विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1366089 1365450 2026-07-16T03:58:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366089 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |date=2023-04-06 }}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203044829/https://www.lokpath.com/story/196480 |date=2022-12-03 }}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र दरबारमार्ग सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.lokpath.com/story/66501 |date=2023-04-06 }}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|[[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]] चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://www.lokpath.com/story/437499 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://www.lokpath.com/story/343140 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] tih5fptmzge2mipj00xgwlbj16w35ol 0 5054 1366100 1330754 2026-07-16T07:03:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366100 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सिदार्थ गौतम | image = VajraMudra.JPG | caption = | birth_date = ५६३ ई.पू. | death_date = ४८३ ई.पू.(उमेर ८०) | birth_place = [[लुम्बिनी]], [[नेपाल]] | death_place = [[कुशीनगर]], [[भारत]] | known_for = [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]का प्रवर्तक | predecessor = कस्यप बुद्ध | successor = मैत्रेय बुद्ध | ethnicity = [[शाक्य]] | father = [[शुद्धोधन]] | mother = [[मायादेवी]] }}'''भगवान् सिद्धार्थ बुद्ध''' बौद्ध धर्मका प्रणेता हुन्। अधिकांश बौद्ध परम्पराले उनीलाई हाम्रो कल्पका एक '''सम्यक सम्बुद्ध'''को रूपमा मान्दछन्। '''बुद्ध''' भन्नाले बोधिप्राप्त वा अन्तिम सत्यको साक्षात्कार गरेको महामानव बुझिन्छ। गौतम बुद्धको बास्तबिक नाम ''सिद्धार्थ गौतम'' थियो। उहाँ कुनै शान्ति दुत थिएन।उहाँले सद मार्गको मार्गदर्शक हुनुहुन्थ्यो। ।<ref>L. S. Cousins (1996), "[http://indology.info/papers/cousins The dating of the historical Buddha]: a review article", ''[[Journal of the Royal Asiatic Society]]'' '''(3)6(1)''': 57–63.</ref> पछिल्लो समयमा भएका अनुसन्धान अनुसार उनको मृत्यु ४८६ देखि ४८३ ईशापूर्वको वीचमा रहेको मानिएको छ।<ref>''The Date of the Historical Śākyamuni Buddha'' (२००३) सम्पादन: A. K. Narain. B. R. Publishing Corporation, New Delhi. ISBN 81-7646-353-1.</ref> तथापि सिद्धार्थ बुद्धको जन्म '''बैशाख शुक्ल पूर्णिमाको दिन''' वर्तमान नेपालको [[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]]को [[लुम्बिनी]]= मा भएको थियो।<ref>नेपालको इतिहास र संस्कृति</ref> उनले आफ्नो जीवनकालको पहिलो २९ वर्ष पिताद्वारा प्रदत्त राजसी सुखमा बिताए। तर पनि उनी सदा संसारमा व्याप्त दु:खको कारण र त्यसको निवारण के होला ? भनी चिन्तित रहन्थे। भगवान गौतम बुद्धको इतिहास अनुसार उनी त्रिकल्पसम्म हजारौँ पूर्व जन्महरूमा बोधिसत्व भएकोले मानिसको दुःखको कारण र दुःखको निवारण के हुन सक्छन् भन्ने कुरामा निकै संबेदनसिल थिए। केही न केही मार्ग त अवस्य हुन सक्छ भन्ने प्रश्नोत्तर अधुरो र धुलमिल रुपमा उनको मनमा आभाष भइसकेको थियोे। कठिन ध्यान र खोजको माध्ययमबाट दु:ख निवारणको सत्यमार्ग पत्ता लगाउने उद्देश्यले २९ वर्षको उमेरमा गृहत्याग गरी राजकुमार सिद्धार्थ [[भारत]]को विभिन्न ठाउँमा छ वर्षसम्म महान तपस्या गर्नुभयो। अन्तत: कष्टदायक मार्गले सत्यको प्राप्ति हुन सक्दैन भन्ने महशुस गरी मध्यमार्गको अवलम्बन गर्ने अठोट गरे। भारतको [[बोधगया]] भन्ने ठाउँमा एक पिपलको बृक्ष मुनि अधिष्ठानपूर्वक ध्यान गर्दा गर्दै उनलाई '''सम्यकसम्वोधि''' प्राप्त भयो र त्यसपछि उहाँ सम्यक सम्बुद्ध हुनुभयो। त्यसपछि शेष ४५ वर्षसम्म उहाँ भारत र नेपालका विभिन्न ठाउँ पुग्नुभइ दु:ख निवारण सम्वन्धी आफुलाई प्राप्त महाज्ञानको धर्मचक्र प्रवर्तन गर्नुभयो।<section end="अंश" /> ==जन्म र नामकरण== [[चित्र:Birthplacebuddha.jpg|thumb|right|बुद्धको जन्म भएको शीला, [[लुम्बिनी]]<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=UNESCO|accessdate=26 May 2011}}</ref>.]] [[चित्र:Astasahasrika Prajnaparamita Queen Maya Birth.jpeg|thumb|right| रानी मायादेवी कुमार सिध्दार्थलाई जन्म दिदै]] सिद्धार्थ गौतमका बाबु [[शुद्धोधन|शुद्धोदन]] तत्कालीन [[तिलौराकोट|तिलौराकोट राज्य]]मा शाक्यवंशका राजा थिए। यिनकी आमाको नाम [[मायादेवी]] थियो। भनिन्छ रानी [[मायादेवी]] आफ्नो माइत देवदह जाने क्रममा बाटोमा पर्ने [[लुम्बिनी]] भन्ने ठाउँमा पुग्दा प्रसव व्यथाले भेटेपछि आरामका लागि बसिन्। त्यहीँ उनलाई [[पुष्करिणी सरोवर]]को किनारमा एउटा रुखको फेदमा सुस्ताउँदै गर्दा बालक सिद्धार्थको जन्म भएको थियो। शाक्य कुलको रिति अनुसार पाँचौँ दिनमा त्रिवेदले पारंगत १०८ ब्राह्मणहरूलाइ निमन्त्रणा गरी भोजना गराइ ती उपस्थित मध्ये सर्वश्रेष्ठ ब्राम्हणहरूबाट नामाकरण गराएका थिए। सबै मनोकामनाले पूर्ण गर्ने भन्ने अर्थमा ती ब्राम्हणहरूले यी बालकको नाम 'सर्वार्थसिद्ध' राखे। यहिं शब्दको छोटकरीमा 'सिद्धार्थ' नामले उनलाइ पुकारियो।<ref>भिक्षु अश्वघोष, बुद्ध चरित, नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान।</ref> == बाल्यकाल र विबाह == राजर्षी सुखसयलमा हुर्किएको हुनाले उनको बाल्यकाल सुखद नै रह्यो भन्न सकिन्छ। जन्मँदा बित्तिकै आमा गुमाउनु परेपनि आफ्नी सौतेनी आमाको भरणपोषणमा हुर्किएका गौतम बुद्ध १६ उमेर पुगेपछि उनको बिवाह [[यशोधरा]] नामकी राजकुमारी सँग भयो। [[यशोधरा]]बाट ''राहुल'' नामको एक पुत्रको पनि जन्म भएको थियो। == बैराग्यता र गृहत्याग == बाल्यकाल देखि नै गम्भीर स्वभावका सिद्धार्थ गौतमलाई हरेक कुराले चिन्तनशील बनाउँथ्यो। दैनिकी कै क्रममा उनले बुढो, रोगी मानिसलाई देखे। उनले मानिस मरेको पनि देखे। यसबाट उनमा बैराग्य पैदा भयो। मानिस के कारणले रोगी हुन्छ? के कारणले बुढो हुन्छ? र के कारणले मर्छ? भन्ने प्रश्नले उनलाई बैरागी बनायो। यीनै प्रश्नको समाधान खोज्न बाबूको उत्तराधिकारमा आउने आफ्नो राज्यको समेत पर्वाह नगरी २९ वर्षको उमेरमा उनी एकदिन राति सुटुक्क दरवार छोडेर निस्किए। == तपस्या र बुद्धत्त्व == संसारको निस्सारता महसुस गरेर आजित भएका गौतम बुद्धले यस निस्सारताबाट मुक्ती पाउन चाहे। उनमा संसार प्रति कुनै मोह बाँकी रहेन। उनलाई सबै कुरा क्षणभङुर लाग्यो। उनमा संसार प्रति वैराग्य उत्पन्न भयो। बैराग्यका कारण विभिन्न ठाउँमा भौंतारिँदै सिद्धार्थ गौतम भारतको [[बोधगया]] पुगेर त्यहाँ तपस्या गरे। तपस्या गर्दै गर्दा उनले '''बुद्धत्त्व''' प्राप्त गरे। उनी साम्सारिक दुखको जड सम्म पुगे र बुझे की संसारमा आफ्नो भन्नु केही छैन। संसारमा दुखको जड भनेको मान्छे आफै हो। == बौद्ध धर्म उत्थानको कारण == भारतका [[अशोक|सम्राट अशोक]]ले बुद्ध धर्मको प्रचारमा सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको विवरण पाइन्छ। आफुले बौद्ध धर्म धर्म ग्रहण गरे पछि उनले आफ्ना सबै छोरा छोरीलाई बुद्धका उपदेश प्रचार गर्न चारैतिर पठाए। बौद्ध धर्मलाई राजकीय धर्म बनाएर बौद्ध विहार बनाउने, भिक्षुसङ्घलाई रावकीय सम्मान प्रदान गर्ने कार्य गरे। यसबाट बुद्ध धर्मको उत्थान हुन गयो। परवर्ती कालमा हिन्दु पण्डितहरूलाई शास्त्रार्थ गरेर हराउने परम्परा बस्यो। फलस्वरुप बौद्ध धर्ममा तार्किकताका सिद्धान्त विकसित भए। वैभाषिक, शून्यवाद इत्यादि दर्शनको विकास गर्न पछिल्ला बौद्ध अनुयायीहरूको योगदान रहेको छ। <div class="trending"><section begin=चित्र /> [[चित्र:Swayabhunath Temple-IMG 3406.png |250px|left]]<section end=चित्र /> रानी मायादेवी कुमार सिध्दार्थलाई जन्म दिदै र उनले चालेका सात कदमहरू यो तस्विर स्वयम्भु मन्दिर परिसरमा खिचिएको हो</div> वैदिककालमा विषेश गरी दुई प्रकारको धार्मिक वादको मान्यता रहेको देखिन्छ - ब्राह्मणवाद र स्रमणवाद। ब्राह्मणहरू वेदमा विश्वास गर्थे भने स्रमणहरू अवैदिक थिए। स्रमणहरू आस्तिक र [[नास्तिक]] दुवै थिए। स्रमणहरू ब्रह्मचर्य पालन गर्थे तर ब्राह्मणहरू गृहस्थ थिए र वैदिक विधिनुसार मन्त्र, जप, दान, होम आदि अनुष्ठान गर्थे। होम आदिमा पशुबलिको प्रथा फस्टाएको थियो। विधि पूर्वक भएकोले यसलाई हिंसा मानिदैन थियो। पुरोहितहरू समाजमा उच्च बर्गमा गनिन्थे र वर्णाश्रम व्यवस्था फस्टाएर गयो। ब्राह्मणहरू विस्तारै सम्पत्ति र विलासी जीवनको मोहमा फस्दै गए। धर्मको डर, त्रास देखाएर मानिसबाट अनियोचित दान माग्थे। मानिस सरल र दार्शनिक जगतमा व्याप्त विभिन्न वाद र मतको अराजकताबाट छुटकारा चाहन्थे। जनचाहनाको यहि तथ्यबाट गौतम बुद्धले मध्यमार्गी धार्मिक र दार्शनिक धार प्रतिपादन गरेका थिए। समाजमा हिसाविरोधी मत बलियो देखिन थाल्यो, होमादिको सार्थकतामाथि प्रश्न उठाउन थालियो, होमादिबाट मुक्ति नहुने रहेछ भन्ने चेतना जागृत हुन थाल्यो। यसरी विस्तारै मानिसहरू कर्मकाण्ड भन्दा विभिन्न दार्शनिक प्रश्नमा विचार विमर्स गर्न थाले र यस्तै परिवेशमा नेपालको लुम्विनीमा गौतम वुद्धको जन्म भएको थियो। बुद्धले आफ्ना शिक्षालाई '''धम्म-विनय''' भन्ने नाम दिए। '''विनय''' भन्नाले भिक्षुहरूका लागि बनाईएको नियमहरूको सङ्ग्रह बुझिन्छ भन्ने '''धम्म''' भन्नाले दु:खमुक्तिका लागि भिक्षु र गृहस्थ सबैका लागि बुद्धले दिएका शिक्षा भन्ने बुझिन्छ। बुद्धका लगभग सारा शिक्षा र उपदेशलाई '''त्रिपिटक'''को रूपमा सङ्ग्रहित गरिएको छ जसमा बुद्धका ८२,००० र उनका प्रमुख शिष्यहरूका २००० गरी ८४,००० सुत्र सङ्ग्रहित छ्न्। बुद्धले दु:ख मुक्तिसँग सरोकार नराख्ने दार्शनिक प्रश्नहरूलाई महत्त्व दिदैंनथे। उनी भन्दथे, "भिक्षुहरू म दुई कुरा मात्र सिकाउंछु: दु:ख र दु:खमुक्तिको उपाय।" बुद्धको प्रयोगत्मक् शिक्षालाई ३ किसिमले वर्गिकरण गर्ने चलन छ: शील, समधि र पज्ञा। शीलको जगमा रहेर ध्यानद्वारा समधि पुष्ट गर्दै पज्ञा उत्पन्न् गराउन सकेमा नै दु:खमुक्तिको अवस्था '''निर्वाण'''को साक्षात्कार गर्न सकिन्छ भन्ने उनको मूल शिक्षा हो। शील, समाधि र प्रज्ञाको मार्गमा पुष्ट हुने क्रममा '''चार आर्यसत्य'''लाई पूर्णरूपले बुझ्दै जान सकिन्छ। चार आर्यसत्यहरू यस प्रकार छन्: # दु:ख सत्य: दु:ख छ भन्ने कुरा र यसको अवस्थाको बोध # दु:खको कारण सत्य: दु:खको कारण '''आसक्ति''' र अन्तत: '''अविद्या''' हो भन्ने बोध # दु:खको निवारण सत्य: दु:खको अन्त्य छ भन्ने कुरा र यसको साक्षात्कार # दु:खको निवारणको मार्ग सत्य: दु:खको निवारण गर्ने आर्य अष्टांगिक मार्गको बोध र यसको पालना। आर्य अष्टांगिक मार्गलाई शील, समाधि र प्रज्ञाको रूपमा पनि वर्गिकरण गर्ने गरिन्छ। == धार्मिक सिद्धान्त == बुद्धको केन्द्रीय दार्शनिक सिद्धान्त प्रतित्य-समुत्पाद हो। बुद्धले सम्पुर्ण आधारभुत गुणहरू अनित्य, दु:ख र अनात्मका बारेमा प्रकास पार्नु भयो। जसलाई बुद्धको आधारभुत सिद्धान्त रूपमा चिनिन्छ। _{चार आर्य सत्य} == महापरिनिर्वाण (मृत्यु) == संसारलाई अहिंसाको पाठ सिकाउने र युद्ध, आतङ्क, काटमारबाट मानिसको हित नदेख्ने महामानव गौतम बुद्धको मृत्यु [[भारत]]को [[कुशीनगर]]मा ईशापूर्व ४८३ को '''बैशाख शुक्ल पूर्णिमा'''को दिनमा अर्थात जन्मदिन मा नै भएको थियो। उनले ८० वर्षको उमेरमा महापरिनिर्वाण प्राप्त गरेका थिए। == बुद्धको ख्याती == नेपालको लुम्बिनीमा आजभन्दा करिब छब्बिस सय वर्ष पहिला जन्मिएका गौतम बुद्धको ख्याती वर्तमान विश्वभर फैलिएको छ।आज भोलि धेरै देश का मानिसहरू एक आदर्श, तत्वज्ञानी पुरूषको रूपमा र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आफ्नो धर्मका पर्वतकका रूपमा गौतम बुद्ध लाई निकै श्रद्धाका साथ सम्मान गर्दछन्। == धार्मिक सहिष्णुता == गौतम बुद्धलाई केही [[हिन्दु धर्म|हिन्दु पुराणहरू]]मा [[विष्णु|भगवान विष्णु]]का दश [[अवतार]] मध्येका एक अवतारको रूपमा प्रस्तुत गरेको पाइन्छ। यसले सर्वसाधारणमा धार्मिक सहिष्णुता कायम गर्न निकै मद्दत पुर्‍याएको छ। नेपालमा बुद्ध धर्म अन्य धर्महरू सँग अत्यन्त सहिष्णुता भावमा चलिआएको छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[बौद्ध धर्म]] *[[बुद्ध]] *[[बुद्ध अवतार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * http://www.buddhist-tourism.com/buddhism-information/lord-gautam-buddha.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150717124756/http://www.buddhist-tourism.com/buddhism-information/lord-gautam-buddha.html |date=2015-07-17 }} {{Commonscat|Paintings of Life of Gautama Buddha}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] [[श्रेणी:भगवान बुद्ध]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] 0aeiyv5uh8n4apqsy110spuocs6a11g 0 5967 1366110 1362263 2026-07-16T08:21:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366110 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = जनकपुरधाम |other_name = जनकपुर |native_name = |nickname = |settlement_type = [[उपमहानगरपालिका]]<br/>[[मुख्यालय|सदरमुकाम]]<br/>[[राजधानी|प्रादेशिक राजधानी]]<ref name="राजधानी">{{cite news |title=प्रदेश राजधानी सम्बन्धमा |url=https://ocmcm.p2.gov.np/sites/ocmcm/files/2022-01/pradesh%20ko%20rajdhani.pdf |date=वि.सं. २०७८ माघ ३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १६ |agency=मधेश प्रदेश सरकार |language=नेपाली |publisher=प्रदेश राजपत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220228155413/https://ocmcm.p2.gov.np/sites/ocmcm/files/2022-01/pradesh%20ko%20rajdhani.pdf |date=2022-02-28 }}</ref> |motto = |named_for = [[जनक]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/36153/ |title=जनकपुरको प्राचिन चिनारी : दरबार थियो अहिलेको जानकी मन्दिर |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-02-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220228155411/https://www.nagariktimes.com/2018/03/36153/ |date=2022-02-28 }}</ref> <!-- images and maps --> |image_skyline = Fish-eye view of Janaki Temple.jpg |image_caption = जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकामा अवस्थित जानकी मन्दिर |image_size = 300 |image_seal = <!-- images and maps --> | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal | pushpin_label_position= bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा जनकपुरधामको अवस्थिति <!-- Location --> |coordinates = {{coord|26|43|43|N|85|55|30|E|type:city_region:NP|display=inline,title}}<!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{Flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = जिल्ला |subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख|मेयर]] |leader_name = मनोज कुमार साह<ref>{{Cite web |last=सन्तोष सिंह, |first=श्यामसुन्दर शशी |title=कांग्रेस छाडेर स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका मनोजकुमार साह बने जनकपुरको मेयर |url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/23/165331361008032335.html |access-date=2024-08-22 |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख|उप मेयर]] |leader_name1 = किशोरी साह ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = नगरपालिका |established_date = वि.सं. २०१७ जेठ १३<ref name="नगर">{{cite news|title=नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन जनकपुरधाममा लागु गर्ने |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=1448 |date=वि.सं. २०१७ आषाढ १७ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १६ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = सम्मिलित क्षेत्र |established_date1 = जनकपुरधाम |established_title2 = उपमहानगरपालिका |established_date2 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="उपमहानगर">{{cite news|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |date=वि.सं. २०७१ पुस २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=६३ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title3 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date3 = [[लोहना]], [[प्रखे महुवा]], [[बेगा शिवपुर|बेंगाशिवपुर]], [[बसविटिट]], [[कुर्था]], [[देवपुरा रूपैठा]], [[बिन्धी]], [[बसहिया]], [[गोपालपुर]] र [[कनकपट्टी]] |established_title4 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date4 = [[कनकपट्टी]], [[अन्दुपट्टी]] (६-९), [[मानसिंहपट्टी]] (१-५) र [[गोपालपुर]] (१-२) |established_title5 = सम्मिलित मिति |established_date5 = वि.सं. २०७४ जेठ ११<ref name="निर्णय">{{cite news|title=स्थानीय तह थप गरेको |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/Local_units.pdf |date=वि.सं. २०७४ जेठ ११ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १२ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=३२ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref name="राजपत्र">{{cite news|title=स्थानीय मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23047 |date=वि.सं. २०७४ भदौ ४ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १२ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 91.97<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=15|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = १,९४,५५६ |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = |population_blank2_title = <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = ४५६०० |area_code = ०४१ |blank_name = |blank_info = |website = [http://www.janakpurmun.gov.np www.janakpurmun.gov.np] |footnotes = }} '''जनकपुरधाम'''<ref name="नामाकरण">{{cite news|title=जनकपुरको साट्टो जनकपुरधाम भन्ने नामाकरण गर्ने बारे |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=3742 |date=वि.सं. २०२३ भाद्र १३ |accessdate=वि.सं. २०८१ भाद्र ६ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> (पूर्व तथा हालसम्म चलनचलतीमा रहेको नाम: '''जनकपुर''')<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/14200 |title=राजधानी जनकपुर निश्चित, नामकरणमा फरक प्रस्ताव |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/75484/ |title=प्रदेश २ को नाम मधेस , राजधानी जनकपुर |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-02-28}}</ref> [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]को [[धनुषा जिल्ला]]मा रहेको प्रादेशिक राजधानी<ref name="राजधानी"/>, जिल्ला सदरमुकाम<ref name="सदरमुकाम">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2685|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अंचल, ७५ जिल्लामा विभाजित|date=वि.सं. २०१९ पौष २|accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|page=५|language=नेपाली}}</ref> र एक उपमहानगरपालिका हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/raajneeti/20816/ |title=थप ६१ नगरपालिका र सात उपमहानगरपालिका घोषणा, काठमाडौं र भक्तपुर गाविसरहित |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129031640/https://www.setopati.com/raajneeti/20816/ |date=2022-01-29 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/raajneeti/20840/ |title=दुई उपमहानगरपालिका हुने नेपालको एउटै जिल्ला सुनसरी |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129031638/https://www.setopati.com/raajneeti/20840/ |date=2022-01-29 }}</ref> धनुषा जिल्लाको पहिलो नगरपालिका रहेको यो नगरको नामकरण [[मिथिला|प्राचीन मिथिला]] क्षेत्रका राजा [[जनक]]को नामबाट भएको हो। यो सहर नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट ४५० कि.मि. को दुरीमा अवस्थित छ। नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ बमोजिम तत्कालिन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०१७ जेठ १३ गतेदेखि लागु हुने गरी जनकपुर नगरपालिकको गठन गरिएको थियो।<ref name="नगर"/> जनकपुरलाई तत्कालिन सरकार मन्त्रिपरिषदको विकास समितिले वि.सं. २०७१ साल मङ्सिर १६ गते गरेको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार उपमहानगरपालिको लागि चाहिने आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएपछि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। जनकपुरलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]], [[बसविटिट]], [[बिन्धी]], [[प्रको महुवा]], [[लोहना]], [[बेगा शिवपुर|बेंगाशिवपुर]], [[बसहिया]], [[देवपुरा रूपैठा]], [[लक्ष्मीपुरबगेवा]], [[गोपालपुर]] तथा [[कनकपट्टी]] गाउँ विकास समितिलाई समावेश गरेर यसलाई उपमहानगरपालिका घोषणा गरिएको हो।<ref name="उपमहानगर"/> [[सङ्घीयता|सङ्घीय शासन व्यवस्था]] लागू भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार यो नगरपालिकामा २ वटा गाउँ विकास समितिहरूको आंशिक भाग थपेर यसको क्षेत्र विस्तार गरेको थियो<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ०७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219161531/https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/ |date=2022-02-19 }}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last=काफ्ले|first=प्रतिक्षा|date=वि.सं. २०७३ फाल्गुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ०७|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=वि.सं. २०७३ फाल्गुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ०७|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> तर राजनीतिक विवादका कारण सरकारले स्थानीय तहहरू पुनर्मूल्याङ्कन गरि वि.सं. २०७४ जेठ ८ गते गरेको निर्णय तथा वि.सं. २०७४ जेठ ११ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार थप गरिएका गाउँ विकास समितिहरूलाई खारेज गरि यस उपमहानगरपालिकामा [[कनकपट्टी]], [[अन्दुपट्टी]] (वडा नं. ६-९), [[मानसिंहपट्टी]] (वडा नं. १-५) र [[गोपालपुर]] (वडा नं. १-२) क्षेत्र कायम गरेर क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="निर्णय"/><ref name="राजपत्र">{{cite news|title=स्थानीय मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23047 |date=वि.सं. २०७४ भदौ ४ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १२ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-08-11/20170811194121.html?fb_comment_id=1595989460475289_1595995193808049 |title=प्रदेश नम्बर २ मा ९ वटा स्थानीय तह थपिँदै, स्थानीय तहको संख्या ७५३ पुग्यो |website=कान्तिपुर समाचार |last=मिश्र|first=राजेश|language=नेपाली |accessdate=2022-02-24}}</ref> यहाँ नेपालको प्रसिद्ध [[जानकी मन्दिर]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/07/612042 |title=नेपालको पहिचान, जनकपुर धाम ! (फोटो फिचर) |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-28}}</ref> जनकपुर [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]मा एक महत्त्वपूर्ण स्थल, [[मिथिला कला|मैथिली संस्कृति]]को केन्द्र तथा नेपालको एकमात्र रेल सुविधा भएको सहर भएकोले पर्यटनका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ। वर्तमान समयमा यो उपमहानगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल ९१.९७ वर्ग किलोमिटर रहेको छ भने नेपालको वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार यहाँको कुल जनसङ्ख्या १,९४,५५६ रहेको छ। यो नगरपालिकालाई २५ वटा वडामा विभाजन गरिएको छ। ==नामकरण== [[मिथिला]]का राजा तथा नेपालको राष्ट्रिय विभूतिका रूपमा स्थापित [[जनक]]को नाउँकै आधारमा यसको नाम '''जनकपुर''' राखिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/198377-1576293900.html |title=जनकदर्शनले दिएको मिथिला सम्पदा |last=नागरिक |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> प्राचीन कालदेखि वर्तमान समयसम्म यस नाममा कुनै परिवर्तन आएको छैन।<ref>{{Cite web |url=https://esamaad.com/mithila-and-maithili-prem-by-modi/ |title=राजा जनकक नगरी जनकपुर मे देखायल PM मोदीक मिथिला-मैथिली प्रेम |trans-title=राजा जनकको नगरी जनकपुरमा देखियो मोदीको मिथिला-मैथिली प्रेम|date=2018-05-13 |website=इसमाद |language=मैथिली |accessdate=2022-03-01}}</ref> == वडागत विवरण == [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविसहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || ‍जनकपुर (१) || १०,२१४ || ०.७७ || १३२६४.९४ |- | २ || जनकपुर (२) || ६,२७८ || ०.४३ || १४६००.०० |- | ३ || जनकपुर (३) || १,७०५ || ०.०५ || ३४१००.०० |- | ४ || जनकपुर (४) || १८,२३४ || २.५४ || ७१७८.७४ |- | ५ || जनकपुर (५) || १,८२५ || ०.०२ || ९१२५०.०० |- | ६ || जनकपुर (६) || ३,२५४ || ०.२५ || १३०१६.०० |- | ७ || जनकपुर (७) || १०,९५६ || १.६९ || ६४८२.८४ |- | ८ || जनकपुर (८) || १३,९५१ || २.३९ || ५८३७.२४ |- | ९ || जनकपुर (९) || ७,२४९ || ०.९९ || ७३२२.२२ |- | १० || जनकपुर (१०) || ३,२१८ || ०.२ || १६०९०.०० |- | ११ || जनकपुर (११) || ५,२२५ || ०.१८ || २९०२७.७८ |- | १२ || जनकपुर (१२) || ७,८५९ || ३.५९ || २१८९.१४ |- | १३ || जनकपुर (१३) || ७,९९४ || ३.७६ || २१२६.०६ |- | १४ || जनकपुर (१४) || १०,६०७ || ३.११ || ३४१०.६१ |- | १५ || जनकपुर (१५) || ३,४१६ || १.४९ || २२९२.६२ |- | १६ || जनकपुर (१६) || ९,४८५ || ३.२४ || २९२७.४७ |- | १७ || [[मानसिंहपट्टी]] (१–५), [[अन्दुपट्टी]] (६–९) र [[कनकपट्टी]] || १०,१३६ || १०.४८ || ९६७.१८ |- | १८ || [[प्रको महुवा]] || ६,११४ || ६.४४ || ९४९.३८ |- | १९ || [[गोपालपुर]] (१-२) र [[बेगा शिवपुर]] || ११,०९३ || १३.२६ || ८३६.५८ |- | २० || [[देवपुरा रूपैठा]] || ८,९४४ || ८.४६ || १०५७.२१ |- | २१ || [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]] || ८,५४७ || ७.९८ || १०७१.०५ |- | २२ || [[बसविटिट]] || ३,५०६ || ३.४५ || १०१६.२३ |- | २३ || [[बिन्धी]] || ८,९५४ || ४.७८ || १८७३.२२ |- | २४ || [[बसहिया]] || ८,४५४ || ६.५२ || १२९६.६३ |- | २५ || [[लोहना]] || ७,३३८ || ५.९८ || १२२७.०९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१,९४,५५६''' || '''९१.९७''' || '''२११५.४३''' |} == नगर प्रशासन इतिहास == नेपाल र भारतका हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको केन्द्रको रूपमा रहेको जनकपुरधामलाई तत्कालीन श्री ५ को सरकारले वि.सं. २०१७ जेठ १३ गते नगरपालिका क्षेत्र कायम गरेको थियो। यो नगरपालिका देशका पुराना नगरपालिकाहरू मध्येको एक हो। तत्कालिन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले वि.सं. २०१७ पुष २२ गते<ref>{{Cite web|url=https://annapurnapost.com/news/pnycaaytle-choddeko-ligesii-116096|title=पञ्‍चायतले छोडेको लिगेसी|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=2022-02-10}}</ref> नेपालमा [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागु गरेपछि जनकपुर नगरपालिकाको नाम स्वतः परिवर्तन भई 'जनकपुर नगर पञ्चायत' भएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/24342/189.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=सामाजिक शिक्षा पञ्चायत, कक्षा ८|publisher=जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र|language=नेपाली|type=pdf|page=१५|accessdate=2022-02-10}}</ref><ref>{{Cite book|last=प्रधान|first=पुष्कर|url=https://books.google.com.np/books?id=wZHzAAAAMAAJ|title=Manual for Urban Rural Linkage and Rural Development Analysis|trans-title=शहरी ग्रामीण अन्तरसम्बन्ध र ग्रामीण विकास विश्लेषणको लागि पुस्तिका|date=2003|publisher=न्यु हिरा बुक इन्टरप्राइजेज|page=२२२|isbn=978-99933-685-2-6|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालिन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरे पछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले जनकपुरधाम पुन: आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा|date=वि.सं. २०४७ कार्तिक २३|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ|title=मेचीदेखि महाकाली|date=सन् १९७५|publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय|language=नेपाली|accessdate=2022-02-15}}</ref>वि.सं. २०७१ सालमा यस क्षेत्रवरिपरीका छिमेकी गाउँ विकास समितिहरू सम्मिलित गरेर यसलाई उपमहानगरपालिकामा स्तरोन्नति गरेको थियो। ==इतिहास== यो सहर पूर्व ऐतिहासिक मैथिली सभ्यताको केन्द्रविन्दुको रूपमा रहेको छ। तपस्वीहरू, [[पण्डित|पण्डितहरू]] र स्थानीय गीतहरूबाट प्राप्त विवरणले हालको जनकपुर क्षेत्रको स्थापना १८औँ शताब्दीको प्रारम्भमा भएको देखाउँछ।<ref name="प्राचीन नेपाल">{{cite news |title=चितवनदेखि जनकपुरसम्मका केही पुरातत्व स्थल |last=शर्मा |first=जनकलाल |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_02_full.pdf |date=वि.सं. २०२४ माघ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १७ |agency=नेपाल पुरातत्व विभाग |language=नेपाली |page=१४-१६ |publisher=पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301030631/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_02_full.pdf |date=2022-03-01 }}</ref>तीर्थस्थलको रूपमा जनकपुरको सबैभन्दा प्रारम्भिक वर्णन सन् १८०५ मा गरिएको थियो। यसअघि कुनै प्राचीन सहरको उपस्थितिको पुरातात्विक प्रमाण फेला परेको छैन। राजा [[जनक]]को दरबार विदेह राज्यको राजधानी मानिएको प्राचीन जनकपुरमा रहेको मानिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalpatra.com/articles/80642/ |title=नेपालका राष्ट्रिय विभुति राजा जनक र उनको योगदान |website=नेपाल पत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301030633/https://nepalpatra.com/articles/80642/ |date=2022-03-01 }}</ref> [[रामायण]]का अनुसार जनकले खेतमा हलो जोत्ने क्रममा एक बालिकालाई भेट्टाए जसलाई [[सीता]] नामकरण गरेर उनलाई आफ्नो छोरीको रूपमा हुर्काएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20191016165334.html |title=सीताको जन्मभूमिबारे कौन बनेगा करोडपतिमा सोधिएको प्रश्नले तातेको सामाजिक सञ्जाल |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> सीता ठूली भएपछि जनकले एक हजार वर्ष पहिले जनकपुर नजिकै छोडेको [[शिव]]को [[धनुष बाण|धनुष]] उठाउन सक्ने जो कोहीसँग सीताको विवाह गर्ने प्रस्ताव राखेपछि विभिन्न राज्यका राजकुमारहरूले सो धनुष उठाउने प्रयास गरे तर [[अयोध्या]]का राजकुमार [[राम]]ले मात्र धनुष उठाउन सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/jnk-drbaarmaa-bhyo-raam-siitaa-vivaah-142116 |title=जनक दरबारमा भयो राम-सीता विवाह |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> मिथिला क्षेत्रका पुरानो गीत अनुसार यो धनुष जनकपुरको उत्तरपूर्वमा भेटिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.reportersnepal.com/2020/02/398843 |title=सीताको जन्मको यथार्थ र उनका आमाबाबु |website=रिपोर्टर्स नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shikshyakhabar.com/2016/07/05/51 |title=सीताको जन्म कसरी भएको थियो ? |website=शिक्षा खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301030643/https://shikshyakhabar.com/2016/07/05/51 |date=2022-03-01 }}</ref> हिन्दू धर्ममा राम र सीता दुवै प्रमुख व्यक्तित्व भएकोले जनकपुर हिन्दूहरूको लागि महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2021/03/306400.html |title=राजा जनकको वंश:अघि र पछि |website=इ नेपाली |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> == आकर्षण == जनकपुरधामको केन्द्रीय बजार उत्तर-पश्चिम दिशाबाट भव्य [[जानकी मन्दिर]]ले सुसज्जित छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2021/04/09/161793325076964761.html |title=अस्तित्वको संघर्षमा जनकपुरधामका सम्पदा |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> यो मन्दिर सन् १९११ मा भारतमा रहेको टिकमगढकी राजकुमारी कुमारी वृषभानुद्वारा निर्माण गरिएको हो। जानकी मन्दिर राजपूत र मुगल शैलीको समिश्रण बाट बनाइएको बिशेष बास्तुकला झल्कने मन्दिर हो र यो तथ्यले यस मन्दिरलाई अझै पनि महत्त्वपूर्ण बनाउँछ। यस मन्दिरको निर्माण गर्दा त्यस ताका ९ लाख रूपैया खर्च भएको हुँदा यस मन्दिरलाई '''नौलखा मन्दिर''' पनि भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/jaankii-mndirko-mauliktaamaa-asr-prne-grii-snrcnaahru-bnaaindai-171266 |title=जानकी मन्दिरको मौलिकतामा असर पर्ने गरी संरचनाहरु बनाइँदै |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> यो नेपाल भरिकै ठूलो मन्दिरहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web |url=http://nepallive.com/story/120941 |title=पुरातत्व विभागको पत्रपछि रोकियो जानकी मन्दिरको पुनर्निर्माण |website=नेपाल लाइभ |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> जनकपुरधामको अर्को विशेषता यहाँ रहेका पोखरी तथा कुण्डहरू हुन्। यहाँ कुटीहरू पनि प्रशस्तै रहेका छन्। पोखरीहरूको कारण जनकपुरको [[माछा]] नेपालमै प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/253169/ |title=जसले तारेको माछा जनकपुरबाट काठमाडौंसम्म पुग्छ |last=महतो |first=रोहित |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301030631/https://www.setopati.com/kinmel/business/253169/ |date=2022-03-01 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://halokhabar.com/news-details/10293/2022-02-19 |title=जनकपुरको माछा त्यसै फेमस, त्यसमाथि पीएमएमपीले सहयोग गर्न थालेपछि झनै फेमस |website=हलोखबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531144948/https://halokhabar.com/news-details/10293/2022-02-19 |date=2022-05-31 }}</ref> एक सन्त कविले मिथिलाको पवित्र नगरीलाई आफ्नो कवितामा यसरी अभिव्यक्त गरेका थिए- 'बावन कुटी, बहत्तर कुण्डा। फिरही सन्तजन झुण्डही झुण्डा।' यसको अर्थ ५२ कुटी (मठ तथा मन्दिर) र ७२ वटा (कुण्ड पोखरी, कुवा, इनार) भएको यस पवित्र भूमिमा झुण्डका झुण्ड साधुसन्तहरू भ्रमण गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-01-02/401341.html |title=नासिँदै पवित्र सरोवर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/jnkpurkaa-pokhrii-maasdai-snskrti-naasdai-188581 |title=जनकपुरका पोखरी मास्दै, संस्कृति नास्दै |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> यहाँ तिथि अनुसार कुण्डमा स्नानको धेरै महत्त्व छ। जनकपुरधाममा भएका केही महत्त्वपूर्ण कुण्डहरू बिहार कुण्ड, अग्नि कुण्ड, मध्यमा सर, रत्न सागर, अङ्गराज सर, सूर्य कुण्ड, गङ्गा सागर, धनुष सागर, दसरथ तलाउ, पापमोचिनि सर, परशुराम कुण्ड, जनक सरोवर, गोपाल सर, रुक्मिनी सर, मुरली सर, विडाल सर, राम सर, कपाल मोचिनि सर, महाराज सागर, पाकवति सर, धौत-पाप सर आदि हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/1928/ |title=जनकपुरका झकिझकाउ पोखरी |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/30855/2019-12-09 |title=जनकपुरका ऐतिहासिक पोखरी अतिक्रमणको चपेटामा |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301030640/https://nayapatrikadaily.com/news-details/30855/2019-12-09 |date=2022-03-01 }}</ref> == भाषा र संस्कृति == जनकपुरधाममा बोलिने प्रमुख भाषा [[मैथिली भाषा|मैथिली]] हो। मैथिल महिलाहरूद्वारा बनाइने [[मिथिला कला|मैथिली चित्रकला]] पुरै नेपालमा प्रख्यात रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/02/839897 |title=मिथिला संस्कृति अध्ययन केन्द्र बन्दै |website=Online Khabar |language=en-US |accessdate=2022-03-01}}</ref> मुख्यतया माटोको भाँडा र घरको भित्तामा गरिने चित्रकला समेतले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/tourism/2020-02-22-9093 |title=मिथिला संस्कृतिको पर्यटन सम्भावना बढ्दै |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> मिथिलाको पारम्परिक घरहरू माटो र परालद्वारा बनाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20180512205939.html |title=ओली र मोदीको 'जनकपुर ड्रेस' मैथिली हैन : मिथिला संस्कृतिका जानकार |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> जनकपुरधाममा मनाइने प्रमुख चाड पर्वहरू मध्ये [[छठ]], [[विवाह पञ्चमी]], [[राम नवमी]], [[लक्ष्मी पूजा]], [[होली]] आदी हुन्। == जलवायु == यो स्थान समुद्री सतहभन्दा ६६ मिटरमाथि रहेको छ। जनकपुर नेपलको [[तराई]] क्षेत्रमा अवस्थित छ, जहाँको हावापानी [[आर्द्र अर्ध-कटिबन्धीय जलवायु]] रहेको छ। मार्च र अप्रिल महिनामा तातो, सुख्खा र हावा चल्ने गर्छ भने यहाँ मे महिनादेखि सेप्टेम्बरसम्म [[मनसुन]] रहन्छ। अक्टोबरदेखि नोभेम्बरसम्म हल्का सुख्खा र डिसेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म जाडो याम रहन्छ।<ref>{{cite report |title= तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url= http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |access-date= वि.सं. २०७८ फाल्गुन १७ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221858/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> {{Weather box |location = जनकपुरधाम विमानस्थल (सन् १९८१-२०१०) |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = 22.2 |Feb high C = 26.0 |Mar high C = 31.2 |Apr high C = 34.8 |May high C = 34.6 |Jun high C = 34.1 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 32.7 |Sep high C = 32.3 |Oct high C = 31.7 |Nov high C = 29.3 |Dec high C = 25.1 |year high C = 30.5 |Jan mean C = 15.6 |Feb mean C = 18.6 |Mar mean C = 23.4 |Apr mean C = 27.7 |May mean C = 29.3 |Jun mean C = 30.0 |Jul mean C = 29.3 |Aug mean C = 29.6 |Sep mean C = 28.8 |Oct mean C = 26.8 |Nov mean C = 22.5 |Dec mean C = 18.0 |year mean C = 25.0 |Jan low C = 9.1 |Feb low C = 11.3 |Mar low C = 15.5 |Apr low C = 20.6 |May low C = 24.0 |Jun low C = 25.9 |Jul low C = 26.1 |Aug low C = 26.4 |Sep low C = 25.3 |Oct low C = 22.0 |Nov low C = 15.7 |Dec low C = 10.9 |year low C = 19.4 |precipitation colour= green |Jan precipitation mm = 11.7 |Feb precipitation mm = 11.4 |Mar precipitation mm = 11.5 |Apr precipitation mm = 52.2 |May precipitation mm = 128.3 |Jun precipitation mm = 238.7 |Jul precipitation mm = 487.6 |Aug precipitation mm = 339.4 |Sep precipitation mm = 197.5 |Oct precipitation mm = 63.9 |Nov precipitation mm = 1.9 |Dec precipitation mm = 8.4 |year precipitation mm = 1552.5 |source 1= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार<ref>{{cite report |title= मौसम तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url=http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/880251189NORMAL%20FILE.pdf |access-date=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १७}}</ref> }} == यातायात == === सडक यातायात === जनकपुरधामलाई देशका प्रमुख स्थानसँग जोडने कार्य जनकपुर-ढलकेवर फेडर रोडले ढलकेवरमा [[महेन्द्र राजमार्ग]]सँग जोड्दै पुरा गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/jnkpur-ddhlkebr-antim-crnnmaa-191324 |title=जनकपुर–ढल्केबर सडकखण्ड अन्तिम चरणमा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> महेन्द्र राजमार्ग प्रयोग गरेर जनकपुरबाट नेपालका प्रमुख सहरहरू जस्तै [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[काठमाडौँ]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]], [[काँकडभिट्टा]]सँग जोड्ने गरेको छ। जनकपुरधामबाट नेपालका विभिन्न स्थानहरूका लागि सोझै [[बस]] सेवाहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। सहर भित्र सामान्य आवतजावतको लागी [[साइकल|साइकल रिक्सा]], विद्युतीय रिक्सा, टेम्पो र बसहरू उपलब्ध छन्। === रेलवे === वि.सं. २०७८ फाल्गुन अनुसार [[नेपाल रेल्वे]]<ref>{{Cite web |url=https://www.dcnepal.com/2020/09/188811/ |title=जनकपुर आइपुग्यो नयाँ रेल, यस्तो छ नेपालमा रेल इतिहास |website=डिसी नेपल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref>द्वारा सञ्चालनमा रहेको एकमात्र रेल जनकपुरधाम रेलवे हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/80465/2022-02-13 |title=जनकपुर–जयनगर रेल सेवा सात वर्षपछि आजदेखि पुन: सञ्चालन हुँदै |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो रेलले पहिलो चरणमा कुर्था–जनकपुर–जयनगरसम्म ३२ किलोमिटरसम्म रेल सञ्चालन गरिरहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/118532 |title=नेपालको आफ्नै रेल जनकपुर आइपुग्यो, यात्रुसेवा भने तत्कालै शुरू नहुने |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301035549/https://www.himalkhabar.com/news/118532 |date=2022-03-01 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-59011731 |title=भारतद्वारा जयनगर-कुर्था रेलखण्ड नेपाललाई हस्तान्तरण |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> ===वायुमार्ग=== जनकपुरमा एउटा आन्तरिक विमानस्थल रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://gaunsahar.com/news-details/35770/2020-12-08 |title=जनकपुर विमानस्थलमा निर्माण गरिएको नयाँ टर्मिनल भवनको उद्घाटन |website=गाउँ सहर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[जनकपुर विमानस्थल]]बाट नेपालको राजधानी [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|काठमाडौँ]] तथा पर्यटकीय नगर [[पोखरा विमानस्थल|पोखरा]]को लागि सोझै उडान सेवा उपलब्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/77759/ |title=जनकपुर–पोखरा हवाई उडान, टिकट बुकिङ खुला |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.imagekhabar.com/news/285475/ |title=जनकपुर–पोखरा हवाई उडान फागनु १७ गतेबाट |website=इमेज खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref>यो सहरलाई रामजन्मभूमि [[अयोध्या]]सँग विमान सेवाद्वारा जोड्ने प्रस्ताव गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/03/935094 |title=जनकपुर-अयोध्या हवाई उडान गर्ने तयारी |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> {{airport-dest-list |[[बुद्ध एयर]] | [[काठमाडौँ]]<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/13157/ |title=बुद्ध एयरको जनकपुर–काठमाडौं कनेक्सनः असोजमा मात्रै ४७ उडान ‘डिले’ (सूचीसहित) |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref>, [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[यति एयरलाइन्स]] | [[काठमाडौँ]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/217616 |title=बुद्ध एयरको जहाज र यति एयरलाइन्स एकआपसमा ठोक्कियो |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[श्री एयरलाइन्स]] | [[काठमाडौँ]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bizmandu.com/content/20200116184505.html |title=श्री एयरलाइन्सको काठमाडौं-जनकपुर उडान भाडा २ हजार रूपैयाँ, सोमबारदेखि नियमित उडान भर्ने |website=बिजमाडौं |language=नेपाली |accessdate=2022-03-01}}</ref> }} ==जनसङ्ख्या== [[मधेश प्रदेश]] स्थित धनुषा जिल्लाका साविक [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]], [[बसविटिट]], [[बिन्धी]], [[प्रको महुवा]], [[लोहना]],[[बेगा शिवपुर|बेंगाशिवपुर]], [[बसहिया]], [[देवपुरा रूपैठा]], [[लक्ष्मीपुरबगेवा]], [[गोपालपुर]] तथा [[कनकपट्टी]] गाविसहरूलाई मिलाएर वि.सं. २०७१ सालमा जनकपुरधामलाई उपमहानगरपालिकाको रूपमा विस्तार गरिएको थियो भने वि.सं. २०७४ सालमा यस उपमहनगरपालिकामा [[अन्दुपट्टी]] (वडा नं. ६-९), [[मानसिंहपट्टी]] (वडा नं. १-५) र [[गोपालपुर]] (वडा नं. १-२) क्षेत्र थप गरिएको थियो। नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यी ठाउँहरूको जनसङ्ख्यालाई जोडेर जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाको [[जनसङ्ख्या]] १,९४,५५६ रहेको छ।<ref name="जनगणना २०७८"/><ref name="नयाँ नेपाल">{{cite web|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|title=सात प्रदेशको राज्य पुन: संरचना प्रस्ताव |last=थापा |first=सूर्य |publisher=[[अनलाइनखबर]] |date=वि.सं. २०७१ माघ १ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १}}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed"> Buddha Air 9N-AMD Aircraft.jpg|वद्ध एयरको विमान जनकपुर विमानस्थलमा Atrts of janakpur.jpg|मिथिला चित्रकला Nepal Railway, Janakpur 20200918 03.jpg|नेपाल रेल Ratan Sagar.jpg|रत्न सागर Vidyapati Chowk (Janakpurdham).jpg|विद्यापति चौक Janakpur Railway Station, Nepal Railway 20200918.jpg|[[जनकपुरधाम रेल बिसाैनी|जनकपुर रेल बिसाैनी]] Ganga Sagar, Janakpur-September 22, 2016-IMG 7686.jpg|गङ्गा सागर A vendor of Sadar Janak Chwok,Janakpur-September 22, 2016-7601.jpg|जनक चौक Janaki Mandir inner view, Janakpur.jpg|जानकी मन्दिर </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Janakpur|जनकपुर}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका ठूला सहरहरू}} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:रामायणका स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१७ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजारानीहरूको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]] 5wj9liwoesf5u18hjjf5ej300p3fxr1 0 9053 1366073 1361142 2026-07-15T19:42:08Z Dhirendar Bahadur Mahara 79822 /* */ सबभन्दा=सबैभन्दा 1366073 wikitext text/x-wiki {{प्रतिलिपि सम्पादन|date=नोभेम्बर २०२५}} {{Infobox lake | lake_name = फोक्सुन्डो ताल | image_lake = Panorama phoksumdo lake from camp.jpg | caption_lake = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coords = {{Coord|29|12|30|N|82|57|30|E|type:waterbody_region:NP|display =inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = नेपाल | length = ५.१५ किलोमिटर | width = ८०० मिटर | elevation = {{convert|3613|m|ft|abbr=on}} | area = ४९४ बर्गकिमी | depth = | max-depth = १४५ मिटर | volume = ४०,९०,००,००० घनमिटर | residence_time = | shore = | elevation = ३६१२ मिटर }} '''फोक्सुण्डो ताल''' [[नेपाल]]को [[डोल्पा जिल्ला]]मा अवस्थित ताल हो। यो ताललाई स्थानीय तहमा '''रिग्म ताल'''को नामले पनि चिनिन्छ।<ref>{{cite web|title=कर्णालीका तालहरू :रारा र फोक्सुन्डो|url=https://www.enayanepal.com/archives/2764|website=www.enayanepal.com|publisher=ईनयाँ नेपाल|accessdate=3 नोभेम्बर 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218152732/http://www.enayanepal.com/archives/2764 |date=2019-02-18 }}</ref> यो ताल [[शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज|शे-फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज]] भित्र अवस्थित हिमाली सफापानीको ताल हो। यो ताल ३६११.५ मिटरको उचाइंमा डोल्पा जिल्लामा अवस्थित छ। '''फोक्सुन्डो ताल''' नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल हो। यो ताल नेपालको [[डोल्पा जिल्ला]]मा पर्छ। यो ताल समुद्री सतहभन्दा करिब ३९०० मिटरको उचाइमा छ। यस तालको लम्वाइ ४.८ कि.मी., चौडाइ १.६ कि.मी. र गहिराई ६५० मीटर छ। कान्जिरोवा हिमालको काखमा अवस्थित यो ताल 'वाई' आकारको छ। फोक्सुन्डो तालबाट [[सुलिगाँड झरना]] निस्केको छ। फोकसुण्डो तालको पानीको घनत्व ४०,९०,००,००० घनमिटर रहेको छ भने पानीको बहाव ३.७१५ घनमिटर प्रति सेकेन्ड रहेको छ।<ref name="२००७">Bhuju, U. R., Shakya, P. R., Basnet, T. B., Shrestha, S. (2007). [http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf ''Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301032302/http://books.icimod.org/demo/uploads/ftp/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |date=2012-03-01 }} International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific. Kathmandu, Nepal. ISBN 978-92-9115-033-5</ref> सन् २००४ मा नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागद्वारा एउटा सर्वेक्षणमा यस तालको अधिकतम गहिराइ १४५ मिटर (४७६ फिट) रहेको पाइएको थियो।<ref name="नेपाल न्युज">Nepalnews.com (2004). [https://web.archive.org/web/20040707070947/http://www.nepalnews.com.np/archive/2004/jul/arc_jul04_04.htm ''Rara is Nepal’s deepest lake: Survey'']</ref> सन् २००७ सेप्टेम्बरमा फोकसुण्डो ताललाई [[रामसार क्षेत्र]]मा सुचिकृत गरियो।<ref>Bhandari, B. B. (2009). [http://www.nepjol.info/index.php/BANKO/article/view/2206 ''Wise use of Wetlands in Nepal'']. Banko Janakari, Special Issue February 2009: 10–17.</ref> यस तालको दक्षिणी छेउमा स्थित रिंग्मो गाउँमा ३०,००० देखि ४०,००० वर्ष पहिला भएको पहिरोको कारण यस तालको उत्पति भएको देखिन्छ। [[चित्र:Phoksundo_lake1.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल]] ==धार्मिक महत्त्व== यस तालको वरिपरीको क्षेत्रमा २० वटा बौद्ध स्तुप रहेको छ भने पूर्व दिशामा एउटा गोम्पा रहेको छ जसमा बौद्ध धर्मावालाम्बीहरू बार्षिक रूपमा यहाँ आएर पुजा पाठ गर्ने गर्छन। {{wide image|Lake Phoksundo in Dolpo, Nepal.jpg|1000px|फोक्सुन्डो तालको पानारोमिक दृष्य}} ==चित्र दिर्घा== <gallery> चित्र:Phoksumdo lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल र माथिल्लो डोल्पा जाने बाटो चित्र:Panorama phoksumdo lake from camp.jpg|thumb|फोक्सुन्डो तालको पानारोमिक दृश्य चित्र:Phucksumdo lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल र क्याम्प चित्र:Yaks enjoying bath in and around cold lake.jpg|thumb|फोक्सुन्डो ताल याकहरू नुहाउंदै चित्र:Shey-phoksumdo National Park.jpg|thumb|से-फोक्सुन्डो नेसनल पार्क </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.onlinekhabar.com/2017/08/615101/ फोक्सुन्डो तालको सुन्दरता क्यामरामा कैद गर्दा-अनलाइन खबर] {{नेपालको जल सम्पदा}} [[श्रेणी:नेपालका तालहरू]] 2vp3e1md8z72pzbj4pc6zw1vgc4eqk4 0 10591 1366112 1349753 2026-07-16T08:34:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366112 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जयपुरी घर्ती | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[रोल्पा जिल्ला]], नेपाल | death_date = | death_place = | office = [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाजकल्याण मन्त्री]]<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2016/08/30/20160830123407 |title=रोल्पा–रुकुमकै हालीमुहाली |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31}}</ref> | term_start = वि.सं. २०६८ साउन १६ | term_end = वि.सं. २०६८ भदौ १२ | citizenship = [[नेपाली]] | ethnicity = | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] | occupation = राजनीतिज्ञ | spouse = | religion = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = }} '''जयपुरी घर्ती ''' नेपालकी राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाजकल्याण मन्त्री]] हुन्।<ref>{{cite web|url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/882/2020-03-07|title=जनयुद्धले महिलाको आत्मबल बढायो : जयपुरी घर्ती|date=08 Mar 2020]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222030927/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/882/2020-03-07 |date=2025-02-22 }}</ref>वि.सं. २०७५ असोज ५ गते [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को शिक्षा तथा स्वास्थ्य समितिको सभापति पदमा निर्वाचित रहेर काम गरिसकेकी उनी नेपाली [[राजनीति]]मा सक्रिय महिला राजनीतिज्ञ हुन्।<ref>{{cite web|url=https://nepalaaja.com/2018/9/201892183134|title=शिक्षा तथा स्वास्थ्य समितिको सभापतिमा घर्ती निर्वाचित|date=08 Mar 2020]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917002431/http://nepalaaja.com/2018/9/201892183134 |date=17 September 2019 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/56593 |title=प्रतिनिधिसभा शिक्षा समितिका सभापतिमा जयपुरी घर्ती |date=2018-09-21 |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://everestdainik.com/2017/10/124994/ |title=वामगठबन्धनले दुईतिहाई सीट ल्याउँछ : जयपुरी घर्ती |date=2017-10-24 |website=एभरेस्ट दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180319234415/http://everestdainik.com/2017/10/124994/ |date=2018-03-19 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news/93599 |title=जनयुद्धदेखि दोस्रो पटक उपराष्ट्रपतिसम्म नन्दबहादुर पुन (फोटो फिचर) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31}}</ref> ==जीवनी== जयपुरीको जन्म [[रोल्पा जिल्ला]]को पश्चिम पहाडी गरीब किसान परिवारमा भएको हो। जयपुरी आठ दिदीबहिनीमा सातौँ हुनुहुन्छ। जयपुरी सानैदेखि विद्रोही स्वभावकी थिइन्। ==राजनीति == [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एकीकृत नेकपा माओवादी]]को तर्फबाट [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा]]को चुनावमा रोल्पा-१बाट विजयी सभासद् जयपुरी घर्तीमगर माओवादीको भगिनी सङ्गठन अखिल नेपाल महिला सङ्घ (क्रान्तिकारी)की अध्यक्ष तथा माओवादी मगरात राज्य समिति सदस्य हुनहुन्छ। वि.सं. २०४६ देखि विद्यार्थी राजनीतिबाट [[वामपन्थी राजनीति]]मा प्रवेश गर्नुभएकी जयपुरीले विद्यालयको पढाइलाई माया मारेर जनयुद्धमा होमिनु भएकी थिइन्। माओवादी जनमुक्ति सेनामा काम गरेकी जयपुरी वि.सं. २०५० देखि अनेम सङ्घ क्रान्तिकारीको केन्द्रीय सदस्य, उपाध्यक्ष हुँदै वि.सं. २०६० देखि अध्यक्ष हुनुहुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/16198/2018-06-04 |title=केन्द्रीय सरकारमा महिलाको प्रतिनिधित्व सधै नगण्य, कुन मन्त्रिपरिषद्मा कति महिला ? |website=खरिबाट |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.okhalnews.com/politics/669 |title=१३ वर्षमा ५५ महिला मन्त्री, हेर्नुहोस् को को ? |website=ओखल न्युज |language=नेपाली |accessdate=2020-08-31 }}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संविधान सभा सदस्य]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिस्ट सभासद]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] p4efafv4vzm0b4y0bwn64kyww3wk5dl 0 12688 1366101 1364617 2026-07-16T07:35:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366101 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ह्यासिस (Hashish) | image = Hashish, American pressed.jpg | caption = {{convert|1.5|g|oz|frac=16}} ह्यासिस | plant = ''[[Cannabis indica]]'', ''[[Cannabis sativa]]'', ''[[Cannabis ruderalis]]''{{efn|[[वनस्पति वर्गीकरण|शुद्ध प्रजाति]] ''C.&nbsp;ruderalis'' लाई यसको अत्यन्त न्यून [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल|टीएचसी (THC)]] मात्रा भएका कारण मनोरञ्जनात्मक प्रयोजन (ह्यासिस सहित) का लागि विरलै प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite book|title = Marijuana Horticulture: The Indoor/Outdoor Medical Grower's Bible|last = Cervantes|first = Jorge|publisher = Van Patten Publishing|year = 2006|isbn = 9781878823236|pages = [https://archive.org/details/marijuanahorticu00jorg/page/12 12]|edition = 5th|url-access = registration|url = https://archive.org/details/marijuanahorticu00jorg/page/12}}</ref>}} | part = [[ट्राइकोम]] | origin = [[दक्षिण एशिया]]<ref name="ElSohly2007">{{cite book|author=Mahmoud A. ElSohly|title=Marijuana and the Cannabinoids|url=https://books.google.com/books?id=fxoJPVNKYUgC&pg=PA8|year=2007|publisher=Springer|isbn=978-1-59259-947-9|page=8|access-date=2016-08-02|archive-date=2023-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115081305/https://books.google.com/books?id=fxoJPVNKYUgC&pg=PA8|url-status=live}}</ref> | active = [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल]], [[क्यानाबिडियोल]], [[क्यानाबिनोल]], [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिभ्यारिन]] | legal_AU = S8 | legal_CA = अनुसूचीबाहिर (Unscheduled) | legal_DE = Anlage I | legal_UK = श्रेणी B | legal_US = अनुसूची I | legal_UN = मादक पदार्थ अनुसूची I }} '''चरस''' एक लागु पदार्थ हो। चरसको रङ्ग देख्दा कालो हुन्छ। परिपक्व [[भाङ|भाँगो]]को टुप्पामा एक प्रकारको चट्टो पदार्थ देखा पर्दछ। त्यसलाई विभिन्न तरिकाहरू अपनाएर चरसको रूपमा भाँगोको बोटबाट अलग गरिन्छ। चरस एक नसा भएको हुनाले नसेडीहरूले [[चुरोट]], [[बिडी]] जस्ता धुम्रपानसँग लिने गर्छन्। कतै कतै नसेडीहरूले चरस मासु, अण्डा, आमलेट, चाउचाउ आदीमा प्रयोग गरेर लगेको पनि देखिन्छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]का अनुसार हिन्दू देवता [[शिव]]लाई चरस मन पर्छ। यसैले प्राय: शिव भक्तहरूले चरसको अमल धेरै गरेको पाइन्छ। '''ह्यासिस''' ('''Hashish''', प्रायः '''ह्यास''' (Hash) भनेर संक्षिप्त रूपमा चिनिने) ({{IPAc-en|audio=En-au-hashish.ogg|h|ə|ˈ|ʃ|iː|ʃ}}), क्यानाबिस राल (Cannabis resin) वा चरस <ref>{{cite web|author=Laboratory and Scientific Service [[United Nations Office on Drugs and Crime]]|location=Vienna|date=2022|url=https://www.unodc.org/documents/scientific/Recommended_methods_for_the_Identification_and_Analysis_of_Cannabis_and_Cannabis_products.pdf|title=Recommended Methods for the Identification and Analysis of Cannabis and Cannabis Products|page=12|quote=3.7. - Illicit cannabis products fall into three main categories: [[herbal cannabis]], cannabis resin and [[cannabis oil]] (hashish oil).}}</ref>{{efn| :'''चरस''' र '''ह्यासिस''' लाई धेरै स्रोतहरूले एउटै पदार्थका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite book|author=Dan Choffnes|date=2016|location=[[Carthage College]]|title=Nature's Pharmacopeia A World of Medicinal Plants|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Nature_s_Pharmacopeia/FjYYCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=HASHISH++INACTIVE+THC&pg=PA131&printsec=frontcover|chapter=Chapter 9 Hemp ''Cannabis sativa'' Cannabis Culture in South Asia|page=132|publisher=[[Columbia University Press]]|ISBN=9780231540155}}</ref><ref>{{cite book|author1=R. Mechoulam|author2=Y. Gaoni|editor=L. Zechmeister|date=1967|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-7091-8164-5_6|chapter=Recent Advances in the Chemistry of Hashish|title=Fortschritte der Chemie Organischer Naturstoffe / Progress in the Chemistry of Organic Natural Products|volume=25|publisher=[[Springer Nature|Springer]], Vienna.|doi=10.1007/978-3-7091-8164-5_6}}</ref> यद्यपि केही स्रोतहरूले उत्पादन विधि तथा उत्पत्तिस्थानका आधारमा चरस र सामान्य ह्यासिसबीच भिन्नता रहेको उल्लेख गरेका छन्।<ref name=Fewkes9526/><ref name=Cadisch/> }} ह्यासिस ''[[Cannabis]]'' बिरुवाका मुख्यतः फूल तथा केही मात्रामा डाँठ र पातमा रहेका [[ट्राइकोम]] (रालयुक्त ग्रन्थि) बाट प्राप्त [[राल]] प्रयोग गरी बनाइने उपभोग्य पदार्थ हो।<ref name=leafly0526/><ref name=Chasten526/><ref name=Fankhauser526/> यसलाई सुकाएर सघन ('''कन्सन्ट्रेट''') रूपमा तयार गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=[[National Institute of Drug Abuse]]|url=https://nida.nih.gov/research/research-data-measures-resources/cannabis-potency-data|title=Cannabis Potency Data|publisher=[[U.S. Department of Health and Human Services]]}}</ref>{{efn|यसको उपभोग बिक्रीका लागि तयार उत्पादन, व्यक्तिगत प्रयोगका लागि स्वउत्पादन, वा धार्मिक तथा सामाजिक अवसरमा उपहारका रूपमा पनि हुन सक्छ।}} एक [[मनोसक्रिय पदार्थ]] (psychoactive substance) का रूपमा ह्यासिसलाई सिधै वा [[सुर्ती]]सँग मिसाएर सेवन गरिन्छ। यसको प्रयोगको लामो इतिहास [[अफगानिस्तान]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]], [[इरान]], [[इराक]], [[लेबनान]], [[मोरक्को]], [[नेपाल]] तथा [[मिस्र]] जस्ता देशहरूमा पाइन्छ।<ref>{{cite web|title=The History Of Hashish|url=http://druglibrary.org/MedicalMj/hash/history_of_hashish.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811184413/http://druglibrary.org/MedicalMj/hash/history_of_hashish.htm |date=2020-08-11 }}</ref> युरोपमा पनि ह्यासिसको प्रयोग लोकप्रिय छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा भने सुकाइएका क्यानाबिसका फूल तथा अन्य [[क्यानाबिस कन्सन्ट्रेट]] उत्पादनहरू बढी प्रचलित छन्। कानुनी परिवर्तनसँगै परम्परागत ह्यासिसभन्दा बढी शक्तिशाली क्यानाबिस अर्क (extract) हरूको उपलब्धता बढेकाले त्यहाँ ह्यासिसको लोकप्रियता तुलनात्मक रूपमा घटेको छ, यद्यपि क्षेत्रअनुसार उपभोगको प्रवृत्तिमा भिन्नता देखिन्छ।<ref>{{cite web|title=Is Old-School Hashish Going Extinct in America?|url=https://merryjane.com/culture/is-old-school-hashish-going-extinct-in-america}}</ref> ह्यासिस क्यानाबिसबाट तयार गरिने एक सघन उत्पादन हो, जुन बिरुवाका ट्राइकोम भनिने रालयुक्त ग्रन्थिहरूलाई सङ्कलन गरी थिचेर वा शुद्धीकरण गरेर बनाइन्छ। [[१९६१ को संयुक्त राष्ट्रसंघीय मादक पदार्थसम्बन्धी एकल महासन्धि]] (अनुसूची I र IV) ले यसलाई "क्यानाबिस बिरुवाबाट प्राप्त गरिएको कच्चा वा शुद्ध रूपमा छुट्याइएको राल" का रूपमा परिभाषित गरेको छ। यस रालमा [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल]] (THC) सहित अन्य [[क्यानाबिनोइड]]हरू हुन्छन्, र तिनको सान्दर्भिक मात्रा सामान्य क्यानाबिस फूलको तुलनामा प्रायः बढी हुन्छ।<ref>Russo, Ethan. ''Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential'', p. 34 (Routledge 2013).</ref> युरोपमा सन् २०११ मा जफत गरिएका ह्यासिस नमूनाहरूको शुद्धता ३% देखि १५% सम्म रहेको थियो। सन् २०००–२००५ को अवधिमा क्यानाबिससम्बन्धी अन्तिम उत्पादन जफतहरूमध्ये करिब १८% ह्यासिस थिए।<ref name=EMCDDA08>{{cite journal| last1 = [[European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction]]| year = 2008| title = A cannabis reader: global issues and local experiences| url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/monographs/cannabis| journal = Monograph Series| volume = 8| issue = 1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404195932/http://www.emcdda.europa.eu/publications/monographs/cannabis |date=2019-04-04 }}</ref> ह्यासिसको बनावट र स्वरूप यसको उत्पादन विधि तथा बाँकी रहेका वनस्पति पदार्थ (जस्तै क्लोरोफिल) को मात्रामा निर्भर हुन्छ। यो सामान्यतया ठोस हुन्छ, तर यसको कठोरता सजिलै टुक्रिने अवस्थादेखि लचिलो अवस्थासम्म फरक–फरक हुन सक्छ। यसको रंग प्रायः हल्का वा गाढा खैरो हुन्छ, तर पारदर्शी, पहेंलो, कालो वा रातो पनि हुन सक्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.druglibrary.org/medicalmj/hash/guide_to_the_different_types_of_.htm|title=Guide To The Different Types Of Hashish}}</ref> ==व्युत्पत्ति== अङ्ग्रेजी शब्द '''"Hashish"''' को विकास [[लिप्यन्तरण]] गरिएका अरबी शब्द ''ḥašīš''<ref name=AHD526>{{cite web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=%20HASHISH|title=hash·ish also hash·eesh|work=The [[American Heritage Dictionary of the English Language]]|date=2022|edition=5th|publisher=[[HarperCollins Publishers]]}}</ref> वा ''ḥashīsh''<ref name=Collins0526>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hashish|title=hashish in American English|work=[[Webster%27s_New_World_Dictionary#Publisher|Webster’s New World College Dictionary]]|edition=5th Digital|date=2025|publisher=[[HarperCollins Publishers]]: [[William_Collins, Sons#21st century|Collins]]}}</ref> ([[अरबी भाषा]]: {{lang|ar|حَشِيشٌ}})<ref name=Lane0526>{{cite web|url=https://www.laneslexicon.com/word/%D8%AD%D8%B4%D9%8A%D8%B4|title=حَشِيشٌ|publisher=laneslexicon.com|work=[[Arabic–English Lexicon|Lane's Arabic-English Lexicon]]}}</ref> बाट भएको मानिन्छ। अरबी भाषामा ''ḥashīsh'' को अर्थ सुकेको [[घाँस]], [[भाङ]], सुकेको वनस्पति, सुकेको चरनभूमि वा पशुचारा भन्ने हुन्छ।<ref name=AHD526/><ref name=Lane0526/><ref>{{cite book|author1=Danilo Marino|author2=Franz Rosenthal|author2-link=Franz Rosenthal|editor1=Christian Lange|editor2=Adam Bursi|date=2024|chapter-url=https://brill.com/display/book/9789004515932/BP000025.xml|chapter=Chapter 15 Al-Badrī (d. 894/1489) on Hashish and the Senses|url=https://brill.com/downloadpdf/display/title/62333.pdf|title=HdO Islamic Sensory History|volume=2|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|doi=10.1163/9789004515932_016|ISBN=978-90-04-51593-2}}</ref> यो शब्द अरबी मूल ''ḥašša'' (حش) बाट पनि व्युत्पन्न भएको मानिन्छ, जसको अर्थ "सुक्नु", "सुकाइनु" वा "घाँस काट्नु" हुन्छ।<ref name=AHD526/><ref name=Lane0526/><ref>{{cite book|author=Edward William Lane|author-link=Edward William Lane|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Containing_all_the_classical_word_and_si/rUkNEz2LP7gC?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%AD%D8%B4&pg=PA573&printsec=frontcover|chapter=حش|title=An Arabic-English Lexicon|date=1865|volume=2|page=537|publisher=[[Wiliams and Norgate]]}}</ref> ९औँ वा १०औँ शताब्दी तथा त्यसअघिका ज्ञात इस्लामिक भाषिक साहित्यमा "ह्यासिस" वा त्यससँग मिल्दोजुल्दो कुनै शब्द प्रयोग भएको प्रमाण भेटिँदैन।<ref name=Rosenthal/> यस शब्दको प्रारम्भिक उल्लेख सन् ११२३ तिर [[Fatimid_Caliphate#Caliphs|फातिमी खलिफत]]का दशौँ खलिफा [[al-Amir bi-Ahkam Allah|अल-अमिर बि-अहकाम अल्लाह]] द्वारा लेखिएको एक [[पत्र]]मा ''ḥashīshiyya'' भन्ने रूपमा पाइन्छ।<ref>{{cite book|author=Danilo Marino|location=Swiss Centre for Islam and Society, [[Universität Freiburg]]|title=Insatiable Appetite: Food as Cultural Signifier in the Middle East and Beyond|chapter=Hashish and Food ''Arabic and European Medieval Dreams of Edible Paradises''|chapter-url=https://brill.com/previewpdf/book/edcoll/9789004409552/BP000014.xml?srsltid=AfmBOopXBZqpwPfhsru8fQ2_mBmxL3R49UhGTHluG6_oUZyWWuJdluD1|series=Islamic History and Civilization|volume=163|publisher=[[Koninklijke Brill]] NV, [[Leiden]]|publication-date=2019|ISBN=9789004409552|doi=10.1163/9789004409552_011|page=190-191}}</ref>{{efn|''ḥashīshiyya'' शब्दलाई कतिपय विद्वानहरूले ''[[assassin]]'' (हत्यारा समूह) सँग समानार्थी मानेका छन्।<ref>{{cite book|author=Bernard Lewis|author-link=Bernard Lewis|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/From_Babel_to_Dragomans/Yq5AUlWjZpsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E1%B8%A5ash%C4%ABshiyya&pg=PA295&printsec=frontcover|title=From Babel to Dragomans Interpreting the Middle East|chapter=Chapter 30 The Shi'a|page=295|publisher=[[Oxford University Press]]|ISBN=9780198038634}}</ref>}} उक्त शब्द [[Ismāʿīlī]] समुदायको सन्दर्भमा प्रयोग गरिएको थियो, जहाँ अरबी प्रत्यय ''-iyya'' ले कुनै संज्ञाबाट अमूर्त संज्ञा निर्माण गर्ने कार्य गर्छ।<ref>{{cite web|author=Jonathan Decter|date=5 July 2019|location=[[Brandeis University]]|url=https://themarginaliareview.com/things-jewish-view-judeo-arabic/|title=Things Jewish: A View from Judeo-Arabic}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260702130836/https://themarginaliareview.com/things-jewish-view-judeo-arabic/ |date=2 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book|author=Muḥammad ibn Aḥmad Shirbīnī|date=1981|editor=Michael G. Carter|title=Arab Linguistics An Introductory Classical Text with Translation and Notes|chapter=18.32-18.4 Notes|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Arab_Linguistics/Ce368121wjIC?hl=en&gbpv=0|page=365|series=Studies in the History of Language Sciences|volume=24|publisher=[[John Benjamins B.V.]]}}</ref> अनलाइन [[Oxford English Dictionary]] अनुसार अङ्ग्रेजी भाषामा "hashish" शब्दको पहिलो प्रमाणित प्रयोग सन् १५९८ मा [[Jan Huygen van Linschoten]] को ''The Voyage of John Huyghen Van Linschoten to the East Indies'' को अङ्ग्रेजी अनुवादमा देखिन्छ।<ref>{{cite web|author=[[Oxford English Dictionary]]|url=https://www.oed.com/dictionary/hashish_n?tl=true|title=hashish noun|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite book|author=C.F. Beckingham|author-link=Charles Fraser Beckingham|editor=D.B.Quinn|date=2017|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Hakluyt_Handbook/RggkDwAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=William+Phillip+translator&pg=PT261&printsec=frontcover|chapter=Chapter 14 The Near East: North and North-east Africa|title=The Hakluyt Handbook Volumes I-II|ISBN=9781317029588}}</ref> तथापि, अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो शब्द सन् १५९६ को मूल डच संस्करण वा सन् १५९८ को अङ्ग्रेजी अनुवादमा प्रत्यक्ष रूपमा पाइँदैन; बरु सन् १८८५ मा पी. ए. थिलेद्वारा सम्पादित संस्करणको टिप्पणी (annotation) मा मात्र उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite book|author=Ian Huyghen van Linʃchoten, van Haerlem|chapter-url=https://objects.library.uu.nl/reader/1874-310402?_ga=2.16125430.1900762125.1596123397-1670242366.1547796994&page=188|title=Itinerario, voyage ofte schipvaert van Jan Huygen van Linschoten, naer Oost ofte Portugaels Indien.|chapter=Dat 79. Capittel. Van't Bangue|publisher=Cornelis Claeʃze|publication-date=1596}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.co.uk/books?id=nRN-HgO3tREC&pg=PR13|title=Iohn Huighen Van Linschoten, His Discours of Voyages Into Ye Easte and West Indies|chapter=The 79. Chapter. Of Bangue|publisher=Iohn Wolfe}}</ref><ref name=Thiel052026/> धेरै मनोरञ्जनात्मक लागूपदार्थहरूझैँ, ह्यासिसका पनि विभिन्न पर्यायवाची तथा स्थानीय नामहरू प्रचलित छन्। यी नामहरू देश, क्षेत्र र सम्बन्धित भाषाअनुसार उल्लेखनीय रूपमा फरक–फरक हुन्छन्।<ref name="drugsCom">{{cite web|title=Hashish|url=https://www.drugs.com/illicit/hashish.html|website=drugs.com}}</ref> ==प्रयोगको इतिहास== ह्यासिसको सेवन धेरै शताब्दीदेखि हुँदै आएको छ, यद्यपि यसको पहिलो प्रयोग वा उत्पत्तिबारे स्पष्ट ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name=ConnelClarke>{{citebook|title=Hashish!|author=Robert Connell Clarke|author-link=Robert Connell Clarke|date=1998|url=https://www.scribd.com/document/332762316/Robert-Connell-Clarke-Hashish-1998|page=2|publisher=Red Eye Press: [[scribd.com]]|ISBN=0-929349-05-9}}</ref> उत्तर [[भारत]] र [[नेपाल]]मा स्थानीय रूपमा ''[[चरस]]'' भनेर चिनिने ह्यासिसको उत्पादन र प्रयोगको लामो सामाजिक परम्परा रहेको छ।<ref>Usaybia, Abu; ''Notes on Uyunu al-Anba fi Tabaquat al-Atibba'', Berkeley: University of California Press, 1965.</ref>{{efn|सन् २०१९ मा गरिएको [[जीवाश्म परागकण]] (Fossil pollen) सम्बन्धी अध्ययनले क्यानाबिसको विकासको प्रमुख केन्द्र [[तिब्बत]]स्थित [[Qinghai Lake]] वरिपरि रहेको र त्यहाँबाट करिब ईसापूर्व ३०,६०० तिर वर्तमान भारततर्फ यसको फैलावट भएको निष्कर्ष निकालेको छ।<ref name=McPartlandetal052026/>}} हालसम्म (सन् २०१९ सम्मका अध्ययनअनुसार) [[पुरातात्त्विक अभिलेख]]मा क्यानाबिसको परागकण भेटिएको सबैभन्दा पुरानो प्रमाण [[जापान]]मा करिब ईसापूर्व १०,००० को रहेको छ।<ref name=McPartlandetal052026>{{cite journal|last1=McPartland|first1=John M.|last2=Hegman|first2=William|last3=Long|first3=Tengwen|date=November 2019|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019VegHA..28..691M/abstract|title=Cannabis in Asia: its center of origin and early cultivation, based on a synthesis of subfossil pollen and archaeobotanical studies|journal=[[Vegetation History and Archaeobotany]]|volume=28|issue=6|DOI=10.1007/s00334-019-00731-8|bibcode=2019VegHA..28..691M}}</ref> इस्लामिक चिकित्साशास्त्रको प्रारम्भिक कालदेखि नै [[हेम्प]] (भाङ) परिचित रहेको मानिन्छ।<ref name=Rosenthal/> इस्लामी विद्वान [[Ibn Taymiyyah]] (मृत्यु: सन् १३२८) ले ह्यासिसको प्रयोग निषेध गरिनुपर्छ भन्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|author=Danilo Marino.|chapter=Hashish and Food|editor1=Bilal Orfali|editor2=Julia Hauser|editor3=Kirill Dmitriev|date=2019|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Insatiable_Appetite_Food_as_Cultural_Sig/MUKyDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ibn+Taymiyya+hashish&pg=PA195&printsec=frontcover|title=Insatiable Appetite: Food as Cultural Signifier in the Middle East and Beyond|page=195|ISBN=9789004409552|publisher=[[Brill Publishing|Brill]]: [[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite web|author=Noah Ali Salman|date=28 August 2024|url=https://aliftaa.jo/ArticlePrintEn.aspx?ArticleId=5813|title=The Ruling of Islam on Drugs|publisher=General Iftaa' Department, [[The Hashemite Kingdom of Jordan]]: aliftaa.jo (General [[Fatwa]] Department)|archive-url=https://web.archive.org/web/20241102090654/https://aliftaa.jo/ArticlePrintEn.aspx?ArticleId=5813|archive-date=2 November 2024}}</ref> पुरानो विश्वमा सुर्तीको परिचय भएपछि मात्र धूम्रपान व्यापक रूपमा प्रचलित भएको थियो। त्यसअघि, अर्थात् १६औँ शताब्दीसम्म, मुस्लिम संसारमा ह्यासिस मुख्यतः खाद्य पदार्थका रूपमा सेवन गरिन्थ्यो।