशुदेव, महादेवीतिरका शुभसेन,जगन्माताकी राजकुमारी, लक्ष्मीवतीपट्टिबाट प्राणमती र राजमतीको जन्म भएको थियो । राजा हरिहरइन्द्र सेनसाँच्चिकै पुरूषार्थी र विजिगिषु भएको देखिन्छ । उनैले प्राचीन नेपाल [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुर गढी]] निर्माण गरेका थिए । उनकी जेठी पत्नी कुचबिहारका राजा बीरनारायण सिंहकी छोरी थिइन् । उनैका अरू छोरीहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[प्रताप मल्ल]]ले विवाह गरेकाले फरिया नाता थियो । उनकी जेठी रानीबाट छत्रपति इन्द्रसेनको जन्म भएर पनि एउटा सन्तान भएपछि अल्पायुमा मरे । उनी मरेकाले उनका छोरा विधाताइन्द्रसेनलाई राजा हरिहरइन्द्र सेनले राजा घोषित नगरी अर्कीपत्नी महादेवी तर्फका पुत्र शुभ सेनलाई मकवानपुरको उत्तराधिकारी घोषित गरे । उनको त्यो निर्णय नाति विधाताइन्द्र सेनलाई चित्त नबुझेकाले दलबलसाथ लिई विजयपुर क्षेत्र कब्जा गरे । त्यस घटनाले मकवानपुर विभक्तभई कोशी नदीको सीमाना निश्चित हुनगयो । मकवानपुरका राजा हरिहरइन्द्र सेनले चाहेका भए राज्य विभक्त हुने थिएन तर त्यसबेला एकीकरणको चेतना पल्हाएको थिएन । त्यसको परिणतिले मकवानपुर राज्य टुक्रियो र [[विजयपुर राज्य]] स्वतन्त्र अस्तित्वमा आयो । कोशीदेखि टिस्टासम्मको सकल भू-भाग विजयपुर राज्यका नामले नेपालको एकीकरणकालसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो । कोशी पूर्वतिर छुट्टै राज्य हुनु राम्रो कुरा थिएन ।। === शुभ सेन (१७४१ - १७६३ वि. सं ) === शुभ सेन मकवानपुरमा शौभाग्यले राजा भएका थिए । उनका दाजु छत्रपतिइन्द्र सेनको बाबुसंग खटपट पर्दापर्दै मरिहालेकाले उनका टुहुरा छोरा विधाताइन्द्र सेनलाई छोडी परलोक भए । उता हरिहरइन्द्र सेनको शेषपछि विधाताइन्द्र सेनले राज्य पाउनुको सट्टामा रानी महादेवीतर्फका छोरा शुभ सेनलाई आफ्नो उत्तराधिकारी बनाईदिए। त्यस कार्यबाट विधाताइन्द्र सेनलाई आफ्नो पक्षमा अविवेक भएको महसुस भएकोले कोशी पूर्व [[लिम्बुवान–गोरखा युद्ध|लिम्बुवानको]] किरातीहरूलाई हात लिएर पूर्वी नेपाल कब्जा गरी आफू स्वतन्त्र राजा भएको घोषणा गरे । अब के थियो र शुभ सेनले पनि ललितपुर, भक्तपुर, गोरखा जस्ता राज्यहरूसंग मद्दत लिई मोरङमाथि आक्रमण गरी १७ वटा गाउँ कब्जा गरी मकवानपुरतिर मिलाएका थिए । त्यति भएर पनि त्यस संयुक्त मकवानी सेनाले मोरङ्गमाथि पूरा कब्जा गर्न सकेन । यसरी मकवानपुर विशाल राज्य रहेन । ती दुवै राज्य मकवानपुर र विजयपुरको प्राकृत सीमाना [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] कायम हुन गयो । कोशी पूर्व टिष्टा पश्चिमको भागविजयपुर राज्यको हुन गयो । राजा शुभ सेनले आफ्ना छिमेकी राज्यहरूसंग राम्रोसम्बन्ध कायम गरे । उनी गृह प्रशासनमा पनि दक्ष हुनाले आफ्नो मन्त्रीमा प्रवोध दासलाई प्रमुख बनाएका थिए ।आफ्नो भू-भाग विस्तार गर्दै शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनले संयुक्तरूपमा गंगा मैदानमा कब्जा गर्नतिर लागे । दूर्भाग्यवश दुवै राजाहरूलाई मुसलमानी सेनाले पक्रेर दिल्ली पुयाई बेपत्ता गराए । त्यो परिस्थितिमा चौतारा प्रवोध दासले शुभसेनका दुई छोरालाई सुरक्षा दिन महिपति ( मान्धाता) र माणिक्य सेनलाई किरात प्रदेश पुन्याई राखेका थिए । विजयपुरका राजा र मकवानपुरका राजाहरू मुसलमानी चङ्गुलबाट येनकेन फुत्केर आ-आफ्ना राज्यमा फर्के । त्यस अन्तरालमा विधाताइन्द्र सेनकी रानीले विजयपुर र मकवानपुरको संयुक्त शासन चलाएकी थिइन् । उनको नाउँ राजेश्वरी देवी थियो । किराती स्रोतका अनुसार मकवानपुरका राजा शुभाङ्ग सेन (शुभ सेन) का पालामा [[लखनऊ|लखनउ]]का इस्फोरिया नवाव राजाले शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनलाई पूर्णिया जिल्लाको सीमानाबारे छलफल गर्न भनी बोलाए । उनीहरूगएपछि दुवैलाई पक्राउ गरी मोरङ र मकवानपुर क्षेत्रमा आक्रमण गर्न मुसलमानी सेना पठाइयो । शौभाग्वश विजयपुरका चौतरा श्रीकान्त रायलाई मुसलमानीहरूले कड़ा पहरा नदिएको मौकापारी भाग्दै आफ्नो राज्यमा पुग्ने मौका मिल्यो । त्यसैले मोरङ्गी सेना दश प्रान्तका योद्धाहरू टक्सोगञ्ज (?) मा युद्ध भई किरातको विजय भयो ।किरातहरूले पूर्णिया पुगी शुभाङ्ग सेनलाई मुक्त गराए भने पूर्णियाको आम्दानी दश प्रान्तका रायहरूले बाँडेर खाएको वर्णन पाइन्छ । पछि लखनौका मुगल बादशाह अहमद खानर दिल्लीका सम्राट मुहम्मद अजिमले ठूलो सेना पठाउँदापनि किरातहरूले विजय गरेको वर्णन पाइन्छ । मकवानपुरका राजा शुभ सेन र विजयपुरका राजा विधाताइन्द्र सेनलाई मुसलमानहरूले हरण गरेर लगेपछि शुभ सेनका दुई छोरा जेठा महिपति सेनलाई विजयपुरमार कान्छा माणिक्य सेनलाई मकवानपुरको राजा बनाई अपहरित राजा विधाताइन्द्र सेनकी रानी राजेश्वरीले केही वर्षशासन गरेको कुरा माथि उल्लेख गरियो । त्यसै अन्तरालमा १७६३ वि. सं देखि १७७४ सम्म मकवानपुर र विजयपुरकोसंयुक्त शासन चलाएको जानकारी हुन्छ । अपहरित मकवानीराजा शुभसेन तथा विजयपुरे राजा विधाताइन्द्र सेनमुगलहरूको कैदबाट सम्झौता गरी छुट्न समर्थ भएका थिए । फ्रान्सिली यात्री टेवरनियरको वर्णन अनुसार शुभसेनले मुगल बादशाहलाई वार्षिक रू. १२०० /- तिर्ने कवुलियत गरी सम्झौता गरी छुट्न गए भन्ने जानकारी हुन्छ । पछि सोही मूल्य बराबरको एउटा हात्ति वर्षेनी मकवानपुरबाट पटना पठाउने बन्दोबस्त भएको थियो । वि.सं १८१९ मा बडामहाराज श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले मकवानपुर विजय गरेपछि तलहट्टी ( तराई ) को समस्या समाधान गर्दा "मालवाजवी” भनी चौध तमसुकको एक हात र १४ हातकै ( पुच्छरदेखि नाप्दा ) लामो हात्ति बुझाउने प्रचलन अनुसार १८२३ देखि १८२७ सम्मको ५ वर्षसम्मको पाँच हात्ति बुझाएको र पछि १२ हात लामो हात्ति पठाउन थाले । पछि १८३७ मा अंग्रेज गभर्नर हेस्टिङसले आफूलाई मद्दत गरेवापत माफी गरिदिएका थिए ।नेपालको इतिहास लेख्ने ह्यामिल्टनले शुभ सेन मुसलमानी पकडबाट फर्केपछि ३१ वर्षसम्म शासन गरेको कुरा उल्लेख गरेका भए पनि प्रमाणित हुन सकेको छैन । हामीमा विदेशीको प्रभाव अनावश्यकरूपमा पर्दा यस्तै धोका हुन्छ । किनभने अपहरित राजाहरूको अभावमा रानी पद्मधाताइन्दु राजेश्वरी देवीले किरात प्रान्तका रायहरूलाई सम्बोधन गरी चेम्जोङ राय, पसेनामा राय, इन्दमा राय, सेवाराय, सुक्मी राय, माजिम् राय, मोआजा राय, गामा राय,साहागं रायलाई मुसलमानी सेना विरूद्ध जाई लाग्ने आह्वान गरी विजयको आशिर्वाद दिइएको थियो । अर्कातिर विचित्रचन्द्र राय मोरङको राजा बन्ने दाउमा लागेको पनि बुझिन्छ । उनको पत्रानुसार २४, ६, ५ थुमका फाकफोक,मिकलुक थुमका योद्धाले मुसलमानलाई जलालगढबाट धपाए । रानीलाई नायव बनाइयो भने १७६३ देखि १७७४ सम्म उनले सफलतापूर्वक मोरङ र मकवानपुरको संयुक्त शासन संचालन गरेकी थिइन् । यसरी विचार गर्दा मुगलहरूले अपहरण गरेका राजाहरू फर्केपछि राजा भएको प्रमाण पाइएका छैनन् । विराट राज्य जिती लिने लिम्बु राजा माराहाङका भाई शुभ सेनलाई भनिएको र उनको छोरा हरबाहाङ राय राजाहरूलाई देवअंशी भनी मोरेडेश्वरलाई नै शुभसेन मानी [[बुढासुब्बा मन्दिर|बुढासुब्बा]] र हरवाहाङलाई हर्भङ भनी देवांश मानीमन्दिर स्थापना गरी किरातहरूले पूजा, बलि गरी आएको कुरा किराती इतिहासबाट बुझिन्छ | === मानिक सेन === मकवानपुरका राजाहरूमा विख्यात मानिक सेन मानिन्छन् । उनी शुभ सेनका जेठा छोरा थिएनन् तापनि राजा बन्ने शौभाग्य पाएका थिए । त्यसको कारण विजयपुर राज्यमा शुभ सेनका जेठा छोरा महिपति सेनलाई राजाबनाएकाले कान्छा हुँदा पनि मानिक सेनले मकवानपुरको गद्दी पाएका थिए । वि.सं. १७७४ मा मकवानपुरमाथि बाहयआक्रमण हुन लागेकोमा माघ सुदी चतुर्दशीमा देवानशिवसिंह बानिया क्षेत्रीलाई [[मकवानपुर गढी]]बाट पत्र लेखेका थिए र त्यो प्रकाशित छ । मकवानपुरलाई त्यस समयमा खतरा पर्नु पर्ने खास कुरा आफ्ना बाबुकै पालादेखि मुसलमानी अतिक्रमणलाई संकेत गरेको हुनसक्ने कुरामा स्वतः विचार गर्न सकिन्छ । आफ्नो सेनालाई हरिहरपुर जाने सल्लाह पत्रमा दिनुको हेतु अर्को हुन ज्यादै कम सम्भावना छ । राजा मानिक सेनको उल्लेख वि.सं. १७७५आश्विनसुदी पूर्णिमा आइतवारको अभिलेखमा परेको छ । सो अभिलेख हाल चण्डनीमाइ राखेको ढुंगामा १०.५x२"उक्त अभिलेख उत्कीर्ण गरिएको छ । मकवानपुर जिल्लाहटिया गा.वि.स. वार्ड नं. २ को गुबावारी गाउँमा हेटौडादेखि ८ किलोमिटर पूर्वी पहाडको फेदीमा छ । पहिले मकवानपुरगढीमा सेन राजाका दरबार नजिक रहेकोमा २०१२ सालमा सेन राजाका पूरेत अर्ज्यालहरूले आफ्ना पूर्खाले स्थापना गरेकी देवी भनी गुवावारीमा लगेर पुनस्थापित गरेका थिए । वि.सं २०३९ सालमा तिलकबहादुर बानियाँले देवीस्थानको सफा सुग्घर गर्दा मूर्तिलाई आड लगाएको तल्लो ढुंगामाअक्षर जस्ता देखेर पढेर जानकारी भएको थियो । देवीको मूर्ति २०४१ साल चैत्रमा चोरी भयो र हाल सो अभिलेखको ढुंगो नाङ्गै छ । देवीको मूर्ति सिंहवाहिनी, ४ हातमा आयुधाश्त्र,मुण्डमाला १६ x १०" लामा चाक्लो थियो र ती देवीलाई चण्डिनी देवी वा बदीका देवीको मूर्ति पनि भनिन्थ्यो र सो अभिलेखको पाठ "स्वस्ति श्री श्री वदीका क मुर्ती श्रीश्रीमानिक सेनक राजे समय महन्ती सकत सिघ बानीयानेथपना कैल श्रीसम्वत् १७७५ साल श्री साके १६४१आसीनसुदी १५ रोज १ कर नीहार श्री नारायेन हमत्रह:अग्याकारी" सम्वत्‌मा १ वर्ष अन्तर देखिन्छ । राजा मानिक सेनले मुकुन्द सेनद्वारा निर्मित मकवानपुर गढीको निर्माण गरी मजबुत बनाउनुका साथै हरिहरपुरगढी, सिन्धुली गढी, पौवा गढी, पर्सागढीको समेत निर्माण गरी राज्यलाई सुरक्षित पारेका थिए । उनले [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत]] उत्तरतिरका मगरहरूका बस्तीलाई विकास गराएका र पर्सा गढी निर्माण गरी सकेपछि पारसनाथको मन्दिर निर्माण गर्नुका साथै जनकपुरकी जानकी माईलाई भूमि अर्पण गरी गुठी राखिदिएका थिए । राजा माणिक्यसेनले मकवानपुरलाई मजबुत बनाउन ठूलै प्रयत्न गरेको देखिन्छ । वि.सं १७८४ मा जनकपुरका गोसाईलाई भोगलगाउन र १७८७ मा मकवानपुर गढी भित्र वंशगोपालकोमूर्तिको स्थापना गरेबाट उनी पुरूषार्थी योद्धाका साथै धार्मिक भएको प्रमाणित भएको छ ।<ref>{{Cite journal |first=डा. राजाराम सुवेदी |date=June 2001 |title=मकवानपुर राज्य |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=147 |pages=47 }} </ref> === हेमकर्ण सेन === जेठा छोरा भएकाले हेमकर्ण सेन आफ्ना बाबुको मृत्युपछि वि.सं.१७९० मा मकवानपुरको गद्दीमा बसेका थिए । हेमकर्ण सेनले आफ्ना भाइहरूको मद्दत लिएर शासन गर्न थालेकाले माहिला भाइ जगत सेनलाई मकवानपुरको पूर्वी क्षेत्र [[कमला नदी]]देखि कोशीसम्मको समथर भूभाग तलहट्टी र माझकिरात पहाडी भागसमेत रेखदेख गर्न लगाएका थिए । त्यसो गर्दागर्दै माझ किरात क्षेत्रलाई जगत सेनले हात पारेर त्यस ठाउँका स्वतन्त्र राजा भए । त्यसरी नयाँ राज्य स्थापना भई [[चौदण्डी]]का नामले प्रख्यात हुन गयो । चौदण्डी गढी राज्य राजा हेमकर्ण सेनका दिग्बन्धन सेन र रणमर्दन सेन( रणमस्त) नामका दुई छोरा र इन्द्रकुमारी तथा नाम जानकारी नभएकी गरी दुई छोरी थिए । जेठी छोरी इन्द्रकुमारीको विवाह [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का युवराज पृथ्वीनारायण शाहसंग भएको थियो । १३ वर्षकी कन्या १५ वर्षका वरको विवाह वि.सं १७९४ मा सम्पन्न भएको थियो। मकवानी रानीले आफ्नी सानी छोरीले सासु चन्द्रप्रभाको कर्कशबुहार्तन भोग्न सक्षम हुने छैनन् भन्ने ठानेकी थिइन । === दिग्वन्धन सेन === === मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९) === {{मुख्य|मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)}} == अर्थतन्त्र == === व्यापार === == वैदेशिक सम्बन्ध == == राजा == {| class="wikitable" |+ ! !राजा !जन्म !शासन !मृत्यु |- |१. |लोहाङ सेन | |१६१०- १६४२ वि.सं. | |- |२ |राघवनरेन्द्र सेन | |१६४२-१७१८ | |- |३ |हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन) | |१७१८-१७४१ वि.सं | |- |४ |शुभ सेन | |१७४१ - १७६३ वि. सं | |- |५ |मानिक सेन | | | |- |६ |हेमकर्ण सेन | |वि.सं. १७९०–१८१६ |१८१६ |- |७ |दिग्वन्धन सेन | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] s83op5jw7lkqlmqcrk1i31eabcft9zy 1363469 1363408 2026-06-25T09:33:08Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९) */ 1363469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = मकवानपुर राज्य |conventional_long_name = मकवानपुर राज्य |common_name = मकवानपुर |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा लोहाङ सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १६१० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८१८ |date_end = |p1 = पाल्पा राज्य |p2 = |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map =Ruin Makwanpur Gadi Palace.JPG |capital = [[मकवानपुर गढी]] |common_languages = [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] (नेपाली), |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[लोहाङ सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१०- १६४२ |leader2 = राघवनरेन्द्र सेन |year_leader2 = |leader3 =[[दिग्वन्धन सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १८१८ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''मकवानपुर राज्य''' मध्य कालको [[नेपालको एकीकरण]] पूर्व एउटा स्वतन्त्र र प्रख्यात सेन राज्य थियो । [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण शा]]हको राज्यकालमा त्यो सेन राज्य वृहत [[नेपाल]]को अङ्ग बनेको हो । हालको नेपालभन्दा धेरै गुणा ठूला राज्य पाल्पा र मकवानपुर तथा पछि टुक्रिएर बनेका चौदण्डी, विजयपुर जस्ता राज्य सेन राजाद्वारा शासित रहेको इतिहासकार बताउँछन् । विसं १००० तिर नेपाल पसेका सेनहरुको झण्डै ११०० वर्ष लामो इतिहास भए पनि सत्ताच्युत हुनुपरेका कारण कतिपय इतिहास पनि गर्भमै लुकेको आभास हुन्छ । इतिहासकारका मत बाझिएको तथा प्रस्ट्याउने तथ्यपूणर् आधार फेला नपर्दा एघारौँ शताब्दीमा नेपाल प्रवेश गरेका तुला सेनदेखि पाल्पाका राजा मुकुन्द सेन प्रथमसम्मको वंशलता वा ऐतिहासिकता अन्योलग्रस्त नै छ । तर मुकुन्द सेनले सन्यास धारण गरेर छोरानातीहरुलाई राज्य बाँडेपछिको इतिहासको सारसंक्षेप भने अध्ययन गर्न पाइन्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.satelitekhabar.com/details/6835|title=मकवानपुरका सेन राजाहरुको दुईसय नौ वर्ष|date=२०७८, आषाढ २३|work=स्याटलाईट खबर}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == मकवानपुरको नामकरण == [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का राजा [[मुकुन्द सेन]] प्रथम (वि. सं. १५७५-१६१०) ले आफ्नो राज्य पूर्वमा [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]]सम्म विस्तार गरेपछि पश्चिम गुल्मीदेखि [[कोशी अञ्चल|कोशी]]सम्म फैलिएको हुँदा त्यस राज्यको बीच भागमा पर्ने मकवानपुरलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी त्यसैलाई आफ्नो राजमुकाम गराई राजधानी घोषित गरेका थिए । तर त्यो कुरा प्राप्त स्रोतले पुष्टी गरेका छैनन् । मकवानपुरलाई उनका छोरा लोहांग सेनले मकवानपुरमाथि विजय गरेको कुरा जानकारी हुन्छ । त्यसै अभियानमा मुकुन्द सेन पनि साथै थिए र [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] नवलपुर गैंडाकोटबाट तरी मकवानपुरको भावर प्रदेश कब्जा गरी बढियानालादेखि कमला नदी बीचमा पर्ने तल हट्टीलाई पनि अधिकार गरेका थिए । त्यसो गर्दा पाल्पाको सीमाना [[लिम्बुवान]]को [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] राज्य संग जोडियो । त्यतिबेलासम्म मुकुन्द सेन जोगी नभई सशक्त शासक हुनाले मकवानपुर क्षेत्र रमणीय लागेकोले एउटा बस्ती वा पुर निर्माण गरी त्यस बस्तीलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी मकवानपुर नामबाट पछि प्रख्यात भएको कुरा इतिहास सम्मत लाग्दछ । वि.सं.१६०५ पछिका ५ वर्षको अन्तरालमा मुकुन्द सेनले पाल्पा राज्यको पूर्व सीमानाको व्यापक विस्तार गरेको देखिन्छ । त्यसै समयमा लोहाङ्ग सेनले [[लिम्बुवान|विजयपुर]] राज्य माथि विजय गरेको देखिन्छ । तर विजयपुरका लिम्बु राजा ( राय) विजयनारायण खेवाङ को राज्यकाल १६४६ - १६६६ वि.सं सम्म रहेको देखिनाले त्यो क्रम बारे टुङ्गो गर्नु पर्ने स्थिति छ । राजा मुकुन्द सेनसंग उनका कान्छा छोरा लोहाङ्ग सेन पूर्वी विजय अभियानमा आएको कुरा स्पष्ट भएको छ । त्यसै क्रममा मकवानपुर पहिले दखल भएको थियो भने अझ पूर्वतिर अलिपछि । राजा मुकुन्द सेनले आफ्नो विस्तृत राज्य पश्चिमदेखिपूर्वतर्फका जंगल फडानी गरी बसोबास गराउने क्रममाठाउँ ठाउँमा मानवीय बस्तीहरू बसालेका थिए । [[पूर्वी राप्ती नदी|रापती नदी]] देखि पूर्व र हेटौंडा देखि उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने पहाडी भागमाएउटा नगर या पुर बसाले र त्यसको नाम आफ्नै नामबाट मुकुन्दपुर नामकरण गरे । त्यसै आधारबाट सो ठाउँलाई पछि मकवानपुर भन्न थालियो । मुकुन्द सेनका वंशजलाई मुकुवानी वा मकवानी पनि भन्न थालिएको थाहा पाइन्छ । == इतिहास == [[चित्र:Ruin_Makwanpur_Gadi_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|271x271पिक्सेल|Ruin Makwanpur Gadi Palace]] === पाल्पा राज्यको विखण्डन === [[पाल्पा राज्य|पाल्पाका राजा]] [[मुकुन्द सेन]]ले आफ्नो उत्तरार्द्ध जीवनराजर्षीको रूपमा बिताउन थाले । उनले [[रुरु क्षेत्र|रिडी]], [[देवघाट धाम|देवघाट]], [[बराहक्षेत्र|बराह क्षेत्र]], हरिहर क्षेत्र जस्ता प्राचीन धार्मिक क्षेत्रहरूमा बस्दै तपस्या गर्दै हिड्ने गर्न थाले । आफू त्यसरी भक्तिभावमा लाग्दा उनले आर्जन गरेको विशाल राज्य उनैका जेठा छोरा माणिक सेन पाल्पा, माहिला विनायक सेन वुटवल, साहिँला भृंगी सेन [[तनहुँ राज्य|तनहूँ]]मा कान्छा छोरा लोहाङ सेन मकवानपुरमा, नाति राम सेन [[रिसिङ]]मा कुवेर सेन राजपुरमा, खड्ग सेन मदरियामा राजा बनाइएका थिए । === लोहाङ सेन (१६१०- १६४२ वि.सं.) === राजा लोहाङ सेन पुरूषार्थी थिए । आफ्नो बाबुको मृत्युपछि वि.सं १६१० सम्ममा उनी [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] देखि पूर्व [[टिस्टा नदी|टिष्टा]]सम्मका शासक भई मकवानपुरबाट शासन गर्न थाले । उनले मकवानपुरलाई वि.सं १६०३ सम्ममा आफ्ना बाबु मुकुन्द सेनसंग मिलेर विजय गरेका थिए । मकवानपुरका राजा भएपछि पूर्व [[लिम्बुवान|फेदापका]] लिम्बु राजा बाजहाङसंगको संझौता अनुसार वंशानुगत चौतारा हुने परम्पराले पूर्वीनेपालमा राम्रो पकड हुन गएको थियो । त्यस बेला मकवानपुर एक समृद्ध राज्यको रूपमा स्थान पाएको थियो । वि.सं १६१३ मा राजा लोहाङ्ग सेनको धनुषाधाममा एउटा अभिलेख स्थापना गरिएको छ । त्यसबेला उनले वैदिक साहित्यलाई रक्षा गर्न भूमिका खेलेको देखिन्छ । त्यसबाट उनी र उनका उत्तराधिकारीहरूले किराँत प्रदेशमा अधिकार गरिसकेपछि त्यहाँका गुरू, पुरोहित, ज्योतिष र मठमन्दिरका पूजारीहरूलाई क्रमशः मन्थली, दाप्चा, नर्मदेश्वर,दिङला, हलेसी, खाँदवारी, अखले, लेगुवा खार्पा, दलगाउँ,साब्ला, साभदिन, रानीगाउँ, सुलुबुङ्ग, नाम्सालिङ, सतासीधाम जस्ता ठाउँमा विर्ता र गुठी स्थापना गरिदिएका प्रमाणहरू प्राप्त भएका छन् । सेन राजाहरूले आफ्नो प्रशासनको मद्दतका निम्ति मन्त्री सुबा , राय , दिवान, मुखिया जस्ता पदमा किरातहरूलाई राख्ने र त्यहाँका अरू जातिबीच पनि घनिष्ट समझदारी बढाएका थिए । किराँतहरूमा [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] क्षेत्रमा विद्याचन्द्र राय, सप्तरीमा चोङवाङहाङ राय, महोत्तरी मालिवाङहाङ राय, मकवानपुरमा शेरिङहाङ रायलाई अख्तियारी दिई इज्जतसाथ रायसुब्बा भन्न थालियो । ३ पूनिया,सिलीगुढी र गिद्धेपहाडमा पनि किरात सुब्बालाई नै जिम्मा दिई, पाँच खण्डमा छुट्याई लोहाङसेनले दही प्रशासनको व्यवस्था मिलाए । कोचेराजका पालामा पाँच क्षेत्रका लिम्बु सुब्बाहरू पालैपालो मन्त्री हुने कुरालाई संशोधन गरी लोहाङ सेनले विद्याचन्द्र रायलाई मात्र मन्त्री पद दिने परम्पराको थालनी गरे । ती पाँचवटै क्षेत्रको मालपोत कर चार खण्डमा बॉडी २५% सुब्बाले र ७५% केन्द्रलाई पठाउने नियम बसाले । मन्त्री वा नायक, राया र सुब्बाहरूलाई जागिरस्वरूप जमिन दिने र जागिर छुटेपछि जमिन छुटाउनेपरम्परा पनि कायम गरिएको थियो । राजा लोहाङ सेनका ७ वटी रानीहरू थिए । जस्तैःजेठी अनुपावती, माहिली कल्याणमती, साहिँली साहेवदेवी,काहिँली दुलहिनीदेवी, ठाहिँली कोइलीदेवी, ठूलीकान्छीकपूरादेवी र कान्छी गंगादेवी थिए । जेठी रानी अनुपावतीका तर्फबाट राघवनरेन्द्र सेनको जन्म भएको थियो । लोहाङसेनले आफ्ना छोरालाई राजकाजको तालिम दिलाउन मन्त्री विद्याचन्द्र रायका साथमा पठाई दिएका थिए । लोहाङसेनको मृत्यु वि.सं १६४२ मा भएकोले उनका छोरामकवानपुरको गद्दीमा बसे । === राघवनरेन्द्र सेन (१६४२-१७१८) === आफ्नो बाबुले बनाई दिएको मेलजुलको वातावरण पाएकाले राघवनरेन्द्र सेनले शान्तिपूर्वक शासन गर्न समर्थ रहे । उनी प्रजाका प्रीय बन्न सकेका थिए । === हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन): १७१८-१७४१ वि.सं) === राजा राघवनरेन्द्र सेनकी रानी दुर्गावती पट्टिबाट हरिहरइन्द्र सेनको जन्म भएको हो । उनले कोशी नदी र भागीरथीको दोभान गोन्द्वारासम्म आफ्नो राज्य विस्तार गरेका थिए । त्यसैले उनले “हिन्दूपति" भन्ने उपाधि धारण गरेका थिए । उनका छ वटी रानीहरू थिए जस्तैः माहेश्वरपट्टि छत्रपति इन्द्रसेन, यशोधरातर्फ पद्मावती र इन्द्रसेन, सकुन्तलापट्टिका बाशुदेव, महादेवीतिरका शुभसेन,जगन्माताकी राजकुमारी, लक्ष्मीवतीपट्टिबाट प्राणमती र राजमतीको जन्म भएको थियो । राजा हरिहरइन्द्र सेनसाँच्चिकै पुरूषार्थी र विजिगिषु भएको देखिन्छ । उनैले प्राचीन नेपाल [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुर गढी]] निर्माण गरेका थिए । उनकी जेठी पत्नी कुचबिहारका राजा बीरनारायण सिंहकी छोरी थिइन् । उनैका अरू छोरीहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[प्रताप मल्ल]]ले विवाह गरेकाले फरिया नाता थियो । उनकी जेठी रानीबाट छत्रपति इन्द्रसेनको जन्म भएर पनि एउटा सन्तान भएपछि अल्पायुमा मरे । उनी मरेकाले उनका छोरा विधाताइन्द्रसेनलाई राजा हरिहरइन्द्र सेनले राजा घोषित नगरी अर्कीपत्नी महादेवी तर्फका पुत्र शुभ सेनलाई मकवानपुरको उत्तराधिकारी घोषित गरे । उनको त्यो निर्णय नाति विधाताइन्द्र सेनलाई चित्त नबुझेकाले दलबलसाथ लिई विजयपुर क्षेत्र कब्जा गरे । त्यस घटनाले मकवानपुर विभक्तभई कोशी नदीको सीमाना निश्चित हुनगयो । मकवानपुरका राजा हरिहरइन्द्र सेनले चाहेका भए राज्य विभक्त हुने थिएन तर त्यसबेला एकीकरणको चेतना पल्हाएको थिएन । त्यसको परिणतिले मकवानपुर राज्य टुक्रियो र [[विजयपुर राज्य]] स्वतन्त्र अस्तित्वमा आयो । कोशीदेखि टिस्टासम्मको सकल भू-भाग विजयपुर राज्यका नामले नेपालको एकीकरणकालसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो । कोशी पूर्वतिर छुट्टै राज्य हुनु राम्रो कुरा थिएन ।। === शुभ सेन (१७४१ - १७६३ वि. सं ) === शुभ सेन मकवानपुरमा शौभाग्यले राजा भएका थिए । उनका दाजु छत्रपतिइन्द्र सेनको बाबुसंग खटपट पर्दापर्दै मरिहालेकाले उनका टुहुरा छोरा विधाताइन्द्र सेनलाई छोडी परलोक भए । उता हरिहरइन्द्र सेनको शेषपछि विधाताइन्द्र सेनले राज्य पाउनुको सट्टामा रानी महादेवीतर्फका छोरा शुभ सेनलाई आफ्नो उत्तराधिकारी बनाईदिए। त्यस कार्यबाट विधाताइन्द्र सेनलाई आफ्नो पक्षमा अविवेक भएको महसुस भएकोले कोशी पूर्व [[लिम्बुवान–गोरखा युद्ध|लिम्बुवानको]] किरातीहरूलाई हात लिएर पूर्वी नेपाल कब्जा गरी आफू स्वतन्त्र राजा भएको घोषणा गरे । अब के थियो र शुभ सेनले पनि ललितपुर, भक्तपुर, गोरखा जस्ता राज्यहरूसंग मद्दत लिई मोरङमाथि आक्रमण गरी १७ वटा गाउँ कब्जा गरी मकवानपुरतिर मिलाएका थिए । त्यति भएर पनि त्यस संयुक्त मकवानी सेनाले मोरङ्गमाथि पूरा कब्जा गर्न सकेन । यसरी मकवानपुर विशाल राज्य रहेन । ती दुवै राज्य मकवानपुर र विजयपुरको प्राकृत सीमाना [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] कायम हुन गयो । कोशी पूर्व टिष्टा पश्चिमको भागविजयपुर राज्यको हुन गयो । राजा शुभ सेनले आफ्ना छिमेकी राज्यहरूसंग राम्रोसम्बन्ध कायम गरे । उनी गृह प्रशासनमा पनि दक्ष हुनाले आफ्नो मन्त्रीमा प्रवोध दासलाई प्रमुख बनाएका थिए ।आफ्नो भू-भाग विस्तार गर्दै शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनले संयुक्तरूपमा गंगा मैदानमा कब्जा गर्नतिर लागे । दूर्भाग्यवश दुवै राजाहरूलाई मुसलमानी सेनाले पक्रेर दिल्ली पुयाई बेपत्ता गराए । त्यो परिस्थितिमा चौतारा प्रवोध दासले शुभसेनका दुई छोरालाई सुरक्षा दिन महिपति ( मान्धाता) र माणिक्य सेनलाई किरात प्रदेश पुन्याई राखेका थिए । विजयपुरका राजा र मकवानपुरका राजाहरू मुसलमानी चङ्गुलबाट येनकेन फुत्केर आ-आफ्ना राज्यमा फर्के । त्यस अन्तरालमा विधाताइन्द्र सेनकी रानीले विजयपुर र मकवानपुरको संयुक्त शासन चलाएकी थिइन् । उनको नाउँ राजेश्वरी देवी थियो । किराती स्रोतका अनुसार मकवानपुरका राजा शुभाङ्ग सेन (शुभ सेन) का पालामा [[लखनऊ|लखनउ]]का इस्फोरिया नवाव राजाले शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनलाई पूर्णिया जिल्लाको सीमानाबारे छलफल गर्न भनी बोलाए । उनीहरूगएपछि दुवैलाई पक्राउ गरी मोरङ र मकवानपुर क्षेत्रमा आक्रमण गर्न मुसलमानी सेना पठाइयो । शौभाग्वश विजयपुरका चौतरा श्रीकान्त रायलाई मुसलमानीहरूले कड़ा पहरा नदिएको मौकापारी भाग्दै आफ्नो राज्यमा पुग्ने मौका मिल्यो । त्यसैले मोरङ्गी सेना दश प्रान्तका योद्धाहरू टक्सोगञ्ज (?) मा युद्ध भई किरातको विजय भयो ।किरातहरूले पूर्णिया पुगी शुभाङ्ग सेनलाई मुक्त गराए भने पूर्णियाको आम्दानी दश प्रान्तका रायहरूले बाँडेर खाएको वर्णन पाइन्छ । पछि लखनौका मुगल बादशाह अहमद खानर दिल्लीका सम्राट मुहम्मद अजिमले ठूलो सेना पठाउँदापनि किरातहरूले विजय गरेको वर्णन पाइन्छ । मकवानपुरका राजा शुभ सेन र विजयपुरका राजा विधाताइन्द्र सेनलाई मुसलमानहरूले हरण गरेर लगेपछि शुभ सेनका दुई छोरा जेठा महिपति सेनलाई विजयपुरमार कान्छा माणिक्य सेनलाई मकवानपुरको राजा बनाई अपहरित राजा विधाताइन्द्र सेनकी रानी राजेश्वरीले केही वर्षशासन गरेको कुरा माथि उल्लेख गरियो । त्यसै अन्तरालमा १७६३ वि. सं देखि १७७४ सम्म मकवानपुर र विजयपुरकोसंयुक्त शासन चलाएको जानकारी हुन्छ । अपहरित मकवानीराजा शुभसेन तथा विजयपुरे राजा विधाताइन्द्र सेनमुगलहरूको कैदबाट सम्झौता गरी छुट्न समर्थ भएका थिए । फ्रान्सिली यात्री टेवरनियरको वर्णन अनुसार शुभसेनले मुगल बादशाहलाई वार्षिक रू. १२०० /- तिर्ने कवुलियत गरी सम्झौता गरी छुट्न गए भन्ने जानकारी हुन्छ । पछि सोही मूल्य बराबरको एउटा हात्ति वर्षेनी मकवानपुरबाट पटना पठाउने बन्दोबस्त भएको थियो । वि.सं १८१९ मा बडामहाराज श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले मकवानपुर विजय गरेपछि तलहट्टी ( तराई ) को समस्या समाधान गर्दा "मालवाजवी” भनी चौध तमसुकको एक हात र १४ हातकै ( पुच्छरदेखि नाप्दा ) लामो हात्ति बुझाउने प्रचलन अनुसार १८२३ देखि १८२७ सम्मको ५ वर्षसम्मको पाँच हात्ति बुझाएको र पछि १२ हात लामो हात्ति पठाउन थाले । पछि १८३७ मा अंग्रेज गभर्नर हेस्टिङसले आफूलाई मद्दत गरेवापत माफी गरिदिएका थिए ।नेपालको इतिहास लेख्ने ह्यामिल्टनले शुभ सेन मुसलमानी पकडबाट फर्केपछि ३१ वर्षसम्म शासन गरेको कुरा उल्लेख गरेका भए पनि प्रमाणित हुन सकेको छैन । हामीमा विदेशीको प्रभाव अनावश्यकरूपमा पर्दा यस्तै धोका हुन्छ । किनभने अपहरित राजाहरूको अभावमा रानी पद्मधाताइन्दु राजेश्वरी देवीले किरात प्रान्तका रायहरूलाई सम्बोधन गरी चेम्जोङ राय, पसेनामा राय, इन्दमा राय, सेवाराय, सुक्मी राय, माजिम् राय, मोआजा राय, गामा राय,साहागं रायलाई मुसलमानी सेना विरूद्ध जाई लाग्ने आह्वान गरी विजयको आशिर्वाद दिइएको थियो । अर्कातिर विचित्रचन्द्र राय मोरङको राजा बन्ने दाउमा लागेको पनि बुझिन्छ । उनको पत्रानुसार २४, ६, ५ थुमका फाकफोक,मिकलुक थुमका योद्धाले मुसलमानलाई जलालगढबाट धपाए । रानीलाई नायव बनाइयो भने १७६३ देखि १७७४ सम्म उनले सफलतापूर्वक मोरङ र मकवानपुरको संयुक्त शासन संचालन गरेकी थिइन् । यसरी विचार गर्दा मुगलहरूले अपहरण गरेका राजाहरू फर्केपछि राजा भएको प्रमाण पाइएका छैनन् । विराट राज्य जिती लिने लिम्बु राजा माराहाङका भाई शुभ सेनलाई भनिएको र उनको छोरा हरबाहाङ राय राजाहरूलाई देवअंशी भनी मोरेडेश्वरलाई नै शुभसेन मानी [[बुढासुब्बा मन्दिर|बुढासुब्बा]] र हरवाहाङलाई हर्भङ भनी देवांश मानीमन्दिर स्थापना गरी किरातहरूले पूजा, बलि गरी आएको कुरा किराती इतिहासबाट बुझिन्छ | === मानिक सेन === मकवानपुरका राजाहरूमा विख्यात मानिक सेन मानिन्छन् । उनी शुभ सेनका जेठा छोरा थिएनन् तापनि राजा बन्ने शौभाग्य पाएका थिए । त्यसको कारण विजयपुर राज्यमा शुभ सेनका जेठा छोरा महिपति सेनलाई राजाबनाएकाले कान्छा हुँदा पनि मानिक सेनले मकवानपुरको गद्दी पाएका थिए । वि.सं. १७७४ मा मकवानपुरमाथि बाहयआक्रमण हुन लागेकोमा माघ सुदी चतुर्दशीमा देवानशिवसिंह बानिया क्षेत्रीलाई [[मकवानपुर गढी]]बाट पत्र लेखेका थिए र त्यो प्रकाशित छ । मकवानपुरलाई त्यस समयमा खतरा पर्नु पर्ने खास कुरा आफ्ना बाबुकै पालादेखि मुसलमानी अतिक्रमणलाई संकेत गरेको हुनसक्ने कुरामा स्वतः विचार गर्न सकिन्छ । आफ्नो सेनालाई हरिहरपुर जाने सल्लाह पत्रमा दिनुको हेतु अर्को हुन ज्यादै कम सम्भावना छ । राजा मानिक सेनको उल्लेख वि.सं. १७७५आश्विनसुदी पूर्णिमा आइतवारको अभिलेखमा परेको छ । सो अभिलेख हाल चण्डनीमाइ राखेको ढुंगामा १०.५x२"उक्त अभिलेख उत्कीर्ण गरिएको छ । मकवानपुर जिल्लाहटिया गा.वि.स. वार्ड नं. २ को गुबावारी गाउँमा हेटौडादेखि ८ किलोमिटर पूर्वी पहाडको फेदीमा छ । पहिले मकवानपुरगढीमा सेन राजाका दरबार नजिक रहेकोमा २०१२ सालमा सेन राजाका पूरेत अर्ज्यालहरूले आफ्ना पूर्खाले स्थापना गरेकी देवी भनी गुवावारीमा लगेर पुनस्थापित गरेका थिए । वि.सं २०३९ सालमा तिलकबहादुर बानियाँले देवीस्थानको सफा सुग्घर गर्दा मूर्तिलाई आड लगाएको तल्लो ढुंगामाअक्षर जस्ता देखेर पढेर जानकारी भएको थियो । देवीको मूर्ति २०४१ साल चैत्रमा चोरी भयो र हाल सो अभिलेखको ढुंगो नाङ्गै छ । देवीको मूर्ति सिंहवाहिनी, ४ हातमा आयुधाश्त्र,मुण्डमाला १६ x १०" लामा चाक्लो थियो र ती देवीलाई चण्डिनी देवी वा बदीका देवीको मूर्ति पनि भनिन्थ्यो र सो अभिलेखको पाठ "स्वस्ति श्री श्री वदीका क मुर्ती श्रीश्रीमानिक सेनक राजे समय महन्ती सकत सिघ बानीयानेथपना कैल श्रीसम्वत् १७७५ साल श्री साके १६४१आसीनसुदी १५ रोज १ कर नीहार श्री नारायेन हमत्रह:अग्याकारी" सम्वत्‌मा १ वर्ष अन्तर देखिन्छ । राजा मानिक सेनले मुकुन्द सेनद्वारा निर्मित मकवानपुर गढीको निर्माण गरी मजबुत बनाउनुका साथै हरिहरपुरगढी, सिन्धुली गढी, पौवा गढी, पर्सागढीको समेत निर्माण गरी राज्यलाई सुरक्षित पारेका थिए । उनले [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत]] उत्तरतिरका मगरहरूका बस्तीलाई विकास गराएका र पर्सा गढी निर्माण गरी सकेपछि पारसनाथको मन्दिर निर्माण गर्नुका साथै जनकपुरकी जानकी माईलाई भूमि अर्पण गरी गुठी राखिदिएका थिए । राजा माणिक्यसेनले मकवानपुरलाई मजबुत बनाउन ठूलै प्रयत्न गरेको देखिन्छ । वि.सं १७८४ मा जनकपुरका गोसाईलाई भोगलगाउन र १७८७ मा मकवानपुर गढी भित्र वंशगोपालकोमूर्तिको स्थापना गरेबाट उनी पुरूषार्थी योद्धाका साथै धार्मिक भएको प्रमाणित भएको छ ।<ref>{{Cite journal |first=डा. राजाराम सुवेदी |date=June 2001 |title=मकवानपुर राज्य |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=147 |pages=47 }} </ref> === हेमकर्ण सेन === जेठा छोरा भएकाले हेमकर्ण सेन आफ्ना बाबुको मृत्युपछि वि.सं.१७९० मा मकवानपुरको गद्दीमा बसेका थिए । हेमकर्ण सेनले आफ्ना भाइहरूको मद्दत लिएर शासन गर्न थालेकाले माहिला भाइ जगत सेनलाई मकवानपुरको पूर्वी क्षेत्र [[कमला नदी]]देखि कोशीसम्मको समथर भूभाग तलहट्टी र माझकिरात पहाडी भागसमेत रेखदेख गर्न लगाएका थिए । त्यसो गर्दागर्दै माझ किरात क्षेत्रलाई जगत सेनले हात पारेर त्यस ठाउँका स्वतन्त्र राजा भए । त्यसरी नयाँ राज्य स्थापना भई [[चौदण्डी]]का नामले प्रख्यात हुन गयो । चौदण्डी गढी राज्य राजा हेमकर्ण सेनका दिग्बन्धन सेन र रणमर्दन सेन( रणमस्त) नामका दुई छोरा र इन्द्रकुमारी तथा नाम जानकारी नभएकी गरी दुई छोरी थिए । जेठी छोरी इन्द्रकुमारीको विवाह [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का युवराज पृथ्वीनारायण शाहसंग भएको थियो । १३ वर्षकी कन्या १५ वर्षका वरको विवाह वि.सं १७९४ मा सम्पन्न भएको थियो। मकवानी रानीले आफ्नी सानी छोरीले सासु चन्द्रप्रभाको कर्कशबुहार्तन भोग्न सक्षम हुने छैनन् भन्ने ठानेकी थिइन । === दिग्वन्धन सेन === === मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९) === {{मुख्य|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} == अर्थतन्त्र == === व्यापार === == वैदेशिक सम्बन्ध == == राजा == {| class="wikitable" |+ ! !राजा !जन्म !शासन !मृत्यु |- |१. |लोहाङ सेन | |१६१०- १६४२ वि.सं. | |- |२ |राघवनरेन्द्र सेन | |१६४२-१७१८ | |- |३ |हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन) | |१७१८-१७४१ वि.सं | |- |४ |शुभ सेन | |१७४१ - १७६३ वि. सं | |- |५ |मानिक सेन | | | |- |६ |हेमकर्ण सेन | |वि.सं. १७९०–१८१६ |१८१६ |- |७ |दिग्वन्धन सेन | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] lzx4tsb1uxxf5hxei9uh9px2f6gdw0g 1363479 1363469 2026-06-25T10:30:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363479 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = मकवानपुर राज्य |conventional_long_name = मकवानपुर राज्य |common_name = मकवानपुर |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा लोहाङ सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १६१० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८१८ |date_end = |p1 = पाल्पा राज्य |p2 = |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map =Ruin Makwanpur Gadi Palace.JPG |capital = [[मकवानपुर गढी]] |common_languages = [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] (नेपाली), |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[लोहाङ सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१०- १६४२ |leader2 = राघवनरेन्द्र सेन |year_leader2 = |leader3 =[[दिग्वन्धन सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १८१८ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''मकवानपुर राज्य''' मध्य कालको [[नेपालको एकीकरण]] पूर्व एउटा स्वतन्त्र र प्रख्यात सेन राज्य थियो । [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण शा]]हको राज्यकालमा त्यो सेन राज्य वृहत [[नेपाल]]को अङ्ग बनेको हो । हालको नेपालभन्दा धेरै गुणा ठूला राज्य पाल्पा र मकवानपुर तथा पछि टुक्रिएर बनेका चौदण्डी, विजयपुर जस्ता राज्य सेन राजाद्वारा शासित रहेको इतिहासकार बताउँछन् । विसं १००० तिर नेपाल पसेका सेनहरुको झण्डै ११०० वर्ष लामो इतिहास भए पनि सत्ताच्युत हुनुपरेका कारण कतिपय इतिहास पनि गर्भमै लुकेको आभास हुन्छ । इतिहासकारका मत बाझिएको तथा प्रस्ट्याउने तथ्यपूणर् आधार फेला नपर्दा एघारौँ शताब्दीमा नेपाल प्रवेश गरेका तुला सेनदेखि पाल्पाका राजा मुकुन्द सेन प्रथमसम्मको वंशलता वा ऐतिहासिकता अन्योलग्रस्त नै छ । तर मुकुन्द सेनले सन्यास धारण गरेर छोरानातीहरुलाई राज्य बाँडेपछिको इतिहासको सारसंक्षेप भने अध्ययन गर्न पाइन्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.satelitekhabar.com/details/6835|title=मकवानपुरका सेन राजाहरुको दुईसय नौ वर्ष|date=२०७८, आषाढ २३|work=स्याटलाईट खबर}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == मकवानपुरको नामकरण == [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का राजा [[मुकुन्द सेन]] प्रथम (वि. सं. १५७५-१६१०) ले आफ्नो राज्य पूर्वमा [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]]सम्म विस्तार गरेपछि पश्चिम गुल्मीदेखि [[कोशी अञ्चल|कोशी]]सम्म फैलिएको हुँदा त्यस राज्यको बीच भागमा पर्ने मकवानपुरलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी त्यसैलाई आफ्नो राजमुकाम गराई राजधानी घोषित गरेका थिए । तर त्यो कुरा प्राप्त स्रोतले पुष्टी गरेका छैनन् । मकवानपुरलाई उनका छोरा लोहांग सेनले मकवानपुरमाथि विजय गरेको कुरा जानकारी हुन्छ । त्यसै अभियानमा मुकुन्द सेन पनि साथै थिए र [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] नवलपुर गैंडाकोटबाट तरी मकवानपुरको भावर प्रदेश कब्जा गरी बढियानालादेखि कमला नदी बीचमा पर्ने तल हट्टीलाई पनि अधिकार गरेका थिए । त्यसो गर्दा पाल्पाको सीमाना [[लिम्बुवान]]को [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] राज्य संग जोडियो । त्यतिबेलासम्म मुकुन्द सेन जोगी नभई सशक्त शासक हुनाले मकवानपुर क्षेत्र रमणीय लागेकोले एउटा बस्ती वा पुर निर्माण गरी त्यस बस्तीलाई मुकुन्दपुर नामकरण गरी मकवानपुर नामबाट पछि प्रख्यात भएको कुरा इतिहास सम्मत लाग्दछ । वि.सं.१६०५ पछिका ५ वर्षको अन्तरालमा मुकुन्द सेनले पाल्पा राज्यको पूर्व सीमानाको व्यापक विस्तार गरेको देखिन्छ । त्यसै समयमा लोहाङ्ग सेनले [[लिम्बुवान|विजयपुर]] राज्य माथि विजय गरेको देखिन्छ । तर विजयपुरका लिम्बु राजा ( राय) विजयनारायण खेवाङ को राज्यकाल १६४६ - १६६६ वि.सं सम्म रहेको देखिनाले त्यो क्रम बारे टुङ्गो गर्नु पर्ने स्थिति छ । राजा मुकुन्द सेनसंग उनका कान्छा छोरा लोहाङ्ग सेन पूर्वी विजय अभियानमा आएको कुरा स्पष्ट भएको छ । त्यसै क्रममा मकवानपुर पहिले दखल भएको थियो भने अझ पूर्वतिर अलिपछि । राजा मुकुन्द सेनले आफ्नो विस्तृत राज्य पश्चिमदेखिपूर्वतर्फका जंगल फडानी गरी बसोबास गराउने क्रममाठाउँ ठाउँमा मानवीय बस्तीहरू बसालेका थिए । [[पूर्वी राप्ती नदी|रापती नदी]] देखि पूर्व र हेटौंडा देखि उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने पहाडी भागमाएउटा नगर या पुर बसाले र त्यसको नाम आफ्नै नामबाट मुकुन्दपुर नामकरण गरे । त्यसै आधारबाट सो ठाउँलाई पछि मकवानपुर भन्न थालियो । मुकुन्द सेनका वंशजलाई मुकुवानी वा मकवानी पनि भन्न थालिएको थाहा पाइन्छ । == इतिहास == [[चित्र:Ruin_Makwanpur_Gadi_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|271x271पिक्सेल|Ruin Makwanpur Gadi Palace]] === पाल्पा राज्यको विखण्डन === [[पाल्पा राज्य|पाल्पाका राजा]] [[मुकुन्द सेन]]ले आफ्नो उत्तरार्द्ध जीवनराजर्षीको रूपमा बिताउन थाले । उनले [[रुरु क्षेत्र|रिडी]], [[देवघाट धाम|देवघाट]], [[बराहक्षेत्र|बराह क्षेत्र]], हरिहर क्षेत्र जस्ता प्राचीन धार्मिक क्षेत्रहरूमा बस्दै तपस्या गर्दै हिड्ने गर्न थाले । आफू त्यसरी भक्तिभावमा लाग्दा उनले आर्जन गरेको विशाल राज्य उनैका जेठा छोरा माणिक सेन पाल्पा, माहिला विनायक सेन वुटवल, साहिँला भृंगी सेन [[तनहुँ राज्य|तनहूँ]]मा कान्छा छोरा लोहाङ सेन मकवानपुरमा, नाति राम सेन [[रिसिङ]]मा कुवेर सेन राजपुरमा, खड्ग सेन मदरियामा राजा बनाइएका थिए । === लोहाङ सेन (१६१०- १६४२ वि.सं.) === राजा लोहाङ सेन पुरूषार्थी थिए । आफ्नो बाबुको मृत्युपछि वि.सं १६१० सम्ममा उनी [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] देखि पूर्व [[टिस्टा नदी|टिष्टा]]सम्मका शासक भई मकवानपुरबाट शासन गर्न थाले । उनले मकवानपुरलाई वि.सं १६०३ सम्ममा आफ्ना बाबु मुकुन्द सेनसंग मिलेर विजय गरेका थिए । मकवानपुरका राजा भएपछि पूर्व [[लिम्बुवान|फेदापका]] लिम्बु राजा बाजहाङसंगको संझौता अनुसार वंशानुगत चौतारा हुने परम्पराले पूर्वीनेपालमा राम्रो पकड हुन गएको थियो । त्यस बेला मकवानपुर एक समृद्ध राज्यको रूपमा स्थान पाएको थियो । वि.सं १६१३ मा राजा लोहाङ्ग सेनको धनुषाधाममा एउटा अभिलेख स्थापना गरिएको छ । त्यसबेला उनले वैदिक साहित्यलाई रक्षा गर्न भूमिका खेलेको देखिन्छ । त्यसबाट उनी र उनका उत्तराधिकारीहरूले किराँत प्रदेशमा अधिकार गरिसकेपछि त्यहाँका गुरू, पुरोहित, ज्योतिष र मठमन्दिरका पूजारीहरूलाई क्रमशः मन्थली, दाप्चा, नर्मदेश्वर,दिङला, हलेसी, खाँदवारी, अखले, लेगुवा खार्पा, दलगाउँ,साब्ला, साभदिन, रानीगाउँ, सुलुबुङ्ग, नाम्सालिङ, सतासीधाम जस्ता ठाउँमा विर्ता र गुठी स्थापना गरिदिएका प्रमाणहरू प्राप्त भएका छन् । सेन राजाहरूले आफ्नो प्रशासनको मद्दतका निम्ति मन्त्री सुबा , राय , दिवान, मुखिया जस्ता पदमा किरातहरूलाई राख्ने र त्यहाँका अरू जातिबीच पनि घनिष्ट समझदारी बढाएका थिए । किराँतहरूमा [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] क्षेत्रमा विद्याचन्द्र राय, सप्तरीमा चोङवाङहाङ राय, महोत्तरी मालिवाङहाङ राय, मकवानपुरमा शेरिङहाङ रायलाई अख्तियारी दिई इज्जतसाथ रायसुब्बा भन्न थालियो । ३ पूनिया,सिलीगुढी र गिद्धेपहाडमा पनि किरात सुब्बालाई नै जिम्मा दिई, पाँच खण्डमा छुट्याई लोहाङसेनले दही प्रशासनको व्यवस्था मिलाए । कोचेराजका पालामा पाँच क्षेत्रका लिम्बु सुब्बाहरू पालैपालो मन्त्री हुने कुरालाई संशोधन गरी लोहाङ सेनले विद्याचन्द्र रायलाई मात्र मन्त्री पद दिने परम्पराको थालनी गरे । ती पाँचवटै क्षेत्रको मालपोत कर चार खण्डमा बॉडी २५% सुब्बाले र ७५% केन्द्रलाई पठाउने नियम बसाले । मन्त्री वा नायक, राया र सुब्बाहरूलाई जागिरस्वरूप जमिन दिने र जागिर छुटेपछि जमिन छुटाउनेपरम्परा पनि कायम गरिएको थियो । राजा लोहाङ सेनका ७ वटी रानीहरू थिए । जस्तैःजेठी अनुपावती, माहिली कल्याणमती, साहिँली साहेवदेवी,काहिँली दुलहिनीदेवी, ठाहिँली कोइलीदेवी, ठूलीकान्छीकपूरादेवी र कान्छी गंगादेवी थिए । जेठी रानी अनुपावतीका तर्फबाट राघवनरेन्द्र सेनको जन्म भएको थियो । लोहाङसेनले आफ्ना छोरालाई राजकाजको तालिम दिलाउन मन्त्री विद्याचन्द्र रायका साथमा पठाई दिएका थिए । लोहाङसेनको मृत्यु वि.सं १६४२ मा भएकोले उनका छोरामकवानपुरको गद्दीमा बसे । === राघवनरेन्द्र सेन (१६४२-१७१८) === आफ्नो बाबुले बनाई दिएको मेलजुलको वातावरण पाएकाले राघवनरेन्द्र सेनले शान्तिपूर्वक शासन गर्न समर्थ रहे । उनी प्रजाका प्रीय बन्न सकेका थिए । === हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन): १७१८-१७४१ वि.सं) === राजा राघवनरेन्द्र सेनकी रानी दुर्गावती पट्टिबाट हरिहरइन्द्र सेनको जन्म भएको हो । उनले कोशी नदी र भागीरथीको दोभान गोन्द्वारासम्म आफ्नो राज्य विस्तार गरेका थिए । त्यसैले उनले “हिन्दूपति" भन्ने उपाधि धारण गरेका थिए । उनका छ वटी रानीहरू थिए जस्तैः माहेश्वरपट्टि छत्रपति इन्द्रसेन, यशोधरातर्फ पद्मावती र इन्द्रसेन, सकुन्तलापट्टिका बाशुदेव, महादेवीतिरका शुभसेन,जगन्माताकी राजकुमारी, लक्ष्मीवतीपट्टिबाट प्राणमती र राजमतीको जन्म भएको थियो । राजा हरिहरइन्द्र सेनसाँच्चिकै पुरूषार्थी र विजिगिषु भएको देखिन्छ । उनैले प्राचीन नेपाल [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुर गढी]] निर्माण गरेका थिए । उनकी जेठी पत्नी कुचबिहारका राजा बीरनारायण सिंहकी छोरी थिइन् । उनैका अरू छोरीहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[प्रताप मल्ल]]ले विवाह गरेकाले फरिया नाता थियो । उनकी जेठी रानीबाट छत्रपति इन्द्रसेनको जन्म भएर पनि एउटा सन्तान भएपछि अल्पायुमा मरे । उनी मरेकाले उनका छोरा विधाताइन्द्रसेनलाई राजा हरिहरइन्द्र सेनले राजा घोषित नगरी अर्कीपत्नी महादेवी तर्फका पुत्र शुभ सेनलाई मकवानपुरको उत्तराधिकारी घोषित गरे । उनको त्यो निर्णय नाति विधाताइन्द्र सेनलाई चित्त नबुझेकाले दलबलसाथ लिई विजयपुर क्षेत्र कब्जा गरे । त्यस घटनाले मकवानपुर विभक्तभई कोशी नदीको सीमाना निश्चित हुनगयो । मकवानपुरका राजा हरिहरइन्द्र सेनले चाहेका भए राज्य विभक्त हुने थिएन तर त्यसबेला एकीकरणको चेतना पल्हाएको थिएन । त्यसको परिणतिले मकवानपुर राज्य टुक्रियो र [[विजयपुर राज्य]] स्वतन्त्र अस्तित्वमा आयो । कोशीदेखि टिस्टासम्मको सकल भू-भाग विजयपुर राज्यका नामले नेपालको एकीकरणकालसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो । कोशी पूर्वतिर छुट्टै राज्य हुनु राम्रो कुरा थिएन ।। === शुभ सेन (१७४१ - १७६३ वि. सं ) === शुभ सेन मकवानपुरमा शौभाग्यले राजा भएका थिए । उनका दाजु छत्रपतिइन्द्र सेनको बाबुसंग खटपट पर्दापर्दै मरिहालेकाले उनका टुहुरा छोरा विधाताइन्द्र सेनलाई छोडी परलोक भए । उता हरिहरइन्द्र सेनको शेषपछि विधाताइन्द्र सेनले राज्य पाउनुको सट्टामा रानी महादेवीतर्फका छोरा शुभ सेनलाई आफ्नो उत्तराधिकारी बनाईदिए। त्यस कार्यबाट विधाताइन्द्र सेनलाई आफ्नो पक्षमा अविवेक भएको महसुस भएकोले कोशी पूर्व [[लिम्बुवान–गोरखा युद्ध|लिम्बुवानको]] किरातीहरूलाई हात लिएर पूर्वी नेपाल कब्जा गरी आफू स्वतन्त्र राजा भएको घोषणा गरे । अब के थियो र शुभ सेनले पनि ललितपुर, भक्तपुर, गोरखा जस्ता राज्यहरूसंग मद्दत लिई मोरङमाथि आक्रमण गरी १७ वटा गाउँ कब्जा गरी मकवानपुरतिर मिलाएका थिए । त्यति भएर पनि त्यस संयुक्त मकवानी सेनाले मोरङ्गमाथि पूरा कब्जा गर्न सकेन । यसरी मकवानपुर विशाल राज्य रहेन । ती दुवै राज्य मकवानपुर र विजयपुरको प्राकृत सीमाना [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] कायम हुन गयो । कोशी पूर्व टिष्टा पश्चिमको भागविजयपुर राज्यको हुन गयो । राजा शुभ सेनले आफ्ना छिमेकी राज्यहरूसंग राम्रोसम्बन्ध कायम गरे । उनी गृह प्रशासनमा पनि दक्ष हुनाले आफ्नो मन्त्रीमा प्रवोध दासलाई प्रमुख बनाएका थिए ।आफ्नो भू-भाग विस्तार गर्दै शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनले संयुक्तरूपमा गंगा मैदानमा कब्जा गर्नतिर लागे । दूर्भाग्यवश दुवै राजाहरूलाई मुसलमानी सेनाले पक्रेर दिल्ली पुयाई बेपत्ता गराए । त्यो परिस्थितिमा चौतारा प्रवोध दासले शुभसेनका दुई छोरालाई सुरक्षा दिन महिपति ( मान्धाता) र माणिक्य सेनलाई किरात प्रदेश पुन्याई राखेका थिए । विजयपुरका राजा र मकवानपुरका राजाहरू मुसलमानी चङ्गुलबाट येनकेन फुत्केर आ-आफ्ना राज्यमा फर्के । त्यस अन्तरालमा विधाताइन्द्र सेनकी रानीले विजयपुर र मकवानपुरको संयुक्त शासन चलाएकी थिइन् । उनको नाउँ राजेश्वरी देवी थियो । किराती स्रोतका अनुसार मकवानपुरका राजा शुभाङ्ग सेन (शुभ सेन) का पालामा [[लखनऊ|लखनउ]]का इस्फोरिया नवाव राजाले शुभसेन र विधाताइन्द्र सेनलाई पूर्णिया जिल्लाको सीमानाबारे छलफल गर्न भनी बोलाए । उनीहरूगएपछि दुवैलाई पक्राउ गरी मोरङ र मकवानपुर क्षेत्रमा आक्रमण गर्न मुसलमानी सेना पठाइयो । शौभाग्वश विजयपुरका चौतरा श्रीकान्त रायलाई मुसलमानीहरूले कड़ा पहरा नदिएको मौकापारी भाग्दै आफ्नो राज्यमा पुग्ने मौका मिल्यो । त्यसैले मोरङ्गी सेना दश प्रान्तका योद्धाहरू टक्सोगञ्ज (?) मा युद्ध भई किरातको विजय भयो ।किरातहरूले पूर्णिया पुगी शुभाङ्ग सेनलाई मुक्त गराए भने पूर्णियाको आम्दानी दश प्रान्तका रायहरूले बाँडेर खाएको वर्णन पाइन्छ । पछि लखनौका मुगल बादशाह अहमद खानर दिल्लीका सम्राट मुहम्मद अजिमले ठूलो सेना पठाउँदापनि किरातहरूले विजय गरेको वर्णन पाइन्छ । मकवानपुरका राजा शुभ सेन र विजयपुरका राजा विधाताइन्द्र सेनलाई मुसलमानहरूले हरण गरेर लगेपछि शुभ सेनका दुई छोरा जेठा महिपति सेनलाई विजयपुरमार कान्छा माणिक्य सेनलाई मकवानपुरको राजा बनाई अपहरित राजा विधाताइन्द्र सेनकी रानी राजेश्वरीले केही वर्षशासन गरेको कुरा माथि उल्लेख गरियो । त्यसै अन्तरालमा १७६३ वि. सं देखि १७७४ सम्म मकवानपुर र विजयपुरकोसंयुक्त शासन चलाएको जानकारी हुन्छ । अपहरित मकवानीराजा शुभसेन तथा विजयपुरे राजा विधाताइन्द्र सेनमुगलहरूको कैदबाट सम्झौता गरी छुट्न समर्थ भएका थिए । फ्रान्सिली यात्री टेवरनियरको वर्णन अनुसार शुभसेनले मुगल बादशाहलाई वार्षिक रू. १२०० /- तिर्ने कवुलियत गरी सम्झौता गरी छुट्न गए भन्ने जानकारी हुन्छ । पछि सोही मूल्य बराबरको एउटा हात्ति वर्षेनी मकवानपुरबाट पटना पठाउने बन्दोबस्त भएको थियो । वि.सं १८१९ मा बडामहाराज श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले मकवानपुर विजय गरेपछि तलहट्टी ( तराई ) को समस्या समाधान गर्दा "मालवाजवी” भनी चौध तमसुकको एक हात र १४ हातकै ( पुच्छरदेखि नाप्दा ) लामो हात्ति बुझाउने प्रचलन अनुसार १८२३ देखि १८२७ सम्मको ५ वर्षसम्मको पाँच हात्ति बुझाएको र पछि १२ हात लामो हात्ति पठाउन थाले । पछि १८३७ मा अंग्रेज गभर्नर हेस्टिङसले आफूलाई मद्दत गरेवापत माफी गरिदिएका थिए ।नेपालको इतिहास लेख्ने ह्यामिल्टनले शुभ सेन मुसलमानी पकडबाट फर्केपछि ३१ वर्षसम्म शासन गरेको कुरा उल्लेख गरेका भए पनि प्रमाणित हुन सकेको छैन । हामीमा विदेशीको प्रभाव अनावश्यकरूपमा पर्दा यस्तै धोका हुन्छ । किनभने अपहरित राजाहरूको अभावमा रानी पद्मधाताइन्दु राजेश्वरी देवीले किरात प्रान्तका रायहरूलाई सम्बोधन गरी चेम्जोङ राय, पसेनामा राय, इन्दमा राय, सेवाराय, सुक्मी राय, माजिम् राय, मोआजा राय, गामा राय,साहागं रायलाई मुसलमानी सेना विरूद्ध जाई लाग्ने आह्वान गरी विजयको आशिर्वाद दिइएको थियो । अर्कातिर विचित्रचन्द्र राय मोरङको राजा बन्ने दाउमा लागेको पनि बुझिन्छ । उनको पत्रानुसार २४, ६, ५ थुमका फाकफोक,मिकलुक थुमका योद्धाले मुसलमानलाई जलालगढबाट धपाए । रानीलाई नायव बनाइयो भने १७६३ देखि १७७४ सम्म उनले सफलतापूर्वक मोरङ र मकवानपुरको संयुक्त शासन संचालन गरेकी थिइन् । यसरी विचार गर्दा मुगलहरूले अपहरण गरेका राजाहरू फर्केपछि राजा भएको प्रमाण पाइएका छैनन् । विराट राज्य जिती लिने लिम्बु राजा माराहाङका भाई शुभ सेनलाई भनिएको र उनको छोरा हरबाहाङ राय राजाहरूलाई देवअंशी भनी मोरेडेश्वरलाई नै शुभसेन मानी [[बुढासुब्बा मन्दिर|बुढासुब्बा]] र हरवाहाङलाई हर्भङ भनी देवांश मानीमन्दिर स्थापना गरी किरातहरूले पूजा, बलि गरी आएको कुरा किराती इतिहासबाट बुझिन्छ | === मानिक सेन === मकवानपुरका राजाहरूमा विख्यात मानिक सेन मानिन्छन् । उनी शुभ सेनका जेठा छोरा थिएनन् तापनि राजा बन्ने शौभाग्य पाएका थिए । त्यसको कारण विजयपुर राज्यमा शुभ सेनका जेठा छोरा महिपति सेनलाई राजाबनाएकाले कान्छा हुँदा पनि मानिक सेनले मकवानपुरको गद्दी पाएका थिए । वि.