<ref name="Chasteen2016">{{cite book|author=John Charles Chasteen|title=Getting High: Marijuana through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=Pk-xCgAAQBAJ&pg=PA72|date=9 February 2016|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-5470-1|pages=72–|access-date=25 December 2017|archive-date=20 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420184528/https://books.google.com/books?id=Pk-xCgAAQBAJ&pg=PA72|url-status=live}}</ref> ह्यासिस १८औँ शताब्दीमा पूर्वबाट युरोपमा पुगेको थियो।<ref name="EMCDDA08" /> नेपोलियनका सैनिक अभियानहरूले फ्रान्सेली सैनिकहरूलाई मिस्रमा ह्यासिससँग परिचित गराए। यसको औषधीय उपयोगबारे पहिलो विस्तृत विवरण सन् १८३० मा औषधिविज्ञ तथा वनस्पतिविज्ञ [[Theodor Friedrich Ludwig Nees von Esenbeck]] ले प्रकाशित गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" />{{efn|Fankhauser (२००८) का अनुसार [[William Brooke O'Shaughnessy|ओ'शघनेसी]]को सन् १८३९ को कृति ''On the Preparations of the Indian Hemp or Gunjah'' सम्बन्धमा "ह्यासिसले आफ्ना बिरामीहरूलाई राहत दिन उपयुक्त औषधि प्रदान गरेको" उल्लेख गरिएको छ।<ref name=Fankhauser526/><ref>{{cite work|url=https://www.gutenberg.org/files/67959/67959-h/67959-h.htm|title=ON THE PREPARATIONS OF THE INDIAN HEMP, OR GUNJAH, (CANNABIS INDICA). THEIR EFFECTS ON THE ANIMAL SYSTEM IN HEALTH, AND THEIR UTILITY IN THE TREATMENT OF TETANUS AND OTHER CONVULSIVE DISEASES.}}</ref><ref>Fankhauser, in Sznitman; Olssen; Room (2008); p.5</ref> यद्यपि उक्त कृतिमा प्रयोग गरिएको "ह्यासिस" को परिभाषा [[International Narcotics Control Board]] ले सन् १९६१, १९७२ र १९९९ मा "क्यानाबिस राल" का लागि स्वीकृत गरेको परिभाषासँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन।<ref>ON THE PREPARATIONS OF THE INDIAN HEMP, OR GUNJAH, (CANNABIS INDICA). THEIR EFFECTS ON THE ANIMAL SYSTEM IN HEALTH, AND THEIR UTILITY IN THE TREATMENT OF TETANUS AND OTHER CONVULSIVE DISEASES - Experiments by the Author—Inferences as to the Action of the Drug on Animals and Man. :Cases of Rheumatism treated by Hemp. Catalepsy produced by one grain. - one grain of the resin of hemp was administered in solution - half a grain of hemp resin was given in a little spirit :Case of Hydrophobia. - Two grains of hemp resin in a soft pillular mass were ordered every hour; after the third dose... :Use in Cholera. - Half a grain of the hemp resin was given :Use in Tetanus. - "Large doses of opium with calomel having been administered for some hours" - "hemp resin. Two grains were first given" - "dissolved in a little spirit After an ineffectual trial of turpentine and castor oil in large doses, two grain doses of hemp resin were given" :Case of Infantile Convulsions. - "a single drop of the spirituous tincture, equal to the one-twentieth part of a grain of extract" (etc) - "almond oil several small dark green lumps of hemp resin were voided" :Use in Delirium Tremens. - "I have given the tincture of hemp an extensive trial in this disease"</ref>}} :'''निष्कर्ष''' :मैले प्रयोग गरेका औषधीय तयारीहरू बनाउने विधि समावेश गर्नु उपयोगी हुन सक्छ। :'''रालयुक्त [[अर्क]]''' (resinous extract) सुकाइएको ''गुञ्जा'' (gunjah) को रालयुक्त टुप्पोलाई स्पिरिट (विशिष्ट गुरुत्व ०.८३५) मा सबै राल घुल्ने गरी उमालेर तयार गरिन्छ। त्यसपछि प्राप्त [[टिन्चर]]लाई [[आसवन]] (distillation) वा उम्लिरहेको पानीमाथि राखिएको भाँडोमा बाफद्वारा सुकाइन्छ। यसरी तयार भएको अर्क हल्का तापमा नरम हुन्छ र कुनै अतिरिक्त पदार्थ नमिसाई चक्की (pill) को रूपमा बनाउन सकिन्छ। :'''टिन्चर''' ०.८३५ घनत्व भएको स्पिरिटमा उक्त अर्क घोलेर तयार गरिन्छ। :[[International Narcotics Control Board]]: [https://www.incb.org/incb/uploads/documents/Narcotic-Drugs/1961-Convention/convention_1961_en.pdf (p.46) Single Convention on Narcotic Drugs in 1961 as amended by the 1972 Protocol. (Article 49)] "(d) The use of cannabis, cannabis resin, extracts and tinctures of cannabis" & Revised Schedules including all amendments made by the Commission on Narcotic Drugs in force as of 31 May 1999 (INCB 1961 & 1972 ''[[ibid]]'', p.50)</ref>}} सन् १८४० मा [[Louis Aubert-Roche]] ले [[Bubonic plague|प्लेग]] तथा [[Typhoid fever|टाइफाइड]] विरुद्ध ह्यासिसको सफल प्रयोगबारे प्रतिवेदन प्रकाशित गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" /> यही अवधिमा [[Jacques-Joseph Moreau]] ले ह्यासिससम्बन्धी मनोचिकित्सकीय प्रयोगहरू सञ्चालन गरेका थिए र यसलाई मनोचिकित्सामा प्रयोग गर्न सकिने उत्कृष्ट औषधि भएको विश्वास व्यक्त गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" /> १९औँ शताब्दीमा युरोपका केही साहित्यिक वृत्तहरूमा ह्यासिसले विशेष लोकप्रियता प्राप्त गरेको थियो। सबैभन्दा प्रसिद्ध उदाहरण [[Club des Hashischins]] हो, जुन [[Paris]]मा ह्यासिस तथा अन्य लागूपदार्थहरूको सेवनका लागि समर्पित एउटा क्लब थियो। यसका सदस्यहरूमा [[Théophile Gautier]], [[Jacques-Joseph Moreau|डा. मोरो दे टुर्स]], [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas]], [[Charles Baudelaire]] तथा [[Honoré de Balzac]] जस्ता प्रख्यात लेखकहरू समावेश थिए।<ref name="levin">Levinthal, C. F. (2012). ''Drugs, behavior, and modern society''. (6th ed.). Boston: Pearson College Div.</ref> पछि [[Charles Baudelaire|बोदलेयर]]ले सन् १८६० मा प्रकाशित ''[[Les paradis artificiels]]'' पुस्तकमा अफिम र ह्यासिसको प्रभावमा रहेको मानसिक अवस्थाबारे वर्णन गरेका थिए। लगभग यही समयमा अमेरिकी लेखक [[Fitz Hugh Ludlow]]ले सन् १८५७ मा प्रकाशित ''[[The Hasheesh Eater]]'' पुस्तकमा ह्यासिससँग सम्बन्धित आफ्ना युवावस्थाका सकारात्मक तथा नकारात्मक अनुभवहरू प्रस्तुत गरेका थिए। ह्यासिसको उल्लेख पनि गरिएको छ{{By whom|date=June 2019}} र सन् १८६९ मा जर्मनीमा यसलाई बेहोस बनाउने औषधि (एनेस्थेटिक) का रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। यो विशेषगरी भारतबाट ठूलो परिमाणमा आयात गरिन्थ्यो, जहाँ यसलाई ''चरस'' भनिन्थ्यो। तथापि, त्यतिबेला पनि केही व्यक्तिहरू{{Who|date=June 2019}} ले क्यानाबिसलाई हानिरहित मानेका थिएनन्।<ref name="EMCDDA08" /> सन् १८८० देखि १९०० सम्मको अवधिलाई{{efn|''[[:wikt:banj|बन्ज]]'' (''banj'') भनेर चिनिने पदार्थ<ref name=Rosenthal>{{cite book|author=Franz Rosenthal|editor=Dimitri Gutas|author-link=Franz Rosenthal|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Man_versus_Society_in_Medieval_Islam/M_4QBQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E1%B8%A5ash%C4%ABshiyya&pg=PA176&printsec=frontcover|chapter=Chapter Three The Use of Hashish 2 The History of the Use of Hashish|title= Man Versus Society in Medieval Islam|page=152, 174-175|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|ISBN=9789004270893|quote=certain presumed pharmacological properties of hemp were known to physicians in the Muslim orbit as early as there was a scientific medicine in Islam}}</ref> (यहाँ [[Persian language|फारसी]] शब्द ''bang'' को [[transliteration]] तथा [[arabic]]ीकरण गरिएको रूप)<ref>{{cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bang-middle-and-new-persian-in-book-pahlavi-also-mang-arabicized-banj-a-kind-of-narcotic-plant/|title=Bang|editor=[[Ehsan Yarshater]]|publisher=[[Encyclopædia Iranica Foundation]]}}</ref> (''[[bhang]]'' [[Hindustani language|हिन्दुस्तानी]] तथा [[Bengali language|बंगाली]] भाषामा<ref>{{cite book|last=Chattopadhyaya|first=U.|location=[[Oakland]]: [[University of California, Santa Barbara]]|date=2026| chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Ganja_Matters/LpXREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=BHANG+HINDUSTANI&pg=PA120&printsec=frontcover|chapter=Chapter 4 An Insurgent Body|title=Ganja Matters Empire and the Pursuits of Cannabis in British India|page=120|publisher=[[University of California Press]]|doi=10.1525/luminos.276|ISBN=9780520425682|quote=Hindustani and Bengali, "bhang" as a noun was used interchangeably, depending on the context - Colloquially - "bhang" refers to the drink, "[[ganja]]" refers to the flowers - Among those who did not use bhang or were uninterested in specifics, the noun was commonly interchanged with "ganja".}}</ref>) – ''mang'' वा ''manga'' बाट व्युत्पन्न भएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|author=Martin Schwartz|date=1989|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Haoma_and_Harmaline/INtzYGQOlFoC?hl=en&gbpv=1&dq=bang+banj+Avestan&pg=PA128&printsec=frontcover|chapter=2 Avestan Terms for the Sauma Plant|title=Haoma and Harmaline The Botanical Identity of the Indo-Iranian Sacred Hallucinogen "soma" and Its Legacy in Religion, Language, and Middle-Eastern Folklore|page=128|publisher=[[University of California Press]]|publication-date=1989|series=Near Eastern Studies|volume=21|ISBN=0-520-09627-4|quote=In the two versions of the first myth, ''Iranian [[Bundahišn]]'' 4:20 - and ''[[Middle Persian literature#"Pahlavi" literature|Zātsparam]]'' 2.7, the word ''mang'' is glossed as 'that which is called ''bang'' '. These data indicate that ''mang'' is the more antique form - '''§221''' - 'psychotropic substance' - (or *''mangā''-) *'[[magic potion]], [[hallucinogen]]'⁷}}</ref> यो पदार्थ [[al-Muzani|अल-मुज़ानी]] (९औँ शताब्दी) तथा [[at-Tahawi|अत-तहावी]] (१०औँ शताब्दी) का लागूऔषध-विरोधी साहित्यको विषय बनेको थियो।<ref name=Rosenthal/> ''Bangue'' लाई ''hashish'' सँग समान ठान्ने उल्लेख (स्रोतहरूले यी दुवै एउटै पदार्थ भएको व्याख्या गरेका छन्) सन् १५९६ को [[Dutch language|डच]] ग्रन्थको अङ्ग्रेजी अनुवादको १८८५ संस्करणका टिप्पणीहरूमा<ref name=Thiel052026>{{cite book|author=Jan Huygen van Linschoten|authorlink=Jan Huygen van Linschoten|editor=P.A. Thiele|date=1885|url=https://books.google.co.uk/books?id=XF9KAAAAYAAJ&vq=hashish&source=gbs_navlinks_s|chapter=The 79 Chapter. Of Bangue|chapter-url=https://books.google.co.uk/books?redir_esc=y&id=XF9KAAAAYAAJ&q=hashish#v=snippet&q=hashish&f=false|title=The Voyage of John Huyghen Van Linschoten to the East Indies: From the Old English Translation of 1598 : the First Book, Containing His Description of the East, Volume 2|publisher=[[Hakluyt Society]]|quote=''Bangue is likewise much used in Turkie and Ægypt, and is made in three sorts, having also three severall names. The first by the Ægyptians is called Assis'',⁵ - ⁵ Hashish (Arab.)}}</ref> तथा सन् १५६३ को अर्को ग्रन्थको १८९१ पुनर्प्रकाशित संस्करणका टिप्पणीहरूमा पनि पाइन्छ।<ref>{{cite book|date=1563|author=Garcia de Orta|author-link=Garcia de Orta|editor=[[:pt:Conde de Ficalho|Conde de Ficalho]]|chapter-url=https://archive.org/details/coloquiosdossimp01ortauoft/page/94/mode/2up?q=cannabis|chapter=Coloquio Octavo Do Bangue|title=Coloquios dos simples e drogas da India|publisher=Impressos por Joannes de Endem [[Viceroy#India|com privelgio do Conde Viso-Rey]], [[Lisbon]]: [[:pt:Academia das Ciências de Lisboa#Fundação|Academia Real das Sciencas de Lisboa]] (1891):[[archive.org]] (2009)|location=[[Goa]]|page=95, 99|quote=A noticia de Orta sombre o emprego excitante e intoxicante do « bangue » - hoje mais conhecido pelo nom arabico de ''hashisch'' - e bastante completa e exacte}}</ref>}} लाई ह्यासिसको औषधीय प्रयोगको चरम अवधि मानिन्छ। यस समयमा ह्यासिसबाट बनेका औषधीय तयारीहरू युरोपका लगभग सबै देश तथा संयुक्त राज्य अमेरिकामा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्थे। त्यस समयमा यसको दुरुपयोगको प्रमाण लगभग अस्तित्वमा थिएन (एसिया र अफ्रिकाबाट प्राप्त व्यापक दुरुपयोगका विवरणहरूको विपरीत)।<ref name="EMCDDA08"/>१९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर युरोप र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ह्यासिसले पीडा, माइग्रेन, [[dysmenorrhea]], [[Whooping cough|कालीखोकी (पर्टुसिस)]], दम (अस्थमा) तथा अनिद्राको उपचारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। यसको दुर्लभ चिकित्सकीय प्रयोगहरूमा पेट दुखाइ, अवसाद, पखाला, भोकमा कमी, [[pruritus]] (चिलाउने समस्या), रक्तस्राव, [[Basedow syndrome]] तथा मलेरियाको उपचार पनि समावेश थियो।<ref name="EMCDDA08"/> पछि, सन् १९६१ को संयुक्त राष्ट्रसंघको [[Single Convention on Narcotic Drugs]] लागू भएपछि ह्यासिसलाई औषधिका रूपमा प्रयोग गर्न कानुनी रूपमा असम्भव बनाइयो, जसका कारण यसको चिकित्सकीय प्रयोग विश्वव्यापी रूपमा निषेध गरियो।२०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा युरोपमा प्रयोग हुने अधिकांश ह्यासिस कश्मीर तथा भारतका अन्य भागहरू, अफगानिस्तान, साथै ग्रीस, सिरिया, नेपाल, लेबनान र टर्कीबाट आउने गर्थ्यो। सन् १९६० को दशकको उत्तरार्ध र १९७० को दशकको प्रारम्भमा यसको बजार उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भयो, जब अधिकांश ह्यासिस पाकिस्तान र अफगानिस्तानबाट आयात हुन थाल्यो। ग्रीसमा २०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक दशकहरूमा ह्यासिसको प्रयोग व्यापक थियो। यद्यपि त्यसअघि नै सयौँ वर्षदेखि स्थानीय रूपमा यसको उत्पादन हुँदै आएको थियो, यसको प्रयोग सन् १९१९–२१ को विनाशकारी युद्धपछि टर्कीबाट निष्कासित करिब २५ लाख ग्रीक शरणार्थीहरूको आगमनसँगै चरम अवस्थामा पुगेको थियो। तीमध्ये धेरैले टर्कीमा बसोबास गर्दा "arghilethes" भनिने पानीको पाइप (हुक्का) प्रयोग गरेर नियमित रूपमा ह्यासिस सेवन गर्ने गर्थे। ग्रीस पुगेपछि चरम गरिबी, भीडभाडयुक्त तथा विपन्न शरणार्थी बस्तीहरूमा बस्न बाध्य भएकाले पिरायस (Piraeus) बन्दरगाह सहर, उत्तरी सहर थेसालोनिकी (Thessaloniki) लगायतका ठूला सहरहरूमा "tekethes" भनिने ह्यासिस सेवनस्थलहरूको स्थापना भयो। यसबाट "hasiklithes" भनेर चिनिने ह्यासिस सेवनकर्ताहरूको एउटा उल्लेखनीय सहरी निम्नवर्गीय उपसंस्कृतिको विकास भयो। साथै "[[Rebetiko|rembetika]]" नामक एक सांगीतिक विधा पनि विकसित भयो, जसलाई पूर्वीय शैलीको "अर्बन ब्लुज" मानिन्छ। यो सङ्गीत bouzouki, tzoura तथा baglama, outi (oud) र kanonaki (kanun) जस्ता पूर्वीय वाद्ययन्त्रहरूमा प्रस्तुत गरिन्थ्यो। यसका गीतहरूले "tekethes" मा ह्यासिस सेवनकर्ताको जीवन, शरणार्थीहरूको संघर्ष, सामाजिक अन्याय, आर्थिक अवसरको अभाव, शरणार्थीहरूप्रतिको पूर्वाग्रह तथा समुदायभित्रका प्रेमी–प्रेमिकाहरू र अन्य व्यक्तिहरूबाट हुने विश्वासघातजस्ता विषयहरूलाई चित्रण गर्थे।सन् १९३० को दशकमा ग्रीक प्रहरीले "tekethes" हरू बन्द गरायो र "rembetes" हरूमाथि कारबाही गर्दै उनीहरूलाई कारागारमा राखियो तथा समाजबाट बहिष्कृत गरियो। त्यसपछिका दशकहरूमा ग्रीसमा "[[Rebetiko|rembetika]]" सङ्गीतको उल्लेखनीय पुनर्जागरण भयो। rembetes र hasiklithes का गीतहरू युवा पुस्तासहित धेरै कलाकारहरूले सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा निरन्तर सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्न थाले। यी गीतहरूले त्यस समयको जीवन, सामाजिक यथार्थ तथा समग्र ग्रीक समाजलाई स्पष्ट र यथार्थपरक रूपमा अभिव्यक्त गरेकाले समयसँगै सम्मान र व्यापक लोकप्रियता प्राप्त गरे।<ref name="ChouvyBackground">{{cite journal|last1=Chouvy|first1=Pierre-Arnaud|title=The supply of hashish to Europe|journal=Background Paper Commissioned by the EMCDDA for the 2016 EU Drug Markets Report|url=http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/2373/downloads/EDRM2016%20Background%20paper_CHOUVY_The%20Supply%20of%20Hashish%20to%20Europe.pdf|access-date=2017-07-01|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819184636/http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/2373/downloads/EDRM2016%20Background%20paper_CHOUVY_The%20Supply%20of%20Hashish%20to%20Europe.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819184636/http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/2373/downloads/EDRM2016%20Background%20paper_CHOUVY_The%20Supply%20of%20Hashish%20to%20Europe.pdf |date=2019-08-19 }}</ref> ==उत्पादन== चरस एक लागु पदार्थ भएकाले चरस उत्पादन तथा विक्री वितरणलाई कानुनी अपराध मानिन्छ। तै पनि चरसको मुल्यले अन्तराष्ट्रिय बजारमा आकाश छोएको छ। यसकारण हाम्रो देश [[नेपाल]] लगायत विश्वका कतिपय मुलुकमा चरस उत्पादन तथा सङ्कलन प्रयाप्त मात्रामा गरिन्छ। चरस उत्पादन धेरै झंजटिलो भए पनि धेरै कमाइ हुने आशाले कति पय मानिसहरू चरस निकाल्न भाँगोको खेती पनि गर्छन्। चरस हुने मौसममा जंगली भाँगोबाट चरस निकाल्न कतिपय मानिसहरू जंगल मै डेरा बनाएर बसेका पनि देखिएको छ। खास गरेर भाँगोको टुप्पालाई हात खुट्टाले मलेर अथवा पकाएर चरस निकालिन्छ। ==नसाको प्रभाव== चरसको नसा गर्ने व्याक्ती [[मानसिक रोग]]को सिकार त बन्छ नै शारिरिक कमजोरीका साथै विभिन्न [[स्वाँस रोग]]को सिकार बन्न सक्छ। चरसको नसेडी हमेसा डरपोक देखिन्छ। चरसको नयाँ अमलीहरू हाँसेर वेहोस पनि हुन सक्छन्। किन भनें यो नसा नै यस्तो छ नसेडीलाई हँसाउनु र भोक लगाउनु यो नसाको मुख्य लक्षण हो। चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मिलनसार व्यवहार राख्ने हुन्छ। कम बोल्ने बोले पनि कुट शब्द प्राय बोल्दैन। चरसको नसेडी हमेसा आफ्नै धुनमा मस्त रहन्छ। ==चरसको अन्य प्रयोग== चरसले भोक लगाउने भएकाले अपच र गेस्टीकका बिमारीहरूले थोरै मात्रामा प्रयोग गर्दा लाभ दायक सावित हुन्छ। यसका साथै घाउमा चरसको धुलो भर्दा घाउ चाँडो पुरिन्छ। ==पदार्थका गुणहरू== सन् २००५ मा युरोप र इजरायलमा जफत गरिएका भारत, लेबनान तथा मोरोक्कोका ह्यासिस नमूनाहरूमा [[tetrahydrocannabinol]] (THC) सँगै उल्लेखनीय मात्रामा [[cannabidiol]] (CBD) र [[cannabinol]] (CBN) पनि पाइयो। केही नमूनाहरूमा CBD को मात्रा THC भन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी थियो। यी तीनै क्यानाबिनोइडहरूको एकसाथ उपस्थिति युरोप र उत्तर अफ्रिकामा उपभोग गरिने ह्यासिसको विशिष्ट रासायनिक प्रोफाइल मानिन्छ। यसको विपरीत, उच्च-शक्तियुक्त अधिकांश क्यानाबिस उत्पादनहरूमा प्रायः THC मात्र पाइन्छ। त्यसैले ह्यासिसका मनोसक्रिय (psychotropic) प्रभावहरू तुलनात्मक रूपमा कम तीव्र र बढी [[sedative]] (शान्तिदायक) प्रकृतिका हुने विश्वास गरिन्छ।<ref>Lumír O. Hanuš, Rina Levy, Dafna De La Vega, Limor Katz, Michael Roman & Pavel Tomíček (08 Jun 2016). [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07929978.2016.1177983?scroll=top&needAccess=true "The main cannabinoids content in hashish samples seized in Israel and Czech Republic"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210911063753/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07929978.2016.1177983?scroll=top&needAccess=true |date=2021-09-11 }} ''tandfonline.org''. p. 182-190. [https://doi.org/10.1080/07929978.2016.1177983 doi:10.1080/07929978.2016.1177983.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420184541/https://brill.com/view/journals/ijps/63/3/article-p182_5.xml |date=2023-04-20 }} Retrieved 10 September 2021.</ref> २१औँ शताब्दीको प्रारम्भतिर [[:wikt:circa|लगभग]] अप्रशोधित रूपमा खेती गरिएका वा भण्डारण गरिएका क्यानाबिसका फूलहरूको [[Potency (pharmacology)|शक्ति (potency)]] उल्लेखनीय रूपमा बढेको थियो, जसमा फूलहरूको तौलको २५% भन्दा बढी THC सम्म पाइने गरेको थियो।<ref>{{Cite journal|last1=ElSohly|first1=Mahmoud A.|last2=Mehmedic|first2=Zlatko|last3=Foster|first3=Susan|last4=Gon|first4=Chandrani|last5=Chandra|first5=Suman|last6=Church|first6=James C.|date=2016-04-01|title=Changes in Cannabis Potency over the Last Two Decades (1995-2014) - Analysis of Current Data in the United States|journal=Biological Psychiatry|volume=79|issue=7|pages=613–619|doi=10.1016/j.biopsych.2016.01.004|issn=0006-3223|pmc=4987131|pmid=26903403}}</ref><ref>{{Cite news|title=Highly Potent Weed Has Swept The Market, Raising Concerns About Health Risks|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/05/15/723656629/highly-potent-weed-has-swept-the-market-raising-concerns-about-health-risks|access-date=2020-10-05|website=NPR.org|language=en|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008212223/https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/05/15/723656629/highly-potent-weed-has-swept-the-market-raising-concerns-about-health-risks|url-status=live}}</ref> सन् २०१४ मा जीन–जाक फिलिपी (Jean-Jaques Filippi), मेरी मार्चिनी (Marie Marchini), सेलिन शार्भोज (Céline Charvoz), लोरेन्स दुजुर्दी (Laurence Dujourdy) र निकोलस बाल्दोभिनी (Nicolas Baldovini) द्वारा गरिएको अध्ययन (''Multidimensional analysis of cannabis volatile constituents: Identification of 5,5-dimethyl-1-vinylbicyclo[2.1.1]hexane as a volatile marker of hashish, the resin of Cannabis sativa L.'') मा अनुसन्धानकर्ताहरूले ह्यासिसको विशिष्ट स्वाद र सुगन्धलाई यसको निर्माण प्रक्रियाका क्रममा [[myrcene]] मा हुने पुनर्संरचनासँग सम्बन्धित रहेको निष्कर्ष निकालेका छन्।<ref>Alchimia Blog, ''[https://www.alchimiaweb.com/blogen/hashishene-the-terpene-of-hashish/ Hashishene, the new terpene of cannabis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303050044/https://www.alchimiaweb.com/blogen/hashishene-the-terpene-of-hashish/ |date=2016-03-03 }}''</ref> २१औँ शताब्दीको प्रारम्भमा [[terpene]] ''hashishene'' लाई कच्चा जडीबुटी स्वरूपको क्यानाबिसको तुलनामा ह्यासिसको विशिष्ट गन्ध र सुगन्धका लागि सम्भावित रूपमा जिम्मेवार यौगिकका रूपमा पहिचान गरिएको थियो।<ref>{{Cite journal |last1=Marchini |first1=Marie |last2=Charvoz |first2=Céline |last3=Dujourdy |first3=Laurence |last4=Baldovini |first4=Nicolas |last5=Filippi |first5=Jean-Jacques |date=2014-11-28 |title=Multidimensional analysis of cannabis volatile constituents: identification of 5,5-dimethyl-1-vinylbicyclo[2.1.1]hexane as a volatile marker of hashish, the resin of Cannabis sativa L |journal=Journal of Chromatography A |volume=1370 |pages=200–215 |doi=10.1016/j.chroma.2014.10.045 |issn=1873-3778 |pmid=25454145}}</ref> उत्पादन प्रक्रियाको आधारमा ह्यासिसमा विभिन्न मात्रामा धुलो, फोहोर तथा वनस्पतिका टुक्राहरू मिसिएको हुन सक्छ, जसका कारण यसको बाह्य रूप, बनावट, गन्ध तथा शक्ति (potency) मा उल्लेखनीय भिन्नता देखिन सक्छ। साथै, यसको तौल बढाउन वा बाह्य स्वरूप परिवर्तन गर्न विभिन्न प्रकारका मिसावट (adulterants) पनि थपिने गरिएको पाइन्छ।<ref name="ChouvyBackground" /> == अल्पकालीन प्रभावहरू == [[File:Sebse.jpg|thumb|[[Sebsi]], मोरक्कोमा प्रयोग हुने लामो नली भएको एकल-कश धूम्रपान पाइप]] हासिसको सेवन [[ingestion|मुखमार्फत]] वा [[inhalation|सासमार्फत]] [[smoking|धूम्रपान]] गरेर गर्न सकिन्छ। धूम्रपान गर्दा यसलाई पाइप, [[bong]], [[vaporizer (cannabis)|भेपोराइजर]] वा [[joint (cannabis)|जोइन्ट]] मार्फत सेवन गर्न सकिन्छ, जहाँ यसलाई प्रायः [[tobacco|सुर्ती]]सँग मिसाइन्छ, किनकि शुद्ध हासिस एक्लै राम्रोसँग जल्दैन। [[THC]] को पानीमा घुलनशीलता कम हुने भएकाले बोसोयुक्त भोजन वा खाजासँग सेवन गर्दा यसको प्रभावकारी अवशोषण हुन्छ।<ref name="EMCDDAProfile">{{cite web |title=Cannabis drug profile |url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/cannabis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624121349/http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/cannabis |archive-date=24 June 2018 |access-date=19 May 2017 |website=emcdda.europa.eu}}</ref> उत्पादन प्रक्रियाका क्रममा केही प्रकारका हासिसमा पर्याप्त मात्रामा [[decarboxylation|डिकार्बोक्सिलेसन]] नहुने भएकाले सबै हासिस मुखमार्फत सेवन गर्न उपयुक्त हुँदैन। सामान्यतः यसको सेवन विधि समग्र [[cannabis consumption|भाङ/क्यानाबिसको सेवन]]सँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। हासिसको सक्रिय घटक [[THC]] भएकाले यसको प्रभाव [[cannabis|क्यानाबिस]]को प्रभावसँग समान हुन्छ। धूम्रपान गरेर सेवन गर्दा यसको प्रभाव सामान्यतया १५ मिनेटभित्र महसुस हुन थाल्छ भने मुखमार्फत सेवन गर्दा करिब ३० देखि ६० मिनेटपछि प्रभाव देखिन थाल्छ।<ref name=":0">{{cite web|date=2019-08-01|title=DrugFacts: Marijuana {{!}} National Institute on Drug Abuse (NIDA)|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana|access-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801224354/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana|archive-date=2019-08-01}}</ref> यसको सामान्य प्रभावहरूमा निम्न समावेश छन्:* अनुभूतिमा परिवर्तन; जसमा आरामको अनुभूति, आनन्द ("हाइ") वा [[euphoria|उल्लास]]को अनुभव समावेश हुन्छ।<ref name=":1">{{cite web|date=2021-01-22|title=Marijuana Symptoms and Warning Signs - Addiction Center|url=https://www.addictioncenter.com/drugs/marijuana/symptoms-signs/|access-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122094927/https://www.addictioncenter.com/drugs/marijuana/symptoms-signs/|archive-date=2021-01-22}}</ref>[[file:Clare-314.jpg|200px|right|thumb|रगतभरिएका आँखा क्यानाबिस सेवनको एउटा सामान्य संकेत हुन्।]] * अल्पकालीन स्मरणशक्तिमा कमी<ref name=":1" /> * भोक बढ्नु * [[sense|इन्द्रिय]]हरूको अनुभूतिमा परिवर्तन (रङहरू अझ स्पष्ट देखिनु, आवाजहरू अझ स्पष्ट सुनिनु तथा खानाको स्वाद बढी महसुस हुनु), किनकि यस औषधिले इन्द्रियहरूको गतिविधि बढाउँछ।<ref name=":0" /> * समय र स्थानको अनुभूतिमा परिवर्तन (समय ढिलो बितिरहेको वा दूरी वास्तविकभन्दा लामो लागेको अनुभव हुनु)।<ref name=":0" /> * [[dry mouth|मुख र घाँटी सुक्नु]]<ref name=":1" /> * शारीरिक चालढाल तथा समन्वय गर्ने क्षमता कमजोर हुनु * [[Cognitive deficit|संज्ञानात्मक क्षमतामा कमी]], जसमा प्रतिक्रिया दिन ढिलाइ हुनु पनि समावेश हुन्छ।<ref name=":1" /> * [[Red eye (medicine)|रगतभरिएका आँखा]]<ref name=":1" /> * [[Tachycardia|मुटुको धड्कन तीव्र हुनु]]<ref name=":0" /> * [[orthostatic hypotension]] (उभिँदा रक्तचाप घट्नु) अत्यधिक मात्रा (ओभरडोज) मा सेवन गर्दा देखिन सक्ने दुष्प्रभावहरूमा [[anxiety|चिन्ता]], [[paranoia|प्यारानोइया]] तथा [[panic|आतङ्क (प्यानिक)]] समावेश हुन सक्छन्।<ref name=":1" /> == निर्माण प्रक्रिया == [[File:Récolte de la résine de cannabis, Uttarakhand, Inde 288x512.ogv|thumb|upright|ताजा ''cannabis'' रेजिनबाट चरस बनाउँदै, [[Uttarakhand]], भारत]] हासिस [[cannabinoid]]-समृद्ध ग्रन्थीय रौँहरू, जसलाई [[trichome]] भनिन्छ, बाट तयार गरिन्छ। यसमा क्यानाबिसका फूल तथा पातका विभिन्न मात्राका टुक्राहरू पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref>{{cite journal|last1=Gloss|first1=D|title=An Overview of Products and Bias in Research|journal=Neurotherapeutics|date=October 2015|volume=12|issue=4|pages=731–4|doi=10.1007/s13311-015-0370-x|pmid=26202343|pmc=4604179|type=Review}}</ref> परिपक्व पोथी बिरुवाका फूलहरूमा सबैभन्दा धेरै ट्राइकोम पाइन्छ, यद्यपि ट्राइकोम बिरुवाका अन्य भागहरूमा पनि हुन्छन्। क्यानाबिसका केही प्रजातिहरू विशेष रूपमा धेरै मात्रामा ट्राइकोम उत्पादन गर्ने क्षमताका लागि [[cannabis (drug) cultivation|खेती]] गरिन्छन्। ट्राइकोमभित्र रहेका रेजिन भण्डारहरूलाई, जसलाई कहिलेकाहीँ गलत रूपमा [[pollen|परागकण]] भनिन्छ (सहायक सामग्री बिक्रीसम्बन्धी कानुनबाट बच्न विक्रेताहरूले [[sieve|छानिएको]] [[kief]] सङ्कलन गर्ने [[Herb grinder|ग्राइन्डर]]लाई प्रायः "pollen catchers" भन्ने शब्द प्रयोग गर्छन्), विभिन्न विधिहरूद्वारा बिरुवाबाट अलग गरिन्छ। ताजा फूल फुलेको पोथी क्यानाबिस बिरुवाबाट निस्कने टाँसिने रेजिन सङ्कलन गरिन्छ। परम्परागत रूपमा, र आज पनि दुर्गम क्षेत्रहरूमा, फूल लागेको बिरुवालाई दुई हातको बीचमा थिचेर वा रगडेर यो काम गरिन्छ, त्यसपछि प्राप्त टाँसिने रेजिनलाई सानो गोलो आकारमा बनाइन्छ, जसलाई [[charas|चरस]] भनिन्छ। यस विधिबाट कुनै रासायनिक विलायक वा आसवन (डिस्टिलेसन) प्रयोग नगरी सबैभन्दा उच्च मात्रामा क्यानाबिनोइड (THC को मात्रा ६०% सम्म) प्राप्त हुन्छ। सबैभन्दा उच्च गुणस्तरको चरस [[Central Asia|मध्य एशिया]]मा उत्पादन गरिन्छ, र सामान्यतया ससेज-जस्तो लामो आकारमा बिक्री गरिन्छ।<ref>Inciardi, James A. The War on Drugs II (неопр.). — Mountain View, California: McGraw-Hill Education, 1992. — С. 19. — ISBN 1-55934-016-9.</ref> यान्त्रिक पृथकीकरण विधिमा सुकाइएको बिरुवाको सामग्रीबाट ट्राइकोमलाई भौतिक प्रक्रियामार्फत छुट्याइन्छ, जस्तै हातले वा मोटरयुक्त टम्बलर प्रयोग गरी जाली ([[screen]])बाट छानेर। यस प्रविधिलाई "drysifting" भनिन्छ। यसरी प्राप्त हुने धुलोजस्तो पदार्थलाई "kief" वा "drysift" भनिन्छ, जसलाई तापको सहायताले थिचेर हासिसका ठोस खण्ड (ब्लक) मा रूपान्तरण गरिन्छ। यदि किफ शुद्ध छ भने, थिचेपछि यो टाँसिने र लचिलो बन्छ। जब यसमा अत्यधिक मात्रामा शुद्ध THC हुन्छ, अन्तिम उत्पादन लगभग पारदर्शी देखिन सक्छ र मानव शरीरको स्पर्शबाट उत्पन्न हुने तापक्रममै पग्लिन थाल्छ। बरफ-चिसो पानी (ice-water) प्रयोग गरेर ट्राइकोम छुट्याउने विधि पनि अर्को यान्त्रिक पृथकीकरण विधि हो। हालका वर्षहरूमा ताप र दबाब प्रयोग गरेर पृथकीकरण गर्ने, स्थिर-विद्युत् (static electricity) को सहायता लिई छान्ने, तथा ध्वनिक (acoustical) ड्राइ-सिफ्टिङजस्ता नयाँ प्रविधिहरू पनि विकास गरिएका छन्।{{citation needed|date=August 2019}} [[File:American medical hashish(3).jpg|thumb|180px|right|बरफ-चिसो पानीद्वारा निष्कर्षण (ice-water extraction) विधिबाट अलग गरिएका [[Trichome|ट्राइकोमहरू]]]] कम तापक्रममा बिरुवाको सामग्री भंगुर भएपछि ट्राइकोमहरूलाई थामिरहेका डाँठ र पातबाट ती सजिलै छुट्टिन सक्छन्। बिरुवाको सामग्रीलाई बरफ मिसिएको चिसो पानीमा राम्ररी चलाएपछि अलग भएका ट्राइकोमहरू पर्याप्त घना हुने भएकाले प्रायः हलचल रोकिएपछि बरफ-पानीको मिश्रणको तल्लो भागमा बस्छन्, जबकि पात र डाँठका हल्का टुक्राहरू भने सतहमा तैरिरहन्छन्।<ref name="cc">{{cite web|url=http://www.cannabisculture.com/v2/content/how-make-wicked-hash|title=How to Make Wicked hash/Bubble hash|last=Scammel and|first=Liza|author2=Bianca Sind|publisher=Cannabis Culture Magazine|access-date=22 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628043115/http://www.cannabisculture.com/v2/content/how-make-wicked-hash|archive-date=28 June 2011}}</ref> बरफ-चिसो पानी विधिका लागि बरफ, पानी, हलचल (agitation), विभिन्न आकारका जाली भएका फिल्ट्रेसन झोलाहरू तथा बिरुवाको सामग्री आवश्यक पर्छ। बरफ-पानी निष्कर्षण विधिमा रेजिन कडा र भंगुर बन्ने भएकाले यसलाई सजिलै अलग गर्न सकिन्छ। यसले कुनै पनि रासायनिक विलायक प्रयोग नगरी अत्यन्त सफा प्रक्रियामार्फत ठूलो मात्रामा शुद्ध रेजिन निकाल्न सम्भव बनाउँछ, जसबाट अझ बढी शुद्ध हासिस उत्पादन हुन्छ।<ref name="cc"/><ref name="cc2">{{cite web|url=http://www.cannabisculture.com/articles/2789.html|title=Bubble Hash|last=Brady|first=P.|date=February 4, 2003|publisher=Cannabis Culture Magazine|access-date=22 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612235138/http://www.cannabisculture.com/articles/2789.html|archive-date=12 June 2011}}</ref> रासायनिक पृथकीकरण विधिहरूमा सामान्यतया [[solvent|विलायक]] जस्तै [[ethanol]], [[butane]] वा [[hexane]] प्रयोग गरी [[lipophilicity|लिपोफिलिक]] (बोसोमा घुल्ने) रेजिनलाई घोलिन्छ। त्यसपछि बाँकी रहेका बिरुवाका अंशहरूलाई घोलबाट छानेर हटाइन्छ र कम्पोस्टका लागि पठाइन्छ। त्यसपछि विलायकलाई वाष्पीकरण वा उमालेर हटाइन्छ (purged), जसपछि चाहिएको रेजिन बाँकी रहन्छ। यसलाई ''हनी आयल'' (honey oil), ''[[hash oil]]'' वा केवल ''आयल'' भनिन्छ। हनी आयलमा अझै पनि [[wax|मोम]] तथा [[essential oil|आवश्यक तेलहरू]] रहन सक्छन्, जसलाई थप शुद्ध बनाउन [[vacuum distillation|निर्वात आसवन]] गरिन्छ र त्यसबाट ''रेड आयल'' प्राप्त हुन्छ। रासायनिक पृथकीकरणबाट प्राप्त उत्पादनलाई प्रायः ''हनी आयल'' भनेर चिनिन्छ। यद्यपि, प्राविधिक रूपमा यो वास्तविक हासिस होइन, किनकि ''हासिस'' भन्ने शब्द सामान्यतया जालीबाट छानेर निकालिएका ट्राइकोमहरूबाट बनेको उत्पादनका लागि प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा अधिकांश रेजिन ग्रन्थिहरू (glands) भने अक्षुण्ण रहन्छन्। विलायकरहित (Solventless) ''Rosin'' विधि सन् २०१५ मा फिल सालाजार (Phil Salazar) द्वारा विकास गरिएको थियो। यस विधिमा क्यानाबिसका फूल, ''Dry Sift'' वा ''Ice Water Hash'' लाई पार्चमेन्ट कागज (parchment paper) को बीचमा राखी तताइएका प्लेटयुक्त न्यूम्याटिक वा हाइड्रोलिक प्रेसद्वारा उच्च बल र दबाब दिइन्छ, जसले उत्पादनभित्र रहेको तेललाई बाहिर निकाल्छ। फूल, ''Dry Sift'' वा ''Ice Water Hash'' मा रहेको आर्द्रताले बाफको दबाब उत्पन्न गर्छ, जसले स्रोत सामग्रीबाट तेल बाहिर निकालेर कुनै पनि रासायनिक विलायक प्रयोग नगरी विलायकरहित हासिस उत्पादन तयार गर्छ।<ref>{{cite web |url=https://hightimes.com/news/the-birth-of-rosin/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111220321/https://hightimes.com/news/the-birth-of-rosin/ |archive-date=11 November 2020 |title=The Birth of Rosin |author=Andrew Parker|date=May 8, 2017|website=High Times}}</ref> == गुणस्तर == पातका साना टुक्राहरू दुर्घटनावश वा जानाजानी हासिसमा मिसाइएका हुन सक्छन्। उत्पादन प्रक्रियामा मिसाइने [[adulterant|मिश्रण पदार्थ (adulterants)]] ले सामग्रीको शुद्धता घटाउँछ र अन्तिम उत्पादनलाई प्रायः हरियो रङको बनाउन सक्छ। यदि हासिस असामान्य रूपमा धेरै टाँसिने छ भने, त्यसमा उत्पादनको कुल तौल बढाउन अतिरिक्त तेलहरू मिसाइएको हुन सक्ने संकेत हुन सक्छ। गुणस्तरको सबैभन्दा सामान्य सूचक यसको गन्ध हो। उच्च गुणस्तरको हासिसमा सुगन्धित र मनमोहक बासना हुन्छ, जबकि निम्न गुणस्तरको हासिसमा ढुसी लागेको वा बासी (musty) गन्ध हुन सक्छ।<ref>[https://www.zamnesia.com/blog-how-to-recognise-high-quality-hash-n2188 Zamnesia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418145014/https://www.zamnesia.com/blog-how-to-recognise-high-quality-hash-n2188 |date=2021-04-18 }} How to determine high-quality hash</ref> हासिसमा [[tetrahydrocannabinol]] (THC) को मात्रा लगभग शून्यदेखि ६५% सम्म हुन सक्छ, जबकि [[hash oil]] मा यसको मात्रा ३०% देखि ९०% सम्म हुन सक्छ।<ref>{{Cite book |last=Inciardi |first=James A. |title=The War on Drugs II |year=1992 |publisher=Mayfield Publishing Company |location=[[Mountain View, California|Mountain View]], [[California|CA]] |isbn=1-55934-016-9 |page=19}}</ref> हासिसमा उल्लेखनीय मात्रामा [[CBD]], [[CBN]] तथा अन्य [[cannabinoid|क्यानाबिनोइडहरू]]का सानो मात्राका अंशहरू पनि हुन सक्छन्।<ref>{{cite web|title=The main cannabinoids content in hashish samples seized in Israel and Czech Republic|url=https://lumirlab.com/publication/the-main-cannabinoids-content-in-hashish-samples-seized-in-israel-and-czech-republic/|access-date=2020-06-09|website=Lumir Lab|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609074302/https://lumirlab.com/publication/the-main-cannabinoids-content-in-hashish-samples-seized-in-israel-and-czech-republic/|url-status=live}}</ref> माथि उल्लेख गरिएझैँ, प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा तथा नयाँ संकर (हाइब्रिड) क्यानाबिस बिरुवाहरू विकास हुँदै जाँदा हासिसको सामर्थ्य (potency) मा समग्र रूपमा वृद्धि भएको छ।<ref name="ChouvyBackground" /> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[लागु पदार्थ]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} == थप अध्ययन == * ''Hashish!'' — Robert Connell Clarke द्वारा, {{ISBN|0-929349-05-9}} * ''The Hasheesh Eater'' — Fitz Hugh Ludlow द्वारा; पहिलो संस्करण, १८५७ * ''Marihuana: The First Twelve Thousand Years'' — Ernest L. Abel द्वारा, १९८०, {{ISBN|0-306-40496-6}} * Starks, Michael. ''Marijuana Potency''. Berkeley, California: And/Or Press, १९७७। अध्याय ६: "Extraction of THC and Preparation of Hash Oil", पृ.&nbsp;१११–१२२। {{ISBN|0-915904-27-6}} ==बाह्य सूत्र== {{Commonscat|Cannabis}} [[श्रेणी:लागु पदार्थ]] [[श्रेणी:नशालु पदार्थ]] [[श्रेणी:गाँजा]] mnxbogz4etn1f3swtl34hthn04flpob 0 13196 1366074 1217767 2026-07-15T19:44:17Z Dhirendar Bahadur Mahara 79822 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1366074 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} [[File:RougeoleDP.jpg|thumb|दादुराबाट अतिसंक्रामक बालक]] '''दादुरा'''(measles) बिषाणु (virus)बाट हुने अतिसंक्रामक रोग हो । सन् २००१ मा संसारभरी अनुमान गरेअनुसार करिव ३ करोड बालबालिकाहरूमा दादुरा रोग देखापरेको थियो । ती मध्ये ७४५,००० बालबालिकाहरूको यस रोगका कारण मृत्यु भएको थियो । खोपबाट बचाउन सकिने रोगहरू मध्ये दादुरा रोगले बालबालिकाहरूको बढी मृत्यु गराउँछ । दादुरा अतिसंक्रामक रोग भएकोले यस रोगले महामारी गराउन सक्दछ। खास गरेर यस रोगले कुपोषित बच्चाहरूको बढी मृत्यु गराउँछ । दादुरा रोग लागेका बालबालिकाहरूलाई पोषिलो खाना र झोलिलो खाने कुरा जरुरी हुन्छ । कान पाक्ने र कडा श्वास–प्रश्वास रोगको उपचारको लागि मात्र प्रतिजैविक (antibiotics) औषधी दिनुपर्दछ । बिरामीलाई खान र झोलिलो पदार्थ पिउन प्रोत्साहित गर्नुपर्दछ । विकासोन्मुख मुलुकहरूमा दादुरा रोगको निदान भइसकेका बालबालिकाहरूलाई २४ घण्टाको फरकमा २ मात्रा पूरक [[भिटामिन ए]] क्याप्सुल खुवाउनुपर्दछ । पूरक भिटामिन ए ले दादुरा रोगबाट मृत्यु हुने संख्यालाई ५० प्रतिशतले घटाउनुका साथै आँखा विग्रन र अन्धोपन हुनबाट बचाउँछ । ==दादुरा रोगका चिन्ह र लक्षणहरू== दादुरा रोगको पहिलो लक्ष्यण उच्च ज्वरो आउनु हो । रोगीसँग सम्पर्क भएको १०–१२ दिन पछि ज्वरो आउँछ । यो समयमा रोगीको नाकबाट पानी बग्ने, खोकी लाग्ने, आखाँ रातो हुने वा आँशु बग्ने र रोगीको गालाको भित्रीभागमा मसिना सेतो दाग (Koplick spot) देखापर्दछन् । केही दिनपछि मुख तथा माथिल्लो गर्दनको भागमा केही उठेका विमिरा (Rash) देखापर्दछन् । यी विमिरा करिव ३ दिनभित्र छाती, पेट, हात तथा खुट्टामा फैलिन्छन् । यी विमिरा ५, ६ दिन सम्म रहिरहन्छन् र त्यसपछि क्रमशः हराएर जान्छन् । सामान्यतया यो रोगको जिवाणु शरीरमा प्रवेश गरीसकेपछि यसको लक्षण देखिन १४ दिन (घटीमा ७ दिन र बढीमा १८ दिनसम्म) लाग्दछ ।<ref>http://www.sciencedialog.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415172818/http://www.sciencedialog.com/ |date=2015-04-15 }}</ref> ==दादुरा कसरी सर्दछ== दादुरा रोग रोगीको नाक तथा घाँटीबाट निस्किने तरल पदार्थको सम्पर्कमा आँउदा, हाच्छ्यूँ गर्दा, र खोक्दा यसका विषाणु हावामा फैलिन्छन् र यो रोग सर्ने गर्दछ । ड्ड दादुरा रोगको लक्षण देखिनु भन्दा अगाडि तथा लक्षण देखिइसकेपछि पनि धेरै दिनसम्म यो रोगको रोगीले दादुराका विषाणु सार्दछ । यो रोग बालबालिकाहरू समूहमा जम्मा हुने या भिड हुने स्थानहरूमा सजिलैसँग एकअर्कामा सर्न सक्दछ, जस्तै: विद्यालय, अस्पताल आदि । ==दादुरा रोगका जटीलताहरू== *खोप नपाएका ५ वर्षमुनिका बालबालिकाहरू, विशेषगरी १ वर्षमुनिका शिशुहरू दादुराको जटिलताको जोखिममा पर्नुका साथै मृत्यु समेत हुनसक्छ् । दादुराबाट संक्रमित शिशुहरूमा कडाखालको झाडा लागेर जल वियोजन हुन जान्छ । बालबालिकाहरूमा कान पाक्ने (Otitis Media) तथा कडा खालको श्वास प्रश्वासको संक्रमण (निमोनिया) हुन जान्छ । *दादुरा रोग लागेर मृत्यु हुने कारण धेरै जसो निमोनिया हो । दादुराको विषाणुले प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई कमजोर पारिदिने भएकोले यस्तो भएको हो । निमोनिया दादुराको विषाणुले वा अन्य जिवाणुको संक्रमणबाट हुने गर्दछ । दादुराको कारणबाट कहिले काँहि मस्तिष्कमा कडा खालको सुजन (inflammation) भई मस्तिष्क ज्वरो (encephalitis) पनि आउन सक्दछ । *कडाखालको दादुरा रोग विशेषगरी कुपोषित, चाहिने मात्रामा भिटामिन ए नपाएका, HIV/ AIDS र अन्य रोगका कारणबाट प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका र धेरै जना परिवार संख्या भएका ठाउँमा हुर्केका बालबालिकालाई लाग्दछ । अफ्रिका महादेश तथा वर्षैभरि दादुरा देखिने विश्वका अन्य मुलुकमा अन्धोपनको मुख्य कारण नै दादुरा रोग हो । एकपटक दादुरा रोग लागिसकेपछि निको भएका बालबालिकाहरूलाई जीवनभर दादुरा रोग विरुद्धको प्रतिरोधात्मक क्षमता विकास हुन्छ । ==दादुरा रोगको उपचार== *दादुरा रोग लागेका बालबालिकाहरूलाई पोषिलो खाना र झोलिलो खाने कुरा जरुरी हुन्छ । कान पाक्ने र कडा श्वास–प्रश्वास रोगको उपचारको लागि मात्र प्रतिजैविक (antibiotics) औषधी दिनुपर्दछ । बिरामीलाई खान र झोलिलो पदार्थ पिउन प्रोत्साहित गर्नुपर्दछ । *विकासोन्मुख मुलुकहरूमा दादुरा रोगको निदान भइसकेका बालबालिकाहरूलाई २४ घण्टाको फरकमा २ मात्रा पूरक भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउनुपर्दछ । पूरक भिटामिन ए ले दादुरा रोगबाट मृत्यु हुने संख्यालाई ५० प्रतिशतले घटाउनुका साथै आँखा विग्रन र अन्धोपन हुनबाट बचाउँछ । *दादुरा रोग विरुद्ध लगाइने खोपले दादुरा रोगबाट बचाउन सकिन्छ । दादुरा रोग अतिसंक्रमित रोग भएकोले यस रोगको प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका बालबलिका रोगीको सम्पर्कमा आएमा दादुरा रोगबाट संक्रमित हुन्छन् । अस्पतालमा दादुरा रोग सर्ने खतरालाई न्यूनीकरण गर्न अस्पतालमा भर्ना भएका तथा दादुरा विरुद्ध खोप नलिएका लक्षित समुहका बालबालिकाहरूलाई दादुरा रोग विरुद्ध खोप दिनुपर्दछ । त्यस्ता बालबालिकाहरूका बाबु–आमालाई आफ्ना बाल बालिकाहरूले खोप पाएको थाहा नभएमा पनि दादुरा विरुद्ध खोप दिनुपर्दछ ।<ref>http://www.sciencedialog.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415172818/http://www.sciencedialog.com/ |date=2015-04-15 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:रोगहरू]] 11wjspinnmv95vgj3u53cmbk7kndzao 0 28979 1366120 1363858 2026-07-16T10:45:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366120 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|पर्व तथा दिवस}} {{Infobox holiday |holiday_name = तीज |type =हिन्दु |image =तीज नाचगान.jpg |imagesize = 250px |caption = पाशुपत क्षेत्रमा नाचगान गर्दै महिलाहरू |official_name = हरितालिका |nickname = तीज |observedby = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] महिला |litcolor = |longtype = |significance = श्रीमान्‌को दीर्घायु |begins = |ends = |date = भाद्र शुक्ल तृतीया <!-- Use next three if holiday is the same day of the same week every year --> |week_ordinal = <!-- "first", "second", "last", etc. --> |weekday = <!-- "Sunday", "Monday", "Friday", etc. --> |month = <!-- "January", "February", "December", etc. --> <!-- Use next three if the date changes in an unusual pattern each year --> |date{{#time:Y|last year}} = <!-- only for days that change each year --> |date{{#time:Y}} = <!-- only for days that change each year --> |date{{#time:Y|next year}} = <!-- only for days that change each year --> |celebrations = |observances = [[शिव]]को पूजा, सप्तऋषिको पूजा, नाचगान, व्रत |relatedto = }} '''तीज''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड हो।<ref>{{cite web|author=|title=के हो तीज ? किन मनाउने तीज ?|url=https://nepaliheadlines.com/what-is-teej-why-to-celebreate-teej/|language=नेपाली|work=|website=नेपाल हेड्लाइन्स|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830040249/https://nepaliheadlines.com/what-is-teej-why-to-celebreate-teej/ |date=2022-08-30 }}</ref> यो चाड भाद्र शुक्ल द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म ४ दिन मनाइन्छ। तीजमा [[शिव|भगवान शिव]]को आराधना गरिनुका साथै नाचगान मनोरञ्जन समेत गर्ने गरिन्छ। नेपाली हिन्दू महिलाहरूद्वारा स्वतन्त्र र आनन्दमय रूपमा मनाइने तीज अन्य धर्म र जातजातिका नेपाली महिलाहरूले पनि हर्षोल्लासका साथ मनाउन थालेका छन्। यो पर्व मुख्यरूपले [[नेपाल]]भर मनाइन्छ भने [[भारत]]का कुनै कुनै क्षेत्रमा पनि मनाइन्छ। आद्य शक्ति भगवान [[शिव]]की अर्धाङ्गीनी हिमालय पुत्री [[पार्वती]]ले भगवान शिवको स्वास्थ्य तथा शरीरमा कुनै वाधा उत्पन्न नहोस् भनेर पहिलो बर्त राखेकी थिइन् त्यो दिन यही हरितालिका तीजको दिन थियो। त्यसै दिनदेखि आजसम्म हिन्दू नारीहरूले यो पर्व मनाउदै आएका छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=|title=महिलाहरूको महान पर्व हरितालिका तीज र ऋषि पञ्चमीको महिमा|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BF/|language=नेपाली|work=|website=आदर्श खबर|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==तीजको धार्मिक पृष्ठभूमि== हिन्दू धार्मिक ग्रन्थ अनुसार राजा हिमालयले आफ्नी छोरी [[पार्वती]]को कन्यादान [[विष्णु|भगवान विष्णु]]सँग गरिदिने वचन पार्वतीलाई मन नपरेपछि आफूले मन पराएको वर पाउन जङ्गल गएर [[शिव|शिवजी]]को तपस्या गर्न थालिन्। पार्वतीले तपस्या गरेको एक सय वर्ष पूरा भइसक्दा पनि आफूले गरेको तपस्याको फल नपाउँदा एक दिन उनले शिव लिङ्गको स्थापना गरी पानी पनि नपिइकन निराहार व्रत बस्न बसिन्। यसरी पार्वतीको कठोर बर्तको कारण शिवजी प्रकट भई 'चिताएको कुरा पुगोस्' भनी आशीर्वाद दिए पछि शिव पार्वतीको विवाह हुन पुग्यो। त्यो दिन भाद्र शुक्ल तृतीयाको दिन थियो। सोही तिथिदेखि हिन्दू नारीहरूले यस दिनलाई उत्सवका रूपमा मनाउन थाले र यो तीजको रूपमा मनाउने चलन पौराणिक कालदेखि चल्दै आएको मानिन्छ।<ref>कृष्णप्रसाद कोइराला, उप-प्राध्यापक, पिण्डेश्वर विद्यापीठ, धरान, नेपाल</ref> ==दरखाने दिन== यो चाडमा माइतीले (बाबु आमा,दाजुभाइ) छोरी/चेली लाई घरमा गई लिएर आउने वा बोलाएर मीठा-मीठा परिकार खुवाउने तथा मनका भावना एवम् सुखदुख साटासाट गरी एउटै ठाउँमा खाने-बस्ने चलन रहेको छ। यस दिन विशेष महत्त्वकासाथ दर खाने गरिन्छ। यही दर खाने दिनबाट नै तीज पर्वको आरम्भ भएको मानिन्छ। दरमा ठाउँअनुसार विभिन्न मिठा-मिठा परिकार साथै [[खिर]], ढकने, [[सेल रोटी|सेलरोटी]], [[केरा]] लगायतका खाना, फलफूल खाने गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=|title=दरको पाकशास्त्र : कस्तो हुनुपर्छ दरको व्यञ्जन ?|url=https://paschimtoday.com/news-details/41843/news.php|language=नेपाली|work=|website=पश्चिम टुडे|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830040239/https://paschimtoday.com/news-details/41843/news.php |date=2022-08-30 }}</ref> आधुनिकता सँगसँगै यसमा खाइने परिकारमा परिवर्तन आउँदै गएको छ। सामान्यतया दर मध्यरात १२ बजेअघि खाने चलन बसिसकेको छ। भोलिपल्ट दिनभर पानीसम्म पनि नखाई बस्नुपर्ने भएकोले दर खाने दिन राति ढिलासम्म बसेर पेटभरी खाने प्रचलन बसेको थियो।<ref>{{cite web|author=|title=तिजको विकृति : न मौलिक गित न मध्यरातमा दर|url=https://www.reportersnepal.com/2019/08/337859|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}}</ref> ==मनाउने तरिका== तीजको दिनका अतिरिक्त [[गणेश चतुर्थी]] र [[ऋषिपञ्चमी]]लाई पनि तीज पर्वकै रूपमा मनाइन्छ।<ref>{{cite web|author=|title=दर खाने दिन,तीज,गणेश चतुर्थी र ऋषिपञ्चमीबारे|url=https://bhaktapurpost.com/archives/28942|language=नेपाली|work=|website=भक्तपुर पोस्ट|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830040240/https://bhaktapurpost.com/archives/28942 |date=2022-08-30 }}</ref> खास गरी यसमा स्त्रीहरूले पतिको निम्ति निराहार रहेर भगवान [[शिव]] तथा आद्य शक्ति [[पार्वती]]सँग प्रार्थना गर्दछन्। यो दिन महिलाहरू बिहान चाँडै उठी नुहाई धुवाई गरेर दिनभरि जल, अन्न ग्रहण नगरी बर्त बस्ने गर्दछन्। बेलुकीपख घर, गाउँ र छिमेकका महिलाहरू भेला भई पूजाका सामान तथा मण्डप तयार गरी भगवान शिवको आराधना गर्ने प्रचलन रहेको छ। निर्जला व्रत भनिए पनि आजभोलि महिलाहरू मध्यान्हमै पूजा, आराधनापश्चात् फलफूल ग्रहण गर्ने गर्दछन्। कतिपय महिलाहरू नजिक रहेको शिवमन्दिरमा गई शिव आराधनाका साथै नाचगान तथा रमाइलो गर्ने गर्दछन्। काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरमा महिला बर्तालुहरूको ठूलो भिड हुने गर्दछ।<ref>{{cite web|author=|title=के छ निर्जला एकादशी व्रतको महत्व ?|url=https://www.lokpath.com/story/260646|language=नेपाली|work=|website=लोकपथ|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==व्रत बस्ने दिन== [[image:teej.jpg|thumb|right|260x260px|तीज मनाउन नाच्दै नेपाली महिलाहरू]] तीज महिलाहरूद्वारा मनाइने एउटा पर्व हो। आधुनिक समाजमा तीजको महत्त्वलाई जुन रूपले व्याख्या गरिए पनि यो एक पौराणिक कालदेखि चलिआएको परम्परा हो। सृष्टि र समाज चल्नको लागि पूर्वीय मान्यता अनुसार महिलाहरू विवाह पश्चात् आफ्नो श्रीमानको साथमा उसको घरमा बसी बाँकी जीवन बिताउनु पर्ने हुन्छ। यसरी आफू जन्मेको घर, माता,पिता, भाइबहिनी, इष्टमित्र र समाज चटक्क छोडी पराईघरमा जीवन बिताउँदा आउने माइतिको यादलाई कमी गर्ने एउटा अवसरको रूपमा तीज पर्वको गहन महत्त्व रहेको छ। तीजमा महिलाहरूलाई मीठा मीठा भोजनका परिकारहरू खुवाइन्छ, नयाँ लुगा कपडा दिइन्छ। महिलाहरूलाई पराइघरको विभिन्न जिम्मेवारी, तनाव, साथै माइतीको सम्झनाको खाडललाई कम गर्न यो पर्वको ठूलो भूमिका रहेको छ। तीजमा विवाहिता महिलाहरू आफ्ना पतिको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बसी नाचगान र मनोरञ्जन गर्छन् भने अविवाहिता सुयोग्य वरको आशा राखी बर्त बस्छन्। बर्तको समयमा महिलाहरूले तीजको बर्तकथा सुन्ने र समापनमा पूजा लगाई ब्राह्मणब्राह्मणीहरूलाई दान दक्षिणा गर्ने चलन रहेको छ। तीजको बर्त अन्य बर्त भन्दा फरक ढङ्गले लिइन्छ। यस दिन पानीसम्म पनि नखाई बर्त बस्नुपर्ने परम्परागत मान्यता रहेको भएपनि कतिपय महिलाहरू महादेवको पुजा आराधना पश्चात फलफूल ग्रहण गर्दछन्। यसै दिन पार्वतीले आफ्नो तपस्या पूरा गरी शिवजी पाएको विश्वास गरिने हुनाले यस दिनलाई हर्षोल्लासका साथ नाचगान गरी मनाइने गरिन्छ। ==व्रतकथा== पौराणिक कालदेखि चलिआएको तीजको बर्तकथा यसप्रकार रहेको छ । यो बर्त महात्म्यको कथा भगवान शिवले पार्वतीजीको पूर्वजन्मको स्मरण गराउने उद्देश्यले यसप्रकार भन्नु भएको थियो । हे गौरी ! पर्वतराज हिमालयको घर अर्थात तिम्रो माइतमा बस्दा गङ्गातटमा तिमीले आफ्नो बाल्यावस्थामा अधोमुखी भई घोर तपस्या गरेकी थियौ । उक्त अवधिमा तिमीले कुनै अन्नपानी नखाई केवल हावाको मात्र सेवन गरेकी थियौ र मात्र सुख्खा पत्ताहरू चबाई दिनहरू काटेकी थियौ । माघको चिसोमा तिमीले निरन्तर जलमा प्रवेशगरी तप गर्यौ, बैशाखको शरीर जलाउने गर्मीमा पञ्चाङ्ग्निद्वारा शरीर तपायौ । साउनको मुसलधारे वर्षामा खुल्ला आकाशमुनि बिना अन्नपानी व्यतीत गर्यौ । तिम्रो यो कष्टदायक तपस्या देखेर तिम्रा पिता धेरै दुःखी र चिन्तित हुने गर्दथे । तब एकदिन तिम्रो तपस्या तथा तिम्रा पिताजीको दुःख र चिन्तालाई मनन गरी नारदजीले तिम्रा घरमा आउनुभयो । तिम्रा पिताले नारदजीलाई घर आउनाको कारण सोध्नुभयो र प्रत्युत्तरमा नारदजीले भन्नुभयो “ हे गिरिराज ! म भगवान विष्णुले पठाएर यहाँ आएको हुँ । तपाईँकी छोरीको घोर तपस्याबाट प्रसन्न भई स्वयं भगवान विष्णु उनीसँग विवाह गर्न चाहनुहुन्छ । यसबारे म तपाईँँको राय जान्न चाहन्छु । ” नारदजीका कुरा सुनेर तिम्रा पिताले अति प्रसन्नताकासाथ भन्नु भयो । श्रीमान् यदि स्वयं विष्णु भगवान मेरी कन्याकासाथ वरण गर्न चाहनुहुन्छ भने मलाई कुनै आपत्ति छैन । उहाँ त साक्षात् परब्रह्म हुनुहुन्छ । यो त हरेक अभिभावकको पिताको इच्छा हुन्छ कि उसकी छोरी सुखसंम्पदाले परिपूर्ण पतिका घरकी गृहलक्ष्मी बनून् र आफ्नो जीवनसाथै पति र परिवारको सुखकी कारण बनून् । नारदजीले तिम्रा पिताको स्वीकृति पाएपछि भगवान विष्णुसमक्ष गई विवाह टुङ्गो लागेको समाचार सुनाउनु भयो । तर विष्णुसँग आफ्नो विवाह हुन लागेको थाहा पाएपछि तिमी असाध्यै दुःखित भयौ । तिम्रो दुःखको कुनै ठेगान भएन । अति दुःख, चिन्ता र कष्टमा तिम्रा दिनहरू बित्न थाले । तिम्रो चिन्तित र दयनीय मुहार देखेर तिम्री एउटी सखीले तिम्रो दुःखको कारण सोद्धा तिमीले भन्यौ -'मैले मनैदेखि भगवान शिवलाई वरण गरेकी छु, तर मेरा पिताले मेरो विवाह विष्णुजीसँग गरिदिने निधो गर्नुभयो । म विचित्र धर्मसङ्कटमा छु । अव मैले प्राण त्याग्नुबाहेक कुनै उपाय र विकल्प देखेकी छैन । ' तिम्री ती सःगिनी अति नै चङ्ख र समझदार थिइन् । उनले तिमीलाई भनिन् - 'प्राण नै त्याग गर्नुपर्ने यहाँ के नै कारण छ र? संकटको घडिमा धैर्यताका साथ काम गर्नुपर्दछ । हिन्दूनारीको जीवनको सार्थकता नै केमा छ भने जसलाई मनैले पतिका रूपमा एक पटक वरण गरिन्छ, उसैसँग निष्ठापूर्वक जीवन निर्वाह गर्नुपर्दछ । दीगो आस्था र एक निष्ठाका सामु त स्वयं भगवान पनि असहाय र किंकर्तविमुढ बन्न पुग्नुहुन्छ । तसर्थ म तिमीलाई घनघोर वनमा लैजान्छु जुन साधनास्थल पनि हो र त्यहाँ तिम्रा पिताले समेत तिमीलाई खोजेर पाउनुहुन्न । मलाई पूर्ण विश्वास छ ईश्वरले अवश्य तिम्रो सहायता गर्नुहुनेछ । ' अनि तिमीले तिम्री सहेलीले भने झैँ गर्यौ । यता तिम्रा पिता तिमीलाई घरमा नदेखेपछि धेरै चिन्तित र दुःखी हुनुभयो । उहाँ सोच्न थाल्नुभयो - 'मैले त मेरी पुत्रीको भगवान विष्णुसँग विवाहको निधो गरेको थिएँ, भगवान विष्णु विवाहका निमित्त जन्ती लिएर आउनुभएका बखतमा कन्यालाई घरमा नभेट्दा अनर्थ हुन जानेछ, विष्णुलाई मैले के जवाफ दिने?' यती विचार गरी तिम्रा पिताले चारैतिर तिम्रो खोजीको कार्य शुरु गराउनुभयो । यता तिम्रो धुमधामसँग खोजीकार्य भइरह्यो उता तिमी आफ्नी सहेलीका साथ नदीका तटमा एउटा गुफामा आराधनामा लीन भयौ । भाद्रपद शुक्लको तृतीया तिथि, अनि त्यस दिन हस्ता नक्षत्र थियो, त्यसदिन तिमीले बालुवाको शिवलिङ्ग निर्माण गर्यौ । रातभरि मेरा स्तुतिमा गीत गाउँदै जागरण गर्यौ । तिम्रो यो कठोर तपस्याको प्रभावले मेरो आसन हल्लिन पुग्यो र शीघ्र तिम्रा सामूमा पुगेँ र तिमिलाई वर माग्न भनेँ । त्यससमय आफ्नो तपस्याको फलका प्रभावले प्रकट भएको म महादेवलाई आफूसमक्ष देखेर तिमीले भन्यौ - 'मैले हजुरलाई साँचो मनले पतिका रूपमा वरण गरिसकेकी छु । यदि तपाई साँच्चै नै मेरो तपस्याबाट प्रसन्न भई यहाँ प्रकट हुनुभएको हो भने मलाई आफ्नी अर्धाङ्गिनीका रूपमा स्वीकार गर्नुहोस् । त्यसपछि “तथास्त्” भनेर म कैलाश पर्वततर्फ फिर्ता भएँ । भोलिपल्ट उज्यालो हुने बितिक्कै तिमीले पूजाका समस्त सामग्री नदीमा सेलाई आफ्नी सहेलीसहित बर्तको समापन गर्यौ । त्यही समय तिम्रा पिता गिरिराज आफ्ना बन्धुबान्धवसहित तिमीलाई खोज्दै खोज्दै त्यहीँ पुग्नुभयो । तिम्रा पिताले तिम्रो अवस्था देखेर अत्यन्त दुःखी हुँदै तिम्रो त्यो कठोर तपस्याको कारण सोध्नुभयो । तिमीले भन्यौ - 'पिताजी ! मैले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय कठोर तपस्यामा विताएँ । मेरो यो तपस्याको एकमात्र उद्देश्य माहादेवलाई पतिका रूपमा प्राप्त गर्नु थियो । आज म आफ्नो तपस्याको परीक्षामा सफल भएकी छु । म आफ्नो आराध्यको खोजीमा घरबाट निस्किएर हिँडेकी हुँ । अब मैले हजुरसँग घर नै फर्कनु पर्छ भने महादेवका साथ मेरो विवाह गरिदिने भए मात्र म घर फर्कन्छु । तिम्रा कुरा सुनेर पिता हिमालयले तिम्रो इच्छा स्वीकार गर्नुभयो र तिमीलाई घर फिर्ता लिएर जानुभयो । केहीसमय पछि उहाँले पुरा विधिविधान सहित हाम्रो विवाह गरिदिनु भयो । भगवान शिवले अझ भन्नुभयो - हे पार्वती ! भाद्रपदको शुक्ल तृतीयामा तिमीले मेरो आराधना गरी जुन बर्त बसेकी थियौ, त्यसैको परिणामस्वरूप हामी दुईको विवाह सम्भव भएको हो । यो बर्तको महत्त्व यसकारणले पनि महत्त्वपूर्ण छ । जसले यो बर्त निष्ठापूर्वक पालन गर्दछ, त्यसलाई मनोवाञ्छित फल प्राप्त हुनेछ । यो बर्तलाई हरितालिका भन्नुको अर्थ पनि पार्वतीलाई साथीहरूले पिता र आफ्नो प्रदेशबाट हरण गरी जंगलमा लगेको प्रसङ्गसँग जोडिन्छ । हरितालिका शब्दमा रहेका हरिता र आलिका यी दुई शब्दको अर्थ पनि क्रमशः हरण गरिएकी र सथीहरू भन्ने हुन्छ । भगवान शिवले पार्वतीजीलाई भन्नुभयो - यस बर्तलाई विधिविधानपूर्वक जसले लिन्छ, त्यसले तिम्रोजस्तै सुयोग्य र अचल श्रीमान् प्राप्त गर्दछ । ==महत्त्व== हाम्रो समाजमा तीज महिलाहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण पर्व हो । आधुनिक समाजमा तीजको महत्त्वलाई जुनरूपले व्याख्या गरिए पनि यो एक पौराणिक कालदेखि चलिआएको परम्परा हो । सृष्टि र समाज चल्नको लागि पूर्वीय मान्यता अनुसार महिलाहरू विवाह पश्चात आफ्नो श्रीमानको घरमा बसी बाँकी जीवन विताउनु पर्नेहुन्छ । यसरी आफू जन्मेको घर, मातापिता, भाइबहिनी, इष्टमित्र र समाज चटक्क छोडी पराइघरमा जीवन विताउँदा आउने माइतीको यादलाई कमी गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण अवसरको रूपमा तीजपर्वको गहन महत्त्व रहेको छ । तीजमा महिलाहरूलाई मीठा मीठा भोजनका परिकारहरू खुवाइन्छ, नयाँ लुगा कपडा दिइन्छ । महिलाहरूलाई पराइघरको विभिन्न जिम्मेवारी, तनाव, साथै माइतीको सम्झनाको खाडललाई कम गर्न यो पर्वको ठूलो भूमिका रहेको छ । तीजमा विवाहिता महिलाहरू आफ्नो लोग्नेको दीर्घायुको कामना गर्दै बर्त बसी नाचगान र मनोरञ्जन गर्छन भने अविवाहिताहरू सुयोग्य वरको आशा राखी बर्त बस्छन । बर्तको समयमा महिलाहरूले तीजको बर्तकथा सुन्ने र समापनमा पूजा लगाई ब्राह्मण ब्राह्मणीहरूलाई दानदक्षिणा गर्ने चलन रहेको छ । <ref name="कथा">{{cite web|author=|title=तिजसँग जोडिएका पौराणिक प्रसंगहरु|url=https://kharibot.com/news-details/119046/2022-08-29|language=नेपाली |work=|website=खरिबोट|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}}</ref> ==ऋषिपञ्चमी== [[चित्र:पशुपतिमा तीज.jpg|thumb|200px|right|पशुपतिमा तीजको अवसरमा दीप प्रज्वलन]] शास्त्रअनुसार १२ महिनाको रजस्वलामा अन्जानवस कति कुरा छोइएको हुन सक्छ । उक्त पापबाट मूक्त हुन भाद्र शुक्ल पञ्चमीको दिन ३६५ वटा दतिवन तोकी माटो तथा गाईको गोबर लगाएर ३६५ पटक नुहाउनु पर्छ र यसको पनि थुप्रै विधिहरू छन । तर मूलतः ३६५ वटा दतिवनका डाँठ टोकेर खोलामा बगाउनु, माटो र गोबरले शरीरका सबै अङ्गहरू शुद्ध गर्नु, चाल्नीमा गनौती (गनिएका तिलचामल र जौ) राखेर माथिबाट पानी खन्याई छानिएको पानीले नुहाउनु र सप्तऋषीको पूजा गरेपछि महिलाहरू पूर्णरूपमा शुद्ध हुन्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ । ३६५ वटा दतिवन दिनको एउटा ३६५ दिनसम्म टोकेर तीजमा पञ्चमीको दिन खोलामा बगायो भने पनि रजस्वला हुँदाको समयमा भएको पापबाट मोक्ष भइने पनि विश्वाश छ । वास्तवमा भन्ने हो भने तीज आफैंमा एक सुन्दर पर्व हो र यसलाई बर्तमा परिणत भएको भए पनि फलफूल ग्रहण गरेर दिनभरि बस्नमा पनि वैज्ञानिक हिसाबले हेर्दा फलदायक नै देखिन्छ । नारीहरूले रातो टीका रातो कपडा, रातो चुरा, पोते आदि सबै रातै रंगमा सजिनु तीज पर्वको रंग हो । नारीहरू त्यस दिन नाचगान गर्दै हर्षोल्लासका साथ दिनभरि भोकै बसी श्रीमानको दिर्घायुको कामना गर्नु नै विशेष यस तीज पर्वको सन्देश मानिन्छ । तीज बर्तको दिन घरको कामकाजलाई चटक्क छोडेर नेपाली महिलाहरू स्वतन्त्र तथा हषिर्त भएर घर बाहिर निस्कन्छन् । उनीहरूको गीतमा आफ्ना अधिकार तथा वेदनाका कुराहरू समेटिएका हुन्छन् । यसले महिलाहरूलाई सशक्त बनाउँछ । यी कुराहरू तीजको सकरात्मक पक्ष हो । हाल विदेशमा रहेका नेपाली महिलाहरूले पनि यो चाड बडो धुमधामकासाथ मनाउने गरेको पाइन्छ । <ref>महिलाहरूको स्वतन्त्र र दमनको समिश्रण पर्व तीज बर्त- दीपा एवाई राई</ref> अट्वारि बर्त :-यो पर्व विशेषगरी नेपालको पश्चिमी क्षेत्रमा बस्ने दङौरा थारूहरूको समुदायमा मनाउने गरिएको छ । यो पर्वमा पुरुषहरूले बर्त बस्ने र भिमको पुजा आराधना गर्ने गर्दछन् । आइतबारको दिनमा मात्र मनाइने हुनाले पनि यसको नाम अट्वारि रहन गएको हो । : ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Teej|तीज}} *[http://youtube.com/results?hl=hi&gl=US&client=mv-google&q=%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A4%BE+%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%A4&submit=%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%9C तीज सम्बन्धी भिडियोहरू हेर्नुहोस्] {{नेपाली चाड पर्वहरू}} {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] gvx82q8f084ernjbuit3zrs84mcruh7 0 46398 1366097 1342356 2026-07-16T06:29:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366097 wikitext text/x-wiki [[File:Kunti Gandhari Dhrtarashtra.jpg|thumb|कुन्ती र धृतराष्ट्रको साथमा गान्धारी]] '''गान्धारी''' प्राचीन हिन्दू महाकाव्य महाभारतकी एक महत्त्वपूर्ण [[महिला|नारी]] पात्र हुन्। उनलाई मुख्यतः [[धृतराष्ट्र]]कि पत्नी तथा [[दुर्योधन]]की आमाको रुपमा चिनिन्छ। उनलाई गान्धार राज्यकी राजकुमारी र राजा सुबलकी पुत्रीका रूपमा परिचय गराइएको छ र पछि कुरु राज्यकी रानी बन्छिन्। गान्धारीको विवाह कुरुका दृष्टिविहीन राजा धृतराष्ट्रसँग भएको थियो। आफ्ना पतिप्रति ऐक्यबद्धता जनाउन उनले स्वेच्छाले जीवनभर आँखामा पट्टी बाँध्ने निर्णय गरिन्। दिव्य ऋषि व्यासको चमत्कारिक वरदानबाट उनी १०० छोराहरूकी आमा बनिन्, जो 'कौरव'का रूपमा चिनिन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा जेठा छोरा दुर्योधन महाकाव्यका मुख्य प्रतिनायक हुन्। आफ्ना सय छोराहरूका अतिरिक्त गान्धारीकी दुशला नामकी एक छोरी पनि थिइन्। उनका भाइ शकुनीले पाण्डवहरूविरुद्ध दुर्योधनका षड्यन्त्रहरूमा मुख्य भूमिका खेलेका थिए। भगवान शिवकी परम भक्त गान्धारीलाई महान सद्गुण र नैतिक शक्तिकी महिलाका रूपमा चित्रण गरिएको छ, जसले आफ्ना छोराहरूलाई विनाशकारी मार्गबाट रोक्न निरन्तर प्रयास गरिरहिन्। उनले द्रौपदीको अपमान र कुरुक्षेत्र युद्धअघिको शान्ति वार्ता जस्ता महत्त्वपूर्ण क्षणहरूमा दृढताका साथ आफ्नो आवाज उठाएकी थिइन्। दुर्योधनका कार्यहरूको निन्दा गरे तापनि कौरव र पाण्डवहरूबीचको लामो दुश्मनीले अन्ततः विनाशकारी कुरुक्षेत्र युद्ध निम्त्यायो, जहाँ गान्धारीका सबै छोराहरू मारिए। युद्धपछि, उनी युद्धको विभीषिकाबाट पीडित महिलाहरूको आवाज बनिन्। पाण्डवहरूको विजय धर्मसम्मत भएको स्वीकार गर्दै उनले उनीहरूलाई श्राप दिइनन्। तर, आफ्नो अथाह पीडाका कारण उनले भगवान कृष्णलाई श्राप दिइन्। कृष्णसँग युद्ध रोक्न सक्ने ईश्वरीय शक्ति हुँदाहुँदै पनि उनले युद्ध हुन दिएको भन्दै गान्धारीले उनलाई दोषी ठहऱ्याइन् र यादव वंशको पतन हुने भविष्यवाणी गरिन्। युद्धको केही समयपछि गान्धारी अन्य कुरु वृद्धहरू—धृतराष्ट्र, विदुर र कुन्तीसँगै वनप्रस्थान गरिन्। उनले आफ्ना अन्तिम दिनहरू कठोर तपस्यामा बिताइन् र अन्ततः डढेलोमा परेर उनको मृत्यु भयो। गान्धारीलाई हिन्दू परम्परामा पतिव्रता नारीको आदर्श मानिन्छ। उनको घोर तपस्याले उनलाई महान आध्यात्मिक शक्ति प्रदान गरेको विश्वास गरिन्छ। सुरुमा एक शान्त पात्रका रूपमा देखिएकी गान्धारी पछि युद्धको समयमा महिलाहरूले भोग्नुपर्ने पीडाको शक्तिशाली प्रतीकका रूपमा परिणत भइन्। गान्धारीले प्रदर्शन गरेको मौन शक्ति र उनको नैतिक दृढताले अहिंसात्मक वा निष्कृय प्रतिरोधले कसरी व्यापक प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने कुरालाई दर्साएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=S |first=Hinduja |last2=Eljo |first2=Dr JO JERYDA GNANAJANE |date=2025-06-07 |title="WOMEN AND DHARMA IN THE MAHABHARATA: AMBA, GANDHARI, AND HIDIMBI’S RESISTANCE TO PATRIARCHY" |url=https://www.ijsci.com/index.php/home/article/view/252 |journal=International Journal of Sciences and Innovation Engineering |language=en |volume=2 |issue=6 |pages=412–423 |doi=10.70849/IJSCI |issn=3049-0251 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206163058/https://ijsci.com/index.php/home/article/view/252 |date=2025-12-06 }}</ref> उनको विरासत मातृप्रेम, दाम्पत्य निष्ठा र निःस्वार्थ त्यागको प्रमाणका रूपमा आज पनि जीवित छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:धार्मिक]] [[श्रेणी:अफगानिस्तानमा हिन्दु धर्म]] 1yh10y8q4wmlf36azaaa3saoc88yup7 0 53295 1366075 1311706 2026-07-15T19:45:31Z Dhirendar Bahadur Mahara 79822 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1366075 wikitext text/x-wiki '''कब्जियत''' पाचन प्रक्रियामा गडबडीका कारण हुने एक रोग हो । मल निष्कासनको स्वभाविक आवृतिमा विलम्ब हुनु, नियमित रूपले मल त्याग गर्न नसकी बल प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउनु वा दैनिक एकपटक पनि कोमल दिसा गर्न नसकेको अवस्थालाई कब्जियत भनिन्छ। विशेष रोगावस्था जस्तै आन्द्राको घाउ, ट्युमर, प्यारालाईसिस, [[मधुमेह]], थाइराइडिजम, पराकिन्सन जस्ता समस्याबाहेक अधिकांश कब्जियतको मुख्य कारण अप्राकृतिक जीवनशैली हो। भोजन, व्यायाम, विश्राम र भावानात्मक रूपमा असन्तुलित जीवन नै अप्राकृतिक जीवन हो। भोक लागेको बेला नखाने, भोकभन्दा ज्यादा खाने गरिष्ठ भोजनहरू, मसिनो मिठो, तारे भुटेको, पचाउन कठिन, जंकफूड र संरक्षित खाद्यान्न प्रायःजसो खाइरहने, सागसब्जी सलादजस्ता खस्रामोटा, रेसा र चोकरयुक्त खाद्यपदार्थ कम खानाले कब्जियत हुने प्रबल सम्भावाना रहन्छ। व्यस्त र भागदौडले भरिएको, तनावपूर्ण जीवन जिउनेहरू, श्रमपछि विश्राम नगर्नेहरू, भय, चिन्ता, शोक र उदासीनताका कारणले पनि कब्जियत देखिएको छ। व्यायाम र श्रमबाट भाग्नेहरूलाई पनि कब्जियतले छाडेको छैन भने लामो समयसम्म विरेचक औषधी, पेनकिलर, नार्काटिक्स र दिमाग लठ्याउने औषधि खानेहरूमा कब्जियत ज्यादा देखिएको छ । ==लक्षण== मल त्यागको प्राकृतिक आवृत्तिमा विलम्ब हुनु, मलत्याग गर्न बल लगाउनुपर्ने अवस्था आउनु, दिसा कोमल नभएर गोटा पर्नु, अपानवायु बढ्नु, पेट भारी हुनु वा दुख्नु, भोक नलाग्नु मुख बिग्रिनु, रिंगटा लाग्नु, तिघ्राको पछाडिपट्टिको मांशपेशी दुख्नु, टाउको दुख्नु छात्ती पोल्नु र थाकेको महसुस हुनु। जोखिम कब्जियत कैयौँ रोगहरूको कारण हो। पूर्वीय स्वास्थ्य विज्ञानमा कब्जियतलाई भयानक रोगहरूको जननी मानिएको छ। कब्जीयत हुँदा लामो समयसम्म मल आन्द्रामा नै रही रहने भएकाले आन्द्राभित्रै मल सडेर कुपित हुन पुग्छ। यसरी लामो समयसम्म आन्द्रामा मल रहिरहँदा आन्द्राभित्रै विषक्त पदार्थ बन्न पुग्छ। यी विषात पदार्थ आन्द्राबाटै अवशोषित भएर रगतको माध्यमबाट शरीरको विभिन्न अंगमा पुग्छन्। फलतः अंगहरूमा विषाक्त बढ्न गई महत्त्वूर्ण अंगहरूको कार्य क्षमतामा कमी आउँदा अनेक रोग देखिन सक्छ। पूर्वीय स्वास्थ्य विज्ञानहरूको मत अनुसार कब्जियतको कारणले उच्च तथा निम्न रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपन, ग्यास्ट्रि्रक, अल्सर, आन्द्रा तथा पेटको क्यान्सर, इरिटेबल बवेल सिन्ड्राम, एसिडीटी, एपेन्डीसाइटिस, अपच, गुदद्वार खस्नु, डकार आउनु, चाया, पोतो, डन्डीफोर, आउनु, जोर्नी दुख्नु, हड्डी खिइनु, सुन्निएर विकृत हुनु जस्ता समस्या आउँछ। मानसिक समस्या जस्तैः डर, चिन्ता, खिन्नता, उदासिनता, अनिद्रा, यौनशक्तिको क्षय, प्रतिरक्षा प्रणालीको कार्यक्षमता गडबड हुनु, सर्दीले सताइ रहनु, ज्वरो, खोकी बल्भि्करहनु, मांसपेसी तथा नसा-नाडीहरु कमजोर हुनु, अन्तश्रावी ग्रन्थीहरूको कार्य सुचारु नभएर हार्मोनको मात्रा घटवड भइरहनु लगायत समस्या पनि आउँछ। कोलेस्टेरोल, युरिक एसिड आदि रगतमा हुने तत्वहरू घटबढ भइरहनु, रक्तअल्पताको समस्या देखापर्नु, महत्त्वपूर्ण अंगहरूको कार्यक्षमता घट्न जस्ता रोग देखिन सक्छ। ==उपचार== विशेष रोगावस्था भएकाहरूले रोगको उचित निदान गरेर रोग निमूल पार्नेतिर लाग्नुपर्छ। गलत आहारविहार र जीवनशैली भएकाहरूले प्राकृतिक जीवनशैली अपनाउन जरुरी छ। प्राकृतिक उपचार पद्धतिको मुख्य अङ्ग भोजन व्यायाम र जीवनशैली सुधार हो। ==भोजन== बिहानको नास्तामा तारेभुटेको, बट्टा र बोतलबद्ध खाद्य पदार्थ, मैदाका परिकारको सट्टा ताजा फलफूल लिने बानी बसाल्नुपर्छ। मौसम अनुसारको फलफूलजस्तै मौसम, सुन्तला, नासपाती, खरबुजा, काँक्रो, आँप, सरिफा, बेल, बेलौती, मेवाका साथै अंकुरित मुंग, मेथी लगायत मौसमी तरकारी समावेश गर्ने। मुनन्का र छोगडालाई राति भिजाएर बिहान खाने गर्दा कब्जियत कम गर्न सहयोग गर्छ। ठोस भोजन दिनको दुईपल्ट मात्र लिने गरौं। बिहानको भोजनमा रातो चामल वा मकैको भात, गहँुको वा मकैको पिठोको रोटी, काउली बन्दा तोरी र बेथेको साग हुनुपर्छ। मास, खेसरी बाहेक बोक्रोसित पकाएको दालले पनि कब्जियतमा फाइदा पुर्या उँछ। बेलुकाको भोजनमा अन्नको सहभागीता नभएको राम्रो हो। सब्जी तथा तरकारीको सुप वा २५० ग्राम उमालेको तरकारिसँग ताजा मोही मात्र खादा कब्जियतमा राम्रो गर्छ। माछा, मासु अण्डा, घ्यू, पनिर, मख्खन र मैदाबाट बनेका वस्तु बार्नुपर्छ। चीकु, केरा, स्याउ, अंगुर, लिचीजस्ता फलले कब्जियतमा राम्रो गर्छ। । आलु, पिँडालु, तरुल, सुठुनी भन्टा, चुकन्दर ओल, राजमा, सेतो चना, मास, भटमास जस्ता सब्ज्ाी तथा दलहन बेलुका नखानु। ==व्यायाम == अंग व्यायाम, रिढव्यायाम, शिथिलीकरण व्यायाम, प्रातः भ्रमण, सूर्यनमस्कार, योगआसन तथा प्राणायाम गर्दा कब्जियतमा अत्यन्त फाइदा पुग्छ। ताडासन, त्रीयकताडासन, पवनमुक्तासन, माण्डुक, मत्येन्द्र, भुजांग, उदारकर्स धनुरजस्ता आसनविधि, भस्त्रिका, अग्निसार, कपालभाती जस्ता श्वासन विधिले कब्जियत निवारणमा अमृतसरी काम गर्छ। एनिमा, कुन्जल, लधु तथा गरु शंखप्रक्षालन (आन्द्राको सफाइ), पेटकोमालिस, माटोको पेडुँपट्टि, कटिस्नान र गणेशक्रिया जस्ता प्राकृतिक उपचार विधि पनि कब्जियत भएकाहरूले अपनाउनु पर्ने हुन्छ। ==अपनाउनैपर्ने सावधानी== १. राति चाँडै सुत्ने, बिहान ब्रम्ह मुहर्त (घाम झुल्किनु भन्दा ९६ मिनेटअगाडि देखि घाम झुल्किँदा सम्मको समय) भित्र उठिसक्ने। उठ्नेबित्तिकै १ लिटरजति मनतातो पानी पिउने बानीले कब्जियत नियन्त्रणमा सहयोग पुर्यािउँछ। २. दैनिक ३० मिनेटको व्यायामलाई जीवनशैलीको अभिन्न अङ्ग बनाऔँ। अङ्ग व्यायाम, रिढ व्यायाम, शिथिलीकरण व्यायाम, प्रातःभ्रमण जस्ता क्रियाकलापले शरीर तथा पाचन प्रणालीलाई मजबुत राख्न सहयोग पुर्यााउँछ। ३. भोजनको समय निश्चित गरी उही समयमा मात्र भोजन गर्ने गरौँ। रातिको भोजन सकभर सूर्यास्त आसपासको समयमा होस्। भोजनलगत्तै सुत्ने बानी कब्जियतको मुख्य कारणमध्ये एक हो। भोजन गर्दा चपाइचपाइ खाने गरांै। भोजनको समयमा बातचित गर्ने, उठीउठी वा टिभी, कम्प्युटर अथवा मोबाइलमा व्यस्त रहेर भोजन गर्नेहरूमा कब्जियत ज्यादा पाइएको छ। ४. खानामा मौसमी तथा स्थानीय (लोकल) अन्न तथा सागसब्जीको विशेष समायोजन होस्। सागसब्जी, सलाद तथा रेसादार फलफूलको समायोजनले कब्जियत नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्छ। ५. मल त्यागको समयमा मनलाई पूर्ण रूपमा मल त्याग गर्नमा नै लगाऔं। शौचालयमा बसेर अखबार पढ्ने, गीतसंगीत सुन्ने तथा अन्य विषय सोच्ने गर्दा मस्तिष्कले मल त्याग सम्बन्धी सूचना सम्बन्धित अंगहरूलाई दिने बिलम्ब गर्ने हुँदा कब्जियत हुने सम्भावना रहन्छ। *[[असन्तुलित जीवनशैलीले कब्जियत]]:-डा. हेमराज कोइराला [[ http://nagariknews.com.np/]]--TUESDAY, १२ MARCH २०१३ [[श्रेणी:रोगहरू]] kzx61y1lda33k8dczksh6jlspzyunrc 0 53305 1366092 1163379 2026-07-16T05:06:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = कृष्णसेन इच्छुक | image = | caption = | birth_name = | birth_date = २०१३ कार्तिक ३ | birth_place =[[देहरादुन|देहरादुन]], [[भारत]] | death_date = २०५९ जेठ १३ | death_place = महेन्द्र पुलिस क्लब | education = बी.एड. | occupation = [[मस्यौदा:पत्रकार|पत्रकार]] | years_active = | alias = | title = | parents = यमबहादुर सेन (बुबा), भीमकुमारी (आमा) | spouse = तक्मा केसी | children = समीक्षा केसी (छोरी) | relatives = | ethnicityity = | religion = | credits = | agent = | URL = }} '''कृष्णसेन इच्छुक''' (२०१३-२०५९) नेपालका युवा पत्रकार थिए । माओवादी सशस्त्र विद्रोहका बेला नेकपा माओवादीको मुखपत्र जनादेशका कृष्णसेन इच्छुकको जन्म वि.सं. २०१३ साल कार्तिक ३ गतेका दिन भारतको [[देहरादुन|देहरादुन]]मा भएको थियो । यिनी द्न्द्वकालमा राज्य पक्षबाट मारिएका थिए। ==जीवनी== ===बाल्यकाल=== कृष्ण सेनको पुर्ख्यौली घर प्यूठान जिल्लाको साराङकोटमा थियो । उनका परिवार त्यहाँबाट अर्घाखाँचीको जलुके गा.वि.स. ७, सातमारामा बसाई सरेको थियो । उनका बुबा भारतीय सेनामा जागिरे थिए । उनको जन्म भारतमै २०१३ सालमा पिता यामबहादुर सेन र आमा भिमकुमारी सेनको कोखबाट भएको थियो । उनको ६ वर्षसम्मको बाल्यकाल भारतका विभिन्न ठाउँमा बितेको थियो । <ref name="Agraj">{{cite|title=अग्रज स्रष्टाहरु |first=विजयराज |last=आचार्य| editor=विनय कसजू |date=२०६७|pages=८०-८६|publisher=विवेक सिर्जनशील प्रकाशन प्रा.लि., काठमाडौँ |chapter=कृष्णसेन इच्छुकः सहिद कवि |ISBN=9789937523905}}</ref> ===शिक्षा=== इच्छुकले कक्षा १ देखि ८ सम्म [[दाङ जिल्ला|दाङ]] जिल्लाको देउखुरीमा रहेको श्री आदर्श मा.वि.मा पढे । कक्षा ९ र १० दाङ जिल्लाकै लालमटियास्थित श्री सरस्वती हाइस्कुलमा पढे । उनले २०३२ सालमा दोस्रो श्रेणीमा एस.एल.सी. पास गरे । एस.एल.सी. पास गरेपछि उच्च शिक्षा पढ्ने उनको चाहना हुँदाहुँदै पनि गरिबीले उनी पढाइ छाडी कोइलाबासमा भएको साल्ट ट्रेडिङ्गको कार्यालयमा काम गर्न थाले । काम गर्दागर्दै उनले स्वाध्ययन गरे र भारतबाट प्राइभेट परीक्षा दिएर आई.ए. उत्तीर्ण गरे । त्यसपछि उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट बी.एड परीक्षा उत्तीर्ण गरे । उनी विश्वविद्यालयमा भर्ना भएर एम.ए. अध्ययन गर्न थाले तर जनताको पक्षमा सक्रिय भएर आन्दोलनमा लाग्दा उनले एम.ए.को पढाई पुरा गर्न सकेनन् ।। <ref name="Agraj"/> ===व्यक्तिगत जीवन=== कृष्णसेनको विवाह २०४८ सालमा तक्मा केसीसँग भएको थियो र उनीहरूको कोखबाट छोरी समीक्षाको जन्म भएको थियो ।