सं. १७७४ मा मकवानपुरमाथि बाहयआक्रमण हुन लागेकोमा माघ सुदी चतुर्दशीमा देवानशिवसिंह बानिया क्षेत्रीलाई [[मकवानपुर गढी]]बाट पत्र लेखेका थिए र त्यो प्रकाशित छ । मकवानपुरलाई त्यस समयमा खतरा पर्नु पर्ने खास कुरा आफ्ना बाबुकै पालादेखि मुसलमानी अतिक्रमणलाई संकेत गरेको हुनसक्ने कुरामा स्वतः विचार गर्न सकिन्छ । आफ्नो सेनालाई हरिहरपुर जाने सल्लाह पत्रमा दिनुको हेतु अर्को हुन ज्यादै कम सम्भावना छ । राजा मानिक सेनको उल्लेख वि.सं. १७७५आश्विनसुदी पूर्णिमा आइतवारको अभिलेखमा परेको छ । सो अभिलेख हाल चण्डनीमाइ राखेको ढुंगामा १०.५x२"उक्त अभिलेख उत्कीर्ण गरिएको छ । मकवानपुर जिल्लाहटिया गा.वि.स. वार्ड नं. २ को गुबावारी गाउँमा हेटौडादेखि ८ किलोमिटर पूर्वी पहाडको फेदीमा छ । पहिले मकवानपुरगढीमा सेन राजाका दरबार नजिक रहेकोमा २०१२ सालमा सेन राजाका पूरेत अर्ज्यालहरूले आफ्ना पूर्खाले स्थापना गरेकी देवी भनी गुवावारीमा लगेर पुनस्थापित गरेका थिए । वि.सं २०३९ सालमा तिलकबहादुर बानियाँले देवीस्थानको सफा सुग्घर गर्दा मूर्तिलाई आड लगाएको तल्लो ढुंगामाअक्षर जस्ता देखेर पढेर जानकारी भएको थियो । देवीको मूर्ति २०४१ साल चैत्रमा चोरी भयो र हाल सो अभिलेखको ढुंगो नाङ्गै छ । देवीको मूर्ति सिंहवाहिनी, ४ हातमा आयुधाश्त्र,मुण्डमाला १६ x १०" लामा चाक्लो थियो र ती देवीलाई चण्डिनी देवी वा बदीका देवीको मूर्ति पनि भनिन्थ्यो र सो अभिलेखको पाठ "स्वस्ति श्री श्री वदीका क मुर्ती श्रीश्रीमानिक सेनक राजे समय महन्ती सकत सिघ बानीयानेथपना कैल श्रीसम्वत् १७७५ साल श्री साके १६४१आसीनसुदी १५ रोज १ कर नीहार श्री नारायेन हमत्रह:अग्याकारी" सम्वत्‌मा १ वर्ष अन्तर देखिन्छ । राजा मानिक सेनले मुकुन्द सेनद्वारा निर्मित मकवानपुर गढीको निर्माण गरी मजबुत बनाउनुका साथै हरिहरपुरगढी, सिन्धुली गढी, पौवा गढी, पर्सागढीको समेत निर्माण गरी राज्यलाई सुरक्षित पारेका थिए । उनले [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत]] उत्तरतिरका मगरहरूका बस्तीलाई विकास गराएका र पर्सा गढी निर्माण गरी सकेपछि पारसनाथको मन्दिर निर्माण गर्नुका साथै जनकपुरकी जानकी माईलाई भूमि अर्पण गरी गुठी राखिदिएका थिए । राजा माणिक्यसेनले मकवानपुरलाई मजबुत बनाउन ठूलै प्रयत्न गरेको देखिन्छ । वि.सं १७८४ मा जनकपुरका गोसाईलाई भोगलगाउन र १७८७ मा मकवानपुर गढी भित्र वंशगोपालकोमूर्तिको स्थापना गरेबाट उनी पुरूषार्थी योद्धाका साथै धार्मिक भएको प्रमाणित भएको छ ।<ref>{{Cite journal |first=डा. राजाराम सुवेदी |date=June 2001 |title=मकवानपुर राज्य |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=147 |pages=47 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> === हेमकर्ण सेन === जेठा छोरा भएकाले हेमकर्ण सेन आफ्ना बाबुको मृत्युपछि वि.सं.१७९० मा मकवानपुरको गद्दीमा बसेका थिए । हेमकर्ण सेनले आफ्ना भाइहरूको मद्दत लिएर शासन गर्न थालेकाले माहिला भाइ जगत सेनलाई मकवानपुरको पूर्वी क्षेत्र [[कमला नदी]]देखि कोशीसम्मको समथर भूभाग तलहट्टी र माझकिरात पहाडी भागसमेत रेखदेख गर्न लगाएका थिए । त्यसो गर्दागर्दै माझ किरात क्षेत्रलाई जगत सेनले हात पारेर त्यस ठाउँका स्वतन्त्र राजा भए । त्यसरी नयाँ राज्य स्थापना भई [[चौदण्डी]]का नामले प्रख्यात हुन गयो । चौदण्डी गढी राज्य राजा हेमकर्ण सेनका दिग्बन्धन सेन र रणमर्दन सेन( रणमस्त) नामका दुई छोरा र इन्द्रकुमारी तथा नाम जानकारी नभएकी गरी दुई छोरी थिए । जेठी छोरी इन्द्रकुमारीको विवाह [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का युवराज पृथ्वीनारायण शाहसंग भएको थियो । १३ वर्षकी कन्या १५ वर्षका वरको विवाह वि.सं १७९४ मा सम्पन्न भएको थियो। मकवानी रानीले आफ्नी सानी छोरीले सासु चन्द्रप्रभाको कर्कशबुहार्तन भोग्न सक्षम हुने छैनन् भन्ने ठानेकी थिइन । === दिग्वन्धन सेन === === मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९) === {{मुख्य|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} == अर्थतन्त्र == === व्यापार === == वैदेशिक सम्बन्ध == == राजा == {| class="wikitable" |+ ! !राजा !जन्म !शासन !मृत्यु |- |१. |लोहाङ सेन | |१६१०- १६४२ वि.सं. | |- |२ |राघवनरेन्द्र सेन | |१६४२-१७१८ | |- |३ |हरिहरइन्द्र सेन (हरिश्चन्द्र सेन) | |१७१८-१७४१ वि.सं | |- |४ |शुभ सेन | |१७४१ - १७६३ वि. सं | |- |५ |मानिक सेन | | | |- |६ |हेमकर्ण सेन | |वि.सं. १७९०–१८१६ |१८१६ |- |७ |दिग्वन्धन सेन | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] pg83d1pr6d060akipjq31mpa14sxqrf 0 141517 1363388 1354481 2026-06-24T16:29:14Z पर्वत सुवेदी 31224 1363388 wikitext text/x-wiki {{नेपालको राजनीति}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} वि.सं २०७३ अगाडि नेपालका ७५ जिल्लाहरूलाई [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] र [[नगरपालिका]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८]] अनुसार नेपालमा जम्मा '''३,९१५ वटा गाविसहरू''' रहेका थिए। वि.सं २०७१ वैशाख २५ मा, [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]] तात्कालीन गाविसहरूलाई गाभेर ७१ वटा र २०७१ पुस २८ मा, ६१ वटा गरि थप १३२ वटा नगरपालिकाहरू स्थापना गरेको थियो भने २०७२ पुस २१ मा, २६ वटा नगरपालिकाहरू थप गरिएको थियो<ref>{{cite web|title=थप ६१ नगरपालिका र सात उपमहानगरपालिका घोषणा, काठमाडौँ र भक्तपुर गाविसरहित|url=https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4|date=|website=सेतोपाटी|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=७ वैशाख २०८२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250529050758/https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4 |date=2025-05-29 }}</ref> र यो सँगै गाविसहरूको सङ्ख्या घटेर ३,१५७ पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=GIS District Map (Nepal's structure prior to restructuing) |date=|website=Ministry of Federal Affairs and General Administration|publisher= Local Governance and Community Development Programme|language=अङ्ग्रेजी|access-date=१५ असार २०८२}}</ref><ref>{{cite web|title = List of Village Development Committees prior to restuctuing|url = https://www.mofald.gov.np/en/vdc|access-date = ७ वैशाख २०८२|work = सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250604024704/https://www.mofald.gov.np/en/vdc |date=2025-06-04 }}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, ११ वटा नगरपालिकाहरू खारेज वा नयाँ नगरपालिकाहरूमा गाभ्दै गाविसहरू विघटन गरिएको थियो र त्यसलाई [[गाउँपालिका]] वा [[नगरपालिका]]ले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.mofald.gov.np/ne/node/1836|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरि उक्त एकाईहरुको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण &#124; &#124; सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007190858/https://www.mofald.gov.np/ne/node/1836 |date=2024-10-07 }}</ref> साविकका गाविसहरूको पूर्ण सूची निम्नानुसार छन्:<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=National Population and Housing Census 2011 (Village Development Committee/Municipality) |date=|website=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=१५ कात्तिक २०८१}}</ref> ==[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[मेची अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:इलाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[इलाम जिल्ला]] चित्र:झापा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[झापा जिल्ला]] चित्र:पाँचथर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाँचथर जिल्ला]] चित्र:ताप्लेजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १ | rowspan="4" style="background-color:#f1def3;" | [[मेची अञ्चल]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] | style="text-align:left;" | [[आमचोक]] {{*}} [[इभाङ]] {{*}} [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] {{*}} [[कन्याम]] {{*}} [[फिक्कल बजार]] {{*}} [[इरौँटार]] {{*}} [[एकतप्पा]] {{*}} [[कोल्बुङ]] {{*}} [[गजुरमुखी]] {{*}} [[गोदक]] {{*}} [[गोर्खे]] {{*}} [[चमैता]] {{*}} [[चिसापानी, इलाम|चिसापानी]] {{*}} [[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]] {{*}} [[जमुना]] {{*}} [[जिर्मले]] {{*}} [[जीतपुर, इलाम|जीतपुर]] {{*}} [[जोगमाई]] {{*}} [[दानाबारी]] {{*}} [[धुसेनी, इलाम|धुसेनी]] {{*}} [[नयाँबजार]] {{*}} [[नाम्सालिङ]] {{*}} [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पुवामझुवा]] {{*}} [[प्याङ]] {{*}} [[फाकफोक]] {{*}} [[फुँएतप्पा]] {{*}} [[बरबोटे]] {{*}} [[बाँझो]] {{*}} [[मङ्गलबारे‌]] {{*}} [[महमाई]] {{*}} [[माईपोखरी, इलाम|माईपोखरी]] {{*}} [[माइमझुवा]] {{*}} [[मावु]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[लुम्दे]] {{*}} [[शान्तिडाँडा]] {{*}} [[शान्तिपुर, इलाम|शान्तिपुर]] {{*}} [[श्रीअन्तु]] {{*}} [[समालबुङ]] {{*}} [[साँखेजुङ]] {{*}} [[साकफारा]] {{*}} [[साङरुम्बा]] {{*}} [[सिद्धिथुम्का]] {{*}} [[सुम्बेक]] {{*}} [[सुलुबुङ]] {{*}} [[सोयाक]] {{*}} [[सोयाङ]] | ४८ |- | २ | [[झापा जिल्ला|झापा]] | style="text-align:left;" | [[कुमरखोद]] {{*}} [[कोहवरा]] {{*}} [[गौरादह]] {{*}} [[दुवागढी]] {{*}} [[महारानीझोडा]] {{*}} [[जुरोपानी]] {{*}} [[सतासीधाम]] {{*}} [[शिवगञ्ज]] {{*}} [[महेशपुर, झापा|महेशपुर]] {{*}} [[चन्द्रगढी]] {{*}} [[सुरुङ्गा]] {{*}} [[अनारमनी]] {{*}} [[अर्जुनधारा]] {{*}} [[चारपाने]] {{*}} [[शनिश्चरे, झापा|शनिश्चरे]] {{*}} [[घैलाडुब्बा]] {{*}} [[केचना]] {{*}} [[कोरोबारी]] {{*}} [[खजुरगाछी]] {{*}} [[खुदुनाबारी]] {{*}} [[गरामनी]] {{*}} [[गोलधाप]] {{*}} [[गौरीगञ्ज]] {{*}} [[घेराबारी]] {{*}} [[चकचकी]] {{*}} [[जलथल]] {{*}} [[ज्यामिरगढी]] {{*}} [[टाघनडुब्बा]] {{*}} [[डाँगीबारी]] {{*}} [[तोपगाछी]] {{*}} [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] {{*}} [[धाइजन]] {{*}} [[पथरिया]] {{*}} [[पाँचगाछी]] {{*}} [[पाठामारी]] {{*}} [[पृथ्वीनगर]] {{*}} [[बनियानी]] {{*}} [[बालुवाडी]] {{*}} [[बाहुनडाँगी]] {{*}} [[बुधबारे]] {{*}} [[बैगुन्धुरा]] {{*}} [[महाभारा]] {{*}} [[राजगढ]] {{*}} [[लखनपुर]] {{*}} [[शरणामती]] {{*}} [[शान्तिनगर, झापा|शान्तिनगर]] {{*}} [[हल्दीबारी]] | ४७ |- | ३ | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] | style="text-align:left;" | [[अमरपुर, पाँचथर|अमरपुर]] {{*}} [[आङना]] {{*}} [[फिदिम]] {{*}} [[सिवा]] {{*}} [[आङसराङ]] {{*}} [[चोकमागु]] {{*}} [[आरुबोटे]] {{*}} [[इम्बुङ]] {{*}} [[ एकतीन]] {{*}} [[ओयाम]] {{*}} [[ओलने]] {{*}} [[कुरुम्बा]] {{*}} [[चिलिङदिन]] {{*}} [[च्याङथापु]] {{*}} [[थर्पु]] {{*}} [[दुर्दिम्बा]] {{*}} [[नवमीडाँडा]] {{*}} [[नागी, पाँचथर|नागी]] {{*}} [[नाङ्गिन]] {{*}} [[पञ्चमी, पाँचथर|पञ्चमी]] {{*}} [[पौवासर्ताप]] {{*}} [[ प्राङबुङ]] {{*}} [[फलैँचा, पाँचथर|फलैँचा]] {{*}}[[फाक्तेप]]{{*}} [[भारपा]] {{*}} [[माङजाबुङ]] {{*}} [[मेमेङ]] {{*}} [[मौवा, पाँचथर|मौवा]] {{*}} [[याङनाम]] {{*}} [[ यासोक]] {{*}} [[रवी, पाँचथर|रवि]] {{*}} [[रानीगाउँ]] {{*}} [[रानीटार]] {{*}} [[लिम्बा]] {{*}} [[लुङरुपा]] {{*}} [[लुम्फाबुङ]] {{*}} [[सराङडाँडा]] {{*}} [[सिदिन]] {{*}} [[सुभाङ]] {{*}} [[स्याबरुम्बा]] {{*}} [[हाङगुम]] | ४१ |- | ४ | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] | style="text-align:left;" | [[आँखोप]] {{*}} [[आम्बेगुदिन]] {{*}} [[एखाबु]] {{*}} [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] {{*}} [[ओलाङ्चुङ गोला]] {{*}} [[कालीखोला]] {{*}} [[खाम्लुङ]] {{*}} [[खेजेनिम]] {{*}} [[खेवाङ]] {{*}} [[खोक्लिङ]] {{*}} [[चाँगे]] {{*}} [[चाक्सीबोटे]] {{*}} [[डुम्रिसे]] {{*}} [[ढुङ्गेसाँघु]] {{*}} [[तापेथोक]] {{*}} [[तिरिङ्गे]] {{*}} [[तेल्लोक]] {{*}} [[थिङलाबु]] {{*}} [[थुकिमा]] {{*}} [[थुम्बेदिन]] {{*}} [[थेचम्बु]] {{*}} [[नाङखोल्याङ]] {{*}} [[नाल्बु]] {{*}} [[निघुरादिन|निगुरादिन]] {{*}} [[पापुङ]] {{*}} [[पेदाङ]] {{*}} [[फाकुम्बा]] {{*}} [[दोखु]] {{*}} [[फावाखोला]] {{*}} [[फुरुम्बु]] {{*}} [[फुलबारी, ताप्लेजुङ|फुलबारी]] {{*}} [[मामाङखे]] {{*}} [[मेहेले]] {{*}} [[याम्फुदिन]] {{*}} [[लिङ्गतेप]] {{*}} [[लिङखिम|लिमखिम]] {{*}} [[लिम्बुदिन]] {{*}} [[लिवाङ, ताप्लेजुङ|लिवाङ]] {{*}} [[लेलेप]] {{*}} [[साँघु]] {{*}} [[साँवा]] {{*}} [[सादेवा]] {{*}} [[सान्थाक्रा]] {{*}} [[साब्लाखु]] {{*}} [[सावादिन]] {{*}} [[सिकैँचा]] {{*}} [[सिनाम]] {{*}} [[सुरुमखिम]] {{*}} [[हाङ्गदेवा]] {{*}} [[हाङपाङ]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#f1def3;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#f1def3;" | '''१८६''' |} ===[[कोशी अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:भोजपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर जिल्ला]] चित्र:धनकुटा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनकुटा जिल्ला]] चित्र:मोरङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मोरङ जिल्ला]] चित्र:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] चित्र:सुनसरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुनसरी जिल्ला]] चित्र:तेह्रथुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तेह्रथुम जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५ | rowspan="6" style="background-color:#e3fdf1 ;" | [[कोशी अञ्चल]] | [[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] | style="text-align:left;" | [[अन्नपूर्ण, भोजपुर|अन्नपूर्ण]] {{*}} [[आम्तेक]] {{*}} [[ओख्रे, भोजपुर|ओख्रे]] {{*}} [[किमालुङ]] {{*}} [[कुदाकाउले]] {{*}} [[कुलुङ, भोजपुर|कुलुङ]] {{*}} [[केउरेनीपानी]] {{*}} [[कोट, भोजपुर|कोट]] {{*}} [[खाटम्मा]] {{*}} [[खार्तम्छा, भोजपुर|खार्तम्छा]] {{*}} [[खावा, भोजपुर|खावा]] {{*}} [[खैराङ, भोजपुर|खैराङ]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, भोजपुर|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गोगने, भोजपुर|गोगने]] {{*}} [[चम्पे]] {{*}} [[चरम्बी]] {{*}} [[चौकीडाँडा]] {{*}} [[च्याङ्ग्रे]] {{*}} [[छिनामखु]] {{*}} [[जरायोटार]] {{*}} [[टक्सार]] {{*}} [[ठूलो दुम्मा]] {{*}} [[तिम्मा]] {{*}} [[तिवारी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुङ्गेछा]] {{*}} [[थिदिङ्खा]] {{*}} [[दलगाउँ]] {{*}} [[दुम्माना]] {{*}} [[देउराली, भोजपुर|देउराली]] {{*}} [[देवानटार]] {{*}} [[दोभाने]] {{*}} [[धोदलेखानी]] {{*}} [[नागी, भोजपुर|नागी]] {{*}} [[नेपालेडाँडा|नेपाले डाँडा]] {{*}} [[पाङ्चा]] {{*}} [[पात्लेपानी]] {{*}} [[पावला]] {{*}} [[बालङ्खा]] {{*}} {{*}} [[प्याउली, भोजपुर|प्याउली]] {{*}} [[बासीखोरा]] {{*}} [[वैकुण्ठे]] {{*}} [[बोखिम]] {{*}} [[भैँसीपङ्खा]] {{*}} [[भूल्के]] {{*}} [[भोजपुर, भोजपुर|भोजपुर]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, भोजपुर|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मूलपानी, भोजपुर|मूलपानी]] {{*}} [[याकु]] {{*}} [[याङपाङ]] {{*}} [[यूँ]] {{*}} [[रानीवास]] {{*}} [[लेखर्क]] {{*}} [[वासिङथर्पु]] {{*}} [[बास्तिम]] {{*}} [[बोया]] {{*}} [[श्यामशिला]] {{*}} [[साङपाङ, भोजपुर|साङपाङ]] {{*}} [[सानो दुम्मा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, भोजपुर|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिन्द्राङ]] {{*}} [[हसनपुर]] {{*}} [[हेलौछा]] {{*}} [[होम्ताङ]] | ६३ |- | ६ | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौँले जितपुर]] {{*}} [[आँखिसल्ला]] {{*}} [[आहाले]] {{*}} [[कुरुलेतेनुपा]] {{*}} [[खुवाफोक]] {{*}} [[खोकु]] {{*}} [[घोर्लिखर्क]] {{*}} [[चानुवा]] {{*}} [[चुङवाङ]] {{*}} [[छ नम्बर बुधबारे]] {{*}} [[छिन्ताङ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, धनकुटा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डाँडाबजार]] {{*}} [[ताँखुवा]] {{*}} [[तेलिया]] {{*}} [[परेवादिन]] {{*}} [[पाख्रीबास नगरपालिका|पाख्रीबास]] {{*}} [[फलाँटे]] {{*}} [[फक्सिब]] {{*}} [[वसन्तटार]] {{*}} [[बुढी मोरङ]] {{*}} [[बेलहरा]] {{*}} [[बोधे]] {{*}} [[भिरगाउँ]] {{*}} [[भेडेटार]] {{*}} [[मारेकटहरे]] {{*}} [[महाभारत, धनकुटा|महाभारत]] {{*}} [[मुगा]] {{*}} [[मुढेबास]] {{*}} [[मुर्तीढुङ्गा]] {{*}} [[मौनाबुधुक]] {{*}} [[राजारानी]] {{*}} [[लेगुवा]] {{*}} [[सान्ने]] {{*}} [[हात्तिखर्क]] | ३५ |- | ७ | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] | style="text-align:left;" | [[अमरदह]] {{*}} [[अमहिवरयाती]] {{*}} [[भाथिगछ|माथिगछ]] {{*}} [[पथरी]] {{*}} [[आम्गाछी]] {{*}} [[इटहरा]] {{*}} [[इन्द्रपुर, मोरङ|इन्द्रपुर]] {{*}} [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] {{*}} [[कटहरी]] {{*}} [[कदमाहा]] {{*}} [[कसेनी, मोरङ|कसेनी]] {{*}} [[केरावन]] {{*}} [[केराबारी]]{{*}} [[गोविन्दपुर, मोरङ|गोविन्दपुर]] {{*}} [[जाँते, मोरङ|जाँते]] {{*}} [[झुर्किया]] {{*}} [[झोराहाट]] {{*}} [[टङ्किसिनवारी]] {{*}} [[टकुवा]] {{*}} [[टाँडी, मोरङ|टाँडी]] {{*}} [[डङ्ग्राहा]] {{*}} [[डाँगिहाट]] {{*}} [[डायनिया]] {{*}} [[तेतरिया]] {{*}} [[थलाहा]] {{*}} [[दर्बेशा]] {{*}} [[दादरबैरिया]] {{*}} [[दुलारी]] {{*}} [[नोचा]] {{*}} [[पाटीगाउँ]] {{*}} [[पोखरीया, मोरङ|पोखरीया]] {{*}} [[बुधनगर]] {{*}} [[बेलबारी]] {{*}} [[बैजनाथपुर]] {{*}} [[भोगटेनी]] {{*}} [[भौडाहा]] {{*}} [[मझारे]] {{*}} [[मधुमल्ला]] {{*}} [[महादेवा, मोरङ|महादेवा]] {{*}} [[मृगौलिया]] {{*}} [[मोतीपुर, मोरङ|मोतीपुर]] {{*}} [[याङशिला]] {{*}} [[रमितेखोला]] {{*}} [[रङ्गेली नगरपालिका|रङ्गेली]] {{*}} [[राजघाट]] {{*}} [[लखन्तरी]] {{*}} [[लेटाङ]] {{*}} [[वनिगामा]] {{*}} [[वयरवन]] {{*}} [[बरडङ्गा]] {{*}} [[बबियाविर्ता]] {{*}} [[वारङ्गी]] {{*}} [[बाहुनी]] {{*}} [[शनिश्चरे, मोरङ|शनिश्चरे]] {{*}} [[सिंहदेवी सोमबारे]] {{*}} [[सिजुवा]] {{*}} [[सिद्राहा]] {{*}} [[सिसवनिजहदा]] {{*}} [[शिसवनी बडहरा]] {{*}} [[सुन्दरपुर, मोरङ|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोराभाग]] {{*}} [[हरैँचा]] {{*}} [[हसनदह]] {{*}} [[हात्तीमुडा]] {{*}} [[होक्लाबारी]] | ६५ |- | ८ | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] | style="text-align:left;" | [[आँखिभुई|आँखीभुई]] {{*}} [[किमाथान्का]] {{*}} [[खराङ]] {{*}} [[चेपुवा]] {{*}} [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] {{*}} [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] {{*}} [[तामाफोक]] {{*}} [[ताम्कु]] {{*}} [[दिदिङ]] {{*}} [[धुपू|धुपु]] {{*}} [[नुनढाकी]] {{*}} [[नुम]] {{*}} [[पाथीभरा, सङ्खुवासभा|पाथीभरा]] {{*}} [[पावाखोला]] {{*}} [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] {{*}} [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] {{*}} [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]] {{*}} [[मत्स्यपोखरी]] {{*}} [[माङ्तेवा]] {{*}} [[मादीमुलखर्क]] {{*}} [[मादीरामबेनी]] {{*}} [[मामलिङ]] {{*}} [[मावादिन]] {{*}} [[याफु]] {{*}} [[वाना]] {{*}} [[वाला]] {{*}} [[सभापोखरी]] {{*}} [[सित्तलपाटी]] {{*}} [[सिद्धकाली]] {{*}} [[सिद्धपोखरी]] {{*}} [[सिसुवाखोला]] {{*}} [[स्याबुन]] {{*}} [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] | ३३ |- | ९ | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | style="text-align:left;" | [[अमडुबा]] {{*}} [[अमाहिबेला]] {{*}} [[दुहवी]] {{*}} [[भलुवा]] {{*}} [[एकम्वा]] {{*}} [[औराबनी]] {{*}} [[कप्तानगञ्ज]] {{*}} [[खनार]] {{*}} [[गौतमपुर]] {{*}} [[घुस्की]] {{*}} [[चाँदबेला]] {{*}} [[चिमडी]] {{*}} [[छिटाहा]] {{*}} [[जल्पापुर]] {{*}} [[डुम्राहा]] {{*}} [[तनमुना]] {{*}} [[देवानगञ्ज]] {{*}} [[नरर्सिंहटप्पु]] {{*}} [[पकली]] {{*}} [[पश्चिम कुसाहा]] {{*}} [[पाँचकन्या, सुनसरी|पाँचकन्या]] {{*}} [[पूर्व कुसाहा]] {{*}} [[प्रकाशपुर]] {{*}} [[बकलौरी]] {{*}} [[बबिया]] {{*}} [[बराहक्षेत्र]] {{*}} [[वसन्तपुर, सुनसरी|वसन्तपुर]] {{*}} [[विष्णुपादुका]] {{*}} [[भरौल]] {{*}} [[भादगाउँ सिनुवारी]] {{*}} [[भोक्राहा, सुनसरी|भोक्राहा]] {{*}} [[मधुवन]] {{*}} [[मधेली]] {{*}} [[मधेशा]] {{*}} [[मध्यहर्षाही]] {{*}} [[महेन्द्रनगर, सुनसरी|महेन्द्रनगर]] {{*}} [[राजगञ्ज सिनुवारी]] {{*}} [[रामगञ्ज बलगछिया]] {{*}} [[रामनगर भुटाहा]] {{*}} [[लौकही]] {{*}} [[श्रीपुरजब्दी]] {{*}} [[सतेरझोडा]] {{*}} [[साहेबगञ्ज]] {{*}} [[सिङ्गिया]] {{*}} [[सिमरिया]] {{*}} [[सोनापुर]] {{*}} [[हरिनगरा]] {{*}} [[हरिपुर, सुनसरी|हरिपुर]] {{*}} [[हाँसपोसा]] | ४९ |- | १० | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] | style="text-align:left;" | [[आङदिम]] {{*}} [[आम्बुङ]] {{*}} [[इवा]] {{*}} [[इसिबु]] {{*}} [[ओख्रे, तेह्रथुम|ओख्रे]] {{*}} [[ओयाक्जुङ]] {{*}} [[खम्लालुङ]] {{*}} [[चुहानडाँडा ]] {{*}} [[छातेढुङ्गा]] {{*}} [[जलजले]] {{*}} [[जिरिखिम्ती]] {{*}} [[ताम्फुला]] {{*}} [[थोक्लुङ]] {{*}} [[दाङपा]] {{*}} [[पञ्चकन्यापोखरी]] {{*}} [[पिप्ले, तेह्रथुम|पिप्ले]] {{*}} [[पौठाक]] {{*}} [[फाक्चामारा]] {{*}} [[फुलेक]] {{*}} [[वसन्तपुर, तेह्रथुम|वसन्तपुर]] {{*}} [[मोराहाङ]] {{*}} [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]] {{*}} [[श्रीजुङ]] {{*}} [[सङ्क्रान्तिबजार]] {{*}} [[सम्दु]] {{*}} [[सावला]] {{*}} [[सिम्ले]] {{*}} [[सुङनाम]] {{*}} [[सुदाप]] {{*}} [[सोल्मा]] {{*}} [[हमरजुङ]] {{*}} [[ह्वाकु]] | ३२ |- | colspan="4" style="background-color:#e3fdf1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#e3fdf1;" | '''२७७''' |} ===[[सगरमाथा अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:खोटाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[खोटाङ जिल्ला]] चित्र:ओखलढुङ्गा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] चित्र:सप्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सप्तरी जिल्ला]] चित्र:सिराहा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिराहा जिल्ला]] चित्र:सोलुखुम्बु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] चित्र:उदयपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[उदयपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ११ | rowspan="6" style="background-color:#cbdbe1;" | [[सगरमाथा अञ्चल]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौले]] {{*}} [[ईन्द्रेणी पोखरी]] {{*}} [[ऐँसेलुखर्क]] {{*}} [[काहुले]] {{*}} [[कुभिण्डे, खोटाङ|कुभिण्डे]] {{*}} [[खार्तम्छा, खोटाङ|खार्तम्छा]] {{*}} [[खार्पा]] {{*}} [[खार्मी]] {{*}} [[खाल्ले]] {{*}} [[खिदिमा]] {{*}} [[खोटाङ बजार]] {{*}} [[चिप्रिङ]] {{*}} [[चिसापानी, खोटाङ|चिसापानी]] {{*}} [[च्यास्मिटार]] {{*}} [[च्यानडाँडा]] {{*}} [[सान्तेश्वर छितापोखरी]] {{*}} [[छितापोखरी]] {{*}} [[छोरम्बु]] {{*}} [[जालपा]] {{*}} [[ज्यामिरे, खोटाङ|ज्यामिरे]] {{*}} [[टेम्मा]] {{*}} [[डमर्खुशिवालय]] {{*}} [[डाँडागाउँ, खोटाङ|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डिकुवा]] {{*}} [[डुम्रे धारापानी]] {{*}} [[दिक्तेल]] {{*}} [[दिप्लुङ]] {{*}} [[दुर्छिम]] {{*}} [[दुवेकोलडाँडा]] {{*}} [[देवीस्थान, खोटाङ|देविस्थान]] {{*}} [[दोर्पा चिउरीडाँडा]] {{*}} [[धितुङ]] {{*}} [[निर्मलीडाँडा]] {{*}} [[नुनथला]] {{*}} [[नेर्पा]] {{*}} [[पाथेका]] {{*}} [[पौवासेरा]] {{*}} [[फाक्टाङ]] {{*}} [[फेदी]] {{*}} [[बतासे, खोटाङ|बतासे]] {{*}} [[बाक्सिला]] {{*}} [[बाम्राङ]] {{*}} [[बाहुनीडाँडा]] {{*}} [[विजयखर्क]] {{*}} [[बुईपा]] {{*}} [[मङ्गलटार, खोटाङ|मङ्गलटार]] {{*}} [[महादेवस्थान, खोटाङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[जलेश्वरी]] {{*}} [[माक्पा]] {{*}} [[मात्तिमविर्ता]] {{*}} [[मौवाबोटे]] {{*}} [[याम्खा]] {{*}} [[रतन्छा]] {{*}} [[राखादिप्सुङ]] {{*}} [[राखावाङदेल]] {{*}} [[राजापानी]] {{*}} [[रिब्दुङ महेश्वरी]] {{*}} [[लफ्याङ]] {{*}} [[लामिडाँडा]] {{*}} [[लिकुवापोखरी]] {{*}} [[लिच्की रामचे]] {{*}} [[वडकादियाले]] {{*}} [[बडहरे]] {{*}} [[बराहपोखरी]] {{*}} [[वाकाचोल]] {{*}} [[वाप्लुखा]] {{*}} [[बासपानी]] {{*}} [[वोपुङ]] {{*}} [[सप्तेश्वर]] {{*}} [[सल्ले]] {{*}} [[साउनेचौर]] {{*}} [[सावाकटहरे]] {{*}} [[सिम्पानी, खोटाङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुङदेल]] {{*}} [[सुन्तले]] {{*}} [[हौँचुर|हौंचुर]] | ७६ |- | १२ | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] | style="text-align:left;" | [[अँधेरी नारायणस्थान]] {{*}} [[उँवू]] {{*}} [[केतुके, ओखलढुङ्गा|केतुके]] {{*}} [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]] {{*}} [[कटुञ्जे, ओखलढुङ्गा|कटुञ्जे]] {{*}} [[कालिकादेवी, ओखलढुङ्गा|कालिकादेवी]] {{*}} [[कुइभीर]] {{*}} [[कुन्तादेवी]]{{*}} [[खिजिकाती]] {{*}} [[खिजिफलाटे|खिजीफलाटे]] {{*}} [[गाम्नाङ्गटार]] {{*}} [[च्यानम]] {{*}} [[जन्तरखानी]] {{*}} [[ज्यामिरे, ओखलढुङ्गा|ज्यामिरे]] {{*}} [[टारकेरावारी]] {{*}} [[टोक्सेल]] {{*}} [[ठूलाछाप]] {{*}} [[खिजी चण्डेश्वरी]] {{*}} [[तलुवा]] {{*}} [[थाक्ले]] {{*}} [[दियाले, ओखलढुङ्गा|दियाले]] {{*}} [[नर्मदेश्वर]] {{*}} [[पलापू]] {{*}} [[पात्ले]] {{*}} [[पोखरे]] {{*}} [[पोकली]] {{*}} [[प्राप्चा]] {{*}} [[फेदीगुठ]] {{*}} [[फुलबारी, ओखलढुङ्गा|फूलबारी]] {{*}} [[बाक्सा]] {{*}} [[बलखू]] {{*}} [[वरुणेश्वर]] {{*}} [[बर्नालू]] {{*}} [[बेतिनी, ओखलढुङ्गा|बेतिनी]] {{*}} [[भदौरे]] {{*}} [[भुसिङ्गा]] {{*}} [[माधवपुर]] {{*}} [[माम्खा]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मोली]] {{*}} [[मूलखर्क]] {{*}} [[यसम]] {{*}} [[रगनी]] {{*}} [[रागाद्विप]] {{*}} [[रानीवन, ओखलढुङ्गा|रानीवन]] {{*}} [[रातमाटे, ओखलढुङ्गा|रातमाटे]] {{*}} [[रावादोलू]] {{*}} [[रुम्जाटार]] {{*}} [[विगुटार]] {{*}} [[विलन्दू]] {{*}} [[श्रीचौर]] {{*}} [[सल्लेरी, ओखलढुङ्गा|सल्लेरी]] {{*}} [[सेर्ना]] {{*}} [[सिंहदेवी, ओखलढुङ्गा|सिंहदेवी]] {{*}} [[सिस्नेरी, ओखलढुङ्गा|सिस्नेरी]] {{*}} [[हर्कपुर]] | ५६ |- | १३ | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] {{*}} [[कमलपुर]] {{*}} [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]] {{*}} [[हनुमाननगर]] {{*}} [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझिया]] {{*}} [[बदगामा]] {{*}} [[इटहरी विष्णुपुर]] {{*}} [[इनर्वा फुलवरीया]] {{*}} [[औरही, सप्तरी|औरही]] {{*}} [[कटैया]] {{*}} [[कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलासा]] {{*}} [[तरही]] {{*}}[[काचन]] {{*}} [[कुसाहा]] {{*}} [[कोईलाडी बर्साइन]] {{*}} [[कोइलाडी]] {{*}} [[कोचाबखारी]] {{*}} [[खडगपुर]] {{*}} [[खोजपुर]] {{*}} [[खोक्सरप्रवाहा]] {{*}} [[गम्हरीया परवाहा]] {{*}} [[को मध्येपुरा]] {{*}} [[गोइठी]] {{*}}[[इनर्वा, सप्तरी|इनर्वा]] {{*}} [[छिन्नमस्ता, सप्तरी|छिन्नमस्ता]] {{*}} [[ठेलिया]] {{*}} [[जण्डौल]] {{*}} [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]] {{*}} [[जमुनी मधेपुरा]]{{*}} [[झुट्की]] {{*}} [[टिकुलिया, सप्तरी|टिकुलिया]] {{*}} [[गोवरगाढा]] {{*}} [[फत्तेपुर, सप्तरी|फत्तेपुर]] {{*}} [[पिप्रापूर्व]] {{*}} [[डाढा]] {{*}} [[डिमन]] {{*}} [[विषहरिया]]{{*}} [[तिलाठी]] {{*}} [[दिघवा]] {{*}} [[देउरी भरुवा|देउरी मरुवा]] {{*}} [[देउरी]] {{*}} [[दौलतपुर]] {{*}} [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] {{*}} [[नर्घो]] {{*}} [[नेगडा]] {{*}} [[पकरी]] {{*}} [[पटेर्वा, सप्तरी|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरगाढा]] {{*}} [[पनसेरा]] {{*}} [[भङ्गाहा]] {{*}} [[पातो]] {{*}} [[पिप्रापश्चिम]] {{*}}[[पोर्ताहा]] {{*}} [[परसवनी]] {{*}} [[फकिरा]] {{*}} [[फर्सेठ]] {{*}} [[फुल्काही]] {{*}} [[ओद्राहा]] {{*}} [[बकधुवा]] {{*}} [[बथनाहा]] {{*}} [[बनरझुला]] {{*}}[[जोगिनियाँ-१]] {{*}} [[जोगिनियाँ-२]] {{*}} [[बनैनियाँ]] {{*}} [[बनौला]] {{*}} [[बनौली]] {{*}} [[बसबलपुर]] {{*}} [[बमनगामाकट्टी]] {{*}} [[बसबिटी]] {{*}} [[बिरपुरवरही]] {{*}} [[बेल्ही, सप्तरी|बेल्ही]] {{*}} [[बेल्हीचपेना]] {{*}} [[बोदेबरसाइन]] {{*}} [[बोरिया]] {{*}} [[ब्रहमपुर]] {{*}} [[भगवतपुर]] {{*}} [[भारदह]] {{*}} [[मधुवापुर]] {{*}} [[मधुपट्टी]] {{*}} [[मल्हनिया]] {{*}} [[मलहनमा]] {{*}} [[भुतही]] {{*}} [[धोधनपुर]] {{*}} [[मलेकपुर]] {{*}} [[मलेठ]] {{*}} [[महादेवा, सप्तरी|महादेवा]] {{*}} [[मनराजा]] {{*}} [[मैना सहश्रबाहु]] {{*}} [[शम्भुनाथ]] {{*}} [[तेरहौता]] {{*}} [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] {{*}} [[मैनाकडेरी]] {{*}} [[मौवाहा]] {{*}} [[रामनगर, सप्तरी|रामनगर]] {{*}} [[मोहनपुर]] {{*}} [[रुपनगर]] {{*}} [[रामपुर जमुवा]]{{*}} [[रामपुर मल्हनियाँ]] {{*}} [[नकटी रायपुर]] {{*}} [[रौतहट, सप्तरी|रौतहट]] {{*}} [[लालापट्टी]] {{*}} [[लोहजरा]] {{*}} [[लौनियाँ]] {{*}} [[भैरवा]] {{*}} [[सकरपुरा]] {{*}} [[सितापुर, सप्तरी|सितापुर]] {{*}} [[सिम्राहा सिगियोन]] {{*}} [[सारस्वर]] {{*}} [[सिसवा बेल्ही]] {{*}} [[हरिपुर, सप्तरी|हरिपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दिया, सप्तरी|हर्दिया]] {{*}} [[त्रिकोल]] | ११४ |- | १४ | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] | style="text-align:left;" | [[अर्नामा प्ररा]] {{*}} [[अर्नामा लालपुर]] {{*}} [[अयोध्यानगर]] {{*}} [[अशोकापुर बल्कवा]] {{*}} [[असनपुर]] {{*}} [[इटरी परसाही]] {{*}} [[इटहरवा, सिराहा|इटहरवा]] {{*}} [[इटाटार|इट्टाटार]] {{*}} [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] {{*}} [[औरही, सिराहा|औरही]] {{*}} [[कच्नारी]] {{*}} [[कर्जन्हा]] {{*}} [[कविलासी, सिराहा|कविलासी]] {{*}} [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[कल्याणपुर जब्दी]] {{*}} [[हक्पारा]] {{*}} [[कृष्णपुर बिर्ता]] {{*}} [[खुरुख्याही]] {{*}} [[खिरौना]] {{*}} [[गाढा]] {{*}} [[तरेगना गोविन्दपुर]] {{*}} [[गोविन्दपुर मलहनमा]] {{*}} [[गौताडी]] {{*}} [[गौरीपुर]] {{*}} {{*}} [[फुलबरिया]] {{*}} [[चतरी]] {{*}} [[चन्द्रअयोध्यापुर]] {{*}} [[चन्द्रोदयपुर]] {{*}} [[चन्द्रलालपुर]] {{*}} [[चिकना]] {{*}} [[जमदह]] {{*}} [[जानकीनगर, सिराहा|जानकीनगर]] {{*}} [[जिघौल]] {{*}} [[डुमरी]] {{*}} [[तेनुवापट्टी]] {{*}} {{*}} [[रामपुर बिर्ता]] {{*}} [[रामनगर मिर्चैया]] {{*}} [[राधोपुर]] {{*}} [[मल्हनिया खोरी]] {{*}} [[थलहाकटहा]] {{*}} [[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]] {{*}} [[देवीपुर, सिराहा|देवीपुर]] {{*}} [[धनगढी, सिराहा|धनगडी]] {{*}} [[ढोढना]] {{*}} [[नवराजपुर]] {{*}} [[नरहा बल्कवा]] {{*}} [[नहरा रिगौल]] {{*}} [[पडरिया थारुटोल]] {{*}} [[पिप्रा प्र. पि.|पिप्रा प्रपि]] {{*}} [[पिप्रा प्र. ध.|पिप्रा प्रध]] {{*}} [[पोखरभिन्डा]] {{*}} [[फुल्कहा कटी]] {{*}} [[बडहरामाल]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] {{*}} [[महेशपुर गम्हरिया]] {{*}} [[बर्चवा]] {{*}} [[बेल्हा]] {{*}} [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] {{*}} [[बेतौना]] {{*}} [[ब्रह्मा गौघडी]] {{*}} [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] {{*}} [[कुशाह लक्षिमिनीया]] {{*}} [[भगवतीपुर, सिराहा|भगवतीपुर टासु]] {{*}} [[भदैया]] {{*}} [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]] {{*}} [[भवानीपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[भेडिया]] {{*}} [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्रहा]] {{*}} [[मझौरा]] {{*}} [[मझौलिया]] {{*}} [[माडर]] {{*}} [[मल्हनिया गम्हरिया]] {{*}} [[महादेवा पोर्तहा]] {{*}} [[महानौर]] {{*}} [[महेशपुर पतारी]] {{*}} [[मुक्सर]] {{*}} [[मोहनपुर कमलपुर]] {{*}} [[मौवाही]] {{*}} [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] {{*}} [[लगडी गडियानी]] {{*}} [[लगडी गोठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर प्रमा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर पतारी]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लालपुर, सिराहा|लालपुर]] {{*}} [[बरियारपट्टी]] {{*}} [[विधानगर]] {{*}} [[विष्णुपुरकट्टी|विस्नुपुरकट्टी]] {{*}} [[विष्णुपुर प्रमा]] {{*}} [[विष्णुपुर प्ररा]] {{*}} [[सानहैथा]] {{*}} [[सारश्वर]] {{*}} [[सुखचिना]] {{*}} [[सखुवानान्कारकट्टी]] {{*}} [[सोठियान]] {{*}} [[सिक्रोन]] {{*}} [[सिसवनी]] {{*}} [[सीतापुर प्ररा]] {{*}} [[सीतापुर प्रध]] {{*}} [[सिलोर्वा पछवारी]] {{*}} [[सुखीपुर नगरपालिका|सुखिपुर]] {{*}} [[सोनमति मझौरा]] {{*}} [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]] {{*}} [[हनुमाननगर प्रध]] {{*}} [[तुल्सीपुर, सिराहा|तुल्सीपुर]] {{*}} [[हर्कट्टी]] | १०६ |- | १५ | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] | style="text-align:left;" | [[काँकु]] {{*}} [[काङ्गेल]] {{*}} [[केरुङ, सोलुखुम्बु|केरुङ]] {{*}} [[खुम्जुङ]] {{*}} [[गार्मा]] {{*}} [[गोली]] {{*}} [[गोराखानी]] {{*}} [[गुदेल]] {{*}} [[चौलाखर्क]] {{*}} [[चौँरीखर्क|चौंरीखर्क]] {{*}} [[छेस्काम]] {{*}} [[जुभिङ]] {{*}} [[जुबु]] {{*}} [[टाक्सिन्दु]] {{*}} [[टाप्टिङ]] {{*}} [[तिङ्गला]] {{*}} [[देउसा]] {{*}} [[नाम्चे बजार|नाम्चे]] {{*}} [[नेचाबतासे]] {{*}} [[नेचाबेतघारी]] {{*}} [[नेले]] {{*}} [[पञ्चन]] {{*}} [[पावै]] {{*}} [[बाकु, सोलुखुम्बु|बाकु]] {{*}} [[बासा]] {{*}} [[बुङ]] {{*}} [[बेनी, सोलुखुम्बु|बेनी]] {{*}} [[भाकाञ्जे]] {{*}} [[मुक्ली]] {{*}} [[तामाखानी]] {{*}} [[लोखिम]] {{*}}[[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] {{*}} [[सल्यान, सोलुखुम्बु|सल्यान]] {{*}} [[सोताङ]] | ३४ |- | १६ | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] | style="text-align:left;" | [[आँपटार]] {{*}} [[इनामे]] {{*}} [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] {{*}} [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] {{*}} [[बेल्टार, उदयपुर|बेल्टार]] {{*}} [[बसाहा]] {{*}} [[ओख्ले]] {{*}} [[कटुन्जे ववला]] {{*}} [[खाँबु]] {{*}} [[चौदण्डी]] {{*}} [[जाँते, उदयपुर|जाँते]] {{*}} [[जोगीदह]] {{*}} [[ठोक्सिला]] {{*}} [[डुम्रे]] {{*}} [[तपेश्वरी]] {{*}} [[ताम्लीछा]] {{*}} [[तावाश्री]] {{*}} [[ठानागाउँ]] {{*}} [[नामेटार]] {{*}} [[पञ्चावती]] {{*}} [[पोखरी, उदयपुर|पोखरी]] {{*}} [[बर्रे]] {{*}} [[बलम्ता]] {{*}} [[बाराहा, उदयपुर|बाराहा]] {{*}} [[बासबोटे]] {{*}} [[भलाय डाँडा]] {{*}} [[जल्पाचिलाउने]] {{*}} [[भुट्टार]] {{*}} [[मैनामैनी]] {{*}} [[मयङ्खु]] {{*}} [[रिश्कु]] {{*}} [[रुपाटार|रूपाटार]] {{*}} [[रौता]] {{*}} [[लाफागाउँ]] {{*}} [[लिम्पाटार]] {{*}} [[लेखगाउँ, उदयपुर|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखानी]] {{*}} [[साउने]] {{*}} [[सिद्धिपुर, उदयपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] {{*}} [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोरुङ छबिसे]] {{*}} [[हडिया, उदयपुर|हडिया]] {{*}} [[हर्देनी]] | ४४ |- | colspan="4" style="background-color:#cbdbe1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#cbdbe1;" | '''४३०''' |} ==[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[जनकपुर अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:धनुषा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनुषा जिल्ला]] चित्र:दोलखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दोलखा जिल्ला]] चित्र:महोत्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[महोत्तरी जिल्ला]] चित्र:रामेछाप जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रामेछाप जिल्ला]] चित्र:सर्लाही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सर्लाही जिल्ला]] चित्र:सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १७ | rowspan="6" style="background-color:#FFFF00;" | [[जनकपुर अञ्चल]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] | style="text-align:left;" | [[अन्दुपट्टी]] {{*}} [[इटहर्वा]] {{*}} [[इनर्वा, धनुषा|इनर्वा]] {{*}} [[एकराही]] {{*}} [[औरही, धनुषा|औरही]] {{*}} [[कचुरी ठेरा]] {{*}} [[कजरा रमौल]] {{*}} [[कनकपट्टी]] {{*}} [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]] {{*}} [[खजुरी चन्हा]] {{*}} [[गिद्धा]] {{*}} [[घोडघास]] {{*}} [[धबौली]] {{*}} [[सिङ्ग्याही मैदान]] {{*}} [[हरिने]] {{*}} [[तुल्सीयाही निकास]] {{*}} [[मानसिंहपट्टी]] {{*}} [[प्रको महुवा]] {{*}} [[लगमा गढागुठी]] {{*}} [[फुलगामा]] {{*}} [[तुलसीयाही जब्दी]] {{*}} [[मुखियापट्टी मुसहरनिया गाउँपालिका|मुखियापट्टी मुसहरनिया]] {{*}} [[बहेडा बेला]] {{*}} [[बघचौडा]] {{*}} [[सुगा मधुकरही]] {{*}} [[नौवाखोर पर्साही]] {{*}} [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]] {{*}} [[लखौरी]] {{*}} [[हंसपुर कठपुल्ला]] {{*}} [[सुगा निकास]] {{*}} [[नगराईन]] {{*}} [[दुहवी, धनुषा|दुहवी]] {{*}} [[ठाढीझिझा]] {{*}} [[सतोषर]] {{*}} [[मखनाहा]] {{*}} [[ठिल्ला यदुवा]] {{*}} [[सबैला|सवैला]] {{*}} [[धनुषाधाम]] {{*}} [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[धनुषा गोविन्दपुर|धनुषागोविन्दपुर]] {{*}} [[भुतहीपटेर्वा]] {{*}} [[पौडेश्वर]] {{*}} [[बरमझिया, धनुषा|बरमझिया]] {{*}} [[गोठकोयलपुर]] {{*}} [[बेगा शिवपुर]] {{*}} [[बिसरभोरा]] {{*}} [[बसहिया]] {{*}} [[बसविटिट]] {{*}} [[देवपुरा रूपैठा]] {{*}} [[बिन्धी]] {{*}} [[गोपालपुर]] {{*}} [[शान्तिपुर, धनुषा|शान्तिपुर]] {{*}} [[सपही, धनुषा|सपही]] {{*}} [[रमदैया भवाडी]] {{*}} [[सखुवा महेन्द्रनगर]] {{*}} [[बल्हासघारा]] {{*}} [[देवरी परवाहा]] {{*}} [[झोझीकटैया]] {{*}} [[बहुअर्वा]] {{*}} [[लोहना]] {{*}} [[पतनुका]] {{*}} [[लक्कड]] {{*}} [[दुवरकोट हथलेटवा]] {{*}} [[सिनुरजोरा]] {{*}} [[खरिहानी]] {{*}} [[बालाबाखर]] {{*}} [[हठिपुर हडवाडा]] {{*}} [[हरिहरपुर, धनुषा|हरिहरपुर]] {{*}} [[भुचक्रपुर]] {{*}} [[बटेश्वर गाउँपालिका|बटेश्वर]] {{*}} [[तारापट्टी सिर्सिया|तारापट्टी सिरसिया]] {{*}} [[मिथिलेश्वर मौवाही]] {{*}} [[मिथिलेश्वर निकास]] {{*}} [[ढल्केबर|ढल्केवर]] {{*}} [[तुल्सी चौडा]] {{*}} [[बेगाडावर]] {{*}} [[लक्ष्मीनिवास]] {{*}} [[चक्कर]] {{*}} [[बल्हागोठ]] {{*}} [[पुष्पवलपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] {{*}} [[माचि झिटकैया]] {{*}} [[देवडिहा]] {{*}} [[धनौजी गाउँपालिका|धनौजी]] {{*}} [[झटियाही]] {{*}} [[लबटोली]] {{*}} [[यज्ञभूमि]] {{*}} [[बल्हाकठाल]] {{*}} [[प्रखे महुवा]] {{*}} [[बनिनिया]] {{*}} [[यदुकुश]] {{*}} [[चोराकोयलपुर]] {{*}} [[उमाप्रेमपुर|उमापेरमपुर]] {{*}} [[बफै]] {{*}} [[ननुपट्टी]] {{*}} [[सोनिगामा]] {{*}} [[पचहर्वा]] {{*}} [[भरतपुर, धनुषा|भरतपुर]] {{*}} [[गोदार]] {{*}} [[दिगम्बरपुर]] {{*}} [[नक्टाझिझ]] | १०१ |- | १८ | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] | style="text-align:left;" | [[आलम्पु]] {{*}} [[ओराङ]] {{*}} [[काटाकुटी]] {{*}} [[काब्रे]] {{*}} [[कालिन्चोक गाँउपालिका|कालिञ्चोक]] {{*}} [[खारे]] {{*}} [[खोपाचाँगु]] {{*}} [[गैरीमुदी]] {{*}} [[गौरीशङ्कर गाउँपालिका|गौरीशङ्कर]] {{*}} [[घ्याङसुकाठोकर]] {{*}} [[चङ्खु]] {{*}} [[चिलङ्खा]] {{*}} [[च्यामा]] {{*}} [[जफे]] {{*}} [[जुँगु]] {{*}} [[झुले]] {{*}} [[झ्याकु]] {{*}} [[डाँडाखर्क, दोलखा|डाँडाखर्क]] {{*}} [[तामचेत दूधपोखरी]] {{*}} [[नाम्दु]] {{*}} [[पवटी]] {{*}} [[फस्कु]] {{*}} [[बाबरे]] {{*}} [[बुलुङ]] {{*}} [[बोच]] {{*}} [[भीरकोट, दोलखा|भीरकोट]] {{*}} [[भूषाफेदा]] {{*}} [[भेडपु]] {{*}} [[मागापौवा]] {{*}} [[मार्बु]] {{*}} [[मालु]] {{*}} [[मिर्गे]] {{*}} [[मेलुङ]] {{*}} [[लाकुरीडाँडा]] {{*}} [[लादुक]] {{*}} [[लापिलाङ]] {{*}} [[लामाबगर]] {{*}} [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]] {{*}} [[विगु]] {{*}} [[शहरे]] {{*}} [[शैलुङ्गेश्वर]] {{*}} [[श्यामा]] {{*}} [[सुनखानी, दोलखा|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्द्रावती]] {{*}} [[सुरी]] {{*}} [[सुष्पाक्षमावती]] {{*}} [[हाँवा]] {{*}} [[जिरी नगरपालिका|जिरी]] {{*}} [[ठूलोपाताल]] {{*}} [[माली, दोलखा|माली]] {{*}} [[क्षेत्रपा]] | ५१ |- | १९ | [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अनकार]] {{*}} [[एकडाराबेला]] {{*}} [[एकरहिया]] {{*}} [[इटहर्वाकट्टी]] {{*}} [[औरही, महोत्तरी|औरही]] {{*}} [[किसाननगर]] {{*}} [[कोल्हुवा बगेया]] {{*}} [[खैरबन्नी]] {{*}} [[खयरमारा]] {{*}} [[खोपी]] {{*}} [[खुट्टापिपराडी]] {{*}} [[गैढाभेटपुर]] {{*}} [[गौरीवास]] {{*}} [[गोनरपुरा]] {{*}} [[डाम्ही मडै]] {{*}} [[धमौरा]] {{*}} [[धर्मपुर, महोत्तरी|धर्मपुर]] {{*}} [[धिरापुर]] {{*}} [[नैन्ही]] {{*}} [[पडौल]] {{*}} [[पर्सा पतेली]] {{*}} [[पर्सादेवाड]] {{*}} [[पशुपतिनगर, महोत्तरी|पशुपतिनगर]] {{*}} [[रामनगर, महोत्तरी|रामनगर]] {{*}} [[पिगौना]] {{*}} [[गौशाला नगरपालिका|गौशाला]] {{*}} [[पिपरा, महोत्तरी|पिपरा]] [[निगौली]] {{*}} [[पोखरभिण्डा सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[फुलाहट्टा परिकौली ]] {{*}} [[फुलकाहा]] {{*}} [[बगडा]] {{*}} [[बदिया बन्चौरी]] {{*}} [[बैरगिया लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[बलवा]] {{*}} [[बनौली दनौली]] {{*}} [[बनौटा]] {{*}} [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] {{*}} [[बसबिट्टी]] {{*}} [[बथनाहा, महोत्तरी|बथनाहा]] {{*}} [[बेलगाछी]] {{*}} [[भरतपुर, महोत्तरी|भरतपुर]] {{*}} [[भटौलिया]] {{*}} [[बिजलपुरा]] {{*}} [[भ्रमरपुरा]] {{*}} [[महादैया तपनपुर]] {{*}} [[महोत्तरी, महोत्तरी|महोत्तरी]] {{*}} [[माइस्थान]] {{*}} [[मझौरा विसनपुर]] {{*}} [[मनरा]] {{*}} [[मटिहानी]] {{*}} [[मेघनाथ गोरहन्ना]] {{*}} [[रघुनाथपुर, महोत्तरी|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रामगोपालपुर]] {{*}} [[रतौली]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, महोत्तरी|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लोहरपट्टी|लोहारपट्टी]] {{*}} [[श्रीपुर, महोत्तरी|श्रीपुर]] {{*}} [[साम्सी गाउँपालिका|सम्सी]] {{*}} [[सहसौला]] {{*}} [[सहोडवा, महोत्तरी|सहोडवा]] {{*}} [[साँढा]] {{*}} [[सरपल्लो]] {{*}} [[सिमरदही]] {{*}} [[सिङ्ग्याही]] {{*}} [[सिसवा कटैया]] {{*}} [[सोनमा]] {{*}} [[सोनौल]] {{*}} [[सोनामाई]] {{*}} [[सुगा भवानीपट्टी]] {{*}} [[सुन्दरपुर, महोत्तरी|सुन्दरपुर]] {{*}} [[भँगाहा]] {{*}} [[हलखोरी]] {{*}} [[हरिहरपुर हरिनामरी]] {{*}} [[हाथिलेट]] {{*}} [[हथिसर्वा]] | ७६ |- | २० | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] | style="text-align:left;" | [[कुबुकस्थली]] {{*}} [[सुनारपानी]] {{*}} [[सुकाजोर]] {{*}} [[सालु]] {{*}} [[भलुवाजोर]] {{*}} [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] {{*}} [[भटौली]] {{*}} [[चिसापानी, रामेछाप|चिसापानी]] {{*}} [[रामेछाप नगरपालिका|रामेछाप]] {{*}} [[ओख्रेनी]] {{*}} [[कठजोर]] {{*}} [[खनियापानी]] {{*}} [[खाँडादेवी]] {{*}} [[खिम्ती]] {{*}} [[गुन्सी भदौरे]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, रामेछाप|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गुम्देल]] {{*}} [[गेलु]] {{*}} [[गोठगाउँ]] {{*}} [[गोश्वारा]] {{*}} [[चनखु]] {{*}} [[चुचुरे]] {{*}} [[टोकरपुर]] {{*}} [[ठोसे]] {{*}} [[तिल्पुङ]] {{*}} [[डडुवा]] {{*}} [[दिमिपोखरी|दिमीपोखरी]] {{*}} [[दुरागाउँ]] {{*}} [[देउराली, रामेछाप|देउराली]] {{*}} [[दोरम्बा]] {{*}} [[नागदह, रामेछाप|नागदह]] {{*}} [[नामाडी]] {{*}} [[पकरबास]] {{*}} [[पिङ्खुरी]] {{*}} [[पुरानागाउँ]] {{*}} [[प्रिती, रामेछाप|प्रिती]] {{*}} [[फर्पु]] {{*}} [[फुलासी]] {{*}} [[बिजुलीकोट]] {{*}} [[बेताली]] {{*}} [[बेथान]] {{*}} [[गागल भदौरे]] {{*}} [[भीरपानी]] {{*}} [[भुजी]] {{*}} [[मजुवा, रामेछाप|मजुवा]] {{*}} [[माकादुम]] {{*}} [[रस्नालु]] {{*}} [[राकाथुम]] {{*}} [[रामपुर, रामेछाप|रामपुर]] {{*}} [[लखनपुर, रामेछाप|लखनपुर]] {{*}} [[बाम्ती भण्डार]] {{*}} [[साँघुटार]] {{*}} [[सैपु]] {{*}} [[हिमगङ्गा]] {{*}} [[हिलेदेवी]] | ५५ |- | २१ | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | style="text-align:left;" | [[अचलगढ]] {{*}}[[अर्नाहा, सर्लाही|अर्नाहा]] {{*}} [[सासापुर]] {{*}}[[औरही, सर्लाही|औरही]] {{*}} [[अत्रौली]] {{*}}[[बबरगञ्ज]] {{*}}[[बगदह]] {{*}} [[लालबन्दी]] {{*}} [[बहादुरपुर, सर्लाही|बहादुरपुर]] {{*}}[[बलरा]] {{*}}[[बारा उद्योरण]] {{*}}[[बरहथवा]] {{*}}[[वसन्तपुर, सर्लाही|वसन्तपुर]] {{*}} [[पत्थरकोट]] {{*}} [[बत्रौल]] {{*}} [[बेला, सर्लाही|बेला]] {{*}}[[बेल्ही, सर्लाही|बेल्ही]] {{*}}[[बेल्वाजब्दी]] {{*}}[[भाँडसार]] {{*}} [[भगवतीपुर, सर्लाही|भगवतीपुर]] {{*}}[[भवानीपुर, सर्लाही|भवानीपुर]] {{*}}[[ब्रह्मपुरी, सर्लाही|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भक्तिपुर]] {{*}} [[चन्द्रनगर]] {{*}}[[छटौल]] {{*}}[[छटौना]] {{*}}[[धनकौल पछियारी]] {{*}}[[धनकौल पुर्वाही]] {{*}}[[धनगढा]] {{*}}[[ढुङ्ग्रेखोला, सर्लाही|ढुङ्ग्रेखोला]] {{*}} [[धुर्कौली]] {{*}}[[डुमरिया]] {{*}}[[फरहदवा]] {{*}} [[जिङ्गदवा]] {{*}}[[फुलपरासी]] {{*}} [[गडहियाबैरी]] {{*}}[[गम्हरीया]] {{*}}[[गोडैता नगरपालिका|गोडैता]] {{*}}[[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] {{*}}[[हजरीया]] {{*}}[[हर्कथवा]] {{*}}[[हरिपुर, सर्लाही|हरिपुर]] {{*}}[[हरिपुर्वा]] {{*}}[[हथिऔल]] {{*}} [[हरिवन नगरपालिका|हरिवन]] {{*}} [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] {{*}}[[हेमपुर]] {{*}} [[जब्दी, सर्लाही|जब्दी]] {{*}}[[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]] {{*}}[[जानकीनगर, सर्लाही|जानकीनगर]] {{*}}[[सुन्दरपुर, सर्लाही|सुन्दरपुर]] {{*}}[[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] {{*}}[[कालिन्जोर]] {{*}} [[कर्मैया]] {{*}}[[खैर्वा]] {{*}}[[खोरीया]] {{*}}[[खुटौना]] {{*}}[[किसनपुर]] {{*}} [[कौडेना]] {{*}}[[लौकठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोद्रहा]] {{*}}[[लक्ष्मीपुर सुखचैना]] {{*}}[[मधुवनगोठ]] {{*}}[[मधुवनी, सर्लाही|मधुवनी]] {{*}} [[महिनाथपुर]] {{*}}[[भेल्ही]] {{*}} [[मानपुर, सर्लाही|मानपुर]] {{*}} [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]] {{*}} [[मोहनपुर, सर्लाही|मोहनपुर]] {{*}}[[मोतीपुर, सर्लाही|मोतीपुर]] {{*}} [[मुर्तिया]] {{*}}[[मुसैली]] {{*}} [[नारायणखोला]] {{*}}[[नारायणपुर, सर्लाही|नारायणपुर]] {{*}}[[नेत्रगञ्ज]] {{*}}[[नौकेल्हवा]] {{*}} [[पर्सा, सर्लाही|पर्सा]] {{*}} [[परवानीपुर]] {{*}} [[पिडारी]] {{*}} [[पिडरिया]] {{*}} [[पिपरीया]] {{*}} [[राजघाट, सर्लाही|राजघाट]] {{*}} [[रामवन]] {{*}} [[रामनगर बहुअर्वा]] {{*}}[[रानीगञ्ज]] {{*}}[[रोहुवा]] {{*}}[[सक्रौल]] {{*}}[[सलेमपुर]] {{*}}[[सङ्ग्रामपुर, सर्लाही|सङ्ग्रामपुर]] {{*}}[[शङ्करपुर, सर्लाही|शङ्करपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, सर्लाही|श्रीपुर]] {{*}}[[सेखौना|सिखौना]] {{*}}[[सिमरा, सर्लाही|सिमरा]] {{*}}[[सिसौटिया]] {{*}}[[सिसौट]] {{*}} [[सहोडवा, सर्लाही|सहोडवा]] {{*}}[[सुदामा, सर्लाही|सुदामा]] {{*}} [[सुन्दरपुर चोहर्वा]] {{*}}[[त्रिभुवननगर, सर्लाही|त्रिभुवननगर]] | ९९ |- | २२ | [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] | style="text-align:left;" | [[अरुणठाकुर]] {{*}} [[अमले]] {{*}} [[आम्बोटे]] {{*}} [[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] {{*}} [[कपिलाकोट]] {{*}} [[कल्पवृक्ष]] {{*}} [[कुकुरठाकुर]] {{*}} [[कुशेश्वर दुम्जा]] {{*}} [[क्यानेश्वर]] {{*}} [[खाङ्साङ]] {{*}} [[खोलागाउँ]] {{*}} [[जलकन्या]] {{*}} [[जरायोटार, सिन्धुली|जरायोटार]] {{*}} [[जिनाखु]] {{*}} [[झागाझोली रातमाटा]] {{*}} [[महेन्द्र झयाडी]] {{*}} [[टाँडी]] {{*}} [[डाँडिगुराँसे|डाँडिगुराँशे]] {{*}} [[डुडभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तामाजोर]] {{*}} [[तिनकन्या]] {{*}} [[तोश्रामखोला]] {{*}} [[निपाने]] {{*}} [[नेत्रकाली]] {{*}} [[सुम्नाम पोखरी]] {{*}} [[पिपलमाडी]] {{*}} [[पुरानो झागाझोली]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तिपुर]] {{*}} [[बालाजोर]] {{*}} [[बाहुनतिल्पुङ]] {{*}} [[बासेश्वर]] {{*}} [[बितिजोर बगैया]] {{*}} [[बेलघारी]] {{*}} [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]] {{*}} [[भीमेश्वर]] {{*}} [[भिमस्थान]] {{*}} [[भुवनेश्वरी ग्वालटार]] {{*}} [[मझुवा|‍‍‍‍मझुवा]] {{*}} [[महादेवडाँडा]] {{*}} [[महादेवस्थान, सिन्धुली|महादेवस्थान]] {{*}} [[रतनचुरा]] {{*}} [[रत्नावती]] {{*}} [[रानिबास]] {{*}} [[रानिचुरी]] {{*}} [[लदाभिर]] {{*}} [[लाम्पानटार]] {{*}} [[शान्तेश्वरी]] {{*}} [[सोल्पाठाना]] {{*}} [[सिर्थौली]] {{*}} [[सितलपाटी, सिन्धुली|सितलपाटी]] {{*}} [[हत्पते]] {{*}} [[हरिहरपुरगढी]] {{*}} [[हर्षाही]] | ५३ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''४३५''' |} ===[[बागमती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:भक्तपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भक्तपुर जिल्ला]] चित्र:धादिङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धादिङ जिल्ला]] चित्र:काठमाडौँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काठमाडौँ जिल्ला]] चित्र:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला]] चित्र:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ललितपुर जिल्ला]] चित्र:नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नुवाकोट जिल्ला]] चित्र:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रसुवा जिल्ला]] चित्र:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | २३ | rowspan="8" style="background-color:#a6daae;" | '''[[बागमती अञ्चल]]''' | [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] | style="text-align:left;" |[[कटुञ्जे, भक्तपुर|कटुञ्जे]] {{*}} [[गुण्डु]] {{*}} [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगुनारायण]] {{*}} [[चित्तपोल]] {{*}} [[छालिङ]] {{*}} [[झौखेल]] {{*}} [[ताथली]] {{*}} [[दधिकोट]] {{*}} [[दुवाकोट]] {{*}} [[नखेल]] {{*}} [[नगरकोट]] {{*}} [[बागेश्वरी, भक्तपुर|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकोट]] {{*}} [[सिपाडोल]] {{*}} [[सिरुटार]] {{*}} [[सुडाल]] | १६ |- | २४ | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] | style="text-align:left;" |[[आगिन्चोक|आगिञ्चोक]] {{*}} [[कल्लेरी]] {{*}} [[मुरलीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नीलकण्ठ नगरपालिका|निलकण्ठ]] {{*}} [[साङ्कोष]] {{*}} [[सुनौलाबजार]] {{*}} [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] {{*}} [[केवलपुर]] {{*}} [[किरानचोक]] {{*}} [[कुम्पुर]] {{*}} [[खाल्टे]] {{*}} [[खरी, धादिङ|खरी]] {{*}} [[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]] {{*}} [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] {{*}} [[गुम्दी]] {{*}} [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] {{*}} [[छत्रेदेउराली]] {{*}} [[जोगीमारा]] {{*}} [[जीवनपुर]] {{*}} [[झार्लाङ]] {{*}} [[ज्यामरुङ]] {{*}} [[ढोला]] {{*}} [[तसर्पु]] {{*}} [[तिप्लिङ]] {{*}} [[थाक्रे]] {{*}} [[दार्खा]] {{*}} [[धुषा]] {{*}} [[धुवाकोट]] {{*}} [[नलाङ]] {{*}} [[नौबिसे]] {{*}} [[पिडा]] {{*}} [[फूलखर्क|फुलखर्क]] {{*}} [[बसेरी]] {{*}} [[बैरेनी]] {{*}} [[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]] {{*}} [[बुढाथुम]] {{*}} [[भूमेस्थान]] {{*}} [[महादेवस्थान, धादिङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[मैदी, धादिङ|मैदी]] {{*}} [[मार्पाक]] {{*}} [[मूलपानी, धादिङ|मुलपानी]] {{*}} [[लापा]] {{*}} [[रीगाउँ]] {{*}} [[सलाङ]] {{*}} [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]] {{*}} [[सल्यानटार]] {{*}} [[सत्यदेवी]] {{*}} [[सेम्जोङ]] {{*}} [[सेर्तुङ]] {{*}} [[त्रिपुरेश्वर, धादिङ|त्रिपुरेश्वर]] | ५० |- | २५ | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | style="text-align:left;" |[[आलापोट]] {{*}} [[इचङ्गुनारायण]] {{*}} [[इन्द्रायणी, काठमाडौँ|इन्द्रायणी]] {{*}} [[कपन]] {{*}} [[काभ्रेस्थली]] {{*}} [[खड्का भद्रकाली]] {{*}} [[गागलफेदी]] {{*}} [[गोङ्गबु]] {{*}} [[गोकर्णेश्वर]] {{*}} [[गोठाटार]] {{*}} [[गोलढुङ्गा]] {{*}} [[चपली भद्रकाली]] {{*}} [[चाल्नाखेल]] {{*}} [[चुनीखेल]] {{*}} [[छैमले]] {{*}} [[जितपुरफेदी]] {{*}} [[जोरपाटी]] {{*}} [[झोर महाङ्काल]] {{*}} [[टल्कु डुडेचौर]] {{*}} [[टोखा चण्डेश्वरी]] {{*}} [[टोखा सरस्वती]] {{*}} [[डाँछी]] {{*}} [[तीनथाना]] {{*}} [[थानकोट]] {{*}} [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]] {{*}} [[दहचोक]] {{*}} [[धर्मस्थली]] {{*}} [[धापासी]] {{*}} [[नयाँपाटी]] {{*}} [[नाङ्गलेभारे]] {{*}} [[नैकाप नयाँभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नैकाप पुरानोभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पुखुलाछी]] {{*}} [[फुटुङ]] {{*}} [[बज्रयोगिनी]] {{*}} [[बलम्वु]] {{*}} [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] {{*}} [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]] {{*}} [[भद्रवास]] {{*}} [[भीमढुङ्गा]] {{*}} [[मच्छेगाउँ]] {{*}} [[मनमैंजु]] {{*}} [[महाङ्काल, काठमाडौँ|महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवस्थान, काठमाडौं|महादेवस्थान]] {{*}} [[मातातीर्थ]] {{*}} [[मूलपानी, काठमाडौँ|मूलपानी]] {{*}} [[रामकोट]] {{*}} [[लप्सीफेदी]] {{*}} [[वाणभञ्ज्याङ]] {{*}} [[शेषनारायण]] {{*}} [[सतुङ्गल]] {{*}} [[साङला, काठमाडौँ|साङला]] {{*}} [[सीतापाइला]] {{*}} [[सुन्टोल]] {{*}} [[सुन्दरीजल]] {{*}} [[सेतीदेवी, काठमाडौं|सेतीदेवी]] {{*}} [[स्यूचाटार]] | ५७ |- | २६ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] | style="text-align:left;" | [[उग्रचण्डी नाला]] {{*}} [[अनेकोट]] {{*}} [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] {{*}} [[होक्सेबजार]] {{*}} [[साठीघर भगवती]] {{*}} [[उग्रतारा जनागाल]] {{*}} [[कटुञ्जे बेसी]] {{*}} [[कलाँती भूमिडाँडा]] {{*}} [[कात्तिके देउराली]] {{*}} [[कानपुर कालापानी]] {{*}} [[काभ्रे नित्यचण्डेश्वरी]] {{*}} [[कुरुवास चापाखोरी]] {{*}} [[कुशादेवी]] {{*}} [[कोलाँतीभुम्लु]] {{*}} [[देवभूमि बालुवा]] {{*}} [[कोशीदेखा]] {{*}} [[खनालथोक]] {{*}} [[खरेलथोक]] {{*}} [[खहरेपाँगु]] {{*}} [[खार्पाचोक]] {{*}} [[गोकुले]] {{*}} [[गोठपानी]] {{*}} [[गैरीबिसौना देउपुर]] {{*}} [[घर्तीछाप]] {{*}} [[चण्डेनी मण्डन]] {{*}} [[चलाल गणेशस्थान]] {{*}} [[चौबास]] {{*}} [[च्याम्राङबेसी]] {{*}} [[च्यासिङ खर्क|च्यासिङखर्क]] {{*}} [[जैसीथोक मण्डन]] {{*}} [[ज्याम्दी मण्डन]] {{*}} [[टुकुचा नाला]] {{*}} [[ठूलोपर्सेल]] {{*}} [[डराउने पोखरी]] {{*}} [[डाँडागाउँ, काभ्रेपलाञ्चोक|डाँडागाउँ]] {{*}} [[ढुङ्गखर्क|ढुङ्खर्क]] {{*}} [[दाप्चा छत्रेबाँझ]] {{*}} [[देवीटार]] {{*}} [[दोलालघाट]] {{*}} [[धुसेनी शिवालय]] {{*}} [[नयाँगाउँ देउपुर]] {{*}} [[नाग्रेगगर्चे]] {{*}} [[नासिकास्थान साँगा]] {{*}} [[पात्लेखेत, काभ्रेपलाञ्चोक|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुरानागाउँ दाप्चा]] {{*}} [[पोखरीचौरी]] {{*}} [[पोखरीनारायणस्थान]] {{*}} [[फलाँटे भुम्लु]] {{*}} [[फलामेटार]] {{*}} [[फोक्सिङटार]] {{*}} [[बनखुचौर]] {{*}} [[बल्थली]] {{*}} [[बालुवापाटी देउपुर]] {{*}} [[बिर्ता देउराली]] {{*}} [[बुढाखानी]] {{*}} [[बेखसिम्ले घर्तीगाउँ]] {{*}} [[बोल्दे फेदिचे|बोल्देफेदिचे]] {{*}} [[भिमखोरी]] {{*}} [[भुम्लुटार]] {{*}} [[मङ्गलटार, काभ्रेपलाञ्चोक|मङ्गलटार]] {{*}} [[मथुरापाटी फूलबारी]] {{*}} [[भुग्देउ महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवटार]] {{*}} [[महादेवस्थान मण्डन|महादेवस्थानमण्डन]] {{*}} [[महेन्द्रज्योति]] {{*}} [[माझीफेदा]] {{*}} [[मादनकुँडारी]] {{*}} [[मिल्चे]] {{*}} [[मेच्छेगाउँ]] {{*}} [[मेथिनकोट]] {{*}} [[रविओपी]] {{*}} [[रयाले]] {{*}} [[बाल्टिङ]] {{*}} [[शङ्खुपाटीचौर]] {{*}} [[शारदा बतासे]] {{*}} [[शिखर आम्बोटे]] {{*}} [[सरमथली, काभ्रेपलाञ्चोक|सरमथली]] {{*}} [[सल्लेभुम्लु]] {{*}} [[सर्स्युखर्क]] {{*}} [[सानोवाङथली]] {{*}} [[सापिङ]] {{*}} [[सालधारा]] {{*}} [[साल्मेचाकल]] {{*}} [[सिपाली चिलाउने]] {{*}} [[सिमलचौर श्यामपाटी]] {{*}} [[सिम्थली]] {{*}} [[सिसाखानी, काभ्रेपलाञ्चोक|सिसाखानी]] | ८७ |- | २७ | [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | style="text-align:left;" | [[आश्राङ]] {{*}} [[इकुडोल]] {{*}} [[इमाडोल]] {{*}} [[कालेश्वर]] {{*}} [[खोकना]] {{*}} [[गिम्दी]] {{*}} [[गोटीखेल]] {{*}} [[गोदामचौर]] {{*}} [[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी]] {{*}} [[घुसेल|धुसेल]] {{*}} [[चन्दनपुर]] {{*}} [[चापागाउँ]] {{*}} [[चौघरे]] {{*}} [[छम्पी]] {{*}} [[झरुवारासी]] {{*}} [[टिकाथली]] {{*}} [[ठुलादुर्लुङ]] {{*}} [[ठेचो]] {{*}} [[ठैब]] {{*}} [[डुकुछाप]] {{*}} [[दल्चोकी]] {{*}} [[देवीचौर|देविचौर]] {{*}} [[धापाखेल]] {{*}} [[नल्लु]] {{*}} [[प्युटार]] {{*}} [[बडिखेल]] {{*}} [[बुखेल]] {{*}} [[बुङमती|बुङ्गमति]] {{*}} [[भट्टेडाँडा]] {{*}} [[भारदेउ]] {{*}} [[मानिखेल]] {{*}} [[माल्टा, ललितपुर|माल्टा]] {{*}} [[लामाटार]] {{*}} [[लुभु]] {{*}} [[लेले]] {{*}} [[विशङ्खुनारायण]] {{*}} [[शङ्खु]] {{*}} [[सिद्धिपुर, ललितपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सुनाकोठी]] {{*}} [[सैंबु]] {{*}} [[हरिसिद्धी]] | ४१ |- | २८ | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] | style="text-align:left;" |[[उर्लेनी]] {{*}} [[ओखरपौवा]] {{*}} [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] {{*}} [[काउले, नुवाकोट|काउले]] {{*}} [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलास, नुवाकोट|कविलास]] {{*}} [[किम्ताङ]] {{*}} [[कुमरी]] {{*}} [[खड्गभञ्ज्याङ]] {{*}} [[खरानीटार]] {{*}} [[खानीगाउँ, नुवाकोट|खानीगाउँ]] {{*}} [[साल्मे]] {{*}} [[गाउँखर्क]] {{*}} [[गेर्खु]] {{*}} [[गोर्स्याङ]] {{*}} [[घ्याङ्फेदी]] {{*}} [[चतुराले]] {{*}} [[चाउथे]] {{*}} [[चारघरे]] {{*}} [[गणेशस्थान]] {{*}} [[चौघडा]] {{*}} [[छाप]] {{*}} [[जिलिङ]] {{*}} [[तलाखु]] {{*}} [[तारुका]] {{*}} [[तुप्चे]] {{*}} [[थप्रेक, नुवाकोट|थप्रेक]] {{*}} [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] {{*}} [[थानसिङ]] {{*}} [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] {{*}} [[दुईपिपल]] {{*}} [[देउराली, नुवाकोट|देउराली]] {{*}} [[नर्जामण्डप]] {{*}} [[पञ्चकन्या गाउँपालिका|पञ्चकन्या]] {{*}} [[फिकुरी]] {{*}} [[बर्सुञ्चेत]] {{*}} [[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकुमारी]] {{*}} [[बुधसिङ]] {{*}} [[बुङताङ]] {{*}} [[बेतिनी, नुवाकोट|बेतिनी]] {{*}} [[बेलकोट]] {{*}} [[भद्रुटार]] {{*}} [[भाल्चे]] {{*}} [[मदानपुर]] {{*}} [[मनकामना, नुवाकोट|मनकामना]] {{*}} [[महाकाली, नुवाकोट|महाकाली]] {{*}} [[राउतबेसी]] {{*}} [[रातामाटे]] {{*}} [[रालुकादेवी]] {{*}} [[लच्याङ]] {{*}} [[लिखु, नुवाकोट|लिखु]] {{*}} [[शिखरबेसी]] {{*}} [[समुन्द्रादेवी]] {{*}} [[समुन्द्रटार]] {{*}} [[सामरी]] {{*}} [[सिक्रे]] {{*}} [[सुनखानी, नुवाकोट|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्दरादेवी]] {{*}} [[सूर्यमती]] {{*}} [[हल्दे कालिका]] | ६१ |- | २९ | [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] | style="text-align:left;" |[[गत्लाङ]] {{*}} [[गोल्जुङ]] {{*}} [[चिलिमे]] {{*}} [[टिमुरे]] {{*}} [[ठूलोगाउँ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[थुमन]] {{*}} [[धुन्चे]] {{*}} [[धैबुङ]] {{*}} [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] {{*}} [[यार्सा]] {{*}} [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] {{*}} [[लहरेपौवा]] {{*}} [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] {{*}} [[बृद्‌धिम]] {{*}} [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] {{*}} [[स्याफ्रु]] {{*}} [[हाकु]] | १८ |- | ३० | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] | style="text-align:left;" |[[अत्तरपुर]] {{*}} [[शिखरपुर]] {{*}} [[सिन्धुकोट]] {{*}} [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]] {{*}} [[बाँसबारी]] {{*}} [[फटकशिला]] {{*}} [[तालामाराङ]] {{*}} [[ज्यामिरे, सिन्धुपाल्चोक|ज्यामिरे]] {{*}} [[कुभिण्डे]] {{*}} [[चौतारा, सिन्धुपाल्चोक|चौतारा]] {{*}} [[पिपलडाँडा]] {{*}} [[सानोसिरुबारी]] {{*}} [[इचोक]] {{*}} [[इर्खु]] {{*}} [[कदमबास]] {{*}} [[कर्थली]] {{*}} [[कालिका, सिन्धुपाल्चोक|कालिका]] {{*}} [[किउल]] {{*}} [[कुन्चोक]] {{*}} [[गाती]] {{*}} [[गुन्साकोट]] {{*}} [[गुम्बा]] {{*}} [[गोल्चे]] {{*}} [[घुमथाङ]] {{*}} [[घोर्थली]] {{*}} [[चोकटी]] {{*}} [[जलबिरे]] {{*}} [[जेठल]] {{*}} [[टेकनपुर]] {{*}} [[ठूलो धादिङ]] {{*}} [[ठूलोपाखर]] {{*}} [[ठूलोसिरुबारी]] {{*}} [[ठोकर्पा]] {{*}} [[तातोपानी, सिन्धुपाल्चोक|तातोपानी]] {{*}} [[तौथली]] {{*}} [[थकनी]] {{*}} [[थाम्पालकोट]] {{*}} [[थाम्पालछाप]] {{*}} [[थुम्पाखर]] {{*}} [[दुवाचौर]] {{*}} [[धुस्कुन]] {{*}} [[नवलपुर, सिन्धुपाल्चोक|नवलपुर]] {{*}} [[पाङ्ग्रेटार]] {{*}} [[पाङताङ]] {{*}} [[पाल्चोक]] {{*}} [[पिस्कर]] {{*}} [[पेट्कु]] {{*}} [[फुल्पिङकट्टी]] {{*}} [[फुल्पिङकोट]] {{*}} [[फुल्पिङडाँडा]] {{*}} [[बतासे, सिन्धुपाल्चोक|बतासे]] {{*}} [[बराम्ची]] {{*}} [[बरुवा]] {{*}} [[बाँसखर्क]] {{*}} [[बाडेगाउँ]] {{*}} [[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]] {{*}} [[भीमटार]] {{*}} [[भोटसिपा]] {{*}} [[भोताङ]] {{*}} [[भोटेचौर]] {{*}} [[भोटे नाम्लाङ|भोटेनाम्लाङ]] {{*}} [[महाङ्काल, सिन्धुपाल्चोक|महाङ्काल]] {{*}} [[माङ्खा]] {{*}} [[मानेश्वाँरा]] {{*}} [[मार्मिङ]] {{*}} [[यमुनाडाँडा]] {{*}} [[राम्चे, सिन्धुपाल्चोक|राम्चे]] {{*}} [[लागर्चे]] {{*}} [[लिसङ्खु]] {{*}} [[लिस्तीकोट]] {{*}} [[साँगाचोक]] {{*}} [[सिपापोखरे]] {{*}} [[सिपाल काभ्रे]] {{*}} [[सुनखानी]] {{*}} [[सेलाङ]] {{*}} [[स्याउलेबजार]] {{*}} [[हगाम]] {{*}} [[हेलम्बु]] {{*}} [[हैबुङ]] | ७९ |- | colspan="4" style="background-color:#a6daae;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#a6daae;" | '''४०९''' |} ===[[नारायणी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बारा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बारा जिल्ला]] चित्र:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|[[चितवन जिल्ला]] चित्र:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मकवानपुर जिल्ला]] चित्र:पर्सा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्सा जिल्ला]] चित्र:रौतहट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रौतहट जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३१ | rowspan="8" style="background-color:#FF00FF;" | [[नारायणी अञ्चल]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] | style="text-align:left;" |[[अमरपट्टी, बारा|अमरपट्टी]] {{*}} [[अमलेखगन्ज]] {{*}} [[अमाव]] {{*}} [[उमजन]] {{*}} [[अमृतगन्ज]] {{*}} [[इटियाही]] {{*}} [[इनर्वामाल]] {{*}} [[इनर्वासिरा]] {{*}} [[उचिडिह]] {{*}} [[ककडी]] {{*}} [[कचोर्वा]] {{*}} [[करैया]] {{*}} [[कवहीगोठ]] {{*}} [[कवहीजब्दी]] {{*}} [[कुडवा]] {{*}} [[कोल्हवी]] {{*}} [[खुटवाजब्दी]] {{*}} [[खोपवा]] {{*}} [[गन्जभवानीपुर]] {{*}} [[गढहाल]] {{*}} [[गोलागन्ज]] {{*}} [[छतवा]] {{*}} [[छातापिपरा]] {{*}} [[पिपरपाती जब्दी]] {{*}} [[जीतपुर भवानीपुर]] {{*}} [[झिटकैया उत्तर]] {{*}} [[झिटकैया दक्षिण]] {{*}} [[टेढाकट्टी]] {{*}} [[डुमरवाना]] {{*}} [[तेत्तरिया]] {{*}} [[तेलकुवा]] {{*}} [[दहियार]] {{*}} [[देवापुरटेटा]] {{*}} [[दोहरी]] {{*}} [[धर्मनगर]] {{*}} [[नरही]] {{*}} [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] {{*}} [[पकडिया चिकनी]] {{*}} [[पटेर्वा, बारा|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरहटटी]] {{*}} [[पथेरा]] {{*}} [[परशुरामपुर, बारा|परशुरामपुर]] {{*}} [[प्रसौनी]] {{*}} [[पिपरपाती पर्चरौवा]] {{*}} [[पिप्रा बसतपुर]] {{*}} [[पिपरा सिमरा]] {{*}} [[पिपराढिगोठ]] {{*}} [[पिपराबिर्ता]] {{*}} [[पुरैनिया]] {{*}} [[प्रष्टोका]] {{*}} [[प्रसौना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बारा|फत्तेपुर]] {{*}} [[फेटा]] {{*}} [[बगही, बारा|बगही]] {{*}} [[बबुआइन]] {{*}} [[बघवन]] {{*}} [[बछनपुर्वा]] {{*}} [[बडकीफुलवरिया]] {{*}} [[बतरा]] {{*}} [[बन्जरिया, बारा|बन्जरिया]] {{*}} [[बरियारपुर, बारा|बरियारपुर]] {{*}} [[बरैनीया]] {{*}} [[बलिरामपुर]] {{*}} [[बसतपुर, बारा|बसतपुर]] {{*}} [[बहुअरी]] {{*}} [[बुनियाद]] {{*}} [[बेनौली]] {{*}} [[बेल्दारी]] {{*}} [[भगवानपुर, बारा|भगवानपुर]] {{*}} [[भतौडा]] {{*}} [[भरतगन्ज सिङगोल]] {{*}} [[भलुहीभरवलिया]] {{*}} [[भोडाहा]] {{*}} [[मझरिया]] {{*}} [[मटिअर्वा]] {{*}} [[मधुरीजब्दी]] {{*}} [[मनहर्वा]] {{*}} [[महेन्द्र आदर्श]] {{*}} [[महेशपुर, बारा|महेशपुर]] {{*}} [[मोतिसर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, बारा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रतनपुरी]] {{*}} [[रामपुरटोकनी]] {{*}} [[रामपुर्वा]] {{*}} [[रौवाही]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोतवाली]] {{*}} [[लिपनीमाल]] {{*}} [[विश्रामपुर, बारा|विश्रामपुर]] {{*}} [[विसुनपुर]] {{*}} [[विसुनपुर्वा]] {{*}} [[श्रीनगर बैरिया]] {{*}} [[सपही]] {{*}} [[सिंहासिनी]] {{*}} [[सिसहनिया, बारा|सिसहनिया]] {{*}} [[सिहोर्वा]] {{*}} [[हरिहरपुर, बारा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरैया]] {{*}} [[हर्दिया, बारा|हर्दिया]] | ९८ |- | ३२ | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | style="text-align:left;" |[[अयोध्यापुरी]] {{*}} [[बछ्यौली]] {{*}} [[बघौडा|बगौडा]] {{*}} [[भण्डारा]]{{*}} [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]] {{*}} [[चैनपुर, चितवन|चैनपुर]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]]{{*}} [[दाहाखानी]] {{*}}[[दारेचोक]] {{*}}[[दिव्यनगर]] {{*}}[[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]] {{*}}[[गर्दी]] {{*}}[[गीतानगर]] {{*}}[[गुञ्जनगर]] {{*}} [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]]{{*}}[[जुटपानी]] {{*}}[[कविलास, चितवन|कविलास]] {{*}}[[कठार]] {{*}} [[काउले, चितवन|काउले]]{{*}} [[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]{{*}} [[कोराक]] {{*}}[[कुमरोज]] {{*}} [[लोथर]] {{*}}[[माडी कल्याणपुर]] {{*}}[[मङ्गलपुर]] {{*}}[[मेघौली]]{{*}}[[पदमपुर]] {{*}}[[पार्वतीपुर]] {{*}} [[पटिहानी]]{{*}}[[पिप्ले, चितवन|पिप्ले]] {{*}}[[पिठुवा]] {{*}} [[शारदानगर]]{{*}} [[शक्तिखोर]]{{*}} [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]]{{*}} [[सिद्दी]] {{*}}[[शुक्रनगर]] | ३६ |- | ३३ | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | style="text-align:left;" |[[आग्रा]] {{*}} [[दामन]] {{*}} [[वसामाडी]] {{*}} [[बज्रबाराही, मकवानपुर|बज्रबाराही]] {{*}} [[आमभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पालुङ]] {{*}} [[इपापञ्चकन्या]] {{*}} [[काँकडा]] {{*}} [[कालिकाटार]] {{*}} [[कुलेखानी]] {{*}} [[कोगटे]] {{*}} [[खैराङ, मकवानपुर|खैराङ]] {{*}} [[गोगने, मकवानपुर|गोगने]] {{*}} [[चित्लाङ]] {{*}} [[चुरियामाई]] {{*}} [[श्रीपुर छतिवन]] {{*}} [[टिस्टुङ देउराली]] {{*}} [[ठिङ्गन]] {{*}} [[डाँडाखर्क]] {{*}} [[धियाल]] {{*}} [[नामटार]] {{*}} [[निवुवाटार]] {{*}} [[पदमपोखरी]] {{*}} [[फाखेल]] {{*}} [[फापरबारी]] {{*}} [[भार्ता पुण्यदेवी]] {{*}} [[भीमफेदी]] {{*}} [[भैँसे]] {{*}} [[मकवानपुर गढी]] {{*}} [[मनहरी गाउँपालिका|मनहरी]] {{*}} [[मन्थली, मकवानपुर|मन्थली]] {{*}} [[मार्खु]] {{*}} [[राईगाउँ]] {{*}} [[राक्सिराङ गाउँपालिका|राक्सिराङ]] {{*}} [[बुढीचौर]] {{*}} [[बेतिनी, मकवानपुर|बेतिनी]] {{*}} [[शिखरपुर, मकवानपुर|शिखरपुर]] {{*}} [[सरिखेत]] {{*}} [[सिस्नेरी महादेवस्थान]] {{*}} [[सुकौरा]] {{*}} [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] {{*}} [[हर्नामाडी]] {{*}} [[हाँडिखोला]] | ४३ |- | ३४ | [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] | style="text-align:left;" |[[अलौ]] {{*}} [[अमरपट्टी, पर्सा|अमरपट्टी]] {{*}} [[उदयपुर घुर्मी]] {{*}} [[औराहा]] {{*}} [[कौवा बनकटैया]] {{*}} [[गादी]] {{*}} [[गम्हरीया, पर्सा|गम्हरीया]] {{*}} [[घोडादौडा पिपरा]] {{*}} [[घोरे]] {{*}} [[गोविन्दपुर, पर्सा|गोविन्दपुर]] {{*}} [[चोर्नी]] {{*}} [[जगरनाथपुरसिरा|जगरनाथपुर]] {{*}} [[जयमङ्गलापुर]] {{*}} [[जानकी टोला]] {{*}} [[जीतपुर, पर्सा|जितपुर]] {{*}} [[झौवा गुठी]] {{*}} [[ठोरी]] {{*}} [[तुलसी बरुवा]] {{*}} [[देउखाना]] {{*}} [[धोबिनी]] {{*}} [[नगरदाहा]] {{*}} [[निचुटा]] {{*}} [[निर्मलबस्ती]] {{*}} [[पञ्चरुखी, पर्सा|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पर्सौनी बिर्ता]] {{*}} [[पर्सौनी माठा|परसौनी भाठा]] {{*}} [[पिडारीगुठी]] {{*}} [[पोखरिया, पर्सा|पोखरिया]] {{*}} [[परशुरामपुर, पर्सा|परशुरामपुर]] {{*}} [[बगही, पर्सा|बगही]] {{*}} [[बगवन्ना]] {{*}} [[बहुअरी पिडारी]] {{*}} [[बहुअर्वा भाठा]] {{*}} [[बसडिलवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, पर्सा|वसन्तपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी तितरौना]] {{*}} [[बेलवा पर्सौनी]] {{*}} [[बैरिया बिरता (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[बैरिया बिरता (दा.पू.)]] {{*}} [[बिजवनिया]] {{*}} [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] {{*}} [[बिरन्चीबरवा]] {{*}} [[बिरवागुठी]] {{*}} [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] {{*}} [[भेडीयारी|भेडिहारी]] {{*}} [[भिस्वा]] {{*}} [[भिखमपुर]] {{*}} [[भौराटार]] {{*}} [[मधुवन मथौल]] {{*}} [[महादेवपट्टी]] {{*}} [[महुवन]] {{*}} [[मैनपुर पकाहा]] {{*}} [[मनियारी]] {{*}} [[मसिहानी]] {{*}} [[मिर्जापुर, पर्सा|मिर्जापुर]] {{*}} [[मुडली]] {{*}} [[रामगढवा]] {{*}} [[रामनगरी]] {{*}} [[लखनपुर, पर्सा|लखनपुर]] {{*}} [[लाहावरथकरी]] {{*}} [[लाल पर्सा]] {{*}} [[लङ्गडी]] {{*}} [[लिपनी बिर्ता|लिपनी विर्ता]] {{*}} [[विश्रामपुर, पर्सा|विश्रामपुर]] {{*}} [[शङ्करसरैया]] {{*}} [[सिर्सिया दा.पु.]] {{*}} [[श्रीसिया (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[सबैठवा]] {{*}} [[सखुवा पर्सौनी]] {{*}} [[समझौता]] {{*}} [[सेढवा]] {{*}} [[शिवर्वा]] {{*}} [[सुवर्णपुर]] {{*}} [[सुगौली बिर्ता|सुगौली विर्ता]] {{*}} [[पटेर्वा सुगौली|सुगौली पटेर्वा]] {{*}} [[सुपौली]] {{*}} [[सुर्जाहा]] {{*}} [[सोनवर्षा]] {{*}} [[हरिहरपुर, पर्सा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर बिर्ता|हरिहरपुर विर्ता]] {{*}} [[हरपतगन्ज]] {{*}} [[हरपुर, पर्सा|हरपुर]] | ८२ |- | ३५ | [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] | style="text-align:left;" |[[अकोलवा]] {{*}} [[अजगैबी]] {{*}} [[करुणिया]] {{*}} [[इनरवारी जिउताही]] {{*}} [[इनर्वा, रौतहट|इनर्वा]] {{*}} [[औरैया]] {{*}} [[कटहरिया]] {{*}} [[ककनपुर]] {{*}} [[कर्कच कर्मैया]] {{*}} [[खेसरहिया]] {{*}} [[गङ्गा पिपरा]] {{*}} [[गढी भगवानपुर]] {{*}} [[गम्हरीया पर्सा]] {{*}} [[गम्हरीया बिर्ता]] {{*}} [[गरुडा बैरीया]] {{*}} [[गेडही गुठी]] {{*}} [[चन्द्रनिगाहपुर]] {{*}} [[जटहारा]] {{*}} [[जयनगर, रौतहट|जयनगर]] {{*}} [[जिङ्गदवा बेलबिचवा]] {{*}} [[जुडिबेला]] {{*}} [[जेठरहिया]] {{*}} [[जोकहा]] {{*}} [[झनखुनवा]] {{*}} [[टेङ्ग्राहा]] {{*}} [[डुमरिया परोहा]] {{*}} [[डुमरीया मटिऔन]] {{*}} [[तेजापाकड]] {{*}} [[दिपही]] {{*}} [[देवाही]] {{*}} [[धरमपुर, रौतहट|धरमपुर]] {{*}} [[धरहरी]] {{*}} [[नरकटिया गुठी]] {{*}} [[पञ्चरुखी, रौतहट|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पतौरा]] {{*}} [[पथरा बुधराम]] {{*}} [[पिपरा पोखरीया]] {{*}} [[पिपरा राजवाडा]] {{*}} [[पिपरीया दोस्तीया]] {{*}} [[पिपरीया परोहा]] {{*}} [[पिपरा भगवानपुर]] {{*}} [[पोठीयाही]] {{*}} [[पौराही]] {{*}} [[प्रतापपुर पल्टुवा]] {{*}} [[प्रेमपुर गोनाही]] {{*}} [[फतुवा महेशपुर]] {{*}} [[फतुवा हर्षाहा]] {{*}} [[बगही, रौतहट|बगही]] {{*}} [[बडहर्वा]] {{*}} [[बन्जरहा]] {{*}} [[बरियारपुर, रौतहट|बरियारपुर]] {{*}} [[बसतपुर, रौतहट|बसतपुर]] {{*}} [[वसन्तपट्टी]] {{*}} [[बसविट्टी जिगडीया]] {{*}} [[बहुवा मदनपुर]] {{*}} [[बिर्ति प्रस्टोका]] {{*}} [[विश्रामपुर, रौतहट|विश्रामपुर]] {{*}} [[बिसुनपूर्वा मानपुर]] {{*}} [[बैरिया]] {{*}} [[ब्रह्मपुरी, रौतहट|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भलोहिया (पिपरा)]] {{*}} [[भसेढवा]] {{*}} [[भेडियाही]] {{*}} [[मठिया]] {{*}} [[मत्सरी]] {{*}} [[मर्यादापुर|मर्यादपुर]] {{*}} [[मलाही]] {{*}} [[महम्मदपुर ]] {{*}} [[माधोपुर]] {{*}} [[मिठुअवा]] {{*}} [[मुदबलावा]] {{*}} [[रङ्गपुर, रौतहट|रङ्गपुर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, रौतहट|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रमौली बैरिया]] {{*}} [[राजदेवी]] {{*}} [[राजपुर तुलसी]] {{*}} [[राजपुर फरहदवा]] {{*}} [[रामपुरखाप]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, रौतहट|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर दोस्तिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर बेलविछवा]] {{*}} [[लौकाहा]] {{*}} [[सङ्ग्रामपुर, रौतहट|सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[सखुअवा धमौरा]] {{*}} [[सखुअवा]] {{*}} [[सन्तपुर दोस्तीया]] {{*}} [[सन्तपुर मटिऔन]] {{*}} [[समनपुर]] {{*}} [[सरमुजवा]] {{*}} [[सरुअठा]] {{*}} [[शितलपुर बैरगनिया]] {{*}} [[सिमरा भवानीपुर]] {{*}} [[सोनरनिया]] {{*}} [[हजमिनिया]] {{*}} [[हथियाही]] {{*}} [[हर्दिया पल्टुवा]] | ९६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF00FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF00FF;" | '''३५५''' |} ==[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[गण्डकी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:गोरखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गोरखा जिल्ला]] चित्र:कास्की जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कास्की जिल्ला]] चित्र:लमजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[लमजुङ जिल्ला]] चित्र:मनाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मनाङ जिल्ला]] चित्र:स्याङ्जा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[स्याङ्जा जिल्ला]] चित्र:तनहुँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तनहुँ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३६ | rowspan="8" style="background-color:#FF0000;" | [[गण्डकी अञ्चल]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] | style="text-align:left;" | [[अश्राङ]] {{*}} [[आँपपिपल]] {{*}} [[आरूअर्भाङ]] {{*}} [[आरूचनौटे]] {{*}} [[आरुपोखरी|आरूपोखरी]] {{*}} [[उहिया]] {{*}} [[काशीगाउँ]] {{*}} [[केराबारी, गोरखा|केराबारी]] {{*}} [[जौबारी, गोरखा|जौबारी]] {{*}} [[केरौजा]] {{*}} [[खरिबोट]] {{*}} [[खोप्लाङ]] {{*}} [[गाङ्खु]] {{*}} [[गाईखुर]] {{*}} [[गुम्दा]] {{*}} [[घैरुङ]] {{*}} [[घ्याचोक]] {{*}} [[घ्याल्चोक]] {{*}} [[चुम्चेत]] {{*}} [[च्याङ्ली|च्याङली]] {{*}} [[छेकम्पार|छैकम्पार]] {{*}} [[छोप्राक]] {{*}} [[ताकुकोट]] {{*}} [[ताकुमझा लाँकुरिबोट]] {{*}} [[ताक्लुङ]] {{*}} [[ताङ्लिचोक]] {{*}} [[तान्द्राङ]] {{*}} [[ताप्ले]] {{*}} [[थालाजुङ]] {{*}} [[थुमी]] {{*}} [[दर्भुङ]] {{*}} [[देउराली, गोरखा|देउराली]] {{*}} [[धावा]] {{*}} [[धुवाकोट, गोर्खा|धुवाकोट]] {{*}} [[नारेश्वर]] {{*}} [[नाम्जुङ]] {{*}} [[पाँचखुवा देउराली]] {{*}} [[पन्द्रुङ]] {{*}} [[पालुङटार]] {{*}} [[प्रोक]] {{*}} [[फिनाम]] {{*}} [[फुजेल]] {{*}} [[बक्राङ]] {{*}} [[बगुवा]] {{*}} [[बिही]] {{*}} [[बुङकोट]] {{*}} [[बोर्लाङ]] {{*}} [[मिरकोट]] {{*}} [[भुम्लिचोक]] {{*}} [[मकैसिङ]] {{*}} [[मनकामना, गोरखा|मनकामना]] {{*}} [[मसेल]] {{*}} [[मानबु]] {{*}} [[मुच्चोक]] {{*}} [[लापु]] {{*}} [[लाप्राक]] {{*}} [[ल्हो]] {{*}} [[बारपाक]] {{*}} [[श्रीनाथकोट]] {{*}} [[सौरपानी]] {{*}} [[समागाउँ]] {{*}} [[सिम्जुङ]] {{*}} [[सिर्दिबास]] {{*}} [[स्वारा]] {{*}} [[हंसपुर, गोर्खा|हंसपुर]] {{*}} [[हर्मी]] | ६६ |- | ३७ | [[कास्की जिल्ला|कास्की]] | style="text-align:left;" | [[अर्मला]] {{*}} [[आर्वाविजय]] {{*}} [[कालिका, कास्की|कालिका]] {{*}} [[कास्कीकोट]] {{*}} [[काँहु]] {{*}} [[कृष्तिनाच्नेचौर]] {{*}} [[घाचोक]] {{*}} [[घान्द्रुक]] {{*}} [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]] {{*}} [[ढिकुरपोखरी]] {{*}} [[थुमाकोडाँडा]] {{*}} [[थुम्की]] {{*}} [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] {{*}} [[देउराली, कास्की|देउराली]] {{*}} [[धम्पुस]] {{*}} [[धिताल, कास्की|धिताल]] {{*}} [[नामार्जुङ]] {{*}} [[निर्मलपोखरी]] {{*}} [[पार्चे]] {{*}} [[पुम्दीभुम्दी]] {{*}} [[पुरन्चौर]] {{*}} [[भाचोक]] {{*}} [[भदौरे तमागी]] {{*}} [[भरतपोखरी]] {{*}} [[भलाम]] {{*}} [[माछापुच्छ्रे, कास्की|माछापुच्छ्रे]] {{*}} [[माझठाना]] {{*}} [[मौजा]] {{*}} [[मिजुरेडाँडा]] {{*}} [[रिभान]] {{*}} [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] {{*}} [[लाहाचोक]] {{*}} [[लामाचौर]] {{*}} [[लुम्ले]] {{*}} [[ल्वाङघलेल]] {{*}} [[सैमराङ]] {{*}} [[सल्यान, कास्की|सल्यान]] {{*}} [[सराङकोट]] {{*}} [[सर्दीखोला]] {{*}} [[सिद्ध]] {{*}} [[सिल्दुजूरे]] {{*}} [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] {{*}} [[हेम्जा]] | ४३ |- | ३८ | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्चलबोट]] {{*}} [[इलमपोखरी]] {{*}} [[इशानेश्वर]] {{*}} [[उदिपुर|उदीपुर]] {{*}} [[उत्तरकन्या]] {{*}} [[करापु]] {{*}} [[कोल्की]] {{*}} [[कुन्छा]] {{*}} [[खुदी]] {{*}} [[गाउँसहर]] {{*}} [[गिलुङ]] {{*}} [[गौँडा]] {{*}} [[घनपोखरा]] {{*}} [[घेर्मु]] {{*}} [[चक्रतीर्थ]] {{*}} [[चण्डीस्थान]] {{*}} [[चन्द्रेश्वर]] {{*}} [[चिती]] {{*}} [[जिता]] {{*}} [[ढोडेनी]] {{*}} [[तान्द्राङ टक्सार]] {{*}} [[ताघ्रिङ]] {{*}} [[तार्कुघाट]] {{*}} [[तार्कु]] {{*}} [[दुराडाँडा]] {{*}} [[दूधपोखरी, लमजुङ|दुधपोखरी]] {{*}} [[धमिलीकुवा]] {{*}} [[धुसेनी, लमजुङ|धुसेनी]] {{*}} [[नाल्मा]] {{*}} [[नेटा, लमजुङ|नेटा]] {{*}} [[नौथर]] {{*}} [[पसगाउँ]] {{*}} [[परेवाडाँडा]] {{*}} [[पाचोक]] {{*}} [[पुरानोकोट|पुरानकोट]] {{*}} [[प्यार्जुङ]] {{*}} [[फलेनी]] {{*}} [[बन्सार]] {{*}} [[बाग्लुङपानी]] {{*}} [[बाँग्रे]] {{*}} [[बाहुनडाँडा]] {{*}} [[बाँझाखेत]] {{*}} [[बिचौर]] {{*}} [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] {{*}} [[भलायखर्क]] {{*}} [[भार्ते]] {{*}} [[भोर्लेटार, लमजुङ|भोर्लेटार]] {{*}} [[भोजे|भोंजे]] {{*}} [[भुलभुले]] {{*}} [[भुजुङ]] {{*}} [[भोटेओडार]] {{*}} [[मालिङ]] {{*}} [[मोहोरियाकोट]] {{*}} [[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]] {{*}} [[श्रीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[समीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[सिन्दुरे]] {{*}} [[सिम्पानी, लमजुङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुन्दरबजार नगरपालिका|सुन्दरबजार]] {{*}} [[सूर्यपाल]] {{*}} [[हिलेटक्सार]] | ६१ |- | ३९ | [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] | style="text-align:left;" | [[खाङ्सार]] {{*}} [[घ्यारु]] {{*}} [[ङावल]] {{*}} [[चामे]] {{*}} [[टङ्कीमनाङ]] {{*}} [[ताचैबगरछाप]] {{*}} [[थोचे]] {{*}} [[धारापानी, मनाङ|धारापानी]] {{*}} [[नार]] {{*}} [[पिसाङ]] {{*}} [[फू]] {{*}} [[भ्राका]] {{*}} [[मनाङ, मनाङ|मनाङ]] | १३ |- | ४० | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] | style="text-align:left;" | [[अर्जुनचौपारी]] {{*}} [[आलमदेवी]] {{*}} [[आरुचौर]] {{*}} [[आरुखर्क]] {{*}} [[एलादी]] {{*}} [[ओरस्टे]] {{*}} [[कालिकाकोट]] {{*}} [[किचनास]] {{*}} [[कुवाकोट, स्याङ्जा|कुवाकोट]] {{*}} [[क्याक्मी]] {{*}} [[केवारे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[कोल्मा बराहचौर]] {{*}} [[खिलुङ देउराली]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, स्याङ्जा|चण्डीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[चापाकोट, स्याङ्जा|चापाकोट]] {{*}} [[चिलाउनेबास]] {{*}} [[चिन्नेबास]] {{*}} [[चित्रे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[छाङछाङ्दी]] {{*}} [[जगत भञ्ज्याङ]] {{*}} [[जगत्रदेवी]] {{*}} [[टक्सार, स्याङ्जा|टक्सार]] {{*}} [[ठूलाडिही|ठुलाडिहि]] {{*}} [[ढापुक सिमलभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुल्सी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तीनदोबाटे]] {{*}} [[थुमपोखरा]] {{*}} [[दार्सिङ दहथुम]] {{*}} [[सतौदरौ|दरौ]] {{*}} [[निबुवाखर्क]] {{*}} [[पकवादी]] {{*}} [[पञ्चमुल]] {{*}} [[पौवेगौडे]] {{*}} [[पेलाकोट]] {{*}} [[पेल्काचौर]] {{*}} [[पिंडीखोला]] {{*}} [[फापरथुम]] {{*}} [[फेदीखोला]] {{*}} [[बाङ्गेफड्के]] {{*}} [[बहाकोट]] {{*}} [[बानेथोक देउराली]] {{*}} [[बिचारीचौतारा]] {{*}} [[विरुवा अर्चले]] {{*}} [[विर्घाअर्चले|विर्घा]] {{*}} [[भाटखोला]] {{*}} [[मग्याम चिसापानी]] {{*}} [[मल्याङकोट]] {{*}} [[मनकामना, स्याङ्जा|मनकामना]] {{*}} [[मालुङ्गा]] {{*}} [[माझकोट शिवालय]] {{*}} [[रत्नपुर]] {{*}} [[राङभाङ]] {{*}} [[रापाकोट]] {{*}} [[साँखर]] {{*}} [[सेखाम]] {{*}} [[सेतीदोभान]] {{*}} [[सिर्सेकोट]] {{*}} [[स्वरेक]] {{*}} [[श्री कृष्णगण्डकी]] {{*}} [[वाङसिङ देउराली]] | ६० |- | ४१ | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] | style="text-align:left;" | [[अरुणोदय]] {{*}} [[आँबुखैरेनी]] {{*}} [[दुलेगौँडा]] {{*}} [[ढोरफिर्दी]] {{*}} [[खैरेनीटार]] {{*}} [[बन्दिपुर|बन्दीपुर]] {{*}} [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] {{*}} [[काहूँशिवपुर]] {{*}} [[किहुँ]] {{*}} [[केशवटार]] {{*}} [[कोटदरबार]] {{*}} [[कोटा]] {{*}} [[क्यामिन]] {{*}} [[गजरकोट ]] {{*}} [[घाँसीकुवा]] {{*}} [[चोकचिसापानी]] {{*}} [[छाङ]] {{*}} [[छिपछिपे]] {{*}} [[छिम्केश्वरी ]] {{*}} [[सतिस्वाँरा]] {{*}} [[जामुने भञ्ज्याङ|जामुने]] {{*}} [[तनहुँसुर]] {{*}} [[थप्रेक, तनहुँ|थप्रेक]] {{*}} [[देवघाट, तनहुँ|देवघाट]] {{*}} [[देउराली, तनहुँ|देउराली]] {{*}} [[पुर्कोट]] {{*}} [[पोखरी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[फिरफिरे, तनहुँ|फिरफिरे]] {{*}} [[वसन्तपुर, तनहुँ|वसन्तपुर]] {{*}} [[बैदी]] {{*}} [[बरभञ्ज्याङ]] {{*}} [[भानु]] {{*}} [[भानुमती, तनहुँ|भानुमती]] {{*}} [[भिमाद]] {{*}} [[भिरकोट, तनहुँ|भिरकोट]] {{*}} [[सामुङ भगवतीपुर]] {{*}} [[मनपाङ]] {{*}} [[माझकोट, तनहुँ|माझकोट]] {{*}} [[मिर्लुङ]] {{*}} [[ऋषिङ रानीपोखरी]] {{*}} [[राम्जाकोट]] {{*}} [[राईपुर]] {{*}} [[रिस्ती]] {{*}} [[रुपाकोट, तनहुँ| रुपाकोट]] {{*}} [[श्याम्घा]] {{*}} [[घिरिङ सुन्धारा]] | ४६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF0000;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF0000;" | '''२८९''' |} ===[[लुम्बिनी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अर्घाखाँची जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अर्घाखाँची जिल्ला]] चित्र:गुल्मी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गुल्मी जिल्ला]] चित्र:कपिलवस्तु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कपिलवस्तु जिल्ला]] चित्र:नवलपरासी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नवलपरासी जिल्ला]] चित्र:पाल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाल्पा जिल्ला]] चित्र:रुपन्देही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुपन्देही जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४२ | rowspan="8" style="background-color:#43B3AE;" | [[लुम्बिनी अञ्चल]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] | style="text-align:left;" | [[असुरकोट]] {{*}} [[अडगुरी]] {{*}} [[अर्घातोष]] {{*}} [[केरुङ्गा]] {{*}} [[खन]] {{*}} [[खनदह]] {{*}} [[खिदिम]] {{*}} [[खिल्जी]] {{*}} [[गोखुङ्गा]] {{*}} [[चिदीका]] {{*}} [[छत्रगञ्ज]] {{*}} [[जलुके]] {{*}} [[जुकेना]] {{*}} [[ठाडा]] {{*}} [[ठुलापोखरा]] {{*}} [[ढाकावाङ]] {{*}} [[ढिकुरा]] {{*}} [[धनचौर]] {{*}} [[धातिवाङ]] {{*}} [[धारापानी, अर्घाखाँची|धारापानी]] {{*}} [[नुवाकोट, अर्घाखाँची|नुवाकोट]] {{*}} [[पटौटी]] {{*}} [[पणेना]] {{*}} [[पाली, अर्घाखाँची|पाली]] {{*}} [[पोखराथोक, अर्घाखाँची|पोखराथोक]] {{*}} [[बलकोट]] {{*}} [[बाँगी]] {{*}} [[भगवती, अर्घाखाँची|भगवती]] {{*}} [[मरेङ]] {{*}} [[मैदान]] {{*}} [[सिद्धारा|सिद्वारा]] {{*}} [[सिमलपानी]] {{*}} [[सीतापुर, अर्घाखाँची|सीतापुर]] {{*}} [[सुवर्णखाल]] {{*}} [[हंसपुर, अर्घाखाँची|हंसपुर]] {{*}} [[सन्धिखर्क]] {{*}} [[नरपानी]] {{*}} [[खाँचिकोट]] {{*}} [[किमडाँडा]] {{*}} [[अर्घा]] {{*}} [[डिभर्ना]] {{*}} [[वाङ्ला]] | ४२ |- | ४३ | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] | style="text-align:left;" | [[अग्लुङ]] {{*}} [[तम्घास]] {{*}} [[सिमीचौर]] {{*}} [[अर्खले]] {{*}} [[दुबिचौर]] {{*}} [[अमर अर्बाथोक]] {{*}} [[अमरपुर, गुल्मी|अमरपुर]] {{*}} [[अर्खवाङ]] {{*}} [[अर्जे]] {{*}} [[अर्बेनी]] {{*}} [[अर्लाङकोट]] {{*}} [[अस्लेवा]] {{*}} [[आँपचौर]] {{*}} [[इस्मा रजस्थल]] {{*}} [[कुर्घा]] {{*}} [[खड्गकोट]] {{*}} [[खर्ज्याङ]] {{*}} [[गौँडाकोट]] {{*}} [[ग्वाघा]] {{*}} [[ग्वादी]] {{*}} [[घमिर]] {{*}} [[छापहिले]] {{*}} [[जयखानी]] {{*}} [[जुनिया]] {{*}} [[जुभुङ]] {{*}} [[जैसीथोक]] {{*}} [[जोहाङ]] {{*}} [[ठूलो लुम्पेक]] {{*}} [[तुराङ]] {{*}} [[थानपति, गुल्मी|थानपति]] {{*}} [[दरबार देवीस्थान]] {{*}} [[दर्लामचौर]] {{*}} [[दर्लिङ, गुल्मी|दर्लिङ]] {{*}} [[दिगाम]] {{*}} [[दिब्रुङ]] {{*}} [[दोहली]] {{*}} [[दौँघा]] {{*}} [[धुर्कोट रजस्थल]] {{*}} [[नयाँगाउँ, गुल्मी|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेटा, गुल्मी|नेटा]] {{*}} [[पराल्मी]] {{*}} [[पल्लीकोट]] {{*}} [[पीपलधारा]] {{*}} [[पुर्कोट दह]] {{*}} [[पुर्तिघाट]] {{*}} [[पौंदी अमराई]] {{*}} [[फोक्सिङ]] {{*}} [[बडागाउँ, गुल्मी|बडागाउँ]] {{*}} [[बम्घा]] {{*}} [[बलिथुम]] {{*}} [[बलेटक्सार]] {{*}} [[बाँझकटेरी]] {{*}} [[बिसुखर्क]] {{*}} [[भनभने]] {{*}} [[भार्से]] {{*}} [[भुर्तुङ]] {{*}} [[मर्भुङ]] {{*}} [[मलायागिरी]] {{*}} [[मुसिकोट, गुल्मी|मुसिकोट]] {{*}} [[म्यालपोखरी]] {{*}} [[रिमुवा]] {{*}} [[रूपाकोट, गुल्मी|रूपाकोट]] {{*}} [[रुरु]] {{*}} [[लिम्घा]] {{*}} [[वस्तु]] {{*}} [[वाग्ला]] {{*}} [[वामीटक्सार]] {{*}} [[वीरबास]] {{*}} [[शान्तिपुर, गुल्मी|शान्तिपुर]] {{*}} [[सिर्सेनी]] {{*}} [[हँसरा]] {{*}} [[हरेवा]] {{*}} [[हर्दिनेटा]] {{*}} [[हर्मिचौर]] {{*}} [[हर्राचौर]] {{*}} [[हस्तीचौर]] {{*}} [[हाडहाडे]] {{*}} [[हुँगा]] {{*}} [[ह्वाङ्दी]] | ७९ |- | ४४ | [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] | style="text-align:left;" | [[अजिङ्गारा]] {{*}} [[अभिराव]] {{*}} [[उदयपुर, कपिलवस्तु|उदयपुर]] {{*}} [[कुशवा]] {{*}} [[कृष्णनगर]] {{*}} [[कोपवा]] {{*}} [[कजर्हवा]] {{*}} [[खुरहुरिया]] {{*}} [[गजेहडा]] {{*}} [[गणेशपुर, कपिलवस्तु|गणेशपुर]] {{*}} [[गुगौली]] {{*}} [[गोटिहवा]] {{*}} [[गौरी, कपिलवस्तु|गौरी]] {{*}} [[चनई]] {{*}} [[जयनगर, कपिलवस्तु|जयनगर]] {{*}} [[जवाभारी]] {{*}} [[जहदी]] {{*}} [[थुनिया]] {{*}} [[डुमरा]] {{*}} [[तितिर्खी]] {{*}} [[तिलौराकोट]] {{*}} [[दुबिया]] {{*}} [[दोहनी]] {{*}} [[धनकौली]] {{*}} [[धरमपनिया]] {{*}} [[नन्दनगर]] {{*}} [[निग्लिहवा]] {{*}} [[पकडी]] {{*}} [[पटना, कपिलवस्तु|पटना]] {{*}} [[पतरिया]] {{*}} [[पत्थरदैया]] {{*}} [[पर्सोहिया]] {{*}} [[पिपरा, कपिलवस्तु|पिपरा]] {{*}} [[पुरुषोत्तमपुर]] {{*}} [[फुलिका]] {{*}} [[वाणगङ्गा]] {{*}} [[बरकुलपुर]] {{*}} [[बरैपुर]] {{*}} [[बलरामपुर]] {{*}} [[बलुहवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, कपिलवस्तु|वसन्तपुर]] {{*}} [[बासखोर]] {{*}} [[बहादुरगञ्ज]] {{*}} [[बिजुवा]] {{*}} [[विशुनपुर]] {{*}} [[बुड्ढी]] {{*}} [[बेदौली, कपिलवस्तु|बेदौली]] {{*}} [[भगवानपुर, कपिलवस्तु|भगवानपुर]] {{*}} [[भलवारी]] {{*}} [[भलवाड]] {{*}} [[महाराजगन्ज]] {{*}} [[महुवा]] {{*}} [[महेन्द्रकोट]] {{*}} [[मानपुर, कपिलवस्तु|मानपुर]] {{*}} [[भिल्मी]] {{*}} [[मोतिपुर, कपिलवस्तु|मोतिपुर]] {{*}} [[रङ्गपुर, कपिलवस्तु|रङ्गपुर]] {{*}} [[राजपुर, कपिलवस्तु|राजपुर]] {{*}} [[रामनगर, कपिलवस्तु|रामनगर]] {{*}} [[लबनी]] {{*}} [[लालपुर]] {{*}} [[विठुवा]] {{*}} [[विद्यानगर, कपिलवस्तु|विद्यानगर]] {{*}} [[वीरपुर]] {{*}} [[शिवनगर, कपिलवस्तु|शिवनगर]] {{*}} [[शिवपुर]] {{*}} [[शिवगढी]] {{*}} [[सिंहखोर]] {{*}} [[सिर्सिहवा]] {{*}} [[सिसवा]] {{*}} [[सोम्दिहा]] {{*}} [[सौराहा, कपिलवस्तु|सौराहा]] {{*}} [[हथिहवा]] {{*}} [[हथौसा]] {{*}} [[हरानामपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, कपिलवस्तु|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दौना]] | ७७ |- | ४५ | [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] | style="text-align:left;" | [[उपल्लो अर्खला]] {{*}} [[दिव्यपुरी]] {{*}} [[अग्यौली]] {{*}} [[अमरापुरी]] {{*}} [[अमराैट]] {{*}} [[भुजहवा]]{{*}} [[मुकुन्दपुर]] {{*}} [[डाडाझेरी टाडी]]{{*}} [[हकुई]] {{*}} [[माकर]] {{*}} [[कोल्हुवा]] {{*}} [[कोटथर]] {{*}}[[देवगवा]] {{*}} [[देवचुली नगरपालिका|देवचुली]] {{*}} [[पञ्चनगर]]{{*}} [[प्रगतीनगर]]{{*}} [[कुडिया]] {{*}} [[नारायणी, नवलपरासी|नारायणी]] {{*}} [[कुमारवर्ती]] {{*}} [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] {{*}} [[स्वाँठी]]{{*}} [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] {{*}} [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] {{*}} [[गेरमी]] {{*}} [[गुठीप्रसौनी]] {{*}} [[गुठीसुर्यपुरा]] {{*}} [[जहदा]] {{*}} [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] {{*}} [[तमसरिया]]{{*}} [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] {{*}} [[रामपुरुवा]] {{*}} [[ठूलोखैरटवा]] {{*}} [[तिलकपुर]] {{*}} [[शिवमन्दिर]] {{*}} [[दाउन्ने देवी]] {{*}} [[डेढगाउँ]] {{*}} [[पिठौली, नवलपरासी|पिठौली]] {{*}} [[देउराली, नवलपरासी|देउराली]] {{*}} [[धौबादी]] {{*}} [[धुर्कोट]] {{*}} [[दुम्किबास]] {{*}} [[नरम, नवलपरासी|नरम]] {{*}} [[नस्रही]] {{*}} [[नयाँ बेल्हानी]] {{*}} [[पकलीहवा]] {{*}} [[पाल्ही]] {{*}} [[प्रसौनी, नवलपरासी|प्रसौनी]] {{*}} [[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]] {{*}} [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] {{*}} [[बडहरा दुबौलिया]] {{*}} [[बैदौली]] {{*}} [[बन्जरिया, नवलपरासी|बन्जरिया]] {{*}} [[बेणिमणिपुर|बेणीमणिपुर]] {{*}} [[बुलिङटार]] {{*}} [[भारतीपुर]] {{*}} [[मैनाघाट]] {{*}} [[मनरी]] {{*}} [[मिथुकरम]] {{*}} [[रजहर]] {{*}} [[राकाचुली]] {{*}} [[रकुवा]] {{*}} [[रामनगर, नवलपरासी|रामनगर]] {{*}} [[रामपुरखडौना]] {{*}} [[रतनपुर]] {{*}} [[रुचाङ]] {{*}} [[रुपौलिया]] {{*}} [[सनई]] {{*}} [[सरावल]] {{*}} [[सोमानी]] {{*}} [[सुक्रौली]] {{*}} [[हरपुर]] {{*}} [[हुप्सेकोट]] {{*}} [[त्रिवेणी सुस्ता]] | ७३ |- | ४६ | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अर्गली]] {{*}} [[अर्चले]] {{*}} [[कचल]] {{*}} [[पोखराथोक, पाल्पा|पोखराथोक]] {{*}} [[कसेनी, पाल्पा|कसेनी]] {{*}} [[कुसुमखोला]] {{*}} [[कोलडाँडा]] {{*}} [[खस्यौली]] {{*}} [[खानीगाउँ, पाल्पा|खानीगाउँ]] {{*}} [[खानीछाप]] {{*}} [[खालीवन]] {{*}} [[ख्याहा]] {{*}} [[गल्धा]] {{*}} [[गाडाकोट]] {{*}} [[गेझा]] {{*}} [[गोठादी]] {{*}} [[चापपानी]] {{*}} [[चिदिपानी]] {{*}} [[छहरा]] {{*}} [[जल्पा]] {{*}} [[जुठापौवा]] {{*}} [[ज्यामिरे, पाल्पा|ज्यामिरे]] {{*}} [[झडेवा]] {{*}} [[झिरुवास]] {{*}} [[टिमुरे, पाल्पा|टिमुरे]] {{*}} [[ताहुँ]] {{*}} [[चिर्तुङधारा]] {{*}} [[तेल्घा]] {{*}} [[दर्छा]] {{*}} [[दर्लमडाँडा]] {{*}} [[देउराली, पाल्पा|देउराली]] {{*}} [[देवीनगर]] {{*}} [[दोभान]] {{*}} [[नायरनमतलेस]] {{*}} [[पालुङमैनादी]] {{*}} [[पिपलडाँडा, पाल्पा|पिपलडाँडा]] {{*}} [[फेक]] {{*}} [[फोक्सिङकोट]] {{*}} [[बन्दीपोखरा]] {{*}} [[बराङ्दी]] {{*}} [[बल्डेङगढी]] {{*}} [[बहादुरपुर]] {{*}} [[बौघागुम्बा]] {{*}} [[बौघापोखराथोक]] {{*}} [[भुवनपोखरी]] {{*}} [[भैरवस्थान, पाल्पा|भैरवस्थान]] {{*}} [[मदनपोखरा]] {{*}} [[मस्याम]] {{*}} [[मित्याल]] {{*}} [[मुझुङ]] {{*}} [[यम्घा]] {{*}} [[रहबास]] {{*}} [[रामपुर, पाल्पा|रामपुर]] {{*}} [[रिङनेरह]] {{*}} [[रुप्से]] {{*}} [[वाकामलाङ]] {{*}} [[वीरकोट]] {{*}} [[सत्यवती, पाल्पा|सत्यवती]] {{*}} [[सहलकोट]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, पाल्पा|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिलुवा]] {{*}} [[सोमादी]] {{*}} [[हुङ्गी]] {{*}} [[हुमिन]] {{*}} [[हेक्लाङ]] | ६५ |- | ४७ | [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] | style="text-align:left;" | [[असुरैना]] {{*}} [[आनन्दवन]] {{*}} [[आमा, रूपन्देही|आमा]] {{*}} [[एकला]] {{*}} [[कम्हरिया]] {{*}} [[करहिया]] {{*}} [[करौता]] {{*}} [[केरवानी]] {{*}} [[खडवा वनगाई]] {{*}} [[खुदावागर]] {{*}} [[गङ्गोलिया]] {{*}} [[गजेडी]] {{*}} [[गोनाहा]] {{*}} [[चिल्हिया]] {{*}} [[छिपागढ]] {{*}} [[छोटकी रामनगर]] {{*}} [[जोगडा]] {{*}} [[टिकुलिगढ]] {{*}} [[तेनुहुवा]] {{*}} [[थुमहवा पिप्रहवा]] {{*}} [[दयानगर]] {{*}} [[दुधराक्ष]] {{*}} [[देवदह नगरपालिका|देवदह]] {{*}} [[धकधइ]] {{*}} [[धमोली]] {{*}} [[पश्चिम