<ref name="Agraj"/> ===साहित्यिक यात्रा=== जनयुद्मा जस्तै जनसाहित्यमा पनि कृष्णसेन इच्छुकको योगदान महत्त्वपूर्ण छ । उनले २०३३ सालमा मातृभूमि साप्ताहिकमा ‘भोलिप्रति‘ भन्ने कविता प्रकाशन गरेर साहित्यमा प्रवेश गरेका थिए । उनले दाङको जेलमा बस्दा विद्यार्थी नेता मित्रपणि आचार्यको हत्या भएपछि उनकै सम्मान र सम्झनामा ‘शोकाञ्जलि’ काव्य लेखे जो २०४८ सालमा उनको पहिलो कृतिको रूपमा प्रकाशित भएको थियो ।<ref name="Agraj"/> जेल जीवनका क्रममा लेखिएका सुविख्यात पत्रकार कृष्णसेन इच्छुकका रचनाहरू इतिहासको यो घडिमा, बन्दी र चन्द्रागिरि, शोकाञ्जलि लगायतका झण्डै आधादर्जन कृतिहरू उत्तिक्कै प्रख्यात छन् जति जुलियस फ्युचिकले हिटलरको गेस्टापोले दैनिकरूपमा दिने गरेको दानवीय यातना सम्वन्धी जेलमा लेखिएको 'झुण्डयाउँदा झुण्ड्याउँदै' कृति प्रख्यात रहेको छ<ref name=majdoor />। {{Quote box |width=350px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = <poem> कृष्णसेनले लेखेको कविता प्रतिवन्ध निकै प्रसिद्ध मानिन्छ। ==::'''प्रतिवन्ध'''== :हाम्रा स्वरहरूमा प्रतिबन्ध लगाउँदै :हाम्रा ओठहरूमा ताल्चा झुन्ड्याउँदै :तिमी भन्छौ- गाउन त गाऊ :तर यो गीत नगाऊ :हामी भने त्यही गीत गाइरहन्छौँ । :हाम्रा विचारमा प्रतिबन्ध लाउँदै :हाम्रा हातहरूमा हत्कडी पहि-याउँदै :तिमी भन्छौ- लेख्न त लेख :तर यो गीत नलेख :हामी भने त्यही गीत लेखिरहन्छौँ । :हाम्रा आस्थाहरूमा प्रतिबन्ध लाउँदै :हाम्रा खुट्टाहरूमा नेल भिराउँदै :तिमी भन्छौ- हिँड्न त हिँड :तर यो बाटो नहिँड :हामी भने त्यही बाटो हिँडिरहन्छौँ । :ओ शासक-प्रशासकहरू ! :अस्वीकार्य छ हामीलाई :तिम्रा निरङ्कुश आदेशहरू :तिमी जतिसुकै हुकुम र फरमानहरू जारी गर :तिमी जतिसुकै जुलुस र उत्पीडनहरू सुरु गर :सक्छौ भने हाम्रा चेतनाहरूमा प्रतिबन्ध लगाऊ :र, सत्यलाई कैद गर :तर, ओ तानाशाहहरू ! :तिम्रा बर्बर स्वेच्छाचारका विरुद्ध :हामी भने निरन्तर आवाज उठाइरहन्छौँ । :उठाइरहन्छौँ हामी तिम्रा विरुद्ध सङ्र्घर्षका हातहरू :कसिरहन्छौँ हामी तिम्रा विरुद्ध विद्रोहका मुट्ठीहरू :ओ, अत्याचारका पहरेदारहरू ! अन्तिम जित हाम्रै हो :तिम्रो हारमाथि विजयको झन्डा गाड्दै :हामी भने अथक र अविचल :अन्तिम युद्ध लडिरहन्छौँ </poem>|source =।<ref>{{cite web |url=http://inepal.org/nepalipoems/tag/nepali-kavita-pratibandha-by-krishna-sen-ichchhuk/ |title=कृष्ण सेन ‘इच्छुक’ – प्रतिबन्ध |last=इच्छुक |first=कृष्णसेन |date=19 January 2014 |website= |publisher= |access-date=19 June 2018 |quote=}}</ref> }} ===राजनैतिक जीवन=== २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलनमा कृष्ण सेनलाई निरङ्कुश तानाशाही पञ्चायती व्यवस्थाको प्रशासनले गिरफ्तार गर्योल । जेलको कालकोठरीबाट छुटेपछि उनी दाङको महेन्द्र क्याम्पसमा भर्ना भए । क्याम्पसमा पढ्दा उनी विद्यार्थी आन्दोलनमा सक्रिय भए । उनी २०३९ सालमा पुनः पक्राउ परे । त्यस बेलाको पञ्चायती निरङ्कुश शासकले उनलाई लगातार साढे ५ वर्ष जेलमा थुन्यो । उनी २०४४ सालमा मात्र जेलबाट छुटे । स्कूल पढ्दादेखि नै कृष्ण सेनलाई जनताको पक्षमा गरिने राजनीतिक विचारधाराले प्रभावित पारेको थियो । उनले २०३४ सालमा कम्युनिष्ट पार्टीको सदस्यता लिएका थिए । २०३७ सालदेखि उनले दाङमा सक्रिय रूपमा विद्यार्थी आन्दोलनको नेतृत्व गरेका थिए । २०४५ सालमा उनी अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वत्नत्र विद्यार्थी युनियनको राष्ट्रिय सम्मेलन आयोजक समितिको केन्द्रीय संयोजक बने । २०४६ सालमा उनी क्म्युनिष्ट पार्टीको [[राप्ती (स्पष्टता)|राप्ती]] अञ्चल क्षेत्रीय व्युरोको सेक्रेटरी बने । पछि उनी संयुक्त जनमोर्चा नेपालको सम्त केन्द्रीय सदस्य बने । साथै उनी अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक सङ्घका अध्यक्ष, प्रगतिशील लेखक सङ्घका केन्द्रीय पार्षद, पत्रकार महासङ्घका पार्षद, दक्षिण एसियाली पत्रकार सङ्घका सदस्य, जनअधिकार सरोकार अभियानका सदस्यसमेत भए । कृष्णसेन इच्छुक बहुप्रतिभाशाली व्यक्ति थिए । उनी नेपाली दुःखी गरिब जनताको पक्षमा कलम चलाउने जनकवि, लेखक र युद्धमोर्चाका पत्रकार थिए । साथै, उनी जनयुद्धका योद्धा पनि थिए । उनी शोषित पीडित बहुसङ्ख्यक जनताको मुक्तिका लागि समर्पित भएर लाग्ने, राजनीतिक विचारक तथा सशक्त माधवअधिकारवादी थिए । ===निधन=== जनताका पक्षमा लाग्ने कृष्ण सेनको लेखक, पत्रकार, मानवअधिकारवादी र मुक्तियोद्धाको भूमिकालाई निरङ्कुश शासनतन्त्रले देख्न सकेन । परिणामस्वरुप पटकपटक गरी दश वर्षसम्म उनलाई जेलमा यातनापूर्वक थुनियो र अन्त्यमा सेनलाई २०५९ साल जेष्ठ ६ गतेका दिन गिरफ्तार पछि महेन्द्र पुलिस क्लबको हिरासतमा अमानवीय ढङ्गले यातना दिएर २०५९ जेष्ठ १३ गते हत्या गरियो । ४६ वर्षको जीवनमा देश र जनताका लागि बिर्सन नसक्ने गरी गुण लगाएर उनी मरे । <ref name=majdoor>http://www.majdooronline.com/2012/09/blog-post_7229.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608202034/http://www.majdooronline.com/2012/09/blog-post_7229.html |date=2019-06-08 }}</ref> ==कृष्णसेन इच्छुक सांस्कृतिक प्रतिष्ठान== यिनको स्मृतिमा इच्छुक सांस्कृतिक प्रतिष्ठानको स्थापना भएको छ। प्रतिष्ठानले इच्छुक स्मृति पुरस्कार तथा इच्छुक प्रतिभा पुरस्कार स्थापना गरेको छ। जनवादी साहित्य र कलाका क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान पुर्या्उने व्यक्तित्वलाई प्रदान गरिने भनिएको यी पुरस्कार हरूको पुरस्कार राशि क्रमश एक लाख रूपैयाँ र २५ हजार रूपैयाँ रहेको छ। त्यसका अतिरिक्त प्रतिष्ठानले इच्छुक द्वारा सृजना भएका ग्रन्थहरूको प्रकाशन तथा प्रसार गर्ने गर्दछ। <ref>{{cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/725370 |title=इच्छुक सांस्कृतिक प्रतिष्ठानले अहिलेसम्म केके गर्यो. ? |last= |first= |date= |website= अनलाइन खबर|publisher= |access-date=२०७५ मंसिर २२ |quote=}}</ref>। तत्कालिन [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एकीकृत नेकपा माओवादी]]ले उनैको नाममा २०६० साल असोज ११ गते देखि<ref>http://krishnasenonline.org/main/about_us.php?pname=krishnasen{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[कृष्णसेन अनलाईन]] सञ्चालन गरेको छ। ==कृतिहरु== * शोकाञ्जलि २०४८ * इतिहासको यस घडीमा २०५६ * बन्दी र चन्द्रागिरी २०५८ * पर्खालभित्रका बन्द आवाजहरु (प्रकाशनमा नआएको) ==पुरस्कार तथा सम्मान== * राप्ती साहित्य-सन्ध्या पुरस्कार, २०५७ * स्रष्टा पुरस्कार २०५८ * साहित्य सङ्गम चितवन सम्मान २०५८ * प्रगतिशील लेखक सङ्घ नेपाल सम्मान २०५९ * पारिजात सिर्जन पुरस्कार २०५९ * कृष्णमणि साहित्य पुरस्कार २०५८ ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * http://krishnasenonline.org/ [[श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू]] [[श्रेणी:द्वन्द्वकालमा मारिएका नेपालीहरू]] b35vkdx3221mm0vp7avmu07d2aa9elp 0 54043 1366091 1363832 2026-07-16T04:35:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366091 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{जीमाजी स्रोतविहिन|date=जनवरी २०२१}} }} {{Orphan|date=मे २०१३}} {{Infobox person | name = किरण क्षेत्री | image = Kiran Chetry (cropped).jpg | caption = किरण क्षेत्री सन् २०१८ मा | birth_name = किरण क्यारी क्षेत्री | birth_date = सन् १९७४|8|26 | birth_place = [[काठमाडौंं]], [[नेपाल]] | death_date = | death_place = | education = मेरील्यान्ड विश्वविद्यालय | occupation = [[समाचार प्रस्तोता]] | years_active = सन् १९९५ देखि हालसम्म | alias = | title = | family = | spouse = क्रिस नोल्स | children = माया रोज नोल्स (ज. सन् २००६ फेब्रुअरी ८)<br />क्रिस्टोफर क्षेत्री नोल्स (ज. सन् २००८ अप्रिल १७) | relatives = | ethnicityity = | religion = | credits = | agent = | URL = }} '''किरण क्यारी छेत्री''' ([[:en:Kiran Chetry|Kiran Carrie Chetry]]) जन्म २६ अगस्ट १९७४ नेपाली मूलकी अमेरिकी पत्रकार हुन्। यिनले सन् २०११ सम्म सि एन एन टेलिभिजनमा समाचारवाचक र त्यसअघि फक्स न्यूज च्यानलको समाचार प्रस्तोताको रूपमा काम गरेकी थिइन्। हाल उनी पत्रकारिता क्षेत्रमा नै कार्यरत छिन्। सन् २००१ देखि २००७ सम्म उनले [[Fox News]] मा केबल समाचार संवाददाताका रूपमा कार्य गरिन् र त्यसपछि समाचार प्रस्तोताका रूपमा समाचार सञ्चालन गरिन्। ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== किरणको जन्म [[नेपाल]]को [[ललितपुर, नेपाल|पाटन]]स्थित पाटन अस्पताल (शान्त भवन) मा भएको थियो। जन्मेको सात महिनापछि उनी आफ्ना आमाबुबा र परिवारसँगै [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] बसाइँ सरेकी थिइन्। उनको थर [[Chetry]] ले [[नेपालका मध्यपहाडी क्षेत्र]]का [[हिन्दु]] समुदायमा परम्परागत रूपमा रहेका शासक तथा सैनिक वर्गको [[जाति]]लाई जनाउँछ, र किरणका पिता होम क्षेत्री यही समुदायका सदस्य हुन्। किरणकी आमा न्यान्सी जर्मन, युक्रेनी तथा डच वंशकी हुन्।<ref name="nepalmonitor.com">[http://www.nepalmonitor.com/2007/07/qa_kiran_chetry_on_career_transition_nepal_and_brodcast_journalism.html Nepal Monitor: "Q&A: Kiran Chetry: On Career Transition, Nepal and Journalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530032723/http://www.nepalmonitor.com/2007/07/qa_kiran_chetry_on_career_transition_nepal_and_brodcast_journalism.html |date=2009-05-30 }} July 2007</ref> उनका आमाबुबाको भेट न्यान्सी नेपालमा [[Peace Corps]] की स्वयंसेवक रहँदा भएको थियो। किरण [[Gaithersburg, Maryland]] मा हुर्किएकी थिइन् र [[Silver Spring, Maryland]] स्थित [[Montgomery Blair High School]] मा अध्ययन गरिन्। त्यहाँ उनले विद्यार्थी सरकारमा प्रतिनिधित्व गरिन्, 'पोम स्क्वाड' नृत्य टोलीकी सदस्य रहिन्,<ref>{{cite news| url=http://fortune.com/2007/04/05/kiran-chetry-google-and-a-reminder-that-photos-live-forever/ | work=Fortune| title=Kiran Chetry, Google, and a reminder that photos live forever|last=Fortt |first=Jon |date=April 5, 2007}}</ref> साथै विद्यालयको पौडी टोलीबाट प्रतिस्पर्धा पनि गरिन्।<ref>{{cite magazine|author=Brett Hill |url=http://www.health.com/health/article/0,23414,1613801,00.html |title=Mother and Daughter Lessons, Part 4 |magazine=[[Health (magazine)|Health]] |date=May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429223209/http://www.health.com/health/article/0%2C23414%2C1613801%2C00.html |archive-date=April 29, 2007 }}</ref> माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेपछि उनले [[University of Maryland, College Park]] को पत्रकारिता महाविद्यालयमा भर्ना भइन्। त्यहाँ उनी [[Delta Delta Delta]] सोरोरिटीको अल्फा पाई शाखामा आबद्ध भइन्<ref>[http://www.tridelta.org/alumnae/Distinguished_Alumnae/distinguished_deltas/directory_detail.asp?blobID=4146 Distinguished Deltas] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927205116/http://www.tridelta.org/alumnae/Distinguished_Alumnae/distinguished_deltas/directory_detail.asp?blobID=4146 |date=September 27, 2007 }}</ref> र [[broadcast journalism]] मा [[Bachelor of Arts]] उपाधि प्राप्त गरिन्। ==व्यावसायिक जीवन== क्षेत्रीले सन् १९९५ मा [[Rockville, Maryland]] स्थित न्युज २१ (News 21) बाट आफ्नो पत्रकारिता करियरको सुरुआत गरिन्। त्यसको अर्को वर्ष उनी [[Erie, Pennsylvania]] स्थित [[WICU-TV]] मा सरिन्, जहाँ उनले मुख्य [[news anchor|समाचार प्रस्तोता]] तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी [[news reporter|समाचार संवाददाता]] का रूपमा काम गरिन्। त्यहीँ उनले भविष्यका पति क्रिस नोउल्ससँग भेट गरे, जो त्यस समय प्राइम-टाइम समाचार प्रस्तोता थिए। सन् १९९७ मा किशोरकिशोरीहरूमा [[tobacco smoking|धूम्रपान]] सम्बन्धी ''"Young and Hooked"'' शृङ्खलाका लागि उनले [[Pennsylvania]] एसोसिएटेड प्रेस ब्रडकास्टर्स एसोसिएसनद्वारा प्रदान गरिने ''Best Enterprise Reporting'' पुरस्कार प्राप्त गरिन्। सन् १९९९ मा क्षेत्री [[WICU-TV]] बाट [[Sacramento, California]] स्थित [[KXTV]] मा सरिन्, जहाँ उनले बिहानको समाचार प्रस्तोता तथा संवाददाताका रूपमा कार्य गरिन्। ===फक्स न्युज=== सन् २००१ मा क्षेत्री [[Fox News Channel]] मा सामान्य समाचार संवाददाताका रूपमा आबद्ध भइन्। उनी पहिलो पटक सन् २००१ मार्च ८ मा आइसक्रिम खाने विषयसम्बन्धी समाचारमार्फत् प्रसारणमा देखिएकी थिइन्।<ref name="cnn.com">{{cite news | url=http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/chetry.kiran.html | title=CNN TV - Anchors/Reporters: Kiran Chetry | publisher=CNN | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20070420033833/http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/chetry.kiran.html | archive-date=April 20, 2007 }}</ref> त्यसपछिको वर्ष सन् २००२ मा उनले अमेरिकास्थित नेपालीहरूको संस्था (Association of Nepalis in the Americas) द्वारा प्रदान गरिने ''Making our Mark (MOM) Award'' प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite web |url=http://www.anaonline.org/membership/kiran.php |title=ANA Online |access-date=September 17, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050920062629/http://www.anaonline.org/membership/kiran.php |archive-date=September 20, 2005 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920062629/http://www.anaonline.org/membership/kiran.php |date=September 20, 2005 }}</ref> फक्स न्युजमा उनले ''[[Fox News Live]]'' तथा बिहान सबेरै प्रसारण हुने समाचार कार्यक्रम ''[[Fox & Friends|Fox & Friends First]]'' मा पालैपालो समाचार प्रस्तुत गर्ने प्रस्तोताका रूपमा कार्य गरिन्। सन् २००५ को अन्त्यतिर उनी नेटवर्कको सप्ताहान्त बिहानको समाचार कार्यक्रम ''Fox & Friends Weekend'' की नियमित सह-प्रस्तोता बनिन्। सन् २००६ मा क्षेत्री [[Maxim (magazine)|''Maxim'']] पत्रिकाले तयार पारेको टेलिभिजनका सबैभन्दा आकर्षक १० समाचार प्रस्तोताहरूको सूचीमा तेस्रो स्थानमा परिन्। उक्त सूचीमा उनलाई अमेरिकाकी सबैभन्दा आकर्षक महिला समाचार प्रस्तोता तथा विश्वकै दोस्रो सबैभन्दा आकर्षक महिला समाचार प्रस्तुताका रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।<ref name="2006 Maxim Magazine: Top 10 TV's Sexiest Anchors">{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/pictures/tvs-sexiest-news-anchors/3/ |title='TV's Sexiest News Anchors' - No. 3 |website=[[CBS News]] |year=2006 |quote=Kiran Chetry of the Fox News Channel placed third on the list of "TV's Sexiest News Anchors" as compiled by the editors at Maxim.}}</ref> सन् २००७ को प्रारम्भमा क्षेत्रीको [[Fox News]] सँगको सम्झौता अवधि समाप्त हुन लाग्दा नेटवर्कले उनको सम्झौता नवीकरणका लागि उनका प्रतिनिधिसँग वार्ता गरेको थियो। उनी ''Fox & Friends Weekend'' की सह-प्रस्तोताका रूपमा निरन्तर रहने अपेक्षासहित सम्झौता नवीकरण हुने अनुमान गरिएको थियो। तर, सन् २००७ फेब्रुअरी १५ मा [[Fox News]] ले क्षेत्रीका प्रतिनिधिलाई पठाएको पत्रमा क्षेत्रीले नयाँ सम्झौतामा "फक्स न्युजका अन्य प्रतिभाहरूका लागि प्रतिकूल हुने" एउटा प्रावधान समावेश गर्न माग गरेको दाबी गरियो। केबल समाचार नेटवर्कले त्यसपछि उनको सम्झौता नवीकरण नगर्ने र सम्झौताको अवधि समाप्त हुनुअघि नै संस्था छोड्न उनी स्वतन्त्र रहेको जनाएको थियो।<ref name="Letter to Chetry by Fox News">{{cite web |url=http://www.mediabistro.com/tvnewser/original/chetryfeb15.pdf |title=Fox News letter to Kiran Chetry |work=Mediabistro |date=February 15, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070217060519/http://www.mediabistro.com/tvnewser/original/chetryfeb15.pdf |archive-date=February 17, 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217060519/http://www.mediabistro.com/tvnewser/original/chetryfeb15.pdf |date=February 17, 2007 }}</ref> क्षेत्रीले यही विकल्प प्रयोग गर्दै संस्था छोडिन्। केही स्रोतका अनुसार क्षेत्रीले आफ्नो सम्झौतामा ''Fox & Friends'' की सह-प्रस्तोता [[Gretchen Carlson]] लाई पदबाट हटाउने व्यवस्था राख्न खोजेकी थिइन्।<ref name="Chetry Wanted Colleague Fired">[http://www.mediabistro.com/tvnewser/fnc/chetry_wanted_carlson_fired_53316.asp Chetry wanted colleague Gretchen Carlson fired] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219180023/http://www.mediabistro.com/tvnewser/fnc/chetry_wanted_carlson_fired_53316.asp |date=February 19, 2007 }}, ''Mediabistro'', February 16, 2007</ref> तर, क्षेत्रीका प्रतिनिधिले उक्त आरोपलाई "पूर्णतः असत्य" बताएका थिए।<ref name="Tug of War Between TV News Rivals">[http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3i00c30daf8fb3b8f1b92c68de6362e363 Fox News anchor out in contract drama.], ''[[The Hollywood Reporter]]'', February 17, 2007</ref> अर्को स्रोतका अनुसार विवादित प्रावधानको उद्देश्य केवल क्षेत्री ''Fox & Friends'' की सह-प्रस्तोता बन्ने हो वा होइन, र बनेमा कहिलेदेखि बन्ने भन्ने विषयमा लिखित स्पष्टता माग्नु मात्र थियो। यदि तोकिएको मितिसम्म त्यो सम्भव नभएमा, नयाँ सम्झौताबाट बाहिरिन पाउने अधिकार उनलाई रहने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको थियो।<ref name="Fox News anchor out in contract drama">[https://www.nytimes.com/2007/02/19/business/media/19anchor.htmlr=2&ref=television&oref=slogin&oref=slogin Tug of War Between TV News Rivals], ''[[The New York Times]]'', February 19, 2007</ref> ===सीएनएन=== [[CNN]] ले फक्स न्युजबाट बाहिरिएपछि क्षेत्रीलाई आफ्नो नेटवर्कमा नियुक्त गरेको थियो।<ref name="Hired by CNN">[http://www.turnerinfo.com/newsitem.aspx?P=CNN&CID01=5183b453-d2e5-4cb9-905b-b5b4388e6c85 Official Press Release of Chetry's Hire at CNN] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717113346/http://www.turnerinfo.com/newsitem.aspx?P=CNN&CID01=5183b453-d2e5-4cb9-905b-b5b4388e6c85 |date=July 17, 2011 }}, [[CNN]], February 16, 2007</ref> सन् २००७ फेब्रुअरी १६ मा उनले [[CNN]] मा समाचार प्रस्तोता तथा संवाददाताका रूपमा कार्य प्रारम्भ गरिन्। सोही दिन उनले बिहान ''American Morning'' कार्यक्रमको सह-प्रस्तोताका रूपमा काम गरिन् भने, त्यसै साँझ सीएनएनमा नियुक्तिपछि ''[[Anderson Cooper 360]]'' को समाचार प्रस्तुति गरिन्। त्यसपछि उनले ''[[Paula Zahn]] Now'' र ''CNN Newsroom'' का वैकल्पिक समाचार प्रस्तुताका रूपमा पनि जिम्मेवारी निर्वाह गरिन्।<ref name="cnn.com"/> सन् २००७ अप्रिल ४ मा सीएनएनका अध्यक्ष [[Jonathan Klein (CNN)|Jonathan Klein]] ले क्षेत्रीलाई अप्रिल १६ देखि लागू हुने गरी ''American Morning'' की नयाँ सह-प्रस्तोताका रूपमा घोषणा गरे। ''American Morning'' तथा सीएनएनमा उनको अन्तिम कार्यदिवस सन् २०११ जुलाई २९ थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/07/14/kiran-chetry-leaves-cnn-a_n_898078.html|title=Kiran Chetry Leaves CNN: 'American Morning' Host Out At End Of July|work=[[The Huffington Post]]|date=July 14, 2011|access-date=August 1, 2011}}</ref> सन् २०१४ अगस्टमा उनले [[CNN International]] मा [[Errol Barnett]] सँग मिलेर केही राति ढिलो प्रसारण हुने समाचार कार्यक्रमहरूको सह-प्रस्तुतिका रूपमा कार्य गरिन्। ==व्यक्तिगत जीवन== क्षेत्रीको विवाह पूर्व [[Fox News Channel]] का समाचार प्रस्तोता तथा [[WPIX-TV]] का सप्ताहान्त मौसम प्रस्तोता क्रिस नोउल्ससँग भएको थियो। उनीहरूको सन् २०१३ मा सम्बन्धविच्छेद भएको थियो।{{citation needed|date=March 2020}} उनीहरूका एक छोरा र एक छोरी गरी दुई सन्तान छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/parents/cnns-kiran-chetry-is-expecting-a-baby/|title=CNN's Kiran Chetry Is Expecting a Baby|website=People|date=October 25, 2007}}</ref> क्षेत्री [[रोमन क्याथोलिक]] धर्मावलम्बी हुन्। सन् २०२६ अप्रिलमा [[Easter Vigil]] शनिबार, उनी [[Larchmont, New York]] मा बसोबास गरिरहेकै अवस्थामा औपचारिक रूपमा [[Catholic Church]] मा दीक्षित (Confirmation) भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |last=Chetry |first=Kiran |title=Happy Easter 2026. I was received into the Catholic Church at the Easter Vigil Saturday and enjoyed a wonderful Sunday brunch surrounded by family and friends. |url=https://www.facebook.com/thekiranchetry/posts/pfbid02HMhq4cXXpY2NL3qzmd7gfkBJS9bJFvkVfxPbTt7TUa6LczUM4FaV7o9exLvemN28l |website=Facebook |access-date=May 4, 2026 |date=April 6, 2026}}</ref> त्यसभन्दा अघि, सन् २००८ मा बप्तिस्मा लिएपछि क्षेत्रीले आफूलाई [[Episcopal Church (United States)|एपिस्कोपेलियन]] का रूपमा परिचय दिएकी थिइन्।<ref>{{cite tweet |user=kiranchetrytv |first=Kiran |last=Chetry |number=172843063750836224 |date=February 24, 2012 |title=@somfars Episcopalian. Baptized along with my kids in 2008! So awesome!}}</ref> ==सन्दर्भ== {{reflist|30em}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Kiran Chetry}} {{Portal|Biography|Journalism|United States}} * {{Twitter|kiranchetrytv}} * {{Facebook|kiranchetrycnn}} * {{IMDb name|1263266}} * {{Nndb|517/000161034}} *[http://www.nepalmonitor.com/2007/07/qa_kiran_chetry_on_career_transition_nepal_and_brodcast_journalism.html Q&A: Kiran Chetry: On Career Transition, Nepal and Journalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530032723/http://www.nepalmonitor.com/2007/07/qa_kiran_chetry_on_career_transition_nepal_and_brodcast_journalism.html |date=2009-05-30 }}, Nepal Monitor, July ८, २००७ *[http://tv.groups.yahoo.com/group/KiranChetry/ Yahoo Groups Kiran Chetry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510002208/http://tv.groups.yahoo.com/group/KiranChetry/ |date=2013-05-10 }} *[http://www.sajaforum.org/2007/04/moves_kiran_che.html SAJAforum coverage of Kiran Chetry] *[http://www.kiranchetry.com Kiran Chetry unofficial website] [[श्रेणी:नेपाली महिलाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू]] [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका मानिसहरू]] 1gwswhksrhth6zue45jtpwdwlnebx8h 0 54542 1366122 1352828 2026-07-16T11:30:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366122 wikitext text/x-wiki {{लबज|date=जुलाई २०२५}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = दिनेश अधिकारी | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = नेपाली | image = Dinesh Adhikari- 2068.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = वि.सं २०१६ मङ्सिर २२ गते <!-- {{Birth date and age|२०१६|०८|२२}} --> | birth_place = बानेश्वर (बत्तीस पुतली), [[काठमाडौँ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}}[[नेपाली]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = स्नातक (कानुन), स्नातकोत्तर (मानविकी शास्त्र) | alma_mater = | occupation = साहित्यिक लेखन, कानुन व्यवसायी (अधिवक्ता) | years_active = २०३२ साल देखि | employer = २०३८ साल भदौ देखि वि.सं. २०७१ साउनसम्म निजामती सेवामा | organization = नेपाल सरकार | agent = | known_for = [[कविता]], [[गीत]], | notable_works = इन्द्रजात्रा (काव्य) <br/> अतिरिक्त अभिलेख ( कविता सङ्ग्रह) | style = | influences = | influenced = | home_town =[[हरिवन नगरपालिका]] | salary = | height = | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = उषा अधिकारी | partner = | children = लिपि अधिकारी, शब्द अधिकारी | parents = नन्दनहरि अधिकारी, शारदादेवी अधिकारी | relatives = | callsign = | awards = [[मदन पुरस्कार]] २०५६ <br /> [[साझा पुरस्कार]] २०५१ <br /> युगकवि सिद्धिचरण पुरस्कार, २०४५ <br/>[[छिन्नलता गीत पुरस्कार]] २०५९ | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''दिनेश अधिकारी''' [[विक्रम सम्वत्|विक्रम सम्बत]]: (२०१६ साल मङ्सिर २२ गते) एक नेपाली [[कवि]] तथा [[गीतकार]] हुन्।{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}}{{sfn|जयदेव भटृराई, पुरस्कारका अधिकारीः दिनेश अधिकारी, गोरखापत्र, शुक्रबार असोज ६ गते २०५७}} नेपाली कविता एवम् गीति क्षेत्रका श्रष्टा हुन्। वि.सं. २०५६ मा उनका कृति "अतिरिक्त अभिलेख" ले [[कविता]] विधामा [[मदन पुरस्कार]] प्राप्त गरेको थियो।<ref>राजेश्वर रेग्मी, "किन पायो मदन पुरस्कार अतिरिक्त अभिलेखले?".-हिमालय टाइम्स, शनिबार, मसिर ३०, २०५८</ref><ref>कृष्ण धाराबासी, "कवि दिनेश अधिकारीको एकल कविता वाचन", कविता यात्राः हरेक महिनाको १५ गते, २०६५ साउन १५, बुधबार</ref> कवि अधिकारीका कवितामा एकातिर समकालीन सन्दर्भप्रतिको यिनको संवेदनशीलता प्रखर ढङ्गले उजागरित भएको पाइन्छ भने अर्कोतिर मानवजीवनका शाश्वत र नैसर्गिक भावहरूू पनि उत्तिकै टड्कारोसित अनुगुञ्जित भएको सुन्न सकिन्छ ।<ref>डा. ज्ञानु पाण्डे (२०६८), अक्षरहरुका माझमा कवि दिनेश अधिकारी (एकल कविता वाचन), अक्षर समूह, चितवन, ९ असोज २०७२</ref> उनको मन पर्ने गीतकार तथा लेखक हेमन्त खतिवडा हुन् ! उनको फुटकर कविताहरूको सङ्गालो "अतिरिक्त अभिलेख" एक मनमोहक काव्य-पुञ्जको रूपमा आएको छ। विम्व, प्रतीक, व्यञ्जना, वक्रोक्ति, व्यंग, सूक्ष्महास विद्रोह, पीडा, बुद्धि र भावनाबीचको समन्वय, लयसंवेदना आदि सबैको सम्यक् सन्तुलनको कारण दिनेश अधिकारी एक आकर्षक कवि मानिन्छन्।<ref>डा. डी.पी. भण्डारीसंग अन्तरङ्ग, दिनेश अधिकारीका दुइ पत्नीहरु, साप्ताहिक, २०५७ जेठ १३</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== अधिकारीको जन्म बाबु नन्दनहरि अधिकारी र आमा शारदादेवीका पुत्रका रूपमा वि.सं. २०१६ साल मंसिर २२ गते सोमबारका दिन [[बानेश्वर (स्पष्टता)|बानेश्वर]], [[काठमाडौँ]]मा भएको हो। उनको वास्तविक नाम दिनेशहरि अधिकारी हो। उनको बाल्यकाल पढाईको प्रकृयासँगसँगै कहिले काठमाडौँ त कहिले [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]]को हरिऔँनमा बितेको थियो। उनी तीन वर्षको हुँदा अर्थात २०२० सालमा सपरिवार सर्लाहीको हरिऔँनमा बसाईं सरेको कारण बाल्यकाल समयको बसाइ अवधि काठमाडौँको तुलनामा सर्लाहीको हरिऔँनमा बढी भएको छ ।{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} [[File:Kishor Abastha ma.jpg|thumb|किशोरावस्थामा कवि]] [[File:Dinesh - Usha, Bangkok 2070.jpg|thumb|पत्नी उषा अधिकारीका साथमा कवि]] [[File:Raja Birendra bata KAVITA MAHOTSAB 2040 ko Peatham Puraskar grahan gardai-Ashar 2040.jpg|thumb|राजा वीरेन्द्रबाट कविता महोत्सव २०४० को प्रथम पुरस्कार ग्रहण गर्दै, असार २०४०]] [[File:2051 sal ko Sajha Puraskar grahan gardai - 9 aswan 2054.jpg|thumb|२०५१ सालको साझा पुरस्कार ग्रहण गर्दै]] [[File:2056 sal ko Madan Puraskar prapta gardai Dinesh Adhikari-13 Ashoj 2057.jpg|thumb|२०५६ सालको मदन पुरस्कार ग्रहण गर्दै कवि दिनेश अधिकारी, १३ असोज २०५७]] [[File:Rastrapati Ramwaran Yadav bata SUPRABAL JANASEWASHREE koBibhusan grahan gardai-Baishak 2072.jpg|thumb|राष्ट्रपति रामवरण यादवबाट सुप्रबल जनसेवा श्री को विभूषण ग्रहण गर्दै, बैशाख २०७२]] {{Quote box |width=350px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = <poem> '''"सिपाही"''' पर्ख ! अहिल्यै हातका खनखनाउँदा चुराहरु नफोर बच्चा–मुख आमा–छातीमा टाँसिनुको भाँतिमा चुल्ठीमा अल्झेको लालीगुराँस तिम्रो यौवनलाई असाध्यै सुहाएको छ सिन्दूर पखालेर– इच्छाहरूमा भो ! आफूलाई नमार निधारमा झलमलाएको बाटुलो सिन्दूरे टीको तिम्रो गालाको लालीसँग खुबै खुलेको छ काँचो धागोले बाँधेको जाबो एउटा चिठी आयो भन्दैमा म भन्दिनँ–तिम्रो लोग्ने मरेको छ र, कसैले मरेकै हो भन्छ भने पनि निरर्थकमा मरेको छैन तिम्रो लोग्ने गर्व गर ! ऊ– तिमीले अन्न उब्जाउने यो देशको माटोलाई मलिलो पारेर गएको छ निधारको अक्षता पखालेर सामल जुटाउनुपर्ने यो अभावमा कोक्रोमै खोक्रो पेट बाँचिरहेको एउटा नानीलाई उसले एक पेट ‘रासन’ छुट्टयाएर गएको छ तिमी त सिपाहीकी स्वास्नी पो हौ के यत्ति पनि थाहा छैन– म¥यो भनेको तिम्रो लोग्ने बाफबाट पानी र पानीबाट बाफ जस्तै अहिले– तिम्रो सुरक्षित देश भएर फर्केको छ र, मसँग सोध्छ्यौ भने त सुन ! सिपाही कहिल्यै पनि मर्दैन कि त ऊ– नियुक्ति लिएकै दिन मरिसकेको हुन्छ !! </poem>|source =सिपाही }} ==शिक्षा== उनको औपचारिक शिक्षाको सुरुवात काठमाडौँको धुम्बाराही मन्दिर परिसरमा रहेको हालको धुम्रबराह [[माध्यमिक विद्यालय]]बाट भएको थियो। कक्षा १ र २ सोही [[विद्यालय]]मा अध्ययन गरी कक्षा ३ र ४ उनले हरिऔन, सर्लाही स्थित हालको महादेव जनता माध्यमिक विद्यालयबाट पुरा गरेका हुन् भने कक्षा ६ र ७ हरिऔन, सुखेपोखरी स्थित चतुर्भुजेश्वर जनता माध्यमिक विद्यालयबाट उत्तीर्ण गरेका हुन्। कक्षा ८ काठमाडौँको नक्सालमा अवस्थित नन्दीरात्रि माध्यमिक विद्यालयबाट अध्ययन पूरा गरी ९ र १० का लागि उनी फेरि सर्लाही, हरिऔन कै चतुर्भुजेश्वर माध्यमिक विद्यालयमा पुगी सोही विद्यालयबाटै प्रवेशिका उत्तीर्ण गरेका उनले २०३४ सालमा [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँमा भर्ना भई २०३५ सालमा प्रवीणता प्रमाणपत्र तह २०३९ सालमा [[कानून|कानुन]] विषयमा स्नातक गरेका हुन्। २०४५ सालमा मानविकीतर्फ राजनीतिशास्त्र विषयमा स्नातकोत्तर (एम.ए.) पास गरेका छन् । {{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} ==कार्य जीवन== साहित्यिक लेखनका अतिरिक्त कवि/गीतकार दिनेश अधिकारी सरकारी निजामती सेवामा पनि आबद्ध भई २०३८ साल भदौ २८ गतेदेखि ना.सु. पदबाट सरकारी सेवामा स्थायी रूपमा प्रवेश गरेका हुन् भने २०४१ सालमा अधिकृत स्तरमा न्याय सेवामा प्रवेश गरी बेलाबेलामा बढुवा पाई अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको सहसचिव र [[महान्यायाधिवक्ताको कार्यालय]]मा सहन्यायाधिवक्ताको पदमा कार्यरत रहँदै आएका अधिकारी नेपाल प्रशासन सेवामा आफ्नो सेवा परिवर्तन गरी स्वास्थ्य मन्त्रालयमा सहसचिवको पदमा समेत कार्यरत रहेका थिए। २०६६ सालदेखि सचिव पदमा बढुवा भई नेपाल सरकारको विभिन्न मन्त्रालयमा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी वहन गर्दै वि.सं. २०७१ साउनमा सेवा निवृत भएका हुन् ।{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} ==व्यक्तिगत जीवन== उनि २५ वर्ष हुँदा अर्थात विक्रम सम्वत २०४१ साल माघ २५ मा उषा आचार्यसँग विवाह भएको थियो। यी दम्पत्तीका पहिलो छोरी लिपि अधिकारीको वि.सं. २०४३ मा र दोस्रो छोरा शब्द अधिकारीको २०४६ मा जन्म भएको थियो।{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} ==साहित्यिक यात्रा== उनले १० वर्षको उमेरदेखिनै कविता लेख्न थालनी गरेका थिए।<ref>विष्णु निष्ठुरी, गीत र कविता एउटै रुखका दुइटा हांगा हुन्, स्वतन्त्रता, २०४९ असार ११</ref> कवि अधिकारी र कवि [[विष्णु विभु घिमिरे]]द्धयले संयुक्त रूपमा लेखिएको कविता समय मिति २२ माघ २०३८ सालको राष्ट्रपुकार (साप्ताहिक) मा छापिए वापत उनीहरूको तात्कालीन व्यवस्थाले मुद्दासमेत चलाएको थियो।<ref>कविता लेखेर झण्डै जेल गइयो, कान्तिपुर कोसेली, शनिबार १० भर्दा, २०५७</ref><ref>अमर न्यौपाने, समय र सम्बन्धको साक्षी, एउटा बस्तीको कथा, बुकसेलर, २०७२ असोज, पृ. १०</ref> अधिकारीका कविता सङ्ग्रह '''"संवेदनाको स्वर"''' लाई भारतको अग्रणी प्रकाशन संस्था राजकमल प्रकाशनले [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा प्रकाशन गरेको थियो। अधिकारीका कवितालाई डा. गङ्गाप्रसाद अकेलाले हिन्दीमा अनुवाद गरेका थिए। अधिकारीकै प्रतिनिधि कविता "मोड अफ लाइफ" सन् २००९ मा [[अङ्ग्रेजी भाषा]]मा प्रकाशन भइसकेको छ।{{sfn|राजधानी समाचारदाता, अधिकारीका कविता हिन्दीमा, राजधानी, काठमाडौँः शुक्रबार, ८ फाल्गुन २०७१}} वि‍.सं. २०७४ साउन २६ मा जारी गरिएको फरक धारको पुस्तक 'तस्वीरको कथा' कवि तथा अधिकारीले सार्वजनिक गरेका थिए। नेपालमा पहिलोपटक लेखिएको र सबै वर्ग, पेशा र उमेरका मानिसले रुचाउने पुस्तक भनेर [[अभि सुवेदी]]ले र प्रसिद्ध गायक [[प्रेमध्वज प्रधान]]ले ऐतिहासिक महत्त्व भएको पुस्तक भनेर पुस्तकबारे टिप्पणी गरेका थिए।<ref name="TasbirkoKatha2"/><ref name="TasbirkoKatha3"/><ref name="TasbirkoKatha4"/> दिनेश अधिकारीले पुराना तथा नयाँ आफ्ना चर्चित गीतहरूको सङ्ग्रहलाई पुस्तकको आकार दिई २०७५ सालमा साङ्ग्रिला बुक्सद्वारा प्रकाशनमा ल्याएका थिए। उनले पुस्तकको नाम आफ्नो चर्चित गीत ‘यो सम्झिने मन छ म बिर्सु कसोरी’बाट राखेका छन्।<ref name="Mabirsukasori"/> आफ्नो स्थापनाकालको दुईसय वर्ष मनाउने क्रममा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]स्थित लाइब्रेरी अफ कङ्ग्रेसले विश्वका कृति सङ्कलन गर्दै आइरहेको छ र विश्व [[साहित्य]]लाई स्वराङ्कन गर्ने थालनी [[दक्षिण एसिया]]बाट थालेसँगै नेपालका पहिलो चरणमा छानिएका ११ जना सहित्यकारमध्ये अन्य केही साहित्यकार लगायत कवि दिनेश अधिकारीको स्वराङ्कन गरिसकिएको थियो।<ref>जयदेव भटृराई, स्रष्टाको स्वर र सिर्जनाको स्वराङ्कन, गोरखापत्र २०६१ साल साउन १४ गते बिहीबार</ref><ref name="loc.gov">[https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/dineshadhikari.html/ Dinesh Adhikari, 1959- ,The South Asian Literary Recordings Project, Library of Congress New Delhi Office]</ref> अहिलेसम्म ५ सयभन्दा बढी उनका गीत रेकर्ड भइसकेको छ। विभिन्न कालजयी गीतका सर्जक अधिकारीले मदन पुरस्कारलगायत अन्य थुप्रै पुरस्कार पाएका छन्।{{sfn|राजधानी समाचारदाता, अधिकारीका कविता हिन्दीमा, राजधानी, काठमाडौँः शुक्रबार, ८ फाल्गुन २०७१}}<ref>[http://www.webcommentary.com/php/ShowArticle.php?id=sarupk&date=160301/ Kamala B.Sarup, Poetry gives Expression, WEBCommentary, March 1, 2016]</ref> ==लेखनशैली== उनको कविताको मियोमा मान्छे उभिएको हुन्छ भने कविताभरि मानवता धड्किएको हुन्छ। समग्रमा कविताको विषय, उद्देश्य र धड्कन सम्पूर्णतः मान्छे नै रहेको उनका कविताहरु मान्छेकै परिधिमा महकिन्छन् अर्थात अहङकारहीन प्रेमजस्तो ईश्वरत्वको अनुभूत गर्न सकिने उनका कविताहरु स्वयम् प्यास र पानी दुवै हुन्। उनका कविताको रसास्वादनपछि भावकका आँखामा अत्मतुप्तिको चमक प्रसारित हुनु कविताले मोक्ष प्राप्त गर्नु हो र यही सत्यकवितको काव्यिक सफलताको जीवन्त साक्ष्य पनि हो। कवि अधिकारी जीवनका विसङ्गत अँध्यारा पक्षहरूलाई अत्यन्त हिस्सीलाग्दो कलात्मक पाराले मिहिन बुनोटमा अभिव्यक्त गर्न सक्ने सीमान्त शिल्पी हुन्। यद्यपि नाम छोपेर पढे पनि उनका कविताको आत्मगत सौन्दर्यले सम्मोहित पारिरहन्छ र उनको काव्यिक अस्तित्वले स्वतः पाठकको मनमस्तिष्कमा उच्च आसन ग्रहण गरेको हुन्छ। उनी सरल विम्बात्मक प्रस्तुतिभित्र सामयिक बोधको सहजसम्प्रेषणसहित गम्भीर भावप्रकाशन गर्नमा अत्यधिक रमाउँछन्। कुनै वाद र विवादको पछि लागेर भन्दा केवल मान्छे हुनुको अर्थमा लेख्ने मानवीय सूक्ष्म संवेदनका कवि अधिकारकिा कविताहरु निश्चय नै प्रकृति र जीवनसंगको सुरुचिपूर्ण संवाद हुन्ः समयचेतनाको प्रेमपूर्ण तादाम्त्य हुन्। यसर्थमा उनका कविताहरु केमल छन्, सौम्य छन्, बौद्धिकभन्दा बढी हार्दिक छन् र भावकका अन्तर्मनका कन्दरामा शालीन भएर ध्वनित भइरहन्छन् ।<ref>मोमिला, "सल्लेरीको काखमा दिनेश अधिकारीः एकल कविता वाचन", धनकुटा २०७२ माघ ९ गते</ref> उनका अनुज पुस्ताका कवि [[श्रवण मुकारुङ]] भन्छन्, दिनेश अधिकारी मेरा सबभन्दा मनपर्ने कवि हुन्। आधुनिक नेपाली कविताका चार प्रमुख नामहरुमध्ये दिनेश अधिकारी चौथो प्रतिनिधि नाम हो। समय, समाज र मानिका अनेकौँ आयामहरूलाई अत्यन्तै सुक्ष्म, सरल तर गम्भीरभावद्धारा अभिव्यक्ति दिने कवि दिनेश अधिकारी उनका रचना शिल्पकै कारण सम्भवतः भूपिपछिका एकमात्र लोकप्रिय कवि भएका हुन्। आम जनताको सामान्यभाषामा पनि आफूलाई अभिव्यक्त गर्नसक्नु उनको अर्को विशेषता हो। कविता र गीतलाई समान ढङ्गले न्याय दिनसक्ने उनी समाजमा व्याप्त विसङ्गति, शोषण दमन, अन्यायविरुद्ध साम्यरूपमा प्रस्तुत हुनछन्। समसामयिक भन्दा सार्वकालिक विषयहरुसित बढी रमाउन चाहने कवि दिनेशका अधिकांश रचनाहरूले विद्रोहभन्दा शिष्ट व्यङ्ग्य, कान्तिभन्दा, उच्च मानव्य, प्रेम र दार्शनिकता बढी बहन गरेका हुन्छन् ।<ref>श्रवण मुकारुङ, "कवि दिनेश अधिकारीको एकल कविता वाचन", कविता यात्राः हरेक महिनाको १५ गते, २०६५ साउन १५, बुधबार</ref> ==लेखन एवम् प्रकाशन / मुख्य कृतिहरू== कवि एवं गीतकार अधिकारीका प्रकाशित कृतिहरुः{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} ===कविता सङ्ग्रहः=== {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="१00%" style="margin-left:5px" |- ! -- वर्ष -- ! संग्रहको नाम ! प्रकार ! प्रकाशक |- | २०३७ | अन्तरका छिटाहरु | कविता सङ्ग्रह | युवा साहित्यिक समाज, काठमाडौँ |- | २०४४ | धर्तीको गीत | कविता सङ्ग्रह | साझा प्रकाशन, ललितपुर |- | २०४५ | आदिम आवाज | कविता सङ्ग्रह | ने.रा.प्र.प्र., काठमाडौँ |- | २०५१ | इन्द्रजात्रा | काव्य | साझा प्रकाशन, ललितपुर ।{{sfn|Kavita Sherchan, A Legnedary Epic, The Kathmandu Post, Sunday, August 25, 1996}} |- | २०५६ | अतिरिक्त अभिलेख | कविता सङ्ग्रह | साझा प्रकाशन ललितपुर |- | २०६५ | मोड अफ लाइभ | नेपालीबाट अङ्ग्रेजी भाषामा अनुदित कविता सङ्ग्रह | उषा अधिकारी, काठमाडौँ<ref>Kumari Lama, I will unveil my own sky, The Kathmandu Post, Sunday, March 15, 2009</ref><ref>Chandi Raj Kafle, Quality Combination, The Rising Nepal, Friday Supplement, February 13, 2009</ref> |- | २०६७ | सीमान्त सपना | कविता सङ्ग्रह | साझा प्रकाशन, ललितपुर |- | २०७१ (२०१५) | संवेदना के स्वर | नेपालीबाट हिन्दी भाषामा अनुदित कविता सङ्ग्रह | राजकमल प्रकाशन, नयाँ दिल्ली भारत |- | २०७२ | एउटा बस्तीको कथा | संयुक्त लामो कविता, अन्य तीन जना सहित | बुकसेलर प्रकाशन, काठमाडौँ |- | २०७३ (सन् २०१७) | भरियाको भूगोल | कविता सङ्ग्रह | नेपा-लय, काठमाडौँ<ref>[http://www.nagariknews.com/news/18886/‘भरियाको भूगोल’मा दिनेश]</ref><ref>[http://www.pahilopost.com/content/-31452.html/ कवि अधिकारीको ‘भरियाको भूगोल’ सार्वजनिक]</ref><ref>[http://www.onlinekhabar.com/2017/05/582207/ भरियाको भूगोल’ को पश्चिम नेपाल यात्रा पूरा]</ref><ref>[http://www.onlinekhabar.com/2017/04/577879/ गीत र कविताको पलेँटी बसाइमा ‘भरियाको भूगोल’]</ref> |- | २०८१ (सन् २०२५) | पानीको परेड | कविता सङ्ग्रह |नेपा-लय, काठमाडौँ<ref>उकेरा, [https://ukeraa.com/news/detail/159124/दिनेश अधिकारीको ‘पानीको परेड’ कवितासंग्रह सार्वजनिक]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>शिलापत्र, [https://shilapatra.com/detail/155940/दिनेश अधिकारीको ‘पानीको परेड’ कवितासङ्ग्रह सार्वजनिक]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://ekhabarnet.com/news/27629/ कवि अधिकारीको ‘पानीको परेड’ कवितासङ्ग्रह सार्वजनिक]</ref> |} ===गीत सङ्ग्रह=== {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="१00%" style="margin-left:5px" |- ! -- वर्ष -- ! संग्रहको नाम ! प्रकाशक |- | २०४८ | अविराम यात्रा | वाणी प्रकाशन, काठमाडौँ |- | २०५४ | आफ्नै मन: आफ्नै आगन | जीवा लामिछाने, काठमाडौँ |- | २०६३ | मन र मोडहरू | साझा प्रकाशन ललितपुर |- | २०७५ | म बिर्सुँ कसोरी | साङ्ग्रिला बुक्स, काठमाडौँ<ref name="Mabirsukasori">{{cite web |url=https://lokpath.com/story/61029/ |title=कवि दिनेश अधिकारीको ‘म बिर्सुँ कसोरी’ सार्वजनिक |publisher=लोकपथ |website=lokpath.com |date=मंसिर १३, २०७५ बिहिबार |accessdate=2019-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120041303/http://www.lokpath.com/story/61029 |date=2019-01-20 }}</ref> |} ===गीति एल्बम=== क्यासेट तथा कम्प्याक्ट डिस्क (सिडी) {| class="wikitable sortable" cellspacing="2" cellpadding="4" border="0" width="१00%" style="margin-left:5px" |- ! -- वर्ष -- ! एल्बमको नाम ! प्रकार ! प्रकाशक |- | २०४० | कविताको मौसम | कविता क्यासेट— अन्य ३ जना सहित | म्युजिक नेपाल काठमाडौँ |- | २०४७ | भावनाका मातहरु | आधुनिक गीतहरूको एकल क्यासेट एल्बम | म्युजिक नेपाल काठमाडौँ |- | २०५० | सुख दु:ख | आधुनिक गीतहरूको एकल क्यासेट एल्बम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०५४ | बोल बोेल पाखाहरु | चलचित्रका गीतहरूको एकल क्यासेट एल्बम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०५५ | विरानो मन | चलचित्रका गीतहरूको एकल क्यासेट एलवम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०५६ | परेलीको डिलमुनि | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डि तथा क्यासेट एल्बम) | मास्टर रेकडिङ्ग इडष्ट्रिज, काठमाडौँ |- | २०५७ | यात्रा | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डि एलवम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०५७ | अनुभूति | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डि तथा क्यासेट एल्बम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०५९ | लिपि | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डि तथा क्यासेट एल्बम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०६३ | शब्द | आधुनिक गीतहरूको सि.डी. तथा क्यासेट एलबम | म्युजिक नेपाल, काठमाडौँ |- | २०६५ | सुन्ने कविता | एकल कविता वाचनको सि.डी. एलबम | दृष्य काठमाडौँ |- | २०६७ | रचना | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डी. एल्बम | विन्ध्यवासिनी म्युजिक प्रा.लि. काठमाडौँ |- | २०६९ | देशको गीत | राष्ट्रिय भावनाका गीतहरूको एकल सी.डी. एल्बम | विन्ध्यवासिनी म्युजिक प्रा.लि. काठमाडौँ |- | २०७१ | निखिता | आधुनिक गीतहरूको एकल सि.डी. एलबम | टुवेल्भ नोटस प्रा.लि. काठमाडौँ |} (उल्लिखित एलबमहरूमा [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[तारादेवी]], [[गुलाम अली]], [[भक्तराज आचार्य]]को पुस्तादेखि पछिल्लो पुस्ताका प्रतिनिधि गायक, गायिकाहरु र [[नातिकाजी]], [[शिवशंकर]], [[अम्बर गुरुङ]], [[गोपाल योञ्जन]]को पुस्तादेखि पछिल्लो पुस्ताका प्रतिनिधि सङ्गीतकारहरुका स्वर/सङ्गीत रहेको) उनले जीवनज्योति (पत्रिका, सर्लाही) र मिलन (पत्रिका, बारा)को सम्पादन पनि गरे। उनले करिब ६ दर्जन नेपाली चलचित्रमा गीत लेखेका छन्। ===वाल गीति-नाटक=== * जङ्गलको कथा जङ्गलको व्यथा, २०५८, विश्व वन्यजन्तु कोष नेपाल । ===तस्वीर संस्मरण=== * तस्बिरको कथा, २०७४<ref name="TasbirkoKatha2">{{cite web|url=http://www.newsofnepal.com/2017/08/15/49947/ |title=गीतकार अधिकारीले ल्याए तस्वीरको कथा |publisher=नेपाल समाचारपत्र |website=newsofnepal.com |date=August 15, 2017 |accessdate=2017-08-15}}</ref><ref name="TasbirkoKatha3">{{cite web|url=http://lokaantar.com/sahitya/20532 |title=गीतकारको अभिरूचि अभिलेखनतर्फ |publisher=लोकान्तर |website=lokaantar.com |date=शनिवार, श्रावण २८, २०७४ |accessdate=2017-08-15}}</ref><ref name="TasbirkoKatha4">{{cite web|url=http://srastakhabar.com/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A4%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B/ |title=दिनेश अधिकारीको तस्बिरको कथा सार्वजनिक |publisher=स्रष्टाखबर |website=srastakhabar.com |date= |accessdate=2017-08-16}}</ref><ref name="TasbirkoKatha1">{{cite web|url=http://thahakhabar.com/news/21552 |title=फेसबुकले जुराएको अधिकारीको 'तस्बिरको कथा' |last=महरा |first=जयसिंह |publisher=थाहाखबर |website=thahakhabar.com |date=11 August 2017 |accessdate=2017-08-12}}</ref> ===सिर्जना यात्रा=== * कविताको कथा, गीतको कथा, २०७९<ref name="KabitakoKatha">{{cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/884761-1657947228.html |title=‘कविताको कथा, गीतको कथा’ भित्रको अन्तरकथा |last=मास्के ‘मुस्कान’ |first= भुवन |publisher=नागरिक |website= nagariknews.nagariknetwork.com |date=३२ असार २०७९ |accessdate=2022-12-07}}</ref><ref name="KabitakoKatha1">{{cite web |url=https://surprabhapost.com/2022/07/18/2177/?fbclid=IwAR1RsD5LBGEGWTIWZf-bLyCWcAQ0ag4l1fQH4b3jYLcNh_Htyn1kmmBcN74 |title=नवीन विधाको पुस्तक ‘कविताको कथा, गीतको कथा’ |last=भुमरी |first=भावेश |publisher=सुरप्रभा पोष्ट |website=surprabhapost.com |date=२ श्रावण २०७९, सोमबार |accessdate=2022-12-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207060337/https://surprabhapost.com/2022/07/18/2177/?fbclid=IwAR1RsD5LBGEGWTIWZf-bLyCWcAQ0ag4l1fQH4b3jYLcNh_Htyn1kmmBcN74 |date=2022-12-07 }}</ref> ==संस्थागत संलग्नता== सरल, सशक्त, सफल गीत कविता लेख्नसक्ने खुबी भएका कवि तथा गीतकार अधिकारी [[नेपाली भाषा]] बाहेक अङ्ग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाषामा समेत आफ्ना रचनाहरू पुर्‍याएका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=घनेन्द्र ओझा|शीर्षक=सिर्जनाले पहिचान बनाएका प्रशासक दिनेश अधिकारी|युआरएल=https://www.loksambad.com/news/3908|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> लेखनबाहेक सम्पादन, साहित्यिक सङ्घ संस्थासँगको संलग्नताले पनि उनलाई सक्रिय बनाएको पाइन्छ।{{sfn|जयदेव भटृराई, पुरस्कारका अधिकारीः दिनेश अधिकारी, गोरखापत्र, शुक्रबार असोज ६ गते २०५७}} * नाट्य संस्था ‘सर्वनाम’, काठमाडौँको संस्थापकहरू मध्ये एक। * संस्थापक सल्लाहाकार नेपाल साङ्गितिक सङ्घ, काठमाडौँ। * सदस्य, सगरमाथा वाङ्मय प्रतिष्ठान, काठमाडौँ । * सदस्य, भानु प्रतिष्ठान, काठमाडौँ। ==पुरस्कार/पदक/विभूषण/सम्मान/स्वीकृति== युवा साहित्यकारको भीडमा धेरै पुरस्कार पाउने स्रष्टाको रूपमा परिचित दिनेश अधिकारी साहित्य लेखनमा सशक्त हस्ताक्षरको रूपमा परिचित नाम हो ।{{sfn|जयदेव भटृराई, पुरस्कारका अधिकारीः दिनेश अधिकारी, गोरखापत्र, शुक्रबार असोज ६ गते २०५७}} नेपाली साहित्यको विकासमा २०३० को दशकदेखि अनवरत रूपमा सेवा पुर्याउदै आएका कवि गीतकार दिनेश अधिकारीको उचित मुल्याङ्कन गर्दै राज्यका अधिरिक्त विभिन्न साहित्यिक, साङ्गीतिक तथा अन्य संघसंस्थाहरूबाट विभिन्न मान, पदवी, पुरस्कार तथा उपहारहरु प्रदान गरिएको देखिन्छ । उनको [[अतिरिक्त अभिलेख]] शीर्षकको कविता संग्रहका लागि नेपालको [[नोबेल पुरस्कार]] मानिने २०५६ सालको [[मदन पुरस्कार]] समेत प्राप्त गरेका छन् । वि.सं. २०५१ सालमा [[इन्द्रजात्रा]] (काव्य) का लागि [[साझा पुरस्कार]], वि.सं. २०५८ सालमा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार]] आदिबाहेक उनले पाएका पुरस्कार, पदक र सम्मानहरूः{{sfn|जीवलाल बन्जाडे, "दिनेश अधिकारी: गीत र सवेदना".- २०६१, उषा अधिकारी, बत्तीस पुतली, काठमाडौँ.- ISBN 99946-33-40-6}} (क) {| class="sortable wikitable" |width="50"|'''क्र०सं० |width="200"|'''पुरस्कारको नाम |width="100"|'''प्राप्त भएको साल (वि०सं०) |-bgcolor="#CCFFCC" |१ ||रत्नश्री स्वर्ण पदक|| २०३८ |-bgcolor="#FFFFCC" |२||[[व्यथित काव्य पुरस्कार]]|| २०३९ |-bgcolor="#CCFFCC" |३||प्रथम पुरस्कार, कविता महोत्सव|| २०४० |-bgcolor="#FFFFCC" |४||सर्वश्रेष्ठ गीतकार, [[रेडियो नेपाल]]|| २०४० |-bgcolor="#CCFFCC" |५||सर्वश्रेष्ठ गीतकार, [[रत्न रेकडिङ्ग संस्थान]]|| २०४० |-bgcolor="#FFFFCC" |६||युगकवि [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ पुरस्कार]]|| २०४५ |-bgcolor="#CCFFCC" |७||सर्वश्रेष्ठ गीतकार, दोस्रो राष्ट्रिय भिडियो चलचित्र महोत्सव|| २०४८ |-bgcolor="#FFFFCC" |८||[[मोती पुरस्कार]]|| २०४९ |-bgcolor="#CCFFCC" |९||[[साझा पुरस्कार]]{{sfn|Kavita Sherchan, A Legnedary Epic, The Kathmandu Post, Sunday, August 25, 1996}}|| २०५१ |-bgcolor="#FFFFCC" |१०||गङ्गालक्ष्मी पुरस्कार|| २०५२ |-bgcolor="#CCFFCC" |११||गद्दी आरोहण रजतमहोत्सव पदक|| २०५३ |-bgcolor="#FFFFCC" |१२||प्रबल गोरखादक्षिणबाहु|| २०५५ |-bgcolor="#CCFFCC" |१३||भुपालमानसिंह कार्की युवा पुरस्कार||२०५५ |-bgcolor="#FFFFCC" |१४||राष्ट्रिय गौरव युवा सम्मान|| २०५५ |-bgcolor="#CCFFCC" |१५||राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार|| २०५६ |-bgcolor="#FFFFCC" |१६||सर्वनाम सम्मान|| २०५६ |-bgcolor="#CCFFCC" |१७||[[मदन पुरस्कार]]|| २०५६ |-bgcolor="#FFFFCC" |१८||मानश्री पुरस्कार|| २०५७ |-bgcolor="#CCFFCC" |१९||[[छिन्नलता गीत पुरस्कार]]|| २०५९ |-bgcolor="#FFFFCC" |२०||सुप्रवल जनसेवाश्री (तृतीय)|| २०७१ |-bgcolor="#CCFFCC" |२१||विन्ध्यवासिनी लाईफटाईम एचिभमेन्ट अवार्ड|| २०७१ |-bgcolor="#FFFFCC" |२२||नारायण गोपाल स्मृति सम्मान|| २०७५ |-bgcolor="#CCFFCC" |२३||सुकिर्तिमय राष्ट्रदीप|| २०७५ |-bgcolor="#FFFFCC" |२४||अरूण थापा स्मृति सम्मान<ref name="ArunThapaSmritiSamman">{{cite web |url=https://safalawaj.com/2022/07/23/78623/?fbclid=IwAR0JGTKJdRW06d1s7740XZ6ea84fFOoxPlOUzbERa0ODNrmaXEoa5X-IlP8 |title=अरूण थापा स्मृति सम्मानद्वारा वरिष्ठ गीतकार अधिकारी सम्मानित |last= |first= |publisher=सफल आवाज  |website=safalawaj.com |date=श्रावण ७ गते २०७९ |accessdate=2022-12-7 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207044751/https://safalawaj.com/2022/07/23/78623/?fbclid=IwAR0JGTKJdRW06d1s7740XZ6ea84fFOoxPlOUzbERa0ODNrmaXEoa5X-IlP8 |date=2022-12-07 }}</ref>|| २०७९ |-bgcolor="#CCFFCC" |२५||कृष्णभूषण बल स्मृति सिर्जना पुरस्कार<ref name="KrishnaBhushanBalSmritiSrijana">{{cite web |url=https://www.harekpalnews.com/archives/184502 |title=कृष्णभूषण सिर्जना पुरस्कार समर्पण |last= |first= |publisher=हरेकपल  |website=.harekpalnews.com |date=March 7, 2023 |accessdate=2023-3-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315102849/https://www.harekpalnews.com/archives/184502 |date=2023-03-15 }}</ref>|| २०७९ |} (ख) केही विद्यालयहरुद्वारा कविको नाममा छात्रवृत्तिको स्थापना ।<br />(ग) केही सामाजिक तथा शैक्षिक संस्थाहरूबाट अभिनन्दित ।<br />(घ) त्रिभुवन विश्वविद्यालय र उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्का विभिन्न तहका पाठ्यक्रमहरूमा कविता तथा गीतहरु समावेश भएको । <br />(ङ) अमेरिका स्थित विश्वकै सबभन्दा ठूलो पुस्तकालय लाइब्रेरी अफ काङ्ग्रेसले आफ्नै स्वरमा आफ्ना रचना पाठ गराई आफ्नो वेबसाइट मा राख्ने गरी नेपालबाट मनोनयन गरिएका प्रतिनिधि नेपाली साहित्यकार मध्ये एक। यस आयोजना अन्तर्गत रेकर्ड गरिएका दुई दर्जन भन्दा बढी कविताहरू लाइब्रेरी अफ काङ्ग्रेस को वेबसाइट मा राखिएको।<ref name="loc.gov"/> <br />(च) त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत स्नातकोत्तर तहका लागि जीवनी, कविता र गीतको क्षेत्रमा करिव १० वटा शोध अनुसन्धान भएको। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist|colwidth=30em}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== *[[दिनेश अधिकारी रचनासूची]] * [https://www.loksambad.com/news/3908?fbclid=IwAR3knWO8Y-yLnKELZ3eZnvmtEas3vih5JcE2H_2qTbPao_LJuPlz8ANq0js सिर्जनाले पहिचान बनाएका प्रशासक दिनेश अधिकारी] {{मदन पुरस्कार}} {{दिनेश अधिकारीका कृतिहरू}} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} [[श्रेणी:साहित्यकार]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:साझा पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:गीतकार]] [[श्रेणी:सन् १९५९ मा जन्म]] 21hr99mw3c2r4iy8g53li7pb6er3oam 0 55210 1366086 1366058 2026-07-16T01:47:51Z Rajeeb bastola 39875 1366086 wikitext text/x-wiki '''दिल्ली''', आधिकारिक रुपमा '''राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली'''<ref>{{Cite web |url=https://india.gov.in/hi/ |title=राष्ट्रीय-राजधानी-क्षेत्र-दिल्ली-की-वेबसाइट-देखें |access-date=12 जुलाई 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701055708/https://india.gov.in/hi |archive-date=1 जुलाई 2017 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701055708/https://india.gov.in/hi |date=2017-07-01 }}</ref> (अंग्रेजी: National Capital Territory of Delhi) भारतको राजधानी र एक केन्द्र-शासित प्रदेश हो। भारतको राजधानी ''[[नयाँ दिल्ली]]'' यसमा नै सम्मिलित छ। दिल्ली राजधानी भएकाले केन्द्र सरकारको तीन अंग - कार्यपालिका, संसद र न्यायपालिकाको मुख्यालय नयाँ दिल्ली र दिल्लीमा स्थापित छन्। १४८३ वर्ग किलोमीटरमा फैलिएको दिल्ली जनसंख्या को हिसाबले भारतको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो महानगर हो। यहाँको जनसंख्या लगभग १ करोड़ ७० लाख रहेको छ। यहाँ बोलिने मुख्य भाषाहरूमा : [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[पन्जाबी भाषा|पंजाबी]], [[उर्दु भाषा|उर्दू]] र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]] पर्छन्। भारतमा दिल्लीको ऐतिहासिक महत्त्व छ। यसको दक्षिण पश्चिममा [[अरावली]] पहाड र पूर्वमा [[यमुना नदी|यमुना]] नदी छ, जसको किनारामा यो सहर अवस्थित छ। यो प्राचीन समय मा [[गङ्गा नदी|गंगा]]को मैदान हुँदै जाने वाणिज्य पथको बाटोमा पर्ने मुख्य केन्द्र थियो।<ref>{{cite book |last=Necipoglu |first=Gulru |title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World |origyear=2002 |url=http://books.google.com/books?id=UJc2u33fCKQC&pg=PA16&dq=delhi+sultanate+political+center+city+delhi&sig=ACfU3U3zNMesuCjnsH7iAlLe5mKHpddn8w#PPA12,M1 |publisher=BRILL |isbn=9004125930 |pages=12–43 |chapter=Epigraphs, Scripture, and Architecture in the Early Sultanate of Delhi |chapterurl= |year=2002 |access-date=14 मार्च 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920212841/http://books.google.com/books?id=UJc2u33fCKQC&pg=PA16&dq=delhi+sultanate+political+center+city+delhi&sig=ACfU3U3zNMesuCjnsH7iAlLe5mKHpddn8w#PPA12,M1 |archive-date=20 सितंबर 2014 |url-status=live }}</ref> [[यमुना नदी]]को किनारमा स्थित यस नगरको गौरवशाली पौराणिक इतिहास छ। यो भारतको अति प्राचीन नगर हो। यसको इतिहासको प्रारम्भ [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]]सँग जोडिएको छ। [[हरियाणा]]को आसपासको क्षेत्रमा भएको उत्खननमा यसको प्रमाण मिलेको छ। [[महाभारत]] कालमा यसको नाम [[इन्द्रप्रस्थ]] थियो। [[दिल्ली सल्तनत]]को उत्थानको साथसाथ दिल्ली एक प्रमुख राजनैतिक, सांस्कृतिक एवं वाणिज्यिक शहरको रुपमा उदायो।<ref>{{cite book|last=Aitken|first=Bill|title=Speaking Stones: World Cultural Heritage Sites in India|origyear=2002|url=http://books.google.com/books?id=lu5jGGQ8fJkC&pg=PA21&dq=delhi+continuously+inhabited&sig=ACfU3U1Z52ojRmD1-ZS2QeQlb8UlGZeBhA|publisher=Eicher Goodearth Limited|isbn=8187780002|pages=264 pages|chapter=|chapterurl=|year=2001|access-date=14 मार्च 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914123144/http://books.google.com/books?id=lu5jGGQ8fJkC&pg=PA21&dq=delhi+continuously+inhabited&sig=ACfU3U1Z52ojRmD1-ZS2QeQlb8UlGZeBhA|archive-date=14 सितंबर 2011|url-status=live}}</ref> यहाँ कयौं प्राचीन एवं मध्यकालीन भवन इमारत तथा त्यसको अवशेषहरु देख्न सकिन्छ। [[सन् १६३९|१६३९]] मा मुगल बादशाह [[शाहजहाँ]]ले दिल्लीमा नै एक चारदीवारी बाट घेरिएको शहरको निर्माण गराए जुन [[१६७९]] देखि [[१८५७]] सम्म [[मुगल साम्राज्य]]को राजधानी रह्यो। १८औं एवं १९औं शताब्दीमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]]ले लगभग सम्पूर्ण भारतमा आफ्नो कब्जामा लिए। कम्पनी सरकारले [[कोलकाता]]लाई आफ्नो राजधानी बनाएका थिए। [[१९११]] मा अंग्रेजी सरकारले राजधानी दिल्लीमा स्थापित गर्ने निर्णय गर्यो। यसको लागि पुरानो दिल्लीको दक्षिणमा एक नयाँ नगर नयाँ दिल्लीको निर्माण प्रारम्भ भयो। अंग्रेज बाट सन् [[१९४७]] मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरिएपछि नयाँ दिल्लीलाई भारतको राजधानी घोषित गरियो। स्वतन्त्रता प्राप्ति पश्चात् दिल्लीमा विभिन्न क्षेत्रबाट मानिसहरूको प्रवासन भयो, यसबाट दिल्लीको स्वरूपमा आमूल परिवर्तन भयो विभिन्न प्रान्त, धर्म एवं जातिका मानिसहरू दिल्लीमा ओइरिनुको कारण दिल्लीको शहरीकरण त थियो नै साथै यहाँ एक मिश्रित संस्कृतिले पनि जन्म लियो। आज दिल्ली भारतको एक प्रमुख राजनैतिक, सांस्कृतिक एवं व्यापारिक (वाणिज्यिक) केन्द्र हो। == नामकरण == यस नगरको नाम "दिल्ली" कसरी रह्यो भन्नेमा कुनै निश्चित सन्दर्भ छैन, यद्यपि यो एक प्राचीन राजा "ढिल्लु" सँग सम्बन्धित भएकोमा व्यापक स्वीकार्य छ। केही इतिहासकारका अनुसार यो "देहलीज"को एक विकृत रूप हो। एक अर्को अनुमान अनुसार यस नगरको प्रारम्भिक नाम "ढिलिका" थियो। हिन्दी/प्राकृत "ढीली" पनि यस क्षेत्रको लागि प्रयोग गरिन्छ। == इतिहास == {{main|दिल्लीको इतिहास}} [[चित्र:Delhi Red fort.jpg|thumb|300px|बाएँ|लाल किला]] दिल्लीको प्राचीनतम उल्लेख [[महाभारत]] नामक महापुराणमा पाइन्छ जहाँ यसका उल्लेख प्राचीन [[इन्द्रप्रस्थ]]को रूपमा गरिएको छ। इन्द्रप्रस्थ महाभारत कालमा पाण्डवको राजधानी थियो।<ref name=ecosurv1>{{cite web |url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |title=Chapter 1: Introduction |accessdate=21 दिसंबर 2006 |format=PDF |work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006 |publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi |pages=pp1–7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113174155/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |archive-date=13 नवंबर 2016 |url-status=dead }}</ref> पुरातात्विक रूपबाट इसा पूर्व सय देखि दुई हजारमा दिल्ली र यस आसपास मानव निवास रहेको कुराको ज्ञात हुन्छ।<ref name=tourhist>{{cite web |url=http://www.indiatourism.com/delhi-history/index.html |title=Delhi History |accessdate=22 दिसंबर 2006 |work=Delhi Tourism |publisher=Advent InfoSoft (P) Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208210557/http://www.indiatourism.com/delhi-history/index.html |archive-date=8 दिसंबर 2006 |url-status=dead }}</ref>। दिल्लीको इतिहास निकै पुरानो छ करीब ७३० ईसा पूर्वको दौरान मालवाको शासक [[राजा धन्ना भील]]का एक उत्तराधिकारीले दिल्लीको सम्राटलाई चुनौती दिएका थिए। <ref>{{shorturl.at/bCYZ6}}</ref> [[मौर्य-काल]] (ईसा पूर्व ३००) बाट यहाँ एक नगरको विकास हुन आरम्भ भयो। महाराज पृथ्वीराज चौहानका दरबारी कवि [[चन्द बरदाई]]को हिन्दी रचना [[पृथ्वीराज रासो]]मा [[तोमर वंश|तोमर]] राजा [[अनंगपाल]]लाई दिल्लीको संस्थापक बताइन्छ। उसले नै 'लाल-कोट'को निर्माण गराएको र महरौलीको गुप्त कालीन लौह-स्तंभलाई दिल्ली ल्याइएको विश्वास गरिन्छ। दिल्लीमा तोमर शासनकाल वर्ष सन् [[९००]]-[[१२००]] सम्म मानिन्छ। 'दिल्ली' वा 'दिल्लिका' शब्दको प्रयोग सर्वप्रथम उदयपुरमा प्राप्त शिलालेखमा पाइन्छ। यस शिलालेखको समय वर्ष [[११७०]] निर्धारित गरिएको छ। महाराज पृथ्वीराज चौहानलाई दिल्लीको अन्तिम हिन्दू सम्राट मानिन्छ। ==सुधार== [[१२०६]] ई० पश्चात् दिल्ली [[दिल्ली सल्तनत]]को राजधानी बन्यो। दिल्ली माथि [[खिलजी वंश]], [[तुगलक वंश]], [[सैयद वंश]] र [[लोदी वंश]] समेत केही अन्य वंशले शासन गरे। यस्तो मानिन्छ की कि आजको आधुनिक दिल्ली बन्नु भन्दा पहिले दिल्ली सात पटक उजाड भयो र विभिन्न स्थानहरुमा बस्यो, जसको केही अवशेष आधुनिक दिल्ली मा अहिले पनि देख्न सकिन्छ। दिल्लीको तत्कालीन शासकहरु ले यसको स्वरूप मा धेरै पट्क परिवर्तन गरे। मुगल बादशाह हुमायूँ ले सरहिन्द को निकट युद्ध मा अफ़गानहरु लाई पराजित गरे तथा बिना कुनै विरोध दिल्ली मा अधिकार प्राप्त गरे । हुमायूँ को मृत्यु पछी हेमू विक्रमादित्य को नेतृत्व मा अफ़गानहरु ले मुगल सेना लाई पराजित गरेर आगरा तथा दिल्ली मा पुनः अधिकार प्राप्त गरे। मुगल बादशाह [[अकबर]] ले आफ्नो राजधानी लाई दिल्ली बाट [[आगरा]] स्थान्तरित गरेका थिए। अकबर को नाती [[शाहजहाँ]] ([[१६२८]]-[[१६५८]]) ले सत्रौं सदी को मध्य मा यसलाई सातौ पटक बसाए जसलाई शाहजहाँनाबाद को नामबाट सम्बोधित गरियो । शाहजहाँनाबादलाई आम बोल-चालको भाषा मा पुरानो शहर या पुरानो दिल्ली भनिन्छ। प्राचीनकाल देखी नै पुरानो दिल्ली मा धेरै राजा एवं सम्राटहरु ले राज्य गरेका छन तथा समय-समय मा यसको नाम मा पनि परिवर्तन गर्ने काम भै रहेको थियो। पुरानो दिल्ली [[१६३८]] पछी मुग़ल सम्राटहरुको राजधानी रह्यो। दिल्लीको अन्तिम मुगल बादशाह बहादुर शाह जफ़र थिए जसको मृत्यू निवार्सन मा नै रंगून मा भयो। [[चित्र:ITO crossroads, New Delhi in 1950.jpg|thumb|दाँया|300px|दिल्लीको आईटीओ चौराहे को दृश्य, १९५०]] [[१८५७]] को [[१८५७ सिपाही विद्रोह|सिपाही विद्रोह]] पछी दिल्ली मा ब्रिटिश शासन को हुकूमत मा शासन चल्न थाल्यो । [[१८५७]] मा यो [[प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम]] को आंदोलनलाई पूर्ण रुपमा दवाए पछी अंग्रेजहरुले [[बहादुरशाह ज़फ़र]] लाई [[रंगून]] पठाइ दिए तथा भारत पूर्ण रुपमाबाट अंग्रेजहरु को अधीन भयो । शुरुमा उनीहरुले कलकत्ता (आजकल [[कोलकाता]]) बाट शासन सम्हाले तर ब्रिटिश शासन कालको अन्तिम दिनहरुमा [[पीटर महान]] को नेतृत्व मा [[रुसी साम्राज्य]] को प्रभाव [[भारतीय उपमहाद्वीप]] मा तीव्र गति मा बढन थाल्यो। जसको कारण अंग्रेजहरु लाई यो लाग्न थाल्यो कि कलकत्ता जो कि भारत को एकदमै पूर्व मा थियो त्यहाबाट अफ़ग़ानिस्तान एवं ईरान आदि मा सक्षम तरीका बाट सजिलै संग नियन्त्रण गर्न सकिदैन पछी गएर यसै कारण बाट [[१९११]] मा [[उपनिवेश]] राजधानी लाई दिल्ली स्थानान्तरित गरियो एवं धेरै आधुनिक निर्माण कार्य गराईयो। शहर को ठुलो भागहरुलाई को ब्रिटिश आर्किटेक्ट्स सर एडविन लुटियंस र सर हर्बर्ट बेकर द्वारा डिजाइन गरिएको थियो । [[१९४७]] मा भारत को स्वतन्त्रता को पछी यसलाई अधिकारिक रूप बाट भारत को राजधानी घोषित गरिएको थियो। दिल्ली मा धेरै राजाहरु को साम्राज्य को उदय तथा पतन को प्रमाण आज पनि विद्यमान छ। साचो अर्थ मा दिल्ली हाम्रो देश को भविष्य, भूतकाल एवं वर्तमान परिस्थितिहरु को मेल-मिश्रण हो। तोमर शासकहरु मा दिल्ली को स्थापना का श्रेय अनंगपाल जान्छ। == जलवायु, भूगोल र जनसाङ्ख्यिकी == ===दिल्ली-एनसीआर=== {{main|राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (भारत)}} एनसीआरमा दिल्लीसँग जोडिएको राज्यहरूमा उत्तर प्रदेश, हरियाणा र राजस्थानका धेरै शहरहरू समावेश छन्।।<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/union-territory/new-delhi/news/ut-del-hmu-new-haryanas-jind-and-karnal-add-in-part-of-ncr-zone-5017644-nor.html|title=एनसीआर में शामिल हुए जींद,करनाल र मुजफ्फरनगर, मथुरा को नहीं मिली मंजूरी|date=9 जून 2015|website=Dainik Bhaskar|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407170136/https://www.bhaskar.com/union-territory/new-delhi/news/ut-del-hmu-new-haryanas-jind-and-karnal-add-in-part-of-ncr-zone-5017644-nor.html|archive-date=7 अप्रैल 2019|url-status=live}}</ref> एनसीआर मा ४ करोड़ ७० भन्दा धेरै आबादी बास गर्छ । समुचा एनसीआर मा दिल्ली को क्षेत्रफल १,४८४ वर्ग किलोमीटर छ। देश को राजधानी एनसीआर को २.९ प्रतिशत भाग समेटदछ। एनसीआर को अन्तरगत पर्ने क्षेत्र मा उत्तर प्रदेश को मेरठ, [[गाजियाबाद]], गौतम बुद्ध नगर ([[नोएडा]]), बुलंदशहर,शामली, बागपत, हापुड़ र मुजफ्फरनगर; र [[हरियाणा]] को [[फरीदाबाद]], [[गुड़गांव]], मेवात, रोहतक, सोनीपत, रेवाड़ी, झज्जर, [[पानीपत]], पलवल, महेंद्रगढ़, भिवाड़ी, जिंद र करनाल जस्ता जिल्ला शामिल छन। राजस्थान बाट दुई जिल्लाहरू - भरतपुर र अलवर एनसीआर मा शामिल गरिएको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|title=आप जिस दिल्ली-NCR में रहते हैं, जानिए- उसके बारे में A टू Z जानाकरी|first=एबीपी न्यूज़ वेब|last=डेस्क|date=4 जन॰ 2018|website=abpnews.abplive.in|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407170215/https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|archive-date=7 अप्रैल 2019|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407170215/https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031 |date=2019-04-07 }}</ref> === भौगोलिक स्थिति === {{main|दिल्ली को भूगोल}} [[चित्र:YamunaRiver.jpg|thumb|200px|दिल्ली मा [[यमुना नदी|यमुना]] नदी]] [[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]] दिल्ली {{convert|1484|km2|sqmi|abbr=on}} मा विस्तृत छ, मध्ये {{convert|783|km2|sqmi|abbr=on|0}} भाग ग्रामीण र {{convert|700|km2|sqmi|abbr=on|0}} भाग शहरी घोषित छ। दिल्ली उत्तर-दक्षिण मा अधिकतम {{convert|51.9|km|mi|abbr=on|0}} छ र पूर्व-पश्चिम मा अधिकतम चौड़ाई {{convert|48.48|km|mi|abbr=on|0}} छ। दिल्ली को मर्मत सम्भारका हेतु तीनवटा संस्थाहरू कार्यरत छन:- * [[दिल्ली नगर निगम]]:विश्वको सबैभन्दा ठूलो स्थानीय निकाय हो, जो कि अनुमानित १३७.८० लाख नागरिकहरू (क्षेत्रफल {{convert|1397.3|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}}) लाई नागरिक सेवाहरू प्रदान प्रदान गर्दछ। यो क्षेत्रफ़लको हिसाबले बाट पनि मात्र [[टोकियो|टोक्यो]] टोकियो पछि छ।"<ref>Municipal Corporation of Delhi: About us [http://www.mcdonline.gov.in/mcd/aboutus.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324083412/http://www.mcdonline.gov.in/mcd/aboutus.jsp |date=24 मार्च 2009 }})</ref>. नगर निगमले १३९७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल हेर्छ । हाल, दिल्ली नगर निगमलाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ, उत्तर दिल्ली नगर निगम, पूर्वी दिल्ली नगर निगम र दक्षिण दिल्ली नगर निगम। * [[नयाँ दिल्ली नगरपालिका परिषद]]: (एन डी एम सी) (क्षेत्रफल {{convert|42.7|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}}) [[नयाँ दिल्ली]] को नगर परिषदको नाम हो। यसको अधीन पर्न कार्यक्षेत्र एन डी एम सी क्षेत्र भनिन्छ। * [[दिल्ली छावनी बोर्ड]]: (क्षेत्रफल ({{convert|43|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}})<ref>{{cite web |url=http://www.ndmc.gov.in/AboutNDMC/NNDMCAct.aspx |title=परिचय |accessdate=3 जुलाई 2007 |work=द न्यू देल्ही म्युनिसिपल कॉन्सिल एक्ट १९९४ |publisher=[[नई दिल्ली नगर पालिका परिषद]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302220220/http://www.ndmc.gov.in/AboutNDMC/NNDMCAct.aspx |archive-date=2 मार्च 2008 |url-status=live }}</ref> जसले दिल्लीको [[दिल्ली छावनी|छावनी]] क्षेत्रहरूलाई हेर्छ। दिल्ली एक अति-विस्तृत क्षेत्र है। यह अपने चरम पर उत्तर मा सरूप नगर से दक्षिण मा [[रजोकरी]] तक फैला है। पश्चिमतम छोर [[नजफगढ़]] से पूर्व मा [[यमुना नदी]] तक (तुलनात्मक परंपरागत पूर्वी छोर)। वैसे [[शाहदरा]], [[भजनपुरा]], आदि यसको पूर्वतम छोर होने के साथ ही बड़े बाज़ारों मा भी आते हैं। रा.रा.क्षेत्र मा उपर्युक्त सीमाओं से लगे निकटवर्ती प्रदेशहरु को [[नोएडा]], [[गुड़गांव]] आदि क्षेत्र भी आते हैं। दिल्ली की भू-प्रकृति बहुत बदलती हुई है। यह उत्तर मा समतल कृषि मैदानों से लेकर दक्षिण मा शुष्क [[अरावली|अरावली पर्वत]] को आरम्भ तक बदलती है। दिल्ली को दक्षिण मा बड़ी प्राकृतिक झीलें हुआ करती थीं, जो अब अत्यधिक खनन को कारण सूखती चली गईं हैं। इनमें से एक है [[बड़खल झील]]। [[यमुना नदी]] शहर को पूर्वी क्षेत्रों को अलग करती है। ये क्षेत्र [[पूर्वी दिल्ली|यमुना पार]] कहलाते हैं, वैसे ये नई दिल्ली से बहुत से पुलों द्वारा भली-भांति जुड़े हुए हैं। [[दिल्ली मेट्रो]] भी अभी दो पुलों द्वारा नदी को पार करती है। दिल्ली {{coord|28.61|N|77.23|E|}} पर [[भारत|उत्तरी भारत]] मा बसा हुआ है। यह समुद्रतल से ७०० से १००० फीट की ऊँचाई पर [[हिमालय]] से १६० किलोमीटर दक्षिण मा [[यमुना नदी]] को किनारे पर बसा है। यह उत्तर, पश्चिम एवं दक्षिण तीन तरफं से [[हरियाणा]] राज्य तथा पूर्व मा [[उत्तर प्रदेश]] राज्य द्वारा घिरा हुआ है। दिल्ली लगभग पूर्णतया [[गंगा को मैदान|गांगेय क्षेत्र]] मा स्थित है। दिल्ली को भूगोल को दो प्रधान अंग हैं [[यमुना नदी|यमुना]] सिंचित समतल एवं दिल्ली रिज (पहाड़ी)। अपेक्षाकृत निचले स्तर पर स्थित मैदानी उपत्यकाकृषि हेतु उत्कृष्ट भूमि उपलब्ध कराती है, हालांकि ये बाढ़ संभावित क्षेत्र रहे हैं। ये दिल्ली को पूर्वी ओर हैं। र पश्चिमी ओर रिज क्षेत्र है। इसकी अधिकतम ऊँचाई ३१८ मी.(१०४३ फी.)<ref name=gisridge>{{cite web |url=http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf |title=जीआईएस-बेस्ड स्पैशियल इन्फ़ॉर्मेशन इंटीग्रेशन, मॉडलिंग एण्ड डिजिटल मैपिंग: ए न्यू ब्लेन्ड ऑफ टूल फ़ॉर जियोस्पेशियल एन्वायरेनमेण्टल हेल्थ एनालिसिस फ़ॉर देल्ही रिज |accessdate=३ फ़रवरी २००३ |last=मोहन |first=मदन |date= |year=२००२ |month=अप्रैल |format=PDF |work=स्पैशियल इन्फ़ॉर्मेशन फ़ॉर हेल्थ मॉनीटरिंग एण्ड पॉपुलेशन मैंनेजमेंट |publisher=एफ़आईजी XXII अन्तर्राष्ट्रीय कांग्रेस |pages=पृ. ५ |archive-url=https://www.webcitation.org/684JsgcnW?url=http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf |archive-date=31 मई 2012 |url-status=dead }}</ref> तक जाती है। यह दक्षिण मा [[अरावली|अरावली पर्वत]]माला से आरम्भ होकर शहर को पश्चिमी, उत्तर-पश्चिमी एवं उत्तर-पूर्वी क्षेत्रों तक फैले हैं। दिल्ली की जीवनरेखा [[यमुना नदी|यमुना]] [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] मा अति पवित्र नदिहरु मध्ये एक है। एक अन्य छोटी नदी [[हिंडन नदी]] [[पूर्वी दिल्ली]] को [[गाजियाबाद]] से अलग करती है। दिल्ली [[भुईँचालो|सीज़्मिक क्षेत्र-IV]] मा आने से इसे बड़े [[भुईँचालो|भूकम्पों]] का संभावी बनाती है।<ref name=hazardprofile>{{cite web |url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |title=हैज़ार्ड प्रोफ़ाइल ऑफ़ इंडियन डिस्ट्रिक्ट्स |format=PDF |work=नेशनल कैपेसिटी बिल्डिंग प्रोजेक्ट इन डाइज़ास्टार मैंनेजमेण्ट |publisher=[[यूएनडीपी]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |access-date=31 जुलाई 2009 |archive-date=19 मई 2006 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |date=2006-05-19 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{भारतका राज्यहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भारतका सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएका शहरहरू]] [[श्रेणी:सहरहरू]] [[श्रेणी:उत्तर भारत]] a56siq5c90vzrgp3qoikfajj6zazlh4 3 59228 1366118 1356139 2026-07-16T10:27:19Z ~2026-40202-37 79830 /* मेरो प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाउने सम्बन्धमा */ नयाँ खण्ड 1366118 wikitext text/x-wiki {{archive box| search=yes| * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Biplab Anand/Archive 1|Archive 1]] * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Biplab Anand/Archive 2|Archive 2]] * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Biplab Anand/Archive 3|Archive 3]] * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Biplab Anand/Archive 4|Archive 4]] * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Biplab Anand/Archive 5|Archive 5]]}} {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb| सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}}जी''' समस्त [[विकिपीडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईंलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपीडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपीडिया एउटा खुला [[विश्वकोष]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरु संग्रहित हुन्छन्। *अहिले सम्म नेपाली विकिपीडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरु छन्। यसलाई बढाउन तपाईं हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपीडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषा जत्तिकै धनी बनाऔं। *विकिपीडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईं पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा भएका लेखमा थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपीडियामा तपाईंको कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबै भन्दा पहिला दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरु|प्राय सोधिने प्रश्नहरु]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपीडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेख हरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकिको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपीडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरुका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *प्रयोगको लागि [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपिडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईंले एउटा विकिपीडियन बनेर यहाँका लेखहरु सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि सहि गर्नुहोला। यसले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्टको लिङ्क र मिति लेखिदिन्छ। मलाई केही कुरा सोध्नु परेमा मेरो नाम पछि लेखिएको (वार्ता)मा थिचेर प्रश्न लेख्नु होला। *यदि तपाईँलाई विकिपीडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रवन्धक]]हरूसँग सम्पर्क गर्नुहोला। <b>धन्यवाद!</b> == कृपया सुझाव दिनुहोस् == नमस्कार Biplap Anand ज्यु, जसरी अङ्ग्रेजी विकिपीडिया मा प्रसिद्ध मानिसहरू को जीवनी लेख्दा ''References'' चाहिन्छ के नेपालि विकिपीडिया मा पनि चाहिन्छ? धन्यबाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३०, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :[[User:Fade258|Fade258]], हजुर [[विकिपिडिया:जीमाजी|जीवित मानिसहरूको जीवनी]] अनुसार मात्रै लेख निर्माण गर्न सकिनेछ, धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १९:०४, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :: धन्यवाद, अनि यदि कूनै श्रेणी रातो मा छ भने त्यसलाई हटाउनु पर्छ की पर्दैन? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:०७, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::: आवश्यक श्रेणी रातोमा रहेको खण्डमा त्यसलाई निर्माण गर्ने।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:४७, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::: अनि नेपाली भाषाको विकिपीडियामा एक प्रयोगकर्ता (एउटै मानिस) ले दुई ओटा खाता बाट सम्पादन गर्न पाउँछन्? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:०६, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::: विकिपिडिया सम्पादन गर्न एउटै खाता भए पुग्छ तर तपाईंको प्रश्नको उत्तर दिनुपर्ने भएकोले - सम्पादन गर्न पाउँछन् तर आफ्नो परिचय खुलाउनुपर्ने हुन्छ। तर दुई वटा खाता किन चलाउने त्यस्को आवश्यकता छैन। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २१:३६, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::: धन्यबाद मेरो यो प्रश्न को उत्तर दिनु भएकोमा। नेपाली भाषाको विकिपीडियामा एउटै मानिस ले दुई ओटा खाता बाट सम्पादन कार्य गरिरहेको मलाई अनुभूति भाको छ त्यै भएर यो प्रश्न गरेको हो किनभने अङ्ग्रेजी भाषा को विकिपीडियामा यो गर्न प्रतिबन्ध छ र एउटा खाता माथि सम्पादन गर्न प्रतिबन्ध लगाउनु पर्छ। (पर्वत सुबेदी र हिमाल सुबेदी) एउटै हो जस्तो लाग्छ किन भने जन्म मिति र जन्म स्थान एउटै छ। धन्यबाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:४८, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::: दुवै खातावालले आ-आफ्नो परिचय खुलाएका छन् र दुवै प्रयोगकर्ता फरक फरक हुन्। तपाईँ अङ्ग्रेजी विकिपिडिया सम्पादन गरेर नेपाली विकिपिडियामा आउनुभएको हो। आफ्नो साकारत्मक ऊर्जा तथा सिकेका अनुभवलाई नेपाली विकिपिडियाको विकासको लागि प्रयोग गर्नुहोला। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:१९, ३ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::: मैले अङ्ग्रेजी विकिपीडियामा सिकेको कुरा नेपाली भाषाको विकिपीडियालाई विकास तर्फ लाने छु तर पर्वत सुबेदी र हिमाल सुबेदी एउटै मानिस हो जस्तो लाग्यो किनभने दुबै प्रयोगकर्ता को जन्म मिति र जन्म स्थान एउटै छ। धन्यबाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:२१, ३ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::::दुवै जना जुम्ल्याहा हुन सकछन्। मुख्य रूपमा ती दुवै प्रयोगकर्ताहरूले यस विकिपिडियामा सकारात्मक योगदान सक्रिय रूपमा दिइरहेका छन् तसर्थ यो वहसलाई समाप्त गर्दा बेस हुन्छ। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:२३, ३ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) मैले हिजो श्रीपाली बस्न्यातका केही नामहरू सम्पादन गरेको थिएँ हटाईएछ । किन होला हजुर? [[User:Anil Kumar Basnet|Anil Kumar Basnet]] ([[User talk:Anil Kumar Basnet|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:००, १२ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) : नमस्कार [[User:Anil Kumar Basnet|Anil Kumar Basnet]], किन भने विषय एक वास्तविक व्यक्ति, जसले विषयको [[विकिपिडिया:विश्वसनीय स्रोतहरू|महत्त्व वा विश्वसनीयतालाई दर्साउँदैन]]। त्यसैले हटाइएको हो। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:२१, १२ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == पृष्ठ सार्न == {{atop | status = | result = {{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:२५, ३ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) }} कृपया, यो [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/Abusefilter-warning-articletitle]] पृष्ठ लाई [[MediaWiki:Abusefilter-warning-articletitle]] यहाँ सार्नुहोस। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:५४, २ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) {{abot}} == पेले == नमस्कार विप्लव आनन्द जि, तपाईं ले माथी उल्लेखित शीर्षक मा भर्खर (विशेष लेख) भएको ढाँचा हटाउनु भएको छ। मलाई त्यो हटाउनु को कारण खुलाउन सक्नु हुन्छ? धन्यबाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२१, ६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :नेपाली विकिपिडियाको [[वि:प्रमुख लेख|प्रमुख लेख]] निर्वाचित लेखहरूमा मात्र विशेष लेख ढाँचाको प्रयोग हुने भएकोले हटाएको छु। विशेष जानकारीको लागि ढाँचा:विशेष लेख हेर्नुहोला। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ११:३८, ६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :: यसको लागि धन्यबाद। नेपाली विकिपीडियामा के को आधार मा पृष्ठ निर्माण गर्न सकिन्छ? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:४६, ६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::उल्लेखनीय विषय तथा विषयलाई पुष्टि गर्ने सन्दर्भ स्रोत भएमा पृष्ठ निर्माण गर्न सकिन्छ। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:०९, ६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == विकिपिडिया अधिकार == नमस्कार [[प्रयोगकर्ता:Biplab Anand|Biplab Anand]] ज्यू, कृपया यसलाई हेरिदिनुहोला [[विकिपिडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन]] [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४८, १३ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == प्रमुख लेख == नमस्कार [[प्रयोगकर्ता:Biplab Anand|Biplab Anand]] ज्यू, कृपया समय खाली भएकाे बेला यसलाई हेरिदिनु हाेला [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/महेन्द्र सिंह धोनी]]। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४६, १७ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == [[मीडियाविकि:Scribunto-doc-page-show]] == कृपया यो पृष्ठलाई अद्यावधिक गर्नुहोस् ([[:en:MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:०८, १८ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :{{Re|बडा काजी}} {{Done}}, आयात गरियो। &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] २१:४०, १८ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :: धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:४२, १८ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == एउटै व्यक्तिको दुईओटा खाता == नमस्कार [[User:Biplab Anand|Biplab Anand]], [[User:Seeta Thapa|Seeta Thapa]] र [[User:Seeta Thapa111|Seeta Thapa111]] एउटै व्यक्ति हनुहुन्छ जस्तो लागेको छ मलाई प्रयोगकर्ता को नाम अनुसार। हुन त उहाँको पहिलो सम्पादन सकारात्मक छ तर एउटै व्यक्ति लाई दुईओटा खाताको आवस्यकता पर्दैन। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) == फोटोहरु कसरी पोस्ट गर्ने हो सर == फोटो पोस्ट गर्ने कसरी हो सर 🙏🙏 सहमत छु [[User:Yatrashahi|Yatrashahi]] ([[User talk:Yatrashahi|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:२८, ३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == समीक्षक == कृपया, मेरो समीक्षक अधिकारलाई हटाएर [[विकिपिडिया:गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता|गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता]]सँग बदल्दिनु न। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:४२, २० फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == निवेदन २ == कृपया, [[विकिपिडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन#बडा काजी: अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकारको लागि निवेदन २|यो अनुरोध]]लाई हेर्दिनुहोला। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:३५, २५ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == [[मीडियाविकि:Templatedata-doc-subpage]] == कृपया, "doc" लाई "कागजात"मा परिवर्तन गर्दिनुहोला। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०५:०३, ६ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) :यसलाई नेपालीकरण तथा देवनागरी लिपिमा राख्नुको उद्देश्य बुझ्न सकिएन्? रोमन लिपिमा नै राख्दा उपयुक्त हुने मेरो बुझाई छ किनभने यो उप पृष्ठ अत्यधिक प्रयोग हुने गरिएको छ। यसले विभिन्न लेखलाई वर्तमान तथा भविष्यमा प्रभावित गर्न सक्छ। एक पटक विचार गर्नुहोला।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०७:११, ६ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) ::मलाई लाग्छ तपाईंंले मलाई गलत बुझ्नुभयो। यस परिवर्तनले आज वा भविष्यमा कुनै पनि लेख वा कुनै ढाँचालाई असर गर्ने छैन। तपाईंंले अनुभव गरिरहनुभएको सन्दर्भ त्रुटि अब हल भएको छ। यो [[ढाँचा:कागजात|कागजात]] ढाँचासँग पाठ पङ्क्तिबद्ध गर्न को लागि हो। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:०१, ६ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == [[User:गोपी कृष्ण भण्डारी|गोपी कृष्ण भण्डारी]]बाट प्रश्न (०९:२९, १२ अप्रिल २०२३) == नमस्कार --[[User:गोपी कृष्ण भण्डारी|गोपी कृष्ण भण्डारी]] ([[User talk:गोपी कृष्ण भण्डारी|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२९, १२ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == [[User:गोपी कृष्ण भण्डारी|गोपी कृष्ण भण्डारी]]बाट प्रश्न (०९:३०, १२ अप्रिल २०२३) == नयाँ लेखहरू कसरी थप गर्न सकिन्छ होला? --[[User:गोपी कृष्ण भण्डारी|गोपी कृष्ण भण्डारी]] ([[User talk:गोपी कृष्ण भण्डारी|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:३०, १२ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == खाता निर्माणकर्ता == नमस्ते, कृपया मलाई [[विकिपिडिया:खाता निर्माणकर्ता|यो प्रयोगकर्ता अधिकार]] दिनुहोला। <code>noratelimit</code>ले मलाई पृष्ठहरू छिटो सार्न मद्दत गर्नेछ। धन्यवाद। [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:५०, १६ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == [[मीडियाविकि:Scribunto-doc-page-does-not-exist]] == {{atop | status = | result = {{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०६:५६, १८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) }} कृपया यो पृष्ठलाई अद्यावधिक गर्दिनुहोला ([[:en:MediaWiki:Scribunto-doc-page-does-not-exist]])। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:०१, १७ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) {{abot}} == [[मीडियाविकि:Scribunto-doc-page-show]] २ == {{atop | status = | result = {{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०६:५६, १८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) }} कृपया, "/doc" लाई "/कागजात"मा परिवर्तन गर्दिनुहोला। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:१३, १७ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) {{abot}} == [[:श्रेणी:सम्बन्धित पृष्ठ बिनाका दस्तावेज उपपृष्ठहरू]] == कृपया यस श्रेणीमा रहेका सबै पृष्ठहरू मेट्दिनुहोला। धन्यवाद। [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:२३, १८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == अधिकार को बारेमा == नमस्कार [[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] जू, के नेपाली भाषाको विकिपिडियामा '''पृष्ठ सार्ने''' अधिकार उपलब्ध छ? कृपया भनिदिनु हाेला। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:३१, १८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) == [[मीडियाविकि:Common.css]] == {{atopg | status = | result = {{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०७:२८, २ मे २०२३ (नेपाली समय) }} कृपया, यो कोड यस पृष्ठमा थप्नुहोला। <syntaxhighlight lang="css"> #coordinates { margin-right: 1em; } </syntaxhighlight> [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:१९, १ मे २०२३ (नेपाली समय) {{abot}} == [[प्रयोगकर्ता:R Senesh Yattri]]मा [[User:R Senesh Yattri|R Senesh Yattri]]को प्रश्न (०९:५८, ४ मे २०२३) == लेखमा फोटो कसरी राख्न सकिन्छ? --[[User:R Senesh Yattri|R Senesh Yattri]] ([[User talk:R Senesh Yattri|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५८, ४ मे २०२३ (नेपाली समय) == [[मीडियाविकि:Vector.css]] == {{atopg | status = | result = {{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०७:३४, १४ मे २०२३ (नेपाली समय) }} कृपया, यो पृष्ठलाई [[:en:MediaWiki:Vector.css|अद्यावधिक गर्दिनुहोला]]। [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:५८, ९ मे २०२३ (नेपाली समय) {{abot}} == [[मीडियाविकि:Vector-2022.css]] == कृपया, यो कोड यस पृष्ठमा थप्नुहोला। <syntaxhighlight lang="css"> /* [[phab:T335625]] */ .vector-feature-zebra-design-disabled #siteSub { display: block; } </syntaxhighlight> [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २३:५९, १ जुन २०२३ (नेपाली समय) == [[माटो]]मा [[User:Tek Raj Kalauni|Tek Raj Kalauni]]को प्रश्न (२२:४०, ७ जुन २०२३) == माटो निर्माण प्रक्रिया --[[User:Tek Raj Kalauni|Tek Raj Kalauni]] ([[User talk:Tek Raj Kalauni|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:४०, ७ जुन २०२३ (नेपाली समय) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> १७:५३, १० जुलाई २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 --> ==प्रबन्धक अधिकार== समय मिलेपछि कृपया [[विकिपिडिया:प्रबन्धक अधिकारको लागि निवेदन/बडा काजी|यो अनुरोध हेर्दिनुहोला]]। धन्यवाद। --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:५३, २८ जुलाई २०२३ (नेपाली समय) == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == अन्तरमोहडा सम्पादक == [[विकिपिडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन#बडा_काजी:_अन्तरमोहडा_सम्पादक_अधिकारको_लागि_निवेदन_२|यस अनुसार]], अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार दिन मिल्ला? [[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:३५, १६ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) :{{Ping|बडा काजी}}, नयाँ अनुरोध गर्दा बेस।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:४७, २४ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) == क्लासिक टेक पृष्ठ पुन फर्काउन अनुरोध == नमस्कार @[[प्रयोगकर्ता:Biplab Anand|Biplab Anand]] जि, क्लासिक टेक पृष्ठ पुन फर्काउन अनुरोध. [[User:Sujandahal76|Sujandahal76]] ([[User talk:Sujandahal76|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:१६, १ जनवरी २०२४ (नेपाली समय) == [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Bhanu Basnet]]मा [[User:Bhanu Basnet|Bhanu Basnet]]को प्रश्न (२२:०६, ८ अप्रिल २०२४) == नमस्ते म प्याराफोल्डिङ सम्बन्धी केही जान्न चाहन्छु। --[[User:Bhanu Basnet|Bhanu Basnet]] ([[User talk:Bhanu Basnet|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०६, ८ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ०४:३८, ३ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == [[मीडियाविकि:Common.css]] ४ == नमस्ते बिप्लब आनन्दज्यू, कृपया [[मीडियाविकि:Common.css|यो पृष्ठमा]] यो कोड थप्नुहोला: <syntaxhighlight lang="css"> /* Nepali numerals for Template:Static row numbers */ body:not(.skin-minerva) .static-row-numbers.sortable tbody tr:not(.static-row-header):not(.static-row-numbers-norank)::before, body.skin-minerva .static-row-numbers tbody tr:not(:first-child):not(.static-row-header):not(.static-row-numbers-norank)::before, table.static-row-numbers:not(.sortable) tbody tr:not(:first-child):not(.static-row-header):not(.static-row-numbers-norank)::before { content: counter(rowNumber, devanagari); } </syntaxhighlight> धन्यवाद [[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१०, १८ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) :{{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०७:५६, २६ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> ==लेख मेटाइएको सम्बन्धमा== Welcome. I think, my article is useful for Geeta Readers. it has been deleted. It is useful to know how a Geeta book can be recite, study or make and Anushthan with the shlock's. --<!-- Template:Unsigned --><small class="autosigned">—&nbsp;यो [[विकिपिडिया:हस्ताक्षर|अहस्ताक्षरित]] टिप्पणी: [[User:Babu Ram Gewali|Babu Ram Gewali]]ले ([[User talk:Babu Ram Gewali#top|वार्ता]] • [[Special:Contributions/Babu Ram Gewali|योगदान]]) ०९:२९, १४ जनवरी २०२५ (UTC) (नेप्रस)मा गर्नुभएको हो।</small> :{{re|Babu Ram Gewali}} जी, [[विकिपिडिया:विकिपिडिया के होइन|विकिपिडिया के होइन]] हेर्न अनुरोध गर्दछु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०९:०५, १५ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) == 'खड्गजीत बराल' नामक लेखको अंश मेटाई सम्पादन गर्न 'ढाँचा सम्पादक र प्रबन्धकहरूलाई मात्र अनुमति दिने' गरी सुरक्षित गरिएको सम्बन्धमा असहमति == नमस्कार विप्लव आनन्दज्यू। '[[खड्गजीत बराल]]' नामक लेखमा 'नेपाल प्रहरी सङ्गीत विद्यालयको आधुनिकीकरण र प्रहरी पुनर्मिलन समारोहको इतिहास उद्धरण सहित' मबाट थपिएको सन्दर्भमा प्रयोगकर्ता पर्वत सुवेदीले लेखको नवसम्पादित अंश विस्तृतमा नपढीकन आफ्नो विचारमा कथित 'अतिरञ्चित सामग्रीहरू थप भएकोले' सो विषयवस्तु उद्धरण (स्रोत र सन्दर्भ) सहित हटाई सो लेखलाई 'ढाँचा सम्पादक र प्रबन्धकहरूलाई मात्र अनुमति दिने' गरी सुरक्षित गरेको देखियो। यसमा असहमति जनाउँदै साधारण प्रयोगकर्ताले पनि सो लेख सम्पादन गर्न मिल्ने गरी सो लेखलाई सम्बन्धित अंश र उद्धरण (स्रोत र सन्दर्भ) सहित पूर्ववत् अवस्थामा ल्याउन हुन विनम्र अनुरोध गर्दछु । साथै, प्रयोगकर्ता पर्वत सुवेदीलाई पनि अन्य प्रयोगकर्ताले समय अर्पण गरी योगदान पुर्याएका लेखका अंशलाई 'अतिरञ्चित' को नाउँमा हटाउनु पूर्व राम्ररी विचार गर्नुपर्छ भन्ने सन्दर्भमा यहाँले प्रशासकको हैसियले सुझाव दिनुहुनेछ भनी अपेक्षा गर्दछु। धन्यवाद। [[प्रयोगकर्ता:TS4137]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:TS4137|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:५०, १६ मे २०२५ (नेपाली समय) == [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]]बाट प्रश्न (१८:०९, ३० मे २०२५) == सर नमस्ते, एउटा पेज बनाउने भनेको सहयोग गर्नुस् न । --[[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:०९, ३० मे २०२५ (नेपाली समय) == विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा == {{fmbox | image = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''"महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता"''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।<br> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span></br></center> }} <!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=1299914 --> == [[प्रयोगकर्ता वार्ता:चन्द्रप्रसाद न्यौपाने]]मा [[User:चन्द्रप्रसाद न्याैपाने|चन्द्रप्रसाद न्याैपाने]]को प्रश्न (२३:३१, १६ अगस्ट २०२५) == नमस्कार । --[[User:चन्द्रप्रसाद न्याैपाने|चन्द्रप्रसाद न्याैपाने]] ([[User talk:चन्द्रप्रसाद न्याैपाने|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:३१, १६ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) ==[[:विकिपिडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन]]को बारेमा यो बहस हेर्नु होला== [[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&nbsp;[[:विकिपिडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन#बडा काजी: फेरि अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकारको लागि निवेदन]]मा भएको छलफलमा सहभागी हुन निमन्त्रणा छ। [[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३३, २० अगस्ट २०२५ (नेपाली समय)<!-- [[Template:Please see]] --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५ मा सहभागिता == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू!<br /> तपाईंलाई '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]]''' मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। नोभेम्बर महिनाभर सञ्चालन हुने अनलाइन सम्पादन–थन प्रतियोगिताको उद्देश्य नेपाली विकिपिडियामा नेपालबाहेकका एसियाली देशहरूको लेख संख्या र गुणस्तर बढाउनु हो। चार वा सोभन्दा बढी योग्य लेख सिर्जना गर्ने सहभागीहरूले विशेष '''डिजिटल बार्नस्टार''' पाउनुहुनेछ। सहभागी हुन [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५/सहभागीहरू|यहाँ क्लिक गर्नुहोस्]]। आउनुहोस्, योगदान गरेर एसियाली विकिपिडिया समुदायबीच मित्रता र सहकार्य बढाऔं! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४८, २५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/SampleInvitation&oldid=29506389 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) २३:०५, २० मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == मेरो प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाउने सम्बन्धमा == नमस्ते प्रबन्धक ज्यू, म मेरो === प्रयोगकर्ता वार्ता:डायमण्ड जोशी === प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ (User Talk Page) हटाउन वा खाली गर्न चाहन्छु। कृपया मेरो प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठलाई मेटिदिनुहुन वा खाली गरिदिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद! <nowiki>~~~~</nowiki> [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40202-37|&#126;2026-40202-37]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40202-37|वार्तालाप]]) १६:१२, १६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) itm8bfct6z8dsjdwp1uv3rssfagwolu 0 61709 1366123 1365837 2026-07-16T11:42:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366123 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=5 February 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] 45k0xdxe5n7659gfdekrmtq11ry61e8 0 70429 1366106 1309435 2026-07-16T08:00:47Z Bishaldev100 28807 1366106 wikitext text/x-wiki [[File:Peter_der-Grosse_1838.jpg|thumb|250px|पीटर महान]] पीटर महान (रूसी: Пётр Великий प्योत्र् वेलीकिय्, Пётр Первый प्योत्र् पेर्विय् ;३० मई १६७२ - २८ जनवरी १७२५) — सन् १६८२ देखि रूस को [[जार]] तथा सन १७२१ देखि [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]को प्रथम सम्राट र इतिहासको विश्वविख्यात राजनीतिज्ञ थिए। {{Commonscat|Peter I of Russia}}पिटरलाई मुख्यतया देशको आधुनिकीकरणको श्रेय दिइन्छ। यसले यसलाई छिट्टै एक प्रमुख युरोपेली शक्तिमा परिणत गर्‍यो। उनका प्रशासनिक सुधारहरू, १७११ मा गभर्निङ सिनेट, १७१७ मा कलेजियम र १७२२ मा तालिकाको सिर्जना, ले रूसमा स्थायी प्रभाव पारेको थियो, र रूसी सरकारका धेरै संस्थाहरूको उत्पत्ति उनको शासनकालमा भएको हो। 76tz6iz1wq2fpg5ml6fo50z1x7fufoo 1366107 1366106 2026-07-16T08:02:27Z Bishaldev100 28807 1366107 wikitext text/x-wiki [[File:Peter_der-Grosse_1838.jpg|thumb|250px|पीटर महान]] पीटर महान (रूसी: Пётр Великий प्योत्र् वेलीकिय्, Пётр Первый प्योत्र् पेर्विय् ;३० मई १६७२ - २८ जनवरी १७२५) — सन् १६८२ देखि रूस को [[जार]] तथा सन १७२१ देखि [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]को प्रथम सम्राट र इतिहासको विश्वविख्यात राजनीतिज्ञ थिए। डिसेम्बर १६९९ मा, उनले जुलियन क्यालेन्डर सुरु गरे,<ref>{{Cite web |title=Peter the Great ordered to establish January 1st as the New Year's Day countrywide |url=https://www.prlib.ru/en/news/1284185 |access-date=2024-05-07 |website=Presidential Library |language=en}}</ref> र १७०३ मा, उनले पहिलो रूसी अखबार, साङ्क्ट-पिटरबर्गस्की भेदोमोस्ती सुरु गरे, र नागरिक लिपिको आदेश दिए, जुन रूसी लेखनशास्त्रको सुधार थियो जुन धेरै हदसम्म आफैंले डिजाइन गरेका थिए। नेभा नदीको किनारमा, उनले [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]] स्थापना गरे, जुन शहर फ्रान्सेस्को अल्गारोटीले "पश्चिमको झ्याल" भनेर चिनिन्छ।<ref>{{Cite book|last=Cracraft|first=James|url=https://books.google.com/books?id=Gg19b0fFbIIC&dq=Algarotti+Sint+Petersburg+1737&pg=PA228|title=The Petrine Revolution in Russian Architecture By James Cracraft|year=1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-2261-1664-8}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Ryan|first1=Judith|url=https://books.google.com/books?id=3Jccp2DawwMC&dq=Algarotti+window+to+the+West&pg=PA58|title=Cultures of Forgery: Making Nations, Making Selves|last2=Thomas|first2=Alfred|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-1354-5827-0}}</ref> {{Commonscat|Peter I of Russia}}पिटरलाई मुख्यतया देशको आधुनिकीकरणको श्रेय दिइन्छ। यसले यसलाई छिट्टै एक प्रमुख युरोपेली शक्तिमा परिणत गर्‍यो। उनका प्रशासनिक सुधारहरू, १७११ मा गभर्निङ सिनेट, १७१७ मा कलेजियम र १७२२ मा तालिकाको सिर्जना, ले रूसमा स्थायी प्रभाव पारेको थियो, र रूसी सरकारका धेरै संस्थाहरूको उत्पत्ति उनको शासनकालमा भएको हो। nr4ks3g8443k0esiyqml49fax1btin9 1366108 1366107 2026-07-16T08:02:37Z Bishaldev100 28807 1366108 wikitext text/x-wiki [[File:Peter_der-Grosse_1838.jpg|thumb|250px|पीटर महान]] पीटर महान (रूसी: Пётр Великий प्योत्र् वेलीकिय्, Пётр Первый प्योत्र् पेर्विय् ;३० मई १६७२ - २८ जनवरी १७२५) — सन् १६८२ देखि रूस को [[जार]] तथा सन १७२१ देखि [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]को प्रथम सम्राट र इतिहासको विश्वविख्यात राजनीतिज्ञ थिए। डिसेम्बर १६९९ मा, उनले जुलियन क्यालेन्डर सुरु गरे,<ref>{{Cite web |title=Peter the Great ordered to establish January 1st as the New Year's Day countrywide |url=https://www.prlib.ru/en/news/1284185 |access-date=2024-05-07 |website=Presidential Library |language=en}}</ref> र १७०३ मा, उनले पहिलो रूसी अखबार, साङ्क्ट-पिटरबर्गस्की भेदोमोस्ती सुरु गरे, र नागरिक लिपिको आदेश दिए, जुन रूसी लेखनशास्त्रको सुधार थियो जुन धेरै हदसम्म आफैंले डिजाइन गरेका थिए। नेभा नदीको किनारमा, उनले [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]] स्थापना गरे, जुन शहर फ्रान्सेस्को अल्गारोटीले "पश्चिमको झ्याल" भनेर चिनिन्छ।<ref>{{Cite book|last=Cracraft|first=James|url=https://books.google.com/books?id=Gg19b0fFbIIC&dq=Algarotti+Sint+Petersburg+1737&pg=PA228|title=The Petrine Revolution in Russian Architecture By James Cracraft|year=1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-2261-1664-8}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Ryan|first1=Judith|url=https://books.google.com/books?id=3Jccp2DawwMC&dq=Algarotti+window+to+the+West&pg=PA58|title=Cultures of Forgery: Making Nations, Making Selves|last2=Thomas|first2=Alfred|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-1354-5827-0}}</ref> {{Commonscat|Peter I of Russia}}पिटरलाई मुख्यतया देशको आधुनिकीकरणको श्रेय दिइन्छ। यसले यसलाई छिट्टै एक प्रमुख युरोपेली शक्तिमा परिणत गर्‍यो। उनका प्रशासनिक सुधारहरू, १७११ मा गभर्निङ सिनेट, १७१७ मा कलेजियम र १७२२ मा तालिकाको सिर्जना, ले रूसमा स्थायी प्रभाव पारेको थियो, र रूसी सरकारका धेरै संस्थाहरूको उत्पत्ति उनको शासनकालमा भएको हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ruv6jptm66xmc8zw2464x8f10obz641 0 71448 1366090 1322756 2026-07-16T04:34:00Z WE-NLS 13578 1366090 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान | native_name = | image_name = Entrance BPKIHS.jpg | image_size = 300px | image_alt = | caption = | latin_name = | motto = | mottoeng = | established = सन् १९९३ <!-- {{Start date|YYYY}} --> | closed = {{End date|}} | type = [[स्वास्थ्य]] [[विश्वविद्यालय]] | affiliation = | endowment = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = प्रा.डा. स्मृति कार्की | rector = | registrar = | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = प्रतिवर्ष १०० एमबीबीएस., ६० बीडीएस., ४० बीएस्सी नर्सिंग, १० बीएस्सी एमआईटी | postgrad = | doctoral = | other = | city = [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] | state = | province = कोशी | country = [[नेपाल]] | coor = {{Coord|26.808291|87.26655}} | campus = | former_names = | free_label = | free = | colors = | colours = | athletics = | sports = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = [http://www.bpkihs.edu/ www.bpkihs.edu]<!-- {{URL|example.com}} --> | logo = | footnotes = }} '''वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान''' ({{lang-en| [[:en:B.P. Koirala Institute of Health Sciences|B.P. Koirala Institute of Health Sciences]]}}) स्वशासित,स्वतन्त्र स्वास्थ्य विश्वविद्यालय हो । यो पूर्वी नेपालको [[सुनसरी जिल्ला]]को [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान नगरपालिका]]मा सन् १९९३ मा स्थापना भएको हो ।{{sfn|सूचना सङ्कलन-वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका लागि इन्स्टिच्यूट फर प्रोफेसनल जर्नालिज्म, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|२०५९|p=5}}{{sfn|परिकल्पना र यथार्थ (१९९१ – १९९६)|धरान: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान}}{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION for Nepalese & International Candidates|B.P. Koirala Institute of Health Sciences|}} ==इतिहास== वी.पी. कोइराला स्वास्थय विज्ञान प्रतिष्ठान १९९३ मा स्थापना भई सन् १९९८ स्वास्थ्य विश्वविद्यालयको रूपमा परिणत भएको हो । मुलुकका लागि आवश्यक जनशक्तिको उत्पादन गर्दै स्वास्थ्य क्षेत्रमा आत्मनिर्भर हुने उद्देश्यलाई प्राप्त गर्ने क्रममा शुरु गरिएको एम.बी.बी.एस. शिक्षण कार्यक्रम हालसम्मा आईपुग्दा एम.एम.बी.बी.एस. लगायत बी.डीं.एस., बी.एस्सी. नर्सिंंग, प्रमाणपत्रतह नर्सिंग, व्याचलर अफ नर्सिंग, बी.एम.एल.टी, बी.एस्सी.एम.आई.टी.र विभिन्न विषयहरूमामा पोष्टग्राजुएट जस्तै एम.डी.एम.एस., एम.डी.एस., एम.एस्सी. नर्सिंग, एम.पी.एच, डीएम/एमसीएच, फेलोसिप इन इमर्जेन्सी मेडिसिन, एम.डी.एच. कार्यक्रमहरूमा पठनपाठन शुरु भैसकेको छ । वी.पी. कोईराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान बीजारोपणको ऐतिहासिक क्षण सम्बत २०४७ साल फागुन ३ गते (फेबु्रवरी १५, १९९१) हो । त्यस दिन बिराटनगरमा आयोजित एक सार्वजनिक सभामा यो संस्था खडा गर्न नेपाल भ्रमणमा रहनुभएका तत्कालिन भारतीय प्रधानमन्त्री श्री [[चन्द्रशेखर]]ले भारतीय सहयोग प्राप्त हुने बचन दिनु भए लगत्तै स्व. प्रधानमन्त्री गिरीजा प्रसाद कोइरालाको भारत भ्रमणका अवसरमा भारत नेपाल उच्चस्तरीय कार्य दलले नेपालमा भूतपूर्व प्रधानमन्त्री स्व. [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]का नाममा एक मेडिकल कलेज स्थापना गर्न सहमति जनायो । प्रतिष्ठानलाई स्वशासित संस्थाको रूपमा सञ्चालन गर्न संसदले २०४९ माघ ५ गते (१८ जनवरी १९९३)े वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान ऐन पारित गरेको र नेपाल र भारतका प्रधानमन्त्रीहरुद्धारा १० मार्च १९९४ का दिन प्रतिष्ठानलाई ३५० शैयाको एक अस्पताल र ५० जनालाई स्थान दिन सकिने मेडिकल कलेज बनाउन सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर भयो । तत्कालिन प्रधानमन्त्री [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]ले १९ अक्टोबर १९९४ मा ३५० शैया अस्पतालको निर्माणको शिलान्यासका साथै एम.बी.बी.एस कक्षा संचालनको शुभारम्भ गर्नुभयो ।{{sfn|सूचना सङ्कलन(वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका लागि इन्स्टिच्यूट फर प्रोफेसनल जर्नालिज्म|वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|२०५९|p=5}}{{sfn|परिकल्पना र यथार्थ (१९९१ – १९९६)|धरान: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान}} ==अस्पताल सेवा== तत्कालिन श्री ५ को सरकारले सन् १९९३ जुलाई १६ का दिन १५० शैया क्षमताको पूर्वान्चल क्षेत्रीय अस्पताल प्रतिष्ठानलाई हस्तान्रण गरेपश्चात प्रतिष्ठानले आई.सि.यु, सि.सि.यु र अव्जर्वेशन लगायत बढाएर २१० शैया थप गरेर अस्पताल संचालनमा ल्यायो । नयां अस्पताल भवनको निर्माणपछि अस्पतालको क्षमता ६ सय ४६ शैया पुगेको छ । यी ६ सय ४६ शैयालाई अस्पतालले स्थानीय आवश्यकताका आधारमा विभिन्न रोगका लागि बैज्ञानिक ढङ्गले विभाजित गरेको छ । हालको अस्पताल सेवालाई प्रतिष्ठानले विभिन्न किसिमका विषेशज्ञहरूको व्यवास्था सहित आधुनिक उपकरणहरू जडानले गर्दा काठमाडौँ बाहिर यस प्रतिष्ठानमा मासु परीक्षण सेवा (Biopsy Facility), विविध सेवा सहितको जनरल प्राक्टिस तथा अटो एनालाईजर सेवाहरू (Multidisciplinary Faculty of General Practice and Auto Analyzer) उपलव्ध छन् भने रगतको क्यान्सर र रक्तश्ररुावसंग सम्बन्धित रोगहरु (Bleeding diseases) सम्बन्धी विषेष परीक्षण (Haematological investigation) गर्ने सुविधाहरु पनि रहेको छ । यस बाहेक विशेष एच.आई.भी. प्रयोगशाला (Special HIV Lab), विशेष कालाजार प्रयोगशाला (Special Kala-azar Lab) र आँखाको नानी प्रत्यारोपण गर्ने शल्यक्रिया (Corneal Grafting), सीटी स्क्यान, एम.आर.आई (CT Scan, MRI) सेवा पनि प्रतिष्ठानमा उपलव्ध रहेको छ । सेवाको विभिन्न निकाय जस्तै शल्यक्रियापूर्व आवश्यक पर्ने बेहोसी सम्बन्धी पूर्व जांच सेवा (Preanaesthesia Clinic (PAC)), सघन उपचार कक्ष (Intensive Care Unit (ICU)), मुटुरोग सघन उपचार कक्ष (Coronary Care Unit (CCU)) तथा बाल बालिकाहरुका निमित्त छुटृै शिशु सघन उपचार कक्ष (Neonatal Intensive Care Unit (NICU)), मातृसेवाका लागि मातृ सघन उपचार कक्ष (Maternal Intensive Care Unit (MICU)) सेवाको विस्तार गरेको छ । प्रतिष्ठानले अस्पताल सेवा अन्तर्गत सर्वसाधारणलाई पुर्याउंदै आएको उपचार सेवा निम्न प्रकारका छन्:<ref>[http://bpkihs.edu/hospital-services.html/ Hospital Services, BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109134848/http://bpkihs.edu/hospital-services.html |date=2015-01-09 }}</ref> ===बहिरंग सेवा=== बहिरंग सेवा अन्तर्गत बिामीलाई निम्न अुनसारको विशेषज्ञ सेवा प्राप्त छ: सामान्य चिकित्सा, शल्य चिकित्सा, बाल रोग, हाड जोर्नी, नाक कान घांटी, स्त्री रोग तथा प्रसूति, आँखा, चर्म रोग, टि.बी. एण्ड चेस्ट क्लिनिक, मानसिक रोग सेवा । ====सशुल्क सेवा==== बहिरंग सेवा अन्तर्गत विभागमा कार्यरत विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको उपलव्धताको आधारमा हाल मेडिसिन, सर्जरी, अप्थालमोलोजी, गाइने रअव्स, अर्थोपेडिक्स तथा सर्जरी विभागहरूले आ-आफ्नो समय तालिका अनुसार दिउंसोको सशुल्क सेवा (पेइंग क्लिनिक) सञ्चालन गरेका छन् । ====विशिष्ट विशेषज्ञ सेवा==== बहिरंग सेवा अन्तर्गत नै केही विभागहरूले विशिष्ट सेवा प्रदान गर्दै आएका छन् । यस अन्तर्गत अप्थालमोलोजी विभागले जलबिन्दु (Glaucoma Clinic), आँखाको पर्दा सम्बयिन्धत उपचार सेवा (Retina Clinic), लेजर उपचार (Laser treatment), मेडिसिन विभागले मुटु उपचार सेवा (Cardiology), ट्रेड मिल टेस्ट सेवा (TMT Service), अर्थोपेडिक्स विभागले विशेषज्ञ सेवा (Specialty Clinic), पिडियाट्रिक्स विभागले खोप सेवा (Immunization Clinic), गाइने र अब्सटेट्रिक्स विभागले महिला यौनांगको क्यान्सर सम्बन्धी सेवा (Oncology), बांझोपन सम्बन्धी सेवा (Infertility), गहन जोखिम गर्भधारण सम्बन्धी सेवा (High risk Pregnancy) सेवा प्रदान गर्दै आएका छन् । ===अन्तरङ्ग सेवा === अस्पतालको अन्तरङ्ग सेवा ३६५ दिन २४ सै घण्टा (Round the clock) उपलव्ध छ । ===आकस्मिक सेवा === सर्वसाधारण जनतालाई चौबिसै घण्टा उपचार सेवा पुर्याउनका लागि ५ अव्जर्भेसन शैयायुक्त आकस्मिक सेवा संचालित छ । उपचारको क्रममा सम्बनिधत विशेषज्ञको आवश्यकता देखिएमा आकस्मिक उपचार विभागमा ड्युटीमा रहेको डाक्टरले जुनसुकै समयमा पनि विशेषज्ञलाई बोलाई विशेषज्ञ सेवा प्रदान गर्ने गरिएको छ । आकस्मिक सेवाका लागि ल्याइएका विरामीहरूको परीक्षण, उपचार र रेखदेखका लागि आवश्यक पर्ने सबै क्लिनिक र प्रयोगशालाहरु एकै ठाउँमा केन्द्रित छन् । दुईवटा आकस्मिक अप्रेशन थियटरहरु, दश शैयाको सघन उपचार कक्ष र आवशयक अरु सबै सुविधाहरु अस्पतालमा उपलव्ध छन् । अस्पतालका सबै भवनहरु एक अर्कासंग जोडिएका छन् ।{{sfn|सूचना सङ्कलन(वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका लागि इन्स्टिच्यूट फर प्रोफेसनल जर्नालिज्म|वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|२०५९|p=16}} <br /> <br /> प्रतिष्ठानको मूल आकस्मिक कक्ष नेपालकै नमुनाकै रूपमा रहेको छ जहाँ बिरामीको व्यवस्थापन गर्ने पद्धति अन्य अस्पतालभन्दा फरक तर प्रभावकारी छ । अस्ट्रेलियन ट्रियाज पद्धतिमार्फत सिकिस्तताका आधारमा बिरामीको वर्गीकरण गरी प्राथमिकताका साथ उपचार गर्नु यहाँको विशेषता हो । यस पद्धतिअनुसार सिकिस्तता आधारमा एटीएस–वान/टु/थ्री/फोर/फाइभमा विभाजित गरी ट्रियाज स्कोर कम भएको बिरामीलाई छिटो उपचार गरिन्छ । एटीएस–वान बिरामीलाई तुरुन्त उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ भने एटीएस–फाइभ बिरामीलाई डेढ घण्टाभित्रमा उपचार गर्न सकिन्छ तर अस्पतालमा चाप नभए छिटोभन्दा छिटो बिरामीको उपचार गर्ने गरिएको छ ।<ref name="swasthyakhabar.com">[http://swasthyakhabar.com/2015/03/23721.html/ मुकेशकुमार साह, मुलुककैै नमुना आकस्मिक कक्ष, स्वास्थ्य खबरपत्रिका, २०७१ फागुन २० गते] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150307020920/http://swasthyakhabar.com/2015/03/23721.html |date=2015-03-07 }}</ref> <br /> <br /> बाल आकस्मिक कक्ष तथा स्त्री तथा प्रशुति आकस्मिक कक्षको विकास एवं विस्तारले बिरामी उपचार प्रक्रियालाई केही सहज बनाएको छ ।<ref name="swasthyakhabar.com"/> ===शल्य चिकित्सा सेवा === शल्य चिकित्सा सेवा अन्तर्गत अपरेशन केशहरूलाई ठूलो, मध्यम र सानो गरी ३ वर्गमा विभाजन गरेर सोही आधारमा अपरेशन थिएटरको व्यवस्टा मिलाईएको छ ।{{sfn|परिकल्पना र यथार्थ (१९९१ – १९९६)|धरान: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान}} ===निदान सेवा=== अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीहरूको उपचारको क्रममा रोगको सही निदान वा पहिचान गर्न विभिन्न किसिमका परीक्षणहरु गर्न, गराउन निदान सेवा अन्तर्गत प्रतिष्ठानको क्लिनिकल ल्याब सर्भिसेस र रेडियोलोजी सेवा जस्तै एक्स रे, अल्ट्रासाउण्ड, फ्लूरोस्कोपी उपकरणहरू, सिटीस्क्यान र एम.आर.आई जस्ता इमेजिंग सेवाहरू उपलव्ध छन् ।{{sfn|परिकल्पना र यथार्थ (१९९१ – १९९६)|धरान: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान}} व्लड बैङ्क र रक्तदानसम्बन्धी सेवा, बिरामीको रगत, मलमूत्र, वीर्य, खकार जस्ता जांचका लागि प्रयोगशालाहरु राखिएका छन् । यसबाहेक, इन्डोस्कोपी र सिग्माइडोस्कोपी सेवा, स्वचालित रक्त ग्यांस, इलेक्ट्रोलाईट एनालाईजर विधिहरु, हेमोडाइलाईसिस, ट्रेडमिल टेस्ट, कलरडप्लर इको कार्डियोलोजी, एन्जियोथ्राफी, अल्ट्रासोनोग्राफी, अडियोमेट्री, इपीएस जस्ता अत्याधुनिक उपयोगी संयन्त्रहरु राखिएका छन् । ===सामुदायिक सेवा=== ग्रामीण क्षेत्रमा स्वास्थ्य सुविधाको विस्तारका लागि प्रतिष्ठानले पूर्वान्चलका १६ वटा जिल्लाका जिल्लास्तरीय अस्पतालहरूलाई शैक्षिक क्षेत्रका रूपमा लिएको छ । हाल प्रतिष्ठानले निम्न विभागहरूमार्फत विभागहरूमार्फत सर्वसाधारणलाई अस्पताल सेवा साथै विद्यार्थीहरूलाई पठनपाठनको सेवा पनि पुर्याउंदै आएको छ : एनेस्थेसिया, एनाटोमी (साइटोजेनेटिक्स), वायोकेमिष्ट्री, डेन्टिस्ट्री, डर्माटोलोजी एण्ड एस.टी.डी., इमर्जेन्सी, फरेन्सिक मेडिसिन, गाइनोकोलोजी एण्ड अव्सटेट्रिक्स, हेमाटोलोजी, मेडिसिन, माइक्रोवायोलोजी,, फार्माकोलोजी (ड्रग मोनिटारिंग), अप्थालमोलोजी, ओटोराइनोलारिंगोलोजी, अर्थोपेडिक्स, पिडियाट्रिक्स, प्याथोलोजी, फिजियोलोजी (ई.ई.जी., पी.एफ.टी.), साइकियाट्री, रेडियोडायग्नोसिस, सर्जरी, ट्युवरक्युलोसिस एण्ड इन्फेक्सिनस् एण्ड ट्रपिकल डिसिज{{sfn|परिकल्पना र यथार्थ (१९९१ – १९९६)|धरान: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान}} ==शैक्षिक कार्यक्रम== [[File:College Block, BPKIHS.JPG|thumb|मेडिकल कलेज भवन, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] [[File:College of Dental Surgery, BPKIHS.jpg|thumb|कलेज अफ डेन्टल सर्जरी, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] [[File:College of Nursing, BPKIHS.JPG|thumb|कलेज अफ नर्सिंग, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] [[File:School of Public Health, BPKIHS.jpg|thumb|स्कूल अफ पब्लिक हेल्थ, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] सन् १९९४ अक्टोबर १९ देखि प्रतिष्ठानमा एम.बी.बी.एस. कक्षा शुरु गरिएको थियो भने सन् १९९६ अगष्टदेखि बी.एस्सी.नर्सिंग कक्षाहरु पनि सञ्चालन भयो । प्रतिष्ठानमा एम.बी.बी.स. पढ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई तीन समूहमा विभाजित गरिएको छ र त्यसै अनुसार शुल्क निर्धारण गरिएको छ । पहिलो समूहमा न्यूनतम शुल्क तिर्ने, दोस्रो समूहमा आंशिक शुल्क तिर्ने र तेस्रो समूहमा पुरै शुल्क तिर्ने विद्यार्थीहरूलाई राखिएको छ ।{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION for Nepalese & International Candidates|B.P. Koirala Institute of Health Sciences|}} एम.बी.बी.एस. कार्यक्रममा [[नेपाल]] बाहेक [[दक्षिण एसियाली राष्ट्र]]को विद्यार्थीहरूको लागि सात वटा स्थान र [[दक्षिण एसिया]] क्षेत्र बाहिरबाट आउने मुलुकका विद्यार्थीहरुका लागि सातवटा स्थान छुट्याईएको छ । नेपाली विद्यार्थीहरुका लागि [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]], [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]], [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]], [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]], [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]], [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]], [[मुगु जिल्ला|मुगु]], [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]], [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] र [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]], जस्ता पूर्व र पश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूबाट आउने विद्यार्थीहरूलाई प्रतिष्ठानले विशेष प्राथमिकता दिने व्यवस्था मिलाएको छ । पहाडी जिल्लाहरूका लागि एम.बी.बी.एस. मा ४ (चार) स्थान, बी.डी.एस.मा २ (दुई) स्थान र प्रमाणपत्र तहका नर्सिंगमा १७ (सत्र) स्थान छुट्याएको छ । [https://entrance.bpkihs.edu/{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION 2014 for Nepalese & International Candidates|B.P. Koirala Institute of Health Sciences|2014|p=7}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} महिलाहरुका लागि भने निम्नानुसारका पहाडी जिल्लाहरू [[अछाम जिल्ला|अछाम]], [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]], [[बागलुङ जिल्ला]], [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]], [[भोजपुर]], [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा]], [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[गोरखा जिल्ला]], [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]], [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]], [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]], [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]], [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]], [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]], [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]], [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]], [[मुगु जिल्ला|मुगु]], [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]], [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]], [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुंगा]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]], [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]], [[रामेछाप]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]], [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]], [[सल्यान]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]], [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], र [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]]बाट आउने विद्यार्थीहरूलाई प्रतिष्ठानले विशेष प्राथमिकता दिने व्यवस्था मिलाएको छ ।[https://entrance.bpkihs.edu/{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION 2014 for Nepalese & International Candidates|B.P. Koirala Institute of Health Sciences|2014|p=9}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} प्रतिष्ठानले सञ्चालन गरेको स्नातकोत्तर तहको एम.डी.एम.एस., एम.एस्सी. र पी.एचडी. कार्यक्रमका लागि न्यूनतम शुल्क निर्धारण गरिएको छ । विदेशी विद्यार्थीहरुका लागि शुल्कको छुटृै व्यवस्था गरेको छ । हरेक वर्ष अगष्ट १ का दिन प्रवेश परीक्षा लिइन्छ र सेप्टेम्बर १ देखि कक्षा सञ्चालन हुन्छ । सन् २०१३ देखि नै प्रतिष्ठानले् विभिन्न नयां कार्यक्रमहरूमा पठनपाठन शुरु गरिसकेको छ : क) '''विभिन्न विषयका डीएम/एमसीएच कोर्सहरु ''' :[https://entrance.bpkihs.edu/{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION 2014 for Nepalese & International Candidates.- B.P. Koirala Institute of Health Sciences|2014|p=3}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} * डीएम कार्डियोलोजी * डीएम ग्यास्ट्रोइनटेरोलोजी एण्ड हेपाटोलोजी * डीएम पल्मोनोरी, क्रिटिकल केयर एण्ड स्लीप मेडिसिन * डीएम न्योनाटोलोजी * एमसीएच युरोलोजी * एमसीएच जीआइ सर्जरी ख) '''फेलोसिप इन इमर्जेन्सी मेडिसिन'''[https://entrance.bpkihs.edu/{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION 2014 for Nepalese & International Candidates.- B.P. Koirala Institute of Health Sciences|2014|p=3}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} ग) '''एमडी इन हस्पीटल एडमिनिष्ट्रेसन (एमडीएचए)'''[https://entrance.bpkihs.edu/{{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION 2014 for Nepalese & International Candidates.- B.P. Koirala Institute of Health Sciences|2014|p=3}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} ===मान्यता प्राप्त=== प्रतिष्ठानद्धारा संचालित एम.बी.बी.एस. कार्यक्रमलाई [[नेपाल]], [[श्रीलङ्का]] र [[भारत]]का मेडिकल काउन्सिलहरुद्धारा पूर्ण मान्यता प्रदान गरिएको छ{{sfn|सूचना सङ्कलन-वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका लागि इन्स्टिच्यूट फर प्रोफेसनल जर्नालिज्म|वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|२०५९|}} । प्रतिष्ठानको शैक्षिक कार्यक्रम विश्व विद्यालय सङ्गठनद्धारा प्रकाशित चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान सम्बन्धी विश्व निर्देशिकामा<ref>[http://search.wdoms.org/home/schooldetail/F0000419/ विश्व स्वास्थय निर्देशिका, विश्व विद्यालय सङ्गठन]</ref> दर्ता भएको छ । स्नातकोत्तर कार्यक्रमहरू (एम.डी./एम.एस., एम.एस्सी) सन् १९९९ देखि शुरु भएका हुन् । सबै कोर्सहरु एम.डी./एम.एस., एम.एस्सी र एम.पी.एच. लाई नेपालका सम्बन्धित काउन्सिलबाट र एम.डी./एम.एस. कोर्ष (एनेस्थेसियोलोजी, डर्माटोलोजी एण्ड भेनेरोलोजी, अर्थोपेडिक्स, पिडियाट्रिक्स, शल्य चिकित्सा, रेडियोलोजी, मानसिक, नाक कान घांटी, मेडिसिन, फार्माकोलोजी र स्त्रीरोग तथा प्रसुति)हरू भारतका मेडिकल काउन्सिल अफ ईन्डियाबाट मान्यता प्राप्त भएको छ ।{{sfn|सूचना सङ्कलन-वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका लागि इन्स्टिच्यूट फर प्रोफेसनल जर्नालिज्म|वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|२०५९|}} ===कलेज अफ डेन्टल सर्जरी=== सन् १९९९ मा बी.डी.एस. (व्याचलर अफ डेन्टल सर्जरी) र विभिन्न विषयहरु जस्तै कन्जर्भेटिभ डेन्टिस्ट्री र इन्डोडोन्टिक्स, ओरल र मेक्सिल्लोफेसियल सर्जरी, पेरियोडोन्टोलोजी र ओरल इम्प्लान्टोलोजी, पिडोडोन्टिक्स र प्रिभेन्टिभ डेन्टिस्ट्री, प्रोस्थोडोन्टिक्स र अर्थोडोन्टिक्स एम.डी.एस. (मास्टर अफ डेन्टल सर्जरी) कार्यक्रममा सन् २०११ देखि कक्षा सञ्चालन भईरेहको छ । {{sfn|Prospectus of MBBS & BDS Program ENTRANCE EXAMINATION for Nepalese & International Candidates|B.P. Koirala Institute of Health Sciences|}}<ref>[http://bpkihs.edu/faculty/faculty-of-dental-surgery.html/ College of Dental Surgery, BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429185647/http://bpkihs.edu/faculty/faculty-of-dental-surgery.html |date=2015-04-29 }}</ref> ===कलेज अफ नर्सिंग=== १ अगष्ट १९९६ मा प्रतिष्ठानले चार वर्षे बी.एस्सी.नसिंग, प्रमाणपत्र तह नर्सिंग र व्याचलर इन नर्सिंगमा क्रमशः सन् १९९९ र २०१० मा कक्षा सन्चालन प्रारम्भ गर्यो तर सन् २०१५ देखि प्रमाणपत्र तह नर्सिंग र व्याचलर इन नर्सिंगमा भर्ना प्रकृया बन्द गरेको छ । विभिन्न विषयहरु जस्तै कम्युनिटी हेल्थ नर्सिंग, साइकियाट्री नर्सिंग, म्याटर्नल हेल्थ नर्सिंग, चाइल्ड हेल्थ नर्सिंग र मेडिकल सर्जिकल नर्सिंग मा एम.एस्सी नर्सिंगका कक्षाहरु सन् देखि सञ्चालन भईरहेको छ ।<ref>[http://bpkihs.edu/faculty/facuty-of-nursing.html/ College of Nursing, BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429185716/http://bpkihs.edu/faculty/facuty-of-nursing.html |date=2015-04-29 }}</ref> ===स्कूल अफ पव्लिक हेल्थ एणड कम्युनिटी मेडिसिन=== सन् २००५ मा स्कूल अफ पव्लिक हेल्थ एणड कम्युनिटी मेडिसिन को स्थापना भयो र सोही वर्ष देखि नै २ वर्षे एम.पी.एच. (मास्टर इन पव्लिक हेल्थ) कक्षा सञ्चालन भईरहेहको छ ।<ref>[http://bpkihs.edu/faculty/SPHCM.html/ School of Public Health & Community Medicine, BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429185640/http://bpkihs.edu/faculty/SPHCM.html |date=2015-04-29 }}</ref> ==प्रतिष्ठानमा कार्य गर्नुभएका प्रमुख व्यक्तित्वहरू== * प्रा. के.एन. शर्मा प्रोजेक्ट कन्सल्ट्यान्ट, भारत * प्रा. ओ.पी. कालरा, प्रिन्सिपल, युनिभर्सिटि कलेज अफ मेडिकल साइन्सेस, भारत * प्रा. एस.सी. पारिजा, डाईरेक्टर प्रोफेसर र प्रमुख, माइक्रोवायोलोजी विभाग,JIPMER, पोन्डीचेरी, भारत <ref>{{cite web|url=http://books.google.com.np/books?id=HcgGLfxDJSQC&pg=PP9&lpg=PP9&dq=S.C.+Parija&source=bl&ots=dvgbz3YBQg&sig=nRJ_gCcECRoALergyIihZz79QZI&hl=ne&sa=X&ei=Z091VM3RJ-b2mQXG1YKgBw&ved=0CFAQ6AEwBg#v=onepage&q=S.C.%20Parija&f=false |title=Textbook of Microbiology & Immunology |publisher=Elsevier |date= |accessdate=2009}}</ref> * प्रा. रमेश लाल बिजलानी, ({{lang-en| [[:en:Ramesh Bijlani|Ramesh Bijlani]]}}) फिजियोजी विभागका पूर्व प्राध्यापक र विभागीय प्रमुख, एम्स, भारत <ref>{{cite web |url=http://books.google.com.np/books?id=gUoRYgERRZMC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22R.+L.+Bijlani%22&hl=en&sa=X&ei=1vJ1VN2WDeLtmQX144G4DA&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Understanding Medical Physiology: A Textbook for Medical Students |publisher=Jaypee Brothers Medical Publisher |date= |accessdate=2009 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * प्रा. टी.डी् डोगरा, ({{lang-en| [[:en:Tirath Das Dogra|Tirath Das Dogra]]}}) पूर्व निर्देशक एम्स र फरेन्सिक मेडिसिन एक्स्पर्ट, भारत <ref>{{cite web|url=http://books.google.com.np/books?id=8e0fAAAACAAJ&dq=inauthor:%22T.+D.+Dogra%22&hl=ne&sa=X&ei=xPt1VImdOaa7mQW-hoCgBQ&ved=0CDwQ6AEwBA |title=Lyon's Medical Jurisprudence and Toxicology |publisher=Delhi Law House,|date= |accessdate=2005}}</ref> * प्रा. बी.के. कपुर, फिजियोलोजीका प्राध्यापक र प्रोजेक्ट कन्सलट्यान्ट, भारत == यो पनि हेर्नुहोस == * [[चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|colwidth=30em}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== *[http://www.bpkihs.edu/ आधिकारिक वेवसाइट] *[http://healthrenaissance.org.np/index.php/ Health Renaissance : journal of BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131124170729/http://www.healthrenaissance.org.np/index.php |date=2013-11-24 }} *[http://www.fb.com/bpkihsofficial/ Official Facebook Page] *[http://www.entrance.bpkihs.edu/ BPKIHS Entrance Notice Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216224100/https://entrance.bpkihs.edu/ |date=2014-12-16 }} *[http://www.etender.bpkihs.edu/ BPKIHS Etender Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219032319/https://etender.bpkihs.edu/ |date=2014-12-19 }} *[http://www.elearning.bpkihs.edu/ BPKIHS e-Learning Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229211236/http://elearning.bpkihs.edu/ |date=2014-12-29 }} *[http://www.scid.edu.np/ Short Course in Infectious and Tropical Disease in BPKIHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524095023/http://scid.edu.np/ |date=2013-05-24 }} *[http://www.parikrama.net.np/ Parikrama Students' Family ] *[http://wdoms.org/ World Directory of Medical School] [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:प्रमुख अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:धरानका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका शिक्षण अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमूख अस्पतालहरू]] ryo1oftsm6oyvl90b212dp76xsjq70j 0 76774 1366094 1261221 2026-07-16T05:55:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366094 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = खलङ्गा |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = बजार |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = File:Tila Valley Jumla.JPG |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |map_caption = |pushpin_map = Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालमा खलङ्गाको अवस्थिति <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[जुम्ला जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = २०५८ |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = auto <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +०५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|29|16|31|N|82|11|0|E|type:city_region:NP|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = २५१४ <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''खलङ्गा बजार''' नेपालको [[कर्णाली प्रदेश]]मा पर्ने [[चन्दननाथ नगरपालिका]]को वडा नम्बर ६ मा अवस्थित एक बजार तथा सदरमुकाम हो।<ref>{{cite web|author=|title=जुम्ला सदरमुकाम खलङ्गा बजार|url=https://www.lokpath.com/tag/%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE-%E0%A4%96%E0%A4%B2%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE-%E0%A4%AC|language=नेपाली|work=लोकपथ|website=|date=|accessdate=१४ भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250709054747/https://www.lokpath.com/tag/%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE-%E0%A4%96%E0%A4%B2%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE-%E0%A4%AC/ |date=2025-07-09 }}</ref> यो समुद्र सतहबाट २५१४ मिटर (८२५१ फिट) उचाइमा रहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जुम्ला जिल्लाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] lo27krxkj2x8go6tj81kktphtdhztlq 0 79215 1366067 1351026 2026-07-15T12:25:26Z ~2026-39837-86 79816 1366067 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/nagarjun?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = मोहनबहादुर बस्नेत <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सुशीला अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 29.85<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सीतापाइला]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.nagarjunmun.gov.np/ne आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[इचङ्गुनारायण]], [[सीतापाइला]], [[रामकोट]], [[भीमढुङ्गा]] र [[स्यूचाटार]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार नागार्जुन नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ नागार्जुन नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इचङ्गुनारायण]] (७-९) || १४,६८७ || ५.०३ || २,९१९.८८ |- | २ || [[इचङ्गुनारायण]] (५-६) || १७,९०१ || २.२५ || ७,९५६.०० |- | ३ || [[इचङ्गुनारायण]] (१-४) || १२,६३२ || ४.५२ || २,७९४.६९ |- | ४ || [[सीतापाइला]] (१-२,४)|| १७,६१९ || १.४२ || १२,४०७.७५ |- | ५ || [[सीतापाइला]] (३,५-९) || ९,९१५ || २.०९ || ४,७४४.०२ |- | ६ || [[रामकोट]] (४-९) || १५,११५ || ३ || ५,०३८.३३ |- | ७ || [[रामकोट]] (१-३), [[स्यूचाटार]] (७-९) || ६,१२५ || ४.४४ || १,३७९.५० |- | ८ || [[भीमढुङ्गा]] || ३,५४८ || ६ || ५९१.३३ |- | ९ || [[स्यूचाटार]] (१,३,६) || ६,९०३ || ०.३९ || १७,७००.०० |- | १० || [[स्यूचाटार]] (२,४,५) || १०,९९२ || ०.७१ || १५,४८१.६९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,१५,४३७ !! २९.८५ !! ३,८६७.२४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== = [http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] = [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] qwxnhe9fch34w4d5y9oypttoao2r6p8 1366068 1366067 2026-07-15T15:45:12Z पर्वत सुवेदी 31224 [[Special:Contributions/~2026-39837-86|~2026-39837-86]] ([[User talk:~2026-39837-86|वार्ता]])द्वारा [[Special:Diff/1366067|1366067]] संशोधनलाई खारेज गरियो 1366068 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/nagarjun?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = मोहनबहादुर बस्नेत <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सुशीला अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 29.85<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सीतापाइला]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.nagarjunmun.gov.np/ne आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[इचङ्गुनारायण]], [[सीतापाइला]], [[रामकोट]], [[भीमढुङ्गा]] र [[स्यूचाटार]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार नागार्जुन नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ नागार्जुन नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इचङ्गुनारायण]] (७-९) || १४,६८७ || ५.०३ || २,९१९.८८ |- | २ || [[इचङ्गुनारायण]] (५-६) || १७,९०१ || २.२५ || ७,९५६.०० |- | ३ || [[इचङ्गुनारायण]] (१-४) || १२,६३२ || ४.५२ || २,७९४.६९ |- | ४ || [[सीतापाइला]] (१-२,४)|| १७,६१९ || १.४२ || १२,४०७.७५ |- | ५ || [[सीतापाइला]] (३,५-९) || ९,९१५ || २.०९ || ४,७४४.०२ |- | ६ || [[रामकोट]] (४-९) || १५,११५ || ३ || ५,०३८.३३ |- | ७ || [[रामकोट]] (१-३), [[स्यूचाटार]] (७-९) || ६,१२५ || ४.४४ || १,३७९.५० |- | ८ || [[भीमढुङ्गा]] || ३,५४८ || ६ || ५९१.३३ |- | ९ || [[स्यूचाटार]] (१,३,६) || ६,९०३ || ०.३९ || १७,७००.०० |- | १० || [[स्यूचाटार]] (२,४,५) || १०,९९२ || ०.७१ || १५,४८१.६९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,१५,४३७ !! २९.८५ !! ३,८६७.२४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 9xzybyqkvwgaye0e4t2vl2wv4u4ccxt 1366069 1366068 2026-07-15T15:45:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366069 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/nagarjun?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = मोहनबहादुर बस्नेत <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सुशीला अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 29.85<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सीतापाइला]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.nagarjunmun.gov.np/ne आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[इचङ्गुनारायण]], [[सीतापाइला]], [[रामकोट]], [[भीमढुङ्गा]] र [[स्यूचाटार]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार नागार्जुन नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ नागार्जुन नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इचङ्गुनारायण]] (७-९) || १४,६८७ || ५.०३ || २,९१९.८८ |- | २ || [[इचङ्गुनारायण]] (५-६) || १७,९०१ || २.२५ || ७,९५६.०० |- | ३ || [[इचङ्गुनारायण]] (१-४) || १२,६३२ || ४.५२ || २,७९४.६९ |- | ४ || [[सीतापाइला]] (१-२,४)|| १७,६१९ || १.४२ || १२,४०७.७५ |- | ५ || [[सीतापाइला]] (३,५-९) || ९,९१५ || २.०९ || ४,७४४.०२ |- | ६ || [[रामकोट]] (४-९) || १५,११५ || ३ || ५,०३८.३३ |- | ७ || [[रामकोट]] (१-३), [[स्यूचाटार]] (७-९) || ६,१२५ || ४.४४ || १,३७९.५० |- | ८ || [[भीमढुङ्गा]] || ३,५४८ || ६ || ५९१.३३ |- | ९ || [[स्यूचाटार]] (१,३,६) || ६,९०३ || ०.३९ || १७,७००.०० |- | १० || [[स्यूचाटार]] (२,४,५) || १०,९९२ || ०.७१ || १५,४८१.६९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,१५,४३७ !! २९.८५ !! ३,८६७.२४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 9doody6002ydwohptbzg4f7fwyf4flv 1366070 1366069 2026-07-15T15:46:24Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366070 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/nagarjun?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = मोहनबहादुर बस्नेत <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सुशीला अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 29.85<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सीतापाइला]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.nagarjunmun.gov.np/ne आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[इचङ्गुनारायण]], [[सीतापाइला]], [[रामकोट]], [[भीमढुङ्गा]] र [[स्यूचाटार]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार नागार्जुन नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ नागार्जुन नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इचङ्गुनारायण]] (७-९) || १४,६८७ || ५.०३ || २,९१९.८८ |- | २ || [[इचङ्गुनारायण]] (५-६) || १७,९०१ || २.२५ || ७,९५६.०० |- | ३ || [[इचङ्गुनारायण]] (१-४) || १२,६३२ || ४.५२ || २,७९४.६९ |- | ४ || [[सीतापाइला]] (१-२,४)|| १७,६१९ || १.४२ || १२,४०७.७५ |- | ५ || [[सीतापाइला]] (३,५-९) || ९,९१५ || २.०९ || ४,७४४.०२ |- | ६ || [[रामकोट]] (४-९) || १५,११५ || ३ || ५,०३८.३३ |- | ७ || [[रामकोट]] (१-३), [[स्यूचाटार]] (७-९) || ६,१२५ || ४.४४ || १,३७९.५० |- | ८ || [[भीमढुङ्गा]] || ३,५४८ || ६ || ५९१.३३ |- | ९ || [[स्यूचाटार]] (१,३,६) || ६,९०३ || ०.३९ || १७,७००.०० |- | १० || [[स्यूचाटार]] (२,४,५) || १०,९९२ || ०.७१ || १५,४८१.६९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,१५,४३७ !! २९.८५ !! ३,८६७.२४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] ch8yzdxj0yhpiyn1j773flxrtyi5fkn 0 80383 1366079 1357483 2026-07-15T23:53:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366079 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = अनूप जलोटा |image = ଅନୁପ ଜଲୋଟା (Anup Jalota).jpg |caption = |image_size = |background = solo_singer |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|1953|7|29|df=y}} |death_date = |origin = [[फगवाडा]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]] |genre = [[भजन]], [[गजल]] |occupation = [[गायक]] |years_active = <!--1945–present--> |label = |website = [http://www.anupjalota.in/ आधिकारिक वेबसाइट] }} '''अनूप जलोटा''' (जन्म: सन् १९५३ जुलाई २९) [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] सम्बन्धी भजन तथा उर्दू गजलकारको रूपमा लोकप्रिय छन्।<ref name="rdu.cryamerica.org">[http://rdu.cryamerica.org/events/anup_jalota/anup_jalota_more.htm CRY America Inc.(RDU Chapter)Anup Jalota Sings for CRY]. Rdu.cryamerica.org (1953-07-26). Retrieved on 2012-06-05.</ref> == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == अनुप जलोटा [[नैनीताल]]मा जन्मिएका हुन् र उनी [[पन्जाब|पञ्जाब]]को [[शाम चौरसिया घराना]]सँग सम्बन्धित [[पञ्जाबी हिन्दू]] परिवारमा हुर्केका थिए।<ref name="Bio Anup jalota">{{cite web |title=Bio Anup jalota |url=https://anupjalota.com/about-anup-jalota/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260415041823/https://anupjalota.com/about-anup-jalota/ |date=2026-04-15 }}</ref> उनले आफ्नो शिक्षा [[लखनऊ]]को [[भाटखण्डे संगीत संस्थान]]मा प्राप्त गरे। उनका पिता, [[पुरुषोत्तम दास जलोटा]], पनि [[भजन]] गायक थिए। प्रारम्भिक जीवनमा उनले केही वर्ष [[सावरकुण्डला]], [[गुजरात]]मा पनि बिताएका थिए। उनले [[लखनऊ विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक (Bachelor of Arts) डिग्री पनि प्राप्त गरेका छन्।<ref name="Anup Jalota BA degree after 50 years">{{cite web |title=Anup Jalota BA degree after 50 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/anup-jalota-to-dedicate-song-to-lu-get-ba-degree-after-50-years/articleshow/78921742.cms }}</ref> == करियर == जलोटाले आफ्नो सङ्गीत यात्रा [[अल इन्डिया रेडियो]]मा कोरस गायकको रूपमा सुरु गरे। उनलाई सामान्यतया [[सन्तूर]]वादक, [[ढोलक]]वादक, [[सारोद]]वादक, [[सारङ्गी|सारंगी]]वादक, भायोलिनवादक, [[सितार]]वादक, [[तबला]]वादक र गितारवादकको साथमा प्रस्तुत गरिन्छ। उनका लोकप्रिय भजनहरूमा ''ऐसी लगी लगन'', ''मैं नहीं मखन खायो'', ''रंग दे चुनरिया'', ''जग में सुंदर हैं दो नाम'', र ''छडरिया झिनी रे झिनी'' पर्दछन्। उनले २००२ देखि २००५ सम्म [[स्टार प्लस]]मा प्रशारित ''धर्म और हम'' कार्यक्रमको प्रस्तोता पनि रहँदै आएका थिए। उनले [[मुंबई]]मा [[जगद्गुरु कृपालु महाराज]]सँग भेट गरे र आफ्ना सङ्गीत रचना संग्रहका केही सीडीहरू रिलिज गर्ने सहमति जनाए।<ref>''[http://www.indoamerican-news.com/?p=4372 Rang De with Anup Jalota at Radha Madhav Dham, Austin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405031155/http://www.indoamerican-news.com/?p=4372|date=5 April 2016}}''. 20 October 2011. [[Indo-American News]]. Retrieved 15 December 2011.</ref> सन् २००८ मा उनले ''Noorani Chehra'' नामक सीडीको लागि शीर्षक गीत ''Golden Memorable Yaadein'' रेकर्ड गरे, जुन [[आगा खान]]को सुनौलो जयन्तीको अवसरमा [[शौकत (सैम) कासम]]ले उत्पादन गरेका थिए। १६ सेप्टेम्बर २०१८ मा, जलोटा ''[[बिग बॉस]]'' को बारौं सिजनमा प्रतियोगीको रूपमा प्रवेश गरे, जसमा [[जसलीन माथारू]] पनि सहभागी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/anup-jalota-bigg-boss-12-5346589/|title=Bigg Boss 12: Anup Jalota to enter Salman Khan's show|date=8 September 2018}}</ref> अनुप जलोटाले ''जय-हो! द जय कुमार शो''मा बताएका छन् कि आफ्नो ५० वर्ष लामो करियरमा उनले धेरै प्रतिभाशाली गायकहरू देखेका छन् जो अत्यन्त प्रसिद्ध भए तर त्यो प्रसिद्धि कायम राख्न सकेनन्। उनका अनुसार, प्रसिद्धि केवल लोकप्रिय बन्ने कुरा मात्र होइन, तर नम्र, सम्मानजनक र व्यावसायिक भएर टिकाइ राख्न सक्नु पनि आवश्यक छ। उनले जोड दिए कि सफलता गर्दा अहंकार नहुने र प्रत्येक प्रस्तुतीलाई दर्शकसँग सम्पर्क गर्ने अवसरको रूपमा लिने महत्त्वपूर्ण छ।<ref>{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Padma Shri Anup Jalota Reveals the Secret to His 50-Year Musical Career on The Jay Kumar Show |url=https://jay-ho.com/anup-jalota-shares-the-secret-of-his-musical-career/ |website=jay-ho.com |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == जलोटाको पहिलो विवाह [[सुनली राठोड|सोनाली शेट]]सँग भएको थियो, जो [[गुजराती]] परिवारकी युवती थिइन् र त्यतिबेला सङ्गीतकी विद्यार्थी, पछि गायिका भइन्। उनीहरूले आफ्नो परिवारको अनुमोदन बिना विवाह गरे। यो जोडी उत्तर भारतीय प्रत्यक्ष प्रदर्शन क्षेत्रमा "अनुप र सोनाली जलोटा"को रूपमा लोकप्रिय भए, तर पछि उनीहरू डिभोर्स भए। उनको दोस्रो विवाह [[व्यवस्थित विवाह|व्यवस्थित]] विवाहमार्फत बीना भाटियासँग भयो, जुन पनि डिभोर्समा समाप्त भयो। अनुपको तेस्रो विवाह मेधा गुज्रालसँग भएको थियो, जो पूर्व [[भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[आई. के. गुज्राल]]की भतिजी र निर्देशक [[शेखर कपूर]]की पहिलो पत्नी थिइन्, जससँग उनी १९९४ मा डिभोर्स भएका थिए। अनुप र मेधासँग एक छोरा छ, आर्यमन (जन्म १९९६), जसले [[प्रिन्सटन विश्वविद्यालय]]मा अध्ययन गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://princeton.academia.edu/AryamanJalota|title=Aryaman Jalota - Princeton University - Academia.edu|website=princeton.academia.edu}}</ref> मेधाको निधन २५ नोभेम्बर २०१४ मा [[न्यूयोर्क सिटी]]मा भएको थियो, दोस्रो मुटु र पहिलो मृगौला प्रत्यारोपणपश्चात् मृगौला विफलताका कारण।<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130519/jsp/7days/story_16914724.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715032508/http://www.telegraphindia.com/1130519/jsp/7days/story_16914724.jsp|url-status=dead|archive-date=15 July 2013|title=Third time lucky}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Anup-Jalotas-wife-passes-away/articleshow/45269401.cms|title=Anup Jalota's wife passes away|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/sad-demise/|title=Sad demise|date=5 December 2014}}</ref> २०१८ मा सार्वजनिक भएको थियो कि उनी [[बिग बॉस (हिन्दी टीवी श्रृंखला) सिजन १२|बिग बॉस १२]]की प्रतियोगी जसलीन माथारूसँग सम्बन्धमा थिए, जो उनलाई ३७ वर्षले कान्छी थिइन्। उनीहरू कम्तीमा तीन वर्ष आधा पहिलेदेखि सम्बन्धमा थिए। तर, घरबाट बहिष्कृत भएपछि, अनुपले भने कि उनीहरूको सम्बन्ध केवल शिक्षक र विद्यार्थीको स्तरको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-12-jasleen-matharu-confirms-dating-anup-jalota-since-three-and-a-half-years/|title=Bigg Boss 12: Jasleen Matharu confirms dating Anup Jalota since three and a half years who is now eliminated from Bigg Boss 12 |work=Bollywood Life|date=16 September 2018}}</ref> जलोटाले च्यारिटी कन्सर्टहरू पनि आयोजना गरेका छन् र [[सेप्टेम्बर ११ आक्रमण]]बाट प्रभावित भारतीय पीडित परिवारहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गरेका छन्।