अमुवा]] {{*}} [[पजरकट्टी]] {{*}} [[पटखौली]] {{*}} [[पडसरी]] {{*}} [[पर्रोहा]] {{*}} [[पोखरभिण्डी]] {{*}} [[फरेना]] {{*}} [[वसन्तपुर, रुपन्देही|वसन्तपुर]] {{*}}{{*}} [[बैरघाट]] {{*}} [[बोदवार]] {{*}} [[भगवानपुर, रुपन्देही|भगवानपुर]] {{*}} [[मक्रहर]] {{*}} [[मझगावा]] {{*}} [[मधुवलिया|मधवलिया]] {{*}} [[मधुवनी, रुपन्देही|मधुवनी]] {{*}} [[मैनहिया]] {{*}} [[मर्यादपुर, रुपन्देही|मर्यादपुर]] {{*}} [[मसिना, रुपन्देही|मसिना]] {{*}} [[मानपकडी]] {{*}} [[मानमटेरिया]] {{*}} [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] {{*}} [[रायपुरा]] {{*}} [[रुद्रपुर]] {{*}} [[रोइनिहवा]] {{*}} [[लुम्बिनी आदर्श]] {{*}} [[बगाहा]] {{*}} [[बगौली|वगौली]] {{*}} [[विष्णुपुरा]] {{*}} [[बेतकुइया]] {{*}} [[बोगडी]] {{*}} [[शङ्करनगर]] {{*}} [[सक्रौनपकडी]] {{*}} [[साडी, रूपन्देही|साडी]] {{*}} [[सालझण्डी]] {{*}} [[सिक्टहन]] {{*}} [[सिपवा]] {{*}} [[सिलौटिया]] {{*}} [[सूर्यपुरा]] {{*}} [[सेमरा मर्चवार]] {{*}} [[सेमलार]] {{*}} [[सौराहा फर्साटिकर]] {{*}} [[हाटी बनगाई]] {{*}} [[हाटी फर्साटिकर]] {{*}} [[हर्नैया]] | ६९ |- | colspan="4" style="background-color:#43B3AE;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#43B3AE;" | '''४०५''' |} ===[[धौलागिरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बागलुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] चित्र:मुस्ताङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुस्ताङ जिल्ला]] चित्र:म्याग्दी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[म्याग्दी जिल्ला]] चित्र:पर्वत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्वत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४८ | rowspan="8" style="background-color:#DF73FF;" | [[धौलागिरी अञ्चल]] | [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]] | style="text-align:left;" | [[अधिकारीचौर]] {{*}} [[अर्गल]] {{*}} [[अर्जेवा]] {{*}} [[अमरभूमि]] {{*}} [[अमलाचौर]] {{*}} [[काँडेवास]] {{*}} [[कुश्मीसेरा]] {{*}} [[खुङ्खानी]] {{*}} [[खुँगा]] {{*}} [[ग्वालीचौर]] {{*}} [[छिस्ती]] {{*}} [[जैदी]] {{*}} [[जलजला, बागलुङ|जलजला]] {{*}} [[तमान]] {{*}} [[तारा, बागलुङ|तारा]] {{*}} [[तङ्ग्राम]] {{*}} [[तित्याङ]] {{*}} [[दगातुन्डाँडा]] {{*}} [[दमेक]] {{*}} [[दर्लिङ, बागलुङ|दर्लिङ]] {{*}} [[दुधिलाभाटी]] {{*}} [[देवीस्थान, बागलुङ|देवीस्थान]] {{*}} [[धम्जा]] {{*}} [[धुल्लुवास्कोट]] {{*}} [[नरेठाँटी]] {{*}} [[नारायणस्थान, बागलुङ|नारायणस्थान]] {{*}} [[निसी]] {{*}} [[पाला|पालाकोट]] {{*}} [[पाण्डवखानी]] {{*}} [[पैयुँपाटा]] {{*}} [[पैयुँथन्थाप]] {{*}} [[बाटाकाचौर]] {{*}} [[बिहुँकोट]] {{*}} [[बिनामारे]] {{*}} [[बुर्तिबाङ]] {{*}} [[बोङ्गादोभान]] {{*}} [[बोहरागाउँ]] {{*}} [[बोवाङ]] {{*}} [[भकुण्डे]] {{*}} [[भिमपोखरा]] {{*}} [[भीमगिठे]] {{*}} [[मल्म]] {{*}} [[मालिका, बागलुङ|मालिका]] {{*}} [[रणसिंहकिटेनी]] {{*}} [[राजकुट]] {{*}} [[रायडाँडा]] {{*}} [[राङखानी]] {{*}} [[रिघा]] {{*}} [[रेश]] {{*}} [[लेखानी, बागलुङ|लेखानी]] {{*}} [[सर्कुवा]] {{*}} [[सल्यान, बागलुङ|सल्यान]] {{*}} [[सिसाखानी, बागलुङ|सिसाखानी]] {{*}} [[सिँगाना]] {{*}} [[सुखौरा]] {{*}} [[हटिया, बागलुङ|हटिया]] {{*}} [[हरीचौर]] {{*}} [[हिल]] {{*}} [[हुग्दीशिर]] | ५९ |- | ४९ | [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] | style="text-align:left;" | [[कागबेनी]] {{*}} [[कुञ्जो]] {{*}} [[कोबाङ]] {{*}} [[घमी]] {{*}} [[चराङ]] {{*}} [[छुसाङ]] {{*}} [[छोन्हुप]] {{*}} [[छोसेर]] {{*}} [[जोमसोम]] {{*}} [[झोङ]] {{*}} [[टुकुचे]] {{*}} [[मार्फा]] {{*}} [[मुक्तिनाथ, मुस्ताङ|मुक्तिनाथ]] {{*}} [[लेते]] {{*}} [[लोमान्थाङ]] {{*}} [[सुर्खाङ]] | १६ |- | ५० | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] | style="text-align:left;" | [[अर्मन]] {{*}} [[घार]] {{*}} [[अर्थुङ्गे, म्याग्दी|अर्थुङ्गे]] {{*}} [[ओखरबोट]] {{*}} [[कुहुँकोट]] {{*}} [[कुइनेमङ्गले]] {{*}} [[गुर्जा खानी]] {{*}} [[घतान]] {{*}} [[चिमखोला]] {{*}} [[ज्यामरुककोट]] {{*}} [[झीँ]] {{*}} [[ताकम]] {{*}} [[दग्नाम]] {{*}} [[दाना]] {{*}} [[दरबाङ]] {{*}} [[देवीस्थान, म्याग्दी|देवीस्थान]] {{*}} [[दोवा]] {{*}} [[नारच्याङ]] {{*}} [[निस्कोट]] {{*}} [[पाखापानी, म्याग्दी|पाखापानी]] {{*}} [[पात्लेखेत, म्याग्दी|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुलाचौर]] {{*}} [[बरञ्जा]] {{*}} [[बाबियाचौर]] {{*}} [[बेगखोला]] {{*}} [[विम]] {{*}} [[भकिम्ली]] {{*}} [[भुरुङ तातोपानी]] {{*}} [[मल्कवाङ]] {{*}} [[मराङ]] {{*}} [[मुदी]] {{*}} [[मुना]] {{*}} [[रत्नेचौर]] {{*}} [[राखुभगवती]] {{*}} [[राखुपिप्ले]] {{*}} [[राम्चे, म्याग्दी|राम्चे]] {{*}} [[रूम, म्याग्दी|रूम]] {{*}} [[लुलाङ]] {{*}} [[शिख]] {{*}} [[सिङ्गा]] {{*}} [[हिस्थान मण्डली]] | ४१ |- | ५१ | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] | style="text-align:left;" | [[आर्थर डाँडाखर्क]] {{*}} [[उरामपोखरा]] {{*}} [[कटुवाचौपारी]] {{*}} [[कार्कीनेटा|कार्किनेटा]] {{*}} [[कुर्घा, पर्वत|कुर्घा]] {{*}} [[क्याङ]] {{*}} [[फलेवास खानीगाउँ]] {{*}} [[खौलालाँकुरी]] {{*}} [[खुर्कोट, पर्वत|खुर्कोट]] {{*}} [[चित्रे]] {{*}} [[चुवा, पर्वत|चुवा]] {{*}} [[टकलाक]] {{*}} [[ठानामौला]] {{*}} [[ठूलीपोखरी]] {{*}} [[तिलाहार]] {{*}} [[थापाठाना]] {{*}} [[देउपुरकोट]] {{*}} [[देउराली, पर्वत|देउराली]] {{*}} [[फलेवास देवीस्थान]] {{*}} [[धाइरिङ]] {{*}} [[दुर्लुङ]] {{*}} [[नाङलिवाङ]] {{*}} [[पाखापानी, पर्वत|पाखापानी]] {{*}} [[पकुवा]] {{*}} [[पाङ, पर्वत|पाङ]] {{*}} [[पाङराङ]] {{*}} [[बितलवा पिपलटारी]] {{*}} [[फलामखानी, पर्वत|फलामखानी]] {{*}} [[बनौ]] {{*}} [[बाजुङ]] {{*}} [[बालाकोट]] {{*}} [[बासखर्क]] {{*}} [[बाच्छा, पर्वत|बाच्छा]] {{*}} [[बाहाकी ठाँटी]] {{*}} [[बिहादी बर्राचौर]] {{*}} [[बिहादी रानीपानी]] {{*}} [[बेहुलीबास]] {{*}} [[भंगरा]] {{*}} [[भोक्सिङ]] {{*}} [[भोर्ले, पर्वत|भोर्ले]] {{*}} [[भुक्ताङले]] {{*}} [[माझफाँट मल्लाज]] {{*}} [[मुडिकुवा]] {{*}} [[राम्जादेउराली]] {{*}} [[लेखफाँट]] {{*}} [[लिमिठाना]] {{*}} [[लुङ्खुदेउराली]] {{*}} [[शालिग्राम, पर्वत|शालिग्राम]] {{*}} [[शालिजा]] {{*}} [[शङ्करपोखरी]] {{*}} [[शिवालय, पर्वत|शिवालय]] {{*}} [[सरौखोला]] {{*}} [[होश्राङ्दी]] {{*}} [[हुवास]] {{*}} [[त्रिवेणी, पर्वत|त्रिवेणी]] | ५५ |- | colspan="4" style="background-color:#DF73FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#DF73FF;" | '''१७१''' |} ==[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[राप्ती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:दाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दाङ जिल्ला]] चित्र:प्युठान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[प्युठान जिल्ला]] चित्र:रोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रोल्पा जिल्ला]] चित्र:रुकुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुकुम जिल्ला]] चित्र:सल्यान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सल्यान जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५२ | rowspan="8" style="background-color:#154360;" | [[राप्ती अञ्चल]] | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] | style="text-align:left;" | [[सौडियार]] {{*}} [[हापुर, दाङ|हापुर]] {{*}} [[स्युजा]] {{*}} [[सैघा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, दाङ|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[काभ्रे, दाङ|काभ्रे]] {{*}} [[लोहारपानी]] {{*}} [[लालमटिया]] {{*}} [[सिसहनिया, दाङ|सिसहनिया]] {{*}} [[सोनपुर, दाङ|सोनपुर]] {{*}} [[हाँसीपुर]] {{*}} [[गोबरडिहा]] {{*}} [[गढवा, दाङ|गढवा]] {{*}} [[गङ्गापरस्पुर]] {{*}} [[चौलाही]] {{*}} [[कोइलाबास]] {{*}} [[सतबरिया]] {{*}} [[राजपुर, दाङ|राजपुर]] {{*}} [[बेला]] {{*}} [[रामपुर, दाङ|रामपुर]] {{*}} [[धर्ना, दाङ|धर्ना]] {{*}} [[फुलबारी, दाङ|फूलबारी]] {{*}} [[उरहरी]] {{*}} [[टरिगाउँ]] {{*}} [[गोल्टाकुरी]] {{*}} [[धनौरी]] {{*}} [[श्रीगाउँ]] {{*}} [[हेकुली]] {{*}} [[पुरन्धारा]] {{*}} [[पञ्चकुले]] {{*}} [[बाघमारे]] {{*}} [[शान्तिनगर, दाङ|शान्तिनगर]] {{*}} [[पवननगर]] {{*}} [[हलवार]] {{*}} [[बिजौरी]] {{*}} [[नारायणपुर, दाङ |नारायणपुर]] {{*}} [[ढिकपुर]] {{*}} [[डुरुवा]] {{*}} [[मानपुर, दाङ|मानपुर]] | ३९ |- | ५३ | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] | style="text-align:left;" | [[अर्खा]] {{*}} [[धोबाघाट (उदयपुर कोट)|उदयपुरकोट]] {{*}} [[ओखरकोट]] {{*}} [[कोचिवाङ]] {{*}} [[प्युठान खलङ्गा]] {{*}} [[खवाङ]] {{*}} [[खुङ]] {{*}} [[खैरा]] {{*}} [[गोठीवाङ]] {{*}} [[चुँजा]] {{*}} [[जुम्रीकाँडा]] {{*}} [[डाम्री]] {{*}} [[तिराम]] {{*}} [[ढुङ्गेगढी]] {{*}} [[तुसारा]] {{*}} [[तोरवाङ]] {{*}} [[दाखाक्वाडी]] {{*}} [[दाङबाङ]] {{*}} [[धरमपानी, प्युठान|धरमपानी]] {{*}} [[धर्मावती]] {{*}} [[धुवाङ]] {{*}} [[नयाँगाउँ, प्युठान|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नारीकोट]] {{*}} [[पकला]] {{*}} [[पूजा, प्युठान|पूजा]] {{*}} [[फोप्ली]] {{*}} [[बरौला]] {{*}} [[भिङ्ग्री]] {{*}} [[मरन्ठाना]] {{*}} [[मर्कावाङ]] {{*}} [[माझकोट, प्युठान|माझकोट]] {{*}} [[रजवारा]] {{*}} [[रम्दी]] {{*}} [[रस्पुरकोट]] {{*}} [[लिघा]] {{*}}[[लिवाङ, प्युठान|लिवाङ]] {{*}} [[लुङ]] {{*}} [[वर्जिवाङ]] {{*}} [[बाङ्गेमरोट]] {{*}} [[बाङ्गेसाल]] {{*}} [[बादिकोट]] {{*}} [[विजयनगर]] {{*}} [[विजुली, प्युठान|विजुली]] {{*}} [[विजुवार]] {{*}} [[वेलबास]] {{*}} [[सारी, प्युठान|सारी]] {{*}} [[स्याउलीवाङ]] {{*}} [[स्वर्गद्वारी खाल]] {{*}} [[हंसपुर, प्युठान|हंसपुर]] | ४९ |- | ५४ | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अरेश]] {{*}} [[इरिवाङ]] {{*}} [[उवा]] {{*}} [[ओत, रोल्पा|ओत]] {{*}} [[करेटी]] {{*}} [[कुरेली]] {{*}} [[कोटगाउँ]] {{*}} [[कोर्चावाङ]] {{*}} [[खुङ्ग्री]] {{*}} [[खुमेल]] {{*}} [[गजुल]] {{*}} [[गाम]] {{*}} [[गुम्चाल]] {{*}} [[गैरीगाउँ]] {{*}} [[घर्तीगाउँ]] {{*}} [[घोडागाउँ]] {{*}} [[जङ्कोट]] {{*}} [[जिनावाङ]] {{*}} [[जुगाँर]] {{*}} [[जेदवाङ]] {{*}} [[जेलवाङ]] {{*}} [[जैमाकसला]] {{*}} [[जौलीपोखरी]] {{*}} [[झेनाम]] {{*}} [[डुब्रिङ]] {{*}} [[तालावाङ]] {{*}} [[तेवाङ]] {{*}} [[थवाङ]] {{*}} [[दुबिडाँडा]] {{*}} [[धवाङ]] {{*}} [[नुवागाउँ]] {{*}} [[पाखापानी, रोल्पा|पाखापानी]] {{*}} [[पाङ, रोल्पा|पाङ]] {{*}} [[पाछावाङ]] {{*}} [[फगाम]] {{*}} [[बुढागाउँ]] {{*}} [[भावाङ]] {{*}} [[मसिना, रोल्पा|मसिना]] {{*}} [[मिझिङ]] {{*}} [[मिरुल]] {{*}} [[राँक]] {{*}} [[राङ्कोट]] {{*}} [[राङ्सी, रोल्पा|राङ्सी]] {{*}} [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] {{*}} [[वडाचौर]] {{*}} [[सखी]] {{*}} [[सिउरी]] {{*}} [[सिर्प]] {{*}} [[सेरम]] {{*}} [[हार्जङ]] {{*}} [[ह्वामा]] | ५१ |- | ५५ | [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] | style="text-align:left;" | [[अर्मा]] {{*}} [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबीसकोट]] {{*}} [[खलङ्गा, पश्चिम रुकुम|खलङ्गा]] {{*}} [[आठबिस डाँडागाउँ|आठबीस डाँडागाउँ]] {{*}} [[काँडा, पूर्वी रुकुम|काँडा]] {{*}} [[कोल, पूर्वी रुकुम|कोल]] {{*}} [[काँक्री]] {{*}} [[कोटजहारी]] {{*}} [[खारा]] {{*}} [[खोलागाउँ, पश्चिम रुकुम|खोलागाउँ]] {{*}} [[गराइला]] {{*}} [[गोतामकोट]] {{*}} [[घेत्मा]] {{*}} [[चुनवाङ]] {{*}} [[चौखावाङ]] {{*}} [[छिवाङ]] {{*}} [[प्वाङ]] {{*}} [[जाङ]] {{*}} [[झुला]] {{*}} [[तकसेरा]] {{*}} [[दुली]] {{*}} [[नुवाकोट, पश्चिम रुकुम|नुवाकोट]] {{*}} [[पिपल, पश्चिम रुकुम|पिपल]] {{*}} [[पोखरा, पूर्वी रुकुम|पोखरा]] {{*}} [[पुर्तिमकाँडा]] {{*}} [[पेउघा]] {{*}} [[बाँफिकोट]] {{*}} [[विजयश्वरी]] {{*}} [[भलाक्चा]] {{*}} [[महत, पूर्वी रुकुम|महत]] {{*}} [[मग्मा]] {{*}} [[मुरू]] {{*}} [[मोरावाङ]] {{*}} [[राङ्सी, पूर्वी रुकुम|राङ्सी]] {{*}} [[रन्मामैकोट]] {{*}} [[रुघा, पश्चिम रुकुम|रुघा]] {{*}} [[रुकुमकोट]] {{*}} [[साँख]] {{*}} [[सिम्ली]] {{*}} [[सिस्ने, पूर्वी रुकुम|सिस्ने]] {{*}} [[स्यालाखादी]] {{*}} [[स्यालापाखा]] {{*}} [[हुकाम]] | ४३ |- | ५६ | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] | style="text-align:left;" | [[काँरागिठी]] {{*}} [[शिवरथ]] {{*}} [[माझकाँडा]] {{*}} [[स्वीकोट]] {{*}} [[लेखपोखरा]] {{*}} [[सरपानी गर्पा]] {{*}} [[रिम, सल्यान|रिम]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, सल्यान|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[देवस्थल]] {{*}} [[बामे]] {{*}}[[मुलखोला]] {{*}} [[कजेरी]] {{*}} [[मार्के]] {{*}} [[सैजुवाल टाकुरा]] {{*}} [[स्यानीखाल]] {{*}} [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] {{*}} [[हिवल्चा]] {{*}} [[कोटबारा]] {{*}} [[कोटमौला]] {{*}} [[थारमारे]] {{*}} [[पिपलनेटा]] {{*}} [[डाँडागाउँ, सल्यान|डाँडागाउँ]] {{*}} [[काप्रेचौर]] {{*}} [[काभ्रा]] {{*}} [[कालागाउँ, सल्यान|कालागाउँ]] {{*}} [[कालीमाटी काल्चे]] {{*}} [[कालीमाटी रामपुर]] {{*}} [[कुपिण्डेदह]] {{*}} [[कोर्बाङझिम्पे]] {{*}} [[घाँजरीपिपल]] {{*}} [[चाँदे]] {{*}} [[छायाँक्षेत्र]] {{*}} [[जिमाली]] {{*}} [[ढाकाडाम]] {{*}} [[दमाचौर]] {{*}} [[दार्माकोट]] {{*}} [[धनवाङ]] {{*}} [[निगालचुला]] {{*}} [[फलावाङ]] {{*}} [[बडागाउँ, सल्यान|बडागाउँ]] {{*}} [[बाँझकाँडा]] {{*}} [[बाफुखोला]] {{*}} [[भल्चौर]] {{*}} [[मर्मपरिकाँडा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, सल्यान|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिनवाङ]] {{*}} [[त्रिवेणी, सल्यान|त्रिवेणी]] | ४७ |- | colspan="4" style="background-color:#154360;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#154360;" | '''२२९''' |} ===[[कर्णाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:डोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोल्पा जिल्ला]] चित्र:हुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[हुम्ला जिल्ला]] चित्र:जुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जुम्ला जिल्ला]] चित्र:कालिकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कालिकोट जिल्ला]] चित्र:मुगु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुगु जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५७ | rowspan="8" style="background-color:#b7950b;" | [[कर्णाली अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, डोल्पा|कालिका]] {{*}} [[काइगाउँ]] {{*}} [[छार्का]] {{*}} [[जुफाल]] {{*}} [[माझफाल]] {{*}} [[तिन्जे]] {{*}} [[दुनै]] {{*}} [[धो]] {{*}} [[नर्कु]] {{*}} [[पहाडा]] {{*}} [[फोक्सुण्डो]] {{*}} [[भिजेर]] {{*}} [[मुकोट]] {{*}} [[रह]] {{*}} [[रिमी]] {{*}} [[लावन]] {{*}} [[लिकु, डोल्पा|लिखु]] {{*}} [[ल्हाँ]] {{*}} [[शहरतारा]] {{*}} [[सर्मी]] {{*}} [[साल्दाङ]] {{*}} [[सुँ]] {{*}} [[त्रिपुराकोट]] | २३ |- | ५८ | [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[कालिका, हुम्ला|कालिका]] {{*}} [[खगालगाउँ]] {{*}} [[खार्पुनाथ]] {{*}} [[गोठी]] {{*}} [[छिप्रा]] {{*}} [[जैर]] {{*}} [[ठेहे]] {{*}} [[दार्मा]] {{*}} [[डाँडाफाया]] {{*}} [[बराई]] {{*}} [[बरगाउँ]] {{*}} [[मदना]] {{*}} [[मैला]] {{*}} [[मेल्छाम]] {{*}} [[मिमी]] {{*}} [[मुचु|मुचू]] {{*}} [[राया]] {{*}} [[रोडिकोट]] {{*}} [[लाली, हुम्ला|लाली]] {{*}} [[लिमी]] {{*}} [[श्रीनगर, हुम्ला|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीमष्ठा]] {{*}} [[साया]] {{*}} [[सर्कीदेउ]] {{*}} [[सिमीकोट|सिमिकोट]] {{*}} [[स्याडा]] {{*}} [[हेप्का]] | २७ |- | ५९ | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[गुठीचौर]] {{*}} [[कनकासुन्दरी]] {{*}} [[कार्तिकस्वामी]] {{*}} [[कालिकाखेतु]] {{*}} [[कुँडारी|कुडारी]] {{*}} [[गर्ज्याङ्गकोट]] {{*}} [[घोडेमहादेव]] {{*}} [[चन्दननाथ]] {{*}} [[छुमचौर]] {{*}} [[डिल्लीचौर]] {{*}} [[तलिउम]] {{*}} [[तातोपानी, जुम्ला|तातोपानी]] {{*}} [[ताम्ती]] {{*}} [[देपालगाउँ]] {{*}} [[धापा]] {{*}} [[नराकोट]] {{*}} [[पट्मारा]] {{*}} [[पाण्डवगुफा]] {{*}} [[पातरासी]] {{*}} [[बड्की]] {{*}} [[बुम्रमाडीचौर]] {{*}} [[महतगाउँ]] {{*}} [[महावैपाथरखोला]] {{*}} [[मालिकाठाँटा|मालिकाठाटा]] {{*}} [[मालिकाबोता]] {{*}} [[रारालिही]] {{*}} [[लाम्रा]] {{*}} [[विराट]] {{*}} [[शनिगाउँ]] {{*}} [[हाँकु]] | ३० |- | ६० | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] | style="text-align:left;" | [[ओदानकु]] {{*}} [[कुमालगाउँ]] {{*}} [[कोटवाडा]] {{*}} [[खिन]] {{*}} [[गेला]] {{*}} [[चिलखाया]] {{*}} [[छाप्रे, कालीकोट|छाप्रे]] {{*}} [[जुविथा]] {{*}} [[थिर्पु]] {{*}} [[दाँहा]] {{*}} [[धौलागोह]] {{*}} [[नानिकोट]] {{*}} [[पाँखा|पाखा]] {{*}} [[फुकोट]] {{*}} [[फोईमहादेव]] {{*}} [[बदालकोट]] {{*}} [[मार्ता]] {{*}} [[मान्म]] {{*}} [[मालकोट]] {{*}} [[मुम्रा]] {{*}} [[मुग्राहाँ]] {{*}} [[मेहलमुडी]] {{*}} [[रकु]] {{*}} [[राँचुली]]{{*}} [[राम्नाकोट]] {{*}} [[रूप्सा]] {{*}} [[लालु]] {{*}} [[स्युना]] {{*}} [[सिपखाना]] {{*}}[[सुकाटियाँ]] | ३० |- | ६१ | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] | style="text-align:left;" |[[कार्कीबाडा]] {{*}} [[मुगु]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[कोटडाँडा]] {{*}} [[किम्री]] {{*}} [[खमाले]] {{*}} [[गम्था]] {{*}} [[डोल्फु]] {{*}} [[जिमा]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[नाधर्पू]] {{*}} [[धैनकोट]] {{*}} [[पिना, मुगु|पिना]] {{*}} [[पुलु]] {{*}} [[फोतू]] {{*}} [[भिई]] {{*}} [[माङ्ग्री]] {{*}} [[रारा, मुगु|रारा]] {{*}} [[रुगा, मुगु|रुगा]] {{*}} [[रोवा]] {{*}} [[श्रीनगर, मुगु|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीकोट, मुगु|श्रीकोट]] {{*}} [[सुकाढिक]] {{*}} [[सेरी, मुगु|सेरी]] {{*}} [[ह्याङ्लू]] | २४ |- | colspan="4" style="background-color:#b7950b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#b7950b;" | '''१३४''' |} ===[[भेरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बाँके जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाँके जिल्ला]] चित्र:बर्दिया जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बर्दिया जिल्ला]] चित्र:दैलेख जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दैलेख जिल्ला]] चित्र:जाजरकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जाजरकोट जिल्ला]] चित्र:सुर्खेत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुर्खेत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६२ | rowspan="8" style="background-color:#186a3b;" | [[भेरी अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[इन्द्रपुर, बाँके|इन्द्रपुर]] {{*}} [[रझेना]] {{*}} [[कोहलपुर]] {{*}} [[उदयपुर, बाँके|उदयपुर]] {{*}} [[उढरापुर]] {{*}} [[कचनापुर]] {{*}} [[कम्दी]] {{*}} [[काठकुइया]] {{*}} [[कालाफाँटा]] {{*}} [[खजुराखूर्द]] {{*}} [[खासकारकाँदो]] {{*}} [[खासकुस्मा]] {{*}} [[गनापुर]] {{*}} [[गङ्गापुर]] {{*}} [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] {{*}} [[जयसपुर]] {{*}} [[टिटिहिरिया]] {{*}} [[नरैनापुर]] {{*}} [[नौबस्ता]] {{*}} [[परस्पुर]] {{*}} [[पिप्रहवा]] {{*}} [[पुरैनी]] {{*}} [[पुरैना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बाँके|फत्तेपुर]] {{*}} [[बनकट्टी]] {{*}} [[बनकटवा]] {{*}} [[बिनौना]] {{*}} [[बेतहनी]] {{*}} [[बेलहरी]] {{*}} [[बेलभार]] {{*}} [[बैजापुर]] {{*}} [[भवानियापुर]] {{*}} [[मटेहिया]] {{*}} [[मनिकापुर]] {{*}} [[महादेवपुरी]] {{*}} [[रनियापुर]] {{*}} [[राधापुर]] {{*}} [[लक्ष्मणपुर]] {{*}} [[वसुदेवपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी, बाँके|वागेश्वरी]] {{*}} [[शमसेरगञ्ज]] {{*}} [[साइगाउँ]] {{*}} [[सीतापुर, बाँके|सीतापुर]] {{*}} [[सोनपुर, बाँके|सोनपुर]] {{*}} [[होलिया]] {{*}} [[हिरमिनीया]] | ४६ |- | ६३ | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, बर्दिया|कालिका]] {{*}} [[खैरिचन्दनपुर]] {{*}} [[गोला, बर्दिया|गोला]] {{*}} [[जमुनी]] {{*}} [[ठाकुरद्वारा]] {{*}} [[डेउडाकला]] {{*}} [[ढोढरी]] {{*}} [[ताराताल]] {{*}} [[दौलतपुर, बर्दिया|दौलतपुर]] {{*}} [[धधबार]] {{*}} [[नयाँगाउँ, बर्दिया|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेउलापुर]] {{*}} [[पदनाहा]] {{*}} [[पशुपतिनगर, बर्दिया|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पाताभार]] {{*}} [[बदालपुर]] {{*}} [[बगनाह]] {{*}} [[बानियाभार]] {{*}} [[बेलवा]] {{*}} [[भिम्मापुर]] {{*}} [[मगरागढी]] {{*}} [[महम्मदपुर, बर्दिया|महम्मदपुर]] {{*}} [[मनाउ|मनाऊ]] {{*}} [[मानपुर मैनापोखर]] {{*}} [[मानपुरटपरा]] {{*}} [[मोतिपुर, बर्दिया|मोतिपुर]] {{*}} [[राजापुर]] {{*}} [[शिवपुर, बर्दिया|शिवपुर]] {{*}} [[सानोश्री]] {{*}} [[सोरहवा]] {{*}} [[सूर्यपटुवा]] | ३१ |- | ६४ | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] | style="text-align:left;" | [[अवल पराजुल]]{{*}} [[कट्टी]]{{*}} [[कालभैरव]]{{*}} [[कालिका, दैलेख|कालिका]]{{*}} [[काँशीकाँध]]{{*}} [[कुसापानी]]{{*}} [[खड्काबाडा]]{{*}} [[खरिगैरा]]{{*}} [[गमौडी]]{{*}} [[गोगनपानी, दैलेख|गोगनपानी]]{{*}}[[गौरी, दैलेख|गौरी]]{{*}} [[चामुण्डा, दैलेख|चामुण्डा]]{{*}} [[चौराठा]]{{*}} [[छिउडिपुशाकोट]]{{*}} [[जगनाथ]]{{*}} [[जम्बुकाँध]]{{*}} [[डाँडा पराजुल]]{{*}} [[तिलेपाटा]]{{*}} [[तोली]]{{*}} [[तोलीजैसी]]{{*}} [[दुल्लु]]{{*}} [[द्वारी]]{{*}} [[नाउलेकटुवाल]]{{*}} [[नेपा]]{{*}} [[नौमुले]]{{*}} [[पगनाथ]]{{*}} [[पादुका]]{{*}} [[पिपलकोट, दैलेख|पिपलकोट]]{{*}} [[पिलाडी]]{{*}} [[बराह]]{{*}} [[बाँसी]]{{*}} [[लयाँटी बिन्द्रासैनी]]{{*}} [[भवानी]]{{*}} [[भैरीकालिकाथुम]]{{*}} [[मालिका, दैलेख|मालिका]] {{*}} [[मेहलतोली]]{{*}} [[राकम कर्णाली]]{{*}} [[रानीवन, दैलेख|रानीवन]]{{*}} [[रावतकोट]]{{*}} [[रूम, दैलेख|रूम]]{{*}} [[लकान्द्र]]{{*}} [[बिन्ध्यवासिनी, दैलेख|बिन्ध्यवासिनी]]{{*}} [[लाँकुरी]]{{*}} [[लालिकाँडा ]]{{*}} [[बडलम्जी]]{{*}} [[बडाखोला]]{{*}} [[बडाभैरव]]{{*}} [[बालुवाटार, दैलेख|बालुवाटार]]{{*}} [[विसल्ला]]{{*}} [[बेलपाटा]]{{*}} [[सल्लेरी, दैलेख|सल्लेरी]]{{*}} [[सात्तला]]{{*}} [[सिंहासैन]]{{*}} [[सिंगौडी]]{{*}} [[सेरी]] | ५५ |- | ६५ | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] | style="text-align:left;" | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] {{*}} [[पुन्मा]] {{*}} [[जगतीपुर]] {{*}} [[भुर]] {{*}} [[कार्कीगाउँ]] {{*}} [[झाप्रा]] {{*}} [[सिमा]] {{*}} [[थालारैकर]] {{*}} [[जुँगाथापाचौर]] {{*}} [[साल्मा]] {{*}} [[दसेरा|दशेरा]] {{*}} [[मजकोट]] {{*}} [[कोर्ताङ]] {{*}} [[दह, जाजरकोट|दह]] {{*}} [[सुवानाउली|सुवानावाली]] {{*}} [[पजारु]] {{*}} [[गर्खाकोट]] {{*}} [[टालेगाउँ]] {{*}} [[अर्छानी]] {{*}} [[ढिमे]] {{*}} [[डाँडागाउँ, जाजरकोट|डाँडागाउँ]] {{*}} [[पैंक]] {{*}} [[लहँ]] {{*}} [[रामिडाँडा]] {{*}} [[रोकायागाउँ]] {{*}} [[नायकबाडा]] {{*}} [[खगेनकोट]] {{*}} [[सक्ला]] {{*}} [[रग्दा]] {{*}} [[भगवती, जाजरकोट|भगवती]] | ३० |- | ६६ | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | style="text-align:left;" | [[अवलचिङ|अवलचिङ्ग]] {{*}} [[आग्रीगाउँ]] {{*}} [[उत्तरगङ्गा]] {{*}} [[कल्याण]] {{*}} [[काप्रिचौर]] {{*}} [[काफलकोट]] {{*}} [[कुनाथरी]] {{*}} [[खानीखोला]] {{*}} [[गडि वयलकाँडा]] {{*}} [[गर्पन]] {{*}} [[गुठु]] {{*}} [[गुमी]] {{*}} [[घाटगाउँ]] {{*}} [[घुमखहरे]] {{*}} [[घोरेटा]] {{*}} [[छाप्रे, सुर्खेत|छाप्रे]] {{*}} [[छिन्चु]] {{*}} [[जर्बुटा]] {{*}} [[डाँडाखाली]] {{*}} [[तरङ्गा]] {{*}} [[तातोपानी, सुर्खेत|तातोपानी]] {{*}} [[दशरथपुर]] {{*}} [[दहचौर]] {{*}} [[धारापानी, सुर्खेत|धारापानी]] {{*}} [[नेटा, सुर्खेत|नेटा]] {{*}} [[पाम्का]] {{*}} [[पोखरीकाँडा]] {{*}} [[मटेला, सुर्खेत|मटेला]] {{*}} [[मालारानी]] {{*}} [[मेहलकुना]] {{*}} [[मैनतडा]] {{*}} [[रजेना]] {{*}} [[रतु]] {{*}} [[राकम]] {{*}} [[रानीबाँस]] {{*}} [[रामघाट]] {{*}} [[लगाम]] {{*}} [[लाटिकोइली]] {{*}} [[लेखगाउँ, सुर्खेत|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखपराजुल]] {{*}} [[लेखफर्सा]] {{*}} [[बजेडीचौर|बजेडिचौर]] {{*}} [[बबियाचौर|वावियाचौर]] {{*}} [[विजौरा]] {{*}} [[विद्यापुर]] {{*}} [[बेतान|वेतान]] {{*}} [[सहारे]] {{*}} [[साटाखानी]] {{*}} [[सालकोट]] {{*}} [[हरिहरपुर, सुर्खेत|हरिहरपुर]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#186a3b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#186a3b;" | '''२१२''' |} ==[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[सेती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अछाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अछाम जिल्ला]] चित्र:बझाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बझाङ जिल्ला]] चित्र:बाजुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाजुरा जिल्ला]] चित्र:डोटी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोटी जिल्ला]] चित्र:कैलाली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कैलाली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६७ | rowspan="8" style="background-color:#FFFF00;" | [[सेती अञ्चल]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] | style="text-align:left;" | [[ऋषिदह]] {{*}} [[ओलीगाउँ]] {{*}} [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] {{*}} [[कालिका, अछाम|कालिका]] {{*}} [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]] {{*}} [[कालेकाँडा]] {{*}} [[कुइका]] {{*}} [[कुन्तीबण्डली]] {{*}} [[कुशकोट]] {{*}} [[खप्तड]] {{*}} [[गजरा]] {{*}} [[घोडासैन]] {{*}} [[चण्डिका|चण्डिका(बयलपात)]] {{*}} [[चाँफामाण्डौ]] {{*}} [[चाल्सा]] {{*}} [[जनालीबण्डाली]] {{*}} [[जनालीकोट]] {{*}} [[जाल्पादेवी]] {{*}} [[जुपु]] {{*}} [[तिमिल्सेन]] {{*}} [[ठाँटी]] {{*}} [[ढकारी]] {{*}} [[ढाकु]] {{*}} [[ढुङ्गाचाल्ना]] {{*}} [[घुघुरकोट]] {{*}} [[भुली]] {{*}} [[तुर्माखाँद]] {{*}} [[तोली, अछाम|तोली]] {{*}} [[तोषी]] {{*}} [[दर्ना]] {{*}} [[दुनी]] {{*}} [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]] {{*}} [[धमाली]] {{*}} [[नन्देगडा]] {{*}} [[नवाठाना]] {{*}} [[नाडा]] {{*}} [[पायल]] {{*}} [[बुढाकोट]] {{*}} [[पातलकोट]] {{*}} [[पुल्लेतोला]] {{*}} [[बाबला]] {{*}} [[बयाला]] {{*}} [[बरदादेवी]] {{*}} [[वैजनाथ]] {{*}} [[बस्ती]] {{*}} [[बाटुलासेन|बाटुलासैन]] {{*}} [[बान्नातोली]] {{*}} [[बारला]] {{*}} [[विनायक]] {{*}} [[बिन्ध्यावासीनी, अछाम|बिन्ध्यावासीनी]] {{*}} [[वीरपथ]] {{*}} [[वलाता]] {{*}} [[भटाकाटीया]] {{*}} [[भागेश्वर, अछाम|भाग्यश्वरी]] {{*}} [[भैरवस्थान]] {{*}} [[मलातिकोट]] {{*}} [[मष्ट बण्डाली]] {{*}} [[मष्टामाण्डौ]] {{*}} [[मार्कु]] {{*}} [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] {{*}} [[रहफ]] {{*}} [[रानीवन, अछाम|रानीवन]] {{*}} [[रामारोशन]] {{*}} [[रिडिकोट]] {{*}} [[लयाटी]] {{*}} [[लुङ्ग्रा]] {{*}} [[षोडसा देवी]] {{*}} [[सोकट]] {{*}} [[सन्तडा]] {{*}} [[सिउडी]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सुतार]] {{*}} [[सेरा]] {{*}} [[हात्तिकोट]] {{*}} [[हिच्मा]] | ७५ |- | ६८ | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] | style="text-align:left;" |[[कडेल]] {{*}} [[काँडा, बझाङ|काँडा]] {{*}} [[काफलसेरी]] {{*}} [[कालुखेती]] {{*}} [[कैलाश]] {{*}} [[कोइरालाकोट]] {{*}} [[कोटदेवल]] {{*}} [[कोटभैरव]] {{*}} [[खिरातडी]] {{*}} [[गडराय]] {{*}} [[चौधारी]] {{*}} [[दहवगर]] {{*}} [[दङ्गाजी]] {{*}} [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]] {{*}} [[दाँतोला|दन्तोला]] {{*}} [[देउलीचौर]] {{*}} [[देउलेख]] {{*}} [[देउलीकोट]] {{*}} [[सुवेडा]] {{*}} [[रिठापाटा]] {{*}} [[लुँयाटा]] {{*}} [[धमेना]] {{*}} [[पाटादेवल]] {{*}} [[पाराकाट्ने]] {{*}} [[पिपलकोट, बझाङ| पीपलकोट]] {{*}} [[मष्टा]] {{*}} [[पौवागढी]] {{*}} [[हेमन्तवाडा]] {{*}} [[बाँझ, बझाङ|बाँझ]] {{*}} [[ब्यासी, बझाङ|व्यासी]] {{*}} [[भैरवनाथ]] {{*}} [[भामचौर]] {{*}} [[भातेखोला]] {{*}} [[मटेला]] {{*}} [[माझीगाउँ]] {{*}} [[मालुमेला]] {{*}} [[मेलविसौनी]] {{*}} [[मौलाली]] {{*}} [[रायल]] {{*}} [[रिलु]] {{*}} [[लामातोला]] {{*}} [[लेकगाउँ, बझाङ|लेकगाउँ]] {{*}} [[सुनकुडा]] {{*}} [[सुनिकोट]] {{*}} [[सुर्मा]] {{*}} [[सैनापसेला]] {{*}} [[स्याडी]] | ४७ |- | ६९ | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] | style="text-align:left;" | [[आटिचौर]] {{*}} [[काँडा, बाजुरा|काँडा]] {{*}} [[बुढीगङ्गा]] {{*}} [[कुल्देवमान्डौ]] {{*}} [[कैलाशमाण्डौ]] {{*}} [[कोटिला]] {{*}} [[कोल्टी]] {{*}} [[गुदुखाती]] {{*}} [[गोत्री]] {{*}} [[छतारा]] {{*}} [[जगन्नाथ]] {{*}} [[जयबागेश्वरी]] {{*}} [[जुकोट]] {{*}} [[डोगडी]] {{*}} [[जुगाडा]] {{*}} [[दहकोट]] {{*}} [[पाण्डुसेन]] {{*}} [[बाँधु]] {{*}} [[बाह्रबिस]] {{*}} [[बिच्छया]] {{*}} {{*}} [[ब्रह्मतोला|ब्रह्रमतोला]] {{*}} [[मानाकोट]] {{*}} [[रुगिन]] {{*}} [[वाई]] {{*}} [[मार्तडी]] {{*}} [[तोलीदेवल]] {{*}} [[साप्पाटा]] | २७ |- | ७० | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] | style="text-align:left;" | [[कलेना]] {{*}} [[काँडामाण्डौ|काडामाण्डौ]] {{*}} [[कानाचौर]] {{*}} [[कालिकास्थान, डोटी|कालिकास्थान]] {{*}} [[खातिवडा]] {{*}} [[खिरसैन]] {{*}} [[गाँजरी, डोटी|गाँजरी]] {{*}} [[गैरागाउँ]] {{*}} [[घाङल गाउँ]] {{*}} [[चवरा चौतारा]] {{*}} [[छतिवन, डोटी|छतिवन]] {{*}} [[छपाली]] {{*}} [[जिजोडमाण्डौ]] {{*}} [[लामिखाल]] {{*}} [[गिरीचौका|गीरीचौका]] {{*}} [[घण्टेश्वर]] {{*}} [[तोलेनी]] {{*}} [[तीखातर|तिखातर]] {{*}} [[तिजाली]] {{*}} [[दहकालिकास्थान]] {{*}} [[दुर्गामाण्डौ]] {{*}} [[डौड]] {{*}} [[धिर्कामाण्डौ]] {{*}} [[निरौली]] {{*}} [[पोखरी, डोटी|पोखरी]] {{*}} [[पचनाली]] {{*}} [[लाटामाण्डौ]] {{*}} [[मुँडेगाउँ]] {{*}} [[भूमिराजमाण्डौ]] {{*}} [[बाझ ककानी]] {{*}} [[वासुदेवी]] {{*}} [[बर्छेन]] {{*}} [[महादेवस्थान, डोटी|महादेवस्थान]] {{*}} [[मन्नाकापाडी]] {{*}} [[मुडभरा]] {{*}} [[लक्ष्मीनगर]] {{*}} [[लाना केदारेश्वर]] {{*}} [[वनलेख]] {{*}} [[सरस्वतीनगर]] {{*}} [[सातफरी]] {{*}} [[रानागाउँ]] {{*}} [[साना गाउँ]] {{*}} [[सिमचौर]] {{*}} [[बारपाटा]] {{*}} [[बगलेक]] {{*}} [[गडसेरा]] {{*}} [[गगुडा]] {{*}} [[लडागडा]] {{*}} [[केदार अखडा]] {{*}} [[कपल्लेकी]] | ५० |- | ७१ | [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] | style="text-align:left;" | [[उदासीपुर]] {{*}} [[उर्मा]] {{*}} [[श्रीपुर, कैलाली|श्रीपुर]] {{*}} [[चौमाला]] {{*}} [[फुलबारी, कैलाली|फुलबारी]] {{*}} [[मालाखेती]] {{*}} [[लालवोझी]] {{*}} [[गेटा]] {{*}} [[धनसिंहपुर]] {{*}} [[चुहा]] {{*}} [[बेलादेवीपुर]] {{*}} [[बलिया, कैलाली|बलिया]] {{*}} [[कोटातुल्सीपुर]] {{*}} [[खैराला]] {{*}} [[गदरिया]] {{*}} [[गोदावरी, कैलाली|गोदावरी]] {{*}} [[जानकीनगर, कैलाली|जानकीनगर]] {{*}} [[जोशीपुर गाउँपालिका|जोशीपुर]] {{*}} [[थापापुर]] {{*}} [[भजनी]] {{*}} [[दरख]] {{*}} [[दुर्गौली]] {{*}} [[दोदोधरा]] {{*}} [[नारायणपुर, कैलाली|नारायणपुर]] {{*}} [[निगाली]] {{*}} [[पहलमानपुर]] {{*}} [[पथरैया]] {{*}} [[पवेरा]] {{*}} [[पाण्डौन]] {{*}} [[प्रतापपुर, कैलाली|प्रतापपुर]] {{*}} [[बसौटी]] {{*}} [[बौनिया]] {{*}} [[मसुरिया]] {{*}} [[मुनुवा]] {{*}} [[मोहन्याल गाउँपालिका|मोहन्याल ]] {{*}} [[रतनपुर, कैलाली|रतनपुर]] {{*}} [[रामशिखरझाला]] {{*}} [[सहजपुर]] {{*}} [[साँडेपानी]] {{*}} [[सुगरखाल]] {{*}} [[खैलाड]] {{*}} [[हसुलिया]] | ४२ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''२४१''' |} ===[[महाकाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बैतडी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बैतडी जिल्ला]] चित्र:डडेल्धुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डडेल्धुरा जिल्ला]] चित्र:दार्चुला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दार्चुला जिल्ला]] चित्र:कञ्चनपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कञ्चनपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ७२ | rowspan="8" style="background-color:#F40007;" | [[महाकाली अञ्चल]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] | style="text-align:left;" | [[आमचौरा]] {{*}} [[सिलङ्गा]] {{*}} [[सकार]] {{*}} [[ग्वाल्लेक]] {{*}} [[पाटन, बैतडी|पाटन]] {{*}} [[उदयदेव, बैतडी|उदयदेव]] {{*}} [[गाँजरी, बैतडी|गाँजरी]] {{*}} [[भूमेश्वर]] {{*}} [[वसन्तपुर, बैतडी|वसन्तपुर]] {{*}} [[कुलाउ]] {{*}} [[कोटीला]] {{*}} [[कोटपेटारा]] {{*}} [[कटौजपानी]] {{*}} [[कैलपाल]] {{*}} [[कुवाकोट]] {{*}} [[गिरेगडा]] {{*}} [[गुजर]] {{*}} [[गुरुखोला]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, बैतडी|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[चौखाम]] {{*}} [[ढुङ्गाड]] {{*}} [[डिलासैनी गाउँपालिका|डिलाशैनी]] {{*}} [[तल्लादेही]] {{*}} [[थालाकाँडा]] {{*}} [[दुर्गाभवानी]] {{*}} [[दुर्गास्थान]] {{*}} [[देहीमाण्डौं]] {{*}} [[देउलेक]] {{*}} [[नागार्जुन]] {{*}} [[न्वादेउ]] {{*}} [[न्वाली]] {{*}} [[पञ्चेश्वर गाउँपालिका|पञ्चेश्वर]] {{*}} [[वाशुलिङ्ग]] {{*}} [[विशालपुर]] {{*}} [[विजयपुर, बैतडी|विजयपुर]] {{*}} [[भटना]] {{*}} [[भौनेली|मौनाली]] {{*}} [[भूमिराज]] {{*}} [[मेलौली नगरपालिका|मेलौली]] {{*}} [[मठैराज]] {{*}} [[मल्लादेही]] {{*}} [[महारुद्र]] {{*}} [[महादेवस्थान, बैतडी|महादेवस्थान]] {{*}} [[महाकाली, बैतडी|महाकाली]] {{*}} [[रोडीदेवल]] {{*}} [[रौलेश्वर]] {{*}} [[रुद्रेश्वर]] {{*}} [[रिम, बैतडी|रिम]] {{*}} [[श्रीकेदार]] {{*}} [[श्रीकोट]] {{*}} [[शङ्करपुर, बैतडी|शङ्करपुर]] {{*}} [[सलेना]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, बैतडी|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिद्धपुर]] {{*}} [[सित्तड]] {{*}} [[सिगास गाउँपालिका|सिगास]] {{*}} [[शिवनाथ]] {{*}} [[शर्माली]] {{*}} [[शिवलिङ्ग, बैतडी|शिवलिङ्ग]] {{*}} [[शिखरपुर, बैतडी|शिखरपुर]] {{*}} [[हटैराज]] {{*}} [[हाट, बैतडी|हाट]] | ६२ |- | ७३ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] | style="text-align:left;" |[[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]] {{*}} [[आलिताल]] {{*}} [[असिग्राम]] {{*}} [[कैलपालमाण्डौ]] {{*}} [[कोटेली]] {{*}} [[गणेशपुर, डडेल्धुरा|गणेशपुर]] {{*}} [[जोगबुडा]] {{*}} [[गाङ्खेत]] {{*}} [[चिपुर]] {{*}} [[देवल दिव्यपुर]] {{*}} [[नवदुर्गा, डडेल्धुरा|नवदुर्गा]] {{*}} [[बगरकोट]] {{*}} [[बेलापुर]] {{*}} [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]] {{*}} [[भागेश्वर गाउँपालिका|भागेश्वर]] {{*}} [[शीर्ष]] {{*}} [[मणिलेक]] {{*}} [[मष्ठामाण्डौ]] {{*}} [[रुपाल]] {{*}} [[समैजी]] | २० |- | ७४ | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] | style="text-align:left;" | [[इयरकोट]]{{*}} [[छापरी]] {{*}} [[ब्याँस]] {{*}} [[ब्रह्मदेव]] {{*}} [[उकु]] {{*}} [[खरकडा|खर्कडा]] {{*}} [[खाण्डेश्वरी]] {{*}} [[खार, दार्चुला|खार]] {{*}} [[गुलिजार]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, दार्चुला|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[ग्वानी]] {{*}} [[घुसा]] {{*}} [[डाँडाकोट]] {{*}} [[धुलिगडा]] {{*}} [[धाप]] {{*}} [[तपोवन, दार्चुला|तपोवन]] {{*}} [[दत्तु]] {{*}} [[देथला]] {{*}} [[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] {{*}} [[धारी]] {{*}} [[धौलाकोट]] {{*}} [[काँटे]] {{*}} [[पिपलचौरी]] {{*}} [[बोहरीगाउँ]] {{*}} [[भगवती, दार्चुला|भगवती]] {{*}} [[मालिकार्जुन गाउँपालिका|मालिकार्जुन]] {{*}} [[राप्ला]] {{*}} [[रानीशिखर]] {{*}} [[रिठाचौपाटा]] {{*}} [[लाटिनाथ]] {{*}} [[लाली, दार्चुला|लाली]] {{*}} [[शङ्करपुर, दार्चुला|शङ्करपुर]] {{*}} [[शरमौली]] {{*}} [[शिखर]] {{*}} [[सितौला]] {{*}} [[सिप्टी]] {{*}} [[सुनसेरा]] {{*}} [[शेरी]] {{*}} [[हिकिला]] {{*}} [[हुती, दार्चुला|हुती]] {{*}} [[हुनैनाथ]] | ४१ |- | ७५ | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] | style="text-align:left;" | [[देखतभुली]] {{*}} [[सुडा]] {{*}} [[दैजी]] {{*}} [[झलारी]] {{*}} [[कालिका, कञ्चनपुर|कालिका]] {{*}} [[दोधारा]] {{*}} [[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, कञ्चनपुर|श्रीपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, कञ्चनपुर|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[चाँदनी]] {{*}} [[बाइसे बिचवा|बाइसी बिचवा]] {{*}} [[रैकवार बिचवा]] {{*}} [[रौतेलिबिचवा]] {{*}} [[बेलडाँडी]] {{*}} [[पिपलाडी]] {{*}} [[त्रिभुवनवस्ती]] {{*}} [[परासन]] {{*}} [[रामपुर विलासपुर]] {{*}} [[शङ्करपुर, कञ्चनपुर|शङ्करपुर]] | १९ |- | colspan="4" style="background-color:#F40007;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#F4000७;" | '''१४२''' |} ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका जिल्लाहरू]] *[[नेपालका प्रदेशहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:गाउँ विकास समितिहरू|**]] [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] cxign5iuacgrnzt3y8fvrcmyc5wbfc6 1363389 1363388 2026-06-24T16:29:53Z पर्वत सुवेदी 31224 1363389 wikitext text/x-wiki {{नेपालको राजनीति}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} वि.सं २०७३ अगाडि नेपालका ७५ जिल्लाहरूलाई [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] र [[नगरपालिका]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८]] अनुसार नेपालमा जम्मा '''३,९१५ वटा गाविसहरू''' रहेका थिए। वि.सं २०७१ वैशाख २५ मा, [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]] तात्कालीन गाविसहरूलाई गाभेर ७१ वटा र २०७१ पुस २८ मा, ६१ वटा गरि थप १३२ वटा नगरपालिकाहरू स्थापना गरेको थियो भने २०७२ पुस २१ मा, २६ वटा नगरपालिकाहरू थप गरिएको थियो<ref>{{cite web|title=थप ६१ नगरपालिका र सात उपमहानगरपालिका घोषणा, काठमाडौँ र भक्तपुर गाविसरहित|url=https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4|date=|website=सेतोपाटी|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=७ वैशाख २०८२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250529050758/https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4 |date=2025-05-29 }}</ref> र यो सँगै गाविसहरूको सङ्ख्या घटेर ३,१५७ पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=GIS District Map (Nepal's structure prior to restructuing) |date=|website=Ministry of Federal Affairs and General Administration|publisher= Local Governance and Community Development Programme|language=अङ्ग्रेजी|access-date=१५ असार २०८२}}</ref><ref>{{cite web|title = List of Village Development Committees prior to restuctuing|url = https://www.mofald.gov.np/en/vdc|access-date = ७ वैशाख २०८२|work = सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250604024704/https://www.mofald.gov.np/en/vdc |date=2025-06-04 }}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, ११ वटा नगरपालिकाहरू खारेज वा नयाँ नगरपालिकाहरूमा गाभ्दै गाविसहरू विघटन गरिएको थियो र त्यसलाई [[गाउँपालिका]] वा [[नगरपालिका]]ले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.mofald.gov.np/ne/node/1836|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरि उक्त एकाईहरुको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण &#124; &#124; सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007190858/https://www.mofald.gov.np/ne/node/1836 |date=2024-10-07 }}</ref> साविकका गाविसहरूको पूर्ण सूची निम्नानुसार छन्:<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=National Population and Housing Census 2011 (Village Development Committee/Municipality) |date=|website=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=१५ कात्तिक २०८१}}</ref> ==[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[मेची अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:इलाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[इलाम जिल्ला]] चित्र:झापा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[झापा जिल्ला]] चित्र:पाँचथर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाँचथर जिल्ला]] चित्र:ताप्लेजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १ | rowspan="4" style="background-color:#f1def3;" | [[मेची अञ्चल]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] | style="text-align:left;" | [[आमचोक]] {{*}} [[इभाङ]] {{*}} [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] {{*}} [[कन्याम]] {{*}} [[फिक्कल बजार]] {{*}} [[इरौँटार]] {{*}} [[एकतप्पा]] {{*}} [[कोल्बुङ]] {{*}} [[गजुरमुखी]] {{*}} [[गोदक]] {{*}} [[गोर्खे]] {{*}} [[चमैता]] {{*}} [[चिसापानी, इलाम|चिसापानी]] {{*}} [[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]] {{*}} [[जमुना]] {{*}} [[जिर्मले]] {{*}} [[जीतपुर, इलाम|जीतपुर]] {{*}} [[जोगमाई]] {{*}} [[दानाबारी]] {{*}} [[धुसेनी, इलाम|धुसेनी]] {{*}} [[नयाँबजार]] {{*}} [[नाम्सालिङ]] {{*}} [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पुवामझुवा]] {{*}} [[प्याङ]] {{*}} [[फाकफोक]] {{*}} [[फुँएतप्पा]] {{*}} [[बरबोटे]] {{*}} [[बाँझो]] {{*}} [[मङ्गलबारे‌]] {{*}} [[महमाई]] {{*}} [[माईपोखरी, इलाम|माईपोखरी]] {{*}} [[माइमझुवा]] {{*}} [[मावु]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[लुम्दे]] {{*}} [[शान्तिडाँडा]] {{*}} [[शान्तिपुर, इलाम|शान्तिपुर]] {{*}} [[श्रीअन्तु]] {{*}} [[समालबुङ]] {{*}} [[साँखेजुङ]] {{*}} [[साकफारा]] {{*}} [[साङरुम्बा]] {{*}} [[सिद्धिथुम्का]] {{*}} [[सुम्बेक]] {{*}} [[सुलुबुङ]] {{*}} [[सोयाक]] {{*}} [[सोयाङ]] | ४८ |- | २ | [[झापा जिल्ला|झापा]] | style="text-align:left;" | [[कुमरखोद]] {{*}} [[कोहवरा]] {{*}} [[गौरादह]] {{*}} [[दुवागढी]] {{*}} [[महारानीझोडा]] {{*}} [[जुरोपानी]] {{*}} [[सतासीधाम]] {{*}} [[शिवगञ्ज]] {{*}} [[महेशपुर, झापा|महेशपुर]] {{*}} [[चन्द्रगढी]] {{*}} [[सुरुङ्गा]] {{*}} [[अनारमनी]] {{*}} [[अर्जुनधारा]] {{*}} [[चारपाने]] {{*}} [[शनिश्चरे, झापा|शनिश्चरे]] {{*}} [[घैलाडुब्बा]] {{*}} [[केचना]] {{*}} [[कोरोबारी]] {{*}} [[खजुरगाछी]] {{*}} [[खुदुनाबारी]] {{*}} [[गरामनी]] {{*}} [[गोलधाप]] {{*}} [[गौरीगञ्ज]] {{*}} [[घेराबारी]] {{*}} [[चकचकी]] {{*}} [[जलथल]] {{*}} [[ज्यामिरगढी]] {{*}} [[टाघनडुब्बा]] {{*}} [[डाँगीबारी]] {{*}} [[तोपगाछी]] {{*}} [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] {{*}} [[धाइजन]] {{*}} [[पथरिया]] {{*}} [[पाँचगाछी]] {{*}} [[पाठामारी]] {{*}} [[पृथ्वीनगर]] {{*}} [[बनियानी]] {{*}} [[बालुवाडी]] {{*}} [[बाहुनडाँगी]] {{*}} [[बुधबारे]] {{*}} [[बैगुन्धुरा]] {{*}} [[महाभारा]] {{*}} [[राजगढ]] {{*}} [[लखनपुर]] {{*}} [[शरणामती]] {{*}} [[शान्तिनगर, झापा|शान्तिनगर]] {{*}} [[हल्दीबारी]] | ४७ |- | ३ | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] | style="text-align:left;" | [[अमरपुर, पाँचथर|अमरपुर]] {{*}} [[आङना]] {{*}} [[फिदिम]] {{*}} [[सिवा]] {{*}} [[आङसराङ]] {{*}} [[चोकमागु]] {{*}} [[आरुबोटे]] {{*}} [[इम्बुङ]] {{*}} [[ एकतीन]] {{*}} [[ओयाम]] {{*}} [[ओलने]] {{*}} [[कुरुम्बा]] {{*}} [[चिलिङदिन]] {{*}} [[च्याङथापु]] {{*}} [[थर्पु]] {{*}} [[दुर्दिम्बा]] {{*}} [[नवमीडाँडा]] {{*}} [[नागी, पाँचथर|नागी]] {{*}} [[नाङ्गिन]] {{*}} [[पञ्चमी, पाँचथर|पञ्चमी]] {{*}} [[पौवासर्ताप]] {{*}} [[ प्राङबुङ]] {{*}} [[फलैँचा, पाँचथर|फलैँचा]] {{*}}[[फाक्तेप]]{{*}} [[भारपा]] {{*}} [[माङजाबुङ]] {{*}} [[मेमेङ]] {{*}} [[मौवा, पाँचथर|मौवा]] {{*}} [[याङनाम]] {{*}} [[ यासोक]] {{*}} [[रवी, पाँचथर|रवि]] {{*}} [[रानीगाउँ]] {{*}} [[रानीटार]] {{*}} [[लिम्बा]] {{*}} [[लुङरुपा]] {{*}} [[लुम्फाबुङ]] {{*}} [[सराङडाँडा]] {{*}} [[सिदिन]] {{*}} [[सुभाङ]] {{*}} [[स्याबरुम्बा]] {{*}} [[हाङगुम]] | ४१ |- | ४ | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] | style="text-align:left;" | [[आँखोप]] {{*}} [[आम्बेगुदिन]] {{*}} [[एखाबु]] {{*}} [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] {{*}} [[ओलाङ्चुङ गोला]] {{*}} [[कालीखोला]] {{*}} [[खाम्लुङ]] {{*}} [[खेजेनिम]] {{*}} [[खेवाङ]] {{*}} [[खोक्लिङ]] {{*}} [[चाँगे]] {{*}} [[चाक्सीबोटे]] {{*}} [[डुम्रिसे]] {{*}} [[ढुङ्गेसाँघु]] {{*}} [[तापेथोक]] {{*}} [[तिरिङ्गे]] {{*}} [[तेल्लोक]] {{*}} [[थिङलाबु]] {{*}} [[थुकिमा]] {{*}} [[थुम्बेदिन]] {{*}} [[थेचम्बु]] {{*}} [[नाङखोल्याङ]] {{*}} [[नाल्बु]] {{*}} [[निघुरादिन|निगुरादिन]] {{*}} [[पापुङ]] {{*}} [[पेदाङ]] {{*}} [[फाकुम्बा]] {{*}} [[दोखु]] {{*}} [[फावाखोला]] {{*}} [[फुरुम्बु]] {{*}} [[फुलबारी, ताप्लेजुङ|फुलबारी]] {{*}} [[मामाङखे]] {{*}} [[मेहेले]] {{*}} [[याम्फुदिन]] {{*}} [[लिङ्गतेप]] {{*}} [[लिङखिम|लिमखिम]] {{*}} [[लिम्बुदिन]] {{*}} [[लिवाङ, ताप्लेजुङ|लिवाङ]] {{*}} [[लेलेप]] {{*}} [[साँघु]] {{*}} [[साँवा]] {{*}} [[सादेवा]] {{*}} [[सान्थाक्रा]] {{*}} [[साब्लाखु]] {{*}} [[सावादिन]] {{*}} [[सिकैँचा]] {{*}} [[सिनाम]] {{*}} [[सुरुमखिम]] {{*}} [[हाङ्गदेवा]] {{*}} [[हाङपाङ]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#f1def3;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#f1def3;" | '''१८६''' |} ===[[कोशी अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:भोजपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर जिल्ला]] चित्र:धनकुटा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनकुटा जिल्ला]] चित्र:मोरङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मोरङ जिल्ला]] चित्र:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] चित्र:सुनसरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुनसरी जिल्ला]] चित्र:तेह्रथुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तेह्रथुम जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५ | rowspan="6" style="background-color:#e3fdf1 ;" | [[कोशी अञ्चल]] | [[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] | style="text-align:left;" | [[अन्नपूर्ण, भोजपुर|अन्नपूर्ण]] {{*}} [[आम्तेक]] {{*}} [[ओख्रे, भोजपुर|ओख्रे]] {{*}} [[किमालुङ]] {{*}} [[कुदाकाउले]] {{*}} [[कुलुङ, भोजपुर|कुलुङ]] {{*}} [[केउरेनीपानी]] {{*}} [[कोट, भोजपुर|कोट]] {{*}} [[खाटम्मा]] {{*}} [[खार्तम्छा, भोजपुर|खार्तम्छा]] {{*}} [[खावा, भोजपुर|खावा]] {{*}} [[खैराङ, भोजपुर|खैराङ]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, भोजपुर|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गोगने, भोजपुर|गोगने]] {{*}} [[चम्पे]] {{*}} [[चरम्बी]] {{*}} [[चौकीडाँडा]] {{*}} [[च्याङ्ग्रे]] {{*}} [[छिनामखु]] {{*}} [[जरायोटार]] {{*}} [[टक्सार]] {{*}} [[ठूलो दुम्मा]] {{*}} [[तिम्मा]] {{*}} [[तिवारी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुङ्गेछा]] {{*}} [[थिदिङ्खा]] {{*}} [[दलगाउँ]] {{*}} [[दुम्माना]] {{*}} [[देउराली, भोजपुर|देउराली]] {{*}} [[देवानटार]] {{*}} [[दोभाने]] {{*}} [[धोदलेखानी]] {{*}} [[नागी, भोजपुर|नागी]] {{*}} [[नेपालेडाँडा|नेपाले डाँडा]] {{*}} [[पाङ्चा]] {{*}} [[पात्लेपानी]] {{*}} [[पावला]] {{*}} [[बालङ्खा]] {{*}} {{*}} [[प्याउली, भोजपुर|प्याउली]] {{*}} [[बासीखोरा]] {{*}} [[वैकुण्ठे]] {{*}} [[बोखिम]] {{*}} [[भैँसीपङ्खा]] {{*}} [[भूल्के]] {{*}} [[भोजपुर, भोजपुर|भोजपुर]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, भोजपुर|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मूलपानी, भोजपुर|मूलपानी]] {{*}} [[याकु]] {{*}} [[याङपाङ]] {{*}} [[यूँ]] {{*}} [[रानीवास]] {{*}} [[लेखर्क]] {{*}} [[वासिङथर्पु]] {{*}} [[बास्तिम]] {{*}} [[बोया]] {{*}} [[श्यामशिला]] {{*}} [[साङपाङ, भोजपुर|साङपाङ]] {{*}} [[सानो दुम्मा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, भोजपुर|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिन्द्राङ]] {{*}} [[हसनपुर]] {{*}} [[हेलौछा]] {{*}} [[होम्ताङ]] | ६३ |- | ६ | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौँले जितपुर]] {{*}} [[आँखिसल्ला]] {{*}} [[आहाले]] {{*}} [[कुरुलेतेनुपा]] {{*}} [[खुवाफोक]] {{*}} [[खोकु]] {{*}} [[घोर्लिखर्क]] {{*}} [[चानुवा]] {{*}} [[चुङवाङ]] {{*}} [[छ नम्बर बुधबारे]] {{*}} [[छिन्ताङ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, धनकुटा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डाँडाबजार]] {{*}} [[ताँखुवा]] {{*}} [[तेलिया]] {{*}} [[परेवादिन]] {{*}} [[पाख्रीबास नगरपालिका|पाख्रीबास]] {{*}} [[फलाँटे]] {{*}} [[फक्सिब]] {{*}} [[वसन्तटार]] {{*}} [[बुढी मोरङ]] {{*}} [[बेलहरा]] {{*}} [[बोधे]] {{*}} [[भिरगाउँ]] {{*}} [[भेडेटार]] {{*}} [[मारेकटहरे]] {{*}} [[महाभारत, धनकुटा|महाभारत]] {{*}} [[मुगा]] {{*}} [[मुढेबास]] {{*}} [[मुर्तीढुङ्गा]] {{*}} [[मौनाबुधुक]] {{*}} [[राजारानी]] {{*}} [[लेगुवा]] {{*}} [[सान्ने]] {{*}} [[हात्तिखर्क]] | ३५ |- | ७ | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] | style="text-align:left;" | [[अमरदह]] {{*}} [[अमहिवरयाती]] {{*}} [[भाथिगछ|माथिगछ]] {{*}} [[पथरी]] {{*}} [[आम्गाछी]] {{*}} [[इटहरा]] {{*}} [[इन्द्रपुर, मोरङ|इन्द्रपुर]] {{*}} [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] {{*}} [[कटहरी]] {{*}} [[कदमाहा]] {{*}} [[कसेनी, मोरङ|कसेनी]] {{*}} [[केरावन]] {{*}} [[केराबारी]]{{*}} [[गोविन्दपुर, मोरङ|गोविन्दपुर]] {{*}} [[जाँते, मोरङ|जाँते]] {{*}} [[झुर्किया]] {{*}} [[झोराहाट]] {{*}} [[टङ्किसिनवारी]] {{*}} [[टकुवा]] {{*}} [[टाँडी, मोरङ|टाँडी]] {{*}} [[डङ्ग्राहा]] {{*}} [[डाँगिहाट]] {{*}} [[डायनिया]] {{*}} [[तेतरिया]] {{*}} [[थलाहा]] {{*}} [[दर्बेशा]] {{*}} [[दादरबैरिया]] {{*}} [[दुलारी]] {{*}} [[नोचा]] {{*}} [[पाटीगाउँ]] {{*}} [[पोखरीया, मोरङ|पोखरीया]] {{*}} [[बुधनगर]] {{*}} [[बेलबारी]] {{*}} [[बैजनाथपुर]] {{*}} [[भोगटेनी]] {{*}} [[भौडाहा]] {{*}} [[मझारे]] {{*}} [[मधुमल्ला]] {{*}} [[महादेवा, मोरङ|महादेवा]] {{*}} [[मृगौलिया]] {{*}} [[मोतीपुर, मोरङ|मोतीपुर]] {{*}} [[याङशिला]] {{*}} [[रमितेखोला]] {{*}} [[रङ्गेली नगरपालिका|रङ्गेली]] {{*}} [[राजघाट]] {{*}} [[लखन्तरी]] {{*}} [[लेटाङ]] {{*}} [[वनिगामा]] {{*}} [[वयरवन]] {{*}} [[बरडङ्गा]] {{*}} [[बबियाविर्ता]] {{*}} [[वारङ्गी]] {{*}} [[बाहुनी]] {{*}} [[शनिश्चरे, मोरङ|शनिश्चरे]] {{*}} [[सिंहदेवी सोमबारे]] {{*}} [[सिजुवा]] {{*}} [[सिद्राहा]] {{*}} [[सिसवनिजहदा]] {{*}} [[शिसवनी बडहरा]] {{*}} [[सुन्दरपुर, मोरङ|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोराभाग]] {{*}} [[हरैँचा]] {{*}} [[हसनदह]] {{*}} [[हात्तीमुडा]] {{*}} [[होक्लाबारी]] | ६५ |- | ८ | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] | style="text-align:left;" | [[आँखिभुई|आँखीभुई]] {{*}} [[किमाथान्का]] {{*}} [[खराङ]] {{*}} [[चेपुवा]] {{*}} [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] {{*}} [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] {{*}} [[तामाफोक]] {{*}} [[ताम्कु]] {{*}} [[दिदिङ]] {{*}} [[धुपू|धुपु]] {{*}} [[नुनढाकी]] {{*}} [[नुम]] {{*}} [[पाथीभरा, सङ्खुवासभा|पाथीभरा]] {{*}} [[पावाखोला]] {{*}} [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] {{*}} [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] {{*}} [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]] {{*}} [[मत्स्यपोखरी]] {{*}} [[माङ्तेवा]] {{*}} [[मादीमुलखर्क]] {{*}} [[मादीरामबेनी]] {{*}} [[मामलिङ]] {{*}} [[मावादिन]] {{*}} [[याफु]] {{*}} [[वाना]] {{*}} [[वाला]] {{*}} [[सभापोखरी]] {{*}} [[सित्तलपाटी]] {{*}} [[सिद्धकाली]] {{*}} [[सिद्धपोखरी]] {{*}} [[सिसुवाखोला]] {{*}} [[स्याबुन]] {{*}} [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] | ३३ |- | ९ | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | style="text-align:left;" | [[अमडुबा]] {{*}} [[अमाहिबेला]] {{*}} [[दुहवी]] {{*}} [[भलुवा]] {{*}} [[एकम्वा]] {{*}} [[औराबनी]] {{*}} [[कप्तानगञ्ज]] {{*}} [[खनार]] {{*}} [[गौतमपुर]] {{*}} [[घुस्की]] {{*}} [[चाँदबेला]] {{*}} [[चिमडी]] {{*}} [[छिटाहा]] {{*}} [[जल्पापुर]] {{*}} [[डुम्राहा]] {{*}} [[तनमुना]] {{*}} [[देवानगञ्ज]] {{*}} [[नरर्सिंहटप्पु]] {{*}} [[पकली]] {{*}} [[पश्चिम कुसाहा]] {{*}} [[पाँचकन्या, सुनसरी|पाँचकन्या]] {{*}} [[पूर्व कुसाहा]] {{*}} [[प्रकाशपुर]] {{*}} [[बकलौरी]] {{*}} [[बबिया]] {{*}} [[बराहक्षेत्र]] {{*}} [[वसन्तपुर, सुनसरी|वसन्तपुर]] {{*}} [[विष्णुपादुका]] {{*}} [[भरौल]] {{*}} [[भादगाउँ सिनुवारी]] {{*}} [[भोक्राहा, सुनसरी|भोक्राहा]] {{*}} [[मधुवन]] {{*}} [[मधेली]] {{*}} [[मधेशा]] {{*}} [[मध्यहर्षाही]] {{*}} [[महेन्द्रनगर, सुनसरी|महेन्द्रनगर]] {{*}} [[राजगञ्ज सिनुवारी]] {{*}} [[रामगञ्ज बलगछिया]] {{*}} [[रामनगर भुटाहा]] {{*}} [[लौकही]] {{*}} [[श्रीपुरजब्दी]] {{*}} [[सतेरझोडा]] {{*}} [[साहेबगञ्ज]] {{*}} [[सिङ्गिया]] {{*}} [[सिमरिया]] {{*}} [[सोनापुर]] {{*}} [[हरिनगरा]] {{*}} [[हरिपुर, सुनसरी|हरिपुर]] {{*}} [[हाँसपोसा]] | ४९ |- | १० | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] | style="text-align:left;" | [[आङदिम]] {{*}} [[आम्बुङ]] {{*}} [[इवा]] {{*}} [[इसिबु]] {{*}} [[ओख्रे, तेह्रथुम|ओख्रे]] {{*}} [[ओयाक्जुङ]] {{*}} [[खम्लालुङ]] {{*}} [[चुहानडाँडा ]] {{*}} [[छातेढुङ्गा]] {{*}} [[जलजले]] {{*}} [[जिरिखिम्ती]] {{*}} [[ताम्फुला]] {{*}} [[थोक्लुङ]] {{*}} [[दाङपा]] {{*}} [[पञ्चकन्यापोखरी]] {{*}} [[पिप्ले, तेह्रथुम|पिप्ले]] {{*}} [[पौठाक]] {{*}} [[फाक्चामारा]] {{*}} [[फुलेक]] {{*}} [[वसन्तपुर, तेह्रथुम|वसन्तपुर]] {{*}} [[मोराहाङ]] {{*}} [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]] {{*}} [[श्रीजुङ]] {{*}} [[सङ्क्रान्तिबजार]] {{*}} [[सम्दु]] {{*}} [[सावला]] {{*}} [[सिम्ले]] {{*}} [[सुङनाम]] {{*}} [[सुदाप]] {{*}} [[सोल्मा]] {{*}} [[हमरजुङ]] {{*}} [[ह्वाकु]] | ३२ |- | colspan="4" style="background-color:#e3fdf1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#e3fdf1;" | '''२७७''' |} ===[[सगरमाथा अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:खोटाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[खोटाङ जिल्ला]] चित्र:ओखलढुङ्गा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] चित्र:सप्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सप्तरी जिल्ला]] चित्र:सिराहा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिराहा जिल्ला]] चित्र:सोलुखुम्बु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] चित्र:उदयपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[उदयपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ११ | rowspan="6" style="background-color:#cbdbe1;" | [[सगरमाथा अञ्चल]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौले]] {{*}} [[ईन्द्रेणी पोखरी]] {{*}} [[ऐँसेलुखर्क]] {{*}} [[काहुले]] {{*}} [[कुभिण्डे, खोटाङ|कुभिण्डे]] {{*}} [[खार्तम्छा, खोटाङ|खार्तम्छा]] {{*}} [[खार्पा]] {{*}} [[खार्मी]] {{*}} [[खाल्ले]] {{*}} [[खिदिमा]] {{*}} [[खोटाङ बजार]] {{*}} [[चिप्रिङ]] {{*}} [[चिसापानी, खोटाङ|चिसापानी]] {{*}} [[च्यास्मिटार]] {{*}} [[च्यानडाँडा]] {{*}} [[सान्तेश्वर छितापोखरी]] {{*}} [[छितापोखरी]] {{*}} [[छोरम्बु]] {{*}} [[जालपा]] {{*}} [[ज्यामिरे, खोटाङ|ज्यामिरे]] {{*}} [[टेम्मा]] {{*}} [[डमर्खुशिवालय]] {{*}} [[डाँडागाउँ, खोटाङ|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डिकुवा]] {{*}} [[डुम्रे धारापानी]] {{*}} [[दिक्तेल]] {{*}} [[दिप्लुङ]] {{*}} [[दुर्छिम]] {{*}} [[दुवेकोलडाँडा]] {{*}} [[देवीस्थान, खोटाङ|देविस्थान]] {{*}} [[दोर्पा चिउरीडाँडा]] {{*}} [[धितुङ]] {{*}} [[निर्मलीडाँडा]] {{*}} [[नुनथला]] {{*}} [[नेर्पा]] {{*}} [[पाथेका]] {{*}} [[पौवासेरा]] {{*}} [[फाक्टाङ]] {{*}} [[फेदी]] {{*}} [[बतासे, खोटाङ|बतासे]] {{*}} [[बाक्सिला]] {{*}} [[बाम्राङ]] {{*}} [[बाहुनीडाँडा]] {{*}} [[विजयखर्क]] {{*}} [[बुईपा]] {{*}} [[मङ्गलटार, खोटाङ|मङ्गलटार]] {{*}} [[महादेवस्थान, खोटाङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[जलेश्वरी]] {{*}} [[माक्पा]] {{*}} [[मात्तिमविर्ता]] {{*}} [[मौवाबोटे]] {{*}} [[याम्खा]] {{*}} [[रतन्छा]] {{*}} [[राखादिप्सुङ]] {{*}} [[राखावाङदेल]] {{*}} [[राजापानी]] {{*}} [[रिब्दुङ महेश्वरी]] {{*}} [[लफ्याङ]] {{*}} [[लामिडाँडा]] {{*}} [[लिकुवापोखरी]] {{*}} [[लिच्की रामचे]] {{*}} [[वडकादियाले]] {{*}} [[बडहरे]] {{*}} [[बराहपोखरी]] {{*}} [[वाकाचोल]] {{*}} [[वाप्लुखा]] {{*}} [[बासपानी]] {{*}} [[वोपुङ]] {{*}} [[सप्तेश्वर]] {{*}} [[सल्ले]] {{*}} [[साउनेचौर]] {{*}} [[सावाकटहरे]] {{*}} [[सिम्पानी, खोटाङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुङदेल]] {{*}} [[सुन्तले]] {{*}} [[हौँचुर|हौंचुर]] | ७६ |- | १२ | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] | style="text-align:left;" | [[अँधेरी नारायणस्थान]] {{*}} [[उँवू]] {{*}} [[केतुके, ओखलढुङ्गा|केतुके]] {{*}} [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]] {{*}} [[कटुञ्जे, ओखलढुङ्गा|कटुञ्जे]] {{*}} [[कालिकादेवी, ओखलढुङ्गा|कालिकादेवी]] {{*}} [[कुइभीर]] {{*}} [[कुन्तादेवी]]{{*}} [[खिजिकाती]] {{*}} [[खिजिफलाटे|खिजीफलाटे]] {{*}} [[गाम्नाङ्गटार]] {{*}} [[च्यानम]] {{*}} [[जन्तरखानी]] {{*}} [[ज्यामिरे, ओखलढुङ्गा|ज्यामिरे]] {{*}} [[टारकेरावारी]] {{*}} [[टोक्सेल]] {{*}} [[ठूलाछाप]] {{*}} [[खिजी चण्डेश्वरी]] {{*}} [[तलुवा]] {{*}} [[थाक्ले]] {{*}} [[दियाले, ओखलढुङ्गा|दियाले]] {{*}} [[नर्मदेश्वर]] {{*}} [[पलापू]] {{*}} [[पात्ले]] {{*}} [[पोखरे]] {{*}} [[पोकली]] {{*}} [[प्राप्चा]] {{*}} [[फेदीगुठ]] {{*}} [[फुलबारी, ओखलढुङ्गा|फूलबारी]] {{*}} [[बाक्सा]] {{*}} [[बलखू]] {{*}} [[वरुणेश्वर]] {{*}} [[बर्नालू]] {{*}} [[बेतिनी, ओखलढुङ्गा|बेतिनी]] {{*}} [[भदौरे]] {{*}} [[भुसिङ्गा]] {{*}} [[माधवपुर]] {{*}} [[माम्खा]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मोली]] {{*}} [[मूलखर्क]] {{*}} [[यसम]] {{*}} [[रगनी]] {{*}} [[रागाद्विप]] {{*}} [[रानीवन, ओखलढुङ्गा|रानीवन]] {{*}} [[रातमाटे, ओखलढुङ्गा|रातमाटे]] {{*}} [[रावादोलू]] {{*}} [[रुम्जाटार]] {{*}} [[विगुटार]] {{*}} [[विलन्दू]] {{*}} [[श्रीचौर]] {{*}} [[सल्लेरी, ओखलढुङ्गा|सल्लेरी]] {{*}} [[सेर्ना]] {{*}} [[सिंहदेवी, ओखलढुङ्गा|सिंहदेवी]] {{*}} [[सिस्नेरी, ओखलढुङ्गा|सिस्नेरी]] {{*}} [[हर्कपुर]] | ५६ |- | १३ | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] {{*}} [[कमलपुर]] {{*}} [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]] {{*}} [[हनुमाननगर]] {{*}} [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझिया]] {{*}} [[बदगामा]] {{*}} [[इटहरी विष्णुपुर]] {{*}} [[इनर्वा फुलवरीया]] {{*}} [[औरही, सप्तरी|औरही]] {{*}} [[कटैया]] {{*}} [[कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलासा]] {{*}} [[तरही]] {{*}}[[काचन]] {{*}} [[कुसाहा]] {{*}} [[कोईलाडी बर्साइन]] {{*}} [[कोइलाडी]] {{*}} [[कोचाबखारी]] {{*}} [[खडगपुर]] {{*}} [[खोजपुर]] {{*}} [[खोक्सरप्रवाहा]] {{*}} [[गम्हरीया परवाहा]] {{*}} [[को मध्येपुरा]] {{*}} [[गोइठी]] {{*}}[[इनर्वा, सप्तरी|इनर्वा]] {{*}} [[छिन्नमस्ता, सप्तरी|छिन्नमस्ता]] {{*}} [[ठेलिया]] {{*}} [[जण्डौल]] {{*}} [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]] {{*}} [[जमुनी मधेपुरा]]{{*}} [[झुट्की]] {{*}} [[टिकुलिया, सप्तरी|टिकुलिया]] {{*}} [[गोवरगाढा]] {{*}} [[फत्तेपुर, सप्तरी|फत्तेपुर]] {{*}} [[पिप्रापूर्व]] {{*}} [[डाढा]] {{*}} [[डिमन]] {{*}} [[विषहरिया]]{{*}} [[तिलाठी]] {{*}} [[दिघवा]] {{*}} [[देउरी भरुवा|देउरी मरुवा]] {{*}} [[देउरी]] {{*}} [[दौलतपुर]] {{*}} [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] {{*}} [[नर्घो]] {{*}} [[नेगडा]] {{*}} [[पकरी]] {{*}} [[पटेर्वा, सप्तरी|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरगाढा]] {{*}} [[पनसेरा]] {{*}} [[भङ्गाहा]] {{*}} [[पातो]] {{*}} [[पिप्रापश्चिम]] {{*}}[[पोर्ताहा]] {{*}} [[परसवनी]] {{*}} [[फकिरा]] {{*}} [[फर्सेठ]] {{*}} [[फुल्काही]] {{*}} [[ओद्राहा]] {{*}} [[बकधुवा]] {{*}} [[बथनाहा]] {{*}} [[बनरझुला]] {{*}}[[जोगिनियाँ-१]] {{*}} [[जोगिनियाँ-२]] {{*}} [[बनैनियाँ]] {{*}} [[बनौला]] {{*}} [[बनौली]] {{*}} [[बसबलपुर]] {{*}} [[बमनगामाकट्टी]] {{*}} [[बसबिटी]] {{*}} [[बिरपुरवरही]] {{*}} [[बेल्ही, सप्तरी|बेल्ही]] {{*}} [[बेल्हीचपेना]] {{*}} [[बोदेबरसाइन]] {{*}} [[बोरिया]] {{*}} [[ब्रहमपुर]] {{*}} [[भगवतपुर]] {{*}} [[भारदह]] {{*}} [[मधुवापुर]] {{*}} [[मधुपट्टी]] {{*}} [[मल्हनिया]] {{*}} [[मलहनमा]] {{*}} [[भुतही]] {{*}} [[धोधनपुर]] {{*}} [[मलेकपुर]] {{*}} [[मलेठ]] {{*}} [[महादेवा, सप्तरी|महादेवा]] {{*}} [[मनराजा]] {{*}} [[मैना सहश्रबाहु]] {{*}} [[शम्भुनाथ]] {{*}} [[तेरहौता]] {{*}} [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] {{*}} [[मैनाकडेरी]] {{*}} [[मौवाहा]] {{*}} [[रामनगर, सप्तरी|रामनगर]] {{*}} [[मोहनपुर]] {{*}} [[रुपनगर]] {{*}} [[रामपुर जमुवा]]{{*}} [[रामपुर मल्हनियाँ]] {{*}} [[नकटी रायपुर]] {{*}} [[रौतहट, सप्तरी|रौतहट]] {{*}} [[लालापट्टी]] {{*}} [[लोहजरा]] {{*}} [[लौनियाँ]] {{*}} [[भैरवा]] {{*}} [[सकरपुरा]] {{*}} [[सितापुर, सप्तरी|सितापुर]] {{*}} [[सिम्राहा सिगियोन]] {{*}} [[सारस्वर]] {{*}} [[सिसवा बेल्ही]] {{*}} [[हरिपुर, सप्तरी|हरिपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दिया, सप्तरी|हर्दिया]] {{*}} [[त्रिकोल]] | ११४ |- | १४ | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] | style="text-align:left;" | [[अर्नामा प्ररा]] {{*}} [[अर्नामा लालपुर]] {{*}} [[अयोध्यानगर]] {{*}} [[अशोकापुर बल्कवा]] {{*}} [[असनपुर]] {{*}} [[इटरी परसाही]] {{*}} [[इटहरवा, सिराहा|इटहरवा]] {{*}} [[इटाटार|इट्टाटार]] {{*}} [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] {{*}} [[औरही, सिराहा|औरही]] {{*}} [[कच्नारी]] {{*}} [[कर्जन्हा]] {{*}} [[कविलासी, सिराहा|कविलासी]] {{*}} [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[कल्याणपुर जब्दी]] {{*}} [[हक्पारा]] {{*}} [[कृष्णपुर बिर्ता]] {{*}} [[खुरुख्याही]] {{*}} [[खिरौना]] {{*}} [[गाढा]] {{*}} [[तरेगना गोविन्दपुर]] {{*}} [[गोविन्दपुर मलहनमा]] {{*}} [[गौताडी]] {{*}} [[गौरीपुर]] {{*}} {{*}} [[फुलबरिया]] {{*}} [[चतरी]] {{*}} [[चन्द्रअयोध्यापुर]] {{*}} [[चन्द्रोदयपुर]] {{*}} [[चन्द्रलालपुर]] {{*}} [[चिकना]] {{*}} [[जमदह]] {{*}} [[जानकीनगर, सिराहा|जानकीनगर]] {{*}} [[जिघौल]] {{*}} [[डुमरी]] {{*}} [[तेनुवापट्टी]] {{*}} {{*}} [[रामपुर बिर्ता]] {{*}} [[रामनगर मिर्चैया]] {{*}} [[राधोपुर]] {{*}} [[मल्हनिया खोरी]] {{*}} [[थलहाकटहा]] {{*}} [[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]] {{*}} [[देवीपुर, सिराहा|देवीपुर]] {{*}} [[धनगढी, सिराहा|धनगडी]] {{*}} [[ढोढना]] {{*}} [[नवराजपुर]] {{*}} [[नरहा बल्कवा]] {{*}} [[नहरा रिगौल]] {{*}} [[पडरिया थारुटोल]] {{*}} [[पिप्रा प्र. पि.|पिप्रा प्रपि]] {{*}} [[पिप्रा प्र. ध.|पिप्रा प्रध]] {{*}} [[पोखरभिन्डा]] {{*}} [[फुल्कहा कटी]] {{*}} [[बडहरामाल]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] {{*}} [[महेशपुर गम्हरिया]] {{*}} [[बर्चवा]] {{*}} [[बेल्हा]] {{*}} [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] {{*}} [[बेतौना]] {{*}} [[ब्रह्मा गौघडी]] {{*}} [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] {{*}} [[कुशाह लक्षिमिनीया]] {{*}} [[भगवतीपुर, सिराहा|भगवतीपुर टासु]] {{*}} [[भदैया]] {{*}} [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]] {{*}} [[भवानीपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[भेडिया]] {{*}} [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्रहा]] {{*}} [[मझौरा]] {{*}} [[मझौलिया]] {{*}} [[माडर]] {{*}} [[मल्हनिया गम्हरिया]] {{*}} [[महादेवा पोर्तहा]] {{*}} [[महानौर]] {{*}} [[महेशपुर पतारी]] {{*}} [[मुक्सर]] {{*}} [[मोहनपुर कमलपुर]] {{*}} [[मौवाही]] {{*}} [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] {{*}} [[लगडी गडियानी]] {{*}} [[लगडी गोठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर प्रमा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर पतारी]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लालपुर, सिराहा|लालपुर]] {{*}} [[बरियारपट्टी]] {{*}} [[विधानगर]] {{*}} [[विष्णुपुरकट्टी|विस्नुपुरकट्टी]] {{*}} [[विष्णुपुर प्रमा]] {{*}} [[विष्णुपुर प्ररा]] {{*}} [[सानहैथा]] {{*}} [[सारश्वर]] {{*}} [[सुखचिना]] {{*}} [[सखुवानान्कारकट्टी]] {{*}} [[सोठियान]] {{*}} [[सिक्रोन]] {{*}} [[सिसवनी]] {{*}} [[सीतापुर प्ररा]] {{*}} [[सीतापुर प्रध]] {{*}} [[सिलोर्वा पछवारी]] {{*}} [[सुखीपुर नगरपालिका|सुखिपुर]] {{*}} [[सोनमति मझौरा]] {{*}} [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]] {{*}} [[हनुमाननगर प्रध]] {{*}} [[तुल्सीपुर, सिराहा|तुल्सीपुर]] {{*}} [[हर्कट्टी]] | १०६ |- | १५ | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] | style="text-align:left;" | [[काँकु]] {{*}} [[काङ्गेल]] {{*}} [[केरुङ, सोलुखुम्बु|केरुङ]] {{*}} [[खुम्जुङ]] {{*}} [[गार्मा]] {{*}} [[गोली]] {{*}} [[गोराखानी]] {{*}} [[गुदेल]] {{*}} [[चौलाखर्क]] {{*}} [[चौँरीखर्क|चौंरीखर्क]] {{*}} [[छेस्काम]] {{*}} [[जुभिङ]] {{*}} [[जुबु]] {{*}} [[टाक्सिन्दु]] {{*}} [[टाप्टिङ]] {{*}} [[तिङ्गला]] {{*}} [[देउसा]] {{*}} [[नाम्चे बजार|नाम्चे]] {{*}} [[नेचाबतासे]] {{*}} [[नेचाबेतघारी]] {{*}} [[नेले]] {{*}} [[पञ्चन]] {{*}} [[पावै]] {{*}} [[बाकु, सोलुखुम्बु|बाकु]] {{*}} [[बासा]] {{*}} [[बुङ]] {{*}} [[बेनी, सोलुखुम्बु|बेनी]] {{*}} [[भाकाञ्जे]] {{*}} [[मुक्ली]] {{*}} [[तामाखानी]] {{*}} [[लोखिम]] {{*}}[[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] {{*}} [[सल्यान, सोलुखुम्बु|सल्यान]] {{*}} [[सोताङ]] | ३४ |- | १६ | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] | style="text-align:left;" | [[आँपटार]] {{*}} [[इनामे]] {{*}} [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] {{*}} [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] {{*}} [[बेल्टार, उदयपुर|बेल्टार]] {{*}} [[बसाहा]] {{*}} [[ओख्ले]] {{*}} [[कटुन्जे ववला]] {{*}} [[खाँबु]] {{*}} [[चौदण्डी]] {{*}} [[जाँते, उदयपुर|जाँते]] {{*}} [[जोगीदह]] {{*}} [[ठोक्सिला]] {{*}} [[डुम्रे]] {{*}} [[तपेश्वरी]] {{*}} [[ताम्लीछा]] {{*}} [[तावाश्री]] {{*}} [[ठानागाउँ]] {{*}} [[नामेटार]] {{*}} [[पञ्चावती]] {{*}} [[पोखरी, उदयपुर|पोखरी]] {{*}} [[बर्रे]] {{*}} [[बलम्ता]] {{*}} [[बाराहा, उदयपुर|बाराहा]] {{*}} [[बासबोटे]] {{*}} [[भलाय डाँडा]] {{*}} [[जल्पाचिलाउने]] {{*}} [[भुट्टार]] {{*}} [[मैनामैनी]] {{*}} [[मयङ्खु]] {{*}} [[रिश्कु]] {{*}} [[रुपाटार|रूपाटार]] {{*}} [[रौता]] {{*}} [[लाफागाउँ]] {{*}} [[लिम्पाटार]] {{*}} [[लेखगाउँ, उदयपुर|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखानी]] {{*}} [[साउने]] {{*}} [[सिद्धिपुर, उदयपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] {{*}} [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोरुङ छबिसे]] {{*}} [[हडिया, उदयपुर|हडिया]] {{*}} [[हर्देनी]] | ४४ |- | colspan="4" style="background-color:#cbdbe1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#cbdbe1;" | '''४३०''' |} ==[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[जनकपुर अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:धनुषा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनुषा जिल्ला]] चित्र:दोलखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दोलखा जिल्ला]] चित्र:महोत्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[महोत्तरी जिल्ला]] चित्र:रामेछाप जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रामेछाप जिल्ला]] चित्र:सर्लाही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सर्लाही जिल्ला]] चित्र:सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १७ | rowspan="6" style="background-color:#FFFF00;" | [[जनकपुर अञ्चल]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] | style="text-align:left;" | [[अन्दुपट्टी]] {{*}} [[इटहर्वा]] {{*}} [[इनर्वा, धनुषा|इनर्वा]] {{*}} [[एकराही]] {{*}} [[औरही, धनुषा|औरही]] {{*}} [[कचुरी ठेरा]] {{*}} [[कजरा रमौल]] {{*}} [[कनकपट्टी]] {{*}} [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]] {{*}} [[खजुरी चन्हा]] {{*}} [[गिद्धा]] {{*}} [[घोडघास]] {{*}} [[धबौली]] {{*}} [[सिङ्ग्याही मैदान]] {{*}} [[हरिने]] {{*}} [[तुल्सीयाही निकास]] {{*}} [[मानसिंहपट्टी]] {{*}} [[प्रको महुवा]] {{*}} [[लगमा गढागुठी]] {{*}} [[फुलगामा]] {{*}} [[तुलसीयाही जब्दी]] {{*}} [[मुखियापट्टी मुसहरनिया गाउँपालिका|मुखियापट्टी मुसहरनिया]] {{*}} [[बहेडा बेला]] {{*}} [[बघचौडा]] {{*}} [[सुगा मधुकरही]] {{*}} [[नौवाखोर पर्साही]] {{*}} [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]] {{*}} [[लखौरी]] {{*}} [[हंसपुर कठपुल्ला]] {{*}} [[सुगा निकास]] {{*}} [[नगराईन]] {{*}} [[दुहवी, धनुषा|दुहवी]] {{*}} [[ठाढीझिझा]] {{*}} [[सतोषर]] {{*}} [[मखनाहा]] {{*}} [[ठिल्ला यदुवा]] {{*}} [[सबैला|सवैला]] {{*}} [[धनुषाधाम]] {{*}} [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[धनुषा गोविन्दपुर|धनुषागोविन्दपुर]] {{*}} [[भुतहीपटेर्वा]] {{*}} [[पौडेश्वर]] {{*}} [[बरमझिया, धनुषा|बरमझिया]] {{*}} [[गोठकोयलपुर]] {{*}} [[बेगा शिवपुर]] {{*}} [[बिसरभोरा]] {{*}} [[बसहिया]] {{*}} [[बसविटिट]] {{*}} [[देवपुरा रूपैठा]] {{*}} [[बिन्धी]] {{*}} [[गोपालपुर]] {{*}} [[शान्तिपुर, धनुषा|शान्तिपुर]] {{*}} [[सपही, धनुषा|सपही]] {{*}} [[रमदैया भवाडी]] {{*}} [[सखुवा महेन्द्रनगर]] {{*}} [[बल्हासघारा]] {{*}} [[देवरी परवाहा]] {{*}} [[झोझीकटैया]] {{*}} [[बहुअर्वा]] {{*}} [[लोहना]] {{*}} [[पतनुका]] {{*}} [[लक्कड]] {{*}} [[दुवरकोट हथलेटवा]] {{*}} [[सिनुरजोरा]] {{*}} [[खरिहानी]] {{*}} [[बालाबाखर]] {{*}} [[हठिपुर हडवाडा]] {{*}} [[हरिहरपुर, धनुषा|हरिहरपुर]] {{*}} [[भुचक्रपुर]] {{*}} [[बटेश्वर गाउँपालिका|बटेश्वर]] {{*}} [[तारापट्टी सिर्सिया|तारापट्टी सिरसिया]] {{*}} [[मिथिलेश्वर मौवाही]] {{*}} [[मिथिलेश्वर निकास]] {{*}} [[ढल्केबर|ढल्केवर]] {{*}} [[तुल्सी चौडा]] {{*}} [[बेगाडावर]] {{*}} [[लक्ष्मीनिवास]] {{*}} [[चक्कर]] {{*}} [[बल्हागोठ]] {{*}} [[पुष्पवलपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] {{*}} [[माचि झिटकैया]] {{*}} [[देवडिहा]] {{*}} [[धनौजी गाउँपालिका|धनौजी]] {{*}} [[झटियाही]] {{*}} [[लबटोली]] {{*}} [[यज्ञभूमि]] {{*}} [[बल्हाकठाल]] {{*}} [[प्रखे महुवा]] {{*}} [[बनिनिया]] {{*}} [[यदुकुश]] {{*}} [[चोराकोयलपुर]] {{*}} [[उमाप्रेमपुर|उमापेरमपुर]] {{*}} [[बफै]] {{*}} [[ननुपट्टी]] {{*}} [[सोनिगामा]] {{*}} [[पचहर्वा]] {{*}} [[भरतपुर, धनुषा|भरतपुर]] {{*}} [[गोदार]] {{*}} [[दिगम्बरपुर]] {{*}} [[नक्टाझिझ]] | १०१ |- | १८ | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] | style="text-align:left;" | [[आलम्पु]] {{*}} [[ओराङ]] {{*}} [[काटाकुटी]] {{*}} [[काब्रे]] {{*}} [[कालिन्चोक गाँउपालिका|कालिञ्चोक]] {{*}} [[खारे]] {{*}} [[खोपाचाँगु]] {{*}} [[गैरीमुदी]] {{*}} [[गौरीशङ्कर गाउँपालिका|गौरीशङ्कर]] {{*}} [[घ्याङसुकाठोकर]] {{*}} [[चङ्खु]] {{*}} [[चिलङ्खा]] {{*}} [[च्यामा]] {{*}} [[जफे]] {{*}} [[जुँगु]] {{*}} [[झुले]] {{*}} [[झ्याकु]] {{*}} [[डाँडाखर्क, दोलखा|डाँडाखर्क]] {{*}} [[तामचेत दूधपोखरी]] {{*}} [[नाम्दु]] {{*}} [[पवटी]] {{*}} [[फस्कु]] {{*}} [[बाबरे]] {{*}} [[बुलुङ]] {{*}} [[बोच]] {{*}} [[भीरकोट, दोलखा|भीरकोट]] {{*}} [[भूषाफेदा]] {{*}} [[भेडपु]] {{*}} [[मागापौवा]] {{*}} [[मार्बु]] {{*}} [[मालु]] {{*}} [[मिर्गे]] {{*}} [[मेलुङ]] {{*}} [[लाकुरीडाँडा]] {{*}} [[लादुक]] {{*}} [[लापिलाङ]] {{*}} [[लामाबगर]] {{*}} [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]] {{*}} [[विगु]] {{*}} [[शहरे]] {{*}} [[शैलुङ्गेश्वर]] {{*}} [[श्यामा]] {{*}} [[सुनखानी, दोलखा|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्द्रावती]] {{*}} [[सुरी]] {{*}} [[सुष्पाक्षमावती]] {{*}} [[हाँवा]] {{*}} [[जिरी नगरपालिका|जिरी]] {{*}} [[ठूलोपाताल]] {{*}} [[माली, दोलखा|माली]] {{*}} [[क्षेत्रपा]] | ५१ |- | १९ | [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अनकार]] {{*}} [[एकडाराबेला]] {{*}} [[एकरहिया]] {{*}} [[इटहर्वाकट्टी]] {{*}} [[औरही, महोत्तरी|औरही]] {{*}} [[किसाननगर]] {{*}} [[कोल्हुवा बगेया]] {{*}} [[खैरबन्नी]] {{*}} [[खयरमारा]] {{*}} [[खोपी]] {{*}} [[खुट्टापिपराडी]] {{*}} [[गैढाभेटपुर]] {{*}} [[गौरीवास]] {{*}} [[गोनरपुरा]] {{*}} [[डाम्ही मडै]] {{*}} [[धमौरा]] {{*}} [[धर्मपुर, महोत्तरी|धर्मपुर]] {{*}} [[धिरापुर]] {{*}} [[नैन्ही]] {{*}} [[पडौल]] {{*}} [[पर्सा पतेली]] {{*}} [[पर्सादेवाड]] {{*}} [[पशुपतिनगर, महोत्तरी|पशुपतिनगर]] {{*}} [[रामनगर, महोत्तरी|रामनगर]] {{*}} [[पिगौना]] {{*}} [[गौशाला नगरपालिका|गौशाला]] {{*}} [[पिपरा, महोत्तरी|पिपरा]] [[निगौली]] {{*}} [[पोखरभिण्डा सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[फुलाहट्टा परिकौली ]] {{*}} [[फुलकाहा]] {{*}} [[बगडा]] {{*}} [[बदिया बन्चौरी]] {{*}} [[बैरगिया लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[बलवा]] {{*}} [[बनौली दनौली]] {{*}} [[बनौटा]] {{*}} [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] {{*}} [[बसबिट्टी]] {{*}} [[बथनाहा, महोत्तरी|बथनाहा]] {{*}} [[बेलगाछी]] {{*}} [[भरतपुर, महोत्तरी|भरतपुर]] {{*}} [[भटौलिया]] {{*}} [[बिजलपुरा]] {{*}} [[भ्रमरपुरा]] {{*}} [[महादैया तपनपुर]] {{*}} [[महोत्तरी, महोत्तरी|महोत्तरी]] {{*}} [[माइस्थान]] {{*}} [[मझौरा विसनपुर]] {{*}} [[मनरा]] {{*}} [[मटिहानी]] {{*}} [[मेघनाथ गोरहन्ना]] {{*}} [[रघुनाथपुर, महोत्तरी|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रामगोपालपुर]] {{*}} [[रतौली]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, महोत्तरी|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लोहरपट्टी|लोहारपट्टी]] {{*}} [[श्रीपुर, महोत्तरी|श्रीपुर]] {{*}} [[साम्सी गाउँपालिका|सम्सी]] {{*}} [[सहसौला]] {{*}} [[सहोडवा, महोत्तरी|सहोडवा]] {{*}} [[साँढा]] {{*}} [[सरपल्लो]] {{*}} [[सिमरदही]] {{*}} [[सिङ्ग्याही]] {{*}} [[सिसवा कटैया]] {{*}} [[सोनमा]] {{*}} [[सोनौल]] {{*}} [[सोनामाई]] {{*}} [[सुगा भवानीपट्टी]] {{*}} [[सुन्दरपुर, महोत्तरी|सुन्दरपुर]] {{*}} [[भँगाहा]] {{*}} [[हलखोरी]] {{*}} [[हरिहरपुर हरिनामरी]] {{*}} [[हाथिलेट]] {{*}} [[हथिसर्वा]] | ७६ |- | २० | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] | style="text-align:left;" | [[कुबुकस्थली]] {{*}} [[सुनारपानी]] {{*}} [[सुकाजोर]] {{*}} [[सालु]] {{*}} [[भलुवाजोर]] {{*}} [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] {{*}} [[भटौली]] {{*}} [[चिसापानी, रामेछाप|चिसापानी]] {{*}} [[रामेछाप नगरपालिका|रामेछाप]] {{*}} [[ओख्रेनी]] {{*}} [[कठजोर]] {{*}} [[खनियापानी]] {{*}} [[खाँडादेवी]] {{*}} [[खिम्ती]] {{*}} [[गुन्सी भदौरे]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, रामेछाप|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गुम्देल]] {{*}} [[गेलु]] {{*}} [[गोठगाउँ]] {{*}} [[गोश्वारा]] {{*}} [[चनखु]] {{*}} [[चुचुरे]] {{*}} [[टोकरपुर]] {{*}} [[ठोसे]] {{*}} [[तिल्पुङ]] {{*}} [[डडुवा]] {{*}} [[दिमिपोखरी|दिमीपोखरी]] {{*}} [[दुरागाउँ]] {{*}} [[देउराली, रामेछाप|देउराली]] {{*}} [[दोरम्बा]] {{*}} [[नागदह, रामेछाप|नागदह]] {{*}} [[नामाडी]] {{*}} [[पकरबास]] {{*}} [[पिङ्खुरी]] {{*}} [[पुरानागाउँ]] {{*}} [[प्रिती, रामेछाप|प्रिती]] {{*}} [[फर्पु]] {{*}} [[फुलासी]] {{*}} [[बिजुलीकोट]] {{*}} [[बेताली]] {{*}} [[बेथान]] {{*}} [[गागल भदौरे]] {{*}} [[भीरपानी]] {{*}} [[भुजी]] {{*}} [[मजुवा, रामेछाप|मजुवा]] {{*}} [[माकादुम]] {{*}} [[रस्नालु]] {{*}} [[राकाथुम]] {{*}} [[रामपुर, रामेछाप|रामपुर]] {{*}} [[लखनपुर, रामेछाप|लखनपुर]] {{*}} [[बाम्ती भण्डार]] {{*}} [[साँघुटार]] {{*}} [[सैपु]] {{*}} [[हिमगङ्गा]] {{*}} [[हिलेदेवी]] | ५५ |- | २१ | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | style="text-align:left;" | [[अचलगढ]] {{*}}[[अर्नाहा, सर्लाही|अर्नाहा]] {{*}} [[सासापुर]] {{*}}[[औरही, सर्लाही|औरही]] {{*}} [[अत्रौली]] {{*}}[[बबरगञ्ज]] {{*}}[[बगदह]] {{*}} [[लालबन्दी]] {{*}} [[बहादुरपुर, सर्लाही|बहादुरपुर]] {{*}}[[बलरा]] {{*}}[[बारा उद्योरण]] {{*}}[[बरहथवा]] {{*}}[[वसन्तपुर, सर्लाही|वसन्तपुर]] {{*}} [[पत्थरकोट]] {{*}} [[बत्रौल]] {{*}} [[बेला, सर्लाही|बेला]] {{*}}[[बेल्ही, सर्लाही|बेल्ही]] {{*}}[[बेल्वाजब्दी]] {{*}}[[भाँडसार]] {{*}} [[भगवतीपुर, सर्लाही|भगवतीपुर]] {{*}}[[भवानीपुर, सर्लाही|भवानीपुर]] {{*}}[[ब्रह्मपुरी, सर्लाही|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भक्तिपुर]] {{*}} [[चन्द्रनगर]] {{*}}[[छटौल]] {{*}}[[छटौना]] {{*}}[[धनकौल पछियारी]] {{*}}[[धनकौल पुर्वाही]] {{*}}[[धनगढा]] {{*}}[[ढुङ्ग्रेखोला, सर्लाही|ढुङ्ग्रेखोला]] {{*}} [[धुर्कौली]] {{*}}[[डुमरिया]] {{*}}[[फरहदवा]] {{*}} [[जिङ्गदवा]] {{*}}[[फुलपरासी]] {{*}} [[गडहियाबैरी]] {{*}}[[गम्हरीया]] {{*}}[[गोडैता नगरपालिका|गोडैता]] {{*}}[[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] {{*}}[[हजरीया]] {{*}}[[हर्कथवा]] {{*}}[[हरिपुर, सर्लाही|हरिपुर]] {{*}}[[हरिपुर्वा]] {{*}}[[हथिऔल]] {{*}} [[हरिवन नगरपालिका|हरिवन]] {{*}} [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] {{*}}[[हेमपुर]] {{*}} [[जब्दी, सर्लाही|जब्दी]] {{*}}[[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]] {{*}}[[जानकीनगर, सर्लाही|जानकीनगर]] {{*}}[[सुन्दरपुर, सर्लाही|सुन्दरपुर]] {{*}}[[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] {{*}}[[कालिन्जोर]] {{*}} [[कर्मैया]] {{*}}[[खैर्वा]] {{*}}[[खोरीया]] {{*}}[[खुटौना]] {{*}}[[किसनपुर]] {{*}} [[कौडेना]] {{*}}[[लौकठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोद्रहा]] {{*}}[[लक्ष्मीपुर सुखचैना]] {{*}}[[मधुवनगोठ]] {{*}}[[मधुवनी, सर्लाही|मधुवनी]] {{*}} [[महिनाथपुर]] {{*}}[[भेल्ही]] {{*}} [[मानपुर, सर्लाही|मानपुर]] {{*}} [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]] {{*}} [[मोहनपुर, सर्लाही|मोहनपुर]] {{*}}[[मोतीपुर, सर्लाही|मोतीपुर]] {{*}} [[मुर्तिया]] {{*}}[[मुसैली]] {{*}} [[नारायणखोला]] {{*}}[[नारायणपुर, सर्लाही|नारायणपुर]] {{*}}[[नेत्रगञ्ज]] {{*}}[[नौकेल्हवा]] {{*}} [[पर्सा, सर्लाही|पर्सा]] {{*}} [[परवानीपुर]] {{*}} [[पिडारी]] {{*}} [[पिडरिया]] {{*}} [[पिपरीया]] {{*}} [[राजघाट, सर्लाही|राजघाट]] {{*}} [[रामवन]] {{*}} [[रामनगर बहुअर्वा]] {{*}}[[रानीगञ्ज]] {{*}}[[रोहुवा]] {{*}}[[सक्रौल]] {{*}}[[सलेमपुर]] {{*}}[[सङ्ग्रामपुर, सर्लाही|सङ्ग्रामपुर]] {{*}}[[शङ्करपुर, सर्लाही|शङ्करपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, सर्लाही|श्रीपुर]] {{*}}[[सेखौना|सिखौना]] {{*}}[[सिमरा, सर्लाही|सिमरा]] {{*}}[[सिसौटिया]] {{*}}[[सिसौट]] {{*}} [[सहोडवा, सर्लाही|सहोडवा]] {{*}}[[सुदामा, सर्लाही|सुदामा]] {{*}} [[सुन्दरपुर चोहर्वा]] {{*}}[[त्रिभुवननगर, सर्लाही|त्रिभुवननगर]] | ९९ |- | २२ | [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] | style="text-align:left;" | [[अरुणठाकुर]] {{*}} [[अमले]] {{*}} [[आम्बोटे]] {{*}} [[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] {{*}} [[कपिलाकोट]] {{*}} [[कल्पवृक्ष]] {{*}} [[कुकुरठाकुर]] {{*}} [[कुशेश्वर दुम्जा]] {{*}} [[क्यानेश्वर]] {{*}} [[खाङ्साङ]] {{*}} [[खोलागाउँ]] {{*}} [[जलकन्या]] {{*}} [[जरायोटार, सिन्धुली|जरायोटार]] {{*}} [[जिनाखु]] {{*}} [[झागाझोली रातमाटा]] {{*}} [[महेन्द्र झयाडी]] {{*}} [[टाँडी]] {{*}} [[डाँडिगुराँसे|डाँडिगुराँशे]] {{*}} [[डुडभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तामाजोर]] {{*}} [[तिनकन्या]] {{*}} [[तोश्रामखोला]] {{*}} [[निपाने]] {{*}} [[नेत्रकाली]] {{*}} [[सुम्नाम पोखरी]] {{*}} [[पिपलमाडी]] {{*}} [[पुरानो झागाझोली]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तिपुर]] {{*}} [[बालाजोर]] {{*}} [[बाहुनतिल्पुङ]] {{*}} [[बासेश्वर]] {{*}} [[बितिजोर बगैया]] {{*}} [[बेलघारी]] {{*}} [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]] {{*}} [[भीमेश्वर]] {{*}} [[भिमस्थान]] {{*}} [[भुवनेश्वरी ग्वालटार]] {{*}} [[मझुवा|‍‍‍‍मझुवा]] {{*}} [[महादेवडाँडा]] {{*}} [[महादेवस्थान, सिन्धुली|महादेवस्थान]] {{*}} [[रतनचुरा]] {{*}} [[रत्नावती]] {{*}} [[रानिबास]] {{*}} [[रानिचुरी]] {{*}} [[लदाभिर]] {{*}} [[लाम्पानटार]] {{*}} [[शान्तेश्वरी]] {{*}} [[सोल्पाठाना]] {{*}} [[सिर्थौली]] {{*}} [[सितलपाटी, सिन्धुली|सितलपाटी]] {{*}} [[हत्पते]] {{*}} [[हरिहरपुरगढी]] {{*}} [[हर्षाही]] | ५३ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''४३५''' |} ===[[बागमती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:भक्तपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भक्तपुर जिल्ला]] चित्र:धादिङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धादिङ जिल्ला]] चित्र:काठमाडौँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काठमाडौँ जिल्ला]] चित्र:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला]] चित्र:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ललितपुर जिल्ला]] चित्र:नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नुवाकोट जिल्ला]] चित्र:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रसुवा जिल्ला]] चित्र:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | २३ | rowspan="8" style="background-color:#a6daae;" | '''[[बागमती अञ्चल]]''' | [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] | style="text-align:left;" |[[कटुञ्जे, भक्तपुर|कटुञ्जे]] {{*}} [[गुण्डु]] {{*}} [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगुनारायण]] {{*}} [[चित्तपोल]] {{*}} [[छालिङ]] {{*}} [[झौखेल]] {{*}} [[ताथली]] {{*}} [[दधिकोट]] {{*}} [[दुवाकोट]] {{*}} [[नखेल]] {{*}} [[नगरकोट]] {{*}} [[बागेश्वरी, भक्तपुर|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकोट]] {{*}} [[सिपाडोल]] {{*}} [[सिरुटार]] {{*}} [[सुडाल]] | १६ |- | २४ | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] | style="text-align:left;" |[[आगिन्चोक|आगिञ्चोक]] {{*}} [[कल्लेरी]] {{*}} [[मुरलीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नीलकण्ठ नगरपालिका|निलकण्ठ]] {{*}} [[साङ्कोष]] {{*}} [[सुनौलाबजार]] {{*}} [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] {{*}} [[केवलपुर]] {{*}} [[किरानचोक]] {{*}} [[कुम्पुर]] {{*}} [[खाल्टे]] {{*}} [[खरी, धादिङ|खरी]] {{*}} [[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]] {{*}} [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] {{*}} [[गुम्दी]] {{*}} [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] {{*}} [[छत्रेदेउराली]] {{*}} [[जोगीमारा]] {{*}} [[जीवनपुर]] {{*}} [[झार्लाङ]] {{*}} [[ज्यामरुङ]] {{*}} [[ढोला]] {{*}} [[तसर्पु]] {{*}} [[तिप्लिङ]] {{*}} [[थाक्रे]] {{*}} [[दार्खा]] {{*}} [[धुषा]] {{*}} [[धुवाकोट]] {{*}} [[नलाङ]] {{*}} [[नौबिसे]] {{*}} [[पिडा]] {{*}} [[फूलखर्क|फुलखर्क]] {{*}} [[बसेरी]] {{*}} [[बैरेनी]] {{*}} [[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]] {{*}} [[बुढाथुम]] {{*}} [[भूमेस्थान]] {{*}} [[महादेवस्थान, धादिङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[मैदी, धादिङ|मैदी]] {{*}} [[मार्पाक]] {{*}} [[मूलपानी, धादिङ|मुलपानी]] {{*}} [[लापा]] {{*}} [[रीगाउँ]] {{*}} [[सलाङ]] {{*}} [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]] {{*}} [[सल्यानटार]] {{*}} [[सत्यदेवी]] {{*}} [[सेम्जोङ]] {{*}} [[सेर्तुङ]] {{*}} [[त्रिपुरेश्वर, धादिङ|त्रिपुरेश्वर]] | ५० |- | २५ | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | style="text-align:left;" |[[आलापोट]] {{*}} [[इचङ्गुनारायण]] {{*}} [[इन्द्रायणी, काठमाडौँ|इन्द्रायणी]] {{*}} [[कपन]] {{*}} [[काभ्रेस्थली]] {{*}} [[खड्का भद्रकाली]] {{*}} [[गागलफेदी]] {{*}} [[गोङ्गबु]] {{*}} [[गोकर्णेश्वर]] {{*}} [[गोठाटार]] {{*}} [[गोलढुङ्गा]] {{*}} [[चपली भद्रकाली]] {{*}} [[चाल्नाखेल]] {{*}} [[चुनीखेल]] {{*}} [[छैमले]] {{*}} [[जितपुरफेदी]] {{*}} [[जोरपाटी]] {{*}} [[झोर महाङ्काल]] {{*}} [[टल्कु डुडेचौर]] {{*}} [[टोखा चण्डेश्वरी]] {{*}} [[टोखा सरस्वती]] {{*}} [[डाँछी]] {{*}} [[तीनथाना]] {{*}} [[थानकोट]] {{*}} [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]] {{*}} [[दहचोक]] {{*}} [[धर्मस्थली]] {{*}} [[धापासी]] {{*}} [[नयाँपाटी]] {{*}} [[नाङ्गलेभारे]] {{*}} [[नैकाप नयाँभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नैकाप पुरानोभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पुखुलाछी]] {{*}} [[फुटुङ]] {{*}} [[बज्रयोगिनी]] {{*}} [[बलम्वु]] {{*}} [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] {{*}} [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]] {{*}} [[भद्रवास]] {{*}} [[भीमढुङ्गा]] {{*}} [[मच्छेगाउँ]] {{*}} [[मनमैंजु]] {{*}} [[महाङ्काल, काठमाडौँ|महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवस्थान, काठमाडौं|महादेवस्थान]] {{*}} [[मातातीर्थ]] {{*}} [[मूलपानी, काठमाडौँ|मूलपानी]] {{*}} [[रामकोट]] {{*}} [[लप्सीफेदी]] {{*}} [[वाणभञ्ज्याङ]] {{*}} [[शेषनारायण]] {{*}} [[सतुङ्गल]] {{*}} [[साङला, काठमाडौँ|साङला]] {{*}} [[सीतापाइला]] {{*}} [[सुन्टोल]] {{*}} [[सुन्दरीजल]] {{*}} [[सेतीदेवी, काठमाडौं|सेतीदेवी]] {{*}} [[स्यूचाटार]] | ५७ |- | २६ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] | style="text-align:left;" | [[उग्रचण्डी नाला]] {{*}} [[अनेकोट]] {{*}} [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] {{*}} [[होक्सेबजार]] {{*}} [[साठीघर भगवती]] {{*}} [[उग्रतारा जनागाल]] {{*}} [[कटुञ्जे बेसी]] {{*}} [[कलाँती भूमिडाँडा]] {{*}} [[कात्तिके देउराली]] {{*}} [[कानपुर कालापानी]] {{*}} [[काभ्रे नित्यचण्डेश्वरी]] {{*}} [[कुरुवास चापाखोरी]] {{*}} [[कुशादेवी]] {{*}} [[कोलाँतीभुम्लु]] {{*}} [[देवभूमि बालुवा]] {{*}} [[कोशीदेखा]] {{*}} [[खनालथोक]] {{*}} [[खरेलथोक]] {{*}} [[खहरेपाँगु]] {{*}} [[खार्पाचोक]] {{*}} [[गोकुले]] {{*}} [[गोठपानी]] {{*}} [[गैरीबिसौना देउपुर]] {{*}} [[घर्तीछाप]] {{*}} [[चण्डेनी मण्डन]] {{*}} [[चलाल गणेशस्थान]] {{*}} [[चौबास]] {{*}} [[च्याम्राङबेसी]] {{*}} [[च्यासिङ खर्क|च्यासिङखर्क]] {{*}} [[जैसीथोक मण्डन]] {{*}} [[ज्याम्दी मण्डन]] {{*}} [[टुकुचा नाला]] {{*}} [[ठूलोपर्सेल]] {{*}} [[डराउने पोखरी]] {{*}} [[डाँडागाउँ, काभ्रेपलाञ्चोक|डाँडागाउँ]] {{*}} [[ढुङ्गखर्क|ढुङ्खर्क]] {{*}} [[दाप्चा छत्रेबाँझ]] {{*}} [[देवीटार]] {{*}} [[दोलालघाट]] {{*}} [[धुसेनी शिवालय]] {{*}} [[नयाँगाउँ देउपुर]] {{*}} [[नाग्रेगगर्चे]] {{*}} [[नासिकास्थान साँगा]] {{*}} [[पात्लेखेत, काभ्रेपलाञ्चोक|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुरानागाउँ दाप्चा]] {{*}} [[पोखरीचौरी]] {{*}} [[पोखरीनारायणस्थान]] {{*}} [[फलाँटे भुम्लु]] {{*}} [[फलामेटार]] {{*}} [[फोक्सिङटार]] {{*}} [[बनखुचौर]] {{*}} [[बल्थली]] {{*}} [[बालुवापाटी देउपुर]] {{*}} [[बिर्ता देउराली]] {{*}} [[बुढाखानी]] {{*}} [[बेखसिम्ले घर्तीगाउँ]] {{*}} [[बोल्दे फेदिचे|बोल्देफेदिचे]] {{*}} [[भिमखोरी]] {{*}} [[भुम्लुटार]] {{*}} [[मङ्गलटार, काभ्रेपलाञ्चोक|मङ्गलटार]] {{*}} [[मथुरापाटी फूलबारी]] {{*}} [[भुग्देउ महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवटार]] {{*}} [[महादेवस्थान मण्डन|महादेवस्थानमण्डन]] {{*}} [[महेन्द्रज्योति]] {{*}} [[माझीफेदा]] {{*}} [[मादनकुँडारी]] {{*}} [[मिल्चे]] {{*}} [[मेच्छेगाउँ]] {{*}} [[मेथिनकोट]] {{*}} [[रविओपी]] {{*}} [[रयाले]] {{*}} [[बाल्टिङ]] {{*}} [[शङ्खुपाटीचौर]] {{*}} [[शारदा बतासे]] {{*}} [[शिखर आम्बोटे]] {{*}} [[सरमथली, काभ्रेपलाञ्चोक|सरमथली]] {{*}} [[सल्लेभुम्लु]] {{*}} [[सर्स्युखर्क]] {{*}} [[सानोवाङथली]] {{*}} [[सापिङ]] {{*}} [[सालधारा]] {{*}} [[साल्मेचाकल]] {{*}} [[सिपाली चिलाउने]] {{*}} [[सिमलचौर श्यामपाटी]] {{*}} [[सिम्थली]] {{*}} [[सिसाखानी, काभ्रेपलाञ्चोक|सिसाखानी]] | ८७ |- | २७ | [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | style="text-align:left;" | [[आश्राङ]] {{*}} [[इकुडोल]] {{*}} [[इमाडोल]] {{*}} [[कालेश्वर]] {{*}} [[खोकना]] {{*}} [[गिम्दी]] {{*}} [[गोटीखेल]] {{*}} [[गोदामचौर]] {{*}} [[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी]] {{*}} [[घुसेल|धुसेल]] {{*}} [[चन्दनपुर]] {{*}} [[चापागाउँ]] {{*}} [[चौघरे]] {{*}} [[छम्पी]] {{*}} [[झरुवारासी]] {{*}} [[टिकाथली]] {{*}} [[ठुलादुर्लुङ]] {{*}} [[ठेचो]] {{*}} [[ठैब]] {{*}} [[डुकुछाप]] {{*}} [[दल्चोकी]] {{*}} [[देवीचौर|देविचौर]] {{*}} [[धापाखेल]] {{*}} [[नल्लु]] {{*}} [[प्युटार]] {{*}} [[बडिखेल]] {{*}} [[बुखेल]] {{*}} [[बुङमती|बुङ्गमति]] {{*}} [[भट्टेडाँडा]] {{*}} [[भारदेउ]] {{*}} [[मानिखेल]] {{*}} [[माल्टा, ललितपुर|माल्टा]] {{*}} [[लामाटार]] {{*}} [[लुभु]] {{*}} [[लेले]] {{*}} [[विशङ्खुनारायण]] {{*}} [[शङ्खु]] {{*}} [[सिद्धिपुर, ललितपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सुनाकोठी]] {{*}} [[सैंबु]] {{*}} [[हरिसिद्धी]] | ४१ |- | २८ | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] | style="text-align:left;" |[[उर्लेनी]] {{*}} [[ओखरपौवा]] {{*}} [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] {{*}} [[काउले, नुवाकोट|काउले]] {{*}} [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलास, नुवाकोट|कविलास]] {{*}} [[किम्ताङ]] {{*}} [[कुमरी]] {{*}} [[खड्गभञ्ज्याङ]] {{*}} [[खरानीटार]] {{*}} [[खानीगाउँ, नुवाकोट|खानीगाउँ]] {{*}} [[साल्मे]] {{*}} [[गाउँखर्क]] {{*}} [[गेर्खु]] {{*}} [[गोर्स्याङ]] {{*}} [[घ्याङ्फेदी]] {{*}} [[चतुराले]] {{*}} [[चाउथे]] {{*}} [[चारघरे]] {{*}} [[गणेशस्थान]] {{*}} [[चौघडा]] {{*}} [[छाप]] {{*}} [[जिलिङ]] {{*}} [[तलाखु]] {{*}} [[तारुका]] {{*}} [[तुप्चे]] {{*}} [[थप्रेक, नुवाकोट|थप्रेक]] {{*}} [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] {{*}} [[थानसिङ]] {{*}} [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] {{*}} [[दुईपिपल]] {{*}} [[देउराली, नुवाकोट|देउराली]] {{*}} [[नर्जामण्डप]] {{*}} [[पञ्चकन्या गाउँपालिका|पञ्चकन्या]] {{*}} [[फिकुरी]] {{*}} [[बर्सुञ्चेत]] {{*}} [[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकुमारी]] {{*}} [[बुधसिङ]] {{*}} [[बुङताङ]] {{*}} [[बेतिनी, नुवाकोट|बेतिनी]] {{*}} [[बेलकोट]] {{*}} [[भद्रुटार]] {{*}} [[भाल्चे]] {{*}} [[मदानपुर]] {{*}} [[मनकामना, नुवाकोट|मनकामना]] {{*}} [[महाकाली, नुवाकोट|महाकाली]] {{*}} [[राउतबेसी]] {{*}} [[रातामाटे]] {{*}} [[रालुकादेवी]] {{*}} [[लच्याङ]] {{*}} [[लिखु, नुवाकोट|लिखु]] {{*}} [[शिखरबेसी]] {{*}} [[समुन्द्रादेवी]] {{*}} [[समुन्द्रटार]] {{*}} [[सामरी]] {{*}} [[सिक्रे]] {{*}} [[सुनखानी, नुवाकोट|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्दरादेवी]] {{*}} [[सूर्यमती]] {{*}} [[हल्दे कालिका]] | ६१ |- | २९ | [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] | style="text-align:left;" |[[गत्लाङ]] {{*}} [[गोल्जुङ]] {{*}} [[चिलिमे]] {{*}} [[टिमुरे]] {{*}} [[ठूलोगाउँ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[थुमन]] {{*}} [[धुन्चे]] {{*}} [[धैबुङ]] {{*}} [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] {{*}} [[यार्सा]] {{*}} [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] {{*}} [[लहरेपौवा]] {{*}} [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] {{*}} [[बृद्‌धिम]] {{*}} [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] {{*}} [[स्याफ्रु]] {{*}} [[हाकु]] | १८ |- | ३० | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] | style="text-align:left;" |[[अत्तरपुर]] {{*}} [[शिखरपुर]] {{*}} [[सिन्धुकोट]] {{*}} [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]] {{*}} [[बाँसबारी]] {{*}} [[फटकशिला]] {{*}} [[तालामाराङ]] {{*}} [[ज्यामिरे, सिन्धुपाल्चोक|ज्यामिरे]] {{*}} [[कुभिण्डे]] {{*}} [[चौतारा, सिन्धुपाल्चोक|चौतारा]] {{*}} [[पिपलडाँडा]] {{*}} [[सानोसिरुबारी]] {{*}} [[इचोक]] {{*}} [[इर्खु]] {{*}} [[कदमबास]] {{*}} [[कर्थली]] {{*}} [[कालिका, सिन्धुपाल्चोक|कालिका]] {{*}} [[किउल]] {{*}} [[कुन्चोक]] {{*}} [[गाती]] {{*}} [[गुन्साकोट]] {{*}} [[गुम्बा]] {{*}} [[गोल्चे]] {{*}} [[घुमथाङ]] {{*}} [[घोर्थली]] {{*}} [[चोकटी]] {{*}} [[जलबिरे]] {{*}} [[जेठल]] {{*}} [[टेकनपुर]] {{*}} [[ठूलो धादिङ]] {{*}} [[ठूलोपाखर]] {{*}} [[ठूलोसिरुबारी]] {{*}} [[ठोकर्पा]] {{*}} [[तातोपानी, सिन्धुपाल्चोक|तातोपानी]] {{*}} [[तौथली]] {{*}} [[थकनी]] {{*}} [[थाम्पालकोट]] {{*}} [[थाम्पालछाप]] {{*}} [[थुम्पाखर]] {{*}} [[दुवाचौर]] {{*}} [[धुस्कुन]] {{*}} [[नवलपुर, सिन्धुपाल्चोक|नवलपुर]] {{*}} [[पाङ्ग्रेटार]] {{*}} [[पाङताङ]] {{*}} [[पाल्चोक]] {{*}} [[पिस्कर]] {{*}} [[पेट्कु]] {{*}} [[फुल्पिङकट्टी]] {{*}} [[फुल्पिङकोट]] {{*}} [[फुल्पिङडाँडा]] {{*}} [[बतासे, सिन्धुपाल्चोक|बतासे]] {{*}} [[बराम्ची]] {{*}} [[बरुवा]] {{*}} [[बाँसखर्क]] {{*}} [[बाडेगाउँ]] {{*}} [[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]] {{*}} [[भीमटार]] {{*}} [[भोटसिपा]] {{*}} [[भोताङ]] {{*}} [[भोटेचौर]] {{*}} [[भोटे नाम्लाङ|भोटेनाम्लाङ]] {{*}} [[महाङ्काल, सिन्धुपाल्चोक|महाङ्काल]] {{*}} [[माङ्खा]] {{*}} [[मानेश्वाँरा]] {{*}} [[मार्मिङ]] {{*}} [[यमुनाडाँडा]] {{*}} [[राम्चे, सिन्धुपाल्चोक|राम्चे]] {{*}} [[लागर्चे]] {{*}} [[लिसङ्खु]] {{*}} [[लिस्तीकोट]] {{*}} [[साँगाचोक]] {{*}} [[सिपापोखरे]] {{*}} [[सिपाल काभ्रे]] {{*}} [[सुनखानी]] {{*}} [[सेलाङ]] {{*}} [[स्याउलेबजार]] {{*}} [[हगाम]] {{*}} [[हेलम्बु]] {{*}} [[हैबुङ]] | ७९ |- | colspan="4" style="background-color:#a6daae;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#a6daae;" | '''४०९''' |} ===[[नारायणी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बारा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बारा जिल्ला]] चित्र:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|[[चितवन जिल्ला]] चित्र:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मकवानपुर जिल्ला]] चित्र:पर्सा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्सा जिल्ला]] चित्र:रौतहट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रौतहट जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३१ | rowspan="8" style="background-color:#FF00FF;" | [[नारायणी अञ्चल]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] | style="text-align:left;" |[[अमरपट्टी, बारा|अमरपट्टी]] {{*}} [[अमलेखगन्ज]] {{*}} [[अमाव]] {{*}} [[उमजन]] {{*}} [[अमृतगन्ज]] {{*}} [[इटियाही]] {{*}} [[इनर्वामाल]] {{*}} [[इनर्वासिरा]] {{*}} [[उचिडिह]] {{*}} [[ककडी]] {{*}} [[कचोर्वा]] {{*}} [[करैया]] {{*}} [[कवहीगोठ]] {{*}} [[कवहीजब्दी]] {{*}} [[कुडवा]] {{*}} [[कोल्हवी]] {{*}} [[खुटवाजब्दी]] {{*}} [[खोपवा]] {{*}} [[गन्जभवानीपुर]] {{*}} [[गढहाल]] {{*}} [[गोलागन्ज]] {{*}} [[छतवा]] {{*}} [[छातापिपरा]] {{*}} [[पिपरपाती जब्दी]] {{*}} [[जीतपुर भवानीपुर]] {{*}} [[झिटकैया उत्तर]] {{*}} [[झिटकैया दक्षिण]] {{*}} [[टेढाकट्टी]] {{*}} [[डुमरवाना]] {{*}} [[तेत्तरिया]] {{*}} [[तेलकुवा]] {{*}} [[दहियार]] {{*}} [[देवापुरटेटा]] {{*}} [[दोहरी]] {{*}} [[धर्मनगर]] {{*}} [[नरही]] {{*}} [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] {{*}} [[पकडिया चिकनी]] {{*}} [[पटेर्वा, बारा|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरहटटी]] {{*}} [[पथेरा]] {{*}} [[परशुरामपुर, बारा|परशुरामपुर]] {{*}} [[प्रसौनी]] {{*}} [[पिपरपाती पर्चरौवा]] {{*}} [[पिप्रा बसतपुर]] {{*}} [[पिपरा सिमरा]] {{*}} [[पिपराढिगोठ]] {{*}} [[पिपराबिर्ता]] {{*}} [[पुरैनिया]] {{*}} [[प्रष्टोका]] {{*}} [[प्रसौना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बारा|फत्तेपुर]] {{*}} [[फेटा]] {{*}} [[बगही, बारा|बगही]] {{*}} [[बबुआइन]] {{*}} [[बघवन]] {{*}} [[बछनपुर्वा]] {{*}} [[बडकीफुलवरिया]] {{*}} [[बतरा]] {{*}} [[बन्जरिया, बारा|बन्जरिया]] {{*}} [[बरियारपुर, बारा|बरियारपुर]] {{*}} [[बरैनीया]] {{*}} [[बलिरामपुर]] {{*}} [[बसतपुर, बारा|बसतपुर]] {{*}} [[बहुअरी]] {{*}} [[बुनियाद]] {{*}} [[बेनौली]] {{*}} [[बेल्दारी]] {{*}} [[भगवानपुर, बारा|भगवानपुर]] {{*}} [[भतौडा]] {{*}} [[भरतगन्ज सिङगोल]] {{*}} [[भलुहीभरवलिया]] {{*}} [[भोडाहा]] {{*}} [[मझरिया]] {{*}} [[मटिअर्वा]] {{*}} [[मधुरीजब्दी]] {{*}} [[मनहर्वा]] {{*}} [[महेन्द्र आदर्श]] {{*}} [[महेशपुर, बारा|महेशपुर]] {{*}} [[मोतिसर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, बारा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रतनपुरी]] {{*}} [[रामपुरटोकनी]] {{*}} [[रामपुर्वा]] {{*}} [[रौवाही]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोतवाली]] {{*}} [[लिपनीमाल]] {{*}} [[विश्रामपुर, बारा|विश्रामपुर]] {{*}} [[विसुनपुर]] {{*}} [[विसुनपुर्वा]] {{*}} [[श्रीनगर बैरिया]] {{*}} [[सपही]] {{*}} [[सिंहासिनी]] {{*}} [[सिसहनिया, बारा|सिसहनिया]] {{*}} [[सिहोर्वा]] {{*}} [[हरिहरपुर, बारा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरैया]] {{*}} [[हर्दिया, बारा|हर्दिया]] | ९८ |- | ३२ | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | style="text-align:left;" |[[अयोध्यापुरी]] {{*}} [[बछ्यौली]] {{*}} [[बघौडा|बगौडा]] {{*}} [[भण्डारा]]{{*}} [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]] {{*}} [[चैनपुर, चितवन|चैनपुर]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]]{{*}} [[दाहाखानी]] {{*}}[[दारेचोक]] {{*}}[[दिव्यनगर]] {{*}}[[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]] {{*}}[[गर्दी]] {{*}}[[गीतानगर]] {{*}}[[गुञ्जनगर]] {{*}} [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]]{{*}}[[जुटपानी]] {{*}}[[कविलास, चितवन|कविलास]] {{*}}[[कठार]] {{*}} [[काउले, चितवन|काउले]]{{*}} [[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]{{*}} [[कोराक]] {{*}}[[कुमरोज]] {{*}} [[लोथर]] {{*}}[[माडी कल्याणपुर]] {{*}}[[मङ्गलपुर]] {{*}}[[मेघौली]]{{*}}[[पदमपुर]] {{*}}[[पार्वतीपुर]] {{*}} [[पटिहानी]]{{*}}[[पिप्ले, चितवन|पिप्ले]] {{*}}[[पिठुवा]] {{*}} [[शारदानगर]]{{*}} [[शक्तिखोर]]{{*}} [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]]{{*}} [[सिद्दी]] {{*}}[[शुक्रनगर]] | ३६ |- | ३३ | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | style="text-align:left;" |[[आग्रा]] {{*}} [[दामन]] {{*}} [[वसामाडी]] {{*}} [[बज्रबाराही, मकवानपुर|बज्रबाराही]] {{*}} [[आमभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पालुङ]] {{*}} [[इपापञ्चकन्या]] {{*}} [[काँकडा]] {{*}} [[कालिकाटार]] {{*}} [[कुलेखानी]] {{*}} [[कोगटे]] {{*}} [[खैराङ, मकवानपुर|खैराङ]] {{*}} [[गोगने, मकवानपुर|गोगने]] {{*}} [[चित्लाङ]] {{*}} [[चुरियामाई]] {{*}} [[श्रीपुर छतिवन]] {{*}} [[टिस्टुङ देउराली]] {{*}} [[ठिङ्गन]] {{*}} [[डाँडाखर्क]] {{*}} [[धियाल]] {{*}} [[नामटार]] {{*}} [[निवुवाटार]] {{*}} [[पदमपोखरी]] {{*}} [[फाखेल]] {{*}} [[फापरबारी]] {{*}} [[भार्ता पुण्यदेवी]] {{*}} [[भीमफेदी]] {{*}} [[भैँसे]] {{*}} [[मकवानपुर गढी]] {{*}} [[मनहरी गाउँपालिका|मनहरी]] {{*}} [[मन्थली, मकवानपुर|मन्थली]] {{*}} [[मार्खु]] {{*}} [[राईगाउँ]] {{*}} [[राक्सिराङ गाउँपालिका|राक्सिराङ]] {{*}} [[बुढीचौर]] {{*}} [[बेतिनी, मकवानपुर|बेतिनी]] {{*}} [[शिखरपुर, मकवानपुर|शिखरपुर]] {{*}} [[सरिखेत]] {{*}} [[सिस्नेरी महादेवस्थान]] {{*}} [[सुकौरा]] {{*}} [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] {{*}} [[हर्नामाडी]] {{*}} [[हाँडिखोला]] | ४३ |- | ३४ | [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] | style="text-align:left;" |[[अलौ]] {{*}} [[अमरपट्टी, पर्सा|अमरपट्टी]] {{*}} [[उदयपुर घुर्मी]] {{*}} [[औराहा]] {{*}} [[कौवा बनकटैया]] {{*}} [[गादी]] {{*}} [[गम्हरीया, पर्सा|गम्हरीया]] {{*}} [[घोडादौडा पिपरा]] {{*}} [[घोरे]] {{*}} [[गोविन्दपुर, पर्सा|गोविन्दपुर]] {{*}} [[चोर्नी]] {{*}} [[जगरनाथपुरसिरा|जगरनाथपुर]] {{*}} [[जयमङ्गलापुर]] {{*}} [[जानकी टोला]] {{*}} [[जीतपुर, पर्सा|जितपुर]] {{*}} [[झौवा गुठी]] {{*}} [[ठोरी]] {{*}} [[तुलसी बरुवा]] {{*}} [[देउखाना]] {{*}} [[धोबिनी]] {{*}} [[नगरदाहा]] {{*}} [[निचुटा]] {{*}} [[निर्मलबस्ती]] {{*}} [[पञ्चरुखी, पर्सा|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पर्सौनी बिर्ता]] {{*}} [[पर्सौनी माठा|परसौनी भाठा]] {{*}} [[पिडारीगुठी]] {{*}} [[पोखरिया, पर्सा|पोखरिया]] {{*}} [[परशुरामपुर, पर्सा|परशुरामपुर]] {{*}} [[बगही, पर्सा|बगही]] {{*}} [[बगवन्ना]] {{*}} [[बहुअरी पिडारी]] {{*}} [[बहुअर्वा भाठा]] {{*}} [[बसडिलवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, पर्सा|वसन्तपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी तितरौना]] {{*}} [[बेलवा पर्सौनी]] {{*}} [[बैरिया बिरता (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[बैरिया बिरता (दा.पू.)]] {{*}} [[बिजवनिया]] {{*}} [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] {{*}} [[बिरन्चीबरवा]] {{*}} [[बिरवागुठी]] {{*}} [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] {{*}} [[भेडीयारी|भेडिहारी]] {{*}} [[भिस्वा]] {{*}} [[भिखमपुर]] {{*}} [[भौराटार]] {{*}} [[मधुवन मथौल]] {{*}} [[महादेवपट्टी]] {{*}} [[महुवन]] {{*}} [[मैनपुर पकाहा]] {{*}} [[मनियारी]] {{*}} [[मसिहानी]] {{*}} [[मिर्जापुर, पर्सा|मिर्जापुर]] {{*}} [[मुडली]] {{*}} [[रामगढवा]] {{*}} [[रामनगरी]] {{*}} [[लखनपुर, पर्सा|लखनपुर]] {{*}} [[लाहावरथकरी]] {{*}} [[लाल पर्सा]] {{*}} [[लङ्गडी]] {{*}} [[लिपनी बिर्ता|लिपनी विर्ता]] {{*}} [[विश्रामपुर, पर्सा|विश्रामपुर]] {{*}} [[शङ्करसरैया]] {{*}} [[सिर्सिया दा.पु.]] {{*}} [[श्रीसिया (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[सबैठवा]] {{*}} [[सखुवा पर्सौनी]] {{*}} [[समझौता]] {{*}} [[सेढवा]] {{*}} [[शिवर्वा]] {{*}} [[सुवर्णपुर]] {{*}} [[सुगौली बिर्ता|सुगौली विर्ता]] {{*}} [[पटेर्वा सुगौली|सुगौली पटेर्वा]] {{*}} [[सुपौली]] {{*}} [[सुर्जाहा]] {{*}} [[सोनवर्षा]] {{*}} [[हरिहरपुर, पर्सा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर बिर्ता|हरिहरपुर विर्ता]] {{*}} [[हरपतगन्ज]] {{*}} [[हरपुर, पर्सा|हरपुर]] | ८२ |- | ३५ | [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] | style="text-align:left;" |[[अकोलवा]] {{*}} [[अजगैबी]] {{*}} [[करुणिया]] {{*}} [[इनरवारी जिउताही]] {{*}} [[इनर्वा, रौतहट|इनर्वा]] {{*}} [[औरैया]] {{*}} [[कटहरिया]] {{*}} [[ककनपुर]] {{*}} [[कर्कच कर्मैया]] {{*}} [[खेसरहिया]] {{*}} [[गङ्गा पिपरा]] {{*}} [[गढी भगवानपुर]] {{*}} [[गम्हरीया पर्सा]] {{*}} [[गम्हरीया बिर्ता]] {{*}} [[गरुडा बैरीया]] {{*}} [[गेडही गुठी]] {{*}} [[चन्द्रनिगाहपुर]] {{*}} [[जटहारा]] {{*}} [[जयनगर, रौतहट|जयनगर]] {{*}} [[जिङ्गदवा बेलबिचवा]] {{*}} [[जुडिबेला]] {{*}} [[जेठरहिया]] {{*}} [[जोकहा]] {{*}} [[झनखुनवा]] {{*}} [[टेङ्ग्राहा]] {{*}} [[डुमरिया परोहा]] {{*}} [[डुमरीया मटिऔन]] {{*}} [[तेजापाकड]] {{*}} [[दिपही]] {{*}} [[देवाही]] {{*}} [[धरमपुर, रौतहट|धरमपुर]] {{*}} [[धरहरी]] {{*}} [[नरकटिया गुठी]] {{*}} [[पञ्चरुखी, रौतहट|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पतौरा]] {{*}} [[पथरा बुधराम]] {{*}} [[पिपरा पोखरीया]] {{*}} [[पिपरा राजवाडा]] {{*}} [[पिपरीया दोस्तीया]] {{*}} [[पिपरीया परोहा]] {{*}} [[पिपरा भगवानपुर]] {{*}} [[पोठीयाही]] {{*}} [[पौराही]] {{*}} [[प्रतापपुर पल्टुवा]] {{*}} [[प्रेमपुर गोनाही]] {{*}} [[फतुवा महेशपुर]] {{*}} [[फतुवा हर्षाहा]] {{*}} [[बगही, रौतहट|बगही]] {{*}} [[बडहर्वा]] {{*}} [[बन्जरहा]] {{*}} [[बरियारपुर, रौतहट|बरियारपुर]] {{*}} [[बसतपुर, रौतहट|बसतपुर]] {{*}} [[वसन्तपट्टी]] {{*}} [[बसविट्टी जिगडीया]] {{*}} [[बहुवा मदनपुर]] {{*}} [[बिर्ति प्रस्टोका]] {{*}} [[विश्रामपुर, रौतहट|विश्रामपुर]] {{*}} [[बिसुनपूर्वा मानपुर]] {{*}} [[बैरिया]] {{*}} [[ब्रह्मपुरी, रौतहट|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भलोहिया (पिपरा)]] {{*}} [[भसेढवा]] {{*}} [[भेडियाही]] {{*}} [[मठिया]] {{*}} [[मत्सरी]] {{*}} [[मर्यादापुर|मर्यादपुर]] {{*}} [[मलाही]] {{*}} [[महम्मदपुर ]] {{*}} [[माधोपुर]] {{*}} [[मिठुअवा]] {{*}} [[मुदबलावा]] {{*}} [[रङ्गपुर, रौतहट|रङ्गपुर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, रौतहट|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रमौली बैरिया]] {{*}} [[राजदेवी]] {{*}} [[राजपुर तुलसी]] {{*}} [[राजपुर फरहदवा]] {{*}} [[रामपुरखाप]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, रौतहट|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर दोस्तिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर बेलविछवा]] {{*}} [[लौकाहा]] {{*}} [[सङ्ग्रामपुर, रौतहट|सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[सखुअवा धमौरा]] {{*}} [[सखुअवा]] {{*}} [[सन्तपुर दोस्तीया]] {{*}} [[सन्तपुर मटिऔन]] {{*}} [[समनपुर]] {{*}} [[सरमुजवा]] {{*}} [[सरुअठा]] {{*}} [[शितलपुर बैरगनिया]] {{*}} [[सिमरा भवानीपुर]] {{*}} [[सोनरनिया]] {{*}} [[हजमिनिया]] {{*}} [[हथियाही]] {{*}} [[हर्दिया पल्टुवा]] | ९६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF00FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF00FF;" | '''३५५''' |} ==[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[गण्डकी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:गोरखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गोरखा जिल्ला]] चित्र:कास्की जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कास्की जिल्ला]] चित्र:लमजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[लमजुङ जिल्ला]] चित्र:मनाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मनाङ जिल्ला]] चित्र:स्याङ्जा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[स्याङ्जा जिल्ला]] चित्र:तनहुँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तनहुँ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३६ | rowspan="8" style="background-color:#FF0000;" | [[गण्डकी अञ्चल]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] | style="text-align:left;" | [[अश्राङ]] {{*}} [[आँपपिपल]] {{*}} [[आरूअर्भाङ]] {{*}} [[आरूचनौटे]] {{*}} [[आरुपोखरी|आरूपोखरी]] {{*}} [[उहिया]] {{*}} [[काशीगाउँ]] {{*}} [[केराबारी, गोरखा|केराबारी]] {{*}} [[जौबारी, गोरखा|जौबारी]] {{*}} [[केरौजा]] {{*}} [[खरिबोट]] {{*}} [[खोप्लाङ]] {{*}} [[गाङ्खु]] {{*}} [[गाईखुर]] {{*}} [[गुम्दा]] {{*}} [[घैरुङ]] {{*}} [[घ्याचोक]] {{*}} [[घ्याल्चोक]] {{*}} [[चुम्चेत]] {{*}} [[च्याङ्ली|च्याङली]] {{*}} [[छेकम्पार|छैकम्पार]] {{*}} [[छोप्राक]] {{*}} [[ताकुकोट]] {{*}} [[ताकुमझा लाँकुरिबोट]] {{*}} [[ताक्लुङ]] {{*}} [[ताङ्लिचोक]] {{*}} [[तान्द्राङ]] {{*}} [[ताप्ले]] {{*}} [[थालाजुङ]] {{*}} [[थुमी]] {{*}} [[दर्भुङ]] {{*}} [[देउराली, गोरखा|देउराली]] {{*}} [[धावा]] {{*}} [[धुवाकोट, गोर्खा|धुवाकोट]] {{*}} [[नारेश्वर]] {{*}} [[नाम्जुङ]] {{*}} [[पाँचखुवा देउराली]] {{*}} [[पन्द्रुङ]] {{*}} [[पालुङटार]] {{*}} [[प्रोक]] {{*}} [[फिनाम]] {{*}} [[फुजेल]] {{*}} [[बक्राङ]] {{*}} [[बगुवा]] {{*}} [[बिही]] {{*}} [[बुङकोट]] {{*}} [[बोर्लाङ]] {{*}} [[मिरकोट]] {{*}} [[भुम्लिचोक]] {{*}} [[मकैसिङ]] {{*}} [[मनकामना, गोरखा|मनकामना]] {{*}} [[मसेल]] {{*}} [[मानबु]] {{*}} [[मुच्चोक]] {{*}} [[लापु]] {{*}} [[लाप्राक]] {{*}} [[ल्हो]] {{*}} [[बारपाक]] {{*}} [[श्रीनाथकोट]] {{*}} [[सौरपानी]] {{*}} [[सामागाउँ]] {{*}} [[सिम्जुङ]] {{*}} [[सिर्दिबास]] {{*}} [[स्वारा]] {{*}} [[हंसपुर, गोर्खा|हंसपुर]] {{*}} [[हर्मी]] | ६६ |- | ३७ | [[कास्की जिल्ला|कास्की]] | style="text-align:left;" | [[अर्मला]] {{*}} [[आर्वाविजय]] {{*}} [[कालिका, कास्की|कालिका]] {{*}} [[कास्कीकोट]] {{*}} [[काँहु]] {{*}} [[कृष्तिनाच्नेचौर]] {{*}} [[घाचोक]] {{*}} [[घान्द्रुक]] {{*}} [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]] {{*}} [[ढिकुरपोखरी]] {{*}} [[थुमाकोडाँडा]] {{*}} [[थुम्की]] {{*}} [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] {{*}} [[देउराली, कास्की|देउराली]] {{*}} [[धम्पुस]] {{*}} [[धिताल, कास्की|धिताल]] {{*}} [[नामार्जुङ]] {{*}} [[निर्मलपोखरी]] {{*}} [[पार्चे]] {{*}} [[पुम्दीभुम्दी]] {{*}} [[पुरन्चौर]] {{*}} [[भाचोक]] {{*}} [[भदौरे तमागी]] {{*}} [[भरतपोखरी]] {{*}} [[भलाम]] {{*}} [[माछापुच्छ्रे, कास्की|माछापुच्छ्रे]] {{*}} [[माझठाना]] {{*}} [[मौजा]] {{*}} [[मिजुरेडाँडा]] {{*}} [[रिभान]] {{*}} [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] {{*}} [[लाहाचोक]] {{*}} [[लामाचौर]] {{*}} [[लुम्ले]] {{*}} [[ल्वाङघलेल]] {{*}} [[सैमराङ]] {{*}} [[सल्यान, कास्की|सल्यान]] {{*}} [[सराङकोट]] {{*}} [[सर्दीखोला]] {{*}} [[सिद्ध]] {{*}} [[सिल्दुजूरे]] {{*}} [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] {{*}} [[हेम्जा]] | ४३ |- | ३८ | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्चलबोट]] {{*}} [[इलमपोखरी]] {{*}} [[इशानेश्वर]] {{*}} [[उदिपुर|उदीपुर]] {{*}} [[उत्तरकन्या]] {{*}} [[करापु]] {{*}} [[कोल्की]] {{*}} [[कुन्छा]] {{*}} [[खुदी]] {{*}} [[गाउँसहर]] {{*}} [[गिलुङ]] {{*}} [[गौँडा]] {{*}} [[घनपोखरा]] {{*}} [[घेर्मु]] {{*}} [[चक्रतीर्थ]] {{*}} [[चण्डीस्थान]] {{*}} [[चन्द्रेश्वर]] {{*}} [[चिती]] {{*}} [[जिता]] {{*}} [[ढोडेनी]] {{*}} [[तान्द्राङ टक्सार]] {{*}} [[ताघ्रिङ]] {{*}} [[तार्कुघाट]] {{*}} [[तार्कु]] {{*}} [[दुराडाँडा]] {{*}} [[दूधपोखरी, लमजुङ|दुधपोखरी]] {{*}} [[धमिलीकुवा]] {{*}} [[धुसेनी, लमजुङ|धुसेनी]] {{*}} [[नाल्मा]] {{*}} [[नेटा, लमजुङ|नेटा]] {{*}} [[नौथर]] {{*}} [[पसगाउँ]] {{*}} [[परेवाडाँडा]] {{*}} [[पाचोक]] {{*}} [[पुरानोकोट|पुरानकोट]] {{*}} [[प्यार्जुङ]] {{*}} [[फलेनी]] {{*}} [[बन्सार]] {{*}} [[बाग्लुङपानी]] {{*}} [[बाँग्रे]] {{*}} [[बाहुनडाँडा]] {{*}} [[बाँझाखेत]] {{*}} [[बिचौर]] {{*}} [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] {{*}} [[भलायखर्क]] {{*}} [[भार्ते]] {{*}} [[भोर्लेटार, लमजुङ|भोर्लेटार]] {{*}} [[भोजे|भोंजे]] {{*}} [[भुलभुले]] {{*}} [[भुजुङ]] {{*}} [[भोटेओडार]] {{*}} [[मालिङ]] {{*}} [[मोहोरियाकोट]] {{*}} [[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]] {{*}} [[श्रीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[समीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[सिन्दुरे]] {{*}} [[सिम्पानी, लमजुङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुन्दरबजार नगरपालिका|सुन्दरबजार]] {{*}} [[सूर्यपाल]] {{*}} [[हिलेटक्सार]] | ६१ |- | ३९ | [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] | style="text-align:left;" | [[खाङ्सार]] {{*}} [[घ्यारु]] {{*}} [[ङावल]] {{*}} [[चामे]] {{*}} [[टङ्कीमनाङ]] {{*}} [[ताचैबगरछाप]] {{*}} [[थोचे]] {{*}} [[धारापानी, मनाङ|धारापानी]] {{*}} [[नार]] {{*}} [[पिसाङ]] {{*}} [[फू]] {{*}} [[भ्राका]] {{*}} [[मनाङ, मनाङ|मनाङ]] | १३ |- | ४० | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] | style="text-align:left;" | [[अर्जुनचौपारी]] {{*}} [[आलमदेवी]] {{*}} [[आरुचौर]] {{*}} [[आरुखर्क]] {{*}} [[एलादी]] {{*}} [[ओरस्टे]] {{*}} [[कालिकाकोट]] {{*}} [[किचनास]] {{*}} [[कुवाकोट, स्याङ्जा|कुवाकोट]] {{*}} [[क्याक्मी]] {{*}} [[केवारे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[कोल्मा बराहचौर]] {{*}} [[खिलुङ देउराली]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, स्याङ्जा|चण्डीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[चापाकोट, स्याङ्जा|चापाकोट]] {{*}} [[चिलाउनेबास]] {{*}} [[चिन्नेबास]] {{*}} [[चित्रे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[छाङछाङ्दी]] {{*}} [[जगत भञ्ज्याङ]] {{*}} [[जगत्रदेवी]] {{*}} [[टक्सार, स्याङ्जा|टक्सार]] {{*}} [[ठूलाडिही|ठुलाडिहि]] {{*}} [[ढापुक सिमलभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुल्सी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तीनदोबाटे]] {{*}} [[थुमपोखरा]] {{*}} [[दार्सिङ दहथुम]] {{*}} [[सतौदरौ|दरौ]] {{*}} [[निबुवाखर्क]] {{*}} [[पकवादी]] {{*}} [[पञ्चमुल]] {{*}} [[पौवेगौडे]] {{*}} [[पेलाकोट]] {{*}} [[पेल्काचौर]] {{*}} [[पिंडीखोला]] {{*}} [[फापरथुम]] {{*}} [[फेदीखोला]] {{*}} [[बाङ्गेफड्के]] {{*}} [[बहाकोट]] {{*}} [[बानेथोक देउराली]] {{*}} [[बिचारीचौतारा]] {{*}} [[विरुवा अर्चले]] {{*}} [[विर्घाअर्चले|विर्घा]] {{*}} [[भाटखोला]] {{*}} [[मग्याम चिसापानी]] {{*}} [[मल्याङकोट]] {{*}} [[मनकामना, स्याङ्जा|मनकामना]] {{*}} [[मालुङ्गा]] {{*}} [[माझकोट शिवालय]] {{*}} [[रत्नपुर]] {{*}} [[राङभाङ]] {{*}} [[रापाकोट]] {{*}} [[साँखर]] {{*}} [[सेखाम]] {{*}} [[सेतीदोभान]] {{*}} [[सिर्सेकोट]] {{*}} [[स्वरेक]] {{*}} [[श्री कृष्णगण्डकी]] {{*}} [[वाङसिङ देउराली]] | ६० |- | ४१ | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] | style="text-align:left;" | [[अरुणोदय]] {{*}} [[आँबुखैरेनी]] {{*}} [[दुलेगौँडा]] {{*}} [[ढोरफिर्दी]] {{*}} [[खैरेनीटार]] {{*}} [[बन्दिपुर|बन्दीपुर]] {{*}} [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] {{*}} [[काहूँशिवपुर]] {{*}} [[किहुँ]] {{*}} [[केशवटार]] {{*}} [[कोटदरबार]] {{*}} [[कोटा]] {{*}} [[क्यामिन]] {{*}} [[गजरकोट ]] {{*}} [[घाँसीकुवा]] {{*}} [[चोकचिसापानी]] {{*}} [[छाङ]] {{*}} [[छिपछिपे]] {{*}} [[छिम्केश्वरी ]] {{*}} [[सतिस्वाँरा]] {{*}} [[जामुने भञ्ज्याङ|जामुने]] {{*}} [[तनहुँसुर]] {{*}} [[थप्रेक, तनहुँ|थप्रेक]] {{*}} [[देवघाट, तनहुँ|देवघाट]] {{*}} [[देउराली, तनहुँ|देउराली]] {{*}} [[पुर्कोट]] {{*}} [[पोखरी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[फिरफिरे, तनहुँ|फिरफिरे]] {{*}} [[वसन्तपुर, तनहुँ|वसन्तपुर]] {{*}} [[बैदी]] {{*}} [[बरभञ्ज्याङ]] {{*}} [[भानु]] {{*}} [[भानुमती, तनहुँ|भानुमती]] {{*}} [[भिमाद]] {{*}} [[भिरकोट, तनहुँ|भिरकोट]] {{*}} [[सामुङ भगवतीपुर]] {{*}} [[मनपाङ]] {{*}} [[माझकोट, तनहुँ|माझकोट]] {{*}} [[मिर्लुङ]] {{*}} [[ऋषिङ रानीपोखरी]] {{*}} [[राम्जाकोट]] {{*}} [[राईपुर]] {{*}} [[रिस्ती]] {{*}} [[रुपाकोट, तनहुँ| रुपाकोट]] {{*}} [[श्याम्घा]] {{*}} [[घिरिङ सुन्धारा]] | ४६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF0000;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF0000;" | '''२८९''' |} ===[[लुम्बिनी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अर्घाखाँची जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अर्घाखाँची जिल्ला]] चित्र:गुल्मी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गुल्मी जिल्ला]] चित्र:कपिलवस्तु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कपिलवस्तु जिल्ला]] चित्र:नवलपरासी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नवलपरासी जिल्ला]] चित्र:पाल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाल्पा जिल्ला]] चित्र:रुपन्देही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुपन्देही जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४२ | rowspan="8" style="background-color:#43B3AE;" | [[लुम्बिनी अञ्चल]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] | style="text-align:left;" | [[असुरकोट]] {{*}} [[अडगुरी]] {{*}} [[अर्घातोष]] {{*}} [[केरुङ्गा]] {{*}} [[खन]] {{*}} [[खनदह]] {{*}} [[खिदिम]] {{*}} [[खिल्जी]] {{*}} [[गोखुङ्गा]] {{*}} [[चिदीका]] {{*}} [[छत्रगञ्ज]] {{*}} [[जलुके]] {{*}} [[जुकेना]] {{*}} [[ठाडा]] {{*}} [[ठुलापोखरा]] {{*}} [[ढाकावाङ]] {{*}} [[ढिकुरा]] {{*}} [[धनचौर]] {{*}} [[धातिवाङ]] {{*}} [[धारापानी, अर्घाखाँची|धारापानी]] {{*}} [[नुवाकोट, अर्घाखाँची|नुवाकोट]] {{*}} [[पटौटी]] {{*}} [[पणेना]] {{*}} [[पाली, अर्घाखाँची|पाली]] {{*}} [[पोखराथोक, अर्घाखाँची|पोखराथोक]] {{*}} [[बलकोट]] {{*}} [[बाँगी]] {{*}} [[भगवती, अर्घाखाँची|भगवती]] {{*}} [[मरेङ]] {{*}} [[मैदान]] {{*}} [[सिद्धारा|सिद्वारा]] {{*}} [[सिमलपानी]] {{*}} [[सीतापुर, अर्घाखाँची|सीतापुर]] {{*}} [[सुवर्णखाल]] {{*}} [[हंसपुर, अर्घाखाँची|हंसपुर]] {{*}} [[सन्धिखर्क]] {{*}} [[नरपानी]] {{*}} [[खाँचिकोट]] {{*}} [[किमडाँडा]] {{*}} [[अर्घा]] {{*}} [[डिभर्ना]] {{*}} [[वाङ्ला]] | ४२ |- | ४३ | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] | style="text-align:left;" | [[अग्लुङ]] {{*}} [[तम्घास]] {{*}} [[सिमीचौर]] {{*}} [[अर्खले]] {{*}} [[दुबिचौर]] {{*}} [[अमर अर्बाथोक]] {{*}} [[अमरपुर, गुल्मी|अमरपुर]] {{*}} [[अर्खवाङ]] {{*}} [[अर्जे]] {{*}} [[अर्बेनी]] {{*}} [[अर्लाङकोट]] {{*}} [[अस्लेवा]] {{*}} [[आँपचौर]] {{*}} [[इस्मा रजस्थल]] {{*}} [[कुर्घा]] {{*}} [[खड्गकोट]] {{*}} [[खर्ज्याङ]] {{*}} [[गौँडाकोट]] {{*}} [[ग्वाघा]] {{*}} [[ग्वादी]] {{*}} [[घमिर]] {{*}} [[छापहिले]] {{*}} [[जयखानी]] {{*}} [[जुनिया]] {{*}} [[जुभुङ]] {{*}} [[जैसीथोक]] {{*}} [[जोहाङ]] {{*}} [[ठूलो लुम्पेक]] {{*}} [[तुराङ]] {{*}} [[थानपति, गुल्मी|थानपति]] {{*}} [[दरबार देवीस्थान]] {{*}} [[दर्लामचौर]] {{*}} [[दर्लिङ, गुल्मी|दर्लिङ]] {{*}} [[दिगाम]] {{*}} [[दिब्रुङ]] {{*}} [[दोहली]] {{*}} [[दौँघा]] {{*}} [[धुर्कोट रजस्थल]] {{*}} [[नयाँगाउँ, गुल्मी|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेटा, गुल्मी|नेटा]] {{*}} [[पराल्मी]] {{*}} [[पल्लीकोट]] {{*}} [[पीपलधारा]] {{*}} [[पुर्कोट दह]] {{*}} [[पुर्तिघाट]] {{*}} [[पौंदी अमराई]] {{*}} [[फोक्सिङ]] {{*}} [[बडागाउँ, गुल्मी|बडागाउँ]] {{*}} [[बम्घा]] {{*}} [[बलिथुम]] {{*}} [[बलेटक्सार]] {{*}} [[बाँझकटेरी]] {{*}} [[बिसुखर्क]] {{*}} [[भनभने]] {{*}} [[भार्से]] {{*}} [[भुर्तुङ]] {{*}} [[मर्भुङ]] {{*}} [[मलायागिरी]] {{*}} [[मुसिकोट, गुल्मी|मुसिकोट]] {{*}} [[म्यालपोखरी]] {{*}} [[रिमुवा]] {{*}} [[रूपाकोट, गुल्मी|रूपाकोट]] {{*}} [[रुरु]] {{*}} [[लिम्घा]] {{*}} [[वस्तु]] {{*}} [[वाग्ला]] {{*}} [[वामीटक्सार]] {{*}} [[वीरबास]] {{*}} [[शान्तिपुर, गुल्मी|शान्तिपुर]] {{*}} [[सिर्सेनी]] {{*}} [[हँसरा]] {{*}} [[हरेवा]] {{*}} [[हर्दिनेटा]] {{*}} [[हर्मिचौर]] {{*}} [[हर्राचौर]] {{*}} [[हस्तीचौर]] {{*}} [[हाडहाडे]] {{*}} [[हुँगा]] {{*}} [[ह्वाङ्दी]] | ७९ |- | ४४ | [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] | style="text-align:left;" | [[अजिङ्गारा]] {{*}} [[अभिराव]] {{*}} [[उदयपुर, कपिलवस्तु|उदयपुर]] {{*}} [[कुशवा]] {{*}} [[कृष्णनगर]] {{*}} [[कोपवा]] {{*}} [[कजर्हवा]] {{*}} [[खुरहुरिया]] {{*}} [[गजेहडा]] {{*}} [[गणेशपुर, कपिलवस्तु|गणेशपुर]] {{*}} [[गुगौली]] {{*}} [[गोटिहवा]] {{*}} [[गौरी, कपिलवस्तु|गौरी]] {{*}} [[चनई]] {{*}} [[जयनगर, कपिलवस्तु|जयनगर]] {{*}} [[जवाभारी]] {{*}} [[जहदी]] {{*}} [[थुनिया]] {{*}} [[डुमरा]] {{*}} [[तितिर्खी]] {{*}} [[तिलौराकोट]] {{*}} [[दुबिया]] {{*}} [[दोहनी]] {{*}} [[धनकौली]] {{*}} [[धरमपनिया]] {{*}} [[नन्दनगर]] {{*}} [[निग्लिहवा]] {{*}} [[पकडी]] {{*}} [[पटना, कपिलवस्तु|पटना]] {{*}} [[पतरिया]] {{*}} [[पत्थरदैया]] {{*}} [[पर्सोहिया]] {{*}} [[पिपरा, कपिलवस्तु|पिपरा]] {{*}} [[पुरुषोत्तमपुर]] {{*}} [[फुलिका]] {{*}} [[वाणगङ्गा]] {{*}} [[बरकुलपुर]] {{*}} [[बरैपुर]] {{*}} [[बलरामपुर]] {{*}} [[बलुहवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, कपिलवस्तु|वसन्तपुर]] {{*}} [[बासखोर]] {{*}} [[बहादुरगञ्ज]] {{*}} [[बिजुवा]] {{*}} [[विशुनपुर]] {{*}} [[बुड्ढी]] {{*}} [[बेदौली, कपिलवस्तु|बेदौली]] {{*}} [[भगवानपुर, कपिलवस्तु|भगवानपुर]] {{*}} [[भलवारी]] {{*}} [[भलवाड]] {{*}} [[महाराजगन्ज]] {{*}} [[महुवा]] {{*}} [[महेन्द्रकोट]] {{*}} [[मानपुर, कपिलवस्तु|मानपुर]] {{*}} [[भिल्मी]] {{*}} [[मोतिपुर, कपिलवस्तु|मोतिपुर]] {{*}} [[रङ्गपुर, कपिलवस्तु|रङ्गपुर]] {{*}} [[राजपुर, कपिलवस्तु|राजपुर]] {{*}} [[रामनगर, कपिलवस्तु|रामनगर]] {{*}} [[लबनी]] {{*}} [[लालपुर]] {{*}} [[विठुवा]] {{*}} [[विद्यानगर, कपिलवस्तु|विद्यानगर]] {{*}} [[वीरपुर]] {{*}} [[शिवनगर, कपिलवस्तु|शिवनगर]] {{*}} [[शिवपुर]] {{*}} [[शिवगढी]] {{*}} [[सिंहखोर]] {{*}} [[सिर्सिहवा]] {{*}} [[सिसवा]] {{*}} [[सोम्दिहा]] {{*}} [[सौराहा, कपिलवस्तु|सौराहा]] {{*}} [[हथिहवा]] {{*}} [[हथौसा]] {{*}} [[हरानामपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, कपिलवस्तु|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दौना]] | ७७ |- | ४५ | [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] | style="text-align:left;" | [[उपल्लो अर्खला]] {{*}} [[दिव्यपुरी]] {{*}} [[अग्यौली]] {{*}} [[अमरापुरी]] {{*}} [[अमराैट]] {{*}} [[भुजहवा]]{{*}} [[मुकुन्दपुर]] {{*}} [[डाडाझेरी टाडी]]{{*}} [[हकुई]] {{*}} [[माकर]] {{*}} [[कोल्हुवा]] {{*}} [[कोटथर]] {{*}}[[देवगवा]] {{*}} [[देवचुली नगरपालिका|देवचुली]] {{*}} [[पञ्चनगर]]{{*}} [[प्रगतीनगर]]{{*}} [[कुडिया]] {{*}} [[नारायणी, नवलपरासी|नारायणी]] {{*}} [[कुमारवर्ती]] {{*}} [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] {{*}} [[स्वाँठी]]{{*}} [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] {{*}} [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] {{*}} [[गेरमी]] {{*}} [[गुठीप्रसौनी]] {{*}} [[गुठीसुर्यपुरा]] {{*}} [[जहदा]] {{*}} [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] {{*}} [[तमसरिया]]{{*}} [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] {{*}} [[रामपुरुवा]] {{*}} [[ठूलोखैरटवा]] {{*}} [[तिलकपुर]] {{*}} [[शिवमन्दिर]] {{*}} [[दाउन्ने देवी]] {{*}} [[डेढगाउँ]] {{*}} [[पिठौली, नवलपरासी|पिठौली]] {{*}} [[देउराली, नवलपरासी|देउराली]] {{*}} [[धौबादी]] {{*}} [[धुर्कोट]] {{*}} [[दुम्किबास]] {{*}} [[नरम, नवलपरासी|नरम]] {{*}} [[नस्रही]] {{*}} [[नयाँ बेल्हानी]] {{*}} [[पकलीहवा]] {{*}} [[पाल्ही]] {{*}} [[प्रसौनी, नवलपरासी|प्रसौनी]] {{*}} [[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]] {{*}} [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] {{*}} [[बडहरा दुबौलिया]] {{*}} [[बैदौली]] {{*}} [[बन्जरिया, नवलपरासी|बन्जरिया]] {{*}} [[बेणिमणिपुर|बेणीमणिपुर]] {{*}} [[बुलिङटार]] {{*}} [[भारतीपुर]] {{*}} [[मैनाघाट]] {{*}} [[मनरी]] {{*}} [[मिथुकरम]] {{*}} [[रजहर]] {{*}} [[राकाचुली]] {{*}} [[रकुवा]] {{*}} [[रामनगर, नवलपरासी|रामनगर]] {{*}} [[रामपुरखडौना]] {{*}} [[रतनपुर]] {{*}} [[रुचाङ]] {{*}} [[रुपौलिया]] {{*}} [[सनई]] {{*}} [[सरावल]] {{*}} [[सोमानी]] {{*}} [[सुक्रौली]] {{*}} [[हरपुर]] {{*}} [[हुप्सेकोट]] {{*}} [[त्रिवेणी सुस्ता]] | ७३ |- | ४६ | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अर्गली]] {{*}} [[अर्चले]] {{*}} [[कचल]] {{*}} [[पोखराथोक, पाल्पा|पोखराथोक]] {{*}} [[कसेनी, पाल्पा|कसेनी]] {{*}} [[कुसुमखोला]] {{*}} [[कोलडाँडा]] {{*}} [[खस्यौली]] {{*}} [[खानीगाउँ, पाल्पा|खानीगाउँ]] {{*}} [[खानीछाप]] {{*}} [[खालीवन]] {{*}} [[ख्याहा]] {{*}} [[गल्धा]] {{*}} [[गाडाकोट]] {{*}} [[गेझा]] {{*}} [[गोठादी]] {{*}} [[चापपानी]] {{*}} [[चिदिपानी]] {{*}} [[छहरा]] {{*}} [[जल्पा]] {{*}} [[जुठापौवा]] {{*}} [[ज्यामिरे, पाल्पा|ज्यामिरे]] {{*}} [[झडेवा]] {{*}} [[झिरुवास]] {{*}} [[टिमुरे, पाल्पा|टिमुरे]] {{*}} [[ताहुँ]] {{*}} [[चिर्तुङधारा]] {{*}} [[तेल्घा]] {{*}} [[दर्छा]] {{*}} [[दर्लमडाँडा]] {{*}} [[देउराली, पाल्पा|देउराली]] {{*}} [[देवीनगर]] {{*}} [[दोभान]] {{*}} [[नायरनमतलेस]] {{*}} [[पालुङमैनादी]] {{*}} [[पिपलडाँडा, पाल्पा|पिपलडाँडा]] {{*}} [[फेक]] {{*}} [[फोक्सिङकोट]] {{*}} [[बन्दीपोखरा]] {{*}} [[बराङ्दी]] {{*}} [[बल्डेङगढी]] {{*}} [[बहादुरपुर]] {{*}} [[बौघागुम्बा]] {{*}} [[बौघापोखराथोक]] {{*}} [[भुवनपोखरी]] {{*}} [[भैरवस्थान, पाल्पा|भैरवस्थान]] {{*}} [[मदनपोखरा]] {{*}} [[मस्याम]] {{*}} [[मित्याल]] {{*}} [[मुझुङ]] {{*}} [[यम्घा]] {{*}} [[रहबास]] {{*}} [[रामपुर, पाल्पा|रामपुर]] {{*}} [[रिङनेरह]] {{*}} [[रुप्से]] {{*}} [[वाकामलाङ]] {{*}} [[वीरकोट]] {{*}} [[सत्यवती, पाल्पा|सत्यवती]] {{*}} [[सहलकोट]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, पाल्पा|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिलुवा]] {{*}} [[सोमादी]] {{*}} [[हुङ्गी]] {{*}} [[हुमिन]] {{*}} [[हेक्लाङ]] | ६५ |- | ४७ | [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] | style="text-align:left;" | [[असुरैना]] {{*}} [[आनन्दवन]] {{*}} [[आमा, रूपन्देही|आमा]] {{*}} [[एकला]] {{*}} [[कम्हरिया]] {{*}} [[करहिया]] {{*}} [[करौता]] {{*}} [[केरवानी]] {{*}} [[खडवा वनगाई]] {{*}} [[खुदावागर]] {{*}} [[गङ्गोलिया]] {{*}} [[गजेडी]] {{*}} [[गोनाहा]] {{*}} [[चिल्हिया]] {{*}} [[छिपागढ]] {{*}} [[छोटकी रामनगर]] {{*}} [[जोगडा]] {{*}} [[टिकुलिगढ]] {{*}} [[तेनुहुवा]] {{*}} [[थुमहवा पिप्रहवा]] {{*}} [[दयानगर]] {{*}} [[दुधराक्ष]] {{*}} [[देवदह नगरपालिका|देवदह]] {{*}} [[धकधइ]] {{*}} [[धमोली]] {{*}} [[पश्चिम अमुवा]] {{*}} [[पजरकट्टी]] {{*}} [[पटखौली]] {{*}} [[पडसरी]] {{*}} [[पर्रोहा]] {{*}} [[पोखरभिण्डी]] {{*}} [[फरेना]] {{*}} [[वसन्तपुर, रुपन्देही|वसन्तपुर]] {{*}}{{*}} [[बैरघाट]] {{*}} [[बोदवार]] {{*}} [[भगवानपुर, रुपन्देही|भगवानपुर]] {{*}} [[मक्रहर]] {{*}} [[मझगावा]] {{*}} [[मधुवलिया|मधवलिया]] {{*}} [[मधुवनी, रुपन्देही|मधुवनी]] {{*}} [[मैनहिया]] {{*}} [[मर्यादपुर, रुपन्देही|मर्यादपुर]] {{*}} [[मसिना, रुपन्देही|मसिना]] {{*}} [[मानपकडी]] {{*}} [[मानमटेरिया]] {{*}} [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] {{*}} [[रायपुरा]] {{*}} [[रुद्रपुर]] {{*}} [[रोइनिहवा]] {{*}} [[लुम्बिनी आदर्श]] {{*}} [[बगाहा]] {{*}} [[बगौली|वगौली]] {{*}} [[विष्णुपुरा]] {{*}} [[बेतकुइया]] {{*}} [[बोगडी]] {{*}} [[शङ्करनगर]] {{*}} [[सक्रौनपकडी]] {{*}} [[साडी, रूपन्देही|साडी]] {{*}} [[सालझण्डी]] {{*}} [[सिक्टहन]] {{*}} [[सिपवा]] {{*}} [[सिलौटिया]] {{*}} [[सूर्यपुरा]] {{*}} [[सेमरा मर्चवार]] {{*}} [[सेमलार]] {{*}} [[सौराहा फर्साटिकर]] {{*}} [[हाटी बनगाई]] {{*}} [[हाटी फर्साटिकर]] {{*}} [[हर्नैया]] | ६९ |- | colspan="4" style="background-color:#43B3AE;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#43B3AE;" | '''४०५''' |} ===[[धौलागिरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बागलुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] चित्र:मुस्ताङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुस्ताङ जिल्ला]] चित्र:म्याग्दी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[म्याग्दी जिल्ला]] चित्र:पर्वत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्वत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४८ | rowspan="8" style="background-color:#DF73FF;" | [[धौलागिरी अञ्चल]] | [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]] | style="text-align:left;" | [[अधिकारीचौर]] {{*}} [[अर्गल]] {{*}} [[अर्जेवा]] {{*}} [[अमरभूमि]] {{*}} [[अमलाचौर]] {{*}} [[काँडेवास]] {{*}} [[कुश्मीसेरा]] {{*}} [[खुङ्खानी]] {{*}} [[खुँगा]] {{*}} [[ग्वालीचौर]] {{*}} [[छिस्ती]] {{*}} [[जैदी]] {{*}} [[जलजला, बागलुङ|जलजला]] {{*}} [[तमान]] {{*}} [[तारा, बागलुङ|तारा]] {{*}} [[तङ्ग्राम]] {{*}} [[तित्याङ]] {{*}} [[दगातुन्डाँडा]] {{*}} [[दमेक]] {{*}} [[दर्लिङ, बागलुङ|दर्लिङ]] {{*}} [[दुधिलाभाटी]] {{*}} [[देवीस्थान, बागलुङ|देवीस्थान]] {{*}} [[धम्जा]] {{*}} [[धुल्लुवास्कोट]] {{*}} [[नरेठाँटी]] {{*}} [[नारायणस्थान, बागलुङ|नारायणस्थान]] {{*}} [[निसी]] {{*}} [[पाला|पालाकोट]] {{*}} [[पाण्डवखानी]] {{*}} [[पैयुँपाटा]] {{*}} [[पैयुँथन्थाप]] {{*}} [[बाटाकाचौर]] {{*}} [[बिहुँकोट]] {{*}} [[बिनामारे]] {{*}} [[बुर्तिबाङ]] {{*}} [[बोङ्गादोभान]] {{*}} [[बोहरागाउँ]] {{*}} [[बोवाङ]] {{*}} [[भकुण्डे]] {{*}} [[भिमपोखरा]] {{*}} [[भीमगिठे]] {{*}} [[मल्म]] {{*}} [[मालिका, बागलुङ|मालिका]] {{*}} [[रणसिंहकिटेनी]] {{*}} [[राजकुट]] {{*}} [[रायडाँडा]] {{*}} [[राङखानी]] {{*}} [[रिघा]] {{*}} [[रेश]] {{*}} [[लेखानी, बागलुङ|लेखानी]] {{*}} [[सर्कुवा]] {{*}} [[सल्यान, बागलुङ|सल्यान]] {{*}} [[सिसाखानी, बागलुङ|सिसाखानी]] {{*}} [[सिँगाना]] {{*}} [[सुखौरा]] {{*}} [[हटिया, बागलुङ|हटिया]] {{*}} [[हरीचौर]] {{*}} [[हिल]] {{*}} [[हुग्दीशिर]] | ५९ |- | ४९ | [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] | style="text-align:left;" | [[कागबेनी]] {{*}} [[कुञ्जो]] {{*}} [[कोबाङ]] {{*}} [[घमी]] {{*}} [[चराङ]] {{*}} [[छुसाङ]] {{*}} [[छोन्हुप]] {{*}} [[छोसेर]] {{*}} [[जोमसोम]] {{*}} [[झोङ]] {{*}} [[टुकुचे]] {{*}} [[मार्फा]] {{*}} [[मुक्तिनाथ, मुस्ताङ|मुक्तिनाथ]] {{*}} [[लेते]] {{*}} [[लोमान्थाङ]] {{*}} [[सुर्खाङ]] | १६ |- | ५० | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] | style="text-align:left;" | [[अर्मन]] {{*}} [[घार]] {{*}} [[अर्थुङ्गे, म्याग्दी|अर्थुङ्गे]] {{*}} [[ओखरबोट]] {{*}} [[कुहुँकोट]] {{*}} [[कुइनेमङ्गले]] {{*}} [[गुर्जा खानी]] {{*}} [[घतान]] {{*}} [[चिमखोला]] {{*}} [[ज्यामरुककोट]] {{*}} [[झीँ]] {{*}} [[ताकम]] {{*}} [[दग्नाम]] {{*}} [[दाना]] {{*}} [[दरबाङ]] {{*}} [[देवीस्थान, म्याग्दी|देवीस्थान]] {{*}} [[दोवा]] {{*}} [[नारच्याङ]] {{*}} [[निस्कोट]] {{*}} [[पाखापानी, म्याग्दी|पाखापानी]] {{*}} [[पात्लेखेत, म्याग्दी|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुलाचौर]] {{*}} [[बरञ्जा]] {{*}} [[बाबियाचौर]] {{*}} [[बेगखोला]] {{*}} [[विम]] {{*}} [[भकिम्ली]] {{*}} [[भुरुङ तातोपानी]] {{*}} [[मल्कवाङ]] {{*}} [[मराङ]] {{*}} [[मुदी]] {{*}} [[मुना]] {{*}} [[रत्नेचौर]] {{*}} [[राखुभगवती]] {{*}} [[राखुपिप्ले]] {{*}} [[राम्चे, म्याग्दी|राम्चे]] {{*}} [[रूम, म्याग्दी|रूम]] {{*}} [[लुलाङ]] {{*}} [[शिख]] {{*}} [[सिङ्गा]] {{*}} [[हिस्थान मण्डली]] | ४१ |- | ५१ | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] | style="text-align:left;" | [[आर्थर डाँडाखर्क]] {{*}} [[उरामपोखरा]] {{*}} [[कटुवाचौपारी]] {{*}} [[कार्कीनेटा|कार्किनेटा]] {{*}} [[कुर्घा, पर्वत|कुर्घा]] {{*}} [[क्याङ]] {{*}} [[फलेवास खानीगाउँ]] {{*}} [[खौलालाँकुरी]] {{*}} [[खुर्कोट, पर्वत|खुर्कोट]] {{*}} [[चित्रे]] {{*}} [[चुवा, पर्वत|चुवा]] {{*}} [[टकलाक]] {{*}} [[ठानामौला]] {{*}} [[ठूलीपोखरी]] {{*}} [[तिलाहार]] {{*}} [[थापाठाना]] {{*}} [[देउपुरकोट]] {{*}} [[देउराली, पर्वत|देउराली]] {{*}} [[फलेवास देवीस्थान]] {{*}} [[धाइरिङ]] {{*}} [[दुर्लुङ]] {{*}} [[नाङलिवाङ]] {{*}} [[पाखापानी, पर्वत|पाखापानी]] {{*}} [[पकुवा]] {{*}} [[पाङ, पर्वत|पाङ]] {{*}} [[पाङराङ]] {{*}} [[बितलवा पिपलटारी]] {{*}} [[फलामखानी, पर्वत|फलामखानी]] {{*}} [[बनौ]] {{*}} [[बाजुङ]] {{*}} [[बालाकोट]] {{*}} [[बासखर्क]] {{*}} [[बाच्छा, पर्वत|बाच्छा]] {{*}} [[बाहाकी ठाँटी]] {{*}} [[बिहादी बर्राचौर]] {{*}} [[बिहादी रानीपानी]] {{*}} [[बेहुलीबास]] {{*}} [[भंगरा]] {{*}} [[भोक्सिङ]] {{*}} [[भोर्ले, पर्वत|भोर्ले]] {{*}} [[भुक्ताङले]] {{*}} [[माझफाँट मल्लाज]] {{*}} [[मुडिकुवा]] {{*}} [[राम्जादेउराली]] {{*}} [[लेखफाँट]] {{*}} [[लिमिठाना]] {{*}} [[लुङ्खुदेउराली]] {{*}} [[शालिग्राम, पर्वत|शालिग्राम]] {{*}} [[शालिजा]] {{*}} [[शङ्करपोखरी]] {{*}} [[शिवालय, पर्वत|शिवालय]] {{*}} [[सरौखोला]] {{*}} [[होश्राङ्दी]] {{*}} [[हुवास]] {{*}} [[त्रिवेणी, पर्वत|त्रिवेणी]] | ५५ |- | colspan="4" style="background-color:#DF73FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#DF73FF;" | '''१७१''' |} ==[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[राप्ती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:दाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दाङ जिल्ला]] चित्र:प्युठान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[प्युठान जिल्ला]] चित्र:रोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रोल्पा जिल्ला]] चित्र:रुकुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुकुम जिल्ला]] चित्र:सल्यान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सल्यान जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५२ | rowspan="8" style="background-color:#154360;" | [[राप्ती अञ्चल]] | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] | style="text-align:left;" | [[सौडियार]] {{*}} [[हापुर, दाङ|हापुर]] {{*}} [[स्युजा]] {{*}} [[सैघा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, दाङ|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[काभ्रे, दाङ|काभ्रे]] {{*}} [[लोहारपानी]] {{*}} [[लालमटिया]] {{*}} [[सिसहनिया, दाङ|सिसहनिया]] {{*}} [[सोनपुर, दाङ|सोनपुर]] {{*}} [[हाँसीपुर]] {{*}} [[गोबरडिहा]] {{*}} [[गढवा, दाङ|गढवा]] {{*}} [[गङ्गापरस्पुर]] {{*}} [[चौलाही]] {{*}} [[कोइलाबास]] {{*}} [[सतबरिया]] {{*}} [[राजपुर, दाङ|राजपुर]] {{*}} [[बेला]] {{*}} [[रामपुर, दाङ|रामपुर]] {{*}} [[धर्ना, दाङ|धर्ना]] {{*}} [[फुलबारी, दाङ|फूलबारी]] {{*}} [[उरहरी]] {{*}} [[टरिगाउँ]] {{*}} [[गोल्टाकुरी]] {{*}} [[धनौरी]] {{*}} [[श्रीगाउँ]] {{*}} [[हेकुली]] {{*}} [[पुरन्धारा]] {{*}} [[पञ्चकुले]] {{*}} [[बाघमारे]] {{*}} [[शान्तिनगर, दाङ|शान्तिनगर]] {{*}} [[पवननगर]] {{*}} [[हलवार]] {{*}} [[बिजौरी]] {{*}} [[नारायणपुर, दाङ |नारायणपुर]] {{*}} [[ढिकपुर]] {{*}} [[डुरुवा]] {{*}} [[मानपुर, दाङ|मानपुर]] | ३९ |- | ५३ | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] | style="text-align:left;" | [[अर्खा]] {{*}} [[धोबाघाट (उदयपुर कोट)|उदयपुरकोट]] {{*}} [[ओखरकोट]] {{*}} [[कोचिवाङ]] {{*}} [[प्युठान खलङ्गा]] {{*}} [[खवाङ]] {{*}} [[खुङ]] {{*}} [[खैरा]] {{*}} [[गोठीवाङ]] {{*}} [[चुँजा]] {{*}} [[जुम्रीकाँडा]] {{*}} [[डाम्री]] {{*}} [[तिराम]] {{*}} [[ढुङ्गेगढी]] {{*}} [[तुसारा]] {{*}} [[तोरवाङ]] {{*}} [[दाखाक्वाडी]] {{*}} [[दाङबाङ]] {{*}} [[धरमपानी, प्युठान|धरमपानी]] {{*}} [[धर्मावती]] {{*}} [[धुवाङ]] {{*}} [[नयाँगाउँ, प्युठान|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नारीकोट]] {{*}} [[पकला]] {{*}} [[पूजा, प्युठान|पूजा]] {{*}} [[फोप्ली]] {{*}} [[बरौला]] {{*}} [[भिङ्ग्री]] {{*}} [[मरन्ठाना]] {{*}} [[मर्कावाङ]] {{*}} [[माझकोट, प्युठान|माझकोट]] {{*}} [[रजवारा]] {{*}} [[रम्दी]] {{*}} [[रस्पुरकोट]] {{*}} [[लिघा]] {{*}}[[लिवाङ, प्युठान|लिवाङ]] {{*}} [[लुङ]] {{*}} [[वर्जिवाङ]] {{*}} [[बाङ्गेमरोट]] {{*}} [[बाङ्गेसाल]] {{*}} [[बादिकोट]] {{*}} [[विजयनगर]] {{*}} [[विजुली, प्युठान|विजुली]] {{*}} [[विजुवार]] {{*}} [[वेलबास]] {{*}} [[सारी, प्युठान|सारी]] {{*}} [[स्याउलीवाङ]] {{*}} [[स्वर्गद्वारी खाल]] {{*}} [[हंसपुर, प्युठान|हंसपुर]] | ४९ |- | ५४ | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अरेश]] {{*}} [[इरिवाङ]] {{*}} [[उवा]] {{*}} [[ओत, रोल्पा|ओत]] {{*}} [[करेटी]] {{*}} [[कुरेली]] {{*}} [[कोटगाउँ]] {{*}} [[कोर्चावाङ]] {{*}} [[खुङ्ग्री]] {{*}} [[खुमेल]] {{*}} [[गजुल]] {{*}} [[गाम]] {{*}} [[गुम्चाल]] {{*}} [[गैरीगाउँ]] {{*}} [[घर्तीगाउँ]] {{*}} [[घोडागाउँ]] {{*}} [[जङ्कोट]] {{*}} [[जिनावाङ]] {{*}} [[जुगाँर]] {{*}} [[जेदवाङ]] {{*}} [[जेलवाङ]] {{*}} [[जैमाकसला]] {{*}} [[जौलीपोखरी]] {{*}} [[झेनाम]] {{*}} [[डुब्रिङ]] {{*}} [[तालावाङ]] {{*}} [[तेवाङ]] {{*}} [[थवाङ]] {{*}} [[दुबिडाँडा]] {{*}} [[धवाङ]] {{*}} [[नुवागाउँ]] {{*}} [[पाखापानी, रोल्पा|पाखापानी]] {{*}} [[पाङ, रोल्पा|पाङ]] {{*}} [[पाछावाङ]] {{*}} [[फगाम]] {{*}} [[बुढागाउँ]] {{*}} [[भावाङ]] {{*}} [[मसिना, रोल्पा|मसिना]] {{*}} [[मिझिङ]] {{*}} [[मिरुल]] {{*}} [[राँक]] {{*}} [[राङ्कोट]] {{*}} [[राङ्सी, रोल्पा|राङ्सी]] {{*}} [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] {{*}} [[वडाचौर]] {{*}} [[सखी]] {{*}} [[सिउरी]] {{*}} [[सिर्प]] {{*}} [[सेरम]] {{*}} [[हार्जङ]] {{*}} [[ह्वामा]] | ५१ |- | ५५ | [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] | style="text-align:left;" | [[अर्मा]] {{*}} [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबीसकोट]] {{*}} [[खलङ्गा, पश्चिम रुकुम|खलङ्गा]] {{*}} [[आठबिस डाँडागाउँ|आठबीस डाँडागाउँ]] {{*}} [[काँडा, पूर्वी रुकुम|काँडा]] {{*}} [[कोल, पूर्वी रुकुम|कोल]] {{*}} [[काँक्री]] {{*}} [[कोटजहारी]] {{*}} [[खारा]] {{*}} [[खोलागाउँ, पश्चिम रुकुम|खोलागाउँ]] {{*}} [[गराइला]] {{*}} [[गोतामकोट]] {{*}} [[घेत्मा]] {{*}} [[चुनवाङ]] {{*}} [[चौखावाङ]] {{*}} [[छिवाङ]] {{*}} [[प्वाङ]] {{*}} [[जाङ]] {{*}} [[झुला]] {{*}} [[तकसेरा]] {{*}} [[दुली]] {{*}} [[नुवाकोट, पश्चिम रुकुम|नुवाकोट]] {{*}} [[पिपल, पश्चिम रुकुम|पिपल]] {{*}} [[पोखरा, पूर्वी रुकुम|पोखरा]] {{*}} [[पुर्तिमकाँडा]] {{*}} [[पेउघा]] {{*}} [[बाँफिकोट]] {{*}} [[विजयश्वरी]] {{*}} [[भलाक्चा]] {{*}} [[महत, पूर्वी रुकुम|महत]] {{*}} [[मग्मा]] {{*}} [[मुरू]] {{*}} [[मोरावाङ]] {{*}} [[राङ्सी, पूर्वी रुकुम|राङ्सी]] {{*}} [[रन्मामैकोट]] {{*}} [[रुघा, पश्चिम रुकुम|रुघा]] {{*}} [[रुकुमकोट]] {{*}} [[साँख]] {{*}} [[सिम्ली]] {{*}} [[सिस्ने, पूर्वी रुकुम|सिस्ने]] {{*}} [[स्यालाखादी]] {{*}} [[स्यालापाखा]] {{*}} [[हुकाम]] | ४३ |- | ५६ | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] | style="text-align:left;" | [[काँरागिठी]] {{*}} [[शिवरथ]] {{*}} [[माझकाँडा]] {{*}} [[स्वीकोट]] {{*}} [[लेखपोखरा]] {{*}} [[सरपानी गर्पा]] {{*}} [[रिम, सल्यान|रिम]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, सल्यान|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[देवस्थल]] {{*}} [[बामे]] {{*}}[[मुलखोला]] {{*}} [[कजेरी]] {{*}} [[मार्के]] {{*}} [[सैजुवाल टाकुरा]] {{*}} [[स्यानीखाल]] {{*}} [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] {{*}} [[हिवल्चा]] {{*}} [[कोटबारा]] {{*}} [[कोटमौला]] {{*}} [[थारमारे]] {{*}} [[पिपलनेटा]] {{*}} [[डाँडागाउँ, सल्यान|डाँडागाउँ]] {{*}} [[काप्रेचौर]] {{*}} [[काभ्रा]] {{*}} [[कालागाउँ, सल्यान|कालागाउँ]] {{*}} [[कालीमाटी काल्चे]] {{*}} [[कालीमाटी रामपुर]] {{*}} [[कुपिण्डेदह]] {{*}} [[कोर्बाङझिम्पे]] {{*}} [[घाँजरीपिपल]] {{*}} [[चाँदे]] {{*}} [[छायाँक्षेत्र]] {{*}} [[जिमाली]] {{*}} [[ढाकाडाम]] {{*}} [[दमाचौर]] {{*}} [[दार्माकोट]] {{*}} [[धनवाङ]] {{*}} [[निगालचुला]] {{*}} [[फलावाङ]] {{*}} [[बडागाउँ, सल्यान|बडागाउँ]] {{*}} [[बाँझकाँडा]] {{*}} [[बाफुखोला]] {{*}} [[भल्चौर]] {{*}} [[मर्मपरिकाँडा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, सल्यान|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिनवाङ]] {{*}} [[त्रिवेणी, सल्यान|त्रिवेणी]] | ४७ |- | colspan="4" style="background-color:#154360;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#154360;" | '''२२९''' |} ===[[कर्णाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:डोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोल्पा जिल्ला]] चित्र:हुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[हुम्ला जिल्ला]] चित्र:जुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जुम्ला जिल्ला]] चित्र:कालिकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कालिकोट जिल्ला]] चित्र:मुगु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुगु जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५७ | rowspan="8" style="background-color:#b7950b;" | [[कर्णाली अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, डोल्पा|कालिका]] {{*}} [[काइगाउँ]] {{*}} [[छार्का]] {{*}} [[जुफाल]] {{*}} [[माझफाल]] {{*}} [[तिन्जे]] {{*}} [[दुनै]] {{*}} [[धो]] {{*}} [[नर्कु]] {{*}} [[पहाडा]] {{*}} [[फोक्सुण्डो]] {{*}} [[भिजेर]] {{*}} [[मुकोट]] {{*}} [[रह]] {{*}} [[रिमी]] {{*}} [[लावन]] {{*}} [[लिकु, डोल्पा|लिखु]] {{*}} [[ल्हाँ]] {{*}} [[शहरतारा]] {{*}} [[सर्मी]] {{*}} [[साल्दाङ]] {{*}} [[सुँ]] {{*}} [[त्रिपुराकोट]] | २३ |- | ५८ | [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[कालिका, हुम्ला|कालिका]] {{*}} [[खगालगाउँ]] {{*}} [[खार्पुनाथ]] {{*}} [[गोठी]] {{*}} [[छिप्रा]] {{*}} [[जैर]] {{*}} [[ठेहे]] {{*}} [[दार्मा]] {{*}} [[डाँडाफाया]] {{*}} [[बराई]] {{*}} [[बरगाउँ]] {{*}} [[मदना]] {{*}} [[मैला]] {{*}} [[मेल्छाम]] {{*}} [[मिमी]] {{*}} [[मुचु|मुचू]] {{*}} [[राया]] {{*}} [[रोडिकोट]] {{*}} [[लाली, हुम्ला|लाली]] {{*}} [[लिमी]] {{*}} [[श्रीनगर, हुम्ला|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीमष्ठा]] {{*}} [[साया]] {{*}} [[सर्कीदेउ]] {{*}} [[सिमीकोट|सिमिकोट]] {{*}} [[स्याडा]] {{*}} [[हेप्का]] | २७ |- | ५९ | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[गुठीचौर]] {{*}} [[कनकासुन्दरी]] {{*}} [[कार्तिकस्वामी]] {{*}} [[कालिकाखेतु]] {{*}} [[कुँडारी|कुडारी]] {{*}} [[गर्ज्याङ्गकोट]] {{*}} [[घोडेमहादेव]] {{*}} [[चन्दननाथ]] {{*}} [[छुमचौर]] {{*}} [[डिल्लीचौर]] {{*}} [[तलिउम]] {{*}} [[तातोपानी, जुम्ला|तातोपानी]] {{*}} [[ताम्ती]] {{*}} [[देपालगाउँ]] {{*}} [[धापा]] {{*}} [[नराकोट]] {{*}} [[पट्मारा]] {{*}} [[पाण्डवगुफा]] {{*}} [[पातरासी]] {{*}} [[बड्की]] {{*}} [[बुम्रमाडीचौर]] {{*}} [[महतगाउँ]] {{*}} [[महावैपाथरखोला]] {{*}} [[मालिकाठाँटा|मालिकाठाटा]] {{*}} [[मालिकाबोता]] {{*}} [[रारालिही]] {{*}} [[लाम्रा]] {{*}} [[विराट]] {{*}} [[शनिगाउँ]] {{*}} [[हाँकु]] | ३० |- | ६० | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] | style="text-align:left;" | [[ओदानकु]] {{*}} [[कुमालगाउँ]] {{*}} [[कोटवाडा]] {{*}} [[खिन]] {{*}} [[गेला]] {{*}} [[चिलखाया]] {{*}} [[छाप्रे, कालीकोट|छाप्रे]] {{*}} [[जुविथा]] {{*}} [[थिर्पु]] {{*}} [[दाँहा]] {{*}} [[धौलागोह]] {{*}} [[नानिकोट]] {{*}} [[पाँखा|पाखा]] {{*}} [[फुकोट]] {{*}} [[फोईमहादेव]] {{*}} [[बदालकोट]] {{*}} [[मार्ता]] {{*}} [[मान्म]] {{*}} [[मालकोट]] {{*}} [[मुम्रा]] {{*}} [[मुग्राहाँ]] {{*}} [[मेहलमुडी]] {{*}} [[रकु]] {{*}} [[राँचुली]]{{*}} [[राम्नाकोट]] {{*}} [[रूप्सा]] {{*}} [[लालु]] {{*}} [[स्युना]] {{*}} [[सिपखाना]] {{*}}[[सुकाटियाँ]] | ३० |- | ६१ | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] | style="text-align:left;" |[[कार्कीबाडा]] {{*}} [[मुगु]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[कोटडाँडा]] {{*}} [[किम्री]] {{*}} [[खमाले]] {{*}} [[गम्था]] {{*}} [[डोल्फु]] {{*}} [[जिमा]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[नाधर्पू]] {{*}} [[धैनकोट]] {{*}} [[पिना, मुगु|पिना]] {{*}} [[पुलु]] {{*}} [[फोतू]] {{*}} [[भिई]] {{*}} [[माङ्ग्री]] {{*}} [[रारा, मुगु|रारा]] {{*}} [[रुगा, मुगु|रुगा]] {{*}} [[रोवा]] {{*}} [[श्रीनगर, मुगु|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीकोट, मुगु|श्रीकोट]] {{*}} [[सुकाढिक]] {{*}} [[सेरी, मुगु|सेरी]] {{*}} [[ह्याङ्लू]] | २४ |- | colspan="4" style="background-color:#b7950b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#b7950b;" | '''१३४''' |} ===[[भेरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बाँके जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाँके जिल्ला]] चित्र:बर्दिया जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बर्दिया जिल्ला]] चित्र:दैलेख जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दैलेख जिल्ला]] चित्र:जाजरकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जाजरकोट जिल्ला]] चित्र:सुर्खेत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुर्खेत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६२ | rowspan="8" style="background-color:#186a3b;" | [[भेरी अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[इन्द्रपुर, बाँके|इन्द्रपुर]] {{*}} [[रझेना]] {{*}} [[कोहलपुर]] {{*}} [[उदयपुर, बाँके|उदयपुर]] {{*}} [[उढरापुर]] {{*}} [[कचनापुर]] {{*}} [[कम्दी]] {{*}} [[काठकुइया]] {{*}} [[कालाफाँटा]] {{*}} [[खजुराखूर्द]] {{*}} [[खासकारकाँदो]] {{*}} [[खासकुस्मा]] {{*}} [[गनापुर]] {{*}} [[गङ्गापुर]] {{*}} [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] {{*}} [[जयसपुर]] {{*}} [[टिटिहिरिया]] {{*}} [[नरैनापुर]] {{*}} [[नौबस्ता]] {{*}} [[परस्पुर]] {{*}} [[पिप्रहवा]] {{*}} [[पुरैनी]] {{*}} [[पुरैना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बाँके|फत्तेपुर]] {{*}} [[बनकट्टी]] {{*}} [[बनकटवा]] {{*}} [[बिनौना]] {{*}} [[बेतहनी]] {{*}} [[बेलहरी]] {{*}} [[बेलभार]] {{*}} [[बैजापुर]] {{*}} [[भवानियापुर]] {{*}} [[मटेहिया]] {{*}} [[मनिकापुर]] {{*}} [[महादेवपुरी]] {{*}} [[रनियापुर]] {{*}} [[राधापुर]] {{*}} [[लक्ष्मणपुर]] {{*}} [[वसुदेवपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी, बाँके|वागेश्वरी]] {{*}} [[शमसेरगञ्ज]] {{*}} [[साइगाउँ]] {{*}} [[सीतापुर, बाँके|सीतापुर]] {{*}} [[सोनपुर, बाँके|सोनपुर]] {{*}} [[होलिया]] {{*}} [[हिरमिनीया]] | ४६ |- | ६३ | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, बर्दिया|कालिका]] {{*}} [[खैरिचन्दनपुर]] {{*}} [[गोला, बर्दिया|गोला]] {{*}} [[जमुनी]] {{*}} [[ठाकुरद्वारा]] {{*}} [[डेउडाकला]] {{*}} [[ढोढरी]] {{*}} [[ताराताल]] {{*}} [[दौलतपुर, बर्दिया|दौलतपुर]] {{*}} [[धधबार]] {{*}} [[नयाँगाउँ, बर्दिया|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेउलापुर]] {{*}} [[पदनाहा]] {{*}} [[पशुपतिनगर, बर्दिया|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पाताभार]] {{*}} [[बदालपुर]] {{*}} [[बगनाह]] {{*}} [[बानियाभार]] {{*}} [[बेलवा]] {{*}} [[भिम्मापुर]] {{*}} [[मगरागढी]] {{*}} [[महम्मदपुर, बर्दिया|महम्मदपुर]] {{*}} [[मनाउ|मनाऊ]] {{*}} [[मानपुर मैनापोखर]] {{*}} [[मानपुरटपरा]] {{*}} [[मोतिपुर, बर्दिया|मोतिपुर]] {{*}} [[राजापुर]] {{*}} [[शिवपुर, बर्दिया|शिवपुर]] {{*}} [[सानोश्री]] {{*}} [[सोरहवा]] {{*}} [[सूर्यपटुवा]] | ३१ |- | ६४ | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] | style="text-align:left;" | [[अवल पराजुल]]{{*}} [[कट्टी]]{{*}} [[कालभैरव]]{{*}} [[कालिका, दैलेख|कालिका]]{{*}} [[काँशीकाँध]]{{*}} [[कुसापानी]]{{*}} [[खड्काबाडा]]{{*}} [[खरिगैरा]]{{*}} [[गमौडी]]{{*}} [[गोगनपानी, दैलेख|गोगनपानी]]{{*}}[[गौरी, दैलेख|गौरी]]{{*}} [[चामुण्डा, दैलेख|चामुण्डा]]{{*}} [[चौराठा]]{{*}} [[छिउडिपुशाकोट]]{{*}} [[जगनाथ]]{{*}} [[जम्बुकाँध]]{{*}} [[डाँडा पराजुल]]{{*}} [[तिलेपाटा]]{{*}} [[तोली]]{{*}} [[तोलीजैसी]]{{*}} [[दुल्लु]]{{*}} [[द्वारी]]{{*}} [[नाउलेकटुवाल]]{{*}} [[नेपा]]{{*}} [[नौमुले]]{{*}} [[पगनाथ]]{{*}} [[पादुका]]{{*}} [[पिपलकोट, दैलेख|पिपलकोट]]{{*}} [[पिलाडी]]{{*}} [[बराह]]{{*}} [[बाँसी]]{{*}} [[लयाँटी बिन्द्रासैनी]]{{*}} [[भवानी]]{{*}} [[भैरीकालिकाथुम]]{{*}} [[मालिका, दैलेख|मालिका]] {{*}} [[मेहलतोली]]{{*}} [[राकम कर्णाली]]{{*}} [[रानीवन, दैलेख|रानीवन]]{{*}} [[रावतकोट]]{{*}} [[रूम, दैलेख|रूम]]{{*}} [[लकान्द्र]]{{*}} [[बिन्ध्यवासिनी, दैलेख|बिन्ध्यवासिनी]]{{*}} [[लाँकुरी]]{{*}} [[लालिकाँडा ]]{{*}} [[बडलम्जी]]{{*}} [[बडाखोला]]{{*}} [[बडाभैरव]]{{*}} [[बालुवाटार, दैलेख|बालुवाटार]]{{*}} [[विसल्ला]]{{*}} [[बेलपाटा]]{{*}} [[सल्लेरी, दैलेख|सल्लेरी]]{{*}} [[सात्तला]]{{*}} [[सिंहासैन]]{{*}} [[सिंगौडी]]{{*}} [[सेरी]] | ५५ |- | ६५ | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] | style="text-align:left;" | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] {{*}} [[पुन्मा]] {{*}} [[जगतीपुर]] {{*}} [[भुर]] {{*}} [[कार्कीगाउँ]] {{*}} [[झाप्रा]] {{*}} [[सिमा]] {{*}} [[थालारैकर]] {{*}} [[जुँगाथापाचौर]] {{*}} [[साल्मा]] {{*}} [[दसेरा|दशेरा]] {{*}} [[मजकोट]] {{*}} [[कोर्ताङ]] {{*}} [[दह, जाजरकोट|दह]] {{*}} [[सुवानाउली|सुवानावाली]] {{*}} [[पजारु]] {{*}} [[गर्खाकोट]] {{*}} [[टालेगाउँ]] {{*}} [[अर्छानी]] {{*}} [[ढिमे]] {{*}} [[डाँडागाउँ, जाजरकोट|डाँडागाउँ]] {{*}} [[पैंक]] {{*}} [[लहँ]] {{*}} [[रामिडाँडा]] {{*}} [[रोकायागाउँ]] {{*}} [[नायकबाडा]] {{*}} [[खगेनकोट]] {{*}} [[सक्ला]] {{*}} [[रग्दा]] {{*}} [[भगवती, जाजरकोट|भगवती]] | ३० |- | ६६ | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | style="text-align:left;" | [[अवलचिङ|अवलचिङ्ग]] {{*}} [[आग्रीगाउँ]] {{*}} [[उत्तरगङ्गा]] {{*}} [[कल्याण]] {{*}} [[काप्रिचौर]] {{*}} [[काफलकोट]] {{*}} [[कुनाथरी]] {{*}} [[खानीखोला]] {{*}} [[गडि वयलकाँडा]] {{*}} [[गर्पन]] {{*}} [[गुठु]] {{*}} [[गुमी]] {{*}} [[घाटगाउँ]] {{*}} [[घुमखहरे]] {{*}} [[घोरेटा]] {{*}} [[छाप्रे, सुर्खेत|छाप्रे]] {{*}} [[छिन्चु]] {{*}} [[जर्बुटा]] {{*}} [[डाँडाखाली]] {{*}} [[तरङ्गा]] {{*}} [[तातोपानी, सुर्खेत|तातोपानी]] {{*}} [[दशरथपुर]] {{*}} [[दहचौर]] {{*}} [[धारापानी, सुर्खेत|धारापानी]] {{*}} [[नेटा, सुर्खेत|नेटा]] {{*}} [[पाम्का]] {{*}} [[पोखरीकाँडा]] {{*}} [[मटेला, सुर्खेत|मटेला]] {{*}} [[मालारानी]] {{*}} [[मेहलकुना]] {{*}} [[मैनतडा]] {{*}} [[रजेना]] {{*}} [[रतु]] {{*}} [[राकम]] {{*}} [[रानीबाँस]] {{*}} [[रामघाट]] {{*}} [[लगाम]] {{*}} [[लाटिकोइली]] {{*}} [[लेखगाउँ, सुर्खेत|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखपराजुल]] {{*}} [[लेखफर्सा]] {{*}} [[बजेडीचौर|बजेडिचौर]] {{*}} [[बबियाचौर|वावियाचौर]] {{*}} [[विजौरा]] {{*}} [[विद्यापुर]] {{*}} [[बेतान|वेतान]] {{*}} [[सहारे]] {{*}} [[साटाखानी]] {{*}} [[सालकोट]] {{*}} [[हरिहरपुर, सुर्खेत|हरिहरपुर]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#186a3b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#186a3b;" | '''२१२''' |} ==[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[सेती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अछाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अछाम जिल्ला]] चित्र:बझाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बझाङ जिल्ला]] चित्र:बाजुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाजुरा जिल्ला]] चित्र:डोटी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोटी जिल्ला]] चित्र:कैलाली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कैलाली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६७ | rowspan="8" style="background-color:#FFFF00;" | [[सेती अञ्चल]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] | style="text-align:left;" | [[ऋषिदह]] {{*}} [[ओलीगाउँ]] {{*}} [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] {{*}} [[कालिका, अछाम|कालिका]] {{*}} [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]] {{*}} [[कालेकाँडा]] {{*}} [[कुइका]] {{*}} [[कुन्तीबण्डली]] {{*}} [[कुशकोट]] {{*}} [[खप्तड]] {{*}} [[गजरा]] {{*}} [[घोडासैन]] {{*}} [[चण्डिका|चण्डिका(बयलपात)]] {{*}} [[चाँफामाण्डौ]] {{*}} [[चाल्सा]] {{*}} [[जनालीबण्डाली]] {{*}} [[जनालीकोट]] {{*}} [[जाल्पादेवी]] {{*}} [[जुपु]] {{*}} [[तिमिल्सेन]] {{*}} [[ठाँटी]] {{*}} [[ढकारी]] {{*}} [[ढाकु]] {{*}} [[ढुङ्गाचाल्ना]] {{*}} [[घुघुरकोट]] {{*}} [[भुली]] {{*}} [[तुर्माखाँद]] {{*}} [[तोली, अछाम|तोली]] {{*}} [[तोषी]] {{*}} [[दर्ना]] {{*}} [[दुनी]] {{*}} [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]] {{*}} [[धमाली]] {{*}} [[नन्देगडा]] {{*}} [[नवाठाना]] {{*}} [[नाडा]] {{*}} [[पायल]] {{*}} [[बुढाकोट]] {{*}} [[पातलकोट]] {{*}} [[पुल्लेतोला]] {{*}} [[बाबला]] {{*}} [[बयाला]] {{*}} [[बरदादेवी]] {{*}} [[वैजनाथ]] {{*}} [[बस्ती]] {{*}} [[बाटुलासेन|बाटुलासैन]] {{*}} [[बान्नातोली]] {{*}} [[बारला]] {{*}} [[विनायक]] {{*}} [[बिन्ध्यावासीनी, अछाम|बिन्ध्यावासीनी]] {{*}} [[वीरपथ]] {{*}} [[वलाता]] {{*}} [[भटाकाटीया]] {{*}} [[भागेश्वर, अछाम|भाग्यश्वरी]] {{*}} [[भैरवस्थान]] {{*}} [[मलातिकोट]] {{*}} [[मष्ट बण्डाली]] {{*}} [[मष्टामाण्डौ]] {{*}} [[मार्कु]] {{*}} [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] {{*}} [[रहफ]] {{*}} [[रानीवन, अछाम|रानीवन]] {{*}} [[रामारोशन]] {{*}} [[रिडिकोट]] {{*}} [[लयाटी]] {{*}} [[लुङ्ग्रा]] {{*}} [[षोडसा देवी]] {{*}} [[सोकट]] {{*}} [[सन्तडा]] {{*}} [[सिउडी]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सुतार]] {{*}} [[सेरा]] {{*}} [[हात्तिकोट]] {{*}} [[हिच्मा]] | ७५ |- | ६८ | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] | style="text-align:left;" |[[कडेल]] {{*}} [[काँडा, बझाङ|काँडा]] {{*}} [[काफलसेरी]] {{*}} [[कालुखेती]] {{*}} [[कैलाश]] {{*}} [[कोइरालाकोट]] {{*}} [[कोटदेवल]] {{*}} [[कोटभैरव]] {{*}} [[खिरातडी]] {{*}} [[गडराय]] {{*}} [[चौधारी]] {{*}} [[दहवगर]] {{*}} [[दङ्गाजी]] {{*}} [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]] {{*}} [[दाँतोला|दन्तोला]] {{*}} [[देउलीचौर]] {{*}} [[देउलेख]] {{*}} [[देउलीकोट]] {{*}} [[सुवेडा]] {{*}} [[रिठापाटा]] {{*}} [[लुँयाटा]] {{*}} [[धमेना]] {{*}} [[पाटादेवल]] {{*}} [[पाराकाट्ने]] {{*}} [[पिपलकोट, बझाङ| पीपलकोट]] {{*}} [[मष्टा]] {{*}} [[पौवागढी]] {{*}} [[हेमन्तवाडा]] {{*}} [[बाँझ, बझाङ|बाँझ]] {{*}} [[ब्यासी, बझाङ|व्यासी]] {{*}} [[भैरवनाथ]] {{*}} [[भामचौर]] {{*}} [[भातेखोला]] {{*}} [[मटेला]] {{*}} [[माझीगाउँ]] {{*}} [[मालुमेला]] {{*}} [[मेलविसौनी]] {{*}} [[मौलाली]] {{*}} [[रायल]] {{*}} [[रिलु]] {{*}} [[लामातोला]] {{*}} [[लेकगाउँ, बझाङ|लेकगाउँ]] {{*}} [[सुनकुडा]] {{*}} [[सुनिकोट]] {{*}} [[सुर्मा]] {{*}} [[सैनापसेला]] {{*}} [[स्याडी]] | ४७ |- | ६९ | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] | style="text-align:left;" | [[आटिचौर]] {{*}} [[काँडा, बाजुरा|काँडा]] {{*}} [[बुढीगङ्गा]] {{*}} [[कुल्देवमान्डौ]] {{*}} [[कैलाशमाण्डौ]] {{*}} [[कोटिला]] {{*}} [[कोल्टी]] {{*}} [[गुदुखाती]] {{*}} [[गोत्री]] {{*}} [[छतारा]] {{*}} [[जगन्नाथ]] {{*}} [[जयबागेश्वरी]] {{*}} [[जुकोट]] {{*}} [[डोगडी]] {{*}} [[जुगाडा]] {{*}} [[दहकोट]] {{*}} [[पाण्डुसेन]] {{*}} [[बाँधु]] {{*}} [[बाह्रबिस]] {{*}} [[बिच्छया]] {{*}} {{*}} [[ब्रह्मतोला|ब्रह्रमतोला]] {{*}} [[मानाकोट]] {{*}} [[रुगिन]] {{*}} [[वाई]] {{*}} [[मार्तडी]] {{*}} [[तोलीदेवल]] {{*}} [[साप्पाटा]] | २७ |- | ७० | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] | style="text-align:left;" | [[कलेना]] {{*}} [[काँडामाण्डौ|काडामाण्डौ]] {{*}} [[कानाचौर]] {{*}} [[कालिकास्थान, डोटी|कालिकास्थान]] {{*}} [[खातिवडा]] {{*}} [[खिरसैन]] {{*}} [[गाँजरी, डोटी|गाँजरी]] {{*}} [[गैरागाउँ]] {{*}} [[घाङल गाउँ]] {{*}} [[चवरा चौतारा]] {{*}} [[छतिवन, डोटी|छतिवन]] {{*}} [[छपाली]] {{*}} [[जिजोडमाण्डौ]] {{*}} [[लामिखाल]] {{*}} [[गिरीचौका|गीरीचौका]] {{*}} [[घण्टेश्वर]] {{*}} [[तोलेनी]] {{*}} [[तीखातर|तिखातर]] {{*}} [[तिजाली]] {{*}} [[दहकालिकास्थान]] {{*}} [[दुर्गामाण्डौ]] {{*}} [[डौड]] {{*}} [[धिर्कामाण्डौ]] {{*}} [[निरौली]] {{*}} [[पोखरी, डोटी|पोखरी]] {{*}} [[पचनाली]] {{*}} [[लाटामाण्डौ]] {{*}} [[मुँडेगाउँ]] {{*}} [[भूमिराजमाण्डौ]] {{*}} [[बाझ ककानी]] {{*}} [[वासुदेवी]] {{*}} [[बर्छेन]] {{*}} [[महादेवस्थान, डोटी|महादेवस्थान]] {{*}} [[मन्नाकापाडी]] {{*}} [[मुडभरा]] {{*}} [[लक्ष्मीनगर]] {{*}} [[लाना केदारेश्वर]] {{*}} [[वनलेख]] {{*}} [[सरस्वतीनगर]] {{*}} [[सातफरी]] {{*}} [[रानागाउँ]] {{*}} [[साना गाउँ]] {{*}} [[सिमचौर]] {{*}} [[बारपाटा]] {{*}} [[बगलेक]] {{*}} [[गडसेरा]] {{*}} [[गगुडा]] {{*}} [[लडागडा]] {{*}} [[केदार अखडा]] {{*}} [[कपल्लेकी]] | ५० |- | ७१ | [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] | style="text-align:left;" | [[उदासीपुर]] {{*}} [[उर्मा]] {{*}} [[श्रीपुर, कैलाली|श्रीपुर]] {{*}} [[चौमाला]] {{*}} [[फुलबारी, कैलाली|फुलबारी]] {{*}} [[मालाखेती]] {{*}} [[लालवोझी]] {{*}} [[गेटा]] {{*}} [[धनसिंहपुर]] {{*}} [[चुहा]] {{*}} [[बेलादेवीपुर]] {{*}} [[बलिया, कैलाली|बलिया]] {{*}} [[कोटातुल्सीपुर]] {{*}} [[खैराला]] {{*}} [[गदरिया]] {{*}} [[गोदावरी, कैलाली|गोदावरी]] {{*}} [[जानकीनगर, कैलाली|जानकीनगर]] {{*}} [[जोशीपुर गाउँपालिका|जोशीपुर]] {{*}} [[थापापुर]] {{*}} [[भजनी]] {{*}} [[दरख]] {{*}} [[दुर्गौली]] {{*}} [[दोदोधरा]] {{*}} [[नारायणपुर, कैलाली|नारायणपुर]] {{*}} [[निगाली]] {{*}} [[पहलमानपुर]] {{*}} [[पथरैया]] {{*}} [[पवेरा]] {{*}} [[पाण्डौन]] {{*}} [[प्रतापपुर, कैलाली|प्रतापपुर]] {{*}} [[बसौटी]] {{*}} [[बौनिया]] {{*}} [[मसुरिया]] {{*}} [[मुनुवा]] {{*}} [[मोहन्याल गाउँपालिका|मोहन्याल ]] {{*}} [[रतनपुर, कैलाली|रतनपुर]] {{*}} [[रामशिखरझाला]] {{*}} [[सहजपुर]] {{*}} [[साँडेपानी]] {{*}} [[सुगरखाल]] {{*}} [[खैलाड]] {{*}} [[हसुलिया]] | ४२ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''२४१''' |} ===[[महाकाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बैतडी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बैतडी जिल्ला]] चित्र:डडेल्धुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डडेल्धुरा जिल्ला]] चित्र:दार्चुला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दार्चुला जिल्ला]] चित्र:कञ्चनपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कञ्चनपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ७२ | rowspan="8" style="background-color:#F40007;" | [[महाकाली अञ्चल]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] | style="text-align:left;" | [[आमचौरा]] {{*}} [[सिलङ्गा]] {{*}} [[सकार]] {{*}} [[ग्वाल्लेक]] {{*}} [[पाटन, बैतडी|पाटन]] {{*}} [[उदयदेव, बैतडी|उदयदेव]] {{*}} [[गाँजरी, बैतडी|गाँजरी]] {{*}} [[भूमेश्वर]] {{*}} [[वसन्तपुर, बैतडी|वसन्तपुर]] {{*}} [[कुलाउ]] {{*}} [[कोटीला]] {{*}} [[कोटपेटारा]] {{*}} [[कटौजपानी]] {{*}} [[कैलपाल]] {{*}} [[कुवाकोट]] {{*}} [[गिरेगडा]] {{*}} [[गुजर]] {{*}} [[गुरुखोला]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, बैतडी|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[चौखाम]] {{*}} [[ढुङ्गाड]] {{*}} [[डिलासैनी गाउँपालिका|डिलाशैनी]] {{*}} [[तल्लादेही]] {{*}} [[थालाकाँडा]] {{*}} [[दुर्गाभवानी]] {{*}} [[दुर्गास्थान]] {{*}} [[देहीमाण्डौं]] {{*}} [[देउलेक]] {{*}} [[नागार्जुन]] {{*}} [[न्वादेउ]] {{*}} [[न्वाली]] {{*}} [[पञ्चेश्वर गाउँपालिका|पञ्चेश्वर]] {{*}} [[वाशुलिङ्ग]] {{*}} [[विशालपुर]] {{*}} [[विजयपुर, बैतडी|विजयपुर]] {{*}} [[भटना]] {{*}} [[भौनेली|मौनाली]] {{*}} [[भूमिराज]] {{*}} [[मेलौली नगरपालिका|मेलौली]] {{*}} [[मठैराज]] {{*}} [[मल्लादेही]] {{*}} [[महारुद्र]] {{*}} [[महादेवस्थान, बैतडी|महादेवस्थान]] {{*}} [[महाकाली, बैतडी|महाकाली]] {{*}} [[रोडीदेवल]] {{*}} [[रौलेश्वर]] {{*}} [[रुद्रेश्वर]] {{*}} [[रिम, बैतडी|रिम]] {{*}} [[श्रीकेदार]] {{*}} [[श्रीकोट]] {{*}} [[शङ्करपुर, बैतडी|शङ्करपुर]] {{*}} [[सलेना]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, बैतडी|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिद्धपुर]] {{*}} [[सित्तड]] {{*}} [[सिगास गाउँपालिका|सिगास]] {{*}} [[शिवनाथ]] {{*}} [[शर्माली]] {{*}} [[शिवलिङ्ग, बैतडी|शिवलिङ्ग]] {{*}} [[शिखरपुर, बैतडी|शिखरपुर]] {{*}} [[हटैराज]] {{*}} [[हाट, बैतडी|हाट]] | ६२ |- | ७३ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] | style="text-align:left;" |[[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]] {{*}} [[आलिताल]] {{*}} [[असिग्राम]] {{*}} [[कैलपालमाण्डौ]] {{*}} [[कोटेली]] {{*}} [[गणेशपुर, डडेल्धुरा|गणेशपुर]] {{*}} [[जोगबुडा]] {{*}} [[गाङ्खेत]] {{*}} [[चिपुर]] {{*}} [[देवल दिव्यपुर]] {{*}} [[नवदुर्गा, डडेल्धुरा|नवदुर्गा]] {{*}} [[बगरकोट]] {{*}} [[बेलापुर]] {{*}} [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]] {{*}} [[भागेश्वर गाउँपालिका|भागेश्वर]] {{*}} [[शीर्ष]] {{*}} [[मणिलेक]] {{*}} [[मष्ठामाण्डौ]] {{*}} [[रुपाल]] {{*}} [[समैजी]] | २० |- | ७४ | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] | style="text-align:left;" | [[इयरकोट]]{{*}} [[छापरी]] {{*}} [[ब्याँस]] {{*}} [[ब्रह्मदेव]] {{*}} [[उकु]] {{*}} [[खरकडा|खर्कडा]] {{*}} [[खाण्डेश्वरी]] {{*}} [[खार, दार्चुला|खार]] {{*}} [[गुलिजार]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, दार्चुला|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[ग्वानी]] {{*}} [[घुसा]] {{*}} [[डाँडाकोट]] {{*}} [[धुलिगडा]] {{*}} [[धाप]] {{*}} [[तपोवन, दार्चुला|तपोवन]] {{*}} [[दत्तु]] {{*}} [[देथला]] {{*}} [[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] {{*}} [[धारी]] {{*}} [[धौलाकोट]] {{*}} [[काँटे]] {{*}} [[पिपलचौरी]] {{*}} [[बोहरीगाउँ]] {{*}} [[भगवती, दार्चुला|भगवती]] {{*}} [[मालिकार्जुन गाउँपालिका|मालिकार्जुन]] {{*}} [[राप्ला]] {{*}} [[रानीशिखर]] {{*}} [[रिठाचौपाटा]] {{*}} [[लाटिनाथ]] {{*}} [[लाली, दार्चुला|लाली]] {{*}} [[शङ्करपुर, दार्चुला|शङ्करपुर]] {{*}} [[शरमौली]] {{*}} [[शिखर]] {{*}} [[सितौला]] {{*}} [[सिप्टी]] {{*}} [[सुनसेरा]] {{*}} [[शेरी]] {{*}} [[हिकिला]] {{*}} [[हुती, दार्चुला|हुती]] {{*}} [[हुनैनाथ]] | ४१ |- | ७५ | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] | style="text-align:left;" | [[देखतभुली]] {{*}} [[सुडा]] {{*}} [[दैजी]] {{*}} [[झलारी]] {{*}} [[कालिका, कञ्चनपुर|कालिका]] {{*}} [[दोधारा]] {{*}} [[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, कञ्चनपुर|श्रीपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, कञ्चनपुर|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[चाँदनी]] {{*}} [[बाइसे बिचवा|बाइसी बिचवा]] {{*}} [[रैकवार बिचवा]] {{*}} [[रौतेलिबिचवा]] {{*}} [[बेलडाँडी]] {{*}} [[पिपलाडी]] {{*}} [[त्रिभुवनवस्ती]] {{*}} [[परासन]] {{*}} [[रामपुर विलासपुर]] {{*}} [[शङ्करपुर, कञ्चनपुर|शङ्करपुर]] | १९ |- | colspan="4" style="background-color:#F40007;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#F4000७;" | '''१४२''' |} ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका जिल्लाहरू]] *[[नेपालका प्रदेशहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:गाउँ विकास समितिहरू|**]] [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] kvity8qjkt8jgmw1wyrnte5j71clvq2 0 141555 1363424 1291519 2026-06-24T23:56:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363424 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | native_name = {{lang|fa|Borj-e Āzādi}} | name = Azadi Tower | image = Azadi Tower (29358497718).jpg | former_names = Shahyad Tower (tr. Shah's Memorial Tower) | client = Council of Celebrations | caption = | map_type = Iran | website = {{URL|1=https://azadi-tower.ir/?lang=english}} | location = [[Tehran]], Iran | coordinates = {{coord|35|41|58|N|51|20|16|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}} | roof = {{convert|45|m|ft|abbr=on}} | inauguration_date = October 16, 1971 | opened_date = January 14, 1972 | cost = $6&nbsp;million | embedded = {{Infobox designation list | embed = yes | designation1 = INHL | designation1_offname = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = March 17, 1975 | delisted1_date = | designation1_partof = | designation1_number = 1008 | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = }} | architect = [[Hossein Amanat]] | structural_engineer = [[Arup Group|Ove Arup & Partners]] | main_contractor = MAP Company }} '''आजादी टावर''' ({{Lang-fa|برج آزادی}}, {{Transliteration|fa|''Borj-e Āzādi''}}; "Freedom Tower"), पहिले '''शह्याद टावर''' ({{Lang|fa|برج شهیاد}}, {{Transliteration|fa|''Borj-e Šahyād''}}; "Shah's Memorial Tower") भनेर चिनिन्थ्यो, तेहरान, इरानको आजादी स्क्वायरमा रहेको एउटा स्मारक हो। यो तेहरानको ऐतिहासिक स्थलहरू मध्ये एक हो, शहरको पश्चिमी प्रवेशद्वार परिचित गराउँछ, र आजादी सांस्कृतिक कम्प्लेक्सको अंश हो, जसमा भूमिगत संग्रहालय पनि समावेश छ। टावर लगभग {{convert|45|m|ft}} अग्लो छ र पूर्ण रूपमा सङ्गमर्मरले ढाकिएको छ।<ref name="yahoo">{{Cite web |title=Yahoo News - Latest News & Headlines |url=https://news.yahoo.com/nphotos/slideshow/photo//090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d/#photoViewer=/090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619191648/http://news.yahoo.com/nphotos/slideshow/photo/090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d#photoViewer=/090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d |archive-date=19 June 2009 |access-date=1 September 2015 |publisher=news.yahoo.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619191648/http://news.yahoo.com/nphotos/slideshow/photo/090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d#photoViewer=/090615/481/383faf99533649c7bc4b9f2a555f322d |date=19 June 2009 }}</ref><ref>Hureau, Jean. Iran Today, 2nd. Ed, editions j.a.</ref> यसलाई इरानका अन्तिम शाह [[मोहमद रेजा पहलवी|मोहम्मद रेजा पहलवी]]ले [[फारसी साम्राज्य]]को २,५०० वर्षको उत्सव मनाउनका लागि स्थापना गरेका थिए र सन् १९७१ मा सम्पन्न भयो। यो देशको किलोमिटर शून्य रूपमा पनि कार्य गर्दछ। एउटा प्रतियोगिता जितेपछि वास्तुकार हुसेन अमानतलाई टावरको डिजाइन गर्ने जिम्मा दिइएको थियो।उनका परिकल्पना शास्त्रीय र उत्तर-शास्त्रीय इरानी वास्तुकला र श्वेत क्रान्ति १९६० को दशकमा कलामा लोकप्रिय प्रभावमा आधारित थिए।<ref name="bbc">{{Cite web |date=18 July 2009 |title=BBC فارسی - ايران - 'برج آزادی پس از۲۰ سال شسته می شود' |url=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/07/090718_mg_azadi_sq_tehran.shtml |access-date=1 September 2015 |website=BBC Persian |language=fa}}</ref> == इतिहास == === निर्माण === [[चित्र:Shahyad_Tower_Plans.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|शाहियाद टावरको योजना।]] सन् १९६० को दशकमा इरान एउटा [[ओपेक|प्रमुख तेल निर्यात गर्ने देश]] बन्यो र भर्खरै फेला परेको सम्पत्तिको प्रयोग गरेर शाहले देशको आधुनिकीकरण र औद्योगिकीकरण गर्ने कार्यक्रमहरू सुरु गरे। यसले एक सांस्कृतिक विकासलाई पछ्यायो जसलाई वास्तुकार हुसेन अमानतले "एक मिनी पुनर्जागरण" को रूपमा वर्णन गर्दछ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Riazati |first=Rozita |date=14 January 2016 |title=The man behind Iran's most famous tower |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-35295083 |access-date=22 February 2017 |website=BBC News}}</ref> सन् १९६६ मा अमानतले भवनको डिजाइन गर्ने प्रतियोगिता जितेका थिए। १९७१ अक्टोबर १६ मा, टावरको उद्घाटन भयो।<ref>{{Cite web |title=Iran Travel Photos. Tourism pictures from Iran - CountryReports |url=http://www.countryreports.org/travel/Iran/pictures.htm#!shahyad-tower-tehran |access-date=20 February 2017 |website=www.countryreports.org |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221110434/http://www.countryreports.org/travel/Iran/pictures.htm#!shahyad-tower-tehran |date=21 February 2017 }}</ref> यद्यपि, १४ जनवरी १९७२ सम्म टावर सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको थिएन।<ref name=":0"/> == घटनाहरू == [[चित्र:1979_Iranian_Revolution.jpg|अङ्गुठाकार|सन् १९७९ को इरानी क्रान्तिको समयमा आजादी टावर [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|१९७९ इरानी क्रान्ति]]]] == ग्यालरी == <gallery mode="packed"> चित्र:Azadi Square & Azadi Tower, aerial view 1971.jpg|Azadi Square in 1971 चित्र:Azadi Tower at night, September 2016.jpg|Azadi Tower during a full moon चित्र:میدان_آزادی،_میدان_شهیاد،_برج_آزادی،_برج_شهیاد،_تهران_Azadi_Tower,_Azadi_Square,_Meydea-e_Azadi,_Meydan-e_Shahyad,_Tehran_province,_Iran_Flag_colors_-_panoramio.jpg|The tower in colors of the Iranian flag चित्र:3rd_Day_-_The_Green_Protest_Rally.jpg|The tower during the 2009 presidential election protests चित्र:Azadi_Tower_interior_2016.jpg|The Azadi Tower observation deck चित्र:آزادی_نمای_پایین.jpg|A low-angle view of the tower चित्र:Azadi_tower_1.jpg|Inside the Azadi museum चित्र:Azadi_tower_7.jpg|Inside the Azadi museum चित्र:Azadi_tower_2.jpg|Inside the Azadi museum चित्र:Azadi_tower_8.jpg|Inside the Azadi museum चित्र:Banknote_of_second_Pahlavi_-_200_rials_(rear).jpg|Azadi Tower on the reverse of a 1974 200 Iranian rial banknote </gallery> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} 073ml3fnejmzksekjp0f1v71lnypaa3 0 142762 1363489 1357267 2026-06-25T11:15:46Z Bishaldev100 28807 1363489 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = इस्मा |conventional_long_name = पाल्पा राज्य |common_name = इस्मा |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = शासन सुरु |year_start = वि.सं. १५५० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = पाल्पा राज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८४३ |date_end = |p1 = |p2 = |s1 = पाल्पा राज्य |flag_s1 = |flag_type = |image_coat = |image_map = |capital = [[इस्माकोट]] |common_languages = [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] (नेपाली), |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = अंगदसिंह रावा (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १५५० |leader2 = |year_leader2 =१८४३ सम्म |leader3 =गोविन्दसिंह राठौर (अन्तिम) |year_leader3 = |today = {{flag|नेपाल}} }} '''इस्मा राज्य''' [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसी राज्य]]को एउटा सानो राज्य यो एउटा पहाडको टुप्पोमा अवस्थित थियो । यसको राजधानी इस्माकोटमा थियो। राजधानीमा त्यहाँ लगभग २५० घर थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Hamilton|first=Francis Buchanan| author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन |url=https://books.google.com/books?id=8_7xDwAAQBAJ|title=The Kingdom of Nepal|date=18 July 2020|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-3-7523-2238-5|location=|pages=168|language=en}}</ref> चार हजार कुरियाले बनेको इस्मा राज्यका चौबीस मौजा हुनाले चौबीस मौजा इस्मा पनि भनिन्थ्यो । पूर्वमा मुसीकोटको सिमाना, पश्चिममा अग्लुङको उकालोदेखि झिमरुक खोलासम्म, उत्तरमा बाग्लुङको ग्वालीचौर र दक्षिणमा धुर्कोट राज्यको सिमानासम्म इस्मा राज्य फैलिएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=टुडे |first=गुल्मी |date=2024-10-08 |title=इस्मा राज्यको संक्षिप्त इतिहास |url=https://gulmitoday.com/2024/10/3121/ |access-date=2025-01-19 |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120180441/https://gulmitoday.com/2024/10/3121/ |date=2025-01-20 }}</ref> चौबिसे राज्यहरु अन्तरगत इस्मा प्रारम्भमा ७०० कुरिया र २४ मौजाले बनेको थियो । शुरुवाती समयमा यस राज्यमा अर्याल जातिको शासन रहेको थियो भने गोरखा राज्यमा विलय हुनुपूर्व ठकुरी जातिको शासन रहेको इतिहासमा पाउन सकिन्छ । इस्मा राज्य वि.सं. १८४३ साल असोज ४ गते गोरखा सँगको लडाइमा पराजित भएपछि पाल्पा राज्यमा विलय भएको थियो ।<ref>{{Cite web |title=इस्मा गाउँपालिकाको संक्षिप्त परिचय |url=https://ismamun.gov.np/node/87 |website=इस्मा गाउँपालिका, गाउँ कार्यपालिकाको कार्यालय}}</ref> राजा गोविन्द सिंह स्वयं लडेका थिए तर विजय नहुने देखेर सल्यान तिर भागे।<ref name=":1">{{Cite journal |title=गुल्मी |url=http://elibrary.mofaga.gov.np/elibrary/pages/download.php?direct=1&noattach=true&ref=1752&ext=pdf&k= |journal=मेची देखि महाकाली |volume=भाग ३ |pages=७२४}}</ref> == इतिहास == === मगर राज्य === === अर्ज्याल राज्य === भट्ट पद धारण गरेका अर्ज्याल ब्राहमणहरुले राज्य साचालनको कार्य गर्दै आएका थिए। राजा प्रभाकर निसन्तान भएकै कारणले उनले त्यती बेलाको शक्तिशाली र प्रसिद्ध राज्य गुल्मी चारपालामा भारतको कर्णाटक राज्यबाट आई राजनितिक शरण लि बसेका सुरथसिंह नामक राजपुतलाई धर्मपुत्र बनाई शिक्षा दिक्षा र मन्त्रदान समेत गरे । यिनै सुरथसिंह लाई अङ्गदसिंह रावा भन्ने पद दिई इस्मा राज्यको सम्पूर्ण कार्यभार सुम्पे। अर्याल राजाहरूको नामावली यसप्रकार छ: # च्व्यनराज भट्ट अर्ज्याल # कूशाराज भट्ट अर्ज्याल # विष्णुदास भट्ट अर्ज्याल # प्रभाकर भट्ट अर्ज्याल === ठकुरी राज्य === बि.स. १५५० देखि इस्मा राज्यमा चन्द्रवंशी काश्यप गोत्रीय सिंह थर भएका रायठौर घरानाका राजाहरूको शासन सुरु भयो। छैठो ठकुरी राजा गोविन्दसिंह रायठौरको समयमा [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को अभियान पश्चिममा पुगेको थियो । सोही क्रममा [[बहादुर शाह]]ले चौबीसी राज्यमाथि हमलाका साथ [[विजय|बिजय]] प्राप्त गरिरहेका थिए । नेपाली सेनाले बि.सं १८४३ साल आश्विन ४ गते इस्मा राज्यमाथि हासिल गर् यो । # अंगदसिंह रावा # पृथ्वीराजसिंह रावा # रामराजसिंह रावा # रुपसिंह रावा # तिलक बिक्रम राठौर # गोविन्दसिंह राठौर === पाल्पामा विलय === वि.सं. १८४३ आश्विन मा नेपाली र पाल्पाली संयुक्त सेनाले आक्रमण गर्‍यो । उक्त युद्धमा पुगनपुग २०० इस्माली सिपाही र ५० जना नेपाली सिपाहीहरुले ज्यान गुमाएको कुरा इतिहासकार [[राजाराम सुवेदी]]ले उल्लेख गरेका छन्<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=वि. सं. २०५५|title=गुल्मीको ऐतिहासिक झलक|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=|pages=}}</ref> भने कतै गोरखाली फौजतर्फ ५० र इस्मालीतर्फ ५३ खड्का क्षेत्री, २२ ठकुरी र १० जना सार्की गरी ८५ जनाले वीरगति प्राप्त गरेको उल्लेख पाइन्छ (भुसाल, २०७८) । कतिपय लेखकहरुले गोरखालीसँगको युद्धमा १०० जना इस्माली सिपाही मारिएको उल्लेख गरेका छन् । इस्मा राज्यका अन्तिम राजा गोविन्दसिंह युद्धबाट जेनतेन उम्केर आफ्ना सन्तति लिई ससुरालीस्थल सल्यानको बडागाउँतिर गई बसोबास गरे (रामिरेज, सन् २०००) । नेपालका राजा र पाल्पाली राजाबीचको आपसी सम्झौताअनुसार इस्मा राज्यलाई पनि पाल्पाको जिम्मा लगाई सो संयुक्त फौज [[प्यूठान]]तर्फ लाग्यो (भुसाल,२०७८) । == आर्थिक अवस्था == इस्माका राजाको अधीनमा समथर जग्गा थिएन। राज्यभर करीब २,५०० घरहरू थिए। राजस्व बार्षिक रु. २,००० थियो. उक्त राज्य खानीहरू थिएनन्। <ref name=":1" /> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[इस्मा गाउँपालिका]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका साम्राज्य र राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 52bb62jlgy94m9e35ctf4bxepykuh5u 0 147258 1363478 1327943 2026-06-25T10:10:03Z CommonsDelinker 144 Aie.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Ziv|Ziv]]ले Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Non-free logo above [[:c:Commons:Threshold of originality|threshold of originality]] को कारणले हटाएका कारण । 1363478 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} {{Infobox holiday | name = दैजिङ उत्सव | image = | caption = | status = निष्क्रिय | begins = डिसेम्बर २७ | ends = जनवरी ७ | frequency = वार्षिक | location = आई नदी, [[चिराङ जिल्ला]], [[असम]] | country = [[भारत]] | first = २०१६–१७ | last = २०१९–२० | organised = असम पर्यटन विभाग, [[असम पर्यटन विकास निगम]], बोडोल्याण्ड पर्यटन }} '''दैजिङ उत्सव''' ({{lang-en|Dwijing Festival}}) वा '''आई नदी उत्सव''' [[असम]] राज्यको [[चिराङ जिल्ला|चिराङ जिल्लामा]] आई नदीको किनारमा हाग्रामा पुल नजिक आयोजना गरिने एक वार्षिक नदी–उत्सव हो।<ref name="telegraph">{{Cite web |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Assam's Dwijing fest to begin next week |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/assam-s-dwijing-fest-to-begin-next-week-15-lakh-visitors-expected/cid/1679365 |access-date=2024-06-09 |website=The Telegraph |language=as}}</ref><ref name="wti">{{Cite web |title=Staging 'DWI' during DWIJING Festival |url=https://www.wti.org.in/news/staging-dwi-during-dwijing-festival/ |access-date=2024-06-09 |website=Wildlife Trust of India |language=as}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aie River (Dwijing Festival) {{!}} Chirang District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://chirang.assam.gov.in/tourist-place-detail/273 |access-date=2024-06-09 |website=चिराङ जिल्लाको सरकारी वेबसाइट |language=as }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240610230211/https://chirang.assam.gov.in/tourist-place-detail/273 |date=2024-06-10 }}</ref> यो उत्सव हरेक वर्ष १२ दिनसम्म (२७ डिसेम्बरदेखि ७ जनवरीसम्म) मनाइन्थ्यो।<ref name="wti" /><ref>{{Cite web |title=River tourism project 'Dwijing Festival' to begin on Dec 27 |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/river-tourism-project-dwijing-festival-to-begin-on-dec-27-118121900908_1.html |access-date=2024-06-09 |website=Business Standard |language=as}}</ref> == शब्दको उत्पत्ति == “दैजिङ” शब्द [[बोडो भाषा|बोडो भाषाबाट]] आएको हो, जसमा ''दै''को अर्थ “पानी” र ''जिङ''को अर्थ “नदी किनारा” हो।<ref name="wti" /> आई नदीको किनारमा यो उत्सव मनाइन्थ्यो, जससँग स्थानीय बोडो समुदायको गहिरो सांस्कृतिक सम्बन्ध छ।<ref>{{Cite web |title=River tourism project 'Dwijing Festival' to begin on Dec 27 |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/river-tourism-project-dwijing-festival-to-begin-on-dec-27-118121900908_1.html |access-date=2024-06-09 |website=Business Standard |language=as}}</ref> == इतिहास == दैजिङ उत्सवको सुरुवात असम पर्यटन विभाग, असम पर्यटन विकास निगम र बोडोल्याण्ड पर्यटनको संयुक्त आयोजनामा सन् २०१६ मा भएको थियो।<ref name="telegraph" /><ref>{{Cite web |date=2018-12-27 |title=Dwijing Festival begins at Aie River in Chirang |url=https://www.assamtimes.org/node/21769 |access-date=2024-06-09 |website=Assam Times |language=as}}</ref><ref>{{Cite web |last=NEWS |first=NE NOW |date=2019-12-27 |title=Dwijing Festival begins in Assam |url=http://nenow.in/north-east-news/assam/dwijing-festival-begins-in-assam.html |access-date=2024-06-09 |website=NORTHEAST NOW |language=as}}</ref> यसको मुख्य उद्देश्य नदी पर्यटनलाई प्रोत्साहन गर्नु र बोडोल्याण्ड क्षेत्रको संस्कृति र परम्परालाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्नु थियो।<ref name="telegraph" /> चौथो र अन्तिम पटक यो उत्सव सन् २०१९–२० को हिउँदमा आयोजना गरिएको थियो। == उत्सव == यो उत्सव हाग्रामा पुल नजिक आयोजना गरिन्थ्यो, जुन असमको सबैभन्दा लामो ग्रामीण नदी पुल हो।<ref name="telegraph" /> यहाँ जनजातीय व्यापार, खाद्य–संस्कृति, खेलकुद, साहसिक गतिविधि, नदी राफ्टिङ, हेलिकप्टर भ्रमण र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्थे।<ref>{{Cite news |date=2020-08-18 |title=Dwijing festival wins 5 awards at WOW Awards Asia 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/dwijing-festival-wins-5-awards-at-wow-awards-asia-2020/articleshow/77609002.cms |access-date=2024-06-10 |work=The Times of India |language=as}}</ref> बलिउडका थुप्रै प्रसिद्ध कलाकारहरूले पनि यहाँ प्रदर्शन गरेका थिए।<ref name="telegraph" /> यस उत्सवले स्थानीय जनजीवनमा सुधार ल्याउने, नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने र आर्थिक रूपमा क्षेत्रलाई सशक्त बनाउने उद्देश्य बोकेको थियो।<ref>{{Cite news |date=2018-12-30 |title=Dwijing festival will help economy: Assam chief minister Sarbananda Sonowal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/dwijing-festival-will-help-economy-cm/articleshow/67304422.cms |access-date=2024-06-10 |work=The Times of India |language=as}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:असमका पर्वहरू]] psb1wd458hktulrtm40ne8di59qr27l 0 148093 1363468 1352341 2026-06-25T09:32:56Z Bishaldev100 28807 1363468 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = महोद्दामकीर्ति शाह | image = | caption = | order = | office = चौतारिया | monarch = [[पृथ्वी नारायण शाह]] | term_start = | term_end = | vice_president = | predecessor = | successor = | order1 = | office1 = | term_start1 = | term_end1 = | president1 = | predecessor1 = | successor1 = | order2 = | office2 = | term_start2 = | term_end2 = | deputy2 = | president2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | party = | spouse = | children = {{flatlist| * [[बलभद्र शाह]] * [[श्रीकृष्ण शाह]] }} | relatives = दाइ [[पृथ्वी नारायण शाह]] | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = शुभद्रावति | education = | awards = | signature = | branch = | service_years = | rank = | unit = | battles = {{Tree list}} * [[ नुवाकोटको युद्ध]] * [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको लडाईं]] | mawards = }} '''महोद्दामकीर्ति शाह''' [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का राजकुमार थिए। उनी आफ्ना दाइ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[नेपालको एकीकरण]] सैन्य अभियानको क्रममा सक्रिय थिए।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VXUdAAAAMAAJ|title=A Short History of Nepal|date=1967}}</ref> उनले [[चौतारिया|चौतारिय]] पदमा नियुक्त भएका थिए। १८०१ मा उनले [[नुवाकोटको युद्ध]]मा [[कालु पाँडे|कालू पाण्डे]] र पृथ्वी नारायण शाहको साथ साथ नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VXUdAAAAMAAJ|title=A Short History of Nepal|date=1967}}</ref> ==मकवानपुरको हाकिम== गोर्खाले [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर दखल गरे]]पछि महोद्दामकीर्ति शाहलाई हाकिम बनाएर राखेका थिए। उनले त्यहाँ स्वतन्त्र राजा बन्ने चेष्टा गरेको गन्ध पाएर जङ्गी कामबाट झिकी निजामती काममा लगाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=१३ |issue=३ |pages=1}}</ref> मकवानपुरले चर्चेको तराई भेगको प्रशासक भएर बसेका [[महोद्दामकीर्ति शाह|महोद्दामकीर्ति शाहले]] मकवानपुरको राजा हुने दाबीलाई [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण]]ले भाइभतिजालाई श्रीपेच बाँड्न विभाजित र टुक्रे राज्यलाई एउटै राज्यमा मिलाएको होइन भनेर सातो लिए पनि उनले राजा हुन्छु भनेर श्रीपेच नै बनाएको खबर [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह बस्नेत]]ले पृथ्वीनारायणलाई पठाइदिएपछि ‘''त्यसो गरिस् भने तेरा आँखा झिकिदिन्छु''’ भनेर गाली गरेपछि महोद्दामकीर्ति बिभिन्डिएर हिँडेपछि उनलाई खुसी पार्न रोजेको [[बाग दरबार]] दिइएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=देवकोटा |first=यादव |date=श्रावण २६, २०७५ |title=सत्ता–शक्तिको तोड |url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/11/153395725988514350.html |access-date=2026-01-07 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> ==कास्कीमा नेपाली दूत== [[कास्की राज्य]]माथि पर्वत र [[लमजुङ राज्य]]ले मौका मौकामा आक्रमण गरी लुट मच्चाएका थिए। त्यसैले कास्की राज्य छिमेकीहरूबाट असुरक्षित थियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=२०४८ मङ्सिर |title=कास्कीका अन्तिम राजा |journal=गरिमा |volume=१०८ |pages=58-62}}</ref> त्यसको सुरक्षा गोरखाले मात्र गर्न सक्थ्यो। कास्कीका राजाले सहयोग मागेपछि पृथ्वीनारायण शाहले १८३१ मा चौतारिया [[महोद्दामकीर्ति शाह]]लाई कास्कीतिर पठाई कास्कीको सुरक्षाको जिम्मा लिए<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>। == राजेन्द्रलक्ष्मी-बहादुर शाहको झगडा == [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्युपछि [[राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले नायवी लिइन्। उनले महोद्दामकीर्ति शाह र [[दलमर्दन शाह]]लाई काशीबास तोकिदिइन्। महोद्दामकीर्तिका छोरा बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र [[बहादुर शाह]]सँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। देवर भाउजू बीच विवाद हुन थाल्यो। राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। पछि बहादुर शाह मुक्त भएर राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्दमा राखे। त्यसैबेला चौबीसीहरूले गोरखामाथि आक्रमण गरेको हुँदा बहादुर शाहले दरबारको संरक्षक बलभद्र शाह र दलजित शाहलाई छोडी आफू गोरखा तिर लागे। त्यही मौकामा नजरबन्दबाट राजेन्द्रलक्ष्मीले महोद्दामकीर्ति शाहलाई बनारसबाट बोलाइन्। उनी आएपछि बहादुर शाह बाहिर रहेको मौका पारेर राजेन्द्रलक्ष्मीलाई छुटाए। केही दिनपछि महोद्दामकीर्ति शाहलाई एक ब्राह्मणलाई मारेको आरोपमा देश निकाला भएर काशी जानु पर्‍यो। ==सन्तान == उनका दुई छोरा [[बलभद्र शाह]] र [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|श्रीकृष्ण शाह]] पनि चौतारिया नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VXUdAAAAMAAJ|title=A Short History of Nepal|date=1967}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] nvoih42g9r5uqp33px23mrx3np58els 0 148493 1363490 1340504 2026-06-25T11:15:58Z Bishaldev100 28807 1363490 wikitext text/x-wiki [[File:NSW_Builders_Labourers_march_on_IWD_1975.jpg|alt=सन् १९७५ को अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसमा एनएसडब्लु विल्डर्स लेबरर्सको र्‍याली, सिड्नी।|thumb|350x350px|अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसको र्‍यालीमा भाग लिँदै गरेका विल्डर्स लेबरर्स फेडेरेसनका महिला सदस्यहरू, सन् १९७५ मार्च, सिड्नी]] '''ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन''' सन् १९६० को दशकको अन्त्यमा सुरु भई सन् १९८० को दशकको सुरुवातसम्म जारी रहेको [[नारीवादी आन्दोलन]]को अंश थियो। व्यक्तिगत मुद्दाहरूलाई राजनीतिक बहसको हिस्सा बनाउने र यौनवादको विषयलाई राजनीतिक मूलधारमा ल्याउने [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र अन्य देशका नारीवादी आन्दोलनहरूबाट प्रभावित भई, [[अस्ट्रेलिया]] र [[न्युजिल्यान्ड]] महिलाहरूले सन् १९६९ र सन् १९७० मा महिला स्वतन्त्रताका लागि समूहहरू गठन गर्न थालेका थिए। प्रशान्त टापुहरू आवद्ध देशहरूमा थोरै संस्थाहरू गठन भएतापनि फिजी र गुआम देशका महिलाहरू यस आन्दोलनसँग निकट बनेका थिए। छिट्टै नै यसका समर्थकहरू सम्पूर्ण अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड भरी फैलिएका थिए। नारीवादी अगुवाहरूको प्राथमिक मुद्दा सबै क्षेत्रमा महिलाहरूको स्वायत्ततामा केन्द्रीय थियो, जसमा बाल हेरचाह केन्द्र, समान अवसर, समान ज्याला र रोजगारी, महिलाहरूलाई वस्तुकरण गर्ने प्रवृत्ति, प्रजनन अधिकार, यौनिकता र यौन दुर्व्यवहारमा ध्यानाकर्षण गरिएको थियो। यस आन्दोलनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मुद्दा समाजले महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा मौलिक परिवर्तन ल्याउनुमा केन्द्रित थियो। महिलाप्रतिको सोचमा परिवर्तन नआएसम्म विद्यमान कानुनमा सुधार गरेर मात्र समाजमा महिलाको स्थान परिवर्तन हुन्छ भन्ने कुरालाई अस्वीकार गर्दै, नारीवादी अगुवाहरूले सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनमा भाग लिँदै विभिन्न मुद्दाहरूमा जानकारी प्रकाशित गरी एकीकृत प्रयासहरू व्यवस्थित गर्न बैठकहरू सञ्चालन गरेका थिए। == सिड्नी == [[सिड्नी]]मा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन सन् १९६९ मा बल्मेन र ग्लिबमा महिलाहरूको स-साना बैठकहरूबाट सुरु भएको थियो। यो सन् १९६० को दशकको अन्त्य र सन् १९७० को दशकभरि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा भएको महिला स्वतन्त्रताको राजनीतिक र साङ्गठनिक विकासको एक हिस्सा थियो। {{sfn|Allan|1999}} ग्लिबमा रहेका नारीवादीहरूको प्रारम्भिक समूह नै सन् १९७० मा ६७ ग्लिब प्वाइन्ट रोडको पहिलो स्थानमा महिला स्वतन्त्रता गृह स्थापना गर्न जिम्मेवार थियो।