<ref name="Bio Anup jalota"/> == पुरस्कार == [[पद्म श्री|पद्मश्री]], भारतको चौथो उच्च नागरिक सम्मान, २०१२ मा भारत सरकारद्वारा अनुप जलोटालाई प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |date=25 January 2012 |title=Padma Awards Announced |url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=79881 |access-date=26 August 2013 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs}}</ref> == सङ्गीत संग्रह == उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध भजन र ग़ज़लहरू तल सूचीबद्ध छन्। === भजन === * ''ऐसी लगी लगन'' * ''जग में सुंदर हैं दो नाम'' * ''कभी कभी भगवान को भी'' * ''तेरे मन में राम'' * ''रंग दे चुनरिया'' * ''प्रभुजी तुम चन्दन हम पानी'' * ''सूरज की गर्मी से'' * ''भजन प्रभात'' * ''बोल पिंजरे का तोता राम'' * ''छडेरिया झिनी रे झिनी'' * ''राधा के बिना श्याम अधा'' * ''भगवान मेरे भगवान''<ref name=":0">{{Cite web |date=13 July 2021 |title=Bhagwan Mere Bhagwan |url=https://music.apple.com/us/album/bhagwan-mere-bhagwan-single/1576303788}}</ref> === ग़ज़ल र अन्य गीतहरू === * ''चाँद अंगड़ाइयाँ ले रहा है'' * ''तुम्हारे शहर का मौसम'' * ''मैं नजर से पी रहा हूँ'' * ''हम से अच्छी तो कहीं आईने की किस्मत होगी'' * ''मेरे कब्र पर पत्ते हुए'' * ''तुम क्या समझो तुम क्या जानो'' * ''काटेगी ये ज़िन्दगी अब रोते रोते'' * ''लगा चुनरी में दाग''<ref name="rdu.cryamerica.org" /> * ''ला पीला दे साक़िया'' * ''डेभोनिक्स''<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/devonix/947593474|title=Devonix by Anup Jalota|website=iTunes |date=1 December 2014}}</ref> (साथमा कुणाल साहा) * ''हट एन्ड स्पाइसी'' (साथमा [[सुन्दर पोपो]]) == गीतहरू == {| class="wikitable sortable" ! एल्बम !! गीत !! गायक !! सङ्गीतकार !! गीतकार !! विमोचन वर्ष |- | अज्ञात || जय भोलेनाथ, जय महादेव || अनुप जलोटा | || || 2004 |- | श्री सिद्धिविनायक आरती || सिंधुर लाल चढ़ायो || अनुप जलोटा | || || 2009<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/sindhur-lal-chadhayo-hindi/id1150460821?i=1150462252|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151644/https://itunes.apple.com/in/album/sindhur-lal-chadhayo-hindi/id1150460821?i=1150462252|url-status=dead|archive-date=27 September 2016|title=Shri Siddhivinayak Aarti by Various Artists|website=[[iTunes]] |date=1 October 2009}}</ref> |- | माता का जागरण || माता की आरती || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | || परम्परागत || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/mata-ki-aarti/451500089?i=451500382|title=Mata Ki Aarti by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | माता का जागरण || तरसे नैना बरसे नैना || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | दिनेश कुमार दूबे || मोहन शर्मा || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/tarse-naina-barse-naina/451500089?i=451500372|title=Tarse Naina barse Naina by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | माता का जागरण || रात जाग्राते की है || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | || मोहन शर्मा || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/raat-jagraate-ki-hai/451500089?i=451500349|title=Raat Jagraate Ki Hai by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | भजन संग्रह – भगवान हनुमान || संकटमोचन नाम तिहारो || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/sankatmochan-naam-tiharo/id1151439831?i=1151440061 |title=Bhajan Sangrah - Lord Hanuman by Various Artists on iTunes |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151641/https://itunes.apple.com/in/album/sankatmochan-naam-tiharo/id1151439831?i=1151440061 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | भजन संध्या, खण्ड १६ || सूरज की गर्मी से || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/suraj-ki-garmi-se/id1147111021?i=1147111846|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151632/https://itunes.apple.com/in/album/suraj-ki-garmi-se/id1147111021?i=1147111846|url-status=dead|archive-date=27 September 2016|title=Suraj Ki Garmi Se by Various Artists|website=[[iTunes]] |date=11 August 2016}}</ref> |- | कृष्ण जन्माष्टमी आयो रे – बेस्ट अफ् भगवान कृष्ण गीत २०१६ || मुकुंद माधव गोविन्द बोल || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/mukund-madhav-govind-bol/id1144452905?i=1144454572 |title=Krishna Janmashtami Aayo Re - Best of Lord Krishna Songs 2016 (Feat. Kailash Hare Krishna Das) by Anup Jalota on Apple Music |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151651/https://www.iTunes.com/album/mukund-madhav-govind-bol/id1144452905?i=1144454572 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | ५१ एसेन्सियल्स कृष्णा – बेस्ट अफ् आरती, भजन, कीर्तन, मन्त्र र श्लोक || गोविन्द बोलो हरि गोपाल<ref>{{cite news | title = Every internet detail Hari Gopal, Anup Jalota | url = http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ | access-date = 8 January 2018 | publisher = RedMux.com | archive-date = 14 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180114073818/http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114073818/http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ |date=14 January 2018 }}</ref> || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/govind-bolo-hari-gopal-bolo/id1142213009?i=1142213425 |title=51 Essentials Krishna Best of Aarti, Bhajans, Kirtan, Mantras & Shlokas by Various Artists on Apple Music |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927145521/https://www.iTunes.com/album/govind-bolo-hari-gopal-bolo/id1142213009?i=1142213425 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | [[भगवान मेरे भगवान]]<ref name=":0" /> || भगवान मेरे भगवान<ref name=":0" /> || अनुप जलोटा, [[सोमा घोष]], [[सुदेश भोसले]], [[मधुश्री]] & [[सत्यम आनन्दजी]]<ref name=":2">{{Cite web |title=Satyam Anandjee |url=http://www.imdb.com/name/nm13842476/ |access-date=2022-07-14 |website=IMDb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Satyam Anandjee - Google Search |url=https://www.google.com/search?kgmid=/g/11d_pvkthz&hl=en-IN&q=Satyam+Anandjee |access-date=2022-07-14 |website=www.google.com}}</ref> || [[सत्यम आनन्दजी]]<ref name=":2" /> || सुखनीधन मिश्रा<ref>{{Cite web |title=Sukhnidhan Mishra - Top Songs - Listen on JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/artist/sukhnidhan-mishra-songs/,odYnxCsEyo_ |access-date=2022-07-14 |website=JioSaavn |language=en-US}}</ref> || 2021<ref>{{Cite news |date=28 July 2021 |title=Popularly known as the Bhajan Samrat, Anup Jalota is making headlines for his latest song Bhagwan Mere Bhagwan. Here's a candid chat with the singer |work=[[The Tribune]] |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/popularly-known-as-the-bhajan-samrat-anup-jalota-is-making-headlines-for-his-latest-song-bhagwan-mere-bhagwan-heres-a-candid-chat-with-the-singer-289376}}</ref> |} == चलचित्र सूची == === चलचित्रहरू === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका !! टिप्पणी |- |2019 |''[[Rock Star Bini]]'' |गुरुजी |<ref>{{Cite web |last=SNS |date=2019-02-16 |title=Anup Jalota to star in Bengali film Rockstar Bini |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/anup-jalota-to-star-in-bengali-film-rockstar-bini-1502732880.html |access-date=2023-12-24 |website=The Statesman |language=en}}</ref> |- |2021 |''Satya Sai Baba'' |[[Sathya Sai Baba]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/anup-jalota-shares-interesting-photo-with-arun-govil-aka-ram-from-ramayan-681210|title=Anup Jalota shares interesting photo with Arun Govil aka Ram from Ramayan|first=Parina|last=Taneja|date=29 January 2021|website=www.indiatvnews.com}}</ref> |- |2022 |''[[Kartoot]]'' |पुलिस कमिसनर | |} === टेलिभिजन === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! कार्यक्रम !! भूमिका !! टिप्पणी |- |2018 |'' बिग बोस १२'' |आफैँ / प्रतियोगी |४२ औँ दिन निकाला |- |2020 |[[पाताल लोक]] |बालकिशन बाजपेयी | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{Commonscat|Anup Jalota|अनूप जलोटा}} * [http://gujarativideos.in/bhajan-2/anup-jalota/ अनूप जलोटा भजन]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गायकहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 14dm9jwdpis20c4h0wr1v91pbujjh42 0 95797 1366093 1349566 2026-07-16T05:22:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366093 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = कोशी प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४ | country = नेपाल | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = | previous_year = | next_election = | next_year = [[कोशी प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | seats_for_election = [[कोशी प्रदेश सभा]]को सम्पूर्ण ९३ सिट<ref>{{Cite web |url=http://www.nagariknews.com/news/28942/ |title=प्रादेशिक मन्त्रिपरिषद्को आकार असन्तुलित |last=सुवेदी |first=ईश्वरी |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref> <br><small>बहुमतको लागि ४७ सिट<ref>{{Cite web |url=http://hamrakura.com/news-details/34687/design/ |title=यसरी बन्ने छ नेपालमा पहिलो पटक प्रदेश सरकार |website=http://hamrakura.com/ |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref></small> | election_date = वि.सं. २०७४ मङ्सिर १० <br>मङ्सिर २१ | registered = २९,९३,६६९<ref>{{Cite web |url=http://ratopati.com/story/16752# |title=प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा चुनावः  कुन जिल्लामा कति मतदाता ? (तथ्यांकसहित) |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref> | turnout = २,०२०,४३५ | image_size = 100px <!--UML-->| image1 = {{CSS image crop |Image = Sherdhan Rai.jpg |bSize = 95 |cWidth = 90 |cHight = 90 |oTop = 0 |oLeft = 0 }} | leader1 = [[शेरधन राई]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/90563-90563 |title=प्रदेश १ एमाले संसदीय दलको नेतामा शेरधन राई निर्वाचित |last=बुढाथोकी |first=किशोर |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17}}</ref> | leader_since1 = वि.सं. २०७४ माघ २६ | party1 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | leaders_seat1 = [[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १(ख)]] | last_election1 = | seats_before1 = | seats1 = ५१ | seat_change1 = | popular_vote1 = | percentage1 = | swing1 = <!--Congress--> | image2 = {{CSS image crop |Image = |bSize = 94 |cWidth = 90 |cHight = 90 |oTop = 0 |oLeft = 0 }} | party2 = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | leader2 = [[केदार कार्की]]<ref>{{Cite web |url=https://www.pahiloonline.com/2018/03/20/45065/ |title=काँग्रेसको प्रमुख सचेतकमा कार्की |website=पहिलो अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17}}</ref> | leader_since2 = वि.सं. २०७४ चैत्र ६ | leaders_seat2 = [[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६ (ख)]] | seats2 = २१ | popular_vote2 = | percentage2 = | swing2 = <!--CPN-MC--> | image3 = {{CSS image crop |Image = |bSize = 88 |cWidth = 90 |cHight = 90 |oTop = 0 |oLeft = 0 }} | party3 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | leader3 = [[टङ्क आङ्बुहाङ लिम्बु]]<ref>{{Cite web |url=http://nepallive.com/story/14489 |title=माओवादी केन्द्रको प्रदेश १ को संसदीय दलको नेतामा टंक आङबुहाङ |website=नेपाल लाइभ |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17}}</ref> | leader_since3 = वि.सं. २०७४ माघ २५ | leaders_seat3 = [[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १ (ख)]] | seats4 = १५ | popular_vote3 = | percentage3 = | swing3 = | map_image = 2017 Province No. 1 Provincial Assembly election results.svg | map_size = 250px | map_caption = | title = [[कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]] | before_election = | before_party = | posttitle = | after_election = [[शेरधन राई]] | after_party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] }} '''कोशी प्रदेश सभा निर्वाचन'''को ९३ सदस्य चयनको लागि दुई चरणमा वि.सं. २०७४ मङ्सिर १० र २०७४ मङ्सिर २१ मा सम्पन्न भएको हो।<ref>{{cite web|title=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|website=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|accessdate=31 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको निर्वाचन|url=https://setopati.com/from-paper/80700|website=सेतोपाटी|accessdate=१६ भदौ २०७४}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>यस निर्वाचनमा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली |प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणाली]] मार्फत ३६ र [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली]] मार्फत १५ सिट जितेर [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] सबैभन्दा ठूलो दल बनेको थियो। वि.सं. २०७४ फागुन २ गते यस प्रदेशको प्रदेश प्रमुख [[गोविन्द सुब्बा]]ले उनलाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/25737 |title=शेरधन राई प्रदेश १ को मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त, भोलि सपथ |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117111351/https://www.lokpath.com/story/25737 |date=2023-01-17 }}</ref> राईले सोही दिन मुख्यमन्त्रीको रूपमा सपथग्रहण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/132481/ |title=शंकर पोखरेल र शेरधन राईले मुख्यमन्त्रीको सपथ लिँदै |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deshkonews.com/archives/47922 |title=प्रदेश नं १ को मुख्यमन्त्रीमा शेरधन राई नियुक्त, भाेलि सपथ ग्रहण |date=2018-02-14 |website=देशको न्युज |language=नेपाली |accessdate=2023-01-17}}</ref> ==पृष्ठभूमि== ==आयोजन== ===खर्च सीमा=== प्रदेशसभा निर्वाचनको लागि एक उम्मेदवारले अधिकतम १५ लाख खर्च गर्न पाउने सीमा निर्वाचन आयोगले तोकेको थियो। यस अन्तर्गत उम्मेदवारले सवारीसाधन प्रयोग गर्नका लागि ३ लाख, प्रचारप्रसार सामग्रीको लागि ६० हजार, ढुवानीका लागि ४५ हजार, गोष्ठी तथा अन्तरक्रियाका लागि ४ लाख ८० हजार, अन्य प्रचार प्रसार/छापा तथा विद्युतीय माध्यमको लागि ६० हजार, कार्यलय सञ्चालनका लागि ३५ लाख, प्रतिनिधि परिचालनका लागि १ लाख २० हजार तथा विविध खर्चका लागि ७३ हजार २ सय तोकेको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.dainiknepal.com/2017/10/270297.html |title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेशमा उम्मेदवारले कति खर्च गर्न पाउँछन् ? |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===निर्वाचन कार्यक्रम=== वि.सं. २०७४ भदौ १५ गते मन्त्रिपरिषद्को बैठकले निर्वाचन आयोगबाट प्राप्त सुझावका आधारमा प्रदेशसभा र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन २०७४ मङ्सिर १० र मङ्सिर २१ गते हुने गरी दुई चरणमा गर्ने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news-details/79005 |title=प्रदेश र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन मंसिर १० र २१ मा |website=annapurnapost.com |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127023517/http://annapurnapost.com/news-details/79005 |date=2017-11-27 }}</ref>पहिलो चरण अन्तर्गत ३२ हिमाली जिल्लामा निर्वाचन भएको थियो भने दोस्रो चरणमा ४५ जिल्लामा निर्वाचन सम्पन्न गरिने निर्णय आयोगले गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://corporatenepal.com/2017/10/45760 |title=प्रतिनिधि र प्रदेश सभा सदस्यमा जम्मा ४१ जना महिला उम्मेदवार |date=2017-10-24 |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://arthakoarthanews.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0/ |title=दोस्रो चरणको प्रदेश र प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको ३ सय ८४ सिटका लागि झन्डै ५ हजारको उम्मेदवारी |date=2017-11-03 |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रदेश नं. १ को १४ जिल्लाहरू मध्ये पहिलो चरणमा ७ जिल्ला र दोस्रो चरण अन्तर्गत ७ जिल्लामा निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो। {| class="wikitable collapsible collapsed" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" | क्षेत्र ! rowspan="2" | कुल निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="9" | मतदान मिति र निर्वाचन क्षेत्रहरूको सङ्ख्या<ref name="mospi.gov.in">{{cite web|url= http://election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/electionphaseswebsite.pdf |title= निर्वाचन कार्यक्रम |format=pdf |date= १५ भदौ २०७४ |accessdate= २१ मङ्सिर २०७४}}</ref> |- | {{ubl|पहिलो चरण|२०७४ मङ्सिर १०}} | {{ubl|दोस्रो चरण|२०७४ मङ्सिर २१}} |- | style="text-align:left;"| [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] || २ || २ || - |- | style="text-align:left;"| [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] || २ || - || २ |- | style="text-align:left;"| [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] || २ || - || २ |- | style="text-align:left;"| [[इलाम जिल्ला|इलाम]] || ४ || - || ४ |- | style="text-align:left;"| [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] || ४ || - || ४ |- | style="text-align:left;"| [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[झापा जिल्ला|झापा]] || १० || - || १० |- | style="text-align:left;"| [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] || १२ || - || १२ |- ! निर्वाचन क्षेत्र !! ५६ !! १४ !! ४२ |- ! सम्बन्धित चरण <br> समाप्त हुँदा सम्म <br> कुल निर्वाचन क्षेत्र !! !! १४ !! ५६ |} ==निर्वाचन प्रणाली== कोशी प्रदेश सभाका ९३ सदस्यहरूको चयन दुई तरिकाले गरिनेछ; ५६ सदस्यको चयन एकल-मतदान निर्वाचन क्षेत्रबाट पहिलो मतदान गरेर र बाँकी ३७ सदस्यको चयन एक प्रदेशव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट बन्द सूचीको सामानुपातिक प्रतिनिधित्वद्वारा गरिनेछ ।<ref> [http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf Article 84] Constitution of Nepal</ref> प्रत्येक मतदाताले दुईवटा विधिहरूको लागि छुट्टाछुट्टै मतपत्र पाउनेछन्। सामानुपातिक तर्फ कुनै पनि एक पार्टी वा निर्वाचन गठबन्धनले एउटा सिट छुट्याउन समग्र वैध मतदानको ३% मत पाउनु पर्ने व्यस्था गरिएको छ।<ref>{{cite news|last1=Kafle|first1=Narayn|title=स‌ंसद् र प्रदेशको निर्वाचन विधेयक पारित|url=http://gorkhapatraonline.com/epaper/showimage?img=uploads/epaper/2017-09-05/d5dc862970aa8746d2409f4855e61ae7.jpg|accessdate=6 September 2017|work=Gorkhapatra|publisher=Gorkhapatra Sansthan|date=5 September 2017}}</ref> ==नतिजाहरू== {| class="wikitable" style="text-align:right" |+[[चित्र:Province_1_Assembly_2018.svg|frameless]] ! colspan="2" rowspan="2" |राजनीतिक दल ! colspan="3" |{{Abbr|प्रत्यक्ष|पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली}} ! colspan="3" |{{Abbr|समानुपातिक|समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली}} ! rowspan="2" |जम्मा |- !मत !% !सिट !मत !% !सिट |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | | align="left" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |७२०,३३९ |३७.३० |३६ |६७३,७०९ |३८.७९ |१५ |५१ |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | align="left" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |७३९,९३७ |३८.३१ |८ |५८६,२४६ |३३.७६ |१३ |२१ |- | bgcolor="8B0000" | | align="left" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५९,०२५ |१३.४१ |१० |२०६,७८१ |११.९१ |५ |१५ |- | bgcolor="FFC0CB" | | align="left" |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |९१,७७१ |४.७५ |१ |७०,४७६ |४.०६ |२ |३ |- | bgcolor="#FFD700" | | align="left" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |४,८६७ |०.२५ |० |५७,३४२ |३.३० |१ |१ |- | bgcolor="#FFFFFF" | | align="left" |[[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] |२२,४९३ |१.१६ |० |२६,१२३ |१.५० |१ |१ |- | | align="left" |अन्य |७८,७४८ |४.०८ |० |११५,९४५ |६.६८ |० |० |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" | | align="left" |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |१४,२५७ |०.७४ |१ |– |– |– |१ |- ! colspan="2" |अमान्य/बदर मत !८८,९९८ !– !– !२७६,४०९ !– !– !– |- ! colspan="2" |जम्मा !२,०२०,४३५ !१०० !५६ !२,०१३,०३१ !१०० !३७ !९३ |- ! colspan="2" |दर्तावाल मतदाता/मतदान !२,९९३,७७४ !६७.४९ !– !२,९९३,७७४ !६७.२४ !– !– |- ! colspan="9" |स्रोत: [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf नेपाल निर्वाचन आयोग] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रादेशिक निर्वाचनहरू]] pfy1sp5flemdt60d961hede0i9a38si 0 100198 1366113 1364543 2026-07-16T09:26:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366113 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = जोन स्टोन्स | image = | image_size = | caption = | fullname = जोन स्टोन्स<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/465277 |title=२०१७/१८ प्रिमियर लिगका फुटबल खेलाडीहरू|publisher=प्रिमियर लिग |date=१ सेप्टेम्बर २०१७ |accessdate=11 November 2017}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1994|5|28|df=y}}<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.co.uk/player/157974/john-stones |title=जोन स्टोन्स|website=इएसपिएन एफसी |accessdate=15 May 2018}}</ref> | birth_place = बर्नस्ली, [[इङ्ल्यान्ड]] | height = {{convert|1.88|m|order=flip}}<ref>{{cite web |url=https://uk.soccerway.com/players/john-stones/189445/ |title=जोन स्टोन्स: विवरण |website=सकरवे |publisher= |accessdate=15 May 2018}}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | clubnumber = ५ | youthyears1 = २००१–२०११ | youthclubs1 = [[बर्नस्ली एफसी|बर्नस्ली]] | years1 = २०११–२०१३ | clubs1 = [[बर्नस्ली एफसी|बर्नस्ली]] | caps1 = २४ | goals1 = ० | years2 = २०१३–२०१६ | clubs2 = [[एभर्टन फुटबल क्लब|एभर्टन]] | caps2 = ७७ | goals2 = १ | years3 = २०१६–2026 | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = ५१ | goals3 = ० | nationalyears1 = २०१२–२०१३ | nationalteam1 = [[इङ्ल्यान्ड यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|इङ्ल्यान्ड यू-१९]] | nationalcaps1 = ३ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २०१३ | nationalteam2 = [[इङ्ल्यान्ड यु-२० राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड यू-२०]] | nationalcaps2 = २ | nationalgoals2 = २० | nationalyears3 = २०१३–२०१५ | nationalteam3 = [[इङ्ल्यान्ड यू-२१ राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड यू-२१]] | nationalcaps3 = १२ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०१४– | nationalteam4 = [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड]] | nationalcaps4 = ३६ | nationalgoals4 = २ | club-update = ०७:५७, २१ अक्टोबर २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = २०:५७, १२ अक्टोबर २०१८ (युटिसी) }} '''जोन स्टोन्स''' (जन्म: २८ मे १९९४) एक अङ्ग्रेजी पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जसले अङ्ग्रेजी क्लब [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] र इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]]को रूपमा खेल्छन् । ==कार्यकाल तथ्याङ्क== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} *[https://www.mancity.com/john-stones म्यानचेस्टर सिटीको आधिकारिक वेबसाइटमा स्टोन्स ]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thefa.com/england/mens-seniors/squad/john-stones आधिकारिक फुटबल वेबसाइटमा जोन स्टोन्स ] {{ढाँचा:England squad 2018 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:इङ्ल्यान्डका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९४ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] 78f3vyzje64cmwzzogzg6655jj8bfsw 0 100433 1366103 1365781 2026-07-16T07:50:41Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1366103 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ - आर्लिङटन, टेक्सास|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2 |जुलाई १५ - [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|1|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|2 <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] mbzmu69c2brjzv2irym1jpdqy8ncgbe 1366104 1366103 2026-07-16T07:52:16Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1366104 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ - आर्लिङटन, टेक्सास|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2 |जुलाई १५ - [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|1|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|2 <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}||{{#invoke:flag|fb|ARG}}| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nm3aenp56ecm4rf5tsquyajoacw4f0q 1366105 1366104 2026-07-16T07:53:43Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1366105 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ - आर्लिङटन, टेक्सास|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2 |जुलाई १५ - [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|1|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|2 <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}||{{#invoke:flag|fb|ARG}}| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|FRA}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] o09fsd4ztzdtdndtd43fn312u2281sp 0 107070 1366072 985056 2026-07-15T19:10:32Z Dhirendar Bahadur Mahara 79822 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1366072 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name = कार्मेला |image = Carmella SmackDown 2016.jpg |caption = डिसेम्बर २०१६ मा कार्मेला |birth_name = लिया भ्यान डाले<ref name=ReferenceA/> |birth_date = {{birth date and age|1987|10|23}} |birth_place = [[स्पेन्सर, म्यासेट्युसेस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]<ref name=Sullivantele/> |resides = [[टाम्पा, फ्लोरिडा]] |family = पल भ्यान डाले (बुवा)<ref name=Varsallone/> |alma_mater = म्यासेट्युसेस विश्वविद्यालय<ref name=patriots/> |names = '''कार्मेला'''<ref name="Carmella">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/superstars/divas/carmella|शीर्षक=कार्मेला|वेबसाइट=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|पहुँचमिति=मे १९, २०१५}}</ref> |height = {{height|ft=5|in=5}}<ref name="Carmella"/> |billed = स्ट्याटेन टापु<ref name="Carmella"/> |trainer = सारा डेल रे<ref name=Varsallone/><br />[[डब्ल्युडब्ल्युई प्रदर्शन केन्द्र]]<ref name="ReferenceA"/> |debut = जून २०१३<ref name="ReferenceA"/> }} '''लिया भ्यान डाले''' (जन्म २३ अक्टोबर १९८७) एक अमेरिकी व्यवसायीक महिला कुस्ती खेलाडी र [[मोडल (मानिस)|मोडल]] हुन्। उनी हाल [[डब्ल्युडब्ल्युई]]सँग सम्बन्धित छिन् जहाँ उनी डब्ल्युडब्ल्युईको [[स्म्याकडाउन]]मा प्रदर्शन गर्छिन् र उनको रिङको नाम '''कार्मेला''' हो। जून २०१३ मा, भ्यान डालेले ओर्लाण्डो, फ्लोरिडामा [[डब्ल्युडब्ल्युई]]को विकासशील क्षेत्र [[एनएक्सटी]]मा एक सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्। अक्टोबर २०१४ मा, उनले [[एञ्जो अमोरे]] र [[कोलिन क्यासडी]]सँग मिलेर उनीहरूको प्रवन्धकको रूपमा सेवा गरेकी थिइन्।<ref name=NXTdebutmatch>{{वेब स्रोत|last1=ट्रिओन्फो|first1=रिचर्ड|शीर्षक=WWE NXT report: one move to win a match; a Diva debuts; Zayn versus Kidd; and an update on Mojo Rawley|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=88929|प्रकाशक=पिडब्ल्यू इन्साइडर|पहुँचमिति=अक्टोबर १७, २०१४}}</ref><ref name="ट्रिओन्फो, रिचर्ड">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/93868/live-ongoing-wwe-nxt-takeover-unstoppable-report-finn-balor-versus-tyler-breeze.html?p=1|शीर्षक=LIVE ONGOING WWE NXT TAKEOVER UNSTOPPABLE REPORT: BAYLEY AND CHARLOTTE VERSUS DANA BROOKE AND EMMA|author=ट्रिओन्फो, रिचर्ड|वेबसाइट=पिडब्ल्यू इन्साइडर|मिति=मे २०, २०१५|पहुँचमिति=मे २०, २०१५}}</ref> जुलाई २०१६ मा, उनले स्म्याकडाउनमा प्रदापण गरेकी थिइन्।<ref name="रिचर्ड">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=103481&p=2#!|शीर्षक=COMPLETE SMACKDOWN DRAFT REPORT: WHO WENT WHERE?, WHICH NXT WRESTLERS GOT PROMOTED?, WHO IS THE WWE CHAMPION GOING INTO BATTLEGROUND, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=जुलाई १९, २०१६|पहुँचमिति=जुलाई २७, २०१६|कार्य=पिडब्ल्यूई इन्साइडर}}</ref><ref name="auto">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/article/2016-wwe-draft-results|शीर्षक=2016 WWE Draft results: WWE officially ushers in New Era|वेबसाइट=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|मिति=जुलाई १९, २०१६|पहुँचमिति=जुलाई २१, २०१६}}</ref><ref name="PWInsider.com">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/103632/live-ongoing-wwe-smackdown-report-will-smackdown-be-able-to-return-serve-tonight.html?p=1#!|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: AMBROSE'S OPPONENT IS DETERMINED, A NEW FACE ON SMACKDOWN, SAY HELLO TO THE WOMEN'S DIVISION, A BATTLE ROYAL, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=जुलाई २६, २०१६|पहुँचमिति=जुलाई २७, २०१६|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> जून २०१७ मा, कार्मेलाले पहिलो पटक सञ्चालनमा आएको महिला मनि इन द बेङ्कको उपाधि पनि हात पारेकी थिइन्।<ref name="Money">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2017/womens-money-in-the-bank-ladder-match-results|शीर्षक=Who emerged as the first-ever Ms. Money in the Bank?|प्रकाशक=|पहुँचमिति=जुन ३०, २०१७}}</ref><ref name="SanDiego">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/shows/smackdown/2017-06-27/article/womens-money-in-the-bank-ladder-match|शीर्षक=Carmella won the Women's Money in the Bank Ladder Match to become Ms. Money in the Bank|प्रकाशक=|पहुँचमिति=जुन ३०, २०१७}}</ref> अप्रिल २०१८ मा उनले आफ्नो मनि इन द बेङ्क [[सार्लेट फ्लेयर]]को विरुद्धमा क्यास इन गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनी महिलो पटक स्म्याकडाउन महिला विजेता बनोकी थिइन्। उनी मनी इन द बेङ्क सफलतापूर्वक क्यास इन गर्ने पहिलो महिला खेलाडी हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.forbes.com/sites/alfredkonuwa/2018/04/10/wwe-smackdown-live-results-carmella-cashes-in-money-in-the-bank-contract-after-iconic-duo-debuts|शीर्षक=WWE SmackDown Live Results: Carmella Cashes In Money In The Bank Contract After Iconic Duo Debuts|अन्तिम=कोनुवा|प्रथम=अल्फ्रेड|मिति=अप्रिल १०, २०१८|कार्य=[[फोर्ब्स]]|पहुँचमिति=अप्रिल १०, २०१८}}</ref> सन् २०१९ मा, कार्मेलाले रेसलमेनिया महिला ब्याटल रोयल<ref name=Mollah>{{वेब स्रोत|शीर्षक=रेसलमेनिया महिला ब्याटल रोयल खेल|युआरएल=https://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-35/wrestlemania-womens-battle-royal|कार्य=डब्ल्युडब्ल्युई|पहुँचमिति=मार्च २९, २०१९}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/125534/live-ongoing-wrestlemania-35-preshow-coverage-womens-battle-royal.html?p=1|शीर्षक=COMPLETE WRESTLEMANIA 35 KICKOFF SHOW COVERAGE|अन्तिम=कारापोला|प्रथम=ष्टुअर्ट|मिति=April 7, 2019|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> र दुई पटक डब्ल्युडब्ल्युई २४/७ को उपाधि हाच पारेकी थिइन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=129796&p=2|शीर्षक=WWE RAW REPORT: THE SEASON FINALE, WHO FACES AJ NEXT WEEK?, A NEW TWIST FOR THE 24/7 शीर्षक, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचार्ड|मिति=September 23, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> == बाल्यकाल == भ्यान डाले एक अमेरिकी मिश्रित मार्सल कलाकार र पूर्व व्यवसायीक कुस्ती खेलाडी तथा हालका एक पदमा कार्यशील पल भ्यान डालेकी छोरी हुन्। भ्यान डाले इटाली र डच मुलकी हुन्।<ref name=Sullivantele/><ref name=Varsallone>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.miamiherald.com/sports/fighting/article22780008.html|शीर्षक=Pro Wrestling: Second generation talent Carmella just fabulous in WWE's NXT|मिति=जुन १, २०१५|अन्तिम=भर्सालोन|प्रथम=जिम|पहुँचमिति=मे १५, २०१८|कार्य=मियामी हेरल्ड}}</ref> उनी अमेरिकाको राज्य म्यासेचुससको स्पेन्सरमा हुर्कीएकी थिइन् जहाँ उनी डेभिड प्रुटी उच्च विद्यालयबाट शिक्षा हासिल गरेकी थिइन्।<ref name=Sullivantele>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.telegram.com/news/20180520/villainous-wrestling-champ-from-spencer-to-make-homecoming-at-dcu-center|शीर्षक=Villainous wrestling champ from Spencer to make homecoming at DCU Center|मिति=मे २०, २०१८|अन्तिम=सुलिभन|प्रथम=मार्क|पहुँचमिति=मे २३, २०१८|कार्य=टेलिग्राम एण्ड ग्याजेट}}</ref> उनले त्यस पश्चात् सन् २०१० मा म्यासेचुससको एक विश्वविद्यालयबाट स्नातक हासिल गरेकी थिइन्।<ref name=patriots>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.patriots.com/news/2016/06/01/former-patriots-cheerleader-thrives-wwe-nxt|शीर्षक=Former Patriots cheerleader thrives in WWE NXT|मिति=जुन १, २०१६|पहुँचमिति=मे १५, २०१८|प्रकाशक=न्यू इङ्ल्यान्ड प्याट्रि्यट्स}}</ref> भ्यान डालेल तीनवटा संस्करण सम्म न्यू इङ्ल्याण्डको खेलमा हौसला बढाउने काम समेत गरेकी थिइन्<ref name=patriots/> जसको संस्करण सन् २०१० मा समाप्त भएको थियो। उनले लस एञ्जलस लेकर्स डान्सर नामक टोलीको लागि अडिसन दिएकी थिइन् जसमा उनी लेकर गर्लको रूपमा सन् २०१०-२०११ संस्करणमा देखा परेकी थिइन्।<ref name=JMurph/> == व्यवसायीक कुस्ती कार्यकाल == === डब्ल्युडब्ल्युई === === एनएक्सटी ( सन् २०१३–२०१६) === [[File:Enzo Cass Carmella.jpg|right|upright|thumb|कार्मेला एञ्जो र क्यासको प्रवन्धकको रूपमा, मार्च २०१५ मा]] भ्यान डालेले सन् २०१० को टफ इनफमा त्यसको भागको लागि आफुलाई दर्ता गराएकी थिइन्<ref name=JMurph/> तर उनी लेकर गर्लको रूपमा छनौट भएपछि लस एञ्जलस गएकि थिइन् जसले गर्दा उनी छनौटबाटै बाहिरिएकी थिइन्। जून २०१३ मा, भ्यान डालेले डब्ल्युडब्ल्युईसँग एक सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् जहाँ उनी डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र एनएक्सटीमा सेप्टेम्बरमा प्रदापण गरेकी थिइन्।<ref name=ReferenceA>{{वेब स्रोत|last1=जोनसन|first1=माइक|शीर्षक=एक नयाँ हस्ताक्षर|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=80681|प्रकाशक=पिडब्ल्यू इन्साइडर|पहुँचमिति=October 4, 2014}}</ref> पछि उनले आफ्नो रिङको नाम कार्मेला राखेकी थिइन्।<ref name="Carmella"/> कार्मेलाले ४ सेप्टेम्बर २०१४ मा एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा प्रदापण गरेकी थिइन् जसमा उनले एञ्जो अमोरे र कोलीन क्यासडीको हजमको रूपमा काम गरेकी थिइन्।<ref name="ट्रिओन्फो">{{वेब स्रोत|last1=नामाको|first1=जेसन|शीर्षक=WWE NXT Results – 9/4/14 (Tag Tournament Finals)|युआरएल=http://www.wrestleview.com/wwe-news/50632-wwe-nxt-results-9-4-14-tag-tournament-finals|प्रकाशक=रेसलभ्यू|पहुँचमिति=September 30, 2014}}</ref> दुई हप्ता पछि, कार्मेला एनएक्सटीमा डब्ल्युडब्ल्युईको प्रदर्शन केन्द्रमा एञ्जो अमोरे र क्यासडीसँग देखा परेकी थिइन् जहाँ उनले आफ्नो हजमको जागिर गुमाएको भन्दै एनएक्सटीसँग एक जागिरको माग गरेकी थिइन्। उनले १६ अक्टोबरमा एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा अमोरे र क्यासडील प्रदापण गरेकी थिइन् जसमा उनले ब्लू पेन्ट्ससँग कुस्ती खेलेकी थिइन्। <ref name="NXTdebutmatch"/> उनीसँग परेको दुईवटा खेलमा उनले जित हात पारेकी थिइन् तथापि उनले १ जनवरी २०१५ मा, एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा एञ्जो अमोरेको दुर्घटनात्मक घुसपैठका कारण उनले उक्त खेलमा पराजय बेहोर्नु परेको थियो।<ref name=Carapola>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_82586.shtml|शीर्षक=James's WWE NXT report 1/1 – Week 133: Itami & Balor vs. The Ascension, NXT tag champs, Charlotte promo; Overall Reax|author=जेम्स, जष्टिन|प्रकाशक=प्रो रेस्लिङ टर्च|मिति=January 4, 2015}}</ref> मार्चमा, अमोरे र क्यासडीले त्यतिबेलाका एनएक्सटी ट्याग टोली विजेता ब्लेक र मर्फीसँग द्वन्दको सुरुवात गरेका थिए जसमा कार्मेला उनीहरूको साथमा थिइनन् र जसले गर्दा ब्लेक र मर्फी विभिन्न खेलहरूमा अघि बढेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_84089.shtml|शीर्षक=JAMES' WWE NXT REPORT 3/25 – Week 145: Owens vs. Balor for NXT शीर्षक, Sasha Banks defends Women's शीर्षक; Overall Reax|author=जेम्स, जष्टिन|वेबसाइट=Pro Wrestling Torch|मिति=March 25, 2015|पहुँचमिति=May 11, 2015}}</ref> १३ मेमा, एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा, [[अलेक्सा ब्लिस]]सँग परेको उनको खेलमा ब्लेक र मर्फीले झुक्याए पछि उनले हार बेहोर्नु परेको थियो।<ref name=NXTResults>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_84980.shtml|शीर्षक=JAMES'S WWE NXT REPORT 5/13 – Week 161: Owens-Zayn final confrontation before Takeover, Itami & Balor vs. Breeze & Rose main event, Women's champ, more|author=जेम्स, जष्टिन|वेबसाइट=प्रो रेस्लिङ टर्च|मिति=May 13, 2015|पहुँचमिति=May 14, 2015}}</ref> २० मेको एनएक्सटी टेकओभर: अनस्टपएबलमा, एञ्जो अमोरे र कोलिन क्यासडी र ब्लेक र मर्फी बिच र ट्याग टोली उपाधिको लागि परेको प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा ब्लिसले कार्मेलालाई आक्रमण गरेकी थिइन् जसले गर्दा ब्लेक र मर्फीले उपाधि बचाइराख्न सफल भएका थिए।<ref name="ट्रिओन्फो, रिचर्ड"/> उनले एञ्जो अमोरे र क्यासडीलाई प्रवन्धन गर्ने क्रममा कार्मेलाले इभा मरिसँग द्वन्दको सुरुवात गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनिहरू बिच अगस्ट २६ को एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा खेल राखिएको थियो। उक्त खेलमा भने कार्मेला पराजित भएकी थिइन्।<ref name="Brooklyn">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/96168/nxt-in-brooklyn-report-fatal-four-way-in-the-main-event-bull-fit-enzo-and-cass-get-a-heroes-welcome.html?p=1|शीर्षक=NXT IN BROOKLYN REPORT: FATAL FOUR WAY IN THE MAIN EVENT, BULL FIT, ENZO AND CASS GET A HEROES' WELCOME|author=ट्रिओन्फो, रिचर्ड|वेबसाइट=प्रो रेस्लिङ इन्साइडर|मिति=August 26, 2015|पहुँचमिति=August 27, 2015}}</ref> जनवरी २०१६, कार्मेलाले ब्याटल रोयल जितेकी थिइन् जसले गर्दा उनले एकएक्सटी महिला विजेता [[बेइली (कुस्ती खेलाडी)|बेइली]]सँग उपाधिको लागि एक खेलको पक्का गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|शीर्षक=WWE NXT REPORT: NUMBER ONE CONTENDER IN A TWO WEEKS, NUMBER ONE CONTENDER BATTLE ROYAL, CIAMPA IN ACTION, 2015 NXT AWARD WINNDERS, AND MORE|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/99004/wwe-nxt-report-number-one-contender-in-a-two-weeks-number-one-contender-battle-royal-ciampa-in-action-2015-nxt-award-winnders-and-more.html?p=1|कार्य=Pro Wrestling इन्साइडर|मिति=January 13, 2016|पहुँचमिति=January 13, 2016}}</ref> १० फेब्रुअरीमा परेको बेइली र उनको खेलमा उनी पराजित भएकी थिइन्।<ref name="Carmellavs.BayleyNXTWomensChampionship">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/99719/wwe-nxt-report-women39s-शीर्षक-match-plus-some-extracurricular-activities-gargano-versus-corbin-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE NXT REPORT: WOMEN'S शीर्षक MATCH . . . PLUS SOME EXTRACURRICULAR ACTIVITIES, GARGANO VERSUS CORBIN, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=February 10, 2016|पहुँचमिति=February 10, 2016|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> उक्त खेल पश्चात् इभा मरि र नाया ज्याक्सले उनीहरू दुबैलाई आक्रमण गरेका थिए जसले गर्दा २४ फेब्रुअरीमा एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा उनीहरू बिच ट्याग टोली खेल राखिएको थियो जसमा बेइली र कार्मेलाले हार बेहोरेका थिए।<ref name="NXT 24/02/16">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/100090/wwe-nxt-report-william-regal-makes-his-decision-american-alpha-womens-tag-match-in-main-event-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE NXT REPORT: WILLIAM REGAL MAKES HIS DECISION, AMERICAN ALPHA, WOMEN'S TAG MATCH IN MAIN EVENT, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=February 24, 2016|पहुँचमिति=February 24, 2016|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> कार्मेलाले [[डब्ल्युडब्ल्युई]]को मुख्य पर्दामा मार्च १२ मा उपस्थिति जनाएकी थिइन्। सोही समयमा एञ्जो अमोरे र क्यासडीको खेल एनएक्सटी ट्याग टोलीको उपाधिको लागि द रिभाइभलसँग परेको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=100487&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE ROADBLOCK COVERAGE: HAVE WRESTLEMANIA PLANS BEEN SCREWED UP?, NXT AND WWE TAG शीर्षक MATCHES, SAMI ZAYN IN ACTION, DIVAS शीर्षक MATCH, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=March 12, 2016|पहुँचमिति=March 14, 2016|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> २५ मेमा एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेला ट्रिपल थ्रेट म्याच (तीन जना एकएक्लै)मा भाग जनाएकी थिइन् जसमा उनले [[नाया ज्याक्स]] र अलेक्सा ब्लिससँग प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन्। सो खेलको विजेता कार्मेलालाई हराउँदै नाया ज्याक्स बन्न सफल भएकी थिइन् जहाँ उनले एनएक्सटी महिला उपाधिको लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने पक्का गरेकी थिइन्।<ref name="NXT25/05/16">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/article/102244/wwe-nxt-report-more-matches-for-takeover-video-packages-for-the-cage-match-and-a-new-tag-team-debuts.html?p=1#!|शीर्षक=WWE NXT REPORT: MORE MATCHES FOR TAKEOVER, VIDEO PACKAGES FOR THE CAGE MATCH, AND A NEW TAG TEAM DEBUTS|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=May 25, 2016|पहुँचमिति=May 26, 2016|कार्य=पिडब्ल्यू इन्साइडर}}</ref> === स्म्याकडाउन महिला विजेता (सन् २०१६–२०१८) === सन् २०१६ मा गरिएको डब्ल्युडब्ल्युई स्थानान्तरणमा उनी १९ जुलाई २०१६ मा डब्ल्युडब्ल्युईको स्म्याकडाउनमा आएकी थिइन्।<ref name="रिचर्ड"/><ref name="auto"/> कार्मेलाले मुख्य पर्दामा एक हप्ता पश्चात् प्रदापण गरेकी थिइन् जसमा उनले महिला कुस्ती खेलाडी एभा मरिसँग सामना गरेकी थिइन्।<ref name="PWInsider.com"/> ९ अगस्टमा स्म्याकडाउन लाइभको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेलाले पहिलो एकल कुस्ती खेल तर्फ जित हात पारेकी थिइन् जसमा उनले नेटालियालाई हराएकी थिइन्। अगस्ट २० मा, समरस्ल्याममा, कार्मेलाले ६-महिला ट्याग टोली खेलमा सहभागीता जनाएकी थिइन् जसमा उनी तर्फ नेयोमी र [[बेकी लिन्च]] रहेका थिए। उक्त खेल भने उनीहरूका प्रतिद्वन्द्वी अलेक्सा ब्लिस, [[नेटालिया]] र निकी बेलाले हात पारेका थिए जसमा बेलाले उनलाई हराएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=103802&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: STYLES AND CENA TALK, IS THERE A CHANGE IN THE WWE शीर्षक MATCH AT SUMMERSLAM?, YOUR HOME FOR WOMEN'S WRESTLING?, HAS THE INTERBRAND WAR ESCALATED?, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=August 2, 2016|पहुँचमिति=August 12, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=103928&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: DID EVA MARIE WRESTLE?, OPPONENTS ARE TAG TEAM PARTNERS, IS HEATH SLATER EMPLOYED?, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=August 9, 2016|पहुँचमिति=August 12, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> दुई हप्ता पछिको स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेलाले निकी बेलामाथी आक्रमण गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनीहरू बिच दुश्मनीको सुरुवात भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=WWE suspends Eva Marie|युआरएल=http://www.wwe.com/article/wwe-suspends-eva-marie|प्रकाशक=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|पहुँचमिति=August 20, 2016}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=104217&p=5|शीर्षक=COMPLETE WWE SUMMERSLAM REPORT: WE HAVE A UNIVERSAL CHAMPION, STYLES VS. CENA, BANKS VS. CHARLOTTE, AMBROSE VS. ZIGGLER & MUCH MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=August 21, 2016|पहुँचमिति=August 23, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनीहरू बिच द्वन्द चर्कीएकै बेला, कार्मेलाले सिक्स प्याक च्यालेञ्ज (६ जना एकएक्लै प्रतिस्पर्धा गर्ने) मा भाग जनाएकी थिइन् र उक्त खलको विजेताले भने पहिलो स्म्याकडाउन महिला विजेताको उपाधि हात पार्ने सर्त रहेको थियो। उक्त खेल सेप्टेम्बर ११ मा ब्याकल्यासमा राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=104270&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE BACKLASH MAIN EVENT IS SET, HOW WILL WE DETERMINE OUR TWO NEW CHAMPIONS?, WHAT ABOUT HEATH?|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=August 23, 2016|पहुँचमिति=August 24, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=104843&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: BIG MAIN EVENT ANNOUNCED FOR NEXT WEEK, A CONTRACT SIGNING, A TAG TEAM RETURNS TO ACTION, IC शीर्षक MATCH, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=September 20, 2016|पहुँचमिति=September 20, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=105260&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE NO MERCY REPORT: TRIPLE THREAT MATCH FOR THE WWE शीर्षक, DOLPH ZIGGLER'S CAREER ON THE LINE, A CHANGE TO THE WOMEN'S शीर्षक MATCH, A RETURN, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=October 9, 2016|पहुँचमिति=October 9, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/106021/live-ongoing-wwe-smackdown-report-ic-शीर्षक-match.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: A 16 MAN TAG MATCH, THE WOMEN OF RAW AND SMACKDOWN BATTLE, THE CUTTING EDGE, THE UNDERTAKER, IC शीर्षक MATCH, AND ALEXA BLISS GOES TO THE VIDEO TAPE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=November 15, 2016|पहुँचमिति=November 15, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनी अन्तिममा बेकी लिन्चद्वारा बाहिरिएकी थिइन् र सोको उपाधि पनि बेकी लिञ्चलेनै प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले ५ जना विरुद्ध ५ जना परम्परागत ट्याग टोली खेलमा रका प्रतिद्वन्दीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने एक सदस्य रहेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/104651/new-champions-and-more-complete-wwe-backlash-ppv-coverage.html?p=1|शीर्षक=NEW CHAMPIONS AND MORE: COMPLETE WWE BACKLASH PPV COVERAGE|अन्तिम=जोनसन|प्रथम=माइक|मिति=September 11, 2016|पहुँचमिति=September 11, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उक्त खेल २० नोभेम्बरमा सरभाइभरमा सञ्चालन गरिएको थियो जसमा उनी स्म्याकडाउनको तर्फबाट बाहिरिने पहिलो प्रतिस्पर्धी रहेकी थिइन्। उनलाई अलिसा फक्सले खेलबाट बाहिर्‍याइदिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=106114&p=2|शीर्षक=COMPLETE SURVIVOR SERIES 2016 COVERAGE: A NIGHT FULL OF EXCELLENT ELIMINATION MATCHES, LESNAR GETS HIS LONG-AWAITED REMATCH WITH GOLDBERG, AND MUCH MORE|अन्तिम=Carapola|प्रथम=Stuart|मिति=November 20, 2016|पहुँचमिति=November 20, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> ४ डिसेम्बरमा, टिएलसीमा कार्मेलाले निकी बेलासँग नो डिस्क्वालिफिकेसन म्याच (उपलब्ध रहेका हातहतियारले प्रहार गर्न पाइने, जो कोही आएर खेलमा घुसपैठ गर्न पाउने, १० गन्दा सम्मपनि रिङ भित्र आउनु नपर्ने एक विशेष नियम रहेको कुस्ती खेल)मा हार बेहोरेकी थिइन् जसले गर्दा उक्त द्वन्द अन्त्य भएको थियो। कार्मेलाले त्यस पश्चात् जेम्स एल्सवर्थसँग एक कहानीको सुरुवात गरेकी थिइन् र उसँग उनले आफ्नो खेलमा उनलाई समावेश गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=106359&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE TLC 2016 COVERAGE|अन्तिम=जोनसन|प्रथम=माइक|मिति=December 4, 2016|पहुँचमिति=December 4, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> २ अप्रिल २०१७ मा, कार्मेलाले रेसलमेनियामा पर्दापण गरेकी थिइन् जसमा उनले सिक्स प्याक च्यालेञ्जमा (६ जना एकएक्लै प्रतिस्पर्धा गर्ने) भाग जनाएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=106756&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: JOHN CENA IS BACK, THREE शीर्षक MATCHES, AND MORE WITH RENEE AND MIZ|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=December 20, 2016|पहुँचमिति=December 20, 2016|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=106880&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: INTERCONTINENTAL शीर्षक MATCH, A CONTRACT SIGNING, TAG शीर्षक REMATCH NEXT WEEK, LOVE MAY BE BLIND, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=January 3, 2017|पहुँचमिति=January 3, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=107021&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: CENA VS. CORBIN, WYATTS VS. AMERICAN ALPHA, STEEL CAGE MATCH NEXT WEEK, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=January 10, 2017|पहुँचमिति=January 10, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/107448/wwe-smackdown-report-the-participants-in-the-elimination-chamber-revealed-the-tag-team-division-still-exists-womens-match-announced-for-ppv-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE PARTICIPANTS IN THE ELIMINATION CHAMBER REVEALED, THE TAG TEAM DIVISION STILL EXISTS, WOMEN'S MATCH ANNOUNCED FOR PPV, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=January 31, 2017|पहुँचमिति=January 31, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उक्त खेल स्म्याकडाउन महिला उपाधिको लागि रहेको थियो जसमा उनी असफल भएकी थिइन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=108829&p=4|शीर्षक=COMPLETE WRESTLEMANIA 33 COVERAGE|अन्तिम=Carapola|प्रथम=Stuart|मिति=April 2, 2017|पहुँचमिति=April 2, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> अप्रिलको अन्तिममा, कार्मेलाले नेटालीया र टमिनासँग मिलेर एक समूहको गठन गरेकी थिइन् जसमा उनीहरूले आफ्नो समूहको नाम द वेलकमिङ कमिटि राखेका थिए र उनीहरूले बेकी लिन्च, सार्लेट फ्लेयर र [[नेयोमी (कुस्ती खेलाडी)|नेयोमी]] सुरुवात गरेका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=109253&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: CHARLOTTE VERSUS NAOMI FOR THE शीर्षक, WHO BEAT THE CLOCK?, WHAT IS THE HOUSE OF HORRORS MATCH, AND WHAT DID NAKAMURA SAY?|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=April 25, 2017|पहुँचमिति=April 25, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=109391&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE ERA OF JERICHO BEGINS, THE SIDES ARE SET WITH THE WOMEN, IS THE FASHION POLICE THE NEW FUJI VICE?, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=May 2, 2017|पहुँचमिति=May 2, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/109519/wwe-smackdown-report-new-matches-for-backlash-a-six-man-main-event-fashion-police-go-uk-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: NEW MATCHES FOR BACKLASH, A SIX MAN MAIN EVENT, FASHION POLICE GO UK, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=May 9, 2017|पहुँचमिति=May 9, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/109819/live-ongoing-wwe-smackdown-report-main-event-time.html|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: PARTICIPANTS IN MONEY IN THE BANK ANNOUNCED, THE FASHION FILES FATE IS DETERMINED, BIG WOMEN'S MATCH ANNOUNCED FOR NEXT WEEK, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=May 23, 2017|पहुँचमिति=May 23, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उक्त दुई टोली मे २१ मा ब्याकल्यासमा आमनेसामने भएका थिए जसमा द वेलकमिङ कमिटीले जित हात पारेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=109763&p=2|शीर्षक=MAJOR शीर्षक CHANGE AND MORE: COMPLETE WWE BACKLASH COVERAGE|अन्तिम=जोनसन|प्रथम=माइक|मिति=May 21, 2017|पहुँचमिति=May 21, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=109954&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: CHAOS IN THE WOMEN'S DIVISION, THE MITB MATCH ROTATION CONTINUES, FASHION FILES GO NOIR, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=May 30, 2017|पहुँचमिति=May 30, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> {{multiple image|direction=vertical|image1=Carmella cashes in Mitb crop.jpg|image2=Carmella SD Women's Champion (cropped).jpg|width2=upright|caption2=अप्रिल २०१८ मा,स्म्याकडाउन महिला विजेताको रूपमा}} १८ जून, मनि इन द बेङ्कमा, जेम्स एल्सवर्थले भर्‍याङमाथि चढेर सम्झौता पत्र रहेको उक्त उपाधिलाई कार्मेलाको हातमा फालिदिएपछि उनी पहिलो महिला मनि इन द बेङ्कको विजेताको रूपमा घोषित भएकी थिइन्।<ref name="MITB2017">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=110360&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK PPV COVERAGE: HISTORY IS MADE BY THE WOMEN, TWO DEBUTS, RANDY ORTON WRESTLES IN FRONT OF HIS FATHER, AND THE CHAMPIONS HAVE TO LOOK OVER THEIR SHOULDERS|last1=ट्रिओन्फो|first1=रिचर्ड|मिति=June 18, 2017|पहुँचमिति=June 18, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> दुई दिन पछिको, स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेलालाई उक्त उपाधि छोड्न बाध्य पारिएको थियो र पुन सोही खेल सञ्चालन गरिने महाप्रबन्धक डेनिएल ब्रायनले बताएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/110412/wwe-smackdown-report-the-future-of-the-briefcase-welcome-back-daniel-kevin-owens-loves-america-and-more.html|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE FUTURE OF THE BRIEFCASE, WELCOME BACK DANIEL, KEVIN OWENS LOVES AMERICA, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=June 20, 2017|पहुँचमिति=June 20, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> जून २७ मा, कार्मेलाले पुन एल्सवर्थको सहयोगमा उक्त उपाधि आधिकारिक रूपमा प्राप्त गर्न सफल भएकी थिइन्। नोभेम्बरमा, एल्सवर्थले [[बेकी लिन्च]]सँगको अन्तरलैङ्गिक खेलमा हार बेहोरेका थिए जसले गर्दा कार्मेला र जेम्स एल्सवर्थ बिचको सहकार्यको अन्त्य भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=110574&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE SMACKDOWN REPORT: MONEY IN THE BANK REMATCHES, THE ASCENSION INTERROGATED, DID MOJO AND ZACK EARN A TAG शीर्षक MATCH, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=June 27, 2017|पहुँचमिति=June 27, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> २८ जनवरी २०१८ मा, कार्मेलाले पहिलो पटक सञ्चालन गरिएको महिला रोयल रम्बलमा भाग जनाएकी थिइन् जसमा उनी १७अौँ स्थानमा रिङ प्रवेश गर्की थिइन् तर उनी रिङमा छिरेको १८अौँ मिनेट पश्चाच् उनलाई उनकी पूर्व दुश्मन निकी बेलाले उनलाई निस्कासन गरिदिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/ViewArticle.php?id=113427&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WWE शीर्षक MATCH, IS THE POWER COUPLE DONE?, KEVIN AND SAMI CONFRONT SHANE, AND MORE|अन्तिम=रिचर्ड|प्रथम=ट्रिओन्फो|मिति=November 7, 2017|पहुँचमिति=November 7, 2017|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> त्यस पछि उनी रेसलमेनिया ३४ को महिला ब्याटल रोयलमा सहभागीको रूपमा रिङ प्रवेश गरेकी थिइन् तर उनी रिङबाट बाहिरिने प्रथम महिला थिइन् जसमा उनलाई [[सोनिया डभिल]]ले निस्कासन गरिदिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=115167&p=4|शीर्षक=FULL ROYAL RUMBLE COVERAGE|अन्तिम=Strode|प्रथम=Cory|मिति=January 28, 2018|पहुँचमिति=January 28, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनले आफ्नो मनि इन द बेङ्कको उपाधि २८७ दिन सम्म आफुसँगै राखेकी थिइन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=116716&p=2|शीर्षक=COMPLETE WRESTLEMANIA 34 KICKOFF SHOW COVERAGE|अन्तिम=कारापोला|प्रथम=सुतुअर्त|मिति=April 8, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> यो मनि इन द बेङ्क उपाधि विजेताको लागि इतिहासमै सबैभन्दा लामो समय हो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=119808&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: AJ AND BECKY EXPLAIN THEIR ACTIONS, TAG शीर्षक MATCH, A MATCH FOR HELL IN A CELL, AND MORE|अन्तिम=Carapola|प्रथम=Stuart|मिति=August 21, 2018|पहुँचमिति=August 21, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=119960&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: ALMAS VERSUS BRYAN, JOE TALKS TO WENDY, CHARLOTTE VERSUS CARMELLA, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=August 28, 2018|पहुँचमिति=August 28, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> सार्लेट फ्लेयरको विरुद्धमा विभिन्न असफल क्यास इन (मनि इन द बेङ्क विजेताले महिला/पुरूष उपाधि विजेतासँग खेल्न पाउने सम्झौता गर्दै उपाधिको लागि भिड्न पाउने) पश्चाच् उनले अन्तत: १० अप्रिलमा स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा, आफ्नो उपाधि क्यास इन गर्दै उनको कार्यकालमै पहिलो पटक स्म्याकडाउन महिला विजेता बन्न सफल भएकी थिइन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=115217&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE ROAD TO WRESTLEMANIA BEGINS, THE YEP MOVEMENT FRAGMENTS?|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=January 30, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर|पहुँचमिति=January 30, 2018}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/116231/wwe-smackdown-report-welcome-back-daniel-two-words-no-one-in-wwe-wants-to-hear-did-we-have-a-cash-in.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WELCOME BACK DANIEL, TWO WORDS NO ONE IN WWE WANTS TO HEAR, DID WE HAVE A CASH IN?|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=March 20, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर|पहुँचमिति=March 20, 2018}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/116552/wwe-smackdown-report-styles-and-nakamura-are-a-team-tonight-but-opponents-on-sunday-daniel-and-shane-show-solidarity-asuka-confronts-charlotte-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: STYLES AND NAKAMURA ARE A TEAM TONIGHT BUT OPPONENTS ON SUNDAY, DANIEL AND SHANE SHOW SOLIDARITY, ASUKA CONFRONTS CHARLOTTE, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=April 3, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उक्त क्यास इन गर्नु पूर्व एनएक्सटीका महिला कुस्ती समूह द आइकोनिक्स ([[बिली के]] र [[पिटन रोइस]]ले) [[सार्लेट फ्लेयर]]लाई आक्रमण गरेका थिए जसले गर्दा कार्मेलालाई उपाधि हात पार्न सहज भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/116769/new-wwe-smackdown-womens-champion-crowned.html?p=1|शीर्षक=NEW WWE SMACKDOWN WOMEN'S CHAMPION CROWNED|अन्तिम=जोनसन|प्रथम=माइक|मिति=April 10, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=116765&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: A NEW GM, NEW FACES, A NEW CHAMPION, A DREAM MATCH, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=April 10, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनको पहिलो उपाधि रक्षात्मक खेलमा, उनले ब्याल्यनसमा सार्लेट फ्लेयरलाई हराएकी थिइन्। त्यस पश्चात् कार्मेला र अस्काको बिचमा द्वन्दको सुरुवात भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=117313&p=3|शीर्षक=COMPLETE WWE BACKLASH PPV REPORT: FIVE शीर्षक MATCHES, ROMAN VERSUS JOE, MIZ RULES ON THE POST SHOW, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 6, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनीहरू दुईको खेल मनि इन द बेङ्कमा राखिएको थियो जसमा फर्किएका जेम्स एल्सवर्थले उक्त खेलमा घुसपैठ गर्दै कार्मेलालाई जित हासिल गर्नमा सहज बनाइदिएका थिए। <ref>{{वेब स्रोत |last1=पापोला |first1=रायन |शीर्षक=Charlotte Flair def. Carmella and Becky Lynch to win the SmackDown Women's Championship |युआरएल=https://www.wwe.com/shows/summerslam/summerslam-2018/carmella-charlotte-flair-becky-lynch-results |वेबसाइट=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम |पहुँचमिति=19 August 2018}}</ref> उनीहरू बिचको देल पुन: एक्सट्रिम रूलमा सञ्चालन गरिएको थियो जसमा कार्मेलालेनै जित दर्ता गराएकी थिइन् जसमा उनका साथी जेम्स एल्सवर्थलाई रिङ माथि सार्कको जालीमा थुनेर रिङको ठ्याक्कै माथि झुण्डाइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/117646/wwe-smackdown-report-more-qualifiers-for-money-in-the-bank-nakamura-announces-his-stipulation-big-match-next-week-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: MORE QUALIFIERS FOR MONEY IN THE BANK, NAKAMURA ANNOUNCES HIS STIPULATION, BIG MATCH NEXT WEEK, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 22, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/117931/wwe-smackdown-report-a-contract-signing-best-friends-face-off-in-the-ring-asuka-in-action-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: A CONTRACT SIGNING, BEST FRIENDS FACE OFF IN THE RING, ASUKA IN ACTION, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=June 5, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=118077&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: A SUMMIT THAT TURNS INTO A MATCH, HARDY VERSUS NAKAMURA, AJ TALKS TO LAWLER, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=June 12, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> बेकि लिञ्च र सार्लेट फेलेयरसँथ बेग्लाबेग्लै गैर उपाधि एकल कुस्ती खेलमा उनी पराजित हुन पुगेकी थिइन् जसले गर्दा उनले आफ्नो उपाधि त्रिपल थ्रेट म्याच (३ जना एक्लाएक्लै भिडन्त गर्ने) मा खेल्नु पर्ने घोषण गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=118196&p=3|शीर्षक=ASUKA VS. CARMELLA: LIVE, ONGOING WWE MONEY IN THE BANK COVERAGE|author=माइक जोनसन|वेबसाइट=पिडब्ल्यु इन्साइडर|मिति=June 17, 2018|पहुँचमिति=June 17, 2018}}</ref> उक्त खेल १९ अगस्टमा समरस्ल्याममा आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=118871&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE EXTREME RULES PPV COVERAGE: IRON MAN MATCH, शीर्षक CHANGES, KURT GIVES BROCK AN ULTIMATUM, FORMER WWE CHAMP RETURNS AND MORE|author=रिचर्ड ट्रिओन्फो|वेबसाइट=पिडब्ल्यु इन्साइडर|मिति=July 15, 2018|पहुँचमिति=July 15, 2018}}</ref> कार्यक्रममा, फ्लेयरले बेकी लिञ्चलाई पिन गर्दै उपाधि हात पारेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=119295&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: SUMMERSLAM CHANGES, THE TAG TOURNAMENT CONTINUES, JOE HAS A STORY FOR AJ, MIZ AND BRYAN ESCALATES, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=July 31, 2018|पहुँचमिति=July 31, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/119448/wwe-smackdown-report-the-bludgeon-brothers-have-opponents-daniel-bryan-visits-miz-aj-styles-addresses-samoa-joe-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE BLUDGEON BROTHERS HAVE OPPONENTS, DANIEL BRYAN VISITS MIZ, AJ STYLES ADDRESSES SAMOA JOE, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=August 8, 2018|पहुँचमिति=August 7, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनले आफ्नो उपाधि जितेको १३१अौँ दिन पश्चात् गुमाएकी थिइन्। दुई हप्ता पछि कार्मेलाले उपाधिको लागि खेल्ने अवसर प्राप्त गरेकी थिइन् जसमा उनी [[सार्लेट फ्लेयर]]सँग पराजित हुन पुगेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/119635/wwe-smackdown-report-pen-pals-with-samoa-joe-a-trilogy-of-vignettes-about-miz-and-bryan-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: PEN PALS WITH SAMOA JOE, A TRILOGY OF VIGNETTES ABOUT MIZ AND BRYAN, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=August 8, 2018|पहुँचमिति=August 14, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> === द फ्याभुलस ट्रुथ (सन् २०१८–२०१९)=== उनले आफ्नो उपाधि गुमाए पछि, कार्मेलाले आर-त्रुथसँग कहानीको विस्तार गरेकी थिइन्। ४ सेप्टेम्बरमा स्म्याकडाउन लाइभको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेलाले मरिसको घुसपैठको नियन्त्रण गर्नको लागि आर-त्रुथलाई द मिजसँगको खेलमा प्रवन्धन गर्न सहमत भएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/119448/wwe-smackdown-report-the-bludgeon-brothers-have-opponents-daniel-bryan-visits-miz-aj-styles-addresses-samoa-joe-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE BLUDGEON BROTHERS HAVE OPPONENTS, DANIEL BRYAN VISITS MIZ, AJ STYLES ADDRESSES SAMOA JOE, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=August 7, 2018|पहुँचमिति=August 7, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/119635/wwe-smackdown-report-pen-pals-with-samoa-joe-a-trilogy-of-vignettes-about-miz-and-bryan-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: PEN PALS WITH SAMOA JOE, A TRILOGY OF VIGNETTES ABOUT MIZ AND BRYAN, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=August 14, 2018|पहुँचमिति=August 14, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> त्यस पछि, कार्मेलाले त्रुथलाई प्रवन्धन गर्ने बताएकी थिइन् र उनीहरू दुई जनाले आउदो दोस्रो संस्करणको मिक्स म्याच च्यालेञ्जको साझेदारको रूपमा काम गर्ने बताएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=120087&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: R TRUTH IN THE MAIN EVENT, JOE HAS A MESSAGE FOR WENDY, RANDY AND JEFF TALK HELL IN A CELL, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=September 4, 2018|पहुँचमिति=September 4, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> नोभेम्बरमा, कार्मेलाले पुन: सरभाइभर सेरिजमा भाग जनाएकी थिइन् जहाँ उनी स्म्याकडाउनको टोलीको रूपमा आफुलाई आबद्ध गरेकी थिइन्। उक्त खेलमा उनले टमिनलाई निस्कासन गरिदिएकी थिइन् र उनलाई बेइलीले बाहिर निस्कासन गरिदिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=120230&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: TELL US A STORY MR. SAMOA JOE, WE HAVE OPPONENTS FOR THE NEW DAY, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=September 11, 2018|पहुँचमिति=September 11, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=120537&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: DADDY'S HOME, R TRUTH HIJACKS MIZTV, AIDEN LAYS OUT A BOMBSHELL, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=September 25, 2018|पहुँचमिति=September 25, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=120686&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: DID TRUTH AND CARMELLA HAVE A DANCE BREAK?, ORTON AND DILLINGER, ONE NIGHT IN MILWAUKEE, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=October 2, 2018|पहुँचमिति=October 2, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/120538/wwe-mixed-match-challenge-report-dancing-meditation-and-some-wrestling-too.html?p=1|शीर्षक=WWE MIXED MATCH CHALLENGE REPORT: DANCING, MEDITATION, AND SOME WRESTLING TOO|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=September 25, 2018|पहुँचमिति=September 25, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> कार्मेला र त्रुथल मिक्स म्याच च्यालेञ्जको पहिलो ३ वटा खेलमा पराजय बेहोरेका थिए। उनीहरूले लाना र रूसेभलाई पराजित गरिदिए पश्चात् उनीहरू अधि बढेका थिए जसमा उनीहरूको टोली जेफ हार्डि र सार्लेट फ्लेयरसँग क्वाटर फाइनलमा र पूर्व संस्करणका विजेता द मिज र अस्कासँग सेमिफाइनलममरा पराजित हुन पुगेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/121867/nakamura-vs-rollins-live-ongoing-wwe-survivor-series-2018-ppv-coverage.html?p=1|शीर्षक=BROCK LESNAR VS. DANIEL BRYAN, CHARLOTTE FLAIR VS. RONDA ROUSEY, RAW VS. SMACKDOWN & MORE: COMPLETE WWE SURVIVOR SERIES 2018 PPV COVERAGE|अन्तिम=जनसन|प्रथम=माइक|मिति=November 18, 2018|पहुँचमिति=November 18, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=122078&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE WOMEN'S शीर्षक MATCH IS SET, A NEW MASK COLLECTOR, USOS VERSUS BAR, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=27 November 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> मिक्स म्याच च्यालेञ्जको फाइनल खेल टिएलसी:टेबल, ल्याडर्स एण्ड चेयर्स (टेबुल, भर्‍याङ र कुर्सी) मा राखिएको थियो जसमा कार्मेला र आर-त्रुथको टोलीले जिन्डर महल र एलिसा फक्ससँग प्रतिस्पर्धा गरेका थिए जसमा उनीहरूले जित हासिल गर्दै महिला/पुरूष रोयल रम्बलको ३०अौँ स्थानमा रिङ प्रवेश गर्न पाउने सुनौलो अवसर प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/122254/wwe-mixed-match-challenge-report-the-seminfinals-are-set.html?p=1|शीर्षक=WWE MIXED MATCH CHALLENGE REPORT: THE SEMI-FINALS ARE SET|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=December 4, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> जनवरी २०१९ मा, कार्मेला ट्रिपल थेट खेलमा भाग जनाएकी थिइन् जसको विजेताले स्म्याकडाउन महिला उपाधिको लागि खेल्न पाउने अवसर उक्त खेलमा रहेको थियो। सो खेलमा उनले आत्मसमर्पण गरेका कारण खेलको विजेता [[बेकी लिन्च]] घोषित भएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/122419/wwe-mixed-match-challenge-report-do-you-believe-in-miracles.html?p=1|शीर्षक=WWE MIXED MATCH CHALLENGE REPORT: DO YOU BELIEVE IN MIRACLES?|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=December 11, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> रोयल रम्बलमा, कार्मेला ७ मिनेट सम्म मात्रै रिङमा टिक्न सफल भएकी थिइन्, तर उनले उपाधि हात पार्न भने सार्लेट फ्लेयरले निस्कासन गरिदिए पश्चात् असमर्थ रहेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/122523/elias-vs-lashley-live-ongoing-wwe-tlc-ppv-coverage.html?p=1|शीर्षक=ELIAS VS. LASHLEY: LIVE, ONGOING WWE TLC PPV COVERAGE|अन्तिम=जनसन|प्रथम=माइक|मिति=December 16, 2018|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> फेब्रुअरीमा, कार्मेलाले नेयोमीसँग साझेदारी गर्दै एक टोलीको गठन गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=122867&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WHO IS DANIEL BRYAN'S OPPONENT IN PHOENIX?, THE MAN MAKES A STATEMENT, A NEW FASHION FILES, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=January 1, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=123056&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WHO FACES ASUKA IN PHOENIX?, DANIEL BRYAN DEALS WITH THE TRUTH, MANDY IN A TOWEL, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=January 8, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> कार्मेला र नेयोमीले ६ टोली इलिमिनेसन चेम्बर खेलमा सहभागीता जनाएका थिए जसको विजेताले भने पहिलो डब्ल्युडब्ल्युई महिला ट्याग टोली उपाधि हात पार्ने थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=123626&p=5|शीर्षक=COMPLETE WWE ROYAL RUMBLE 2019 COVERAGE|अन्तिम=जनसन|प्रथम=माइक|मिति=January 27, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> तथापि खेलबाट बाहिरिने उनीहरू पहिलो टोली रहेका थिए र उक्त खेलको उपाधि बेइली र सासा बेङ्क्सले हात पारेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=123893&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: A TASTE OF WHAT IS TO COME AT THE ELIMINATION CHAMBER?, CAN RUSEV AND NAKAMURA कार्य TOGETHER, AND THE MAN PLAYS THE GAME|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=February 5, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/124095/wwe-smackdown-report-who-is-the-अन्तिम-in-the-wwe-championship-match-who-is-प्रथम-in-the-womens-tag-match-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WHO IS THE अन्तिम IN THE WWE CHAMPIONSHIP MATCH?, WHO IS प्रथम IN THE WOMEN'S TAG MATCH, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचार्ड|मिति=February 12, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=124221&p=2|शीर्षक=SMACKDOWN TAG शीर्षक MATCH: LIVE ONGOING WWE ELIMINATION CHAMBER PPV COVERAGE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=February 17, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> अप्रिल ६, रेसलमेनिया ३५ मा, कार्मेलाले दोस्रोपटक रेसलमेनिया महिला ब्याटल रोयलको उपाधि हात पारेकी थिइन् जसमा उनले अन्तिममा साराह लोगनलाई निष्कासन गरिदिएकी थिइन्।