<ref name=":2">{{Cite web |last=Mitchell |first=Grace |date=25 February 2022 |title=Hidden from History: The Inner City and Sydney's Second Wave Feminist Movement |url=https://honisoit.com/2022/02/hidden-from-history-the-inner-city-and-sydneys-second-wave-feminist-movement/ |access-date=19 December 2023 |website=Honi Soit}}</ref> यसका लागि आवासीय क्षेत्र अर्की प्रारम्भिक सिड्नी नारीवादी बारबरा लेभीले उपलब्ध गराएकी थिइन्।<ref name=":0">{{Cite web |last=Curthoys |first=Ann |date=22 February 2012 |title=Radical Glebe |url=https://glebesociety.org.au/socialhistory/radical-glebe-a-personal-view-by-ann-curthoys/ |access-date=19 December 2023 |website=The Glebe Society}}</ref> पहिले 'निजी जीवन'को दायरामा मात्र मानिने बलात्कार, घरेलु हिंसा, हाडनाता करणी र गर्भपतन जस्ता मुद्दाहरूको बारेमा एकअर्कासँग कुरा गर्दै, ग्लिब महिला स्वतन्त्रता गृह र अन्य ठाउँमा भेला भएका महिलाहरूले यी मुद्दाहरूको समानता पत्ता लगाएका थिए। यस्ता पहिले निषेधित मानिएका विषयहरूमा गरिने सामूहिक कुराकानीलाई 'चेतना अभिवृद्धि' भन्न थालिएको थियो जुन जुन राजनीतिक सङ्गठनका पुराना स्वरूपहरू र नयाँ स्वतन्त्रता आन्दोलनबीचको मुख्य राजनीतिक भिन्नताहरूमध्ये एक थियो। महिलाका अनुभवहरू व्यक्तिगत र विशिष्ट नभई विश्वव्यापी र प्रणालीगत हुन् भन्ने बुझाइलाई 'व्यक्तिगत नै राजनीतिक हो' भनेर सङ्क्षेपीकरण गरिएको थियो जुन महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको प्रमुख अन्तर्दृष्टि मध्ये एक बनेको थियो।{{sfn|Bellamy|1987|p=189}} सन् १९७१ को अन्त्यसम्ममा सिड्नीभरि लगभग १६ वटा विभिन्न महिला स्वतन्त्रता समूहहरू गठन भइसकेका थिए।<ref>{{Cite news |last=Hamilton |first=Frances | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|date=28 September 2020 |title=The grassroots power of the Women's Liberation Movement |work=Green Left |url=https://www.greenleft.org.au/content/grassroots-power-womens-liberation-movement |access-date=21 December 2023}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Cooper |first=Nola |date=21 December 2023 |title=The Sydney Women's Liberation Movement 1970 - 1975: Journey through some of the highlights of the Sydney Women's Liberation Movement as recalled by Nola Cooper |url=https://whnsw.asn.au/wp-content/uploads/2016/01/The_Sydney_Womens_Liberation_Movement_1970-1975.pdf |access-date=21 December 2023 |website=Women's Health NSW}}</ref> सन् १९७२ को वसन्त ऋतुमा, यस समूहका सदस्यहरूले सिड्नीको हाइड पार्कको ठीक दक्षिणमा रहेको २५ अल्बर्टा सडकमा एउटा पुरानो दुई तले भवनमा नयाँ परिसर फेला पारेका थिए।<ref name=":1" /> सन् १९७६ जुलाईमा सिड्नीमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको 'वुमेन्स हाउस' पुनः चिपेनडेलको रेडफर्न रोडको कुनामा रहेको ६२ रिजेन्ट स्ट्रिटमा सरेको थियो।<ref>{{Cite news |date=26 September 1977 |title=Directory |pages=7 |work=Tribune (Sydney, NSW) |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/230403835 |access-date=21 December 2023}}</ref><ref name=":1" /> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नारीवादी आन्दोलन]] * [[उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]] * [[युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन]] b1agw6tqnqgpcrri92dywh2x5c4a095 0 150018 1363457 1353933 2026-06-25T07:17:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1363457 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|यौनजन्य स्पष्ट चलचित्रहरूको मुख्यधारामा सफलताको युग (सन् १९६९–१९८४)}} {{Infobox historical event | Event_Name = पोर्नोग्राफीको स्वर्णयुग | partof = [[यौन क्रान्ति]] | Image_Name = BlueMovie.jpg | Imagesize = | Image_Alt = | Image_Caption = ''[[ब्लु मुभी]]'' चलचित्रले अश्लील चित्रणको स्वर्ण युगको सुरुवात गर्न मद्दत पुर्‍याएको थियो। | Thumb_Time = | AKA = | Participants = अश्लील चित्रणको निर्माता, समीक्षक, अश्लील चित्रण प्रशंसक र प्रख्यात मानिसहरू | Location = संयुक्त राज्य अमेरिका | Date = सन् १९६९–१९८४ | nongregorian = | Deaths = | Result = *अश्लील चित्रणको बक्स अफिस सफलता *अश्लील चित्रणको आलोचनात्मक प्रशंसा *कम बजेटको अश्लील चित्रणमा फिर्ता | URL = }} '''पोर्नोग्राफीको स्वर्ण युग"''' वा '''"पोर्नो चिक"'''ले [[व्यावसायिक अमेरिकी अश्लील चलचित्र]]को १५ वर्षको अवधि (सन् १९६९–१९८४) लाई बुझाउँछ, जसमा यौनजन्य स्पष्ट चलचित्रहरूले मुख्यधाराका सिनेमा, चलचित्र समीक्षक र सर्वसाधारणबाट सकारात्मक ध्यान प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite book |editor-last1=DeLamater|editor-first1=John|editor-last2=Plante|editor-first2=Rebecca F. |title=Handbook of the Sociology of Sexualities |url=https://books.google.com/books?id=0d3yCQAAQBAJ&pg=PA416 |page=416 |date=June 19, 2015 |publisher=Springer |access-date=April 30, 2017 |isbn=9783319173412}}</ref> यो अमेरिकी अवधिपछि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा फैलिए र<ref>{{cite news |last1=Francoeur |first1=Robert T. |last2=Noonan |first2=Raymond J. |title=Denmark in the International Encyclopedia of Sexuality |url=http://www.iub.edu/~kinsey/ccies/dk.php |date=2004 |work=International Encyclopedia of Sexuality |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113170352/http://www.iub.edu/~kinsey/ccies/dk.php |archivedate=January 13, 2011 |accessdate=August 22, 2021 }}</ref>यो सन् १९६९ जनु १२ का दिन सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web |author=Staff |title=Blue Movie (1969) |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/20575 |date=July 21, 1969 |work=AFI Catalog of Feature Films |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20230908160050/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/20575 |archivedate=September 8, 2023 |accessdate=September 8, 2023 }}</ref> [[एन्डी वारहोल]]द्वारा निर्देशित ''[[ब्लु मुभी]]'' चलचित्रको थिएटर सार्वजनिकसँगै,<ref>{{cite news |last=Canby |first=Vincent |title=Movie Review - Blue Movie (1968) Screen: Andy Warhol's 'Blue Movie' |url=https://www.nytimes.com/1969/07/22/archives/screen-andy-warhols-blue-movie.html |date=July 22, 1969 |work=The New York Times |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20230908145730/https://www.nytimes.com/1969/07/22/archives/screen-andy-warhols-blue-movie.html |archivedate=September 8, 2023 |accessdate=September 8, 2023 }}</ref><ref>{{cite news |last=Canby |first=Vincent |title=Warhol's Red Hot and 'Blue' Movie. D1. Print. (behind paywall) |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9807E4D91739EF3BBC4852DFBE668382679EDE |date=August 10, 1969 |work=New York Times |access-date=December 29, 2015 }}{{cite web |last=Comenas |first=Gary |title=Blue Movie (1968) |url=http://www.warholstars.org/andy-warhol-blue-movie.html |date=2005 |work=WarholStars.org |access-date=December 29, 2015 }}</ref> र केही समयपछि, [[बिल ओस्को]]द्वारा निर्मित सन् १९७० को चलचित्र ''[[मोना द भर्जिन निम्प]]''को सार्वजनिकसँगै सुरु भएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.pornographygirl.com/|title=Pornography|publisher=Pornography Girl|access-date=July 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506193633/http://www.pornographygirl.com/|archive-date=May 6, 2008|quote=The first explicitly pornographic film with a plot that received a general theatrical release in the U.S. is generally considered to be Mona (Mona the Virgin Nymph)...}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506193633/http://www.pornographygirl.com/ |date=May 6, 2008 }}</ref><ref>{{cite magazine |last=Corliss |first=Richard |title=That Old Feeling:When Porno Was Chic |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1043267,00.html |date=March 29, 2005 |magazine=Time magazine |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20230313014001/https://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1043267-1,00.html |archivedate=March 13, 2023 |access-date=January 27, 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224174609/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1043267,00.html |date=February 24, 2016 }}</ref> यी चलचित्रहरू स्पष्ट यौन सम्पर्क चित्रण गर्ने पहिलो [[वयस्क कामुक चलचित्रहरू]] थिए जसले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा व्यापक थिएटर सार्वजनिक प्राप्त गरेका थिए। दुबैले सन् १९७२ को ''[[डि थ्रोट (चलचित्र)|डिप थ्रोट]]'' (जसमा [[लिन्डा लभलेस]]ले अभिनय गरेकी थिइन् र [[जेरार्ड डामियानो]]ले निर्देशन गरेका थिए) <ref>{{cite web|title=Sex in Cinema: 1970 Greatest and Most Influential Erotic / Sexual Films and Scenes|url=http://www.filmsite.org/sexinfilms21.html|publisher=Film Site|access-date=January 16, 2012|page=21|quote=The storyline in the film ''Mona'' was later borrowed, to some degree, by Gerard Damiano in his film ''Deep Throat'' in 1972.}}</ref> [[मार्लिन चेम्बर्स]]द्वारा अभिनित र [[मिचेल ब्रदर्स]]द्वारा निर्देशित ''[[बिहाइन्ड द ग्रिन डोर]]'',<ref>{{cite book|title=San Francisco: The Unknowao.uk/books?id=pXAsU1sQG1AC|isbn=1-55152-188-1|pages=[https://archive.org/details/sanfranciscounkn0000goup/page/238 238–241]|url=https://archive.org/details/sanfranciscounkn0000goup/page/238|last1=Goupil|first1=Helene|last2=Krist|first2=Josh|year=2005|publisher=Arsenal Pulp Press/Josh Krist }}</ref> डामियानोकै सन् १९७३ को ''[[द डेभिल इज मिस जोन्स]]'' र [[रेड्ली मेत्जर]]को सन् १९७६ को ''[[द ओपनिङ अफ मिस्टी विथहोभेन]]'' जस्ता चलचित्रहरू बनाउन प्रभाव पारेका थिए, जसलाई पुरस्कार विजेता लेखक [[टोनी बेन्टले]]का अनुसार स्वर्णयुगको "शिरोमणि" मानिन्छ। एन्डी वारहोलका अनुसार, उनको चलचित्र ''ब्रु मुभी'' सन् १९७२ मा सार्वजनिक भएको [[मार्लन ब्रान्डो]] अभिनित एक अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा विवादित कामुक नाटक चलचित्र ''[[लास्ट टाङ्गो इन पेरिस]]'' बनाउनमा एक प्रमुख प्रभाव थियो। ''[[टुनाइट सो]]''मा [[जोनी कार्सन]] र टिभीमा [[बब होप]]ले समेत उल्लेख गरेपछि, ''डि थ्रोट''ले मुख्यधाराको मापदण्ड अनुसार सामान्य भएतातापनि ठूलो बक्स-अफिस सफलता प्राप्त गरेको थियो। सन् १९७३ मा, अझ बढी परिष्कृत तर अझै पनि कम बजेटको चलचित्र ''द डेभिल इज मिस जोन्स'' वर्षको सातौँ सफल चलचित्र बनेको थियो भने चलचित्र समीक्षक [[रोजर एबर्ट]]को अनुकूल समीक्षा सहित प्रमुख सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई राम्रोसँग स्वीकार गरिएको गरेको। अश्लील चलचित्रको बारेमा प्रख्यात व्यक्तिहरूले सार्वजनिक रूपमा चर्चा गर्ने र समीक्षकहरूले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिने घटना—जसलाई ''द न्यु योर्क टाइम्स''का राल्फ ब्लुमेन्थलले "पोर्नो चिक" को रूपमा उल्लेख गरेका थिए—आधुनिक अमेरिकी संस्कृतिमा पहिलो पटक सुरु भएको थियो। कम बजेटका वयस्क कामुक चलचित्रहरूको बक्स-अफिस आम्दानीले पोर्नको प्राविधिक र उत्पादन मूल्यमा थप प्रगति गर्न लगानी जुटाउन सक्छ, जसले यसलाई हलिउड चलचित्रहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम बनाएको स्पष्ट भएको थियो। यदि यसलाई नियन्त्रण नगरिएमा, यस्ता चलचित्रहरूको विशाल नाफाले हलिउडलाई पोर्नोग्राफीबाट प्रभावित बनाउनेछ भन्ने चिन्ता विध्यमान थियो। यस भन्दा पहिले, हजारौँ अमेरिकी राज्य र नगरपालिकाका अश्लीलता विरोधी कानून र अध्यादेशहरूले अश्लील सामग्रीको सिर्जनामा सहभागी हुनु अपराध मान्दथे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अश्लील चित्रण]] [[श्रेणी:अश्लील शब्दावली]] ierjvw01xnmlfd6vzlbf1k3kjufgypd 0 150564 1363465 1362129 2026-06-25T08:28:48Z ~2026-36566-85 79538 1363465 wikitext text/x-wiki वि.सं. २०४८ देखि २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनसम्म सुर्खेत जिल्लामा क्षेत्र नम्बर ३ अस्तित्वमा थियो। पुरानो क्षेत्र नम्बर ३ मुख्यतया पश्चिमी सुर्खेत (जस्तै: बड्डीचौर, सालकोट, बाबियाचौर, लगाम, गुटु, विजौरा, बेतान आदि) समेटेको क्षेत्र थियो, जुन भू-भाग अहिले पूर्ण रूपमा सुर्खेत क्षेत्र नम्बर २ मा पर्दछ। तत्कालीन समयमा यस क्षेत्रबाट नेपाली कांग्रेसका [[शिवराज जोशी]] र नेकपा एमाले, नेकपा माओवादीका नेताहरू निर्वाचित हुने गर्दथे। यहाँका प्रमुख नेताका रुपमा शिवराज जोशी मानिन्छन् भने नरबहादुर विष्ट र तप्तबहादुर विष्ट यहाँ निर्वाचित भएका थिए । वि.सं. २०७४ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले देशभरका निर्वाचन क्षेत्रहरू पुनर्गठन गरेपछि सुर्खेतमा पहिले रहेका ३ वटा क्षेत्रहरूलाई घटाएर २ वटा मात्र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र कायम गरिएको छ। त्यसैले पुरानो सुर्खेत क्षेत्र नम्बर ३ का भू-भागहरू अहिले क्षेत्र नम्बर २ बनेका छन् ।<ref>{{Cite web |title=Surkhet – 3 {{!}} 1994 House of Representatives Election Results – Nepal Archives |url=https://www.nepalarchives.com/content/surkhet-3-1994-house-of-representatives-election-results/ |access-date=2026-06-15 |language=en-US}}</ref> <references /> [[आम निर्वाचन २०४८]]{{Election results|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|cand1=[[शिवराज जोशी]]|votes1=16214|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|cand2=-|votes2=10611|majority=5603|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref>}} 9i1m5ocfa7cdz97gclewuhq4oxh0ax0 10 150577 1363434 1363330 2026-06-25T04:16:44Z Bishaldev100 28807 1363434 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch: {{{1}}} |Group A={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=yo |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=MEX, RSA, KOR, CZE <!--Update team results below (including date)--> |update=complete |win_MEX=3 |draw_MEX=0 |loss_MEX=0 |gf_MEX=6 |ga_MEX=0 |status_MEX=HA |win_RSA=1 |draw_RSA=1 |loss_RSA=1 |gf_RSA=2 |ga_RSA=3 |status_RSA=A |win_KOR=1 |draw_KOR=0 |loss_KOR=2 |gf_KOR=2 |ga_KOR=3 |status_KOR= |win_CZE=0 |draw_CZE=1 |loss_CZE=2 |gf_CZE=2 |ga_CZE=6 |status_CZE=E <!--Team definitions--> |name_MEX={{#invoke:flag|fb|MEX}} |name_RSA={{#invoke:flag|fb|RSA}} |name_KOR={{#invoke:flag|fb|KOR}} |name_CZE={{#invoke:flag|fb|CZE}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group B={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=SUI, CAN, BIH, QAT <!--Update team results below (including date)--> |update=complete |win_CAN=1 |draw_CAN=1 |loss_CAN=1 |gf_CAN=8 |ga_CAN=3 |status_CAN=HA |win_BIH=1 |draw_BIH=1 |loss_BIH=1 |gf_BIH=5 |ga_BIH=6 |status_BIH=A <!-- Advancing is mathematical certainty per FIFA --> |win_QAT=0 |draw_QAT=1 |loss_QAT=2 |gf_QAT=2 |ga_QAT=10 |status_QAT=E |win_SUI=2 |draw_SUI=1 |loss_SUI=0 |gf_SUI=7 |ga_SUI=3 |status_SUI=A <!--Team definitions--> |name_CAN={{#invoke:flag|fb|CAN}} |name_BIH={{#invoke:flag|fb|BIH}} |name_QAT={{#invoke:flag|fb|QAT}} |name_SUI={{#invoke:flag|fb|SUI}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=KO |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} }} |Group C={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=BRA, MAR, SCO, HAI <!--Update team results below (including date)--> |update=complete |win_BRA=2 |draw_BRA=1 |loss_BRA=0 |gf_BRA=7 |ga_BRA=1 |status_BRA=A |win_MAR=2 |draw_MAR=1 |loss_MAR=0 |gf_MAR=6 |ga_MAR=3 |status_MAR=A |win_HAI=0 |draw_HAI=0 |loss_HAI=3 |gf_HAI=2 |ga_HAI=8 |status_HAI=E |win_SCO=1 |draw_SCO=0 |loss_SCO=2 |gf_SCO=1 |ga_SCO=4 |status_SCO= <!--Team definitions--> |name_BRA={{#invoke:flag|fb|BRA}} |name_MAR={{#invoke:flag|fb|MAR}} |name_HAI={{#invoke:flag|fb|HAI}} |name_SCO={{#invoke:flag|fb|SCO}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group D={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=USA, AUS, PAR, TUR <!--Update team results below (including date)--> |update=June 19, 2026 |win_USA=2 |draw_USA=0 |loss_USA=0 |gf_USA=6 |ga_USA=1 |status_USA=HA |win_PAR=1 |draw_PAR=0 |loss_PAR=1 |gf_PAR=2 |ga_PAR=4 |status_PAR= |win_AUS=1 |draw_AUS=0 |loss_AUS=1 |gf_AUS=2 |ga_AUS=2 |status_AUS= |win_TUR=0 |draw_TUR=0 |loss_TUR=2 |gf_TUR=0 |ga_TUR=3 |status_TUR=E <!--Team definitions--> |name_USA={{#invoke:flag|fb|USA}} |name_PAR={{#invoke:flag|fb|PAR}} |name_AUS={{#invoke:flag|fb|AUS}} |name_TUR={{#invoke:flag|fb|TUR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group E={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=GER, CIV, ECU, CUW <!--Update team results below (including date)--> |update=June 20, 2026 |win_GER=2 |draw_GER=0 |loss_GER=0 |gf_GER=9 |ga_GER=2 |status_GER=A |win_CUW=0 |draw_CUW=1 |loss_CUW=1 |gf_CUW=1 |ga_CUW=7 |status_CUW= |win_CIV=1 |draw_CIV=0 |loss_CIV=1 |gf_CIV=2 |ga_CIV=2 |status_CIV= |win_ECU=0 |draw_ECU=1 |loss_ECU=1 |gf_ECU=0 |ga_ECU=1 |status_ECU= <!--Team definitions--> |name_GER={{#invoke:flag|fb|GER}} |name_CUW={{#invoke:flag|fb|CUW}} |name_CIV={{#invoke:flag|fb|CIV}} |name_ECU={{#invoke:flag|fb|ECU}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group F={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=NED, JPN, SWE, TUN <!--Update team results below (including date)--> |update=June 20, 2026 |win_NED=1 |draw_NED=1 |loss_NED=0 |gf_NED=7 |ga_NED=3 |status_NED= |win_JPN=1 |draw_JPN=1 |loss_JPN=0 |gf_JPN=6 |ga_JPN=2 |status_JPN= |win_SWE=1 |draw_SWE=0 |loss_SWE=1 |gf_SWE=6 |ga_SWE=6 |status_SWE= |win_TUN=0 |draw_TUN=0 |loss_TUN=2 |gf_TUN=1 |ga_TUN=9 |status_TUN=E <!--Team definitions--> |name_NED={{#invoke:flag|fb|NED}} |name_JPN={{#invoke:flag|fb|JPN}} |name_SWE={{#invoke:flag|fb|SWE}} |name_TUN={{#invoke:flag|fb|TUN}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group G={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order= EGY, IRN, BEL, NZL <!--Update team results below (including date)--> |update=June 21, 2026 |win_BEL=0 |draw_BEL=2 |loss_BEL=0 |gf_BEL=1 |ga_BEL=1 |status_BEL= |win_EGY=1 |draw_EGY=1 |loss_EGY=0 |gf_EGY=4 |ga_EGY=2 |status_EGY= |win_IRN=0 |draw_IRN=2 |loss_IRN=0 |gf_IRN=2 |ga_IRN=2 |status_IRN= |win_NZL=0 |draw_NZL=1 |loss_NZL=1 |gf_NZL=3 |ga_NZL=5 |status_NZL= <!--Team definitions--> |name_BEL={{#invoke:flag|fb|BEL}} |name_EGY={{#invoke:flag|fb|EGY}} |name_IRN={{#invoke:flag|fb|IRN}} |name_NZL={{#invoke:flag|fb|NZL}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group H={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=ESP, URU, CPV, KSA <!--Update team results below (including date)--> |update=June 21, 2026 |win_ESP=1 |draw_ESP=1 |loss_ESP=0 |gf_ESP=4 |ga_ESP=0 |status_ESP= |win_CPV=0 |draw_CPV=2 |loss_CPV=0 |gf_CPV=2 |ga_CPV=2 |status_CPV= |win_KSA=0 |draw_KSA=1 |loss_KSA=1 |gf_KSA=1 |ga_KSA=5 |status_KSA= |win_URU=0 |draw_URU=2 |loss_URU=0 |gf_URU=3 |ga_URU=3 |status_URU= <!--Team definitions--> |name_ESP={{#invoke:flag|fb|ESP}} |name_CPV={{#invoke:flag|fb|CPV}} |name_KSA={{#invoke:flag|fb|KSA}} |name_URU={{#invoke:flag|fb|URU}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group I={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=FRA, NOR, SEN, IRQ <!--Update team results below (including date)--> |update=June 22, 2026 |win_FRA=2 |draw_FRA=0 |loss_FRA=0 |gf_FRA=6 |ga_FRA=1 |status_FRA=A |win_SEN=0 |draw_SEN=0 |loss_SEN=2 |gf_SEN=3 |ga_SEN=6 |status_SEN= |win_IRQ=0 |draw_IRQ=0 |loss_IRQ=2 |gf_IRQ=1 |ga_IRQ=7 |status_IRQ= |win_NOR=2 |draw_NOR=0 |loss_NOR=0 |gf_NOR=7 |ga_NOR=3 |status_NOR=A <!--Team definitions--> |name_FRA={{#invoke:flag|fb|FRA}} |name_SEN={{#invoke:flag|fb|SEN}} |name_IRQ={{#invoke:flag|fb|IRQ}} |name_NOR={{#invoke:flag|fb|NOR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group J={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=ARG, AUT, ALG, JOR <!--Update team results below (including date)--> |update=June 22, 2026 |win_ARG=2 |draw_ARG=0 |loss_ARG=0 |gf_ARG=5 |ga_ARG=0 |status_ARG=A |win_ALG=1 |draw_ALG=0 |loss_ALG=1 |gf_ALG=2 |ga_ALG=4 |status_ALG= |win_AUT=1 |draw_AUT=0 |loss_AUT=1 |gf_AUT=3 |ga_AUT=3 |status_AUT= |win_JOR=0 |draw_JOR=0 |loss_JOR=2 |gf_JOR=2 |ga_JOR=5 |status_JOR=E <!--Team definitions--> |name_ARG={{#invoke:flag|fb|ARG}} |name_ALG={{#invoke:flag|fb|ALG}} |name_AUT={{#invoke:flag|fb|AUT}} |name_JOR={{#invoke:flag|fb|JOR}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group K={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=COL, POR, COD, UZB <!--Update team results below (including date)--> |update=June 23, 2026 |win_POR=1 |draw_POR=1 |loss_POR=0 |gf_POR=6 |ga_POR=1 |status_POR= |win_COD=0 |draw_COD=1 |loss_COD=1 |gf_COD=1 |ga_COD=2 |status_COD= |win_UZB=0 |draw_UZB=0 |loss_UZB=2 |gf_UZB=1 |ga_UZB=8 |status_UZB= |win_COL=2 |draw_COL=0 |loss_COL=0 |gf_COL=4 |ga_COL=1 |status_COL=A <!--Team definitions--> |name_POR={{#invoke:flag|fb|POR}} |name_COD={{#invoke:flag|fb|COD}} |name_UZB={{#invoke:flag|fb|UZB}} |name_COL={{#invoke:flag|fb|COL}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |Group L={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=[[2026 FIFA World Cup#Tiebreakers|Group stage tiebreakers]] |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=ENG, GHA, CRO, PAN <!--Update team results below (including date)--> |update=June 23, 2026 |win_ENG=1 |draw_ENG=1 |loss_ENG=0 |gf_ENG=4 |ga_ENG=2 |status_ENG= |win_CRO=1 |draw_CRO=0 |loss_CRO=1 |gf_CRO=3 |ga_CRO=4 |status_CRO= |win_GHA=1 |draw_GHA=1 |loss_GHA=0 |gf_GHA=1 |ga_GHA=0 |status_GHA= |win_PAN=0 |draw_PAN=0 |loss_PAN=2 |gf_PAN=0 |ga_PAN=2 |status_PAN=E <!--Team definitions--> |name_ENG={{#invoke:flag|fb|ENG}} |name_CRO={{#invoke:flag|fb|CRO}} |name_GHA={{#invoke:flag|fb|GHA}} |name_PAN={{#invoke:flag|fb|PAN}} <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=3rd |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} |col_3rd=blue1 |text_3rd=Possible {{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]]}} based on [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-placed teams|ranking]] }} |3rd place={{#invoke:Sports table|main|style=WDL|param1_valid=y |class_rules=1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) Team conduct ("fair play") score; 5) Latest [[FIFA Men's World Ranking|FIFA ranking]] (June 11, 2026); 6) Previous FIFA ranking(s) report. |source=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings FIFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order=GrB, GrF, GrL, GrA, GrJ, GrD, GrC, GrH, GrG, GrK, GrE, GrI <!--Update team results below (including date)--> |update=June 24, 2026 |win_GrA=1 |draw_GrA=0 |loss_GrA=2 |gf_GrA=2 |ga_GrA=3 |status_GrA= |win_GrB=1 |draw_GrB=1 |loss_GrB=1 |gf_GrB=5 |ga_GrB=6 |status_GrB=A |win_GrC=1 |draw_GrC=0 |loss_GrC=2 |gf_GrC=1 |ga_GrC=4 |status_GrC= |win_GrD=1 |draw_GrD=0 |loss_GrD=1 |gf_GrD=2 |ga_GrD=4 |status_GrD= |win_GrE=0 |draw_GrE=1 |loss_GrE=1 |gf_GrE=0 |ga_GrE=1 |status_GrE= |win_GrF=1 |draw_GrF=0 |loss_GrF=1 |gf_GrF=6 |ga_GrF=6 |status_GrF= |win_GrG=0 |draw_GrG=2 |loss_GrG=0 |gf_GrG=1 |ga_GrG=1 |status_GrG= |win_GrH=0 |draw_GrH=2 |loss_GrH=0 |gf_GrH=2 |ga_GrH=2 |status_GrH= |win_GrI=0 |draw_GrI=0 |loss_GrI=2 |gf_GrI=3 |ga_GrI=6 |status_GrI= |win_GrJ=1 |draw_GrJ=0 |loss_GrJ=1 |gf_GrJ=2 |ga_GrJ=4 |status_GrJ= |win_GrK=0 |draw_GrK=1 |loss_GrK=1 |gf_GrK=1 |ga_GrK=2 |status_GrK= |win_GrL=1 |draw_GrL=0 |loss_GrL=1 |gf_GrL=3 |ga_GrL=4 |status_GrL= |hth_GrJ = Team conduct score: Algeria −1, Paraguay −11. |hth_GrD = GrJ <!--Team definitions--> |name_GrA={{#invoke:flag|fb|KOR}} |name_GrB={{#invoke:flag|fb|BIH}} |name_GrC={{#invoke:flag|fb|SCO}} |name_GrD={{#invoke:flag|fb|PAR}} |name_GrE={{#invoke:flag|fb|ECU}} |name_GrF={{#invoke:flag|fb|SWE}} |name_GrG={{#invoke:flag|fb|BEL}} |name_GrH={{#invoke:flag|fb|CPV}} |name_GrI={{#invoke:flag|fb|SEN}} |name_GrJ={{#invoke:flag|fb|ALG}} |name_GrK={{#invoke:flag|fb|COD}} |name_GrL={{#invoke:flag|fb|CRO}} <!--Group definitions--> |show_groups=T |group_GrA=[[2026 FIFA World Cup#Group A|A]] |group_GrB=[[2026 FIFA World Cup#Group B|B]] |group_GrC=[[2026 FIFA World Cup#Group C|C]] |group_GrD=[[2026 FIFA World Cup#Group D|D]] |group_GrE=[[2026 FIFA World Cup#Group E|E]] |group_GrF=[[2026 FIFA World Cup#Group F|F]] |group_GrG=[[2026 FIFA World Cup#Group G|G]] |group_GrH=[[2026 FIFA World Cup#Group H|H]] |group_GrI=[[2026 FIFA World Cup#Group I|I]] |group_GrJ=[[2026 FIFA World Cup#Group J|J]] |group_GrK=[[2026 FIFA World Cup#Group K|K]] |group_GrL=[[2026 FIFA World Cup#Group L|L]] <!--Qualification column definitions--> |res_col_header={{nowrap|Position will qualify for:}} |result1=KO |result2=KO |result3=KO |result4=KO |result5=KO |result6=KO |result7=KO |result8=KO |col_KO=green1 |text_KO={{#ifeq:{{PAGENAME}}|2026 FIFA World Cup|[[2026 FIFA World Cup#Knockout stage|Knockout stage]]|[[2026 FIFA World Cup knockout stage|Knockout stage]]}} }} }}<noinclude> {{Multiple sports table preview|Group A|Group B|Group C|Group D|Group E|Group F|Group G|Group H|Group I|Group J|Group K|Group L|3rd place}} [[Category:2026 FIFA World Cup templates|Group tables]] </noinclude> fvnmaa2ika7sorwl0jz8xxhhv0j2jqy 0 150603 1363441 2026-06-25T06:57:15Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)]] पृष्ठलाई [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)]]मा सारियो 1363441 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)]] bo7qandq9o4zgee6r9si9fww3gz7nnm 0 150604 1363442 2026-06-25T06:59:43Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1363442 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Nell Fisher.jpg | caption = सन् २०२५ मा फिसर | image_upright = yes | birth_date = {{Birth date and age|2011|11|2|df=y}} | birth_place = लन्डन, इङ्ल्यान्ड | citizenship = {{ubl|संयुक्त अधिराज्य|न्युजिल्यान्ड}} | occupation = अभिनेत्री | years_active = सन् २०२२–हालसम्म | father = टोबी फिसर | mother = [[लौरा क्लार्क]] }} '''नेल फिसर''' (जन्म २ नोभेम्बर २०११) एक बेलायती–न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्री हुन्। उनी [[नेटफ्लिक्स]]को विज्ञानकथा भय शृङ्खला ''[[स्ट्रेन्जर थिङ्स]]'' को पाँचौँ तथा अन्तिम सिजन (सन् २०२५) मा होली व्हीलरको भूमिका निर्वाह गरेकाले परिचित छिन्। उनले ''[[इभिल डेड राइज]]'' (सन् २०२३) र ''[[बुकवर्म (चलचित्र)|बुकवर्म]]'' (सन् २०२४) चलचित्रहरूमा पनि मुख्य भूमिका निर्वाह गरेकी छिन्। == प्रारम्भिक जीवन == नेल फिसरको जन्म २ नोभेम्बर २०११ मा इङ्ल्यान्डको [[लन्डन]]मा भएको थियो।<ref name="CapitalFM_Bio">{{cite web |last=Smith |first=Katie Louise |date=27 November 2025 |title=Who is Holly in Stranger Things 5? Nell Fisher's age,14 past roles and where she's from |url=https://www.capitalfm.com/news/stranger-things-5-nell-fisher-age-how-old-holly-wheeler/ |access-date=28 November 2025 |publisher=Capital FM}}</ref> उनका बुबा, टोबी फिसर, [[न्युजिल्यान्ड]]का एक वातावरणीय वकिल तथा पूर्व अभिनेता हुन्।<ref name="Epicstream_Bio">{{cite web |last=Baculinao |first=Michael |title=Who Is Nell Fisher? Meet the New Actress Who Plays Holly Wheeler in Stranger Things 5 |url=https://epicstream.com/article/who-is-nell-fisher-meet-the-new-actress-who-plays-holly-wheeler-in-stranger-things-5 |publisher=Epicstream |date=27 November 2025 |access-date=28 November 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Jacobs |first=Eammon |title='Evil Dead Rise' director says one of the child actors played with 'fake blood and vomit' to make her feel comfortable on set |url=https://www.businessinsider.com/evil-dead-rise-nell-fisher-director-fake-blood-vomit-2023-4 |website=Business Insider |date=April 2023 |access-date=28 November 2025}}</ref><ref name="Variety_Holly">{{cite web |last=Aurthur |first=Kate |title=Meet the New Holly Wheeler: 'Stranger Things 5' Star Nell Fisher Spills All About Filming That Crazy [SPOILER!] and Working With [SPOILER!] to Fight Vecna |url=https://variety.com/2025/tv/news/holly-wheeler-stranger-things-5-demogorgon-attack-max-1236575937/ |website=Variety |date=27 November 2025 |access-date=28 November 2025}}</ref> उनकी आमा, लौरा क्लार्क, एक बेलायती कूटनीतिज्ञ हुन्, जसले सन् २०१८ देखि २०२२ सम्म न्युजिल्यान्डका लागि उच्चायुक्तको रूपमा सेवा गरेकी थिइन्।<ref name="TeenVogue_Interview">{{cite web |title=How Stranger Things Season 5 Star Nell Fisher Brought Holly Wheeler to Center Stage |url=https://www.teenvogue.com/story/nell-fisher-stranger-things-interview |publisher=Teen Vogue |date=27 November 2025 |access-date=28 November 2025}}</ref><ref name="Variety_Holly" /> फिसरको बाल्यकाल अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशमा बितेको थियो र उनले आफ्नो बाल्यकालको चार वर्ष न्युजिल्यान्डमा बिताइन्, जहाँबाट उनले आफ्नो अभिनय करियरको सुरुआत गरेकी थिइन्।<ref name="Epicstream_Bio" /><ref name="Variety_Holly" /> फिसरले आफ्नो बाल्यकाल न्युजिल्यान्डको [[वेलिङ्गटन]] र संयुक्त अधिराज्यमा बिताइन्।<ref name="TeenVogue_Interview" /> उनी हाल उत्तरी लन्डनमा बस्छिन्।<ref name="Decider_Holly">{{cite web |last=O'Keefe |first=Meghan |title='Stranger Things': How Old is Nell Fisher, the New Holly Wheeler? Why Were Tinsley and Anniston Price Replaced? |url=https://decider.com/2025/11/26/stranger-things-who-is-nell-fisher-the-new-holly-wheeler-why-were-tinsley-and-anniston-price-replaced/ |publisher=Decider |date=26 November 2025 |access-date=28 November 2025}}</ref> फिसरले [[रुसी भाषा|रुसी]], [[प्राचीन युनानी]] र [[ल्याटिन]]सहित धेरै भाषाहरूको अध्ययन गर्छिन्।<ref name="TeenVogue_Interview" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|11025757}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:लन्डनका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बेलायती टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली बाल अभिनेत्रीहरू]] tjhogw1jir9bx2soqzbllxb7xf4si49 1 150605 1363443 2026-06-25T07:00:14Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Nell Fisher|version=1361027871}} 1363443 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Nell Fisher|version=1361027871}} g0xrz2t4siyyii5byz8yn5mtw11lqy5 14 150606 1363445 2026-06-25T07:03:01Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:बेलायती अभिनेत्रीहरू|बाल]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 1363445 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:बेलायती अभिनेत्रीहरू|बाल]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] qnucavmsxp1wcnm08hk5kfyskmt8dyp 14 150607 1363446 2026-06-25T07:04:50Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार अभिनेत्रीहरू| बाल]] 1363446 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार अभिनेत्रीहरू| बाल]] gyp8oqkmv6tlj5cnek9erlg8lvu8iy7 14 150608 1363453 2026-06-25T07:10:37Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|टेलिभिजन]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] 1363453 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|टेलिभिजन]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] g8kcyfm92pj17sza8ehq8a9g8jtcnfu 14 150609 1363454 2026-06-25T07:10:40Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|चलचित्र]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] 1363454 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|चलचित्र]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] 91hsxdhlcduulpiafo0yhnf06sgpqo9 14 150610 1363455 2026-06-25T07:10:43Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|बाल]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 1363455 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:न्युजिल्यान्डेली अभिनेत्रीहरू|बाल]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार बाल अभिनेत्रीहरू]] 27imm2t7ng8vtcewz6wjwow7q2kk7ub 14 150611 1363456 2026-06-25T07:14:07Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category|Actresses from New Zealand}} [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार अभिनेत्रीहरू]] 1363456 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Actresses from New Zealand}} [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार अभिनेत्रीहरू]] hczusa6mvs44uvnuf7t01z926juj8g3 14 150612 1363460 2026-06-25T07:24:07Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category}} {{Birth year category header|२०१|१}} 1363460 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{Birth year category header|२०१|१}} 54fgjzioqjszq04ayveiw38ypry51gb 0 150613 1363483 2026-06-25T11:10:27Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: '''फ्रान्सिस बुकानन''' (१५ फेब्रुअरी १७६२ - १५ जुन १८२९), जसलाई पछि '''फ्रान्सिस ह्यामिल्टन'''को रूपमा चिनिन्थ्यो तर प्रायः फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन भनेर चिनिन्थ्यो, एक स्कटिश सर्... 1363483 wikitext text/x-wiki '''फ्रान्सिस बुकानन''' (१५ फेब्रुअरी १७६२ - १५ जुन १८२९), जसलाई पछि '''फ्रान्सिस ह्यामिल्टन'''को रूपमा चिनिन्थ्यो तर प्रायः फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन भनेर चिनिन्थ्यो, एक स्कटिश सर्जन, सर्वेक्षक र वनस्पतिशास्त्री थिए जसले भारतमा रहँदा भूगोलवेत्ता र प्राणीशास्त्रीको रूपमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। भारतबाट अवकाश लिएको तीन वर्षपछि उनले ह्यामिल्टनको उपनाम धारण गरे।<ref>V.H. Jackson, preface in "Journal of Francis Buchanan", Delhi, 1989.</ref> उनले वर्णन गरेका वनस्पति र जनावरहरूमा मानक वनस्पति लेखकको संक्षिप्त नाम बुच.-हाम. लागू हुन्छ, यद्यपि आज "ह्यामिल्टन, १८२२" रूप प्रायः [[मत्स्यविज्ञान]] देखिन्छ र फिशबेसद्वारा रुचाउँछ। == भारतमा करियर == बुकाननको प्रारम्भिक करियर बेलायत र एसिया बीच चल्ने जहाजहरूमा थियो। सुरुका केही वर्षहरू क्याप्टेन अलेक्ज्याण्डर ग्रे र पछि क्याप्टेन जोसेफ डोरिनको नेतृत्वमा बम्बई र चीन बीच यात्रा गर्ने ''ड्यूक अफ मोन्ट्रोज''मा सर्जनको रूपमा बिताए। त्यसपछि उनले क्याप्टेन ग्रेको नेतृत्वमा फेरि कोरोमन्डेल तटमा ''फिनिक्स''मा सेवा गरे। १७९४ मा, उनले पोर्ट्समाउथबाट कलकत्तासम्मको रोज जहाजमा सेवा गरे र सेप्टेम्बरमा कलकत्ता पुगेर उनी बंगाल प्रेसिडेन्सीको मेडिकल सेवामा सामेल भए। उनी भारतको प्राकृतिक इतिहास प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाको सुपरिटेन्डेन्ट पनि थिए।<ref>{{cite journal |author=Hora, S.L. |year=1926 |title=On the Manuscript Drawings of Fish in the Library of the Asiatic Society of Bengal |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280408/page/n282/mode/1up |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=22 |pages=93–96}}</ref> सन् १८०० मा, [[टिपु सुल्तान]]को पराजय र मैसूरको पतन पछि, उनलाई [[दक्षिण भारत]]को सर्वेक्षण गर्न भनियो, जसको परिणामस्वरूप तीन खण्डको कृति "अ जर्नी फ्रम मद्रास थ्रु द कन्ट्रीज अफ मैसूर, क्यानरा एण्ड मालाबार" (१८०७) "''A Journey from Madras through the Countries of Mysore, Canara and Malabar'' (1807)" प्रकाशित भयो। १८०३ देखि १८०४ सम्म, उनी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा भारतका गभर्नर जनरल लर्ड वेलेस्लीको शल्यचिकित्सक थिए, जहाँ उनले एउटा चिडियाखाना पनि स्थापना गरे जुन पछि कलकत्ता अलिपुर चिडियाखाना बन्यो। १८०४ मा, उनी ब्यारेकपुरमा वेलेस्लीद्वारा स्थापित भारतको प्राकृतिक इतिहास प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाको प्रमुख थिए। १८०७ देखि १८१४ सम्म, [[बङ्गाल]]सरकारको निर्देशनमा, उनले [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को क्षेत्राधिकार भित्रका क्षेत्रहरूको विस्तृत सर्वेक्षण गरे। उनलाई भू-बनोट, इतिहास, पुरातन वस्तुहरू, बासिन्दाहरूको अवस्था, धर्म, प्राकृतिक उत्पादनहरू (विशेष गरी माछापालन, वन, खानी र खानीहरू), कृषि (तरकारी, औजार, मल, बाढी, घरेलु जनावरहरू, छेकबार, खेतहरू र जग्गा सम्पत्ति, ललितकला र सामान्य कला, र वाणिज्य (निर्यात र आयात, तौल र नाप, र सामानहरूको ढुवानी) बारे रिपोर्ट गर्न भनिएको थियो। बुकाननका निष्कर्षहरू ग्रन्थहरूको श्रृंखलामा रिपोर्ट गरिएका छन् जुन प्रमुख संयुक्त अधिराज्य पुस्तकालयहरूमा राखिएका छन्; धेरैलाई आधुनिक संस्करणहरूमा पुन: जारी गरिएको छ। भारतीय माछा प्रजातिहरूमा एउटा महत्त्वपूर्ण कृति "''एन अकाउन्ट अफ द फिसेस फाउन्ड इन द रिभर गङ्गा एन्ड इट्स ब्रान्चेस (१८२२)''" हो, जसमा पहिले वैज्ञानिक रूपमा मान्यता नपाएका १०० भन्दा बढी प्रजातिहरूको वर्णन गरिएको छ। बुकाननले आफ्नो कृति, ''एन अकाउन्ट अफ द किंगडम अफ नेपाल (१८१९)'' [''An Account of the Kingdom of Nepal'' (1819)]मा नेपालको वर्णन गरेका छन्। उनले यस क्षेत्रका धेरै नयाँ [[वनस्पति|बोटबिरुवा]]हरू सङ्कलन र वर्णन पनि गरे, र भारतीय र [[नेपाल|नेपाली]]बोटबिरुवा र जनावरहरूको जलरंगहरूको श्रृंखला सङ्कलन गरे, जुन सम्भवतः भारतीय कलाकारहरूले चित्रित गरेका थिए, जुन अहिले लन्डनको लिनियन सोसाइटीको पुस्तकालयमा छन्।<ref>{{Cite web |title=Buchanan-Hamilton, Francis (1762-1829) on JSTOR |url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000324521 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212103943/https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000324521 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-12-12 |website=plants.jstor.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Buchanan Hamilton |url=http://www.linnean-online.org/view/buchanan_hamilton/buchanan_hamilton.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705004529/http://www.linnean-online.org/view/buchanan_hamilton/buchanan_hamilton.html |archive-date=2012-07-05 |access-date=2023-12-12 |website=[[Linnean Society of London]]}}</ref> उनी मे १८०६ मा रोयल सोसाइटीको फेलो र जनवरी १८१७ मा रोयल सोसाइटी अफ एडिनबर्गको फेलो निर्वाचित भए। == उत्तरार्ध जीवन == १८१५ मा बुकाननले भारत छोडे, र त्यही वर्ष आफ्नी आमाको सम्पत्ति उत्तराधिकारमा पाए। उनले आमाको थर ह्यामिल्टन लिए, आफूलाई "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन, पहिले बुकानन" वा केवल "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन" भनेर सम्बोधन गरे। यद्यपि, अरूले उनलाई "बुचानन-ह्यामिल्टन", "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन बुचानन", वा "फ्रान्सिस बुकानन ह्यामिल्टन" भनेर विभिन्न रूपमा सम्बोधन गर्छन्। 8777t1tjoywpw1qo3qlqsq8i4x6ltcd 1363484 1363483 2026-06-25T11:10:41Z Bishaldev100 28807 1363484 wikitext text/x-wiki '''फ्रान्सिस बुकानन''' (१५ फेब्रुअरी १७६२ - १५ जुन १८२९), जसलाई पछि '''फ्रान्सिस ह्यामिल्टन'''को रूपमा चिनिन्थ्यो तर प्रायः फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन भनेर चिनिन्थ्यो, एक स्कटिश सर्जन, सर्वेक्षक र वनस्पतिशास्त्री थिए जसले भारतमा रहँदा भूगोलवेत्ता र प्राणीशास्त्रीको रूपमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। भारतबाट अवकाश लिएको तीन वर्षपछि उनले ह्यामिल्टनको उपनाम धारण गरे।<ref>V.H. Jackson, preface in "Journal of Francis Buchanan", Delhi, 1989.</ref> उनले वर्णन गरेका वनस्पति र जनावरहरूमा मानक वनस्पति लेखकको संक्षिप्त नाम बुच.-हाम. लागू हुन्छ, यद्यपि आज "ह्यामिल्टन, १८२२" रूप प्रायः [[मत्स्यविज्ञान]] देखिन्छ र फिशबेसद्वारा रुचाउँछ। == भारतमा करियर == बुकाननको प्रारम्भिक करियर बेलायत र एसिया बीच चल्ने जहाजहरूमा थियो। सुरुका केही वर्षहरू क्याप्टेन अलेक्ज्याण्डर ग्रे र पछि क्याप्टेन जोसेफ डोरिनको नेतृत्वमा बम्बई र चीन बीच यात्रा गर्ने ''ड्यूक अफ मोन्ट्रोज''मा सर्जनको रूपमा बिताए। त्यसपछि उनले क्याप्टेन ग्रेको नेतृत्वमा फेरि कोरोमन्डेल तटमा ''फिनिक्स''मा सेवा गरे। १७९४ मा, उनले पोर्ट्समाउथबाट कलकत्तासम्मको रोज जहाजमा सेवा गरे र सेप्टेम्बरमा कलकत्ता पुगेर उनी बंगाल प्रेसिडेन्सीको मेडिकल सेवामा सामेल भए। उनी भारतको प्राकृतिक इतिहास प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाको सुपरिटेन्डेन्ट पनि थिए।<ref>{{cite journal |author=Hora, S.L. |year=1926 |title=On the Manuscript Drawings of Fish in the Library of the Asiatic Society of Bengal |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280408/page/n282/mode/1up |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=22 |pages=93–96}}</ref> सन् १८०० मा, [[टिपु सुल्तान]]को पराजय र मैसूरको पतन पछि, उनलाई [[दक्षिण भारत]]को सर्वेक्षण गर्न भनियो, जसको परिणामस्वरूप तीन खण्डको कृति "अ जर्नी फ्रम मद्रास थ्रु द कन्ट्रीज अफ मैसूर, क्यानरा एण्ड मालाबार" (१८०७) "''A Journey from Madras through the Countries of Mysore, Canara and Malabar'' (1807)" प्रकाशित भयो। १८०३ देखि १८०४ सम्म, उनी [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा भारतका गभर्नर जनरल लर्ड वेलेस्लीको शल्यचिकित्सक थिए, जहाँ उनले एउटा चिडियाखाना पनि स्थापना गरे जुन पछि कलकत्ता अलिपुर चिडियाखाना बन्यो। १८०४ मा, उनी ब्यारेकपुरमा वेलेस्लीद्वारा स्थापित भारतको प्राकृतिक इतिहास प्रवर्द्धन गर्ने संस्थाको प्रमुख थिए। १८०७ देखि १८१४ सम्म, [[बङ्गाल]]सरकारको निर्देशनमा, उनले [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को क्षेत्राधिकार भित्रका क्षेत्रहरूको विस्तृत सर्वेक्षण गरे। उनलाई भू-बनोट, इतिहास, पुरातन वस्तुहरू, बासिन्दाहरूको अवस्था, धर्म, प्राकृतिक उत्पादनहरू (विशेष गरी माछापालन, वन, खानी र खानीहरू), कृषि (तरकारी, औजार, मल, बाढी, घरेलु जनावरहरू, छेकबार, खेतहरू र जग्गा सम्पत्ति, ललितकला र सामान्य कला, र वाणिज्य (निर्यात र आयात, तौल र नाप, र सामानहरूको ढुवानी) बारे रिपोर्ट गर्न भनिएको थियो। बुकाननका निष्कर्षहरू ग्रन्थहरूको श्रृंखलामा रिपोर्ट गरिएका छन् जुन प्रमुख संयुक्त अधिराज्य पुस्तकालयहरूमा राखिएका छन्; धेरैलाई आधुनिक संस्करणहरूमा पुन: जारी गरिएको छ। भारतीय माछा प्रजातिहरूमा एउटा महत्त्वपूर्ण कृति "''एन अकाउन्ट अफ द फिसेस फाउन्ड इन द रिभर गङ्गा एन्ड इट्स ब्रान्चेस (१८२२)''" हो, जसमा पहिले वैज्ञानिक रूपमा मान्यता नपाएका १०० भन्दा बढी प्रजातिहरूको वर्णन गरिएको छ। बुकाननले आफ्नो कृति, ''एन अकाउन्ट अफ द किंगडम अफ नेपाल (१८१९)'' [''An Account of the Kingdom of Nepal'' (1819)]मा नेपालको वर्णन गरेका छन्। उनले यस क्षेत्रका धेरै नयाँ [[वनस्पति|बोटबिरुवा]]हरू सङ्कलन र वर्णन पनि गरे, र भारतीय र [[नेपाल|नेपाली]]बोटबिरुवा र जनावरहरूको जलरंगहरूको श्रृंखला सङ्कलन गरे, जुन सम्भवतः भारतीय कलाकारहरूले चित्रित गरेका थिए, जुन अहिले लन्डनको लिनियन सोसाइटीको पुस्तकालयमा छन्।<ref>{{Cite web |title=Buchanan-Hamilton, Francis (1762-1829) on JSTOR |url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000324521 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212103943/https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000324521 |archive-date=12 December 2023 |access-date=2023-12-12 |website=plants.jstor.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Buchanan Hamilton |url=http://www.linnean-online.org/view/buchanan_hamilton/buchanan_hamilton.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705004529/http://www.linnean-online.org/view/buchanan_hamilton/buchanan_hamilton.html |archive-date=2012-07-05 |access-date=2023-12-12 |website=[[Linnean Society of London]]}}</ref> उनी मे १८०६ मा रोयल सोसाइटीको फेलो र जनवरी १८१७ मा रोयल सोसाइटी अफ एडिनबर्गको फेलो निर्वाचित भए। == उत्तरार्ध जीवन == १८१५ मा बुकाननले भारत छोडे, र त्यही वर्ष आफ्नी आमाको सम्पत्ति उत्तराधिकारमा पाए। उनले आमाको थर ह्यामिल्टन लिए, आफूलाई "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन, पहिले बुकानन" वा केवल "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन" भनेर सम्बोधन गरे। यद्यपि, अरूले उनलाई "बुचानन-ह्यामिल्टन", "फ्रान्सिस ह्यामिल्टन बुचानन", वा "फ्रान्सिस बुकानन ह्यामिल्टन" भनेर विभिन्न रूपमा सम्बोधन गर्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ph6fs7fjmrd671j2f66f2igygjzhpp6 0 150614 1363496 2026-06-25T11:21:39Z Bishaldev100 28807 [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1363496 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन]] hun7p93xjsqv77de7bf2jez72f3ax0q