<ref name=Mollah/><ref name="Carapola"/> मे मा, उनले मनि इन द बेङ्कमा सहभागिता दर्ता गराएकी थिइन्। खेलको क्रममा उनको घुँडामा चोट लागेको प्रदर्शन भएको थियो जसले गर्दा उनले उपाधि हात पार्न असफल रहेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/126077/titles-vacated-entrants-named-for-both-mitb-matchesupdated-wwe-money-in-the-bank-ppv-lineup.html?p=1|शीर्षक=TITLES VACATED, ENTRANTS NAMED FOR BOTH MITB MATCHES.....UPDATED WWE MONEY IN THE BANK PPV LINEUP|अन्तिम=जोनसन|प्रथम=माइक|मिति=April 30, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/126087/wwe-smackdown-report-the-men-and-women-are-announced-for-mitb-bayley-versus-becky-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: THE MEN AND WOMEN ARE ANNOUNCED FOR MITB, BAYLEY VERSUS BECKY, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=April 30, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126249&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: शीर्षक MATCHES, WILD CARD FEVER, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिच्र्ड|मिति=May 7, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> उनको सोही घुँडामा लागेको चोटपटकका कारण उनको द्वन्द्व मेन्डी रोज र सोनिया डभिलसँग चर्किएको थियो तर उनले आर त्रुथको प्रबन्धक बनेपछि उक्त द्वन्द्वको अन्त्य भएको थियो। आर त्रुथले नयाँ २४/७ नामक नयाँ उपाधि हात पार्ने क्रम जारी राखेका थिए र अन्त प्रतिस्पर्धीहरूसँग टाढा वा लुकेर हिँडेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126559&p=2|शीर्षक=COMPLETE WWE MONEY IN THE BANK REPORT: TWO LADDER MATCHES, TWO WOMEN'S शीर्षक MATCHES FOR BECKY, WHO SITS ON THE THRONES WITH THE BRIEFCASES, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 19, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> २३ सेप्टेम्बरको रको श्रृङ्खलामा, कार्मेलाले आर त्रुथको उपाधि उछिनेकी थिइन्। उनले उपाधि हात पारेको ११ दिन पश्चात् अक्टोबर ४ वा स्म्याकडाउनको २०औँ वार्षिकोत्सवमा अमेरिकी गायक तथा गीतकार मार्समेलोले उनलाई पराजित गर्दै उपाधि हात पारेका थिए। सोही रात उनले मार्सेमेलोबाट उपाधि पुन: प्राप्त गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126629&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: BIG E IS BACK, ANOTHER RETURN, HATH SHANE FORSAKEN ELIAS FOR ANOTHER?, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 21, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> अक्टोबर ६, हेल इन अ सेल कार्यक्रममा, टमिनाले उनलाई पराजित गर्दै उनको उपाधिको शासन अन्त्य गरिदिएकी थिइन्। सोही खेलको केही मिनेट पश्चात्, कार्मेलाले आर त्रुथलाई टमिनाबाट उनको उपाधि हासिल गर्ने मद्दत गरेकी थिइन् जुन सार्थक भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126600&p=3|शीर्षक=WWE RAW REPORT: A NEW शीर्षक, DID BROCK CASH IN?, ALEXA AND NIKKI ARE STILL FRIENDS, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 20, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126761&p=2|शीर्षक=WWE RAW REPORT: SHANE WRESTLES, BROCK DANCES, DOLPH TALKS, AND BROCK ALSO LEARNS ABOUT THE MITB CASH IN STIPULATION|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 27, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126784&p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: NEW CHAMPIONS, FRIENDS NO MORE?, APPRECIATE SHANE, KOFI VERSUS OWENS, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=May 28, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126939&p=3|शीर्षक=WWE RAW REPORT: UNDERTAKER, A NEW US CHAMPION, THE CASH IN?, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=June 3, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/ViewArticle.php?id=126964&p=2|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: GOLDBERG, VIDEO PACKAGES, A NUMBER ONE CONTENDER MATCH, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=June 4, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/article/127146/wwe-smackdown-report-shane-is-on-a-lot-new-day-returns-alexa-continues-to-manipulate-nikki-and-more.html?p=1|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: SHANE IS ON A LOT, NEW DAY RETURNS, ALEXA CONTINUES TO MANIPULATE NIKKI, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=June 11, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> कार्मेला र आर त्रुथको मैत्री सन् २०१९ को खेलाडी स्थानान्तरणमा समात्न भएको थियो।<ref name="ट्रिओन्फो"/> कार्मेला स्म्याकडाउनमा रहेको बेलामा आर त्रुथ रमा सरेका थिए। ८ नोभेम्बरको स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा, कार्मेला र [[डाना ब्रुक]]ले फायर एन्ड डिजायर ([[मेन्डी रोज]] र [[सोनिया डभिल]]) लाई पराजित गर्दै सर्भाइभर सेरिजमा स्म्याकडाउन महिला टोलीको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए जसमा उनीहरू टोली पछि पराजित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=130157&p=3|शीर्षक=WWE SMACKDOWN REPORT: WWE CHAMPIONSHIP 'MATCH', THE ROCK, THERE IS A PPV ON SUNDAY, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=October 4, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> कार्मेलाले रोयल रम्बलमा सहभागिता जनाएकी थिइन् जहाँ उनी २७ औँ स्थानमा प्रवेश गरेकी थिइन् <ref name="HIAC2019">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=130205&p=4|शीर्षक=COMPLETE WWE HELL IN A CELL PPV COVERAGE: NEW CHAMPIONS, TWO HELL IN A CELL MATCHES, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=October 6, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर }}</ref> र उनलाई साइना ब्याजलरले निष्कासन गरिदिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.PWInsider.com/ViewArticle.php?id=130433&p=2|शीर्षक= WWE RAW REPORT: THE DRAFT CONTINUES, TAG शीर्षक MATCH, CONTRACT SIGNING, AND MORE|अन्तिम=ट्रिओन्फो|प्रथम=रिचर्ड|मिति=October 14, 2019|कार्य=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> == अन्य सञ्चार माध्यम == कार्मेलाले डब्ल्युडब्ल्युई श्रव्य दृश्य खेल, २के१७ मा खेल्न मिल्ने चरित्रको रूपमा प्रदापण गरेकी थिइन् र अर्को वर्षको क्रममा २के१८,<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster|शीर्षक=WWE 2K19 roster: every confirmed wrestler, plus 20+ rumoured new faces|अन्तिम=बिलसन|प्रथम=बेन|प्रकाशक=ग्यामरेडर+|मिति=July 11, 2018|पहुँचमिति=July 17, 2018}}</ref> २के१९ र २के२०<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|शीर्षक=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|मिति=June 27, 2016|पहुँचमिति=October 1, 2016|अन्तिम=म्याथ्यु|प्रथम=अर्तस|प्रकाशक=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> मा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.gamesradar.com/wwe-2k20-roster/3/|शीर्षक=WWE 2K20 roster reveal: every confirmed wrestler, including Hulk Hogan, Bray Wyatt & Molly Holly|अन्तिम=बिलसन|प्रथम=बेन|प्रकाशक=ग्यामरेडर+|मिति=October 11, 2019|पहुँचमिति=October 11, 2019}}</ref> कार्मेलाले टोटल डिभास नामक एक अमेरिकी दूरदर्शन श्रृङ्खलाको १७अौँ संस्करणकी एक प्रमुख सदस्य हुन्<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.wwe.com/total-bellas-season-2-premiere-total-divas-season-7-cast|शीर्षक=Total Bellas return मिति, new Total Divas cast revealed|प्रकाशक=|पहुँचमिति=July 24, 2017}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Carmella in, Paige Out of Total Divas|युआरएल=http://411mania.com/wrestling/carmella-in-paige-out-of-total-divas/|वेबसाइट=रेस्लिङ अब्जर्भर न्युजलेटर}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.eonline.com/shows/total_divas/news/881326/total-divas-returns-november-1-see-the-प्रथम-season-7-cast-photo-promo|शीर्षक=Total Divas Returns November 1! See the प्रथम Season 7 Cast Photo & Promo on Total Divas|प्रकाशक=|मिति=September 19, 2017}}</ref>। टोटल डिभासको नवौँ सत्रमा उनको कोरी ग्रेभ्ससँगको सम्बन्धलाई चित्रण गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.eonline.com/shows/total_divas/news/1067423/ronda-rousey-sonya-deville-and-carmella-tag-in-for-total-divas-season-9|शीर्षक=Ronda Rousey, Sonya Deville and Carmella Tag in for Total Divas Season 9|मिति=August 26, 2019|वेबसाइट=इ!}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.f4wonline.com/wwe-news/wwe-confirms-total-divas-season-nine-premiere-मिति-and-cast-291006|शीर्षक=WWE confirms Total Divas season nine premiere मिति and cast|मिति=August 26, 2019|वेबसाइट=WON/F4W - WWE news, Pro Wrestling News, WWE Results, UFC News, UFC results}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://PWInsider.com/article/130069/total-divas-season-premiere-highlight-videos.html?p=1|शीर्षक=TOTAL DIVAS SEASON PREMIERE HIGHLIGHT VIDEOS &#124; PWInsider.com|वेबसाइट=पिडब्ल्यु इन्साइडर}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == भ्यान डाले एक व्यक्तिगत प्रशिक्षक पनि हुन्।<ref name="ReferenceA"/> उनी व्यवसयीक कुस्तीकी अनुयायी हुन् र उनलाई सानोमा मिस एलिजाबेथको रूपमा हेरिएको थियो।<ref name=JMurph>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2017/07/28/22741348.html|शीर्षक=Carmella cashing in on opportunity|मिति=July 28, 2017|अन्तिम=मर्फी|प्रथम=जान|पहुँचमिति=May 15, 2018|कार्य=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|प्रकाशक=क्यानडियन आनलाइन एक्सप्लोरर}}</ref> सन् २०१९ मा, कार्मेलले डब्ल्युडब्ल्युईका कर्मचारी कोरी ग्रेभ्ससँग सम्बन्ध गाँस्न सुरु गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.fightful.com/wrestling/fight-size-update-rumor-killer-incident-between-carmella-big-cass-aj-styles-not-advertised-smackdown|शीर्षक=Fight Size Update: Rumor Killer On The Incident Between Carmella And Big Cass, AJ Styles Not Advertised For SmackDown Live, SAnitY, More|अन्तिम=थोमसन|प्रथम=एन्ड्रयु|वेबसाइट=फाइटफुल|मिति=June 24, 2018}}</ref> उनीहरूको सम्बन्ध वास्तविकता कार्यक्रम टोटल डिभासको नवौँ सत्रमा प्रस्तुत गरिएको थियो, जसमा कार्मेलला एक मुख्य पात्रको रूपमा घोषित भएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://newyork.cbslocal.com/2019/10/29/corey-graves-wwe-carmella-after-the-bell-total-divas-interview/|शीर्षक=WWE's Corey Graves: 'It's Been The Hardest Year Of My Life'|वेबसाइट=सिबिएस न्युयोर्क|मिति=October 29, 2019|अन्तिम=कारोल|प्रथम=चुक}}</ref> == चलचित्रमा == {|class="wikitable sortable" !वर्ष !शीर्षक !भूमिका !टिप्पणीहरू |- |सन् १०१५–हाल |''टोटल डिभास'' |rowspan="2"|उनी आफै |अतिथि (संस्करण ४, ६ र ८)<br>मुख्य पात्र (संस्करण ७ र ९) |- |Rowspan=2|सन् १०१९ |''टोटल बेलास'' |अङ्क: "बेलास आर ब्याक इन एक्सन" र "बेलास एन्ड द सिटी" |- |''द बिच बम'' | समान्था | |} == उपाधि तथा उपलब्धिहरू == [[File:Carmella MitB WM34.jpg|thumb|upright|रेसलमेनिया ३४ मा, कार्मेला मनि इन द बेङ्क उपाधिको साथ]] * '''''प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेटेड''''' ** सन् २०१८ मा, १०० महिला कुस्ती खेलाडीहरू मध्ये ७औँ स्थानमा पर्न सफल - पिडब्ल्युआई<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.solowrestling.com/new/75767-pwi-escoge-a-ronda-rousey-como-la-mejor-luchadora-del-ano-2018|शीर्षक=PWI escoge a Ronda Rousey como la mejor luchadora del año 2018|पहुँचमिति=September 28, 2018|कार्य=केजम्याच}}</ref> * '''स्पोर्ट्स इलुस्ट्रेटेड''' ** सन् २०१८ मा, ३० महिला कुस्ती खेलाडीहरू मध्ये २३औँ स्थानमा पर्न सफल <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.si.com/wrestling/2018/12/28/wwe-wrestling-women-top-10-wrestlers-award|शीर्षक=Counting down the top 10 women's wrestlers of 2018|first1=जस्टिन|last1=बारासो|वेबसाइट=एसआई|मिति=December 28, 2018|पहुँचमिति=June 5, 2019}}</ref> * '''डब्ल्युडब्ल्युई''' ** डब्ल्युडब्ल्युई २४/७ उपाधि (२ पटक)<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.wwe.com/classics/titlehistory/24-7-championship|शीर्षक=WWE 24/7 Championship|प्रकाशक=डब्ल्युडब्ल्युई|पहुँचमिति=May 16, 2019}}</ref> ** [[डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन]] महिला विजेता (१ पटक)<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.wwe.com/classics/titlehistory/smackdown-womens-championship|शीर्षक=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन महिला विजेता|प्रकाशक=डब्ल्युडब्ल्युई|पहुँचमिति=May 16, 2019}}</ref> ** मिक्स म्याच च्यालेन्ज (२ वटा संस्करण) – आर त्रुथको साथ<ref>{{वेब स्रोत|last1=बुरदिच|first1=माइकल|शीर्षक=Carmella & R-Truth def. Jinder Mahal & Alicia Fox to win Season 2 of Mixed Match Challenge|युआरएल=https://www.wwe.com/shows/wwetlc/2018/r-truth-carmella-jinder-mahal-alicia-fox-results|कार्य=डब्ल्युडब्ल्युई|पहुँचमिति=December 16, 2018}}</ref> ** मनि इन बेङ्क (सन् २०१७को विजेता){{efn|कार्मेलाले पहिलो पटक सञ्चालनमा आएको महिला मनि इन द बेङ्कमा भाग जनाएकी थिइन् र उपाधि पनि हात पारेकी थिइन्। तर सो खेलको अन्त्य भने बिबादास्पद रहेको थियो किनभने कार्मेलाको सहयोगी जेम्स एल्सवर्थले उनी आफुनै भर्‍याङ चढेर उनको हातमा उक्त महिला मनि इन द बेङ्कको उपाधि खसालिदिएका थिए। उक्त खेल जून २७ मा दुई हप्ता पछि स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा पुन खेल सञ्चालन गरिएको थियो जसमा उनलेनै सो उपाधि पुन आधिकारिक रूपमा हात पारेकी थिइन्। जसले गर्दा उनी महिला मनी इन द बेङ्कको उपाधि हात पार्ने प्रथम महिला बन्न सफल भएकी थिइन्। तथापि डब्ल्युडब्ल्युईले उनलाई उक्त उपाधिको दुई पटकको विजेता मान्दै आएको छ।<ref name="SanDiego"/>}} ** रेसलमेनिया महिला ब्याटल रोयल (सन् २०१९) == टिप्पणी == {{notelist}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Leah Van Dale|कार्मेला}} * {{wwe superstars}} * {{Professional wrestling profiles|cagematch=15172|wrestlingdata=27759|iwd=carmella-10077|name=कार्मेला}} [[श्रेणी:डब्ल्युडब्ल्युई २४/७ विजेताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] czzxtjw1jmudoeltmddi39hv4lktpqo 0 107899 1366114 1341973 2026-07-16T09:28:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Public transit |name = जोबाइक <br>জোবাইক |image = जोबाइकको लोगो.webp |imagesize = |image2= JoBike Bicycle in Jahangirnagar University 2019-03-16 (1).jpg |locale = [[ढाका]], [[चित्तागोङ]], [[कक्स बाजार]] |transit_type = [[साइकल साझेदारी प्रणाली]] |began_operation = सन् २०१८ |vehicles = ३०० <small>(मार्च २०१९)</small> |stations = ५ <small>(मार्च २१९)</small> |annual_ridership = |website = {{URL|www.jo.bike}} |operator = |alt=|caption=|area served=|line_number=|start=|end=|chief_executive=|character=|map=|map_state= }} '''जोबाइक''' ({{भाषा-बाङ्ला|জোবাইক}} बङ्गलादेशमा आधारित साइकल साझेदार गर्ने एक प्रणाली वा सेवा हो जसले राजधानी [[ढाका]], चटगाउँ र कक्स बजार लगायतका सहरहरूमा सेवा सञ्चालन गर्दछ।<ref>{{cite news |title=Bicycle-rental startup JoBike plans big |url=https://www.thedailystar.net/business/start-ups/bicycle-rental-startup-jobike-plans-big-1603309 |accessdate=12 March 2019 |work=द डेली ष्टार|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> अर्को शब्दमा भन्नु पर्दा जोबाइक ग्राहकहरूको मागमा आधारित एक साइकल साझेदारी सेवा हो जसले सबैलाई सजिलैसँग छोटो यात्राको अवसर प्रदान गर्दछ। यसलाई सार्वजनिक यातायातको लागि ए<ref>{{cite news |title= মেয়েদের সাইক্লিং শেখাচ্ছে ‘জোবাইক’|url=https://www.jugantor.com/tech/153083/%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%82-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95 |accessdate=12 March 2019 |work=जुगानटार|language=बाङ्ला}}</ref> यो सार्वजनिक यातायातको लागि एक नवीन समाधान हो। यो व्यक्तिगत गतिशीलताको सशक्तीकरण, आर्थिक बृद्धि, जीवनयापन बढाउन, र नागरिकहरूको सक्रिय र स्वस्थ जीवनशैलीको प्रवर्द्धनको लागि निर्माण गरिएको थियो। जोबाइक यातायात समाधानको प्रकार हो जुन पूर्ण रूपमा हरित, प्रदूषण रहित र वातावरण मैत्री छ। यसको साइकल यातायात समाधानले भीड र प्रदुषणलाई कम गर्दछ र प्रविधि मार्फत सहरी जीवन शैली सुधार गर्न मद्दत गर्दछ। सन् २०१८ मा सुरू गरिएको, यो बङ्गलादेशमा पहिलो यस्तो प्रणाली हो। हाल, यसमा सञ्चालित सहर भरि ३०० जोबाइक साइकल स्टेशनहरू छन्, जहाँ जहागिरनगर विश्वविद्यालय, चटगाउँ विश्वविद्यालय, र शाहजलाल विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय, साथै कोक्स बाजार जस्ता उप नगरीय स्थानहरू समावेश छन्। <ref>{{cite news |title=Jobike hits Sust streets |url=https://www.thedailystar.net/country/jobike-bangladesh-first-app-based-bicycle-sharing-service-hits-sust-streets-1693558 |accessdate=12 March 2019 |work=द डेली ष्टार|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == सञ्चालन प्रणाली == सेवाको प्रयोग गर्नका लागि ग्राहकहरूले पहिला यसको आधिकारिक मोबाइल अनुप्रयोग डाउनलोड गर्नु पर्दछ। त्यसपछि यसमा खाता खोली अनुप्रयोग सुरू गर्नुपर्दछ। ग्राहकहरूले साइकलहरू कहाँ पाइन्छ भन्ने बारेमा पत्ता लगाउन सक्दछन्। प्रयोगकर्ताहरूले उनीहरूको स्मार्ट फोनमा जोबाइक अनुप्रयोग स्थापना गर्न सक्छन् र जो क्रेडिट ब्यालेन्स मार्फत सेवा पहुँच गर्न सक्नेछन्। जोइबाइकबाट साइकल भाडामा लिनका लागि भुक्तानी जानकारी प्रविष्ट गरेपछि क्युआर अङ्क प्रदान गरिन्छ जुन साइकलमा छापिएको हुन्छ र उक्त साइकलमा पहुँच गर्नका लागि स्क्यान गर्न आवश्यक हुन्छ। यसको मोबाइल अनुप्रयोग [[आइओएस]] र [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एण्ड्रोइड]]मा उपलब्ध छ। <ref>{{cite news |title='জোবাইকে' মাত্র ৫০ টাকায় পাঁচ মিনিট! |url=https://www.bd-journal.com/education/58918/%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A7%AB-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%9F |accessdate=12 March 2019 |agency=|language=बाङ्ला}}</ref><ref>{{cite news |title=সাইকেল ভাড়া ডিজিটাল স্টোর |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/telecom/2018/12/01/709462 |accessdate=12 March 2019 |work=कालेर कान्था|language=bn}}</ref><ref>{{cite news |title=জবাইক |url=https://jamuna.news/2019/01/48859/ |accessdate=12 March 2019 |work=जमुना समाचार |language=bn }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=সাইকেল এখন মোবাইল অ্যাপসের মাধ্যমে চট্টগ্রাম বিশ্ববিদ্যালয়ে মিলবে |url=http://www.bd-pratidin.com/campus-online/2018/11/21/377767 |accessdate=12 March 2019 |work=बङ्गलादेश प्रतिदिन |language=बाङ्ला }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306101721/http://www.bd-pratidin.com/campus-online/2018/11/21/377767 |date=6 March 2019 }}</ref><ref>{{cite news |title=जोबाइक अब ढाकामा |url=https://www.dhakatribune.com/business/2019/01/05/jobike-now-in-dhaka |accessdate=12 March 2019 |work=ढाका ट्रिब्युन |language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == यसलाई १८ जून, २०१८ मा मेहेदी रजाले स्थापना गरेका थिए। <ref>{{cite news |title=দেশের প্রথম সাইকেল ভাগ করে নেওয়ার পরিষেবাটি চালু করছি |url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/659631.details |accessdate=12 March 2019 |work=बाङ्ला न्युज |language=बाङ्ला }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902135632/http://www.banglanews24.com/national/news/bd/659631.details |date=2 September 2018 }}</ref> यस सेवाको यात्रा पर्यटकीय सहर कोक्स बजारमा साइकल स्टेसन खोले पछि सुरु भएको थियो। सुरुमा, यो सेवा केवल कोक्स बजारको कालाटोली, सुगन्धा र लाबानी पोइन्टबाट लिन सकिन्थ्यो।<ref>{{cite news |title=জবাইক পর্যটকদের জন্য কক্সবাজারে উপলব্ধ |url=http://www.banglatribune.com/country/news/334969/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9F%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AF-%E0%A6%95%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%81-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E2%80%98%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E2%80%99 |accessdate=12 March 2019 |work=बाङ्ला ट्रिब्युन|language=बाङ्ला}}</ref><ref>{{cite news |title='জোবাইকে' মাত্র ৫০ টাকায় পাঁচ মিনিট! |url=http://www.ittefaq.com.bd/scienceandtechnology/35607/%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%87-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%B2%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%82-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95 |accessdate=12 March 2019 |work=द डेली इत्तेफाक|language=bn}}</ref> पछि कम्पनी जहानिरनगर विश्वविद्यालयमा उनीहरूको काम सुरु गरेको थियो। यसको निरन्तरतामा, यसले हाल यसका गतिविधिहरू चटगाउँ विश्वविद्यालय, शाहजलाल विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय र ढाका सहरमा सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ।<ref>{{cite news |title=শাহজালাল বিশ্ববিদ্যালয়ে জোবাইক |url=https://samakal.com/todays-print-edition/tp-projokti-protidin/article/19015705/%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95 |accessdate=12 March 2019 |work=समकाल |language=बाङ्ला }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=এবার শাবিপ্রবিতে ‘জোবাইক’ সেবা |url=https://bangla.dhakatribune.com/bangladesh/2019/01/27/7065/%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E2%80%98%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E2%80%99-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A6%BE |accessdate=12 March 2019 |work=ढाका ट्रिब्युन |language=बाङ्ला }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202091126/https://bangla.dhakatribune.com/bangladesh/2019/01/27/7065/%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E2%80%98%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E2%80%99-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A6%BE |date=2 December 2020 }}</ref><ref>{{cite news |title=Jobike hits Dhaka streets |url=https://www.thedailystar.net/city/news/bicycle-sharing-service-jobike-launched-dhaka-1683307 |accessdate=12 March 2019 |work=द डेली ष्टार|language=बाङ्ला}}</ref><ref>{{cite news |title=এবার ঢাকায় শুরু হয়েছে ‘জোবাইক’ সেবা |url=http://www.unb.com.bd/bangla/category/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8%20%E0%A6%93%20%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AF%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF/%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%B9%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E2%80%98%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95%E2%80%99-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A6%BE/5635 |accessdate=12 March 2019 |agency=युएनबी |language=बाङ्ला}}</ref><ref>{{cite news |title=ঢাকার রাস্তায় বিকল্প বাহন ‘জোবাইক’ |url=https://www.thedailystar.net/bangla/%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%AD/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%AA-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95-107065 |accessdate=12 March 2019 |work=द डेली ष्टार |language=बाङ्ला}}</ref><ref>{{cite news |title=Jobike service in the capital city |url=http://www.dailynayadiganta.com/amar-dhaka/378786/-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A6%BE |accessdate=12 March 2019 |work=डेली नयाँ जिगन्ता |language=बाङ्ला }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805153154/https://www.dailynayadiganta.com/amar-dhaka/378786/-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A6%BE |date=5 August 2021 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://www.jo.bike/ जोबाइक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605161710/https://www.jo.bike/ |date=2019-06-05 }} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका कम्पनीहरू]] iw7nj6s9u20fhsd63r0vtp1tpn37o92 0 115527 1366082 1318511 2026-07-16T00:48:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366082 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = आइ<br/>I | image = I film poster.jpg | alt = रङ्गमञ्च पोस्टर | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[एस शङ्कर|शङ्कर]] | producer = [[विश्वनाथन रविचन्द्रन|वी रविचन्द्रन]]<br/>डी रमेश बाबु | writer = [[सुभा (लेखक)|सुभा]] (सम्वाद) | screenplay = शङ्कर | story = शङ्कर | starring = [[विक्रम (अभिनेता)|विक्रम]]<br/>[[एमी ज्याक्सन]]<br/>[[सुरेश गोपी]] | music = [[ए आर रहमान|एआर रहमान]] | cinematography = [[पिसी श्रीराम]] | editing = [[एन्थोनी (चलचित्र सम्पादक)|एन्थोनी]] | studio = [[विश्वनाथन रविचन्द्रन|आस्कर फिल्म]] | distributor = आस्कर फिल्म <br/> [[ग्लोबल युनाइटेड मिडिया]] (केरल) | released = {{Film date|2015|01|14|df=y}} | runtime = १८८ मिनेट<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Shankars-I-run-time-is-188-min/articleshow/45790432.cms Shankar's I run time is 188 min]. ''The Times of India''. 7 January 2015. Retrieved 7 January 2015</ref> | country = भारत | language = तमिल | budget = <!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per WT:ICTF consensus--> {{INR}}१०० करोड<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/i-big-is-not-always-great-ians-tamil-movie-review-115011400828_1.html|title=Shankar's 'I': Big is not always great|work=[[Business Standard]]|date=14 January 2015}}</ref> <!--Budget is contested. Covered in the body, not here. --> | gross = <!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per WT:ICTF consensus--> {{INR}}२४० करोड<ref>{{cite news|last1=Upadhyaya|first1=Prakash|title=SS Rajamouli's Baahubali to Ajith's Vedalam: The Top 10 Highest grossing Tamil movies in 2015|url=http://www.ibtimes.co.in/highest-grossing-tamil-movies-2015-top-10-films-that-kept-cash-registers-ringing-box-office-659394|accessdate=15 December 2015|work=International Business Times, India Edition|date=15 December 2015}}</ref> }} '''''आइ''''' एक २०१५ भारतीय [[तमिल भाषा|तमिल]] भाषाको एक्सन थ्रिलर चलचित्र हो जुन [[एस शङ्कर]]द्वारा लिखित र निर्देशित छ। [[विश्वनाथन रविचन्द्रन|वी रविचन्द्रन]]द्वारा आफ्नो निर्माण कम्पनी, आस्कर फिल्म्स अन्तर्गत निर्मित र वितरित, चलचित्रमा [[विक्रम (अभिनेता)|विक्रम]], [[एमी ज्याक्सन]] र [[सुरेश गोपी]] मुख्य भूमिकामा छन्, जबकि [[सन्थानम (अभिनेता)|सन्थानम]], [[उपेन पटेल]], ओजस रजनी (उनको चलचित्रको सुरुवातमा) र [[रामकुमार गणेशन]] महत्‍वपूर्ण भूमिकामा छन्। चलचित्रमा विक्रमद्वारा अभिनीत बडिबिल्डर-सुपर मोडलको कथा बताउँछ, जो विकृत भएपछि, उसको अवस्थाको लागि जिम्मेवार व्यक्तिसँग बदला लिन्छ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/i-vikram-takes-beauty-and-the-beast-to-another-level-ians-movie-review-rating-115011700464_1.html|title='I'&nbsp;– Vikram takes 'Beauty and The Beast' to another level (IANS Movie Review, Rating&nbsp;– ****)|agency=Indo-Asian News Service|date=17 January 2015|work=Business Standard}}</ref> [[आइ (साउन्डट्र्याक)|साउन्डट्र्याक]] र चलचित्र स्कोर [[ए आर रहमान|एआर रहमान]]द्वारा बनाइएको थियो। उत्पादन डिजाइन [[टी मुथुराज]]द्वारा ह्यान्डल गरिएको थियो। [[पिसी श्रीराम]] चलचित्रको छायाकार थिए र सम्पादन [[एन्थोनी (चलचित्र सम्पादक)|एन्थोनी]]ले गरेका थिए। [[दृश्यात्मक प्रभाव]] [[वी श्रीनिवास मोहन]]ले [[राइजिङ सन पिक्चर्स]] मार्फत डिजाइन गरेका थिए। [[वेटा वर्कशप]]ले चलचित्रको लागि डिजिटल र कृत्रिम मेक-अप र पृष्ठभूमि कलामा काम गरेको थियो। [[प्रधान फोटोग्राफी]] १५ जुलाई २०१२ मा सुरु भएको थियो। छायाङ्कन दुई वर्ष र आठ महिनासम्म चलेको थियो, जुन अवधिमा [[चीन]]मा सुटिङ व्यापक रूपमा गरिएको थियो।<ref name=schwngjc/> थप कार्यक्रमहरू [[चेन्नई]], [[बैङ्कक]], [[जोधपुर]], [[कोडैकानल]], [[पोल्लाची]], [[बेङ्गलोर]] र [[मैसुर|मैसूर]]मा स्थानमा चित्रित गरिएका थिए। क्लाइमेक्स ट्रेन फाइट दृश्य [[चेङ्गलपट्टू|चेंगलपट्टू]], [[ओडिसा|ओडिशा]] र [[तटीय आन्ध्र|विशाखापट्टनम]]को रेलवे स्टेशनहरूमा सुट गरिएको थियो। चलचित्र मूल तमिल संस्करणको साथमा [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] र [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]मा डब र रिलिज गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/title-of-i-is-changed.html|title='I' will remain 'I'|work=Behindwoods|date=15 September 2014|accessdate=15 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915052911/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/title-of-i-is-changed.html|archivedate=15 September 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Vikram putting extra effort for Hindi dubbing of Movie I|url=http://news.biharprabha.com/2014/10/vikram-putting-extra-effort-for-hindi-dubbing-of-movie-i/|accessdate=12 October 2014|agency=Indo-Asian News Service|publisher=news.biharprabha.com|date=12 October 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021042025/http://news.biharprabha.com/2014/10/vikram-putting-extra-effort-for-hindi-dubbing-of-movie-i/ |date=21 October 2014 }}</ref> 'आइ' १४ जनवरी २०१५ मा रिलिज भएको थियो; आलोचकहरूले विक्रमको प्रदर्शन, चलचित्रको प्राविधिक पक्षहरू - विशेष गरी पोशाक डिजाइन र मेकअप, र एआर रहमानको साउन्डट्र्याक र स्कोरको प्रशंसा गरेका थिए तर 'वेफर-थिन' लेखन र पटकथा र चलचित्रको १८८ मिनेट चालु समयको आलोचना गरेका थिए।<ref>[http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/blockbuster-is-the-word-now-for-i.html Blockbuster is the word now for 'I']. Behindwoods.com (16 February 2015). Retrieved on 2015-07-18.</ref> यद्यपि, चलचित्र एक व्यावसायिक सफलता थियो, जसले विश्वव्यापी {{INRConvert|2.25|b}} कमाएको थियो, जुन अहिलेसम्मकै सर्वाधिक कमाई गर्ने तमिल चलचित्रहरू मध्ये एक र विक्रमको सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र बनेको थियो। विक्रमले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार – तमिल]] जितेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Vikram-Nayan-take-home-Best-Actor-awards/articleshow/52821355.cms|title=Vikram, Nayan take home Best Actor awards|access-date=16 January 2017|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ==कलाकार== {{multiple image | direction = vertical | width = 175 | footer = विक्रम (शीर्ष) र एमी ज्याक्सन (तल) चलचित्रका मुख्य कलाकार हुन्। | image1 = Vikram.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} * [[विक्रम (अभिनेता)|विक्रम]] लिङ्गेसन "ली" को रूपमा * [[एमी ज्याक्सन]] दियाको रूपमा * [[सुरेश गोपी]] वासुदेवनको रूपमा * [[सन्थानम (अभिनेता)|सन्थानम]] बाबुको रूपमा * [[उपेन पटेल]] जोनको रूपमा * [[रामकुमार गणेशन|जी रामकुमार]] इन्द्रकुमारको रूपमा * ओजस रजनी ओस्मा जैस्मिनको रूपमा * एम कामराज रविको रूपमा * महरु शेख दीयाकी आमाको रूपमा * अजहागु लिङ्गेसनको बुबाको रूपमा * [[टिके काला]] लिङ्गेसनकी आमाको रूपमा * [[मोहन कपूर]] सुशीलको रूपमा, विज्ञापन चलचित्र निर्देशक * [[श्रीनिवासन (तमिल अभिनेता)|श्रीनिवासन]] कीर्तिवासनको रूपमा * [[सत्य कृष्णन]] दीपिकाको रूपमा * [[योगी बाबु]] कीर्तिवासनको फ्यानको रूपमा * [[अल्फ्रेड हिसिङ]] जोनको हेन्चम्यानको रूपमा * हेलो कन्डासामी * [[आर सरथकुमार]] एक क्यामिको उपस्थितिमा आफैंको रूपमा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|2302966}} * {{rotten-tomatoes|i_2019|आइ}} * {{Mojo title|i2015}} [[श्रेणी:सन् २०१५ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:तमिल भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन थ्रिलर चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एआर रहमानद्वारा सङ्गीतबद्ध चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:एस शङ्करद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त एक्सन चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त थ्रिलर चलचित्रहरू]] bptv10ci66pusuez0qpc5evhy9wzv15 0 116308 1366117 1353429 2026-07-16T10:24:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366117 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ढाका विश्वविद्यालय | native_name = | image = ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের লোগো.png | motto = सोत्तेर जोय सुनिस्चितो (नारा: शिक्खाई आलो) | slogan = शिक्खाई आलो | established = सन् १९२१ | type = सरकारी विश्वविद्यालय | endowment = | staff = ३,४०८ | faculty = १,८१७<ref name=autogenerated4>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/the_university/index.php |पहुँचमिति=२९ फेब्रुअरी २०१२ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20120126054959/http://www.univdhaka.edu/the_university/index.php |अभिलेखमिति=२६ जनवरी २०१२ }}</ref><ref name=autogenerated9>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/international/index.php |पहुँचमिति=२९ फेब्रुअरी २०१२ |अभिलेखमिति=https://web.archive.org/web/20120126054629/http://www.univdhaka.edu/international/index.php |अभिलेखमिति=२६ जनवरी २०१२ }}</ref> | president = | provost = | principal = | rector = | chancellor = राष्ट्रपति आब्दुल हामिद | vice_chancellor = अध्यापक मोहम्मद आखतारुज्जामान</small> | dean = ६ | head_label = | head = | students = लगभग ३७,०६४<ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated9 /> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | profess = | city = [[ढाका]] | state = | country = [[बङ्गलादेश]] |campus =२३ वटा | free_label = | free = | colors = | colours = | mascot = | fightsong = | nickname = ঢাবি (ढावि) | affiliations = विश्वविद्यालय मञ्जुरी सङ्घ | footnotes = | website = {{URL|du.ac.bd}} | address = रमना, ढाका- १००० | logo = }} '''ढाका विश्वविद्यालय''' ({{भाषा-बाङ्ला|ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়}}, सङ्क्षिप्त रूपमा: ঢাবি, ढावि, उच्चारण: '''ढाका विश्शोविद्दालोय''') बङ्गलादेशको ढाका सहरमा अवस्थित एक सरकारी विश्वविद्यालय हो।<ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated9 /> यस विश्वविद्यालय बहु विषयको अध्ययन तथा अनुसन्धानका लागि परिचित छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://samakal.com/todays-print-edition/tp-editorial-comments/article/1507150498/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AD%E0%A6%AC|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ে পরিবর্তন কি সম্ভব?|अन्तिम=আলম|प्रथम=ড. খুরশিদ|मिति=२२ जुलाई २०१५|work=দৈনিক সমকাল|पहुँचमिति=१२ सेप्टेम्बर २०१९}}</ref> यस विश्वविद्यालयको स्थापना सन् १९२१ मा तत्कालीन बेलायती भारतको अक्सब्रिज शिक्षा व्यवस्था अनुसरण गरी स्थापित गरिएको थियो।<ref name=Banglapedia>{{cite book|author=Sajahan Miah|chapter=University of Dhaka|url=http://www.banglapedia.org/HT/U_0030.HTM|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|editor=Sirajul Islam|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|accessdate=20 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615122848/http://www.banglapedia.org/HT/U_0030.HTM|archive-date=15 June 2013}}</ref> सुरुवाती चरणमा यस विश्वविद्यालयलाई विभिन्न प्रतिष्ठित विद्वान तथा वैज्ञानिकहरूद्वारा कठिनताका साथ गुणवत्ता नियन्त्रणको सन्दर्भमा यसलाई पूर्वको अक्सफोर्डको रूपमा मान्यता प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|url=http://www.bas.org.bd/awards/gold-medal-award.html|title=Academy Gold Medal Award|work=bas.org.bd}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html|title=BAS Gold Medal Award Ceremony 2011|author=munir|work=bas.org.bd}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729174235/http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html |date=2013-07-29 }}</ref> यस विश्वविद्यालयमा बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धको समयमा विभिन्न घटनाहरू घटेका थिए भने यस विश्वविद्यालयबाट स्वतन्त्रता लागि निकै ठूलो कार्यहरू सम्पन्न भएका थिए। जब यस विश्वविद्यालयलाई सरकारी विश्वविद्यालयको मान्यता दिइयो तब ढाका विश्वविद्यालयको बङ्गलादेश स्वतन्त्रता हुनुमा विशेष योगदान रहेको थियो। ढाका विश्वविद्यालयका शिक्षकहरूले सबैभन्दा अधिक पटक बङ्गलादेश विज्ञान एकाडेमी पदक हासिल गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/features/universities2000/multi/64.html|title=TIME Magazine -- Asia Edition -- March 10, 2013 - Vol. 183, No. 9|work=asiaweek.com}}</ref> यस बाहेक यो विश्वविद्यालय एसिया विकमा शीर्ष १०० मा स्थान प्राप्त गर्ने बङ्गलादेशको एकमात्र विश्वविद्यालय हो। यो विश्वविद्यालय एसियाको शीर्ष १०० विश्वविद्यालयहरूमा ६४औँ स्थानमा अवस्थित छ।<ref>https://web.archive.org/web/20010128111100/http://www.asiaweek.com/asiaweek/features/universities2000/multi/64.html</ref><ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated9 /> यस विश्वविद्यालयमा लगभग सबै समय ३८ हजार भन्दा बढी विद्यार्थी तथा १,८०५ भन्दा बढी शिक्षकहरू कार्यरत हुन्छन्। == इतिहास == [[चित्र:CommitteDUFirst.jpg|light|thumb|ढाका विश्वविद्यालयको समिति, सन् १९२१]] सन् १९०५ अक्टोबर १६ का दिन बङ्गालको विभाजन गरी [[ढाका]]लाई यसको राजधानी गराइएको थियो भने पूर्व बाङ्ला र आसाम प्रदेशलाई थप गरिएको थियो।<ref name="পারভীন ২০১৮">{{वेब स्रोत |अन्तिम=পারভীন |प्रथम=ফারহানা |शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় প্রতিষ্ঠায় বিরোধিতা করেছিলেন যারা |युआरएल=https://www.bbc.com/bengali/news-44609891 |पहुँचमिति=१२ मे २०२० |कार्य=বিবিসি বাংলা |मिति=१ जुलाई २०१८}}</ref> बङ्गालको विभाजन पश्चात् पूर्वी बङ्गालको शिक्षा क्षेत्रमा उल्लेखनीय सुधार भएको थियो। सन् १९११ नोभेम्बर १ का दिन दिल्ली अदालतमा गरिएको घोषणा अनुसार बङ्गालको विभाजनलाई रद्द गरिएको थियो। बङ्गाल विभाजनको परिणाम स्वरूप पूर्वी बङ्गालमा आएको शिक्षाको आमूल परिवर्तनलाई छिट्टै ढाकामा विश्वविद्यालयको स्थापना आवश्यक परेको थियो तर बङ्गालको विभाजन रद्दको परिणाम स्वरूप त्यसको सम्भावना निकै न्यून बनेको थियो। सन् १९१२ जनवरी २१ का दिन [[भारत]]का राजप्रतिनिध लर्ड हार्डिङ ढाका भ्रमणका लागि आएका थिए। यस भ्रमणको क्रममा उनले ढाकाका केही प्रमुख व्यक्तित्वहरूसँग भेट गरेका थिए भने उनले बङ्गाल विभाजन रद्द गरिएको कारण हुने नोक्सानीको बारेमा जानकारी गराएका थिए। पछि उनले यस क्षतिलाई पूरा गर्न उनले सरकारलाई ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापना गर्न सिफारिस गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref name="পারভীন ২০১৮"/> सन् १९१२ मे महिनामा ढाका विश्वविद्यालय स्थापना गर्न विधिवक्ता रोबर्ट नेथनको नेतृत्वमा नेथन समिति गठन गरिएको थियो। यस समितिका २५ उपसमितिहरूको प्रतिवेदनको आधारमा भारत सरकारले प्रस्तावित ढाका विश्वविद्यालयको रूपरेखा तय गरेको थियो। भारतका सचिवले सन् १९१३ मा नेथन समितिको प्रतिवेदनलाई अनुमोदन गरेका थिए तर त्यसै समय पहिलो विश्वयुद्धको सुरुवात भएकाले ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनामा बाधा उत्पन्न भएको थियो। सन् १९१७ मार्चमा [[टाङ्गाइल जिल्ला|टाङ्गाइल]] धनबाडीका नवाब सैयद नवाब आली चौधुरीले सरकारलाई ढाका विश्वविद्यालय विधेयक तत्काल इम्पेरियल विधान परिषदमा पेश गर्न आग्रह गरेका थिए। सन् १९१७ मा [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]का तत्कालीन प्रमुख लर्ड चेम्सफोर्डले कलकत्ता विश्वविद्यालयको समस्याहरूको छानबिन गर्न एक समिति गठन गरेका थिए।<ref name="পারভীন ২০১৮"/> उक्त आयोगलाई ढाका विश्वविद्यालयको बारेमा सल्लाह दिने जिम्मेवारी दिइएको थियो भने यस आयोगको प्रमुख माइकल स्याडलर थिए। पछि कलकत्ता विश्वविद्यालय आयोग (स्याड्लर आयोग) ले ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापना गर्न सिफारिस गरेको थियो। आयोगले ढाका विश्वविद्यालय स्थापना गर्न सिफारिस गरेतापनि यसले विश्वविद्यालयलाई सरकारी वा राज्य विश्वविद्यालय बनाउने नेथन समितिको प्रस्तावलाई असमर्थन गरेको थियो तर ढाका कलेज कानुन विभागका प्रमुख नरेशचन्द्र सेनगुप्ताले पूर्ण स्वायत्ततालाई विश्वविद्यालयको मुख्य शक्तिका रूपमा अभिहित गरेका थिए। सोही कलेजको राजनीति विज्ञान र अर्थशास्त्रका प्राध्यापक टिसी विलियम्सले आर्थिक मामिलामा ढाका विश्वविद्यालयको पूर्ण स्वतन्त्रताको माग गरेका थिए। विभिन्न आवासीय हलहरूलाई ढाका सहरको कलेजको सट्टा ढाका विश्वविद्यालयको इकाईमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ भन्दै कलकत्ता विश्वविद्यालयले सिफारिस गरेको थियो। यसका साथै विश्वविद्यालय परिषदको ५ माइल क्षेत्रफल पनि ढाका विश्वविद्यालयको क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने क्षेत्र मानिन्थ्यो। कलकत्ता विश्वविद्यालय आयोगले ढाका विश्वविद्यालय स्थापना गर्न तेह्रौँ सिफारिस गरेको थियो भने सन् १९२० को भारतीय विधान सभामा केही संशोधन सहित यस सिफारिसलाई पारित गरिएको थियो। यसलाई सन् १९२० मार्च २३ का दिन [[भारत]]का तत्कालीन गभर्नर जनरलले अनुमोदन गरेका थिए भने स्याड्लर आयोगका सदस्यहरू मध्ये एक [[लन्डन]] विश्वविद्यालयका शैक्षिक प्रमुख पिजे हार्टग थिए। सन् १९२० डिसेम्बर १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको उपकुलपतिको रूपमा हार्टग नियुक्त भएका थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১১-১৭</ref> सन् १९२१ जुलाई १ का दिनबाट ढाका विश्वविद्यालयले आधिकारिक रूपमा आफ्ना शैक्षिक गतिविधिहरू सुरू गरेको थियो। ==== अवरोधहरू ==== सन् १९१२ मा ढाकाको भ्रमण गरी भारतीय प्रमुख लर्ड हार्डिङ कलकत्ता फर्केपछि डा रासबिहारी घोषको नेतृत्वमा रहेको एक प्रतिनिधिमण्डलले उनीसँग भेट गर्दै ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापनाको विरोधमा एक ज्ञापन पत्र बुझाएका थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১২</ref><ref name="পারভীন ২০১৮"/> ढाका विश्वविद्यालय स्थापनाको सबैभन्दा बढी विरोध कलकत्ता विश्वविद्यालयका उपकुलपति महोदय आशुतोष मुखर्जी र राजनीतिज्ञ सुरेन्द्रनाथ बेनर्जीले गरेका थिए। हार्डिङले आशुतोष मुखर्जीलाई ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाको विरोध गर्नुको कारण चाहना राखेका थिए। मुखर्जीले कलकत्ता विश्वविद्यालयका लागि चार नयाँ अध्यापकपद सृजना गरी आफ्नो विरोधको अन्त्य गरेका थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৪</ref> डाक्टर रमेशचन्द्र मजुमदारले आफ्नो आत्मकथामा लेखिएको अनुसार सन् १९१९ को नयाँ कानुन अन्तर्गत बङ्गालको शिक्षामन्त्री प्रभासचन्द्र मित्रले शिक्षकहरूको तलब घटाउने निर्देशन दिएका थिए। ढाका विश्वविद्यालय स्थापना भएको समयमा ढुकुटीमा पचार लाख टाका रहेको थियो।<ref name="মজুমদার">মজুমদার, রমেশচন্দ্র। "আমাদের সেই ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়" - ঢাকার স্মৃতি (প্রবন্ধ)।</ref><ref name="পারভীন ২০১৮"/> बङ्गाल सरकारले ढाका विश्वविद्यालयको सरकारी भवनका लागि रकम छुट्टाउँदै विश्वविद्यालयका लागि हरेक वर्ष पाँच लाख [[टाका]] मात्र विनियोजित गरेको थियो जसको फलस्वरूप शिक्षकहरूको तलब कम गर्नुपरेको थियो। काल्पनिक लेखक र निबन्धकार कुलदा रायका अनुसार तीन प्रकारका व्यक्तिले ढाका विश्वविद्यालय स्थापना गर्न ठूलो योगदान पुर्‍याएका थिए।<ref name="পারভীন ২০১৮"/> पहिलो वर्ग पश्चिम बङ्गालका मुसलमानहरूको एउटा समूह थियो जसले यदि ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापना भयो भने उनीहरू लाभान्वित नभएतापनि पूर्वी बङ्गालका मुसलमानहरू लाभान्वित हुनेछन् भन्ने सोचाइका साथ अघि बढेका थिए। दोस्रो वर्ग पश्चिम बङ्गालका ती मुसलमानहरू हुन् जसले पूर्वी बङ्गालमा विश्वविद्यालयको स्थापनाको सट्टा पश्चिम बङ्गालमा प्राथमिक र उच्च विद्यालयको स्थापनालाई महत्त्व दिएका थिए। ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापना भएपछि मुसलमानहरूका लागि विनियोजित सरकारी बजेटको रकम घटाइनेछ र कोषको अभावले पश्चिम बङ्गालमा प्राथमिक र उच्च विद्यालयहरू बन्द हुनेछन्।<ref name="মজুমদার"/> तेस्रो वर्ग पश्चिम बङ्गालमा रहेका हिन्दु समुदाय थिए जसको अनुसार यदि ढाकामा विश्वविद्यालय स्थापना भयो भने कलकत्ता विश्वविद्यालयको विनियोजित बजेट कम हुनेछ। रवीन्द्रनाथ ठाकुरको विरोधको बारेमा सैयद आबुल मकसुदले आफ्नो पुस्तक " ढाका विश्वविद्यालय र बङ्गलादेशमा उच्च शिक्षा" मा प्रकाश पारेका थिए। उच्च शिक्षा सम्बन्धी कर्जनको टिप्पणीले कलकत्ताका हिन्दु समुदायमा कडा प्रतिक्रियाहरू ल्याएको थियो जसमा रवीन्द्रनाथ पनि यसमा भाग लिएका थिए।<ref name="রায় ২০১১">{{वेब स्रोत |अन्तिम=কুলদা |प्रथम=রায় |शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় প্রতিষ্ঠার বিরোধিতা ও রবীন্দ্রনাথ {{!}} মতামত |युआरएल=https://opinion.bdnews24.com/bangla/archives/4252 |वेबसाइट=বিডিনিউজ টোয়েন্টিফোর ডটকম |पहुँचमिति=१२ मे २०२० |मिति=९ डिसेम्बर २०११}}</ref> ढाका विश्वविद्यालयका शिक्षक तथा अनुसन्धानकर्ता तौहिदुल हकले भने, "हामी रवीन्द्रनाथलाई ढाका विश्वविद्यालय स्थापनाको विरोध गर्ने तीन वर्गको बीचमा तेस्रो पङ्क्तिमा राख्न चाहन्छौँ।" ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाको क्रममा पूर्वी बङ्गालका विभिन्न प्रतिष्ठित व्यक्तित्व र शिक्षाविद्हरूले विभिन्न कठिनाइहरूको सामना गर्न विशेष भूमिका खेलेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=https://www.bbc.com/bengali/news-44609891 |शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় প্রতিষ্ঠায় বিরোধিতা করেছিলেন যারা |प्रकाशक=ফারহানা পারভীন |मिति=१ जुलाई २०१८ |वेबसाइट= বিবিসি বাংলা | पहुँचमिति= १४ जुन २०२०}}</ref> विशेष रूपमा ढाकाका नवाब सर सलिमुल्लाहले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यद्यपि सन् १९१५ मा नवाब सलिमुल्लाको अचानक मृत्यु भएकाले नवाब सैयद नवाब आली चौधुरीले पदभार ग्रहण गरेका थिए। आबुल काशेम फजलुल हक सबैको बीच उल्लेखनीय पात्र बनेका थिए। पूर्वी बङ्गालका हिन्दुहरूले पनि यस विश्वविद्यालयको स्थापनालाई समर्थन गरेका थिए जसमध्ये एक ढाकामा बलियाटीको जमिन्दार थियो।<ref name="রায় ২০১১"/><ref name="পারভীন ২০১৮"/> ढाका विश्वविद्यालयको जगन्नाथ हल उनका बुबा जगन्नाथ राय चौधुरीको नाममा राखिएको थियो। ==== विभिन्न विभागका शिक्षकहरूको भर्ना तथा प्रशासन प्रणाली ==== ढाका विश्वविद्यालयका प्रथम उपकुलपति पद पिजे हार्टगले लिएका थिए। महोदय डब्ल्यु होरनेल, महोदय नीलरतन सरकार, महोदय आशुतोष मुखर्जी, नवाब शामसुल हुदा र नवाबजादा खान बाहादुर केएम आफजालले उनलाई प्रस्तावित ढाका विश्वविद्यालयमा शिक्षकहरूको नियुक्तिमा मद्दत गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bbc.com/bengali/news-44609891.amp|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় প্রতিষ্ঠা|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=१ जुलाई २०१८|work=বিবিসি বাংলা|पहुँचमिति=}}</ref> सन् १९२१ मा खान बाहादुर नाजिरुद्दीन आहमेद पहिलो विभागीय प्रमुखको रूपमा नियुक्त भएका थिए। पछि विभिन्न विभागका लागि शिक्षक भर्ना गराउन कुल १० चयन समिति गठन गरिएको थियो। ढाका कलेजका पूर्व प्राचार्य महोदय एफसी टर्नर ढाका विश्वविद्यालयको पुस्तकालय विभागमा नियुक्त भएका थिए। विश्वविद्यालयका विभागहरू मध्ये इस्लामी अध्ययन विभागको छुट्टै महत्त्व रहेको छ। ढाका मदरसाका अध्यापन शामसुफ ओलामा नछर वाहिद अस्थायी रूपमा यस विभागका विभागीय प्रमुख बनेका थिए। उनी ढाका विश्वविद्यालयको इस्लामी अध्ययन विभागका प्रमुखका साथसाथै ढाका मदरसाका प्राध्यापक पनि थिए। पछि सन् १९२४ जुलाई १ का दिन डाक्टर आबदुस सात्तार सिद्दिकीले यस पद सम्हालेका थिए। ढाका विश्वविद्यालयमा पछिको वर्ष संस्कृत तथा बाङ्ला नामक विभागहरूको सुरुवात गरिएको थिए। यस अघि बाङ्ला विभाग कलकत्ता विश्वविद्यालयमा भाषा विभागको एक हिस्सा थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.banglanews24.com/education/news/bd/429215.details|शीर्षक=আয়তন কমছে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=१ अक्टोबर २०१५|work=বাংলা নিউজ|पहुँचमिति=}}</ref> बाङ्ला तथा संस्कृत विभागको पहिलो विभागीय प्रमुखको रूपमा प्राच्यविद्, बाङ्ला साहित्यकार, प्राचीनतम निदर्शन 'बौद्ध गीन र दोहा'का आविष्कारक तथा कलकत्ता संस्कृत क्याम्पसका पूर्व अध्यापक महामहोपाध्याप हरप्रसाद शास्त्रीले काम गरेका थिए। यस विभागका पहिलो प्रवक्ताको रूपमा बेलायती साम्राज्यका प्रथम तुलनात्मक फिलोलोजी वा तुलनात्मक भाषाविज्ञान विभागका प्रथम विद्यार्थी मुहम्मद शहीदुल्लाह र श्री राधागोविन्द बसाक यस सम्मिलित भएका थिए। डाक्टर रमेशचन्द्र मजुमदार र एएफ रहमान विश्वविद्यालयको इतिहास विभागमा सामेल भएका थिए। यस विश्वविद्यालयको भौतिक विज्ञान र रसायन विभागले उपमहाद्वीपका प्रख्यात वैज्ञानिकहरू नियुक्त गरेको थियो। तीमध्ये सत्येन्द्रनाथ बसु र सुरेन्द्रनाथ घोषका नाम उल्लेखनीय छन्। ज्ञानचन्द्र रसायन विज्ञान विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख थिए। प्राध्यापक नरेशचन्द्र सेनगुप्ता पहिलो पटक कानुन विभागका विभागीय प्रमुखको रूपमा नियुक्त भएपछि सन् १९२१ जुलाई १ का दिन कला सङ्काय तर्फ २८ जना शिक्षक, विज्ञान सङ्काय तर्फ १७, ऐन सङ्काय तर्फ १५ शिक्षकहरूको नियुक्तिका साथ ढाका विश्वविद्यालयले आफ्नो शैक्षिक यात्रा सुरु गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AF%E0%A6%BC|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়|प्रकाशक=বাংলাপিডিয়া}}</ref> ढाका विश्वविद्यालयले अङ्ग्रेजी, संस्कृत तथा बाङ्ला, अरबी र इस्लामी अध्ययन, फारसी र उर्दू, इतिहास, अर्थशास्त्र र राजनीति विज्ञान, दर्शन, गणित, भौतिक विज्ञान, रसायनशास्त्र कानुन र शिक्षा गरी थप १२ विभागहरूको साथ ऐतिहासिक शैक्षिक यात्रा सुरु गरेको थियो। विभिन्न विभागहरूका बिए, बिएससी र अन्य क्षेत्रमा गरी कुल ८७७ विद्यार्थीहरूको साथमा ढाका विश्वविद्यालयले पठनपाठन सुरु गरेको थियो৷ सुरुमा सबै विद्यार्थीहरू कुनै न कुनै छात्रावासमा बस्नु परेको थियो। पहिलो ३ वर्षे स्नातक ढाका विश्वविद्यालयमा सुरु गरिएको थियो भने यस भन्दा पहिला दुई वर्षे अध्यापन कार्यक्रमहरू कलकत्ता विश्वविद्यालयबाट सुरु भएको थियो। [[चित्र:Nabab ali chowdhury bhobon DU front.jpg|thumb|right|नवाब आली चौधुरी भवन, ढाका विश्वविद्यालय]] ढाका विश्वविद्यालय अदालतको (अहिलेको सिनेट) पहिलो वार्षिक बैठक सन् १९२१ अगस्ट १७ का दिन साँझ ३ बजेर ३ मिनेट जाँदा अदालत हाउस (पुरानो गभर्नर भवन वा उच्च अदालत भवन) मा भएको थियो। पहिलो वार्षिक अधिवेशन सन् १९२१ अगस्ट १८ का दिन आयोजित गरिएको थियो। यस बैठकमा ढाका विश्वविद्यालयको ऐन विषयमा छलफल गरिएको थियो। यस प्रारूपलाई विश्वविद्यालयको आधिकारिक रूपमा सुरु हुनु अघि टर्नर, ल्याङ्ली र जेनकिन्सले तयार गरेका थिए। यस विशेष बैठकको अध्यक्षता उपकुलपतिले गरेका थिए जुन सन् १९२१ सेप्टेम्बर १० का दिन आयोजना गरिएको थियो। यस बैठकमा ढाका विश्वविद्यालयले "कार्यकारी परिषद्" गठन गर्ने घोषणा गरेको थियो। दुई दिन पछि अर्थात् सेप्टेम्बर १२ का दिन वित्त समिति गठन गरिएको थियो। विश्वविद्यालयको शैक्षिक परिषद्को पहिलो बैठक सेप्टेम्बर सन् १९२१ मा सम्पन्न भएको थियो। सन् १९२१ मार्च ७ का दिन आयोजित शैक्षिक परिषद्को बैठकमा विश्वविद्यालयलाई निर्वाचन केन्द्रबाट बङ्गाल विधानपरिषद्को सदस्यको चुनावको व्यवस्था गर्न सरकारलाई प्रस्ताव गरिएको थियो। सन् १९२३ मार्च २३ का दिन शैक्षिक परिषद्ले तीन वर्षे स्नातक शिक्षणको पहिलो अन्तिम परीक्षाको लागि मिति तय गरेको थियो। सन् १९२३ अगस्ट १७ का दिन शैक्षिक परिषद्को बैठकमा विश्वविद्यालयको आदर्श वाक्य सत्यको जय सुनिश्चित (সত্যের জয় সুনিশ্চিত) राखिएको थियो। ==== क्याम्पस ==== ढाका विश्वविद्यालय सुरुदेखिनै योजनाबद्ध आवासीय विश्वविद्यालयको रूपमा विकसित भएको थियो। विश्वविद्यालय रमना र आसामको राजधानीको लागि ऐतिहासिक बाघे पातशाहीमा निर्माण गरिएको थियो। विश्वविद्यालय क्याम्पसको एकलौगिक प्रगतिको प्रतीक बनेको थियो। विश्वविद्यालयको स्थापनाकालदेखिनै ढाका हल (हाल शहिदुल्ला हल), लिटन हल, कार्जन हल, विज्ञान भवन, ढाका हलको पूर्वपट्टि विशाल पोखरी र अर्कोपट्टि फजलुल हक मुस्लिम हलको निर्माण गरिएको थियो। विश्वविद्यालय मैदानको मुख्य प्रवेशद्वार ढाका हल (हाल शहिदुल्ला हल) हुँदै प्रवेश गर्न सकिन्छ भने त्यसको दायाँ व्यायामशाला र बाँयामा पोखरी रहेको छ र त्यहाँ दुई फुटबल खेल मैदानहरू रहेका छन्। सचिवालय भवनको दोस्रो तल्लामा, पहिलो मुस्लिम हल र पछिको तल्लाहरूमा विशेष गरी विज्ञान विभाग बाहेकका कला सङ्कायको विभाग र कक्षा कोठाहरू रहेका छन्। दोस्रो विश्वयुद्धको क्रममा यस विशाल भवनको पूर्वी भाग बाहेक सबै कुना सेनाको अस्पताल र मेडिकल कलेजमा विभाजन हुनुभन्दा अघि नै परिवर्तन भएको थियो। राजमार्गको छेउमा विशाल रातो ईट्टा तीनवटा दुई-तले बङ्गलाहरू रहेका छन् जहाँ विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरू बसोबास गर्छन्। रमना रेसकोर्स तर्फ बनाइएका यी बङ्गलाको पछाडि बर्दमान भवन र त्यसपछि ढाका विश्वविद्यालय छात्रावास र शिक्षकको निवास रहेको छ। विभाजन पछि यी भवनहरू पूर्व बङ्गालका प्रधानमन्त्री ख्वाजा नाजिमुद्दीन र पछि नुरुल अामिनको निवासस्थल बनेको थियो।सन् १९५४ को जन चुनावमा संयुक्त मोर्चाको जीत पछि बर्दमान भवन सन् १९५१ मा एक्काइसौँ बुँदा अनुरुप बाङ्ला परिषद्मा परिणत भएको थियो। विश्वविद्यालय मैदान भित्र त्यस समयमा एउटा पोखरी (पूर्वोतिरको कुनामा) र चिहान रहेको थियो जुन हाल अवस्थित छैन।<ref>লিয়াকত আলী খান, শতদল (শহীদুল্লাহ হলের হীরক জয়ন্তী স্মরণিকা, ১৯৮০), পৃষ্ঠা: ৫৫-৬২</ref> === आवासीक परिवेश === सन् १९२१ जुलाई १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको ढाका हल (पछि नाम परिवर्तन गरी डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाह हल राखिएको), जगन्नाथ हल र मुस्लिम हल (पछि नाम परिवर्तन गरी सलिमुल्लाह मुस्लिम हल राखिएको) गरी ३ हलको स्थापना गरिएको थियो। हलहरू छात्रावासहरूको रूपमा मात्र नभई विद्यार्थीहरूको शिक्षा, समाज र साँस्कृतिक जीवनको उचित विकासको लागि सिकाउने र अभ्यास गर्ने केन्द्रहरूको रूपमा पनि निर्माण गरिएको थियो। विश्वविद्यालयका सबै शिक्षकहरू एक वा अर्को हलसँग सम्बन्धित भई विद्यार्थीहरूका लागि उपदेशकको रूपमा स्थापित गराउन यसको योजना रहेको थियो। प्रत्येक हललाई चार सय विद्यार्थीका लागि चार भवनहरूमा विभाजन गरिएको थियो र एक आवासीय शिक्षकले पचहत्तर विद्यार्थीहरूको प्रत्यक्ष शिक्षकको रूपमा भर्ना गरिएको थियो। जगन्नाथ हल हिन्दु विद्यार्थीहरूको लागि, सलिमुल्ला मुस्लिम हल र सबै धर्मका विद्यार्थीहरूका लागि ढाका हलको स्थापना गरिएको थियो। ढाका हलका प्रथम अध्यक्ष ढाका क्याम्पसका अध्यापक एफसिसी टर्नर थिए। सुरुमा ढाका हलको आफ्नै भवन थियो भने कर्जन हल सभाघर ढाका हलकै नियन्त्रणमा रहेको थियो। विश्वविद्यालयको ढाका हल विद्यार्थी संसदले आवासीय विद्यार्थीहरूको गैर-शैक्षिक सामाजिक र साँस्कृतिक गतिविधिमा प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। देशको विभाजन पछि ढाका हल प्रगतिशील वामपन्थी विद्यार्थी आन्दोलनको जन्मस्थल बन्न पुगेको थियो। सन् १९६९ को जनआन्दोलनमा ढाका हलका प्रगतिशील विद्यार्थी नेता आासदुज्जामानको सक्रियतामा ठूलो जन विद्रोह गरिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयको सलिमुल्लाह मुस्लिम हल मुसलमान विद्यार्थीहरूका लागि खोलिएको पहिलो हल थियो। यस हलका प्रथम अध्यक्ष इतिहास विभागका अध्यापक एएफ रहमान थिए। सन् १९२९ अगस्ट २२ का दिन बङ्गालका गभर्नर तथा ढाका विश्वविद्यालयका प्रमुख सल्लाहकार स्ट्यानली ज्याकसनले आधिकारिक रूपमा ढाकाका स्वर्गीय नवाब बाहादुर सलिमुल्लाहको नाममा सलिमुल्लाह मुस्लिम हलको शिलान्यास गरेका थिए। सन् १९३१-३२ शैक्षिक सत्रमा यस हलको निर्माण कार्य सम्पन्न भएको थियो। जमिनदार किशोरीलाल राय चौधरीले उनको बुबा जगन्नाथको नाममा यस हलको निर्माणका लागि दान गरेका थिए। जगन्नाथ राय चौधुरीको नाममा ढाकाको जगन्नाथ क्याम्पसको नामकरण गरिएको थियो। जगन्नाथ हलका प्रथम अध्यक्ष ऐन विभागका अध्यापक नरेशचन्द्र सेनगुप्त थिए। जगन्नाथ हलको पहिलो वार्षिक साहित्यिक कागजात "बासन्तिका" पहिलोपटक प्राध्यापक नरेशचन्द्र सेनगुप्ताको प्रोत्साहनबाट प्रकाशित भएको थियो। नरेशचन्द्र सेनगुप्त पश्चात् यस हलका अध्यक्ष इतिहास विभागका अध्यापक डाक्टर रमेशचन्द्र मजुमदार बनेका थिए।<ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের ৮০ বছর- অধ্যাপক রফিকুল ইসলাম; পৃষ্টা-৫৮</ref> विश्वविद्यालयको स्थापनाको समयमा अधिकारीहरू ढाका समाजको रूढीवादीताको कारण महिला विद्यार्थीलाई भर्ना गर्न धेरै हिचकिचाएका थिए तर कलकत्ता बेथुन क्याम्पसको स्नातक लीला नाग ढाका विश्वविद्यालयमा भर्ना हुने कुरामा अडिग बनेकी थिइन्। सन् १९२१ मा लीला नाग अङ्ग्रेजीको एमए कक्षामा भर्ना हुँदै सन् १९२३ मा पहिलो एमए स्नातकोत्तर धारकको रूपमा विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर गरेकी थिइन्। सुष्मा सेनगुप्ता ढाका विश्वविद्यालयको दोस्रो विद्यार्थी हुन्। ढाका विश्वविद्यालयका प्रथम मुसलमान छात्रा गणित विभागकी फजिलतुन्नेसा थिइन्। पछि।विस्तारै विस्तारै छात्राहरूको सङ्ख्या वृद्धि भएकाले छात्राहरूका लागि आवासीय भवनको निर्माण गरिएको थियो। यस उद्देश्यका लागि सन् १९२६ नोभेम्बर २८ का दिन विश्वविद्यालयको १७ सङ्ख्याको भवनलाई "चामेरी आवासीय गृह"को (हाल सिरडाप भवन) स्थापना गरिएको थियो भने यो आवासीय गृह छात्राहरूका लागि निर्माण गरिएको पहिलो आवासीय गृह बनेको थियो। छात्राहरूको आवासीय गृह मात्र ३ विद्यार्थीहरूको साथमा सुरु गरिएको थियो। शिक्षिका पि नाग यस भवनको पहिलो शिक्षिकाको रूपमा नियुक्त भएकी थिइन्। पछि सन् १९२८ सम्म छात्राका लागि चामेरी गृह थियो भने पछिको वर्ष १० सङ्ख्याको भवनलाई यसमा स्थानान्तरण गरिएको थियो। त्यसपछि चामेरी भवनलाई मुस्लिम हलमा वृद्धि गरिएको थियो। सन् १९४० जुलाई १ का दिन अविभाजित बङ्गालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री आबुल काशेम फजलुल हकको नामबाट "फजलुल हक मुस्लिम हल"को स्थापना गरिएको थियो। फजलुल हक हलले विश्वविद्यालयको केन्द्रीय भवन (हाल ढाका मेडिकल क्याम्पस) को भागमा यात्रा सुरु गरेको थियो। सन् १९४२ मा विश्वविद्यालय केन्द्रीय भवनमा सैन्य अस्पताल स्थापित भएपछि सन् १९४३ मा फजलुल हक हललाई वर्तमान स्थानमा स्थानान्तरण गरिएको थियो जुन पहिला ढाका इन्टरमिडियट क्याम्पसको छात्रावास थियो। डाक्टर मुहम्म शहीदुल्लाह फजलुल हक हलका प्रथम अध्यक्ष थिए भने दुई भवनका प्रथम शिक्षकहरू काजी मोताहार होसेन र आब्दुस सामाद थिए। === सन् १९२० देखि १९३० को दशक === [[चित्र:RTagore RCManumdar.jpg|thumb|right|ढाका विश्वविद्यालयमा रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] [[चित्र:Poem DU Rabindranath.JPG|thumb|left|जगन्नाथ हलको वार्षिक साहित्यिक पत्रिका बासन्तिकाका लागि ठाकुरद्वारा रचित एक कविता]] सन् १९२६ फेब्रुअरी महिनामा ढाका विश्वविद्यालयको आमन्त्रण कार्यक्रममा रवीन्द्रनाथ ठाकुर ढाका आएकन थिए भने उनले कार्जन हलमा १० फेब्रुअरीका दिन आयोजित दि मिनिङ अफ आर्ट र १३ फेब्रुअरीका दिन आयोजित द बिग एन्ड द कम्प्लेक्स विषयमा आफ्नो प्रस्तुति दिएका थिए।<ref name="ঘোষ ২০১৩">{{वेब स्रोत |अन्तिम=ঘোষ |प्रथम=বিশ্বজিৎ |शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় এবং রবীন্দ্রনাথ |युआरएल=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2013-05-03/news/349272 |पहुँचमिति=१२ मे २०२० |कार्य=দৈনিক প্রথম আলো |मिति=३ मे २०१७}}</ref> ठाकुरको दोस्रो भाषण "द रुल अफ द जायन्ट" नामले प्रकाशन गरिएको थियो। यस समय तत्कालीन उपकुलपति जर्ज ह्यारी ल्याङ्लीले दुई वक्ताको अध्यक्षता गरेका थिए। ढाका विश्वविद्यालयका पहिलो तीन हलहरूबाट रवीन्द्रनाथको स्वागत समारोहको व्यवस्था गरिएको थियो। तर बिमारीका कारण रवीन्द्रनाथले मात्र मुस्लिम हलमा भएको कार्यक्रममा उपस्थित जनाएका थिए।<ref name="ঘোষ ২০১৩"/> बङ्गाली मुसलमान समाजमा स्वतन्त्र बौद्धिक चर्चा तथा बौद्धिक मुक्तिको आन्दोलन ढाका विश्वविद्यालय र मुस्लिम हलबाट सुरु भएको थियो भने यो ढाका विश्वविद्यालय स्थापना भएको केही वर्ष पछि नै आयोजित भएको थियो।<ref name="মুসাস">{{वेब स्रोत |शीर्षक=মুসলিম সাহিত্য-সমাজ |युआरएल=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%AE_%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%9C |वेबसाइट=বাংলাপিডিয়া |पहुँचमिति=१२ मे २०२०}}</ref> मुस्लिम हल सङ्घ कक्षका डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाहको सभापतित्वमा सन् १९२६ जनवरी १९ का दिन आयोजित एक सम्मेलनमा मुस्लिम साहित्य समाजको गठन गरिएको थियो। यस संस्थानको स्थापना प्राध्यापक आबुल होसेनले गरेका थिए भने उनका साथ आब्दुल कादिर, काजी आब्दुल ओदुद, काजी आनोवारुल कादिर, शमशुल हुदा, काजी मोताहार होसेन, आबुल फजल लगायत अन्य शिक्षक र विद्यार्थीहरू उपस्थित भएका थिए।<ref name="shikha">{{cite news |last= হোসেন |first= সৈয়দ আনোয়ার |last2= হোসেন |first2= নবীন |year= २००३ |title= ’শিখা’ গোষ্ঠীঃ ঐতিহাসিক পরিপ্রেক্ষিত পর্যালোচনা |newspaper=দৈনিক যুগান্তর |page= ७४ |publisher= মাজহারুল ইসলাম}}</ref> यस संगठनको आदर्श वाक्य "बुद्दिर मुक्ति" थियो। इस्लाम साहित्य समाजको मुख्यपत्र शिखा नामक एक वार्षिक पत्र थियो। सन् १०२७ फेब्रुअरी २७ र २८ का दिन आयोजित साहित्य समाजको प्रथम वार्षिक सम्मेलनमा कवि काजी नजरुल इसलााले भाग लिएका थिए।<ref name="মুসাস"/> सन् १९३५-३६ मा, करुनाकाना गुप्ता ढाका विश्वविद्यालयको प्रथम शिक्षिकको रूपमा नियुक्त भएकी थिइन् (यसको स्थापना भएको १४ वर्ष पछि)।भने उनले इतिहास विभागमा सहायक वक्ताको रूपमा काम गरेकी थिइन्।<ref name="আনিসুজ্জামান">{{वेब स्रोत |प्रकाशक=আনিসুজ্জামান |शीर्षक=নারীর ক্ষমতায়নে উচ্চশিক্ষা |ইউআরএল=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-07-13/news/273100 |पहुँचमिति=१२ मे २०२० |कार्य=দৈনিক প্রথম আলো |मिति=१३ जुलाई २०१२}}</ref> उनले सन् १९३२ मा स्नातक स्तरमा सम्पन्न गर्दै सन् १९३३ मा स्नातकोत्तर सम्पन्न गरेकी थिइन्। उनले त्यसबेला विद्यार्थी संसद गठन गर्न पहल गरेकाले विद्यार्थी संसदले मान्यता प्राप्त गरेको थियो। त्यसको लगत्तै उसले ढाका विश्वविद्यालय छाड्दै कलकत्ताको बेथुन क्याम्पसमा गएकी थिइन्।<ref name="মুনতাসীর মামুন">{{वेब स्रोत |प्रथम=মামুন |अन्तिम=মুনতাসীর |शीर्षक=ঢাকা : স্মৃতি বিস্মৃতির নগরী |युआरएल=https://www.kaliokalam.com/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%97/ |वेबसाइट=কালি ও কলম |पहुँचमिति=१२ मे २०२०}}</ref> यस समयमा सन् १९२७ मा चारुपमा बसु अङ्ग्रेजी विभागमा सहायक वक्ताको रूपमा नियुक्त भएकी थिइन्। उनी ढाका विश्वविद्यालयमा दोस्रो महिला प्राध्यापक थिइन्। पछि उनले विश्वविद्यालयका विद्यार्थीसँग सम्बन्धित सबै जिम्मेवारीहरू ग्रहण गरेकी थिइन्। पहिलो विद्यार्थी संसद सन् १९३७ मा गठन भएको थियो र चारुपमा बसु यसको अध्यक्ष, सरमा दत्ता मजुमदार र अनुभा सेन महासचिव र साहित्यिक सचिवमा निर्वाचित भएका थिए। यस छात्रा विद्यार्थी संसदले "सुपर्ना" नामक पत्रिका प्रकाशित गर्दछ।<ref name="আনিসুজ্জামান"/> सन् १९३० को दशकमा ढाका विश्वविद्यालयमा प्रत्येक वर्ष अधिवेशनहरू आयोजना गर्न सुरु गरिएको थियो। यस दशकको अवधिमा ढाका विश्वविद्यालयका उपकुलपतिहरू; जर्ज ह्यारी ल्याङ्ली, एएफ रहमान र रमेशचन्द्र मजुमदार थिए। यस दशकको अवधिमा ढाका विश्वविद्यालयमा विद्यार्थीको संख्या लगभग हरेक बर्ष बढ्दै गएको थियो।<ref name="আনিসুজ্জামান"/> सन् १९३६ मा विशेष दीक्षान्त समारोहमा रवीन्द्रनाथ ठकुर, आब्दुर रहिम, जगदीशचन्द्र बसु, प्रफुल्ल चन्द्र राय, जादुनाथ सरकार, मोहाम्मद इकबाल र शरतचन्द्र चट्टोपाध्यायलाई सम्मानित स्नातकोत्तर प्रदान गरिएको थियो। रवीन्द्रनाथ ठाकुर शारीरिक बिमारीका कारण दीक्षान्त समारोहमा उपस्थित हुन सकेनन्।<ref name="ঘোষ ২০১৩"/> सन् १९३६ मा उपन्यासकार शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय मुस्लिम साहित्यिक समाजको दशौँ र अन्तिम सत्रका अध्यक्ष बनेका थिए। सन् १९२८ मा संस्कृत र बाङ्ला विभागलाई विघटन गराई दुई छुट्टै विभागहरू, संस्कृत र बाङ्लाको स्थापना गरिएको थियो। सन् १९४० मा ढाका विश्वविद्यालयमा छात्राहरूको कुल सङ्ख्या १,५६९ र छात्राहरूको कुल सङ्ख्या ९६ पुगेको थियो। <ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১১৫-১২২</ref> === सन् १९४० को दशक === सन् १९४० २३ मार्चका दिन लाहोरको प्रस्ताव गरिएपछि पाकिस्तान आन्दोलनले ढाका विश्वविद्यालयका मुसलमान विद्यार्थीहरूको बीचमा प्रतिक्रिया व्यक्त गरेका थिए। विश्वविद्यालयमा मुसलमान विद्यार्थीहरू देशको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक आन्दोलनमा सक्रिय रूपमा सहभागी भएको यो पहिलोपटक थियो।<ref name="সিদ্দিকী ২০১৮">{{वेब स्रोत |अन्तिम=সিদ্দিকী |प्रथम=নূরে আলম |शीर्षक=স্বাধীনতা সংগ্রাম ও ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় |युआरएल=http://mzamin.com/article.php?mzamin=123309 |पहुँचमिति=१४ मे २०२० |कार्य=মানবজমিন |मिति=२८ जुन २०१८}}</ref> सन् १९४३ मा मुसलमान विद्यार्थीहरूले विश्वविद्यालयको विद्यार्थी कार्यक्रममा सजावटको विरुद्ध विरोध प्रदर्शन गरेकाले हिन्दु र मुसलमान विद्यार्थीहरू बीचको साम्प्रदायिक दङ्गा सुरु भएको थियो। सन् १९४३ फेब्रुअरी २ का दिन दङ्गामा पाक्षिक पाकिस्तान मुस्लिम लिगका संस्थापक तथा साहित्य संसदका कार्यकर्ता नजिर आहमेदलाई छुरा प्रहार गरिएको थियो। विश्वविद्यालयको दक्षिण प्रवेशद्वार नजिकको स्थानहरूको दङ्गा चलिरहेको थियो। यसलाई रोक्न खोज्दा नजिर आहमेद घाइते हुन पुगेका थिए भने उनलाई मिटफोर्ड अस्पताल पुर्‍याइएको थियो। अस्पताल लगिएको साँझ आहमेदको मृत्यु भएको थियो।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১০৭</ref> अस्पतालमा आहमेदको साथमा कवि जसीमउद्दीन रहेका थिए। यसैबीच, अर्का मुसलमान विद्यार्थी मोताहार होसेनलाई क्याम्पसमा छुरा प्रहार गरिएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धको क्रममा विश्वविद्यालयका अधिकांश भवनहरू सेनाले कब्जा गरेको थिए जसको फलस्वरूप ढाका विश्वविद्यालय ढाका हल (हाल शहीदुल्लाह हल), फजलुल हक हल र कर्जन हलमा सिमित गरिएको थियो। स्थापना भएको ४३ वर्ष पछि विश्वविद्यालयमा विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या निम्न स्तरमा आएको थियो। सन् १९४६ देखि सन् १९४९ सम्म प्रगति लेखक सङ्घको गतिविधि ढाका विश्वविद्यालयमा केन्द्रित हुँदै विकासित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |अन्तिम=আহমদ |प्रथम=ওয়াকিল |शीर्षक=প্রগতি লেখক সংঘ |युआरएल=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%97%E0%A6%A4%E0%A6%BF_%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%95_%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%98 |वेबसाइट=বাংলাপিডিয়া |प्रकाशक=বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি |पहुँचमिति=१४ मे २०२०}}</ref> मुनिर चौधुरी, शमशुर रहमान खान, सुल्तानुज्जामान खान, अरविन्द सेन, मदनमोहन बसाक, कल्याण दासगुप्ता, आब्दुल्लाह अाल-मुति शरफुद्दिन र अन्य व्यक्तिहरू यस संस्थाका सक्रिय कार्यकर्ता थिए। ==== आवामी मुस्लिम लिग ==== सन् १९४३ को अन्ततिर आबुल हाशिम बङ्गाल प्रान्तीय मुस्लिम लिग सङ्घका महासचिवको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् १९४४ मा आबुल हाशिम ढाका आएका थिए भने उनले १५० सङ्ख्याको मोगलटुलीलाई अप्रिल १ का दिन शामशुल हकको नेतृत्वमा मुस्लिम लिगको कर्य शिविरको।स्थापना गरेका थिए। यस कार्य शिविरबाटै पूर्वी पाकिस्तानको राजनीतिमा विपक्षी दल सूचित हुन सुरु भएको थियो भने यसकारण 'छात्र लिग' र 'आवामी मुस्लिम लिग'को स्थापना भएको थियो। यस शिविरमा अधिकांश कामदारहरू ढाका विश्वविद्यालयका थिए। सन् १९४६ को चुनावमा मुस्लिम लिगले ९७ प्रतिशत मत ल्याउन सफल भएको थियो। यस कारण सन् १९४७ अगस्ट १४ का दिन नयाँ देशको रूपमा पाकिस्तानको उदय भएको थियो तर विस्तारै मुस्लिम लिग ख्वाजा नाजिमुद्दिन, नुरुल आमिन र युसुफ आली चौधुरी गरी तीन भागमा विभाजन भएको थियो। शक्तिको एकीकरण र समस्याको समाधानका लागि सन् १९४८ जनवरीमा १५० सङ्खिय भवनमा शामशुल हक, [[शेख मुजिबुर रहमान]], खन्दोकार मोशताक आहमेदले एक सम्मेलनमा सहभागी हुन आह्वान गरेका थिए। साधारणतया यो सम्मेलन आवामी मुस्लिम लिगको सुरुवाती चरण थियो। पछि लिगको नेतृत्व लिनेहरूमध्ये अधिकांश ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১২৮</ref> ==== भाषा आन्दोलन ==== पाकिस्तानको स्थापना हुनु भन्दा अगाडिनै आलिगड विश्वविद्यालयका डाक्टर जियाउद्दिनले उर्दु भाषालाई पाकिस्तानको राष्ट्रभाषा बनाउने प्रस्ताव गरेका थिए भने यसको विपक्षमा ढाका विश्वविद्यालयका डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाहले बङ्गला भाषालाई राष्ट्रभाषा बनाउने प्रस्ताव गरेका थिए। सोही समय ढाका विश्वविद्यालयका अध्यापक आबुल कासेमको नेतृत्वमा तमद्दुन मजलिसले बङ्गला भाषालाई पाकिस्तानको राष्ट्रभाषाको रूपमा दावि गर्दै प्रचार अभियान सुरु गरेका थिए। सन् १९४८ मार्च ११ का दिन ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूले पाकिस्तानको संविधानसभामा बङ्गला भाषालाई राष्ट्रभाषाको रूपमा स्वीकार नगर्नेको विरोधमा प्रदर्शन र ठाउँठाउँमा हड्ताल गरेका थिए। सोही दिन परिचालित प्रहरीहरूको समूहले प्रदर्शनलाई रोक्दै थुप्रै विद्यार्थीहरूलाई पक्राउ गरेको थियो जसमध्ये शमशुल हक, शेख मुजिबुर रहमान, अली अाहाद, शओकत आली, काजी गोलाम माहबुब प्रमुख थिए। त्यसपछि ढाका विश्वविद्यालयमा केन्द्रित रहेर देशभर विद्यार्थी आन्दोलन सुरु भएको थियो जसको परिणामस्वरूप प्रधानमन्त्री ख्वाजा नाजिमुद्दिनले मार्च १५ का दिन विद्यार्थीहरूसँग एउटा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। त्यसको चार दिन पछि पाकिस्तानका संस्थापक मोहम्मद अली जिनाह ढाका आएर मार्च २१ मा ढाका घोडदौड मैदानमा एक जनसभालाई सम्बोधन गर्दै उर्दु भाषालाई राष्ट्रभाषा बनाउने कुरालाई स्पष्टताका साथ घोषणा गरेका थिए।<ref name="সিদ্দিকী ২০১৮"/> मार्च २४ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको दीक्षान्त समारोहमा जिनाहले आफ्नो भाषण दोहोराएका थिए। जुन यस प्रकार छ: {{उक्ति|... রাষ্ট্রের বিভিন্ন প্রদেশের যোগাযোগের ভাষা হিসেবে একটি ভাষা থাকবে এবং সে ভাষা হবে উর্দু অন্য কোন ভাষা নয়। কাজেই স্বাভাবিকভাবে রাষ্ট্রভাষা হবে উর্দু, যা এই উপমহাদেশের লক্ষ লক্ষ মুসলমানের দ্বারা পুষ্ট হয়েছে, যা পাকিস্তানের এক থেকে অন্য প্রান্ত সকলেই বোঝে এবং সর্বোপরি যার মধ্যে অন্য যে কোন প্রাদেশিক ভাষা থেকে অধিক ইসলামী সংস্কৃতি এবং ঐতিহ্য বাস্তব রূপ লাভ করেছে এবং যে ভাষা অন্যান্য ইসলামী দেশগুলিতে ব্যবহৃত ভাষার সর্বাপেক্ষা কাছাকাছি।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৩২-১৩৬</ref>}} विद्यार्थीहरूले तत्काल भाषणको विरोध गरेका थिए। २४ मार्चमा राष्ट्रभाषा कार्य परिषद्को एक प्रतिनिधिमण्डलले जिनहालाई भेट गर्दै बङ्गला भाषालाई पाकिस्तानको एक राज्य भाषा बनाउनुपर्ने माग गर्दै ज्ञापन पत्र बुझाएका थिए। प्रतिनिधिमण्डलमा शामशुल हक, कामरुद्दिन आहमेद, आबुल काशेम, ताजउद्दिन आहमेद, मोहाम्मद तोयाहा, आजिज आहमद, अली आहाद, नईमउद्दिन आहमद, शामसुल आलम र नजरुल इसलाम थिए। सन् १९४८ नोभेम्बर ७ का दिन पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री लियाकत अली खान ढाका विश्वविद्यालय स्थित एक खेल मैदानमा विद्यार्थीहरू माझ एक भाषण दिएका थिए। यस सभामा ढाका विश्वविद्यालयको केन्द्रीय विद्यार्थी संसदले बङ्गला भाषालाई राष्ट्रभाषा बनाउनु पर्ने माग पुनः उठाएको थियो तर लियाकत अली खानले यसमा टिप्पणी गर्दै अस्वीकार गरिदिएका थिए। <ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৩২-১৩৬</ref> ==== चौँथो-वर्गीय कर्मचारी आन्दोलन ==== ढाका विश्वविद्यालयका चौँथो वर्गीय कर्मचारीहरूले उनीहरूको अधिकारका लागि सन् १९४८ मा हड्ताल सुरु गरेका थिए। विद्यार्थीहरूले उनीहरूको हडताललाई समर्थन गर्दै मार्च ५ गतेसम्म विद्यार्थी हडताल जारी राख्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৩৬-১৩৮</ref> अधिकारीहरूको मौखिक आश्वासन पछि मार्च १० का दिन हडताल समाप्त भएको थियो तर विश्वविद्यालय अधिकारीहरूले विश्वविद्यालयलाई अनिश्चित कालका लागि बन्द गरेका थिए। विश्वविद्यालय अधिकारीहरूले २७ जना विद्यार्थीको विरुद्ध शान्तिमूलक कारबाही गरेका थिए। शेख मुजिबुर रहमानलाई १५ टाका जरिवाना तिराइएको थियो भने जरिवाना नतिरेको खण्डमा उनलाई विश्वविद्यालयबाट निकालिने भनिएको थियो। यही समयमा शेख मुजिब पक्राउ परेका थिए उनले सन् १९५२ को जनआन्दोलनमा कारागारबाट अनसन बस्न गर्न सुरु गरेका थिए।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৩৮</ref> ==== अरबी लिपिमा बङ्गला ==== सन् १९४८ मा कराचीमा आयोजित अखिल पाकिस्तान शिक्षक सम्मेलनमा पाकिस्तानका शिक्षामन्त्री फजलुर रहमानले इस्लामी विचारधाराको लागि बङ्गाल भाषाको लागि 'अरबी लिपि' अपनाउने प्रस्ताव गरेका थिए। बङ्गालमा अरबी अक्षरहरूको परिचयका लागि डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाहलाई नियुक्त गर्न एक पत्र पठाइएको थियो तर उक्त प्रस्ताव उनले अस्वीकार गरेका थिए। सन् १९४९ डिसेम्बर ११ का दिन ढाका विश्वविद्यालय कालाभवन र इकबाल हलमा विद्यार्थीहरूको विरोध बैठक आयोजित गरिएको थियो।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৩৯</ref> === सन् १९५० को दशक === ==== सन् १९५२ को भाषा आन्दोलन ==== सन् १९५२ जनवरी २६ का दिन पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री ख्वाजा नाजिमुद्दिनले ढाकामा अखिल पाकिस्तान मुस्लिम लिगको अधिवेशनमा आफ्नो भाषणमा उर्दु पाकिस्तानको राष्ट्रभाषा हुने घोषणा गरेका थिए। यसको विरोधमा जनवरी ३० का दिन ढाकामा एक विद्यार्थी हडताल गरिएको थियो जहाँ अताउर रहमान खानको अध्यक्षतामा आवामी मुस्लिम लिग, युवा लिग, छत्रा लिग, विश्वविद्यालय सङ्ग्राम परिषद् र खिलाफते रब्बानी पार्टीको प्रतिनिधित्व गर्दै एक सर्वदलीय कार्य परिषद्को गठन गरिएको थियो। ८ फेब्रुअरीका दिन विद्यार्थी हड्तालको अवलोकन गर्दै २१ फेब्रुअरीलाई राष्ट्रभाषा दिवसको रूपमन मनाउने निर्णय गरिएको थियो। २० फेब्रुअरीको साँझ नुरुल आमिन सरकारले ढाकामा १४४ धारा जारी गरेका थिए। आबुल हाशिमको अध्यक्षतामा नवाबपुरको आवामी लिगको कार्यालय कक्षमा १४४ धारालाई भङ्ग नगर्ने निर्णय गरिएको थियो यद्यपि विश्वविद्यालय सङ्घर्ष परिषद् धारा १४४ लाई भङ्ग गर्ने पक्षमा कटिबद्ध रहेको थियो। सङ्ग्राम परिषदको बैठकमा आब्दुल मतिन, अली आहाद र गोलाम मओलाले धारा १४४ को उल्लङ्घन गर्ने पक्षमा मतदान गरेका थिए। विद्यार्थीहरू १० व्यक्तिको असङ्ख्य समूहमा विभाजित भए र अनुशासनको साथ धारा १४४ लाई भङ्ग गर्ने निर्णय गरेका थिए। जब विद्यार्थीहरूले फेब्रुअरी २१ का दिन धारा १४४ लाई उल्लङ्घन गर्न सुरु गरे तब प्रहरी र विद्यार्थीहरू बीच झडप भएको थियो। व्यवस्थापिकाको बजेट सत्र दिउँसो सुरु हुने भनिएको थियो। विद्यार्थीहरू भाषाको माग गर्दै परिषद् भवनतिर जाँदै गर्दै परिचालित प्रहरीहरूको समूहले उनीहरूलाई अवरोध गर्दै गोली चलाउन सुरु गरेका थिए। पहिलो चरणमा रफिकउद्दिन र जब्बार मारिएका थिए। ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थी आबुल बरकत पछि घाइते भए र राती उनको हत्या गरिएको थियो। २२ फेब्रुअरी का दिन ढाका मेडिकल क्याम्पस प्राङ्गणमा ठूलो शोक जुलुस निकालिएको थियो। प्रहरीहरूको समूहले विद्यार्थीहरूलाई उच्च अदालत र कर्जन हल बीचको सडकमा रोके र गोली हान्न सुरु गरेको थियो। यस समय शफीउर रहमान र रिक्सा चालक आउवाल मारिएको थियो। २३ फेब्रुअरीका दिन विद्यार्थीहरूले एक सहिद मीनारको निर्माण गरेका थिए। २४ फेब्रुअरी बिहान सहिद शफीउर रहमानका बुबाले अनधिकृत रूपमा सहिद मीनारको उद्घाटन गरेका थिए भने फेब्रुअरी २६ का दिन आबुल कालाम शामसुद्दिनले आधिकारिक रूपमा सहिद मीनारको उद्घाटन गरेका थिए। यसैबीच प्रहरीले सुरक्षा ऐन अन्तर्गत आबुल हाशिम, आब्दुल हामिद खान भासानी, प्राध्यापक मुनिर चौधुरी, प्राध्यापक अजीत कुमार गुह, पुलिन दे, अध्यापक पृथ्वीश चक्रवर्ती, ली आहाद र अन्यलाई पक्राउ गरेको थियो। नुरुल अमिन सरकारले भाषा आन्दोलन कर्मीहरूलाई भारतीय जासूस, हिन्दु र कम्युनिस्टहरूको सङ्ज्ञा दिएका थिए। <ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৪১-১৪৫</ref> ==== सन् १९५२ पछि ==== सन् १९५३ का दिन ढाका विश्वविद्यालय छात्र सङ्घ (डासु) को नाम ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी सङ्घ (डाकसु) मा परिवर्तन गरिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयका विभिन्न हलहरूको वार्षिक चुनावमा प्रजातान्त्रिक संयुक्त मोर्चा गठन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |अन्तिम=রনি |प्रथम=মাহবুব |अन्तिम२=আবির |प्रथम२=আবদুল হাকিম |शीर्षक=ডাকসু : নেতৃত্ব তৈরির সূতিকাগার |युआरएल=https://www.ittefaq.com.bd/print-edition/last-page/33245/%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC-%E0%A6%A4%E0%A7%88%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B0--%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |पहुँचमिति=१९ मे २०२० |कार्य=দৈনিক ইত্তেফাক |मिति=२ मार्च २०१९}}</ref> ढाक विश्वविद्यालयको प्रत्येक हल र सङ्घ डाकसु निर्वाचनमा पहिलो मुस्लिम लिगको सदस्य विद्यार्थी सङ्गठन निखिल पूर्वी पाकिस्तान छत्रा लिगका उम्मेदवारहरू जनप्रजातान्त्रिक संयुक्त मोर्चाका उम्मेदवारहरहरूसँग पराजित भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=শহীদ মিনারের সংক্ষিপ্ত ইতিহাস |युआरएल=https://www.banglanews24.com/kids/news/bd/369596.details |पहुँचमिति=१९ मे २०२० |कार्य=বাংলানিউজটোয়েন্টিফোর.কম |मिति=२० फेब्रुअरी २०१५}}</ref> तत्कालीन सरकारले सन् १९५५ फेब्रुअरी २१ का दिन सहिद दिवस मनाउन प्रतिबन्ध लगाएको थियो। यद्यपि त्यसदिन कुनै हताहत भएको थिइन। अत्याधिक मात्रामा विद्यार्थीहरूलाई पक्राउ गरिएकाले ढाका केन्द्रीय कारागारमा विद्यार्थीहरूलाई राख्ने ठाउँको अभावमा उनीहरूलाई तत्कालीन प्रहरी मुख्यालय लालबाग किल्लाको पालमा राखिएको थियो। केन्द्रीय सहिद मीनार हामिदुर रहमान र नोभेरा आहमेदको अन्तिम प्रारूपका अनुसार सन् १९५७ मा यसको निर्माण सुरु गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |अन्तिम=রফিক |प्रथम=আহমদ |शीर्षक=শহীদ মিনার |युआरएल=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%B6%E0%A6%B9%E0%A7%80%E0%A6%A6_%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |वेबसाइट=বাংলাপিডিয়া |प्रकाशक=বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি |पहुँचमिति=१९ मे २०२०}}</ref> सन् १९५६ फेब्रुअरी २१ का दिन सहिद मीनारको उद्घाटन गरिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयका उपकुलपति महमुद हुसाइनको नेतृत्वमा रहेको समितिले समग्र पर्यवेक्षणको निरीक्षण गरेको थियो। ==== सन् १९५० को दीक्षान्त समारोह ==== तत्कालीन उपकुलपति सैयद मोवाज्जेम होसनेले सन् १९५० डिसेम्बर २३ का दिन दीक्षान्त समारोहमा भाषण दिएका थिए। यस दशकमा सन् १९५०, ५२, ५४, ५५, ५७, ५७, ५८, ५९ मा गरी जम्मा ७ दीक्षान्त समारोहहरू आयोजना गरिएको थियो। सन् १९५२ को दीक्षान्त समारोहको मिति फेब्रुअरी २४ का दिन तोकिएको थियो तर त्यसदिन दीक्षान्त कसमारोह आयोजना नभई त्यस वर्षको १७ डिसेम्बरका दिन आयोजना भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় : ৯৪ বছরে ৪৯ সমাবর্তন |युआरएल=https://archive1.ittefaq.com.bd/print-edition/campus/2015/01/21/27137.html |पहुँचमिति=११ मे २०२० |कार्य=দৈনিক ইত্তেফাক |मिति=२१ जनवरी २०१५}}</ref> === सन् १९६० को दशक === सन् १९६० को दशकको सुरुमा अयुब खानको सैन्य शासनकालमा महमुद होसने र आचार्य जनरल आजम खानको सुपरिवेक्षणमा ढाका विश्वविद्यालयको विकास कार्य सुरु भएको थियो। सन् १९२१ पछि ढाका विश्वविद्यालयमा पहिलोपटक विकास कार्य गरिएको थियो।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ২২৮-২৩২</ref> यस समय सन् १९५६ देखि अधुरो रहेको केन्द्रीय सहिद मीनारको निर्माण कार्यलाई सम्पन्न गरिएको थियो। तत्कालीन गभर्नर आजम खानले डाक्टर माहमुद होसेनलाई सभापति र अध्यापक मुनीर चौधुरीलाई सदस्य सचिवको रूपमा सिफारिस गरेपछि सहिद मीनारको काम विस्तारै सम्पन्न भएको थियो। सन् १९६१ मा रवीन्द्रको जन्म शताब्दी वार्षिकोत्सव मनाउन पूर्वी पाकिस्तानमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो तर अयुब सरकारका सबै परिणामहरूलाई बेवास्ता गर्दै ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थी र शिक्षकहरूको पहलमा न्यायमूर्ति माहबुब मोर्शेद र अध्यापक खान सरवार मोर्सेदको नेतृत्वमा गठित समितिले रवीन्द्र जन्म शताब्दी महोत्सवमा भव्य रूपमा मनाएको थियो।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৪৯-১৫৮</ref> यस दशकको अवधिमा ढाका विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्रीहरूले पाकिस्तानको दुई भागका लागि छुट्टै अर्थव्यवस्थाको आवश्यकतालाई प्रचार गर्न सुरु गरेका थिए। सन् १९६२ मा पाकिस्तानको पूर्वी भागमा हिंसात्मक रूपमा विद्यार्थीहरूको विरोधको प्रदर्शन भएको थियो। सन् १९६२-६३ को शैक्षिक सत्रका अधिकमात्रामा विद्यार्थीहरूको प्रदर्शनका कारण यति यस वर्ष जम्मा २७ दिन कक्षा सञ्चालन भएको थियो। यस आन्दोलनको नेतृत्व ढाका विश्वविद्यालयको छात्रा लिग र छात्रा सङ्घ जस्ता विद्यार्थी सङ्गठनहरूले गरेका थिए। सन् १९६२ को अक्टोबर महिनामा आब्दुल मोनायेम खान पूर्वी पाकिस्तानका गभर्नर बनेका थिए भने तत्कालीन उपकुलपति माहमुद होसेनले त्यससमय विद्यार्थी आन्दोलन रोक्न कुनैपनि पहल नगरी राजिनामा दिएका थिए। पछि मयमनसिङ्ह कृषि विश्वविद्यालयका उपकुलपति अध्यापक एम ओसमानी गनी ढाका विश्वविद्यालयका उपकुलपति बनेका थिए। त्यस समयमा मोनाइम खानले अयुब विरोधी विद्यार्थी आन्दोलनलाई दबाउन राष्ट्रिय विद्यार्थी सङ्घ (एनएसएफ) नामक सशस्त्र बलको गठन गरेका थिए। एनएसएफले सन् १९६३ देखि ढाका विश्वविद्यालयमा आतङ्कको शासन स्थापित गरिएको थियो। सन् १९६६ मा एनएसएफले अर्थनीति विभागका शिक्षक अध्यापक डाक्टर आबु माहमुदलाई घाइते बनाएका थिए भने विश्वविद्यालयका विद्यार्थी तथा शिक्षक सङ्घले यसको विरोध गरेका थिए। <ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ১৪৯-১৫৮</ref> ==== सन् १९६० को दशकको दीक्षान्त कार्यक्रम ==== सन् १९६० को दीक्षान्त समारोह ११ जनवरीको दिन आयोजना गरिएको थियो। यस दीक्षान्त समारोहका उपकुलपति न्यायमूर्ति हामुदुर रहमान थिए भने प्रमुख अतिथि पाकिस्तानका सैन्य शासक अयुब खान थिए।सन् १९६१ को दीक्षान्त समारोहका आचार्य महासेनानी आजम खान थिए। सन् १९६४ मार्च २२ का दिन आयोजित दीक्षान्त समारोहमा तत्कालीन उपकुलपति एम ओसमानी गनी र प्रमुख आचार्य आब्दुल मोनायेम खान थिए। ढाका विश्वविद्यालयको इतिहासमा पहिलो पटक कुनै दीक्षान्त कार्यक्रममा आचार्य र उपकुलपति दुवै ढाका विश्वविद्यालयका भूतपूर्व विद्यार्थीहरू थिए। तर विद्यार्थीहरूले मोनायेम खानबाट स्नातकोत्तर लिन अस्वीकार गर्दा उक्त अधिवेशन असफल भएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयको ३९औँ दीक्षान्त कार्यक्रम सन् १९७० मार्च ८ का दिनसम्म आयोजना गरिएको थियो जुन पाकिस्तानको शासनकालको अन्तिम दीक्षान्त कार्यक्रम थियो। त्यसपछि सन् १९७१ मा [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|स्वतन्त्रता युद्ध]]का कारण दीक्षान्त कार्यक्रम आयोजना हुन सकेन।<ref>ইসলাম, পৃষ্ঠা ২২৮-২৩২</ref><ref>উল্লাহ, মাহবুব। ষাটের দশকের রাজনীতি ও অন্যান্য প্রসঙ্গ।</ref> == विश्वविद्यालयसँग सम्बद्ध संस्थान == देशको सबैभन्दा प्राचीन यस विश्वविद्यालयमा हाल १३ सङ्काय, ८३ विभाग, १२ सङ्घ र ५६ अनुसन्धान केन्द्रहरू रहेका छन्। यस बाहेक यस विश्वविद्यालयमा छात्रावासका लागि २० वटा आवासिक भवनहरू र ३ आवासीय केन्द्रहरू रहेका छन्। <ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/main_menu/the_university/about |पहुँचमिति=१७ अप्रिल २०१९ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190401144125/http://www.univdhaka.edu/main_menu/the_university/about |अभिलेखमिति=१ अप्रिल २०१९}}</ref> === सङ्कायहरू === === कला सङ्काय === [[File:Arts Building, DU.JPG|right|thumb|कला सङ्काय]] [[File:Lecture Theater Building, DU.JPG|right|thumb|कला सङ्कायको एक भवन]] [[चित्र:Aparajeyo Bangla statue.jpg|right|thumb|अपराजोय बाङ्ला, ढाका विश्वविद्यालयको कला सङ्कायमा अवस्थित एक मूर्ति]] ==== बाङ्ला विभाग ==== ढाका विश्वविद्यालयको स्थापना भए लगत्तै यहाँ बाङ्ला विभागका कार्यक्रमहरूलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यस विभागका प्रथम अध्यापक चथा विभागीय प्रधान महामहोपाध्याय हरप्रसाद शास्त्री रहेका थिए। पछि यस विभागका लागि मुहम्मद शहीदुल्लाहले यस विभागका लागि प्रभाषकको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९५२ मा भाषा आन्दोलनका समयमा यस विभागको भूमिका अतुलनीय रहेको थियो। अध्यापक मुहम्मद आबदुफ हाइयेरको सम्पादनमा प्रकाशित (सन् १९५८ देखि) "साहित्य पत्रिका" यस विभागमा अनुसन्धानका लागि ऐतिहासिक रुपमन यहाँ स्थापित भएको थियो। सन् १९७१, बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धका समयमा यस विभागका शिक्षक तथा अध्यापक मुनीर चौधरी, मोफाज्जल हायदार चौधुरी, आनोवार पाशा लगायत कयौँ शिक्षकहरू सहिद भएका थिए। अध्यापक मुनीर चौधुरीद्वारा आविष्कृत मुनीर अपटिमा नामक एक कुञ्जीपाटी तथा लेखन यन्त्रको बाङ्ला विभागमा ठूलो योगदान रहेको छ।<ref>{{cite journal|title= ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो)|journal= ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालयको शैक्षिक पात्रो)|date=2005-2006|page=34}}</ref> ==== अङ्ग्रेजी विभाग ==== अङ्ग्रेजी विभाग ढाका विश्वविद्यालयको प्रतिष्ठाकाल देखिनै रहेको एक विभाग हो। हाल यस विभागमा ३६ जना पूर्णकालीन शिक्षक, १ जना उच्च कोटीकाका अध्यापक, १ खण्डकालीन अध्यापक र १ खण्डकालीन शिक्षक रहेका छन् अङ्ग्रेजी विभागको इतिहासलाई तीन विशिष्ट चरणहरूमा विभाजित गर्न सकिन्छ। बेलायती शासनकालको समयमा यस विभागका प्रधानको हिसाबमा सिएल रेनलाई नियुक्त गरिएको थियो। सन् १९४७ मा देश विभाजनका समयमा अध्यापन गराइरहेका कयौँ शिक्षकहरूले यस विभाग छाडेका थिए। कयौँ शिक्षकहरूले यस विभाग छाडे पछि एजी स्टक जस्ता अध्ययकहरू यस विभागसँग जोडिएका थिए। साहित्य तथा भाषाका क्षेत्रमा यस विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूको भूमिका तथा योगदान यस विभागमा सबैभन्दा परिचित छ। अङ्ग्रेजी विभागका अध्ययनरत कयौँ विद्यार्थीहरू तथा शिक्षकहरूले भाषा आन्दोलनको समयमा निकै सक्रिय रूपमा लागिपरेका थिए भने ती मध्ये शिक्षक ज्योतिर्मय गुहठारता, राशिदुल हासान तथा ७ जना विद्यार्थीहरू सहिद भएका थिए। <ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ ३४-३५</ref> ==== अरबी तथा इसलाम शिक्षा विभाग ==== सन् १९२१ मा अरबी तथा इसलामी विषयमा अध्ययन गर्नका लागि ढाका विश्वविद्यालयमा अरबी विभागको स्थापना गरिएको थियो। अरबी विभागका प्रथम विभागीय प्रधान शामसुल ओलामा आबु नसर अहीद थिए। यस विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थी एसएम हुसाइन यस विभागका उपचार्य बनेका थिए। सन् १९६० मा अरबी विभाग एक स्वतन्त्र विभागको रूपमा परिणत भएको थियो। यस विभागको सुरुवात गर्दा खेरी मात्र ४ जना शिक्षकहरू रहेका थिए। सन् २००६ सम्ममा यस विभागमा कुल २१ जना शिक्षकहरू रहेका थिए भने प्रायः विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ५०० हुन्छ। यसको स्थापना भएदेखि यस विभागका विद्यार्थीहरूले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उल्लेखनीय योगदानहरू पुर्‍याइरहेका छन्। सन् १९२१ मा स्थापित अरबी तथा इस्लामी अध्ययन विभाग सन् १९६० मा छुट्टिएक‍ थियो भने "इस्लामी अध्ययन" एक स्वतन्त्र विभागको रूपमा स्थापित भएको थियो। हाल यस इस विभागमा लगभग १६ शिक्षकहरू रहेका छन्। यस विभाग कलाभवनको दोस्रो तल्लामा अवस्थित छ भने विभागीय पुस्तकालय चौँथो तलामा अवस्थित रहेको छ। पुस्तकालयको छेउमा विभागीय शिक्षकहरूले आफ्नै खर्चमा बनाएको विद्यार्थीहरूको लागि कम्प्युटर प्रयोगशाला रहेको छ। हाल विभागले सेमेस्टर प्रणाली शिक्षा प्रणाली लागू गरेको छ।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:३५</ref> ==== इस्लाम इतिहास तथा संस्कृति विभाग ==== सन् १९४८ मा मात्र तीनजना शिक्षकलाई लिएर इस्लाम इतिहास तथा संस्कृति विभागको स्थापना गरिएको थियो। इतिहास विभागका विभागीय प्रधान अध्यापक आब्दुफ हामिदले सुरुदेखिनै यस विभागको पनि प्रधानको रूपमा दायित्व निर्वाह गरेका थिए। सन् १९५० मा अध्ययक आबु माहमेद शाबिबुल्लाह विभागीय प्रधानको रूपमा नियुक्त भएका थिए। आबु माहमेद शाबिबुल्लाह पछि विभिन्न समय ममताजुर रहमान तरफदार, अध्यापक मुहाक्मद सिराजुल इसलाम, अध्यापक एसएम इमामुद्दिन, अध्यापक आगा माहदि हुमायन, अध्यापक एसए क्यु हुमायनी आदि यस विभागका प्रमुख अध्ययकहरूको रूपमा कार्यरत थिए।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:३७</ref> ==== पाली, बौद्ध शिक्षा तथा संस्कृत विभाग ==== संस्कृत र पाली भाषा तथा यी भाषाहरूको साहित्य साहित्य प्राचीन शिक्षा, संस्कृति, धर्म, दर्शन र इतिहासको मुख्य तत्व हो। सन् १९२१ देखि ढाका विश्वविद्यालयमा संस्कृत र पाली विषयको शिक्षा कार्यक्रमलाई सुरु गरिएको थियो। जसकारण यो विभाग विभिन्न समयमा विभिन्न नामहरूबाट परिचित बनेको थियो। सन् १९५० मा यस विभागको नाम बाङ्ला तथा संस्कृत विभाग थियो भने पछि यसलाई परिवर्तन गरी सन् १९७० मा संस्कृत तथा पाली विभाग राखिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयमा हाल संस्कृत नामक एक विभाग तथा पाली तथा बौद्ध शिक्षा नामक एक विभाग गरी दुई फरकफरक विभागहरू चालू अवस्थामा रहेका छन्। यस विभागकका लागि विगतमा विभिन्न वरिष्ठ अध्ययकहरूले विभागीय प्रधानको रूपमा काम गरिसकेका छन्। यस विभागका केही उल्लेखनीय शिक्षकहरू मध्य: हरप्रसाद शास्त्री, डा मुशिलकुमार दे, डा मुहाम्मद शहीदुल्लाह आदि हुन्। यस विभागमा यस विभागमा स्नातक र स्नातकोत्तर बाहेक एमफिल तथा विद्यावारिधि स्नातकोत्तर कार्यक्रम पनि चालू रहेको छ। ढाका विश्वविद्यालय प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण भएका सबै धर्मका विद्यार्थीहरूलाई पाली र बौद्ध शिक्षा विभागमा ४ वर्षको अवधिमा भर्ना गर्न सकिन्छ। "पाली तथा बौद्ध शिक्षा" विभागका विद्यार्थीहरूले स्नातकोत्तर हासिल गर्नका लागि कुल ४ वर्षमा ६ सेमिस्टरहरूमा उतिर्ण हुनु पर्दछ। पाली भाषा र बौद्ध धर्म बाहेक यी ६ सेमेस्टरमा विद्यार्थीहरूले अङ्ग्रेजी, तथ्याङ्क, कम्प्युटर, अर्थशास्त्र, बङ्गलादेशको इतिहास अध्ययन, समाजशास्त्र, इतिहास, अनुसन्धान विधि र अन्य थुप्रै विषयहरूमा पनि अध्ययन गर्नु पर्दछ भने यही नियम संस्कृत विभागका विद्यार्थीहरूको लागि लागू हुन्छ।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:३७</ref> ==== तथ्यविज्ञान विभाग ==== सन् १९५९ मा सूचना तथा पुस्तकालय प्रबन्धन विभागको सुरुवात गरिएको थियो भने हाल यो विभाग पुस्तकालय विज्ञान विभागको रूपमा परिचित छ। तत्कालीन समयमा यस विभागमा मात्र डिप्लोमासम्मको अध्ययन व्यवस्था रहेको थियो भने पछि पुस्तकालय विज्ञानमा स्नातकोत्तर प्रदान गरिन थालिएको थियो। सन् १९८७ मा यस विभागको नाम परिवर्तन गरी पुस्तकालय तथा तथ्यविज्ञान विभाग राखिएको थियो भने नयाँ नामाकरण पश्चात् तीन वर्षीय स्नातकोत्तर प्रदान गर्न सुरु गरिएको थियो। पछि यस विभागको नाम पुनः फेरबदल परि पुस्तकालय तथा तथ्यविज्ञान व्यवस्थापन विभाग राखिएको थियो। ==== नाट्यकला तथा सङ्गीत विभाग ==== सन् १९९४ सेप्टेम्बर १ का दिन नाट्यकला तथा सङ्गीत विभागको स्थापना गरिएको थियो। यस भन्दा अघि ढाका विश्वविद्यालय कला सङ्कायको अधीनमा सन् १९८९ मा नाट्यकला विषय र सन् १९९३ मा सङ्गीत विभागको स्थापना गरिएको थियो। हाल यस विभागमा सङ्गीत विषयमा विद्यावारिधि हासिल गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। ==== फारसी, उर्दू साहित्य विभाग ==== सन् १९२१ देखि ढाका विश्वविद्यालयले फारसी भाषा साहित्य विषयको अध्ययनको सुरुवात गरेको थियो भने त्यससमय उर्दू भाषाको गतिविधिहरूलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सुरुवाती चरणमा फारसीमा स्नातकोत्तर तथा एक सहायकको रूपमा उर्दू भाषा पढाइ हुने व्यवस्था गरिएको थियो। सन् १९४७ मा पाकिस्तानको स्वतन्त्रता पश्चात् उर्दू भाषाको स्नातक र स्नातकोत्तरसम्मको पढाइलाई पनि थप गरिएको थियो। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रधान खान बाहादुर फिदा आली खान थिए। यस विभागका उल्लेखनीय शिक्षकहरू मध्य; अध्यापक आन्दालिब शादानी, शओकत सबजवारी, हानिफ आफताब आहमेद सिद्दिकी आदि पर्छन्। यस विभाग बङ्गलादेशमा फारसी र उर्दूको अभ्यासमा तथा विशाल साहित्यिक उत्थान गर्नका लागि एक महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ। सन् २००७ देखि फारसी भाषा र साहित्य विभागले एक विभागको स्थापना गरेका थिए।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ-३५</ref> ==== दर्शन विभाग ==== दर्शन विभागकोको सुरुवात ढाका विश्वविद्यालयको सुरुवात देखिनै भएक‍ थियो। शैक्षिकवर्ष सन् १९५२-५३ मा दर्शन विभागलाई दर्शन तथा मनोविज्ञान नामक चिनिन थालिएको थियो भने पछि यो यसै नामबाट परिचित भएको थियो। सन् १९६५ को अगस्टमा मनोविज्ञानलाई दर्शन विभागबाट छुट्टाएर एक छुट्टै विभागको रूपमा स्थापित गरिएको थियो। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धको सुरुवातमानै यस विभागका अध्यापक तथा तत्कालीन विभाग प्रधान डाक्टर गोविन्दचन्द्र देव सहिद भएका थिए। यस विभागका सुरुवाती विभाग प्रधान जर्ज ह्यारी ल्याङ्ली थिए। सहिद डा गोविन्दचन्द्र देवको मृत्यु हुनु भन्दा अगाडि उनले आफ्नो ५०% चल तथा अचल सम्पत्ति ढाका विश्वविद्यालयको पक्षमा दार्शनिक अध्ययनको लागि विशेष गरी मानव कल्याण, सामाजिक प्रगति, विश्व भ्रातृत्व र विश्व शान्तिको पक्षमा हस्तान्तरण गरेका थिए। उनीद्वारा हस्तान्तरण गरिएको दानका कारण सन् १९६० को डिसेम्बर महिनामा दर्शन विभागको स्थापना गरिएको थियो। केन्द्रले नियमित रूपबाट "दर्शन र प्रगति" नामक एक बङ्गला पत्रिका प्रकाशित गर्दछ भने एक अङ्ग्रेजी पत्रिका जसलाई फिलोसोफी र प्रोग्रेस पनि भनिन्छ। यस केन्द्रको पहलमा प्रत्येक वर्ष मासिक बैठक र देव स्मारक व्याख्यानको आयोजना गरिन्छ।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठঃ३६-३७</ref> ==== इतिहास विभाग ==== सन् १९२१ जुलाई १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयमा एक नयाँ विभागको रूपमा इतिहास विभागको सुरुवात गरिएको थियो। सुरुवाती वर्षहरूमा यस विभागबाट ७ जनाले मात्र स्नातक अध्ययन विद्यार्थी थिए भने सन् १९२३ मा १४ विद्यार्थीले भर्ना गरेका थिए। यस विभागको सुरुवात गर्दा यहाँ जम्मा ५ जना शिक्षकहरू रहेका थिए भने वर्तमानमा २९ जना नियमित शिक्षक, २ जना सङ्ख्यातिरिक्त शिक्षक, १ जना वरिष्ठ शिक्षक तथा ५ जना खण्डकालीन शिक्षकहरू रहेका छन्। यस विभागमा स्नातक तथा स्नातकोत्तर अध्ययनरत विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ५०० हुन्छ। यस विभागले शिक्षा क्षेत्रको साथसाथै साँस्कृतिक गतिविधि तथा खेलकुद क्षेत्रमा पनि विशेष योगदान दिएको छ। सन् १९३० को दशकदेखि विभिन्न आन्दोलन तथा सङ्ग्रामहरूमा यस विभागको अतुलनीय योगदान रहेको छ। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धको समयमा यस विभागका ३ शिक्षक र ३ विद्यार्थी सहिद भएका थिए।<ref name=autogenerated1> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:३६</ref> === विज्ञान सङ्काय === [[चित्र:Curzon Hall Main Building.A.M.R.jpg|right|thumb|कार्नन हल - मूल भवन]] सन् १९२१ मा यस विश्वविद्यालयको स्थापना कालदेखिनै विज्ञान सङ्कायको थालनी गरिएको थियो भने यस सङ्काय अन्तर्गत अनुसन्धान कार्यक्रमहरूलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यस सङ्कायको स्थापना गर्दा यसमा पदार्थ विज्ञान, रसायन विज्ञान र गणित विज्ञान गरी तीन विभाग छुट्टाइएको थियो। विज्ञान सङ्कायको अधीनमा हाल केन्द्रहरूको स्थापना गरिएको छ जसमा; बोस सेन्टर फर एडभान्स स्टडिज एन्ड रिसर्च, सेमिकन्डक्टर टेकनोलोजी रिसर्च केन्द्र, रिन्युएबल इनर्जी रिसर्च केन्द्र, बद्वीव अनुसन्धान केन्द्र, दुर्जोग अनुसन्धान प्रशिक्षण तथा व्यवस्थापन केन्द्र आदि पर्छन्।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:२१</ref> ==== पदार्थ विज्ञान विभाग ==== [[File:Department of Physics , University of Dhaka .jpg|thumb|ढाका विश्वविद्यालयको पदार्थ विज्ञान विभाग]] सन् १९२१ मा स्थापना गरिएको १२ विभागहरू मध्ये पदार्थ विज्ञान विभाग एक थियो। यस विभागको स्थापना कालदेखिनै यस विभागका लागि कलकत्ता विश्वविद्यालयका युवा शिक्षक तथा प्रतिभावान विज्ञानी सत्येन्द्रनाथ बसुले योगदान दिएका थिए। विशाल भारतको विभाजनमा समयमा यस विभागका कयौँ शिक्षकहरू देश छुट्टिएपछि भारत गएका थिए। त्यपछिका वर्षहरूमा यस विभागमा तात्विक पदार्थ विज्ञान, न्युक्लिय पदार्थ विज्ञान, ठोस पदार्थ विज्ञान, चिकित्सक विज्ञान, सौर्यशक्ति विज्ञान, भूपदार्थ विज्ञान आदि विषयहरूलाई थप गरी अनुसन्धान गर्न सुरु गरिएको थियो। यो विभाग हाल बङ्गलादेशको वृहत् विभागको रूपमा परिणत भएको छ।<ref name=autogenerated13> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४५</ref> ==== गणित विभाग ==== सन् १९२१ मा प्रख्यात गणितविद् अध्यापक भूपतिमोहन सेन र डाक्टर नलिनीमोहन बसुको नेतृत्वमा ढाका विश्वविद्यालयमा गणित विभागको स्थापना गरिएको थियो। पहिला गणित विभाग पूर्वी बङ्गाल सरकारको सचिवालय भवनको एक कोठामा तथा त्यसपश्चात् केही समयका लागि कार्जन हलको पश्चिम तल्लामा स्थित थियो भने यो विभाग अस्थायी रूपमा वर्तमान प्राणि विज्ञान विभागको पूर्वी भागमा अवस्थित रहेको थियो। पछि एकै भवनको तीन तल्ला मध्ये पश्चिमी आधा भाग गणित विभागका लागि दिइएको थियो। सन् १९६५ मा साइन्स एनेक्स भवनको तीन तला गणित विभागलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। पछि एकै भवनको तीन तल्ला मध्ये पश्चिमी आधा भाग गणित विभागका लागि दिइएको थियो। सन् १९६५ मा साइन्स एनेक्स भवनको तीन तला गणित विभागलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। शैक्षिक वर्ष सन् १९७४-७५ मा एमफिल शिक्षा तथा शैक्षिक वर्ष सन् १९९६-९७ मा चार वर्षेको पाठ्यक्रम राख्नका लागि प्रस्ताव गरिएको थियो। हाल यस विभागमा शिक्षकहरूको सङ्ख्या ३५ छ भने विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या १५९३ रहेको छ। हाल यस विभागको सबै गतिविधिहरू मुजिबुर रहमान गणित विभागमा चालू रहेको छ।<ref name=autogenerated13 /> ==== रसायन विज्ञान ==== [[File:Department of chemistry, University of Dhaka .jpg|thumb|ढाका विश्वविद्यालयको रसायन विज्ञान]] ढाका विश्वविद्यालयको रसायन विज्ञान विभाग बङ्गलादेशको ऐतिहासिक शिक्षा विभागहरू मध्ये एक हो। यस विभागको सुरुवात सन् १९२१ मा विश्वविद्यालयको स्थापनासँगै भएको थियो। यस विभागमा हाल स्नातक, एमफिल तथा विद्यावारिधी लगायत अन्य उच्च शिक्षा हासिल गर्न सकिने व्यवस्था रहेको छ भने यस विभागका कुल शिक्षार्थीहरूको सङ्ख्या ४५० तथा शिक्षकहरूको सङ्ख्या ५१ रहेको छ। यस विभागका विभागीय प्रमुख अध्यापक मोकाररम होसेन खोन्दोकारको नामानुसार ढाका विश्वविद्यालयमा मोकाररम होसेन खोन्दोकार विज्ञान भवनको निर्माण गरिएको थियो। विज्ञानी मोकाररम होसेनको,स्मरणमा ढाका विश्वविद्यालयमा मार्च १२, १९८१ देखि विज्ञान आधारित स्मारक व्याख्यान सुरु गरिएको थियो जुन हालसम्म पनि सञ्चालनमा रहेको छ। यस विभागमा पूर्व विद्यार्थीहरूका लागि दुई आन्तरिक छात्रवृत्तिको व्यवस्था गरिएको छ जुन फातेमा तामिजउद्दिन छात्रवृत्ति र आब्दुल आजिज पाटोवारी स्मारक छात्रवृत्ति हुन्।<ref name=autogenerated16> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४६</ref> ==== तथ्याङ्क विभाग ==== बङ्गलादेशको पहिलो एकाडेमी मान्यता प्राप्त तथ्याङ्कविद् तथा साहित्यिक अध्यापक डाक्टर काजी मोताहार होसेनले बङ्गलादेशमा तथ्याङ्क शिक्षा तथा अनुसन्धानको प्रसारमा दूरगामी विचार दिएका थिए। तथ्याङ्कविद् अध्यापक एएनएम मुनिरुज्जामानको साथमा उनले सन् १९५० मा ढाका विश्वविद्यालयमा तथ्याङ्क विभागको स्थापना गरेका थिए। यस विभागमा प्रथम विभागीय प्रमुख मोताहार होसन थिए। यस विभागको माध्यमबाट कयौँ तथ्याङ्कविद्हरूले अन्तर्राष्ट्रिय रूपबाट ख्याति कमाउन सफल भएका थिए। यस विभागमा स्नातक, स्नातकोत्तर, एमफिल, विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। ==== पदार्थ तथा सैधान्तिक भौतिक विज्ञान विभाग ==== [[File:Department of Theoretical Physics, DU.jpg|thumb|पदार्थ तथा सैधान्तिक भौतिक विज्ञान विभाग]] कार्जन हल भवनको पूर्व पट्टिको भागदेखि लिएर यस विभागले हाल १५०० वर्गफिट बराबरको क्षेत्रमा स्थापित छ। अध्यापक खन्दोकार सिद्दिके राब्बानी यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुखको रूपमा यस विभागसँग आवद्ध भएका थिए भने यस विभागले सन् २००८ नोभेम्बर ३ का दिनदेखि यसको गतिविधिहरूलाई सञ्चालनमा ल्याएको थियो। स्वास्थ्य, आधुनिक विज्ञान र प्रविधिको योगदानलाई विश्वमाझ फैलाउनका आफ्नो प्रविधिक विकासको माध्यमबाट उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ विभागले अनुसन्धान गतिविधिहरू गरिरहेको छ। यो विभाग मुख्यतया व्यावहारिक तथा उद्देश्यपूर्ण अनुसन्धानमा केन्द्रित छ। यस विभागमा हाल एमफिल तथा विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। विज्ञान तथा प्राविधिक शाखाहरूबाट दक्षता हासिल गरेका विद्यार्थीहरूले विश्वविद्यालयको नियम बमोजिम यस विभागमा प्रवेश पाउन प्रावधान रहेको छ। यद्यपि यो विभागको अनुसन्धान सामग्री प्राथमिकता, पर्यवेक्षक र विद्यार्थीको आपसी प्राथमिकताहरूको संयोजनमा निर्भर गर्दछ। सैधान्तिक भौतिक विज्ञान विभागलाई ढाका विश्वविद्यालयमा सन् १९७५ देखि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो तर प्रयोजनीय सङ्काय तथा पूर्वाधारको अभावका कारण यो विभाग सञ्चालनमा आएको ३ वर्षमै बन्द भएको थियो। अध्यापक एएम हारुन अर रशिद यस विभागका प्रतिष्ठित अध्यक्ष थिए। यसलाई पछि सन् २००७ मा भौतिकी विभाग र विश्वविद्यालयका अधिकारीहरूको पहलमा पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/TPHY |पहुँचमिति=१ अप्रिल २०१९ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190401144049/http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/TPHY |अभिलेखमिति=१ अप्रिल २०१९ }}</ref> === ऐन सङ्काय === सन् १९२१ मा ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाको समयमा यस विश्वविद्यालयले तीन सङ्कायका साथ शिक्षा यात्रा सुरु गरेको थियो भने ती तीन सङ्काय मध्य ऐन सङ्काय पनि एक थियो। सन् १९७३ सम्म ऐन सङ्कायको अधीनमा दुई वर्षे स्नातक चालू रहेको थियो। सन् १९७३-७६ को शैक्षिकवर्षदेखि ऐनविद्या स्नातकलाई तीन वर्षे बनाइ सञ्चालन गरिएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् १९७६-७७ मा ऐनविद्या स्नातकलाई तीनवर्षेबाट चार वर्षे बनाइ सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यस सङ्कायबाट जर्नल अफ द फ्याकल्टी अफ ल नामक एक वार्षिक पत्रिका नियमित रूपमा प्रकाशित हुँदै आएको छ।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:२३</ref> ==== ऐन विभाग ==== सन् १९२१ मा ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाकालदेखिनै ऐन विभागलाई एक विभागको रूपमा मान्यता प्रदान गरी ऐन विषयको अध्ययनलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सन् १९७३ सम्म ऐन सङ्कायको अधीनमा दुई वर्षे स्नातक चालू रहेको थियो। सन् १९७३-७६ को शैक्षिकवर्षदेखि ऐनविद्या स्नातकलाई तीन वर्षे बनाइ सञ्चालन गरिएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् १९७६-७७ मा ऐनविद्या स्नातकलाई तीनवर्षेबाट चार वर्षे बनाइ सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् २००४-०५ मा ऐनविद्या स्नातकको पाठ्यक्रमलाई परिमार्जित गरी नयाँ पाठ्यक्रम तय गरिएको थियो भने यसकालागि कुल पूर्णाङ्कलाई १७००बाट वृद्धि गरी २३०० गरिएको थियो जसमा कुल २४ विषयहरूको अध्ययन गराउने व्यवस्था गरिएको थियो। प्रत्येक वर्ष कला तथा सामाजिक विज्ञान सङ्कायको अधीनमा आयोजित प्रवेश परीक्षाको माध्यमबाट विद्यार्थीलाई यस विभागमा भर्ना गर्ने व्यवस्था रहेको छ। ऐन विभागमा सन् १९७६-७७ को शैक्षिकसत्रबाट ऐनविद्या स्नातकको पठनपाठनलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् २००६-०७ देखि साधारण ऐनविद्या स्नातकको साथसाथै यस विषयमा स्नातकोत्तरसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था मिलाइएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् १९९१-९२ देखि ऐन विभागमा सर्वप्रथम एमफिल अध्ययनलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। हाल यस विभागबाट ऐन शिक्षामा विद्यावारिधी गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ।<ref> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:२३</ref> === सामाजिक विज्ञान सङ्काय === सन् १९७३ मा ढाका विश्वविद्यालयमा नयाँ सङ्कायको रूपमा यस सङ्काय थप गरिएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् २००६-०७ देखि सामाजिक विज्ञान सङ्कायमा सेमिस्टर पद्धति तथा ग्रेड प्रणाली मार्फत तह छुट्टाउने व्यवस्था गरिएको थियो। ==== अर्थनीति विभाग ==== सन् १९२१ मा ढाका विश्वविद्यालयको स्थापना सँगसँगै अर्थनीति विभागको पनि स्थापना गरिएको थियो। शिक्षा तथा अनुसन्धानको क्षेत्रमा यस विभागले विगत लामो वर्षदेखि ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गरेको छ। अर्थनीति विभाग सर्वप्रथम उन्नत शिक्षा तथा आधुनिक ज्ञानको चर्चका साथ केन्द्रको रूपमा परिणत भएको थियो। यस विभागले देशको मुलधारा अर्थनीति क्षेत्रमा दिशानिर्देशको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ भने देशको अर्थनैतिक समस्याहरूको बारेमा चर्चा परिचर्चा गर्ने गरेको छ। यस विभागका शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूको सहायतमा प्रकाशित अनुसन्धान पत्रले विश्वव्यापी सफलता प्राप्त गरेको थियो भने हाल ३० जना शिक्षक यस विभागमा कार्यरत छन्। विभिन्न वर्षहरूमा लगभग ७५० विद्यार्थीहरूले यस विभागबाट उच्चा शिक्षा हासिल गर्ने गरेका छन्। <ref name=autogenerated10> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४०</ref> ==== राष्ट्रविज्ञान विभाग ==== सन् १९३८ राष्ट्रविज्ञान विभाग अर्थनीति विभागबमट छुट्टिएर एक स्वतन्त्र विभागको रूपमा स्थापित भएको थियो। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख देवेन्द्रनाथ बेनर्जी थिए भने त्यस समयदेखि सुरु भएको राष्ट्रविज्ञान विभाग हाल ढाका विश्वविद्यालयको एक महत्त्वपूर्ण विभागको रूपमा स्थापित भएको थियो। हाल यस विभागमा प्रतिवर्ष औसतमा १२०० जति विद्यार्थीहरू अध्ययनरत हुन्छन्। सन् १९८६ देखि यस विभागमा विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाउने व्यवस्था मिलाइएको थियो। सन् २००६ मा यस विभागमा कार्यरत शिक्षकहरूको कुल सङ्ख्या ३२ रहेको थियो। हाल यस विभागमा राष्ट्रचिन्तन, बङ्गलादेशको राजनिती, अन्तर्राष्ट्रिय राजनिती, तथा पूर्वी एसियाली देशहरूको राजनिती विभागमा अध्ययपन हुँदै आएको छ। यस विभागमा कार्यरत शिक्षकहरूले केही अनुसन्धान पत्रहरू पनि प्रकाशन गर्दै आएका छन् जसमध्ये केन्द्रीय पूर्वी एसियाली अध्ययन, मानव समाजिक केन्द्रीय शिक्षा तथा जापानी अध्ययन केन्द्र आदि उल्लेख्य छन्। <ref name=autogenerated10> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४०</ref> ==== अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विभाग ==== सन् १९४७ देखि ढाका विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विभाग नामक नयाँ विभागको स्थापना गरी उक्तशि विषयमा अध्ययपन सञ्चालन गरिएको थियो। यस विभागले सुरुमा दक्षिण एसियाली अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विद्या नामक एक विषयको अध्ययपनलाई सञ्चालनमा ल्याएको थियो। मात्र एमएसएस शिक्षा मार्फत यात्रा सुरु गरेको यस विभागमा सन् १९६८ देखि बिएसएस शिक्षाका कार्यक्रम सञ्चालित भएको थियो। यस विभागमा हाल शिक्षा प्रमाणपत्रको पनि व्यवस्था गरिएको छ। शैक्षिकसत्र सन् २००६-०७ बाट यस विभागमा सेमिस्टर पद्धति लागू गरिएको थियो। हाल यो सामाजिक विज्ञान विभाग सङ्कायको एक उल्लेखनीय विभाग हो। प्रथम विभागीय प्रमुख अध्ययक आशेका इरशाद थिए। हाल यस विभागमा ३० जना शिक्षकहरू कार्यरत छन्। यस विभागमा कार्यरत अध्यापकहरू मध्ये एम शाहिदुज्जामान, समुद्र ऐन विषय तर्फ विशेषज्ञ अध्यापक मोहाम्मद रमजुल हक, अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विश्लेषक अध्यापक डाक्टर इमतियाज आहमेद, अध्यापक डाक्टर आकमल होसाइन, अध्यापक मोहाम्मद आब्दुल हामिद, अध्यापक डाक्टर देलोवार होसाइन, अध्यापक डाक्टर आमेना महसिन तथा मनवाधिकार विशेषज्ञ अध्यापक डाक्टर सिआर आबरार उल्लेखनीय अध्यापकहरू हुन्। जर्नल अफ आइआर नामक एक नियमित पत्रिका यस विभाग मार्फत प्रकाशन हुँदै आएको छ भने हाल यस पत्रिकाका लागि अध्यापक इमतियमज आहमेदले मुख्य सम्पादकको रूपमा काम गरिरहेका छन्। ढाका विश्वविद्यालयको सामाजिक विज्ञान भवनको छैटौँ तल्लामा यस विभाग अवस्थित रहेको छ। यस विभागमा एक कम्प्युटर प्रयोगशाला तथा अत्याधुनिक बैठक कोठा तथा पुस्तकालय रहेको छ भने यस विभागले एक वेबसाइट पनि सञ्चालन गरिरहेको छ।<ref name=autogenerated10 /> ==== समाजविज्ञान विभाग ==== समाजशास्त्र विभागको स्थापना सन् १९५७ मा दिवङ्गत अध्यापक एके नाजमुल करिमको पहल तथा युनिसेफको वित्तीय सहयोगबाट ढाका विश्वविद्यालयमा कला सङ्कायको अधीनमा स्थापना गरिएको थियो। सन् १९७३ मा सामाजिक विज्ञान सङ्कायको स्थापना पश्चात् यस विभागलाई सन् १९७३ मा सामाजिक विज्ञान सङ्कायको सुरुवात पश्चात् यस विभाग समाजिक विज्ञान सङ्कायको अधीनमा आएको थियो। यस विभागमा स्नातक तथा स्नातकोत्तर कार्यक्रमको साथसाथै विद्यावारिधी तथा एमफिलसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। समाजशास्त्र विभागमा अध्यापक नाजमुल करिमद्वारा स्थापित एक सङ्ग्रहालय रहेको छ जुन बङ्गलादेशको समग्र संस्कृतिलाई झल्काउन सफल रहेको मानिन्छ।<ref name=autogenerated7> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४१</ref> ==== लोक प्रशासन विभाग ==== [[File:Department of Public Administration, University of Dhaka.jpg|thumb|ढाका विश्वविद्यालयको लोक प्रशासन विभाग]] बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् सन् १९७२ मा ढाका विश्वविद्यालयमा लोक प्रशासन विभागको थालनी गरिएको थियो। स्थापना पश्चात् यस विभागमा स्नातकोत्तर पाठ्यक्रमको अध्यापनलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सन् १९८० को दशकमा यस विभागमा एमफिल अध्ययनको सुरुवात गरिएको थियो भने त्यसको केही वर्ष पश्चात् विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाउने व्यवस्था मिलाइएको थियो। यस विभागको स्थापना तथा बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् ढाका विश्वविद्यालयको पहिलो कुलपतिको भूमिकामा अध्यापक मोजाफ्फर आहमेद चौधुरी तथा लोक प्रशासन विभागका संस्थापक अध्यापक नूर मुहाम्मद मिञ्जा बनेका थिए। सुरुवाती चरणमा राष्ट्र विज्ञान विभागको पाँच शिक्षक लोक प्रशासन विभागमा सामेल भएका थिए। यस विभागबाट स्नातक साथसाथै स्नातकोत्तर तथा एमफिलको डिग्री प्रदान गरिँदै आएको छ।<ref name=autogenerated12> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४२</ref> ==== जनसञ्चार, पत्रकारिता तथा मानव विज्ञान विभाग ==== सन् १९६२ मा जनसञ्चार तथा पत्रकारिता विभागको स्थापना गरिएको थियो। सुरुवाती चरणमा यस विभागको नाम पत्रकारिता विभाग रहेको थियो भने त्यससमयम मात्र एक वर्षको डिप्लोमा पाठ्यक्रम अध्यापन गराइने व्यवस्था रहेको थियो। सन् १९६८ मा डिप्लोमा पाठ्यक्रमका साथसाथै दुई वर्षे स्नातकोत्तरलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सन् १९७८ मा तीन वर्षे स्नातक अध्यापनलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियोे। हाल यस विभागमा ४ वर्षे स्नातकको व्यवस्था गरिएको छ। बङ्गलादेश भित्र तथा विश्वव्यापी रूपमा मुद्रण तथा यान्त्रिक सञ्जालको प्रसारमा यस विभागको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ। प्रतिवर्ष यस विभागमा औसत ७० जना नयाँ शिक्षार्थीहरूले भर्ना लिँदै आएका छन्। कयौँ सैद्धान्तिक पाठ्यक्रहरू बाहेक भिडिओ, छायाचित्रण तथा प्राविधिक विषयमा पनि यस विभागमा अध्यापन चालू रहेको छ।<ref name=autogenerated11> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४३</ref> सन् १९९२ डिसेम्बर ५ का दिन मानव विज्ञान विभागले ढाका विश्वविद्यालयमा सामाजिक विज्ञानको छुट्टै शाखाको रूपमा आफ्नो संस्थागत यात्रा सुरु गरेको थियो। यस विभागका संस्थापक अध्यक्ष प्रख्यात समाजशास्त्री तथा मानव विज्ञानी अध्यापक डाक्टर आनोवारउल्लाह चौधुरी रहेका थिए। यस विभागको गतिविधिहरू तत्कालीन समय निकै कम शिक्षकहरूको साथ सुरु भएको थियो भने सन् १९९३ जनवरी महिनामा यसले पहिलो अध्यापन कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो। यस विभागका वर्तमान प्रमुख अधिकारी हासान आल शाफि हुन्। अध्यापक आरेफिन, अध्यापक शाहीन आहमेद, अध्यापक जाहिद सहित वरिष्ठ अध्यापकहरूले मानव विभागमा केही महत्त्वपूर्ण कार्य गरेका थिए।<ref name=autogenerated11 /> ==== जनसङ्ख्या तथा महिला शिक्षा विभाग ==== सन् १९९८ मा ढाका विश्वविद्यालयको एक नयाँ विभागको रूपमा जनसङ्ख्या विज्ञान विभागको स्थापना गरिएको थियो। देशको जनसङ्ख्या सम्बन्धित विषयहरूलाई अनुसरण गरी प्रभावी प्रबन्धनका तथा एक प्रशिक्षित र कुशल जनशक्तिको लागि यस विभागको महत्त्वपूर्ण योगदान दिइरहेका छ। यस विभागबाट दुई वर्षे मास्टर अफ पपुलेसन साइन्स विषयमा व्यावसायिक स्नातकोत्तर हासिल गर्न सकिने व्यवस्था रहेको छ।<ref name=autogenerated11> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४३</ref> यस विभागमा प्रति वर्ष २५ जना विद्यार्थीहरूलाई प्रवेश परीक्षा मार्फत छनोट गर्ने व्यवस्था रहेको छ जसमध्ये १० जनाको कोटा छात्राहरूका लागि संरक्षित गरिएको थियो। ==== महिला शिक्षा विभाग ==== महिला शिक्षा विभागको स्थापना सन् २००० अप्रिलमा भएको थियो। अध्यापक नाजमा चौधुरी अध्यक्षको रूपमा नियुक्ति भएपश्चात् यस विभागको विभागीय गतिविधिहरूलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यस विभागको साथमा रोयल नेदरल्यान्ड दूतावासले ५ वर्षे सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेको थियो भने यसको वित्तीय सहायताको साथमा कला भवनको पाँचौँ तल्लामा विभागका लागि विभिन्न प्रतिष्ठानहरूको स्थापना गरिएको थियो। <ref name=autogenerated14> ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার (ढाका विश्वविद्यालय के शैक्षिक पात्रो), जनवरी २००५-जून २००६, पृष्ठ:४४</ref> ==== उन्नयन शिक्षा, चलचित्र तथा आलोकचित्र विभाग ==== बङ्गलादेश जस्तो विकासशील देशको विकास नीति विश्लेषणमा सैद्धान्तिक तथा व्यावहारिक ज्ञानको संयोजनको साथ एक कुशल जनशक्तिको उत्पादन का लागि सन् २००३ मा ढाका विश्वविद्यालयमा सामाजिक विज्ञान सङ्कायमा दुई वर्षे (चार सेमेस्टर) मास्टर्स अफ डेभलपमेन्ट प्रोग्राम अध्ययन कार्यक्रमलाई प्रवेश दिइएको थियो। यस विभागका लागि डेनमार्क सरकारले सन् २००४ मा एक वर्षका लागि विभागको उन्नयनका तथा विकासमा सहायता प्रदान गरेको थियो। परियोजना बमोजिम विभागको शैक्षिक गतिविधिहरूको विकासका लाथि अवसंरचनात्मक विकास, शिक्षक अनुसन्धान तथा सहायक विकास गतिविधिहरूलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।<ref name=autogenerated14 /> टेलिभिजन तथा चलचित्र अध्ययन विभागको स्थापना सन् २०१२ जनवरी २३ का दिन गरिएको थियो। सुरुमा विभागमा माच्र स्नातकोत्तर अध्यापन चालू रहेको थियो भने त्यसको दुई वर्ष पश्चात् सन् २०१३ मा चार वर्षे अनार्स अध्यापनलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। टेलिभिजन तथा चलचित्र अध्ययन विभाग देशमा अनुभवी चलचित्र निर्माताको सङ्कटलाई सुल्झाउनका लागि कार्यरत छ। चलचित्र तथा वृत्तचित्र सहित विभिन्न प्रकारको प्रस्तुतिहरूको प्रयोजनका लागि यो विभाग परिचित छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.du.ac.bd/academic/department_item/TFS|शीर्षक=University of Dhaka -- the highest echelon of academic excellence|वेबसाइट=www.du.ac.bd}}</ref> ==== अपराध विज्ञान विभाग ==== सन् २०१२ अप्रिल ३० का दिन ढाका विश्वविद्यालयको अनुमोदनमा सामाजिक विज्ञान सङ्कायको एक स्वतन्त्र शाखाको रूपमा यस विभागको स्थापना गरिएको थियो। सन् २०१३ नोभेम्बर २४ का दिन अध्यापक डाक्टर जिया रहमान यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुखको रूपमा नियुक्त भएका थिए। यस विभागले शैक्षिकसत्र सन् २०१३-२०१४ देखि स्नातक तथा स्नातकोत्तरको कार्यक्रमलाई सञ्चालनमा ल्याएको थियो भने हाल विएसएस तथा एमएमएस इन क्रिमिनिलज एन्ड क्रिमिनल जस्टिस (स्नातकोत्तर) कार्यक्रममा शिक्षार्थीहरूले अध्ययन गर्दै आएका छन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.risingbd.com/saltamami-news/44019|शीर्षक=ঢাবির টিভি অ্যান্ড ফিল্ম স্টাডিজে অনার্স চালু|वेबसाइट=Risingbd.com}}</ref> === व्यवसाय शिक्षा सङ्काय === [[चित्र:Image-Dhaka University FBS.jpg|alt=|thumb|व्यवसायी शिक्षा सङ्काय]] सन् १९७० मा वाणिज्य सङ्कायको अधीनान व्यवस्थापन तथा लेखा नामक दुई विभागहरूको स्थापना गरिएको थियो। सन् १९७४ मा बजार व्यवस्थापन र वित्तीय विभाग गरी थप दुई विभागहरूको स्थापना गरिएको थियो। यस सङ्कायमा एमबिए तथा बिबिए कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन् भने यहाँ लगभग ६ हजार विद्यार्थीहरू हुने गरेका छन्। सन् १९९५ जुलाई १६ देखि वाणिज्य सङ्कायको नाम परिवर्तन गरी व्यवसाय शिक्षा सङ्काय राखिएको थियो। ==== व्यवस्थापन र लेखा विभाग ==== सन् १९७० मा ढाका विश्वविद्यालयमा व्यवस्थापन विभागको स्थापना भएको थियो। सन् २००१ जुन २ सम्म यस विभागको नाम व्यवस्थापन विभाग रहेको थियो भने सन् २००१ जुन ३ का दिन यस विभागको नाम परिवर्तन गरी व्यवस्थापन अध्ययन विभाग राखिएको थियो। स्थापना कालदेखिनै व्यवस्थापन अध्ययन विभाग कुशल मानव संसाधनको विकासका लागि अद्यावधिक पाठ्यक्रम तैयार गरि विशेष शिक्षा तथा प्रशिक्षण प्रदान गर्ने गरेको छ। यस विभागमा हाल बिबिए, एमबिए, डिबिए, एमफिल तथा विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। यस विभागमा मास्टर्स अफ प्रोफेसनल ह्युमन रिसोर्स म्यानेजमेन्ट नामक एक विषेश पाठ्यक्रमको पनि चालू रहेको छ। लेखा तथा सूचना प्रणाली विभागको स्थापना सन् १९७० मा १४० विद्यार्थी तथा ८ शिक्षकहरूको साथमा एक विभागको रूपमा भएको थियो। यस विभागको उद्देश्य विद्यार्थीहरूको वास्तविक जीवनमा लेखाङ्कन पेशालाई अपनाउन तथा लागू गर्नका लागि विद्यार्थीहरूको विशिष्ट ज्ञान तथा कौशल बढाउनु रहेको छ जसका लागि विभागमा स्नातक तथा स्नातकोत्तरका कार्यक्रमहरूलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। देशमा लेखाङ्कन पेशा, शिक्षा तथा अनुसन्धानमा यस विभागको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ। ==== बजार व्यवस्थापन, वित्त र बैङ्क विभाग ==== बजार व्यवस्थापन विभाग ढाका विश्वविद्यालयको वाणिज्य सङ्कायको एक विभाग हो जसलाई बङ्गलादेशमा व्यावसायिक शिक्षाको क्षेत्रमा एक अन्तर्राष्ट्रिय मानक संस्थानको रूपमा मान्यता प्राप्त रहेको छ। यस विभागको स्थापना सन् १९७४ जुलाई १ का दिन स्वर्गीय अध्यापक आब्द्ल्लाह फारुकद्वारा गरिएको थियो भने प्रथम विभागीय प्रमुख पनि उनीनै थिए। सन् १९७४ मा ४ शिक्षक र ७५ विद्यार्थीहरूको साथमा यस विभागको स्थापना गरिएको थियो। जर्नल अफ मार्केटिङ नामक एक मान्यता प्राप्त पत्रिका प्रत्येक वर्ष यस विभागबाट प्रकाशित हुन्छ। शैक्षिकसत्र सन् २००१-०२ मा यस विभागका लाथि मार्केटिङ एमबिए नामब नयाँ कार्यक्रम पेश गरिएको थियो। यस विभागबाट बिबिए, एमबिए, एमफिल तथा विद्यावारिधीसम्म अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ।<ref>http://www.du.ac.bd/academic/department_item/INTBS</ref> सन् १९७४ जुलाई १ का दिन वित्त विभागको स्थापना गरिएको थियो। यस विभागमा बिबिए, एमबिए, एमफिल तथा विद्यावारिधीका कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। स्थापना कालदेखिनै वित्त विभाग कुशल मानव संसाधनको विकासका लागि अद्यावधिक पाठ्यक्रम तैयार गरी विशेष शिक्षा तथा प्रशिक्षण प्रदान गरिरहेको छ। बैङ्किङ विभागलाई पहिलोपटक सरकारी विश्वविद्यालयहरूको बीच वाणिज्य सङ्कायको अधीनमा ढाका विश्वविद्यालयमा पेश गरिएको थियो। स्वतन्त्र बाजार अर्थव्यवस्था, व्यापार तथा वाणिज्यमा विश्वव्यापीकरणको प्रक्रियाका कारण बैङ्किङ शिक्षा मागको अनुरूप यसलाई मान्यता दिइएको थियो। बैङ्किङ विभाग देश भित्र रहेका बेङ्क तथा व्यवसायहरूलाई सञ्चालन गर्नका लागि अवसर तथा कुशल मानव संसाधनको उत्पादन गर्न अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको थियो। यस विभागको स्थापनम सन् २००४ मा भएको थियो। ==== व्यवस्थापन सूचना र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विभाग ==== सन् २००५ अप्रिल १२ का दिन संस्थापक अध्यक्षको रूपमा आब्दुल मान्नान चौधुरीको नियुक्तिको साथ यस विभागको स्थापना भएको थियो। एमबिए कार्यक्रमको साथसाथै यस विभागमा सन्ध्याकालीन एमबिए कार्यक्रम पनि सञ्चालनमा रहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विभागको स्थापनम सन् २००६ मा गरिएको थियो। यस विभागमा व्यावसायिक शिक्षा सङ्काय सामेल छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार अध्ययनमा स्नातक तथा स्नातकोत्तर शिक्षा प्रदान गरिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विभाग अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि कुशल मानव संसाधनको उत्पादनका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। <ref>http://www.du.ac.bd/academic/department_item/THM</ref> ==== पर्यटन विभाग ==== पर्यटन तथा आतिथ्य व्यवस्थापन विभागको स्थापना सन् २००६ मा भएको थियो। पर्यटन तथा आतिथ्य उद्योगमा योग्य तथा प्रशिक्षित कर्मचारीहरूको आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै व्यावसायिक शिक्षा सङ्काय ढाका विश्वविद्यालयले यस क्षेत्रमा डिग्री प्रदान गर्नका लागि यस विभागको स्थापनम गरेको थियो। ==== सङ्गठन रणनीति तथा नेतृत्व विभाग ==== यस विभागको स्थापना सन् २०१६ जुन ३० का दिन अध्यापक डाक्टर आब्दुल मईनको सभापतित्वमा स्थापना गरिएको थियो। व्यवसाय अध्ययन विभागको एक महत्त्वपूर्ण तथा एक प्रमुख विभाग हो। यो विभाग सफल उद्यमी बनाउनका लागि देशमा एकमात्र विभागको रूपमा आफ्नो शोध कार्यलाई निरन्तरता दिइरहेका छ। यस विभागको स्थापना कालदेखिनै विविध शिक्षण गतिविधिहरूको माध्यमबाट कुशल नेताका उत्पादनका लागि यसको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ। हल यस विभागमामा बिबिए, डिबिए, एमबिए, एमफिल तथा विद्यावारिधिका पाठ्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। === जीवविज्ञान सङ्काय === सन् १९७४ मा ढाका विश्वविद्यालयमा नयाँ सङ्कायको रूपमा जीवविज्ञान सङ्कायलाई थप गरी सञ्चालनमा ल्याइएको थियो भने यस विभागको सहायक विषयहरूको रूपमा वनस्पति विज्ञान, वातावरण, फार्मेसी, मनोवैज्ञानिक, सुक्ष्म जीवविज्ञान आदि विषयहरूलाईको पठनपाठनलाई पनि सञ्चालन गरिएको थियो। सन् १९७९ मा सुक्ष्म जीवविज्ञान, सन् १९९७ मा चिकित्सक मनोविज्ञान तथा मत्सविज्ञमन र सन् २००० मा जेनेटिक इन्जिनियरिङ एन्ड बायोटेक्नोलोजी लगायतका विभागहरूको गठन भएको थियो। वर्तमान यस सङ्कायमा कुल ९ विभागहरू रहेका छन्। यस सङ्कायको स्थापनाकालदेखिनै यसका विभागहरूले जीव विज्ञानसम्बन्धी राष्ट्रिय मुद्दाहरूको अनुसन्धानमा सक्रियतासाथ भाग लिइरहेका छन् भने ती विभागहरूले राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता तथा प्रशंसा प्राप्त गरिसकेका छन्। यस सङ्कायका सदस्यहरूको कुल सङ्ख्या १२५ रहेको छ। यस सङ्कायका विभागहरू स्थानीय र विदेशी विश्वविद्यालय र प्रयोगशालाहरूसँग बहु संयुक्त अनुसन्धान गतिविधिमा संलग्न रहेका छन्। यस सङ्कायको अधीनमा बायोटेक्नोलोजी अनुसन्धान केन्द्र, एडभान्स सेन्टर फर बियोलोजिकल रिसर्च र सेन्टर अफ एक्सिलेन्सी नामक तीन अनुसन्धान केन्द्रहरू रहेका छन्। यस बाहेक ढाका विश्वविद्यालय जैविक विज्ञान पत्रिका नामक एक नियमित पत्रिका पनि यस सङ्काय अन्तर्गत प्रकाशित भइरहेको छ। यस सङ्कायका वर्तमान डीन अध्यापक डाक्टर अनोवार होसेन हुन्।<ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:२६</ref> ==== भूमि, जल तथा पर्यावरण विभाग ==== सन् १९४९ मा भूमि, जल तथा पर्यावरण विभागको स्थापना भएको थियो। यस विभागको स्थापना पश्चात् यसले सन् १९९२ सम्म एमएससी स्नातकोत्तर प्रदान गर्ने गरेको थियो। सन् १९६३ मा बिएससी तथा एमएससी जस्ता स्नातकोत्तरहरू पनि यस विभाग मार्फत प्रदान गरिएको थियो। सन् २००० जुलाई २३ का दिन विभागीय प्रतिष्ठान समितिको एक बैठकले यस विभागको नाम भूमि विज्ञान विभागबाट परिवर्तन गरी भूमि, जल तथा पर्यावरण विभाग राखिएको थियो भने त्यस पश्चात् यस विभागमा बिएससी तथा एमएस स्नातकोत्तरका पाठ्यक्रमहरूलाई पठनपाठन चालू भएको थियो। यस विभागको पठनपाठनका गतिविधि बाहेक हाल यो विभाग राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न विश्वविद्यालय र सङ्गठनहरूसँग संयुक्त रूपमा अनुसन्धान गतिविधिहरूमा संलग्न रहेको छ। यस विभागले यस विषयमा एमएससी स्नातकोत्तर, एमफिल तथा विद्यावारिधीका प्रमाणपत्रहरू प्रदान गरिरहेको छ। <ref name=autogenerated5>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:५०</ref> ==== वनस्पति विज्ञान विभाग ==== [[File:Botany Department, DU.jpg|thumb|वनस्पति विज्ञान विभाग, ढाका विश्वविद्यालय]] वनस्पति विज्ञान विभाग ढाका विश्वविद्यालयको सबैभन्दा पुरानो विभागहरू मध्ये एक हो। स्वर्गीय अध्यापक पि मशेश्वरीको नेतृत्वमा यस विभागको स्थापना सन् १९३९ जीवविज्ञान विभागको एक विषयको रूपमा भएको थियो भने स्थापना पश्चात् यसका शिक्षण गतिविधिहरूले निरन्तरता पाएको थियो। सन् १९४८ मा वनस्पति विज्ञानमा प्रथम एमएससी कक्षा सुरु भएको थियो भने सन् १९५० मा वनस्पति विभाग विषयमा एमएससी प्रथम स्नातकोत्तर प्राप्त गरिएको थियो। यस विभागको विभागीय प्रमुखको रूपमा डाक्टर मजिद आहमेद सन् १९४९ मा आसित भएका थिए। सन् १९५४ यस विभाग एक स्वतन्त्र विभागको रूपमा स्थापित भएको थियो भने त्यससमय यस विभागका विभागीय प्रधान जिपि मजुमदार रहेका थिए। हाल यस विभागमा कुल ६५० जना विद्यार्थीहरू रहेका छन् भने कुल शिक्षकहरूको सङ्ख्या ३५ रहेको छ। <ref name=autogenerated5 /> ==== प्राणी विज्ञान विभाग ==== [[चित्र:zoology DUBD.jpg|thumb|right|प्राणी विज्ञान विभाग, ढाका विश्वविद्यालय]] यस विभागका प्रथम विभागीय प्रधान डाक्टर हाबिबुल्लाह खाा युसुफजाई रहेका थिए। यस भन्दा अधि यस विभागको सन् १९३९ मा स्थापना भएको जीव विज्ञान विभागको अधीनमा रहेको थियो। प्राणी विज्ञान विभागको स्थापना सन् १९५४ मा भएको थियो भने यस विभागको स्थापना पश्चात् यसका शैक्षिक गतिविधिहरूले निरन्तरता पाएका थिए। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रथान डाक्टर हाबिबुल्लाह खाा युसुफजाई रहेका थिए। यस भन्दा अधि यस विभागको सन् १९३९ मा स्थापना भएको जीव विज्ञान विभागको अधीनमा रहेको थियो। यस विभागमा मत्स्यपालन, जीवशास्त्र, वन्यजीव, परजीवी र आनुवंशिकीमा अनुसन्धान र शिक्षाका लागि थुप्रै सुविधाहरू रहेका छन्। बिएससी, एमएस, एमफिल र विद्यावारिधी यस विभागबाट प्राणी विज्ञानको विभिन्न शाखाहरूमा पुरस्कृत गरिन्छ। <ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:५०-५१</ref> ==== जैविक रसायन विज्ञान विभाग ==== सन् १९५७ मा कार्जन हलको अन्तिम कोठा तिर अवस्थिति चारतले भवनमा यस विभागको स्थापना गरिएको थियो। यस विभागको स्थापना अध्यापक कामालउद्दिन आहमेदको नेतृत्व भएको थियो। स्थापनाकालमा यस विभागको नाम प्राणी रसायन विभाग भएतापनि पछि यस विभागको नाम परिवर्तन गरि प्राणी रसायन तथा सुक्ष्म जीव विज्ञान विभाग राखिएको थियो जसको फलस्वरूप थप पाठ्यक्रम थप गरी सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यस विभागमा थुप्रै प्रतिष्ठित वैज्ञानिक तथा अनुसन्धानकर्ताहरू शिक्षणमा संलग्न रहेका छन्। यस विभागले चार वर्षे स्नातक, एक वर्षे स्नातकोत्तर, एमफिल र विद्यावारिधी प्रदान गर्दछ। विभागका वर्तमान अध्यक्ष अध्यापक इशतियाक आहमेद हुन्। ==== मनोविज्ञान विभाग ==== मनोविज्ञान विभाग ढाका विश्वविद्यालयको कला विभागको तेस्रो तलामा अवस्थित रहेको छ। यस विभागको स्थापना सन् १९६५ मा अध्यापक डाक्टर मीर फखरुज्जामानको नेतृत्वमा भएको थियो भने उनीनै यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख रहेका थिए। सर्वप्रथम यस विभागबाट एमए स्नातकोत्तर प्रदान गर्न गरिएको थियो। सन् १९६७ मा मनोविज्ञान विभागमा स्नातक तहको अध्ययनको पनि व्यवस्था मिलाइएको थियो।<ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:५१-५२</ref> ==== सुक्ष्म जीव विज्ञान विभाग ==== सन् १९७९ मा ढाका विश्वविद्यालयको कमर्जन हलको क्षेत्रमा अवस्थित प्राणीविज्ञान भवनको प्रथम तल्लाको एक अंशमा यस विभागको स्थापना भएको थियो। यस विभागका संस्थापक अध्यक्ष अध्यापक डाक्टर आनोवारुल आजिम चौधुरी थिए भने देशको प्रख्यात सुक्ष्म वैज्ञानिकहरूको पूर्ण सहयोग तथा अथक प्रयासहरूबाट एमएससी अनुसन्धान समूहलाई मात्र १०-१२ विद्यार्थीहरूको साथमा स्थापना गरिएको थियो। पछि विस्तारै यस विभागको शिक्षा र अनुसन्धानको गुणवत्ता सुधारिएको थियो भने यसको ख्याति देश तथा विदेशमा फैलिएको थियो। यस देशको कृषि-खाद्य पेय पदार्थ तथा औषधि उद्योग, स्वास्थ्य, वातावरण आदिको विकासमा सूक्ष्म जीवविज्ञानीहरूको विशेष योगदानको महत्त्व र आवश्यकता व्यापक रूपमा महसुस भएकोले बिएससी तह अध्ययन यस विभागमा शैक्षिकसत्र सन् १९८८-१९८९ देखि सुरु गरिएको थियो। [[चित्र:Dept of microbiology DU.jpg|right|thumb|डाक्टर मोकररम होसेन विज्ञान भवन]] हाल यस विभाग विश्वविद्यालयको विज्ञान सङ्काय भवनको प्रथम तथा द्वितीय तलामा बिएससी अनार्स, एमएस, एमफिल र विद्यावारिधी अध्यापन भैरहेको छ जहाँ लगभग २५० विद्यार्थीहरूका लागि शिक्षा र अनुसन्धान कार्यक्रम सञ्चालित रहेका छन्। यस विभागका २४ शिक्षकको रेखदेखमा प्रत्येक वर्ष करीव ४० विद्यार्थी यहाँबाट अध्ययन सम्पन्न गरेपश्चात् सफलतापूर्वक देश र विदेशका प्रतिष्ठित संस्थानहरूमा भाग लिई योगदान दिइरहेका हुन्छन्। सन् २००४ अप्रिलसम्मको तथ्याङ्कका अनुसार विभाग मा २८५ एमएससी स्नातकोत्तर धारकहरू मध्ये करीव ४५ प्रतिशत विद्यार्थीहरूले विदेशमा विद्यावारिधी गर्न छात्रवृत्ति प्राप्त गरेको थिए। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान अनुदान विभागले विभिन्न क्षेत्रहरू जस्तै; विषाणु विज्ञान, माइक्रोबियल जैव प्रौद्योगिकी, वातावरणीय सूक्ष्म जीव विज्ञान, आणविक पारिस्थितिकी, बायोटेक्नोलोजी, खाद्य तथा औद्योगिक माइक्रोबायोलोजी, प्रदुषण नियन्त्रण र जैविक टेक्नोलोजी आदिलाई समेट्छ भने यसले त्यस क्षेत्रमा अनुसन्धान गरिरहेको हुन्छ। विभागका सदस्यहरूले विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान संस्थानहरूसँग संयुक्त रूपमा अनुसन्धान गरिरहेका छन्। यी मध्ये आइसिडिडिआरबी, बङ्गलादेश जुट अनुसन्धान आयोग, बिसिएसआइआर , बङ्गलादेश आणविक अनुसन्धान प्रतिष्ठान , सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्थान, अन्तर्राष्ट्रिय आणविक उर्जा आयोग आदिले उल्लेखनीय कार्यहरू गरिरहेका छन्। यस विभागकम वर्तमान अध्यक्ष अध्यापक डाक्टर माहमुदा इयासमिन हुन्। <ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:५२</ref><ref>Department of Microbiology, DU;The Guardian, April 2004,</ref> ==== मत्सय विज्ञान विभाग ==== [[File:Professor Muhammed Shafi Fisheries Building, Curzon Hall area, DU .jpg|thumb|अध्यापक मोहाम्मद शफि मत्स्य विज्ञान भवन]] बङ्गलादेशको अर्थव्यवस्थामा माछा पालन क्षेत्रको महत्त्व बुझेर ढाका विश्वविद्यालयमा शैक्षिकसत्र सन् १९९७-९८ देखि मत्स्यपालन विभागको शैक्षिक गतिविधि सुरु भएको थियो। सन् २००४ मार्च २९ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको बैठकमा यस विभागको नाम परिवर्तन गरी मत्स्य विभागमा राख्ने निर्णय भएको थियो। मत्स्य विभागको मुख्य उद्देश्य बङ्गलादेशको माछा पालन स्रोतको संरक्षण र समुचित व्यवस्थापनको लागि सम्पूर्ण मत्स्य क्षेत्रको विकासको माध्यमबाट देशको सामाजिक-आर्थिक अवस्थाको व्यापक परिवर्तनका लागि आवश्यक र उपयुक्त मत्स्य वैज्ञानिकहरूको उत्पादन गर्नु रहेको छ। <ref name="ReferenceA">ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:५३</ref> ==== चिकित्सा मनोविज्ञान विभाग ==== चिकित्सा मनोविज्ञानको अध्यापन कार्यक्रम शैक्षिकसत्र सन् १९९३-९४ देखि ढाका विश्वविद्यालयको मनोविज्ञान विभाग अन्तर्गत ब्रिटिस विभागको अन्तर्राष्ट्रिय विकास विभागको आर्थिक सहयोग तथम १२ बेलायती विज्ञहरूको सहयोगमा ढाका विश्वविद्यालय र युनिभर्सिटी कलेज लन्डनको संयुक्त कार्यक्रम अन्तर्गत सुरु भएको थियो। सन् १९९७ मा यो विभाग एक छुट्टै विभागको रूपमा स्थापित भएको थियो। विभागमा हाल पूर्णसमयका ५ र २ अंशकालिक शिक्षकहरू कार्यरत रहेका छन्।<ref name="ReferenceA"/> ==== शैक्षिक मनोविज्ञान विभाग ==== सन् २००६ मा ढाका विश्वविद्यालयमा शैक्षिक मनोविज्ञान विभागको स्थापना भएको थियो। यसलाई अनुसरण गर्दै, शैक्षिक र परामर्श मनोविज्ञान विभागलाई शैक्षिक र परामर्श मनोवैज्ञानिक तयारीको उद्देश्यको लागि जीवविज्ञान सङ्काय अन्तर्गत एक स्वतन्त्र विभागको रूपमा सन् २०११ मा स्थापित गरिएको थियो। यो विभागले स्नातक तथा स्नातकोत्तर प्रदान गर्दै आएको छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/DECP |पहुँचमिति=२ अप्रिल २०१९ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190402095601/http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/DECP |पहुँचमिति=२ अप्रिल २०१९ }}</ref> <ref name=autogenerated6>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dhakamirror.com/metropolitan/du-to-establish-research-centre-on-71-genocide/|शीर्षक=DU to establish research centre on ’71 genocide : Dhaka Mirror|वेबसाइट=www.dhakamirror.com}}</ref> === चिकित्सा सङ्काय === [[File:Faculty of Pharmacy, University of Dhaka .jpg|thumb|चिकित्सा सङ्काय भवन, कार्जनहल, ढाका विश्वविद्यालय]] चिकित्सा विभागको स्थापना सन् १९९५ मा भएको थियो भने यो विभाग पहिला रसायन विभागको अधीनमा रहेको थियो। यस सङ्कायका वर्तमान डीन अध्यापक डाक्टर आब्दुल रहमान हुन्। यस सङ्काय अन्तर्गत चार विभागहरू रहेका छन्। ====चिकित्सा रसायन र फर्माकोलोजी विभाग ==== चिकित्सा रसायन विभाग चिकित्सा सङ्काय अधीनमा रहेक‍ एक विभाग हो। यस विभागका वर्तमान अध्यक्ष अध्यापक डाक्टर मेहेदी मासुद हुन्। चिकित्सा सङ्काय अन्तर्गतको भवनमा फर्माकोलोजी तथा अन्य विभागहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। सन् २००३ मा चिकित्सा सङ्कायको अधीनमा रहेर यस विभागको स्थापना भएको थियो। यस विभागले देश तथा विदेशमा स्वास्थ्य सेवामा योगदान पुर्‍याउनका लागि विद्यार्थीहरूलाई शिक्षित गरिरहेको छ। यहाँ चार वर्ष स्नातक डिग्री (फार्मेसी) पूरा गरेका विद्यार्थीहरूलाई एक वर्षको एमफर्म (फार्मेसीको स्नातक) डिग्री प्रदान गरिन्छ। यस विभाग अन्तर्गत रहेर एमफिल तथा विद्यावारिधीसम्मको अध्ययन गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ। <ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/CPP |पहुँचमिति=१ अप्रिल २०१९ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190401173005/http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/CPP |पहुँचमिति=१ अप्रिल २०१९ }}</ref> ==== फार्मेसी विभाग ==== यस विभागको स्थापना ढाकम विश्वविद्यालयमा सन् १९६४ मा भएको थियो। यस विभागको सहायतममा देशमा यस विषयसँग सम्बन्धित अध्यापनहरू सञ्चालनमा आएका थिए। ढाका विश्वविद्यालयमा यस विभागको स्थापना पश्चात् अन्य विश्वविद्यालयहरूमा पनि यस विभागको स्थापना गरिएको थियो। हाल यस विभागमा ५ वर्षे स्नातकका कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। यस विभागका वर्तमान विभागीय प्रमुख अध्यापक डाक्टर सीतेश चन्द्र बाछार हुन्। === इन्जिनियरिङ तथा प्राविधिक सङ्काय === इन्जिनियरिङ तथा प्राविधिक विषयका तीन विभागहरूको साथमा यस विभागको स्थापनम सन् २००८ जुलाई १ का दिन भएको थियो। यस सङ्कायका वर्तमान डीन शाहपदा रफिक हुन्। कार्नन हल परिसर अन्तर्गत विज्ञान क्याफेटिरियलको द्वितीय तलामा यस सङ्कायको कार्यालय रहेको छ। यस सङ्काय अन्तर्गतका विभागहरू यस प्रकार छन्। ==== विद्युत तथा विद्युतीय इन्जिनियरिङ विभाग ==== विज्ञान तथा प्राविधिक क्षेत्रमा विश्वव्यापी सञ्चार र विद्युतीय क्रान्तिको युगमा जीवनोपयोगी भौतिक विज्ञानको क्षेत्रलाई लक्षित गर्दै यस विभागको स्थापना जम्मा २५ विद्यार्थीहरूको साथमा सन् १९६५ सेप्टेम्बरमा भएको थियो भने त्यससमय यस विभागका स्नातकोत्तरसम्मको अध्यापन गराउन व्यवस्था रहेको थियो। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख मोहाम्मद फजलुल रहमान थिए। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् देशमा विद्युत तथा प्राविधिक शिक्षण क्षेत्रको द्रुत विकासका लागि यस विभागका गतिविधिहरूले विस्तारै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने त्यसपछि यस विभागमा थप केही आधुनिक विषयका अध्यापन कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा आएका थिए। सन् १९७४ मा यस विभागको नाम परिवर्तन गरी विद्युतीय पदार्थविज्ञान तथा इलेक्ट्रोनिक्स राखिएको थियो भने सन् २००५ अक्टोबर ६ का दिन यस विभागको नाम पुनः परिवर्तन गरी विद्युतीय पदार्थविज्ञान, इलेक्ट्रोनिक्स तथा सञ्चार इन्जिनियरिङ विभाग राखिएको थियो। त्यसपछि सन् २०१४ मा यस विभागको नाम पुनः परिवर्तन गरी इलेक्ट्रोकल तथा इलेक्ट्रोनिक इन्जिनियरिङ विभाग राखिएको थियो। सन् १९७४ देखि यस विभागमा स्नातक स्तरसम्मका कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। हाल यस विभागका विभागबाट एमफिल र विद्यावारिधीका अध्यापन कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। <ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://apece.univdhaka.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=18 |पहुँचमिति=२० अगस्ट २०१३ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20120415205546/http://apece.univdhaka.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=18 |पहुँचमिति=१५ अप्रिल २०१२ }}</ref> ==== रसायन इन्जिनियरिङ विभाग ==== यस विभागको स्थापना सन् १९७२ मा भएको थियो। रसायन, रासायनिक प्राविधिक तथा रसायन इन्जिनियरिङ समन्वय अध्यापन कार्यक्रमहरू यस विभागबाट सञ्चालित रहेका छन्। <ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:४৮</ref> ==== कम्प्युटर विज्ञान विभाग ==== सन् १९९२ सेप्टेम्बर १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयमा कम्प्युटर विज्ञान विभागलाई स्थापित गरिएको थियो। स्थापनाकालमा यस विभागमा स्नातकसम्मका अध्यापन कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेता पनि पछि यस विभागमा स्नातकोत्तर अध्यापनका कार्यक्रमहरूलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सन् २००४ मार्च २७ का दिन यस विभागको नाम परिवर्तन गरि कम्प्युटर विज्ञान तथा प्राविधिक विभाग राखिएको थियो। यस विभाग मोकाररम भवनराजिमा अवस्थित मनोरम विज्ञान भवनको तृतीय तथा चौँथो तल्लामा रहेको छ। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख अध्यापक डाक्टर लुत्फर रहमान रहेका थिए। यस विभागमा हाल ११ वटा आधुनिक प्रयोगशालाहरू रहेका छन्। यस विभागका प्राध्यापकहरूले विश्व प्रसिद्ध विश्वविद्यालयबाट उच्च शिक्षा हासिल गरेका छन्। सन् २०१० देखि ढाका विश्वविद्यालयको प्राविधिक सङ्काय अन्तर्गत प्रथकपटक यस विभागबाट सेमिस्टर प्रणाली लागू गरिएको थियो। सन् २०१० मा यस विभागको डियु डार्क नाइट नामक एक समूहले एसिएम आइसिपिसीमा भाग लिएको थियो। यस विभागमा विद्यार्थीहरूको एक सक्रिय विद्यार्थी सङ्गठन रहेको छ। सन् २०१२ मा यस विभागले आफ्नो २०औँ वार्षिकोत्सव मनाएको थियो। बङ्गलादेशमा सूचना प्रविधि उद्योगको विशेषताले यस विभागका विद्यार्थीहरूको ठूलो सङ्ख्यालाई समेट्छ। यस विभागका थुप्रै विद्यार्थीहरू विश्वको प्रख्यात प्राविधिक कम्पनीहरू जस्तै गुगल, माइक्रोसफ्ट, मोटोरोला, नोकिया, सिएमेन्स इत्यादिमा कार्यरत छन्। यस विभागले ढाका विश्वविद्यालय र राष्ट्रिय विश्वविद्यालय प्रवेश भर्ना गतिविधिहरूको लागि स्वचालित प्रणाली सहित धेरै महत्वपूर्ण प्राविधिक क्षेत्रमा योगदान दिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Vice Chancellor of Daffodil International University<!-- Bot generated शीर्षक --> |युआरएल=http://www.daffodilvarsity.edu.bd/vc/next.php |पहुँचमिति=२० अगस्ट २०१३ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20130518070810/http://www.daffodilvarsity.edu.bd/vc/next.php |पहुँचमिति=१८ मे २०१३ }}</ref><ref>[http://news.daffodilvarsity.edu.bd/index.php/diu-news/88-new-vice-chancellor.html Orientation for newly joined Faculty Members<!-- Bot generated शीर्षक -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812101154/http://news.daffodilvarsity.edu.bd/index.php/diu-news/88-new-vice-chancellor.html |date=2020-08-12 }}</ref> [[चित्र:Glorious 20 years celebration of CSE DU.jpg|thumbnail|कम्प्युटर विज्ञान विभागको २०औँ वार्षिकोत्सव कार्यक्रम]] बङ्गलादेशको पहिलो अनलाइन जाज वेबसाइटले यस विभागको एक वेबसाइट सिर्जना गरेको छ। विद्यार्थीहरूको समग्र विकासको लागि त्यहाँ प्रोग्रामिङ प्रतियोगिता क्लब, सांस्कृतिक क्लब, क्रिकेट क्लब, कम्प्युटर क्लबहरू रहेकम छन्। छोटो अध्यापन कार्यक्रमहौ मार्फत गैर-विभागीय विद्यार्थीहरूको लागि प्राविधिक र प्रशिक्षण प्रमाणपत्र पाठ्यक्रम कार्यक्रम यस विभागबाट सफलतापूर्वक सञ्चालन भइरहेको छ। विद्यार्थीहरूको सुविधाको लागि यस विभागसँग पूर्ण वाइफाइ इन्टरनेट सुविधा रहेको छ। थप रूपमा प्रत्येक प्रयोगशालाको एक उच्च गतिको इन्टरनेट जडान गरिएको छ। विद्यार्थीको सुविधाको लागि विभागको प्रयोगशाला प्रत्येक दिन बेलुका ८ बजेसम्म खुला राखिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Department of Computer Science and Engineering, University of Dhaka<!-- Bot generated शीर्षक --> |युआरएल=http://www.cse.univdhaka.edu/index.php?menu=44&asc=28&aid=53 |पहुँचमिति=२० अगस्ट २०१३ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20100406054617/http://www.cse.univdhaka.edu/index.php?menu=44&asc=28&aid=53 |पहुँचमिति=६ अप्रिल २०१० }}</ref> ==== परमाणु इन्जिनियरिङ विभाग ==== परमाणु इन्जिनियरिङ विभागको स्थापना सन् २०१२ मा भएको थियो। यस विभागकम प्रथम विभागीय प्रमुख अध्यापक डाक्टर खोरशेद आहमद कबिर रहेका थिए। यस विभागले विद्यार्थीहरूका लागि स्नातक तथा स्नातकोत्तरको प्रमाणपत्र प्रदान गर्दै आएको छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/NED |पहुँचमिति=२ अप्रिल २०१९ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190402101413/http://www.univdhaka.edu/academic/department_item/NED |पहुँचमिति=२ अप्रिल २०१९ }}</ref> ==== यन्त्रिय विज्ञान विभाग ==== यान्त्रिक विज्ञान तथा इन्जिनियरिङ विभागको स्थापना सन् २०१५ सेप्टेम्बर ८ का दिन भएको थियो। यस विभागले आफ्नो शैक्षिक गतिविधि शैक्षिकसत्र सन् २०१५-१६ मा १६ जना विद्यार्थीको साथमा सञ्चालनमा ल्याएको थियो। यस विभागका प्रथम विभागीय प्रमुख डाक्टर हाफिज मोहाम्मद हासान बाबु रहेका थिए। हाल यस विभागमा स्नातक तहको अध्यापन कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। हाल यस विभागका विभागीय प्रमुख डाक्टर लाफिफा जामाल हुन्। <ref>http://www.du.ac.bd/academic/department_item/RME</ref> === विश्व तथा पर्यावरण विज्ञान सङ्काय === ==== भूगोल तथा पर्यावरण विभाग ==== शैक्षिकसत्र सन् १९४७-४८ देखि ढाका विश्वविद्यालयको एक नयाँ विभागको रूपमन भूगोल तथा पर्यावरण विभागको स्थापना गरिएको थियो भने यस विभागको स्थापना नाफिस आहमेदको नेतृत्वमा भएको थियो। यस विभागको स्थापनाकालका यहाँ मात्र स्नातक तहसम्मको अध्यापन गराउने व्यवस्था रहेको थियो भने सन् १९५४ मा भूगोल तथा पर्यावरण विभागमा स्नातक (सम्मान) अध्यापन कार्यक्रमलाई पनि सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। पछि स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा प्राकृतिक र मानव भूगोलको बिभिन्न शाखाहरूको स्थापना गरिएको थियो सन् १९९६ मा भूगोल विभागको नाम परिवर्तन गरी भूगोल तथा पर्यावरण विभाग राखिएको थियो। यस विभागमा स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम-आधारित डिग्री तथा अनुसन्धान कार्यक्रमहरू विद्यार्थीहरूको माध्यमबाट सुरु गरिएको थियो<ref name=autogenerated15>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের একাডেমিক ক্যালেন্ডার, জানুয়ারি २००५-जुन २००६, পৃষ্ঠা:४७</ref> ==== भूविज्ञान विभाग ==== सन् १९४९ मा भूविज्ञान विभागको स्थापना भएको थियो भने यस विभागको स्थापना पश्चात् पहिलो बिएससी स्नातकोत्तर अध्यापन कार्यक्रमलाई सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। सन् १०५७ मा एमएससी, सन् १९६७ मा तीन वरणषे स्नातक तथा सन् १९९८ मा ४ वर्षे समन्विक स्नातकका अध्यापन कार्यक्रमहरूलाई सञ्चालन गरिएको थियो। हाल यस विभागका २३ जना शिक्षकहरू रहेका छन्। यस विभागले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय ख्यातिप्राप्त अनुसन्धान प्रतिष्ठानहरूसँगको संयुक्त सहकार्यमा अनुसन्धान कार्य चालू रहेको छ जसमध्ये संयुक्त राज्य अमेरिकाको कोलोम्बिया विश्वविद्यालय एक हो। यस विभागमा जलविज्ञान, खनिज पदार्थ भूविज्ञान, पर्यावरण भूविज्ञान, भूवैज्ञानिक मानचित्रण लगायतका विषयहरूमा अध्यापन गराइन्छ।<ref name=autogenerated15 /> === ललितकला सङ्काय === यस विभागको स्थापनाको समयमा ललितकला सङ्कायको नाम सरकारी कला संस्थान रहेको थियो। सन् १९९३ मा यसलाई प्रथम श्रेणीको कलेजमा अद्यावधिक गरिँदै यसको नाम परिवर्तन गरी बङ्गलादेश कलेज अफ आर्ट्स एन्ड क्राफ्ट्स राखिएको थियो। सन् १९७३ मा संस्थानलाई ढाका विश्वविद्यालयको प्रशासनिक ढाँचा अनुसार ल्याइएको थियो भने यसको नाम परिवर्तन गरी ललितकला संस्थान राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1469601/মঙ্গল-শোভাযাত্রার-আয়োজন|शीर्षक=মঙ্গল শোভাযাত্রার আয়োজন|प्रकाशक=দৈনিক প্রথম আলো|पहुँचमिति=१३ अप्रिल २०१८}}</ref> पछि यसले ललितकला सङ्काय नामबाट एक सङ्कायलाई दर्जा गराएको थियो। हाल यस सङ्कायमा आठ विभागहरू रहेका छन्।<ref name="শোভাযাত্রার-বিশ্ব-স্বীকৃতি">{{वेब स्रोत|अन्तिम=হোসেন|प्रथम=মোছাব্বের|शीर्षक=মঙ্গল শোভাযাত্রার বিশ্ব স্বীকৃতি এল যেভাবে|युआरएल=http://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1144756/যেভাবে-এল-মঙ্গল-শোভাযাত্রার-বিশ্ব-স্বীকৃতি|वेबसाइट=দৈনিক প্রথম আলো|पहुँचमिति=14 अप्रिल 2018|मिति=१४ अप्रिल २०१७}}</ref><ref name="unesco.org">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/mangal-shobhajatra-on-pahela-baishakh-01091|शीर्षक=२०१६ খ্রিস্টাব্দের ३० নভেম্বর ইউনেসকো মঙ্গল শোভাযাত্রাকে সাংস্কৃতিক হেরিটেজ হিসেবে ঘোষণা করে।|मिति=2016-11-30|प्रकाशक=unesco official site|पहुँचमिति=2016-11-30}}</ref> === संस्थानहरू === [[चित्र:Institute of Statistical Research and Training (ISRT), University of Dhaka.jpg|thumb|right|250px|ढाका विश्वविद्यालय]] '''शिक्षा तथा अनुसन्धान संस्थान'''': यस संस्थानको स्थापना सन् १९५९ मा देशको शैक्षिक विकास तथा आधुनिकीकरणका लागि योग्य शिक्षक तथा प्रशिक्षकलाई विकसित गर्ने उद्देश्यका साथ ढाका विश्वविद्यालयको पहिलो संस्थानको रूपमा युएसएडको कोलोराडो स्टेट कलेजको (हाल उत्तरी कोलोराडो विश्वविद्यालय) सहयोगका साथ गरिएको थियो। यस संस्थानका विभिन्न पाठ्यक्रमहरू; चार वर्षे बिएड, एक वर्ष एमएड, दुई वर्षे एमएएडको सन्ध्याकालिन अध्यापन, एमफिल र विद्यावारिधी हुन् भने यसका यी तहरूका शैक्षिक कार्यक्रमहरू सञ्चालमा रहेका छन्। '''तथ्याङ्क तथा शिक्षण संस्थान''': यस संस्थानको स्थापना सन् १९६४ मा भएको थियो। यस संस्थान सामान्यरूपमा आइएसआरटी नामले परिचित रहेको छ। तथ्याङ्कविद् डाक्टर काजी माताहार होसेन यस संस्थानका संस्थापक निर्देशक थिए भने हाल यस संस्थानका अध्यक्ष मोहाम्मद सोवाइब हुन्। यस संस्थानमा विद्युतीय तथ्याङ्क विषयमा ४ वर्षे बिएस र एक वर्षे एमएस अध्यापन कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। '''स्वास्थ्य अर्थनीति संस्थान''': विगत तीन दशकहरूमा स्वास्थ्य अर्थव्यवस्थाको अर्थशास्त्रको एक प्रमुख शाखाको रूपमा यो संस्थान परिचित छ। ढाका विश्वविद्यालयको स्वास्थ्य अर्थनीति (आइएचई) संस्थानले सन् १९९८ देखि स्वास्थ्य अर्थनीतिको क्षेत्रमा उल्लेखनीय कार्यहरू गर्दै आएको छ जुन दक्षिण एसियाको एक मात्र शिक्षा शिक्षण संस्थान रहेको थियो। आइएचईका शाखाहरूले देशका विभिन्न क्षेत्रहरूमा उल्लेखनीय कार्यहरू गरिरहेको छ। यो संस्थान गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्यको मापन, प्रदर्शन मापन र उत्पादनशीलता, वैकल्पिक स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रमको आर्थिक मूल्याङ्कन र उपचार विधाहरू, रोगको परीक्षणका पनि परिचित रहेको छ। == पुस्तकालय == == ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी संसद == [[चित्र:DUCSU Building - Dhaka University Central Students Union and Collection Centre - Northern View - University of Dhaka - Dhaka 2015-05-31 2341.JPG|thumb|ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय छात्रो सङ्सोदको कार्यक्रम|250px]] ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी संसद (डाकसु) को स्थापना शैक्षिकसत्र सन् १९२२-२३ मा भएको थियो। यस विद्यार्थी सङ्गठनको स्थापनाकालको नाम ढाका विश्वविद्यालय विद्यार्थी संसद रहेको थियो। ढावि केन्द्रीय विद्यार्थी संसद बङ्गलादेशको द्वितीय संसदको रूपमा परिचित छ।<ref name=":8">{{वेब स्रोत|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় ও বাংলাদেশে উচ্চশিক্ষা|अन्तिम=মকসুদ|प्रथम=সৈয়দ আবুল|वर्ष=२०१७|प्रकाशक=প্রথমা|पृष्ठ=३४৮-३४९|आइएसबिएन=978 984 91763 0 5|संस्करण=दोस्रो}}</ref><ref name=":1">{{वेब स्रोत|url=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/last-page/2016/02/27/104742.html|शीर्षक=স্মৃতির কঙ্কাল ডাকসু|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=দৈনিক ইত্তেফাক|पहुँचमिति=2019-01-30}}</ref> बङ्गलादेशको गणतान्त्रिक चेतना तथा स्वाधिकार आन्दोलनको सुरुवातकारी संस्थाको रूपमा यस संस्था पनि रहेको थियो। यस विद्यार्थी संसदले बङ्गलादेशको स्थापनादेखिनै समग्र इतिहासमा गौरवशाली भूमिका खेलेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|url=https://www.prothomalo.com/opinion/article/1578768/%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A4%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B2|शीर्षक=সম্পাদকীয়: ডাকসুর তফসিল|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=প্রথম আলো|भाषा=बङ्गला|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190220024939/https://www.prothomalo.com/opinion/article/1578768/%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A4%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B2|पहुँचमिति=2019-02-20|अभिलेखमिति=2019-02-20}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|url=http://m.thedailynewnation.com/news/189085/ducsu-election-is-desirable-but-subservient-party-politics-must-end|शीर्षक=DUCSU election is desirable but subservient party politics must end|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=দ্য ডেইলি নেশন|पहुँचमिति=2019-01-30}}</ref> सन् १९२२ डिसेम्बर १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको कार्जन हलमा शिक्षकहरूको एक सभाले शैक्षिकसत्र सन् १९२३-२४ मा ढाका विश्वविद्यालय छात्रो सङ्सद नामक एक विद्यार्थी सङ्गठनको स्थापना गर्ने निर्णय गरेका थिए। सन् १९२३ जनवरी १९ का दिन विश्वविद्यालयको तत्कालीन कार्यवाहक परिषद्का शिक्षकहरूको एक सभाले यस निर्णयलाई अनुमोदन गरेको थियो। <ref name=":0">{{वेब स्रोत|url=https://www.priyo.com/articles/%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81-%E0%A6%93-%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%95|शीर्षक='ডাকসু' ও 'ডাকসু সংগ্রহশালা': ইতিহাস আর প্রজন্মস্মৃতির ধারক|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=প্রিয়.কম|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190130042527/https://www.priyo.com/articles/%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81-%E0%A6%93-%E0%A6%A1%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B8%E0%A7%81-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%95|पहुँचमिति=2019-01-30|अभिलेखमिति=2019-01-30}}</ref> सन् १९२५ अक्टोबर ३० मा यस सङ्गठनलाई साधारण सभामा एक प्रारूप दिइ अनुमोदित गरिएको थियो। पछि यस सङ्गठनलाई विश्वविद्यालयका कार्यवाहक परिषदद्वारा पनि स्वीकृति प्राप्त भएको थियो। शैक्षिकसत्र सन् १०२४-२५ मा यस सङ्गठनका प्रथम सम्पादकको रूपमा जोगेन्द्रनाथ स्नगुप्तले काम गरेका थिए भने अर्को शैक्षिकसत्रमा अवनीभूषन रुद्र यस सङ्गठनका सम्पादक बनेका थिए। शैक्षिकसत्र सन् १९५३-५४ मा गणतन्त्र संसोधनको माध्यमबाट पूर्वनामलाई परिवर्तन गरी वर्तमान नाम ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी संसद राखिएको थियो।<ref name=":9">{{वेब स्रोत|url=https://www.prothomalo.com/opinion/article/1577055/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A6-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%8B|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ে যেভাবে ছাত্র সংসদ হলো|वेबसाइट=প্রথম আলো|भाषा=बङ्गला|पहुँचमिति=2019-02-20}}</ref> बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् सन् १९७२ मा डाकसुको सहसभापतिको रूपमा बङ्गलादेश छात्रो युनियनबाट मुजाहिदुल इसलाम सेलिम र साधारण सम्पादकको रूपमा माहबुबुर जामान निर्वाचित भएका थिए। शैक्षिकसत्र सन् १९९०-९१ का लागि सहसभापतिको तथा प्रमुख सम्पादकको रूपमा विद्यार्थीनेताहरू आमानउल्लाह आमान र खायरुल कबिर खोकन निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|url=https://www.banglanews24.com/opinion/news/bd/632732.details|शीर्षक=ডাকসু নির্বাচন: আঁতুড়ঘরে আলো আসুক|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=বাংলানিউজ२४ডটকম|पहुँचमिति=2019-01-30}}</ref> ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय विद्यार्थी संसदको सन् १९९० सम्म ३६ पटक निर्वाचन आयोजना गरिएको छ। यस विश्वविद्यालयका उपकुलपति आजाद चौधुरीले निर्वाचनका लागि पहल गरेतापनि डाकसुको सत्तारुढ पार्टीको विपक्षी विद्यार्थी सङ्गठनले चुनाव जित्ने डरले सरकारहरू चुनावका लागि विभिन्न अवरोधहरू गराउने गरेका छन्।<ref name=":6">{{वेब स्रोत|url=https://www.prothomalo.com/opinion/article/1576457|शीर्षक=কেন ডাকসু নির্বাচন|वेबसाइट=প্রথম আলো|भाषा=बङ्गला|पहुँचमिति=2019-01-31}}</ref> उपकुलपतिले निकै निर्वाचानका लागि निकै पहल गरेतापनि विभिन्न क्षेत्रका दबाब र अवरोधका कारण अन्त्यमा चुनाव खारेज भएको थियो जसको फलस्वरूप सत्ताधारी पार्टीको विद्यार्थी शाखाको प्रभुत्व विस्तारै विश्वविद्यालय र हलहरूमा स्थापित गरेका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|url=https://www.dw.com/bn/%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A6-%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A7%9F/a-45781984|शीर्षक=‘ছাত্র সংসদ না থাকায় মাস্তানতন্ত্র প্রতিষ্ঠা পেয়ে যায়’|मिति=|वेबसाइट=ডয়চে ভেলে|भाषा=बङ्गला|पहुँचमिति=2019-02-20}}</ref> == आवासीय भवनहरू == === हलहरू === ==== सलिमुल्लाह मुस्लिम हल ==== यस हलको स्थापना सन् १९२१ मा ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाकालदेखिनै भएको थियो। यस हलको मूलभवनको निर्माण कार्य सम्पन्न २०औँ शताब्दीको अन्त्य तिर भएको थियो। सन् १९१९ मे २७ का दिन बेलायती सरकारको आवासिक हल अन्तर्गत विश्वविद्यालयको स्थापनाका लागि ''नाथार समिति''को गठन गरिएको थियो। कलकत्ता विश्वविद्यालय आयोगले मुसलमान विद्यार्थीहरूका लागि आफ्नो संस्कृति र धर्म कायम राख्न हलको सिफारिस गरेको थियो। नाथान समितिको प्रतिवेदन र कलकत्ता विश्वविद्यालय आयोगको सिफारिसको आधारमा बेलायती भारत सरकारले ढाका विश्वविद्यालय यसकोविधेयक तयार पारेको थियो। सन् १९२० मार्च २३ का दिन यो विधेयक भारतीय विधान सभाले गभर्नर जनरल लर्ड रिडिङको सहमतिबाट पारित गरेको थियो। विश्वविद्यालयमा विद्यार्थी प्रवेश कार्यक्रम सन् १९२१ जुलाई १० का दिनबाट सुरु गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1306996/%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B9-%E0%A6%B9%E0%A6%B2|शीर्षक=ঐতিহাসিক সলিমুল্লাহ হল|वेबसाइट=প্রথম আলো|मिति=29 August 2017|पहुँचमिति=3 April 2020}}</ref> ढाका विश्वविद्यालय तीन हलहरूको साथ स्थापना गरिएको थियो जसमा मुस्लिम हल (सलिमुल्लाह मुस्लिम हल), जगन्नाथ हल र ढाका हल (पछि,यस हलको नाम परिवर्तन गरि मुहम्मद शहीदुल्लाह हल राखिएको थियो) पर्दछन्। मुस्लिम हल मुख्य रूपमा सचिवालय भवनको पहिलो तल्लाममा अवस्थित थियो। त्यो भन्दा तलका कोठाहरूमा भोजन कक्ष, भान्साघर, पुस्तकालय गरी केही कक्षहरूमा विभाजन गरिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयको पहले वर्षमा मुस्लिम हलले कुल १७८ आवासीय तथा सम्बद्ध विद्यार्थीहरू मध्ये ७५ विद्यार्थीहरूलाई समायोजित गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/dhaka-360/2019/03/18/748536|शीर्षक=সৈয়দ আবুল মকসুদের ‘সলিমুল্লাহ মুসলিম হল’ প্রকাশিত হচ্ছে|वेबसाइट=কালের কণ্ঠ|मिति=18 March 2019|पहुँचमिति=3 April 2020}}</ref> अध्यापक आहमेद फजलुर रहमानलाई सलिमुल्लाह मुस्लिम हलको पहिला अध्यक्षको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। यस हलको पहिलाको नाम मुस्लिम हल थियो भने पछि यस हलको नाम परिवर्तन गरि नवाव सर सलिमुल्लाह हल राखिएको थियो। ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाको दश वर्ष पश्चात् सलिमुल्लाहको पुण्यतिथिकम दिन ढाका विश्वविद्यालयमा एक छात्रावास निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरिएको थियो। ==== मुहम्मद शहीदुल्लाह हल ==== [[File:Shahidulla Hall, DU .jpg|thumb|डाक्टर शाहीदुल्लाह हल]] [[चित्र:Musa Khan's Mosque.jpg|right|thumb|मुसा खाँ मस्जिद]] [[File:Pond at Shahidullah Hall, University of Dhaka.jpg|thumb|right|शाहीदुल्लाह हलको अगाडि रहेको एक पोखरी]] डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाह हल ढाका विश्वविद्यालयको एक ऐतिहासिक हल हो। स्थापनाकालमा यस हलको नाम ढाका हल रहेको थियो। सन् १९६९ मा एसियाली विख्यात विद्वान शहीदुल्लाहको नाममा यस हलको नाम ढाका हलबाट परिवर्तन गरी शाहीदुल्लाह हल राखिएको थियो भने सन् २०१७ जुन १७ का दिन यस हलको नाम पुनः परिवर्तन गरी मुहम्मद शाहीदुल्लाह हल राखिएको थियो। यस हलमा कुल ६ वटा भवनहरू रहेका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.du.ac.bd/halls_of_residence/hall_details.php?bodyid=HSH|title=Shahidullah Hall|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20120815204544/http://www.du.ac.bd/halls_of_residence/hall_details.php?bodyid=HSH|मिति=15 August 2012|पहुँचमिति=2 June 2013}}</ref> सन् १९२१ मा ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनाकालकै समयम यस हललाई निर्माण गरिएको थियो। स्थापना कालका यस हलको नाम लाइटन हल राखिएको थियो भने त्यस लगत्तै यसको नाम ढाका हलमा परिवर्तन गरिएको थियो। पछि यस हलको नाम विख्यात भाषाविद् तथा विद्वान मुहम्मद शाहीदुल्लाहको नामबाट राखिएको थियो। यस हलको ठिक अगाडि एक विशाल ताल रहेको छ। सन् १९५२ मा भाषा आन्दोलनको एक विशाल जुलुस आयोजना गर्ने निर्णय गरिएको थियो। २५ मार्च १९७१ को रात यस हलको नजिक पाकिस्तानी सेनाको विरुद्धमा प्रतिरोध शक्ति गठन गरिएको थियो भने त्यसको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेनाले नरसंहार सुरु गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1221356/%E0%A6%B6%E0%A6%B9%E0%A7%80%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B9-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8|शीर्षक=শহীদুল্লাহ হলের নাম পরিবর্তন|प्रकाशक=প্রথম আলো|भाषा=बङ्गला|पहुँचमिति=2017-09-05}}</ref> यस हलका निवासी शिक्षक आताउर रहमान खान खादिम र उनीसँग रहेका अन्य मानिसहरूलाई पाकिस्तानी सेनाले गोली हानी हत्या गरेका थिए। ==== जगन्नाथ हल ==== [[File:Jagannath hall University of Dhaka.jpg|thumb|जगन्नाथ हल]] जगन्नाथ हल ढाका विश्वविद्यालयको एक ऐतिहासिक हल हो। जगन्नाथ हल ढाका विश्वविद्यालयको हिन्दु-बौद्ध-ईसाई समुदाय सहित आदिवासी छात्रहरूका लागि संरक्षित हल हो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://jhaa.org.bd/hall-provosts.html|title=Hall Provosts|प्रकाशक=Jagannath Hall Alumni Association, Dhaka University|पहुँचमिति=1 January 2014}}</ref> जगन्नाथ हल पूर्वमा प्रसिद्ध अक्सफोर्ड ढाका विश्वविद्यालयको पहिलो तीन हलहरू मध्ये एक हो। हलको नाम जगन्नाथराय चौधुरीको नामबाट राखिएको थियो जो ढाकाको बलियाटीका जमिन्दार, किशोरीलाल चौधुरीका बुबा थिए।<ref name=JHAAC>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://jhaac.ca/jagannathhall.html|प्रकाशक=Jagannath Hall Alumni Association of Canada|पहुँचमिति=1 January 2014|शीर्षक=Jagannath Hall}}</ref> यस हलका प्रथम प्रमुख अध्यापक नरेशचन्द्र सेनगुप्ता थिए। पछि विभिन्न कालखण्डहरूमा यस हलका प्रधानका रूपमा सत्येन्द्रनाथ बोस, अध्यापक ज्ञानचन्द्र, अध्यापक डाक्टर गोविन्दचन्द्र देव, अध्यापक ज्योतिर्मय गुहठाकुरताले काम गरेका थिए।<ref>{{cite journal|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=206685|newspaper=The Daily Star|title=Jagannath Hall tragedy day observed|date=16 October 2011|accessdate=1 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104014839/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=206685 |date=4 January 2014 }}</ref> बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धको समयमा डाक्टर गोविन्दचन्द्र देव र अध्यापक ज्योतिर्मय गुहठाकुरतालाई पाकिस्तानी सेनाले हत्या गरेका थिए। ==== फजलुल हक हल ==== [[File:View of the entrance and the building of Fazlul Haque Muslim Hall, DU .jpg|thumb|फजलुल हक हल]] फजलुल हक मुस्लिम हलको स्थापनम सन् १९४० मा भएको थियो। यस हलको नाम अविभाज्य बाङ्लाका प्रधानमन्त्री आबुल काशेम फजलुल हकको नामबाट राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक= বঙ্গবন্ধুর স্মৃতিধন্য ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের ফজলুল হক হল |युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/article/1583949/%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A7%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A7%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AF-%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AB%E0%A6%9C%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%B2 |वेबसाइट=প্রথম আলো |पहुँचमिति=२७ नोभेम्बर २०१९ |भाषा=बङ्गला |मिति=१७ मार्च २०१९}}</ref> [[एके फजलुल हक|शेरेबाङ्ला]] फजलुल हकले ढाका विश्वविद्यालयलाई स्थापना गराउनका लागि ठूलो भूमिका निर्वाह गरेका थिए। सन् १९४० जुलाई १ का दिन यस हलको स्थापना ३६३ विद्यार्थीहरूको साथमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.theindependentbd.com/printversion/details/10469|शीर्षक=Sher-e-bangla contribution for establishing DU|मिति=6 August 2015|कार्य=The Independent|पहुँचमिति=5 August 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> यस हलको मुख्य भवनको नजिक एक वर्धित भवन रहेको छ जुन दोक्खिन भवनको नामले परिचित छ। सन् १९७२ जुन १६ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको सिन्डिकेट हलको नामबाट "मुस्लिम" शब्द हटाइएको थियो। अधिवक्ता शमशुल आलमले यस निर्णयलाई अस्वीकार गर्दै यस विषयलाई अदालतसम्म पुर्‍याएका थिए। सन् २००४ मार्च १ का दिन बङ्गलादेश उच्च अदालतले विश्वविद्यालय अधिकारीहरूलाई हलको मूल नाम "मुस्लिम" मा पुनर्स्थापित गर्न निर्देशन दिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://bdnews24.com/politics/2005/03/01/hc-orders-to-add-muslim-with-fazlul-huq-hall|शीर्षक= ফজলুল হক হলের সাথে 'মুসলিম' যুক্ত করার নির্দেশনা হাইকোর্টের|पहुँचमिति=2018-08-06|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> भाषाविद् डाक्टर मुहम्मद शाहीदुल्लाह यस हलका प्रथम प्रधान अधिकारीको रूपमा नियुक्त भएका थिए। हाल यस हलका प्रमुख अधिकारी अध्यापक डाक्टर मोहाम्मद मासुद हुन्। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.theindependentbd.com/magazine/details/10469/Halls-of-Dhaka-University|शीर्षक=Halls of Dhaka University|कार्य=theindependentbd.com|पहुँचमिति=2018-08-06|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> ==== सहिद जहरुल हक हल ==== यस हलको स्थापनाकालको नाम इकबाल हल थियो। सन् १९७१ मा बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता भएपश्चात् आगरतला षड्यन्त्र मामिलामा पाकिस्तानी सेनाद्वारा गोली हानि हत्या गरिएका ३५ मानिसहरू मध्ये एक सहिद जहरुल हकको नाममा यस हलको नाम परिवर्तन गरिएको थियो। यस हलमा आवासिक विद्यार्थीहरू कुल सङ्ख्या ७५० र गैरआवासिय विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या १,६२३ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.du.ac.bd/home/hall_admin/HZH|शीर्षक=University of Dhaka {{!}}{{!}} the highest echelon of academic excellence|वेबसाइट=www.du.ac.bd|पहुँचमिति=2019-04-18}}</ref> ==== रोकेया हल ==== [[चित्र:Rokeya Hall, Dhaka University.jpg|thumb|रोकेया हल]] रोकेया हलले सन् १९३८ मा ढाका विश्वविद्यालयको पहिलो आवासीय महिला विद्यार्थी हलका रूपमा यात्रा सुरु गरेको थियो भने स्थापनाकालमा चमेली आवासीय गृहमा कुल १२ जना महिला विद्यार्थीहरू रहेका थिए। सन् १९६४ मा यस हलको नाम बेगम रोकेयाको नामबाट राखिएको थियो जो मूल रूपमा भारतीय उपमहाद्वीपमा महिला जागरूकताको अग्रणी थिइन्। आक्तार इमाम यस हलको प्रथम हल प्रमुख थिइन्। सन् १९७१ मा बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धको क्रममा विद्यार्थीहरूलाई पाकिस्तानी सेना र पाकिस्तानी सेनाका सहयोग सङ्गठनहरूले क्रूर यातना दिएका थिए। त्यससमय हलका विद्यार्थीहरूले बङ्गलादेश र ढाका विश्वविद्यालयमा विभिन्न आन्दोलनहरूको माध्यमबाट साहसी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। वर्तमानमा यो छात्रावास तीन हजार भन्दा बढी विद्यार्थीहरूको आवासीय गृह हो। यहाँ स्नातक विद्यार्थीहरूका लागि शापला (मुख्य), चमेली (नयाँ), सूर्जेमुखी (विस्तारित) र ७ मार्च भवन गरी ४ भवनहरू रहेका छन्। यहाँ स्नातकोत्तर र एमफिल विद्यार्थीहरूका लागि फयजुन्नेछा नामक एक भवन रहेको छ। सात मार्च भवनलाई सन् २०१८ मा प्रधानमन्त्री शेख हासिनाले उद्घाटन गरेकी थिइन्। यस बाहेक हलको छेउमा शिक्षकहरूका लागि आवासीय हलको पनि निर्माण गरिएको छ। प्रत्येक वर्ष रोकेया हल प्राधिकरणले मेधावी विद्यार्थीहरूलाई "रोकेया सुनौलो पदक" प्रदान गर्दै आएको छ। <ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.du.ac.bd/halls_of_residence/hall_details.php?bodyid=HFH |शीर्षक=রোকেয়া হল |मिति= |वेबसाइट= |प्रकाशक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় |पहुँचमिति=२७ जनवरी २०१८ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20140415222128/http://www.du.ac.bd/halls_of_residence/hall_details.php?bodyid=HFH |अभिलेखमिति=१५ अप्रिल २०१८ }}</ref> ==== मास्टार्दा सूर्जोसेन हल ==== मास्टर्डा सूर्जोसेन हलको स्थापना सन् १९६४ मा पाकिस्तानको तत्कालीन सरकारको कार्यकालमा भएको थियो। प्रतिष्ठाकालमा यस आवासीय हलको नाम जिनाह हल रहेको थियो। सन् १९७१ मा बङ्गलादेश स्वतन्त्र भएपछि हललाई बेलायत विरोधी क्रान्तिकारी सूर्जोसेनको नामबाट नामाकरण गरिएको थियो। तीन भवनामा स्थापित छ तलमा हलमा विद्यार्थीहरूका लागि ५०० कोठाहरू रहेका छ। त्यहाँ मस्जिद, एक पढ्ने कोठा, एक पुस्तकालय, एक सभागृह, खेल कोठा, एक पाहुना कोठा, एक कम्प्युटर प्रयोगशाला र तीन भोजन कक्षहरू रहेका पनि छ। अध्यापक डाक्टर मकबुल होसाइन यस हलका वर्तमान अध्यक्षको रूपमा कार्यरत छन्। आवासीय भवनको बीचमा फूलहरूको बगैँचा र कृत्रिम जलघारा रहेको छ। उल्लेखनीय प्रतिष्ठानहरूमा यहाँ एक सहिद मिनार र सन् १९७१ को बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धमा सहिद भएका विद्यार्थी र शिक्षकहरूको स्मृतिममा मूर्तिहरूको निर्माण गरिएको छ। हल विश्वविद्यालयको शिक्षा सङ्कायको १०० मिटर उत्तर पश्चिममा अवस्थित छ। यसको छेउमा अन्तर्राष्ट्रिय हल र विश्वविद्यालय प्रशासनिक भवन अवस्थित रहेको छ। ढाका विश्वविद्यालयका वर्तमान प्रमुख अध्यापक डाक्टर आखतारुज्जामान यस आवासीक हलका एक विद्यार्थी थिए। ==== हाजी मुहम्मद मुहसीन हल ==== यस हलको स्थापना सन् १९६७ मा भएको थियो। हाल यस हलका आवासीक विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ६०० र अनावासीक विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ८९० रहेको छ। यस हलको नजिक एक मैदान रहेको छ। यस हलमा ३ पढ्ने कोठा र १ पुस्तकालय रहेको छ जसको नाम जियासउद्दिन पुस्तकालय हो। यस बाहेक यस हलमा १ भोजन कक्ष र १ खेलगृह रहेको छ। यस हलको ५६४ सङ्ख्याको कक्षमा बाङ्ला साहित्यका प्रख्यात लेखक हुमायुन आहमेद बसोबास गर्ने गरेका थिए भने यहाँ उनले केही निकै प्रसिद्ध पुस्तकहरू पनि लेखेका थिए। यस बाहेक बङ्गलादेश आवामी लिगका प्रबन्धक वायदुल कादेर पनि यस हलसँग सम्बन्ध राख्ने व्यक्ति थिए। ==== कवि जसिमउद्दिन हल ==== बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् हलको नाम सन् १९७६ मा कवि जसिम उद्दिनको नामबाट नामाकरण गरिएको थियो। यस हलमा दुई वटा ५ तले भवनहरू रहेका छन्। हलमा दुई पढ्ने कक्ष, १ टिभी कक्ष, १ खेल कक्ष र १ भोजन कक्ष रहेको छ। यसबाहेक हलको तल्लो कक्षमा एक मस्जिद, १ बैठक कक्ष र स्वैच्छिक रक्तदान सङ्गठन रहेका छन्। यस हलको अगाडि एक सुन्दर फूल बगैँचा रहेको छ। हल आफ्नो रमणीय र एकान्त वातावरणको लागि परिचित छ। हाल यस हलका आवासीक विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ३८७ र अनावासीक विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ७८९ रहेको छ। ==== सर एएफ रहमान हल ==== सन् १९७६ मा स्थापना गरिएको यस हलको नाम ढाका विश्वविद्यालयका प्रथम बङ्गाली प्रबन्धक तथा वरिष्ठ शिक्षक आहमेद फजलुर रहमानको नामबाट नामाकरण गरिएको थियो। हाल यस हलका आवासीक विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ९९२ तथा अनावासीक संयुक्त विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ८९५ रहेको छ। ==== बङ्गोबोन्धु शेख मुजिबुर रहमान हल ==== सन् १९८८ मा बङ्गलादेशका राष्ट्रपिता तथा प्रथम राष्ट्रपति बङ्गोबोन्धु [[शेख मुजिबुर रहमान]]को नामबाट यस हलको नामाकरण गरिएको थियो। यस हलको आवासीक विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ४८४ र अनावासीक विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ३७५२ रहेको छ। यस हलको नाम राष्ट्रपिता शेख मुजिको सम्झनामा राखिएको थियो। ==== मुक्तिजोद्धा जियाउर रहमान हल ==== सन् १९८८ मा बङ्गलादेशका राष्ट्रपति [[जियाउर रहमान]]को नामबाट यस हलको नामाकरण गरिएको थियो। यस हलको आवासीक विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या १,२०५ र अनावासीक विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ३,७५२ रहेको छ। ==== फिलिप हार्टग अन्तर्राष्ट्रिय हल ==== सन् १९६६ मा एक अन्तर्राष्ट्रिय आवासीय हलको रूपमा यस हलको स्थापना गरिएको थियो। सन् २००२ मा यसलाई आवासीय हलको साथसाथै छात्रावासको रूपमा विकास गरिएको थियो। हाल यस हलमा ३६ विदेशी विद्यार्थीहरू रहेका छन्। ==== अमर एकुशे हल ==== यस हलको स्थापना सन् २००१ मा भएको थियो। यस हलका कुल आवासीय विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या ४२५ र अनावासीक विद्यार्थीहरूको कुल सङ्ख्या ३७० रहेको छ। ==== बङ्गोमाता शेख फजिलातुन्नेछा मुजिब हल ==== बङ्गोमाता शेख फजिलातुन्नेछा मुजिब हलको नाम बङ्गलादेशी प्रथम नारी बेगम फजिलातुन्नेछा मुजिबको नामबाट राखिएको थियो। सन् २००१ मे ७ का दिन बेगम फजिलातुन्नेछाकी छोरी प्रधानमन्त्री शेख हासिनाले यस हलको उद्घाटन गरेकी थिइन्। यो हलमा बङ्गोमाता फजिलातुन्नेछा बैठक कक्ष, मानवीय सेवाहरूका लागि बन्धन सङ्गठन, पुस्तकालय, तीन पाठन कक्षहरू रहेका छन्।<ref>[https://du.ac.bd/home/hall_details_info/77/Bangamata%20Sheikh%20Fazilatunnesa%20Mujib%20Hall ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় প্রাতিষ্ঠানিক ওয়েব সাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928155241/https://www.du.ac.bd/home/hall_details_info/77/Bangamata%20Sheikh%20Fazilatunnesa%20Mujib%20Hall |date=2020-09-28 }}</ref> ==== विजोय एकात्तोर हल ==== ५९ करोडको लागतमा निर्माण गरिएको यो ढाका विश्वविद्यालयको १९औँ आवासीय हल हो जुन ढाका विश्वविद्यालय मात्र नभई देश भरिका सबै विश्वविद्यालयहरू मध्ये सबैभन्दा ठूलो आवासीय हल हो। यो हल मास्टर्डा सूर्जोसेन र जिया हल बीचमा अवस्थित छ। सन् २०१३ नोभेम्बर १४ का दिन प्रधानमन्त्री शेख हासिनाले यस हलको उद्घाटन गरेकी थिइन्। यो हल ढाका विश्वविद्यालयको ट्विन-टावर र धर्मनिरपेक्ष हलको रूपमा चिनिन्छ। यो हल सबैको लागि खुला छ भने स्वतन्त्रताको भावनालाई उच्च राख्न र सबै समुदायको आत्म बलिदानको रूपमा यस।हललाई चिन्न सकिन्छ। सन् २०१५-१६ को शैक्षिक वर्षदेखि सबै धर्म र जातका विद्यार्थीहरू यस हलमा बस्न सक्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो। यस हलको तीन खण्डहरू बङ्गलादेशका प्रमुख तीन नदीहरूको नामबाट राखिएको छ जुन पद्मा, मेघना र जमुना हुन्। हलमा विद्यार्थीहरूको लागि चार विद्युतीय भर्‍याङ, १ सुविधा सम्पन्न अतिथि कक्ष, १ भण्डारण कक्ष, २ पठन कक्ष, १ कम्प्युटर प्रयोगशाला, १ परामर्श कक्ष, १ संसद कक्ष (सन् २०१९ मा स्थापित), १ विशाल हल सभागृह र टेलिभिजन कक्ष, १ भित्री खेल कक्ष (ढाका विश्वविद्यालयको सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक कक्षको रूपमा परिचित), एक अत्याधुनिक व्यायामशाला, १ पत्रिका पठन कक्ष, पुस्तकालय र विशाल मस्जिद रहेको छ। यस हलको वर्तमान अध्यक्ष डाक्टर एजेएफ शफिउल आलम भूइया हुन्। ==== कवि सुफिया कामाल हल ==== कवि सुफिया कामालको नामबाट यस हलको नामाकरण गरिएको थियो। यस हलमा कुल आवासीय विद्यार्थीहरूको सङ्ख्या १,४०० रहेको छ। यस हलमा १ चमेनागृह, १ पुस्तकालय, १ पढाइ कक्ष र छात्राहरूका लागि सुविधा सम्पन्न पार्लर रहेको छ। == उपकुलपतिहरू == ढाका विश्वविद्यालयको स्थापनादेखिनै यस विश्वविद्यालयका लागि हालसम्म २६ जना वरिष्ठ शिक्षाविद्हरू यस विश्वविद्यालयको उपकुलपति रूपमा आसित भैसकेका छन्। यस विश्वविद्यालयका वर्तमान उपकुलपति मोहाम्मद आखतारुज्जामान हुन्। यस विश्वविद्यालयका प्रथम भारतीय तथा मुसलमान उपकुलपति एएफ रहमान महोदय थिए। त्यसपश्चात् उपकुलपति रूपमा इतिहासविद् तथा अध्यापन रमेशचन्द्र मजुमदार यस पदमा आसित भएका थिए। ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू मध्ये प्रथम कुलपति डा सोइयद मायाज्जेम होसेन भएका थिए। सन् १९७१ मार्चमा ढाका विश्वविद्यालयका तत्कालीन उपकुलपति न्यायमूर्ति आबु साईद चौधुरी संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय मानव अधिकार आयोगको सत्रमा भाग लिन जिनेभा गएका थिए। जिनेभा पत्रिकामा ढाका विश्वविद्यालयका दुई विद्यार्थीको मृत्यु भएको खबरले विचलित भएका उनले मार्च २५ मा पाकिस्तानी दूतावासमार्फत पूर्वी पाकिस्तानको प्रान्तीय शिक्षा सचिवलाई पठाएको पत्रमा लेखे," निहत्था विद्यार्थीहरूमाथि गोली हानी हत्या गरेपछि मेरो उपकुलपति हुनुपर्ने कुनै कारण छैन। " त्यसैले मैले राजीनामा गरेँ। त्यसको फलस्वरूप मार्चको उक्त रातबाट ढाका विश्वविद्यालय उपकुलपति विहीन बनेको थियो। पछि मुजिबनगर सरकारले न्यायधीश साईदलाई प्रवासी सरकारको विशेष प्रतिनिधि नियुक्त गरेको थियो। पाकिस्तान सेना राजशाही विश्वविद्यालयका तत्कालीन उपकुलपति सोइयद साज्जाद होसायेनलाई ११ जुलाई १९७१ मा ढाका विश्वविद्यालय ल्याई त्यहाँको उपकुलपतिको रूपमा नियुक्त गरेका थिए।<ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের আশি বছর- রফিকুল ইসলাম (অধ্যাপক); पृष्ठ: २०२-२०३</ref> {| class="wikitable sortable" |- !क्र.स !! तस्वीर !!नाम !!दायित्व ग्रहण !! दायित्व हस्तान्तरण |- |१ |[[चित्र:Pjhartog.JPG|center|75px]] |महोदय पिजी हार्टग |१ डिसेम्बर १९२० |३१ डिसेम्बर १९२५ |- |२ |[[चित्र:Ghlangley.jpg|center|75px]] |अध्यापक जर्ज ह्यारी ल्याङ्ली |१ जनवरी १९२६ |३० जुन १९३४ |- |३ |[[चित्र:Afrahman.jpg|center|75px]] |आहमेद फजलुल रहमान |१ जुलाई १९३४ |३१ डिसेम्बर १९३६ |- |४ |[[चित्र:R C Majumdar.jpg|center|75px]] |अध्यापक रमेशचन्द्र मजुमदार |१ जनवरी १९३७ |३० जुन १९४२ |- |५ | |अध्यापक माहमुद हासान |१ जुलाई १९४२ |२१ अक्टोबर १९४৮ |- |६ | |अध्यापक सैयद मोयाज्जेम हुसाइन |२२ अक्टोबर १९४৮ |৮ नोभेम्बर १९५३ |- |७ | |अध्यापक डब्ल्युके जेनकिन्स |९ नोभेम्बर १९५३ |८ नोभेम्बर १९५६ |- |८ | |विचारपति मोहाम्मद इबराहिम |९ नोभेम्बर १९५६ |२७ अक्टोबर १९५৮ |- |९ | |हामुदुर रहमान |५ नोभेम्बर १९५৮ |१४ डिसेम्बर १९६० |- |१० | |अध्यापक माहमुद हुसेएन |१५ डिसेम्बर १९६० |१९ फेब्रुअरी १९६३ |- |११ | |ओसमानी गनी |२० फेब्रुअरी १९६३ |१ डिसेम्बर १९६९ |- |१२ | |आबु साईद चौधरी |२ डिसेम्बर १९६९ |२० जनवरी १९७२ |- |१३ | |मोजारुफर आहमेद चौधरी |२१ जनवरी १९७२ |१२ अप्रिल १९७३ |- |१४ | |आब्दुल मतिन चौधरी |१३ अप्रिल १९७३ |२२ सेप्टेम्बर १९७५ |- |१५ | |एम शामसुल हक |२३ सेप्टेम्बर १९७५ |१ फेब्रुअरी १९७६ |- |१६ | |अध्यापक फजलुल हालिम चौधरी <ref>ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের আশি বছর- রফিকুল ইসলাম (অধ্যাপক); पृष्ठ: २००</ref> |२ फेब्रुअरी १९७६ |२० मार्च १९৮३ |- |१७ | |एकेएम सिद्दिक |२१ मार्च १९८३ |१६ अगस्ट १९८३ |- |१८ | |एम शामसुल हक |१७ अगस्ट १९८३ |१२ जनवरी १९८६ |- |१९ | |आब्दुल मान्नान |१२ जनवरी १९८६ |२२ मार्च १९९० |- |२० | |अध्यापक मोहाम्मद मनिरुज्जामान मियाँ |२४ मार्च १९९० |३१ अक्टोबर १९९२ |- |२१ | |एमाजउद्दिन आहमेद |१ नोभेम्बर १९९२ |३१ अगस्ट १९९६ |- |२२ | |शहिद उद्दिन आहमेद |३१ अगस्ट १९९६ |२९ सेप्टेम्बर १९९६ |- |२३ | |अध्यापक एके आजाद चौधरी |३० सेप्टेम्बर १९९६ |११ नोभेम्बर २००१ |- |२४ | |अध्यापक आनोवारउल्लाह च‌ौधरी |१२ नोभेम्बर २००१ |३१ जुलाई २००२ |- |२५ | [[चित्र:A F M Yousuf Haider, professor of physics .jpg|center|75px]] |अध्यापक एएफएम युसुफ हायदर |१ अगस्ट २००२ |९ सेप्टेम्बर २००२ |- |२६ | |अध्यापक एमएमए फायेज |९ सेप्टेम्बर २००२ |१५ जनवरी २००९ |- |२७ | [[चित्र:AAMS Arefin Siddique.jpg|center|75px]] |अध्यापक आरेफिन सिद्दिकि |१५ जनवरी २००९ |४ सेप्टेम्बर २०१७ |- |२८ | [[चित्र:Muhammad Akhtaruzzaman VC DU.jpg|center|75px]] |अध्यापक मोहाम्मद आखतारुज्जामान |४ सेप्टेम्बर २०१७ |वर्तमान |} == दीक्षान्त समारोह == [[चित्र:Convocation dress of University of Dhaka with hood, gown and cap.JPG|thumbnail|250px|स्नातकोत्तर हासिल गरेकी एक विद्यार्थीको तस्वीर दीक्षान्त समारोहमा]] सन् १९२१ जुलाई १ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको शैक्षणिक गतिविधिहरूको सुरुवात पश्चात् २२ फेब्रुअरी १९२३ का दिन बेलायती शासनकालको समयमा विश्वविद्यालयको पहिलो नियमित दीक्षान्त समारोह आयोजित गरिएको थियो। सन् १९२४ देखि सन् १९४६ सम्ममा प्रत्येक वर्ष (कुल २३ पटक) दीक्षान्त समारोह आयोजित गरिएको थियो। अन्तिम दीक्षान्त समारोह बेलायती शासनकालको समयमा सन् १९४७ नोभेम्बर २१ का दिन आयोजना गरिएको थियो। स्वतन्त्रता पश्चात् पाकिस्तानको स्वामित्वमा रहेको ढाका विश्वविद्यालयको स्वतन्त्रता पश्चात् दीक्षान्त कार्यक्रम सन् १९४८ मार्च २४ का दिन आयोजना गरिएको थियो भने सन् १९७० सम्ममा यस विश्वविद्यालयमा पुनः १५ पटक दीक्षान्त समारोहको आयोजना गरिएको थियो। सन् १९७० मार्च ८ का दिन पाकिस्तानको स्वामित्वमा अन्तिमपटक दीक्षान्त समारोह आयोजना गरिएको थियो जुन यस विश्वविद्यालयको ३९औँ दीक्षान्त समारोह थियो। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पश्चात् पहिलो ४०औँ दीक्षान्त समारोह सन् १९७५ अगस्ट १५ का दिन आयोजना गरिएको थियो। तत्कालीन समयमा यस विश्वविद्यालयका कुलपति बङ्गलादेशका राष्ट्रिय बङ्गोबोन्धु शेख मुजिबुर रहमान रहेका थिए भने उक्त दिन आयोजना गरिने भनिएको दीक्षान्त समारोहको उद्घाटन राष्ट्रपतिले गर्न निर्णय भएको थियो तर सोही दिन १५ अगस्ट १९७५ का दिन शेख मुजिबुर रहमानको पुरै परिवारको हत्या गरिएको थियो। सन् १९९९ डिसेम्बर १८ का दिन ४०औँ दीक्षान्त समारोहको आयोजना गरिएको थियो भने सन् २००१ मा अर्को दीक्षान्त समारोहको आयोजना सम्पन्न भएको थियो। त्यसपछिका वर्षहरूमा दीक्षान्त समारोह प्रत्येक वर्ष आयोजना गरिँदै आएको छ। यसअघि सन् २०१९ डिसेम्बर ९ का दिन सर्वशेष दीक्षान्त समारोहको आयोजना गरिएको थियो। === दीक्षान्त समारोहमा स्नातकोत्तर प्राप्त गर्ने विद्यार्थीहरूको सूची === {| class="wikitable" |+ स्नातकोत्तरप्राप्त व्यक्तिहरू<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=RECIPIENTS OF HONOURARY DOCTORATES (HONORIS CAUSA)|url=http://www.du.ac.bd/the_university/honoris_causa.php|पहुँचमिति=२३ मे २०१५|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150504132541/http://www.du.ac.bd/the_university/honoris_causa.php|अभिलेखमिति=४ मे २०१५}}</ref> ! वर्ष !! नाम !! उपाधि !! परिचय |- | १९२२ || लरेन्स दुनदास || कानुन स्नातकोत्तर || ढाका विश्वविद्यालयका प्रथम विचारपति तथा उच्चपदाधिकारी |- | १९२५ || फिलिप जोसेफ हार्टग|| कानुन स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका प्रथम उपविचारपति तथा उच्चपदाधिकारी |- | rowspan=2| १९२७ || अध्हयापक हरप्रसाद शास्त्री|| साहित्य स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका।संस्कृत तथा बाङ्ला विभागका प्रथम अध्यक्ष |- | अर्ल अफ लिटन || कानुन स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका उच्चपदाधिकारी |- | rowspan=2| १९३२ || महोदय चन्द्रशेखर भेङ्कट रामन || विज्ञान स्नातकोत्तर || पदार्थविद् |- | महोदय क्रान्सिस स्ट्यानली ज्याकसन || कानुन स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका विचारपति |- |rowspan=8| १९३६ || महोदय आब्दुर रहमान || कानुन स्नातकोत्तर || राजनितीविद् |- | महोदय जोन एन्डरसन || कानुन स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका विचारपति |- | महोदय जगजीतचन्द्र बसु || विज्ञान स्नातकोत्तर || पदार्थविद् तथा जीवविज्ञानी |- | महोदय प्रफुल्ल चन्द्र राय|| विज्ञान स्नातकोत्तर || रसायनविद् |- | महोदय यदुनाथ सरकार || साहित्य स्नातकोत्तर || इतिहासविद् |- | महोदय मुहम्मद इकबाल || साहित्य स्नातकोत्तर || कवि तथा दार्शनिक |- | [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] || साहित्य स्नातकोत्तर || कवि तथा साहित्यकार |- | शरतचान्द्र चट्टोपाध्याय|| साहित्य स्नातकोत्तर || आख्यानकार |- | १९३७ || महवदय एएफ रहमान || कानुन स्नातकोत्तर || विश्वविद्यालयका विचारपति |- | १९४९ || खाजा नाजिमुद्दिन || कानुन स्नातकोत्तर || पाकिस्तानका गभर्नर |- | १९५१ || महोदय मोहाम्मद शाह आगा खान || कानुन स्नातकोत्तर || आगा सुलतान |- | १९५२ || डाक्टर आब्दुल वाहाब आजम || कानुन स्नातकोत्तर || कूटनीतिज्ञ |- |rowspan=4| १९५६ || [[एके फजलुल हक|आबुल काशेम फजलुल हक]] || कानुन स्नातकोत्तर || राजनीतिविद् |- | इस्कान्दार मिर्जा || कानुन स्नातकोत्तर || पाकिस्तानका गभर्नर |- | चउ एन लाई || कानुन स्नातकोत्तर || चीनका प्रधानमन्त्री |- | सुङ चिङ लिङ || कानुन स्नातकोत्तर || --- |- |rowspan=2| १९६० || जामाल आब्दुल नासेर || कानुन स्नातकोत्तर || संयुक्त अरब प्रजातान्त्रका राष्ट्रपति |- | अयुब खान || कानुन स्नातकोत्तर || पाकिस्तानका राष्ट्रपति |- |rowspan=8| १९७४ || सत्यन्द्रनाथ बसु || विज्ञान स्नातकोत्तर (मृत्यु पश्चात्) || पदार्थविद् |- | मुहम्मद कुदराते खुदा || विज्ञान स्नातकोत्तर || रसायनविद् |- | काजी मोताहार होसेन || विज्ञान स्नातकोत्तर || परिसङ्ख्याविद् |- | हीरेन्द्रलाल दे || विज्ञान स्नातकोत्तर || वैज्ञानिक |- | मुहम्मद शहीदुल्लाह || साहित्य स्नातकोत्तर (मृत्यु पश्चात्) || बहुभाषाविद् |- | [[काजी नजरुल इसलाम]] || साहित्य स्नातकोत्तर || बङ्गलादेशका राष्ट्रकवि |- | आबुल फजल || साहित्य स्नातकोत्तर || साहित्यकार |- | उस्ताद आली आकबर खान || साहित्य स्नातकोत्तर || सङ्गीतकार |- | १९९३ || आब्दुस सालाम || विज्ञान स्नातकोत्तर || पदार्थविद् |- | १९९७ || फेडरिक मायार || विज्ञान स्नातकोत्तर || युनेस्कोका महाप्रबन्धक |- |rowspan=2| १९९९ || अमात्य सेन || विज्ञान स्नातकोत्तर || अर्थनीतिविद् |- | [[शेख हसिना]] || कानुन स्नातकोत्तर || बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्री |- | २००४ || माहाथिर बिन मोहाम्मद || कानुन स्नातकोत्तर || मलेसियाका प्रधानमन्त्री |- | २००७ || मुहम्मद युनूस || कानुन स्नातकोत्तर || अर्थनीतिविद् |- |rowspan=3| २००९ || युवानतसे ली || विज्ञान स्नातकोत्तर || रसायनविद् |- | आबुल हुससाम || विज्ञान स्नातकोत्तर || रसायनविद् |- | रनजित गुह || साहित्य स्नातकोत्तर || इतिहासविद् |- | २०१० || आब्दुल्लाह गुल || कानुन स्नातकोत्तर || तुर्कीका राष्ट्रपति |- | २०११ || [[बान कि मुन]]<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://hello-today.com/ht/28060#.UTN51zcVi-Y|शीर्षक=প্রকাশ্যে মतथाদুদকে পেলে যে কারণে ধাतथाয়া করবে বিএনপি - Hello Today - पृष्ठ 28060|कार्य=hello-today.com|पहुँचमिति=२१ जुन २०१३|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20131013161053/http://hello-today.com/ht/28060#.UTN51zcVi-Y|अभिलेखमिति=१३ अक्टोबर २०१३}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=বান কি মুনকে সম্মানসূচক ডক্টরেট দেবে ঢাবি<!-- Bot generated title --> |url=http://banglanews24.com/detailsnews.php?nssl=f348409d27995efcaa901ef99bc9be9a&nttl=2012111966879 |पहुँचमिति=२१ जुन २०१३ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20140710130521/http://banglanews24.com/detailsnews.php?nssl=f348409d27995efcaa901ef99bc9be9a&nttl=2012111966879 |अभिलेखमिति=१० जुलाई २०१४ }}</ref> || कानुन स्नातकोत्तर || জাতিসংঘের মহাসচিব |- |rowspan=2| २०१२ || प्यासकेल ल्यामी<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.samakal.com.bd/details.php?news=3&action=main&view=archiev&y=2012&m=03&d=30&option=single&news_id=248383&pub_no=1007 |पहुँचमिति=२१ जुन २०१३|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20140707200230/http://www.samakal.com.bd/details.php?news=3&action=main&view=archiev&y=2012&m=03&d=30&option=single&news_id=248383&pub_no=1007 |अभिलेखमिति=७ जुलाई २०१४ }}</ref> || कानुन स्नातकोत्तर || विश्व वाणिज्य संस्थाका महाप्रबन्धक |- | एरिना बोकोभा || कानुन स्नातकोत्तर || युनेस्कोका महाप्रबन्धक |- | २०१३ || प्रणब मुखर्जी<ref>{{वेब स्रोत|url=http://www.dhakamirror.com/city-news/du-45th-convocation-on-january-29/|title=DU 45th Convocation on January 29|work=dhakamirror.com}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.demotix.com/news/201474/45th-convocation-dhaka-university|शीर्षक=45th convocation of Dhaka University|कार्य=Demotix|पहुँचमिति=१ अप्रिल २०१२|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20140706135628/http://www.demotix.com/news/201474/45th-convocation-dhaka-university|अभिलेखमिति=६ जुलाई २०१४}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |युआरएल=http://www.univdhaka.edu/the_university/honoris_causa.php |पहुँचमिति=१ अप्रिल २०१२ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20120314090012/http://www.univdhaka.edu/the_university/honoris_causa.php |अभिलेखमिति=१४ मार्च २०१२ }}</ref> || कानुन स्नातकोत्तर || भारतका राष्ट्रपति |- | २०१५ || फ्रान्सिस गुरी || कानुन स्नातकोत्तर || |- | rowspan="2" | २०१७ || अमित चाकमा || विज्ञान स्नातकोत्तर || उपविचारपति, युनिभर्सिटी अफ वेस्टर्न अन्टारिओ |- |युकिया आमानो |कानुन स्नातकोत्तर |महाप्रबन्धक, अन्तर्राष्ट्रिय आणविक शक्ति संस्था |} == पूर्व विद्यार्थी तथा शिक्षकहरू == === विद्यार्थीहरू === * [[शेख मुजिबुर रहमान]], बङ्गलादेशका राष्ट्रपिता तथा प्रथम राष्ट्रपति * [[सैयद नजरुल इस्लाम]] बङ्गलादेशका प्रथम अन्तरिम राष्ट्रपति * [[ताजउद्दिन आहमेद]], बङ्गलादेशका प्रथम प्रधानमन्त्री *जामाल उद्दिन आहमेद , सन् १९७७ देखि १९८२ सम्म बङ्गलादेशको उपराष्ट्रपतिको रूपमा काम गरेका थिए।<ref name=bdnews24>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); No by-line-->|title=Former deputy prime minister Jamal Uddin Ahmad dies |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2015/01/04/former-deputy-prime-minister-jamal-uddin-ahmad-dies |work=Bdnews24.com|date=1 January 2015|accessdate=14 April 2015}}</ref> * [[शेख कामाल]], स्वतन्त्र योद्धा, [[आबाहनी लिमिटेड (ढाका)|आबाहनी लिमिटेड]]का संस्थापक * [[आब्दुल मतिन चौधुरी]], पदार्थ वैज्ञानिक तथा नोबेल समितिका सदस्य <ref>http://bn.banglapedia.org/index.php?title=চৌধুরী,_আবদুল_মতিন</ref> * एकेएम सिद्दिक, पदार्थविद्, नोबेल समितिका सदस्य सन् १९८१ <ref>[http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/akmsiddiq.html Professor A.K.M. Siddiq<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512180854/http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/akmsiddiq.html |date=2012-05-12 }}</ref> * गोलाम मोहाम्मद भुँया, पदार्थविद्, नोबेल समितिका सदस्य <ref name="kalerkantho.com">http://www.kalerkantho.com/feature/campus/2014/09/24/132596 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200709103235/https://www.kalerkantho.com/feature/campus/2014/09/24/132596 |date=2020-07-09 }}</ref> * एमए वाजेद मिया मिया, पदार्थविद् * अध्यापक डाक्टर अनुपम सेन - समाजविद् तथा एकुशे पदक विजेता * खन्दोकार सिद्दिकी राब्बानी, पदार्थविद् * इमदादुल हक खान, पदार्थविद् <ref>http://www.iskkc.org/imkhan.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419064654/http://www.iskkc.org/imkhan.php |date=2018-04-19 }}</ref><ref>http://www.spaandanb.org/projects/isks/isks1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406090916/http://www.spaandanb.org/projects/isks/isks1.html |date=2017-04-06 }}</ref> * मोहाम्मद आताउल करिम, पदार्थविद् <ref>https://www.odu.edu/news/news-archive/2010/02/MOHAMMADKARIMOD_20164 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107045443/https://www.odu.edu/news/news-archive/2010/02/MOHAMMADKARIMOD_20164 |date=2020-11-07 }}</ref> * एएम हारुन-अर-रशिद, पदार्थविद् * एम इन्नास आली, पदार्थविद् * कामरुल हायदार, पदार्थविद् <ref>http://www.fordham.edu/info/20721/faculty_and_staff/4397/quamrul_haider</ref><ref>https://www.linkedin.com/in/quamrul-haider-30366541</ref> * खन्दोकार आब्दुल मुत्तालिब, पदार्थविद् <ref>http://www.phys.ufl.edu/~muttalib/cv.html</ref> * सुलतान नुरुन नाहार, पदार्थविद् * डाक्टर एएफएम युसुफ हायदार, सन् १९९४ मा पदार्थविज्ञानका लागि नोबेल पुरस्कार मनोनीत, २०१३ <ref>http://jobs.du.ac.bd/wp-content/uploads/2016/05/Resume-AFM-Y-Haider.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806230943/http://jobs.du.ac.bd/wp-content/uploads/2016/05/Resume-AFM-Y-Haider.pdf |date=2016-08-06 }}</ref> * डाक्टर शाहिदा रफिक, नोबेल पुरस्कारका लागि मनोनीत, सन् २००१ <ref>http://owsd.net/sites/default/files/CV-Shahida%20Rafique%20Latest%2019-12-2009.doc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616003836/https://owsd.net/sites/default/files/CV-Shahida%20Rafique%20Latest%2019-12-2009.doc |date=2020-06-16 }}</ref> * मुहम्मद मुनिरुल इसलाम, पदार्थविद्<ref>[http://www.phys.uconn.edu/~islam/ Munir M. Islam, University of Connecticut, Department of Physics<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/mmislam.html Professor Muhammad Munir Islam<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512181142/http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/mmislam.html |date=2012-05-12 }}</ref> * सालेह फारुक <ref>https://www.eeweb.com/spotlight/interview-with-dr.-saleh-faruque</ref><ref>https://und.edu/faculty/saleh.faruque {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220075951/https://und.edu/faculty/saleh.faruque |date=2016-12-20 }}</ref><ref>https://engineering.und.edu/electrical/faculty/saleh/</ref> * डाक्टर मुहाम्मद युनुस, बङ्गलादेशका वरिष्ठ अर्थनीतिविद् तथा ग्रामीन बैङ्कका संस्थापक, सन् २००६ शान्ति नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। * हाफिज जिए सिद्दिकी, अर्थनीतिविद् तथा नर्थ साउथ विश्वविद्यालयका उपकुलपति * आबदुस सात्तार खान, रसायनविद् * फजलुल हालिम चौधुरी, रसायनविद् तथा ढाका विश्वविद्यालयका पूर्व उपकुलपति * आबु हुससाम, रसायनविद् * शाह मोहाम्मद फारुक * शाह एएमएस किबरिया, अर्थनीतिविद्, कूटनीतिज्ञ, राजनीतिज्ञ, बङ्गलादेशका पूर्व अर्थमन्त्री<ref>{{cite web|author=<!--Staff writer(s); No by-line-->|url= http://www.thedailystar.net/2005/01/28/d5012801066.htm|title=Kibria's life sketch|publisher=The Daily Star (Bangladesh)|date=28 January 2005|accessdate=14 April 2015}}</ref> * शाहबुद्दिन आहमेद, बङ्गलादेशका पूर्व राष्ट्रपति * शाइखुल हादिस, इस्लामी चिन्तक * आब्दुल बारी, राजशाही विश्वविद्यालय तथा जातीयो विश्वविद्यालयका पूर्व उपकुलपति तथा इस्लामी चिन्तक * मुहाम्मद आसादुल्लाह आल-गालिब, ইসলামী চিন্তাবিদ * आखतारुज्जामान इलियास, कथासाहित्यविद् * [[बुद्धदेव बसु]], बङ्गाली कवि, प्रावन्धिक, नाट्यकार, कथासाहित्यविद्, अनुवादक तथा सम्पादक * जाहानारा इमाम, लेखिका, कथासाहित्यविद्, शिक्षाविद् तथा नेत्री * हुमायुन आहमेद, कथासाहित्यविद् * हुमायुन आजाद, कथासाहित्यविद् * हुमायुन कादिर, कथासाहित्यविद् * रफिक कायसार, अनुसन्धानकर्ता, प्रावन्धिक * [[मुहम्मद जफर इकबाल]], लेखक * डाक्टर मुहाम्मद मुशताक होसेन, जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ तथा राजनैतिक व्यक्तित्व * अध्यापक आली आजगर, लेखक तथा वैज्ञानिक === शिक्षक === ==== विज्ञान सङ्काय ==== * [[सत्येन्द्रनाथ बासु]] * [[श्रीनिवास कृष्णन]] * एएम हारुन-अर-रशिद *डाक्टर खोरशेद आहमद कबिर * गोलाम मोहाम्मद भुयाँ, पदार्थविद्, नोबेल समितिका सदस्य <ref name="kalerkantho.com"/> * खन्दोकार सिद्दिकी राब्बानी * डाक्टर जेके खास्तगीर * डाक्टर मोकाररम होसेन खन्दोकार * एम इन्नास आली * आफम युसुफ हायदार * डाक्टर शाहिदा रशिक * आब्दुल मतिन चौधुरी * डाक्टर एम शमशेर आली * डाक्टर मुहम्मद इब्राहिम * डाक्टर काजी मोताहार होसेन * डाक्टर मजिद आहमेद * भूपतिमोहन सेन * नलिनीमोहन बसु * নাফিস आहमेद * डाक्टर अजय राय * डाक्टर ललित मोहन नाथ * एकेएम सिद्दिक * फजलुल हालिम चौधुरी * डाक्टर कामरुल हासान ==== कला सङ्काय ==== * हरप्रसाद शास्त्री * रमेशचन्द्र मजुमदार * डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाह * आबु माहमेद हाबिबुल्लाह * डाक्टर ज्योतिर्मय गुह ठाकुरता * डाक्टर राशिदुल हासान * डाक्टर मुनिर चौधुरी * मुहम्मद आब्दुल हाई * डाक्टर काजी दीन मुहम्मद * डाक्टर आहमद शरीफ * डाक्टर सिराजुल इसलाम चौधुरी * डाक्टर वाकिल आमेद * डाक्टर मोफाज्जल हायदार चौधुरी * डाक्टर एमाजउद्दिन आहमेद * आनोवार पाशा * डाक्टर माहमुद हुसाइन * डाक्टर सुशील कुमार दे * डाक्टर गोविन्द चन्द्र देव * डाक्टर मोहाम्मद मनिरुज्जामान मियाँ * डाक्टर मुहम्मद एनामुल हक * डाक्टर आनिसुज्जामान * डाक्टर हुमायुन आजाद * डाक्टर रेहमान सोबहान * डाक्टर उपर तालुकदार * खान बाहादुर जियाउल हक ==== वाणिज्य सङ्काय ==== * डाक्टर आब्दुल्लाह फारुक * डाक्टर मइनउद्दिन खान * डाक्टर हरिपद भट्टाचार्य ==== सामाजिक अध्ययन सङ्काय ==== * [[आब्दुर राज्जाक (राष्ट्रिय अध्यापक)|आबदुर राज्जाक]] * अध्यापक डाक्टर अनुपम सेन * सरदार फजलुल करिम * एके नाजमुल करिम * आनोवारउल्लाह चौधुरी * डाक्टर आबु आहमेद * डाक्टर नाजमा चौधुरी ==== जीवविज्ञान सङ्काय ==== * [[शाश मोहाम्मद फारुक]] * पि महेश्वरी * डाक्टर हाबिबुल्लाह खान युसुफजाई * डाक्टर कामालउद्दिन सिद्दिकी * डाक्टर आनोवारुल आजिम चौधुरी * डाक्टर इयाजुद्दिन आहमेद * डाक्टर एजेडएम नओशेर आली खान * डाक्टर एकेएम नुरुल इसलाम (राष्ट्रिय अध्यापक) ==== फार्मेसी सङ्काय ==== * [[एके आजाद चौधुरी|डाक्टर आबुल कामाल आजाद चौधुरी]] * डाक्टर राशेदुज्जामान चौधुरी * डाक्टर महिउद्दिन आहमेद कादेरी ====इस्लामी अध्ययन सङ्काय==== *[[आजिजुल हक (पण्डित)|आल्लामा आजिजुल हक]] {{Div col end}} == विश्वविद्यालयमा स्थित मूर्ति तथा स्मारकहरू == *[[अपराजेय बाङ्ला]] *[[सन्त्रास विरोधी राजु स्मारक]] *[[म्बोपार्जित स्वाधीनता]] *[[दोयेल चत्वर]] *[[तीन नेतार माजार]] *[[ढाका प्रवेशद्वार]] *[[स्वाधीनता सोङ्ग्राम]] * [[स्वामी विवेकानन्द स्मारक]] *[[सहिद मिनार]] * घृनास्तम्भ * मधुदार स्मारक * सप्तसहिद स्मृतिस्तम्भ * बौद्ध स्मारक * सहिद डाक्टर मिलन स्मारक * शान्तिर पायरा स्मारक == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका विश्वविद्यालयहरू]] gfwdbskr1muwdfj1d51g227inhjppfr 0 118717 1366088 1342290 2026-07-16T03:47:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366088 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = काजी नजरुल इसलाम | image = Nazrul Colorize.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = सन् १९२७, चट्टोग्राममा राष्ट्र कवि नजरुल | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = काजी नजरुल इसलाम |nick_name = दुखु मियाँ | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1899|05|25}} | birth_place = [[चुरुलिया]], बङ्गाल राज्य, [[ब्रिटिस राज|बेलायती भारत]] (हाल [[बर्धमान जिल्ला|पश्चिम बर्धमान जिल्ला]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[भारत]]) | death_date = {{Death date and age|1976|08|27|1899|05|25}} | death_place = [[ढाका]], [[बङ्गलादेश]] | death_cause = | resting_place = [[ढाका विश्वविद्यालय|ढाका विश्वविद्यालय केन्द्रीय जामे।मस्जिद]] | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | language = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गला]], [[फारसी भाषा|फरसी]], [[उर्दु]], [[अरबी भाषा|अरबी]] | nationality = {{झण्डा चिन्ह|British Raj}} [[ब्रिटिस राज|बेलायती भारत]] (सन् १८९९-१९४७)<br /> {{झण्डा चिन्ह|IND}} [[भारत|भारतीय]] (सन् १९४७-१९७६)<br />{{झण्डा चिन्ह|BAN}} [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेशी]] (सन् १९७६) | other_names = दुखु मियाँ | ethnicity = बङ्गाली | citizenship = {{plain list| * {{झण्डा चिन्ह|British Raj}} बेलायती भारतीय (सन् १८९९-१९४७) * {{झण्डा चिन्ह|IND}} [[भारतीय]] (सन् १९४७-१९७२) * {{झण्डा चिन्ह|BAN}} [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेशी]] (सन् १९७२-१९७६) }} | education = | alma_mater = | occupation = {{Flat list| * कवि * उपन्यासकार * गीतकार * नाट्यकार * सम्पादक }} | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | notable_works = {{Flat list| * चल चल चल * [[विद्रोही (कविता)|विद्रोही]] * [[नजरुलगीति]] * [[अग्निविना (काव्यग्रन्थ|अग्निविना)]] * [[बाँधन हारा]] * [[धूमकेतु (पत्रिका)|धूमकेतु]] * [[विषेर बाँशी]] * [[गजल]] }} | influences = इसलाम; [[हाफिज]]; [[रुमी]]; [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] | influenced = बङ्गलादेशी संस्कृति; भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन; भारतीय संस्कृति; ; विश्वव्यापी नागरिकत्व | movement = बङ्गालको नवजागरण | opponents = | religion = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] | spouse = {{unbulleted list | [[प्रमिला देवी]] | [[नार्गिस आसार खानम]] }} | children = <!-- {{unbulleted list | [[कृष्ण मुहम्मद]] | [[अरिन्दम खालेदा]] (बुलबुल) | [[काजी सव्यसाची]] | [[काजी अनिरुद्ध]] }} | parents = {{unbulleted list | काजी फकिर आहमद (पिता) | जाहेदा खातुन (माता) }} | relatives = <!-- {{unbulleted list | }} --> | awards = स्वाधीनता पुरस्कार {{small|(सन् १९७७)}}<br>[[एकुशे पदक पुरस्कार (सन् १९७६–७९)|एकुशे पदक]] {{small|(सन् १९७६)}}<br />[[पद्म भूषण|पद्मभूषण]]| signature = Signature of Kazi Nazrul.jpg | signature_alt = | signature_size = | module = {{Infobox military person |embed=yes |allegiance= {{flag|ब्रिटिस साम्राज्य}} |branch= {{army|ब्रिटिस भारत}} |serviceyears= सन् १९१७–१९२० |rank=''हवल्दार'' |unit= ४९औँ बङ्गाली सैन्यसमूह |commands= |battles=[[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]}} | module2 = | website = {{URL|nazrul-rachanabali.nltr.org}} }} {{Listen | type = music | filename = কারার_ঐ_লৌহকপাট.mp3 | title = गिरिन चक्रवर्तीको आवाजमा ''करार ओइ लोउहो कोपट'' | description = गीतकार र संगीतकार काजी नजरुल इसलाम |pos = }} '''काजी नजरुल इसलाम''' ({{भाषा-बाङ्ला|কাজী নজরুল ইসলাম}}, (२५ मे १८९९ – २९ अगस्ट १९७६; ११ जेष्ठ १३०६ – १२ भाद्र १३८३ बङ्गाब्दो) [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]]मा जन्मिएका एक बङ्गाली कवि र थिए जो [[बङ्गलादेश]]का राष्ट्रकवि हुन्।<ref>{{पुस्तक स्रोत|युआरएल=|शीर्षक=Kazi Nazrul Islam: The Voice of Poetry and the Struggle for Human Wholeness|अन्तिम=Langley|प्रथम=Winston|मिति=2007|प्रकाशक=Nazrul Institute|स्थान=|पृष्ठ=|भाषा=en|आइएसबिएन=978-984-555-384-1}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://books.google.com/books?id=v49jAAAAMAAJ&q=121&hl=en|शीर्षक=Nazrul, the Gift of the Century|अन्तिम=Talukdar|प्रथम=Rezaul Karim|मिति=1994|वर्ष=|प्रकाशक=Manan|स्थान=|पृष्ठ=১২১|भाषा=en|आइएसबिएन=978-984-8156-00-1}}</ref> उनी [[बीसौँ शताब्दी]]का अग्रणी बङ्गाली कवि, उपन्यासकार, नाटककार, सङ्गीतकार र दार्शनिकहरू मध्ये एक थिए जो बङ्गाली [[कविता]]मा अग्रगामी भूमिकाका साथै आफ्नो प्रगतिशील प्रेरणाका लागि परिचित बनेका थिए।<ref>{{पुस्तक स्रोत |युआरएल=https://books.google.com/books?id=VcAfpv6x0m4C |शीर्षक=ঔপনিবেশিক বাংলার মুসলিম নারীদের বিশ্ব, ১৮৭৬-১৯৩৯ |अन्तिम=আমিন|प्रथम=এস. এন.|मिति=1 January 1996 |प्रकाशक=ব্রিল পাবলিশার|आइएसबिएन=9004106421|पृष्ठ=১৫৯}}</ref> उनी [[बङ्गाली साहित्य]], समाज र संस्कृतिको क्षेत्रमा एक उत्कृष्ट व्यक्तित्वको रूपमा परिचित छन् र उनी बङ्गाली प्रतिभाको एक उत्कृष्ट नमुना हुन्। उनका [[कविता]] र [[गीत]]हरू [[पश्चिम बङ्गाल]] र बङ्गलादेशमा समान रूपले प्रशंसा गरिन्छ। उनको कविताहरूमा विद्रोही दृष्टिकोणको कारण उनलाई विद्रोही कवि भनिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dhakacourier.com.bd/nazruls-humanist-vision/|शीर्षक=নজরুলের মানবতাবাদী দর্শন|प्रकाशक=মাহমুদুল হাসান হিমেল|मिति=28 May 2015|वेबसाइट=ঢাকা কুরিয়ার|भाषा=ইংরেজি|पहुँचमिति=२० नोभेम्बर २०१६|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20170418191030/http://www.dhakacourier.com.bd/nazruls-humanist-vision/|अभिलेखमिति=१८ अप्रिल २०१७}}</ref><ref>{{पुस्तक स्रोत|युआरएल=|शीर्षक=The Dissent of Nazrul Islam|अन्तिम=মিত্র|प्रथम=প্রীতি কুমার|मिति=|वर्ष=२००९|कार्य=|प्रकाशक=অক্সফোর্ড ইউনিভার্সিটি প্রেস|स्थान=দিল্লি|पृष्ठ=১১০|आइएसबिएन=0-19-806324-5|पहुँचमिति=}}</ref> उनका कविताहरूको मूल विषय मानव उत्पीडन र सामाजिक अन्याय र शोषणको विरुद्धको विरोध थियो। बीसौँ शताब्दीमा काजी नजरुल इसलामको मर्यादा र महत्त्वलाई अपार ठानिएको छ।<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Ashutosh|title=''Bangiya Lok-Sangeet Ratnakar, Vol. 4 (An Encyclopaedia of Bengali Folk-song)''|lang=Bengali|publisher=A. Mukherjee & Co. Pvt. Ltd.|place=Calcutta|date=1977|page=1802|quote=''পশ্চিম বাংলার এক শ্রেণীর জনপ্রিয় লোক-সঙ্গীত লেটো গান, ইহাকে লাটু গান, লোট্যার গানও বলে৷''}}</ref> कवि, लेखक, सङ्गीतकार, पत्रकार, सम्पादक, राजनीतिज्ञ र सैनिक भएर नजरुलले सधैँ अन्याय र अत्याचारको विरुद्ध आवाज उठाउँथे भने यस्तो खालको मनोवृत्ति उसको कविता र गीतहरूमा झल्किने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |date=26 August 2017 |title=Influence of Nazrul's soldier life on his works |url=http://www.newagebd.net/article/22834/influence-of-nazruls-soldier-life-on-his-works |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704005711/http://www.newagebd.net/article/22834/influence-of-nazruls-soldier-life-on-his-works |archive-date=4 July 2018 |access-date=3 July 2018 |website=New Age |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704005711/http://www.newagebd.net/article/22834/influence-of-nazruls-soldier-life-on-his-works |date=4 July 2018 }}</ref> इसलाम एक विद्रोही कवि थिए। इसलामको जन्मदिन प्रत्येक वर्ष बङ्गलादेशमा विशेष सम्मानका साथ मनाइन्छ भने उनको मृत्युको दिन उनको सम्झना गरिन्छ। <ref>{{Cite book |last=Alam |first=Abu Yusuf |url=https://books.google.com/books?id=EYRuAAAAMAAJ&q=kazi+nazrul+islam+Bhangar+Gaan |title=Muslims and Bengal Politics (1912–24) |date=2005 |publisher=Raktakarabee |pages=256 |language=en}}</ref> नजरुलको जन्म एक गरीब मुसलमान परिवारमा भएको थियो। उनको प्राथमिक शिक्षा पूर्णरूपले धार्मिक थियो। उनले स्थानीय मस्जिदमा एक सम्मानित मुयाजजिनको रूपमा पनि काम गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Hāldār |first=Gopāl |url=https://books.google.com/books?id=ngWdRBPXjkAC&q=kazi+nazrul+islam+Rajbandir+Jabanbandi |title=Kazi Nazrul Islam |date=1973 |publisher=Sahitya Akademi |pages=41 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> सानो उमेरमानै नजरुलले नाटक दलहरूको साथ काम गर्न सुरु गर्दै कविता, नाटक तथा साहित्यको गहन ज्ञान हासिल गरेका थिए। केही समय भारतीय सेनामा सेवा गरिसकेपछि उनले पत्रकारितालाई आफ्नो पेशाको रूपमा रोजेका थिए भने त्यसबेला उनी कलकत्तामा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite news |last=Kazi |first=Ankan |date=14 June 2017 |title=Diminishing A Poet |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/diminishing-a-poet-kazi-nazrul-islam-4702739/ |access-date=28 June 2018}}</ref> यस समयमा उनले बेलायती राज विरुद्ध प्रत्यक्ष सङ्घर्षमा सामेल भएका थिए भने उनले त्यबेला ''विद्रोही'' ({{भाषा-बाङ्ला|বিদ্রোহী}}) र ''भाङेर गान'' ({{भाषा-बाङ्ला|ভাঙের গান}}) जस्ता विद्रोही भावका गीतहरूको रचना गरेका थिए। बेलायती शासनको विरोध गरेपछि उनलाई कारागारमा कैद गरी राखिएको थियो भने उनले यस समय ''राजबोन्दीर जवानबोन्दी'' जस्ता केही विद्रोही कविताको रचना गरेका थिए जसले त्यसबेलाको साम्राज्यवादको विपक्षलाई प्रष्ट पारेको थियो। उनको धर्मनिष्ठ मुस्लिम समुदाय र उपेक्षित भारतीय जनतासँग विशेष सम्बन्ध थियो। उनको साहित्यिक कार्यहरूले प्रेम, मुक्ति र विद्रोहको प्रभुत्व जमाउन सफल भएको छ।<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Azfar |title=Rereading Kazi Nazrul Islam |url=https://www.youtube.com/watch?v=bf9nvzmIVvY |access-date=15 July 2016 |format=Video lecture}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Sarwat |date=21 September 2014 |title=A taste of Bengal |url=http://tns.thenews.com.pk/firoza-begum-a-taste-of-bengal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628184010/http://tns.thenews.com.pk/firoza-begum-a-taste-of-bengal/ |archive-date=28 June 2018 |access-date=28 June 2018 |website=The News International |publisher=The News on Sunday |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628184010/http://tns.thenews.com.pk/firoza-begum-a-taste-of-bengal/ |date=28 June 2018 }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Islam |first=Mohammad Shafiqul |date=25 May 2007 |title=Nazrul: An ardent lover of humanity |url=http://archive.thedailystar.net/2007/05/25/d70525140299.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123949/http://archive.thedailystar.net/2007/05/25/d70525140299.htm |archive-date=4 February 2018 |access-date=28 June 2018 |website=The Daily Star |quote=उनी आफ्नो गीतहरूका लागि परिचित थिए भने उनले बङ्गाली गजलको सुरुवात गरेका थिए। }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180204123949/http://archive.thedailystar.net/2007/05/25/d70525140299.htm |date=4 February 2018 }}</ref> उनले धार्मिक लिङ्गभेदको विरुद्धमा पनि कृतिहरू प्रकाशन गरेका थिए। छोटो कथाहरू, उपन्यास र नाटक र कविताहरूका लागि नजरुल निकै परिचित छन्। उनले बङ्गाली कविताको एक नयाँ धारालाई जन्म दिएका थिए जुन इस्लामिक सङ्गीत वा गजल हो थियो। यसका साथसाथै उनले थुप्रै उत्कृष्ट श्यामा सङ्गीत र हिन्दु भक्ति गीतहरूको पनि रचना गरेका थिए। उनी आफ्नो कृति तथा कार्यहरूमा अत्याधिक मात्रामा अरबी र फारसी शब्दको प्रयोगका कारण पनि परिचित बनेका थिए।<ref>{{Cite news |last=Shams |first=Ahmed Tahsin |date=24 May 2018 |title=The rebel icon of Bengal: Kazi Nazrul Islam |work=The Bangladesh Post |url=http://www.thebangladeshpost.com/national/29149 |access-date=7 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528064030/http://www.thebangladeshpost.com/national/29149 |archive-date=28 May 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528064030/http://www.thebangladeshpost.com/national/29149 |date=28 May 2018 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rashid |first1=Md Mumit Al |last2=Nur |first2=Tanjina Binte |date=24 November 2017 |title=Persian Words Used in Kazi Nazrul Islam's Poetry |journal=Language Art |volume=2 |issue=4 |pages=117–128 |doi=10.22046/LA.2017.23 |issn=2538-2713}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Dr. Forqan Uddin |date=27 August 2018 |title=Kazi Nazrul Islam : Classic and romantic |url=http://m.thedailynewnation.com/news/186431/kazi-nazrul-islam--classic-and-romantic |access-date=2020-05-25 |website=The New Nation }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630185415/http://m.thedailynewnation.com/news/186431/kazi-nazrul-islam--classic-and-romantic |date=2020-06-30 }}</ref> उनका केही कविताहरू हिन्दी भाषामा पनि अनुवाद गरिएको छ। नजरुल इसलाम धूमकेतु नामक एक पत्रिकाका प्रमुख सम्पादक थिए भने उनका कृतिहरूको सोही पत्रिकाका मार्फत प्रकाशन हुने गरेका थिए। <ref>{{Cite book |last=होसेन |first=कुजी मोताहार |title=नजरुल |publisher=नजरुल संस्थान |year=2000 |isbn=978-984-555-167-0 |editor-last=मुहम्मद नुरुल हुडा |location=ढाका |page=५५ |chapter=काजी नजरुल इसलाम |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MtpVAAAACAAJ}}</ref> नजरुलले करीव ४,००० गीतहरूको रचना गरेका छन् जस मध्ये धेरै जसो हाल नजरुल सङ्गीत वा "नजरुल गीती" नामले विशेष रूपमा लोकप्रिय छन्।<ref>{{Cite web |last=Farooq |first=Mohammad Omar |title=Kazi Nazrul Islam: Illness and Treatment |url=http://www.nazrul.org/nazrul_life/illness.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529083323/http://www.nazrul.org/nazrul_life/illness.htm |archive-date=29 May 2015 |access-date=26 March 2016 |website=nazrul.org |df=dmy-all}}</ref>सन् १९४३ मा नजरुल ४३ वर्षको छँदा मस्तिष्क सम्बन्धित एक घातक रोगको सिकार हुन पुगेका थिए जसकारण उनले आफ्नो स्वर र मानसिक सन्तुलन गुमाएका थिए भने उनले बीचमै साहित्यबाट बञ्चित हुन पुगेका थिए।<ref name="ILL">{{वेब स्रोत| अन्तिम = Farooq| प्रथम = Dr. Mohammad Omar| मिति = 2007-03-10| युआरएल = http://www.nazrul.org/nazrul_life/illness.htm| शीर्षक = Nazrul's Illness and Treatment| प्रकाशक = Nazrul.org (March 2007)| पहुँचमिति = 2007-03-10| अभिलेखयुआरएल = https://web.archive.org/web/20150529083323/http://www.nazrul.org/nazrul_life/illness.htm| पहुँचमिति = २०१५-०५-२९}}</ref> उनी बङ्गलादेश सरकारको आमन्त्रणमा सन् १९७२ मा आफ्नो परिवारको साथ [[ढाका]] आएका थिए भने यससमय उनलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रियता प्रदान गरिएको थियो। त्यसको ४ वर्ष पश्चात् नजरुलको मृत्यु सन् १९७६ अगस्ट २९ का दिन बङ्गलादेशको राजधानी ढाकामा भएको थियो। == जन्म तथा बाल्यकाल == काजी नजरुल इसलामको जन्म सन् १८९९ मे २४ (११ जेष्ठ १३०६ बङ्गाब्दो) का दिन [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[बर्धमान जिल्ला]]को आसनसोल उपखण्ड अन्तर्गत पर्ने चुरुलिया गाउँमा भएको थियो। चुरुलिया गाउँ आसनसोल उपखण्डको जमुरिया खण्डमा अवस्थित छ। उनी उनका हजुरबुबा काजी आमिन उल्लाहका छोरा काजी फकीर आहमेदकी दोस्रो श्रीमती जाहेदा खातुनको छैठौँ सन्तान थिए। उनका बुबा फकिर आहमद स्थानीय मस्जिदका इमाम थिए।<ref name="বাংলাপিডিয়া">{{पुस्तक स्रोत |लेखक=রফিকুল ইসলাম |सम्पादक=সিরাজুল ইসলাম |शीर्षक=ইসলাম,_কাজী_নজরুল |युआरएल=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=ইসলাম,_কাজী_নজরুল |पहुँचमिति=१३ जुलाई २०१५ |संस्करण=অনলাইন |मिति=१० जनवरी २००३ |प्रकाशक=এশিয়াটিক সোসাইটি বাংলাদেশ|भाषा=बङ्गाली|आइएसबिएन=984-32-0576-6 |पृष्ठ= |उक्ति= }}</ref> नजरुलका तीन भाइ मध्ये कान्छा काजी आली होसेन र दुई दिदीहरूमध्ये काजी साहेबजान र उम्मे कुलसुम थिए। काजी नजरुल इसलामको उपनाम वा परिवारका सदस्यहरूले बोलाउने गरेको नाम "दुखु मियाँ" थियो। रूपमा नजरुलले गाउँको स्थानीय मस्जिदमा मुयाज्जिनको काम गरेका थिए। पछि नजरुलले कुरान, इस्लाम, दर्शन र इस्लाम धर्मशास्त्रीय आख्यानहरू मुसलमानहरूले चलाएको धार्मिक विद्यालय पढ्न सुरु गरेका थिए। सन् १९०८ मा नजरुल मात्र ९ वर्षको हुँदा उनको बुबाको मृत्यु भएको थियो। बुबाको मृत्यु पछि पारिवारिक कठिनाइको कारण उनको शिक्षा अवरुद्ध हुँदै, मात्र १० वर्षको उमेरमा जीविका चलाउन उनी काममा जानु परेको थियो।<ref name="MOF2">{{वेब स्रोत | अन्तिम = চৌধুরী | प्रथम = দিলিপ | मिति = 2006-09-22 | युआरएल = http://pib.nic.in/feature/fe0899/f1608991.html | शीर्षक = Nazrul Islam: The unparalleled lyricist and composer of Bengal | प्रकाशक = প্রেস ইনফরমেশন ব্যুরো, ভারত সরকার | पहुँचमिति =2006-09-22}}</ref> केही वर्ष पछि उनले मक्तबबाट निम्न माध्यमिक परीक्षा उत्तीर्ण गर्दै सोही शिक्षण संस्थामा पठाउन सुरु गरेका थिए। त्यसको साथसाथै नजरुलले हाजी पालोवा चिहानको नोकरको र मस्जिदको मुयाज्जिनको रूपमा काम गर्न सुरु गरेका थिए।<ref name="বাংলাপিডিয়া"/> यी कार्यहरूको माध्यमबाट उनले सानो उमेरमा इस्लामको आधारभूत रीतिथितिहरूसँग परिचित हुने अवसर प्राप्त गरेका थिए जसले पछि उसको साहित्यिक कार्यमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो। नजरुलले बङ्गाली साहित्यमा इस्लामी चेतनाको अभ्यास सुरु गरेका थिए।<ref name="বাংলাপিডিয়া"/> नजरुलले सानै उमेरदेखि मस्जिदमा काम गर्न सुरु गरेतापनि उनले त्यहाँ लामो समय बिताएका भने थिएनन्। सानैदेखि लोक कलामा आकर्षित भएका नजरुल लेटो (बङ्गालको राधा क्षेत्रमा मिश्रित कविता, गीत र नृत्यको नाट्यदल) मा सामेल भएका थिए। नजरुलका काका काजी बजले करिम चुलुलिया अञ्चलको लेटो नाट्यदलका विशिष्ट शिक्षक थिए भने उनी अरबी, फारसी र उर्दु भाषाका ज्ञाता थिए। नजरुल पनि बजले करिमको प्रभावले गर्दा लेटो नाट्यदलमा सामेल भएका थिए।<ref>''কাজী নজরুল ইসলাম (১৮৯৯-১৯৭৬)'' - রফিকুল ইসলাম; কলকাতার সাহিত্যম্‌ প্রকাশনী থেকে প্রকাশিত ''নজরুল শ্রেষ্ঠ সংকলনে'' এই প্রবন্ধটি সংযুক্ত আছে।</ref> यसबाहेक करिमले विभिन्न भाषाहरूका गीतहरू रचना गर्ने गरेका थिए। यस बाहेक नजरुलल लोकप्रिय लेटो कवि शेख चकोर (गोदा कवि) र कवि बासुदेवको लेटो तथा कविगान भेलामा नियमित रूपमा भाग लिने गरेका थिए। लेटो समूहमा साहित्य अभ्यास सुरु भएपछि उनले यस समूहको साथ विभिन्न स्थानको भ्रमण गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए भने उनले यस समूहमा रहेर अभिनय गर्न र नाटकका लागि गीत र कविताहरूको रचना गर्न सुरुवात गरेका थिए। आफ्नै काम र अनुभवको आधारमा उनले बङ्गाली र संस्कृत साहित्यको अध्ययन गर्न सुरु गरेका थिए भने उनले सोही समयमा हिन्दु धर्मशास्त्र अर्थात् पुराणहरूको अध्ययन थालेका थिए। निकै सानो उमेरमा नजरेलले नाटणयदलका लागि धेरै गीतहरू रचना गरेका थिए। जसमा चाषार सङ, शकुनीबध, राजा जुधिष्ठिरेर सङ, दाता कर्न, आकबर बादशाह, कवि कालिदास, विद्याभूतुम, राजापुत्रेर गान, बुडो शालिकेर घाडे रोँ र मेघनाद बध आदि सामेल छन्। एकातिर मस्जिद, मठ र मक्तबको जीवन र अर्कोतिर लेटो नाट्यदलको विविध अनुभवले नजरुलको साहित्यिक जीवनका धेरै तत्वहरू प्रदान गरेको थियो। कालीदेवीको बारेमा नजरुलले धेरै श्यामा सङ्गीतहरूको रचना गरेका थिए।<ref name="বাংলাপিডিয়া"/> सन् १९१० मा नजरुलले लेटो समूह छाड्दै पुनः विद्यार्थी जीवनमा प्रवेश गरेका थिए। माथरुन विद्यालयकम तत्कालीन प्रधानाध्यापक कुमुदरञ्जन मल्लिक त्यतिबेलाका प्रसिद्ध कविको रूपमा परिचित थिए। उसको निकटता नजरुलका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न पुगेको थियो। {{cquote|ছোট সুন্দর ছনমনে ছেলেটি, আমি ক্লাশ পরিদর্শন করিতে গেলে সে আগেই প্রণাম করিত। আমি হাসিয়া তাহাকে আদর করিতাম। সে বড় লাজুক ছিল। }} यद्यपि आर्थिक समस्याले उनलाई लामो समयसम्म यहाँ अध्ययन गर्नबाट रोकेको थियो। छैठौं कक्षा पूरा गरेपछि उनी फेरि काममा फर्किनु परेको थियो। उनी त्यसपछि बासुदेबको कविदलमा सम्मिलित भएका थिए। त्यसपछि उनले एक रेल्वे स्टेसनमा सुरक्षाकर्मीको काम गरेका थिए भने पछि उनले आसानसोलमा चिया र पाउरोटीको दोकान लिएका थिए। यी सबै कठिनाइहरूले गर्ला उनको बाल्यकालको जीवन निकै कष्टका बीचमा बितेको थियो। यस पसलमा काम गर्दा गर्दा उसले आसनसोलका प्रहरी जवान रफिजउल्लाहका साथ परिचित हुन पुगेका थिए। नजरुल पसलमा एक्लै बसिरहेको बेला उनीद्वारा रचिएका कविता र छोटा कथाहरू पढेपछि रफिजउल्लाहले नजरुलको प्रतीभा पहिचान गरेका थिए। पछि रफिजउल्लाहले सन् १९१४ मा नजरुललाई मयमनसिङ्ह जिल्लाको त्रिशाल अवस्थित दरिरामपुर विद्यालयमा ७ कक्षामा भर्ना गरिदिएका थिए। सन् १९१५ मा उनी पुनः रानीगञ्जको सियारसोल राज विद्यालयमा अध्ययनका लागि फर्किएका थिए भने उनले त्यहाँ ८ कक्षाबाट पढ्न सुरु गरेका थिए। सन् १९१७ सम्म उनी सोही विद्यालयमा अध्ययन गरेका थिए। सन् १९१७ को अन्त्यतिर माध्यमिक परीक्षाको अग्रीम जाँच नदिइकन उनी सैन्य दलमा एक सैनिकको रूपमा जोडिएका थिए। उक्त विद्यालयमा अध्ययन गरिरहँदा उनी त्यहाँमा ४ जना शिक्षकहरूबाट प्रभावित हुन पुगेका थिए जसमा सङ्गीत शिक्षक सतीशचन्द्र काञ्जिलाल, विप्लवी चेतनाविशिष्ट निवारणचन्द्र घटक, फारसी साहित्यका हाफिज नुरुन्नबी र साहित्यकार नगेन्द्रनाथ बन्धोपाध्याय थिए।<ref name="বাংলাপিডিয়া"/> == सैन्य जीवन == [[चित्र:Nazrul in British Army.jpg|thumb|left|175px|नजरुल एक सैनिकको रूपमा]] सन् १९१७ को अन्त्य तिर नजरुल सेनामा भर्ती भएका थिए। सेनामा भर्ती भएपछि उनी पहिहोपटक विलियम सैनिक किल्लामा गएका थिए भने पछि उनी थप प्रशिक्षणका लागि सीमान्त प्रान्तको नौशेरा गएका थिए। प्रशिक्षणको अन्तमा सिपाहीहरू कराचीको एक सैनिक किल्लामा बस्न थालेका थिए। नजरुलले सन् १९१७ को अन्त्यदेखि सन् २०२० को मार्च-अप्रिलको बीचको समयमा सैनिक जीवन बिताएका थिए। यस अवधिमा उनी ४९ बङ्गाल सैन्य किल्लाका सिपाहीबाट उच्च स्तरका हवल्दार बनेका थिए। उनले सोही सैनिक किल्लामा कार्यरत एक पञ्जाबी पादरीबाट फारसी भाषा सिकेका थिए। यस बाहेक उनले आफ्ना साथीहरूसँग हतियारसहित विभिन्न सङ्गीत वाद्ययन्त्रका साथ, स्थानीय र विदेशी दुवै सङ्गीतको अभ्यास गर्न जारी राख्दै एकै साथ गद्य र कविता अभ्यास गर्न पनि सुरु गरेका थिए। कराची सैनिक किल्लामा छँदा नजरुलको बाउन्डलेर आत्मोकाहिनी, (पहिलो गद्य), मुक्ति (प्रथम प्रकाशित कविता); कथाहरूमा हेना, व्याथार दान, मेहेर नेगार, घुमेर घोरे आदि साहित्यिक रचना गरेका थिए। कराची सैनिक किल्लामा कार्यरत भएपनि उनी कलकत्ताका विभिन्न साहित्यिक पत्रिकाहरूको ग्राहक थिए जसमा प्रवासी, भारतवर्ष, भारती, मानसी, मर्मवाणी, सबुजपत्र, सौगत र बङ्गीय मुस्लिम साहित्य पत्रिका आदि समावेश छन्। यस समयमा उनीसँग रवीन्द्रनाथ ठाकुर, शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय र फारसी कवि हाफिजका केही पुस्तकहरू रहेका थिए। यस स्रोतका अनुसार नजरुलको साहित्यिक अभ्यासको कराची यस सैन्य शिविरबाट सुरु भएको थियो। उनले [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]मा एक सैनिकको रूपमा भाग लिएका थिए। त्यस समयमा नजरुलको फौज इराक जाने तरखरमा रहेको थियो तर पछि युद्ध रोकिएकाले उनी लढाईमा जानबाट जोगिएका थिए।<ref name=":0">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.thedailystar.net/backpage/nazruls-death-anniversary-today-133309|शीर्षक=Nazrul's death anniversary today|वेबसाइट=দ্য ডেইলি স্টার|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=5 March 2016}}</ref> सन् १९२० मा प्रथम विश्वयुद्ध समाप्त भएपछि उनी सैन्य जीवन त्यागेर कलकत्ता फर्किएका थिए। == पत्रकारिता == प्रथम विश्वयुद्ध पश्चात् नजरुलल कलकत्ता फर्किँदै ३२ कलेज स्ट्रिटको बङ्गाल मुस्लिम साहित्यिक समाजको कार्यालयमा बस्न थालेका थिए। उनको साथमा यस सङ्घका एक अधिकारी मुजफ्फर अहमद पनि बसेका थिए। यहाँ बस्न थालेपछि उनको साहित्यिक-पत्रकारिता जीवनको मुख्य गतिविधिहरू सुरु भएको थियो। उनका केही प्रारम्भिक कृतिहरू मोसलेम भारत, बङ्गीय मुसलमान साहित्य पत्रिका, उपासना जस्ता पत्रिकाहरूमा प्रकाशित भएका थिए।यस मध्य उपन्यास बाँधन हारा र कविता बोधन, शात-इल-आरब, बादल प्रातेर शराब, आगमनी, खेया-परेर तरानी, ​​कोरबानी, मोहर्रम, फातेहा-ए-दोवाज्दम केही उल्लेखनीय कृतिहरू हुन्। यस सन्दर्भमा कवि तथा समालोचक मोहितलाल मजुमदारले मोसलेम भारत पत्रिकामा प्रकाशित उनको खेया-परेर तरानी र बादल प्रातेर शराब कविताको प्रशंसा गर्दै एक महत्त्वपूर्ण निबन्ध लेखेका थिए। उक्त निबन्ध प्रकाशित भएपछि देशका प्रख्यात लेखक तथा समालोचकहरूसँग नजरुलको परिचय भएको थियो। बङ्गीय मुस्लिम साहित्य समितिको कार्यालयमा काजी मोताहार होसेन, मोजाम्मेल हक, काजी आब्दुल ओदुद, मुहम्मद शाहिदुल्लाह, अफजालुल हक र नजरुल बीच परिचय भएको थियो। तत्कालीन कलकत्ताका दुई लोकप्रिय साहित्यिक कार्यक्रमहरूमा भाग लिएका थिए जहाँ उनी अतुलप्रसाद सेन, अबनीन्द्रनाथ ठाकुर, सत्येन्द्रनाथ दत्त, प्रेमङ्कुर आतर्थी, शिशिरकुमार भादुडी, शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय, निर्मेलन्दु लाहिडी, धुर्जटिप्रसाद मुखर्जी, हेमेन्द्रकुमार राय, दिनेन्द्रनाथ ठाकुर, चारुचन्द्र बन्दोपाध्याय, उस्ताद करमतुल्लाह खाँसँग परिचित भएका थिए। सन् १९२१ को अक्टोबर महिनामा नजरुल रवीन्द्रनाथ ठाकुरलाई भेट्नका लागि शान्तिनिकेतन गएका थिए। त्यसबेलादेखि रवीन्द्रनाथको मृत्युसम्म पनि उनीहरूबीच राम्रो सम्बन्ध कायमै रहेको थियो। नजरुलले काजी मोताहार होसेनसँग पनि विशेष मित्रताको विकास गरेका थिए। सन् १९२० जुलाई १२ का दिनबाट नबोजुग नामक एक पत्रिका दैनिक रूपमा प्रकाशित हुन सुरु भएको थियो। असहयोग र खिलाफत आन्दोलनको परिप्रेक्षमा प्रकाशित भएको पत्रिकाका सम्पादक शेरे बाङ्ला आबुल काशेम फजलुल हकको सहायतामा मार्फत नजरुलले आफ्नो नियमित पत्रकारिताको सुरुवात गरेका थिए। सोही वर्ष उनले "मुहाजिरीन होत्तार जन्नो दायी के" नामक पत्रिकामा एउटा लेख लेखेका थिए जसका लागि उक्त पत्रिकाको जमानत कब्जा गरी उनलाई प्रहरी हिरासतमा राखिएको थियो। नजरुलले पत्रकारिता मार्फत त्यसबेलाको राजनीतिक र सामाजिक अवस्थालाई प्रत्यक्ष रूपमा चित्रण गरिदिएका थिए। त्यस्तैगरी मुजफ्फर आहमदको साथमा उनले विभिन्न राजनीतिक सभा र समितिमा सामेल भई राजनीतिमा प्रत्यक्ष अनुभव प्राप्त गर्ने अवसर प्राप्त गरेका थिए। नजरुलले कविता र सङ्गीत एकैसाथ विभिन्न साना कार्यक्रमहरू मार्फत अभ्यास गरेका थिए। यसकफ बाबजुद उनी आफैले गीत रचना सुरु गरेका भने थिएनन् यद्यपि ब्राह्मो समाजका सङ्गीतकार मोहिनी सेनगुप्ताले आफ्ना केही कविताहरू पत्रिकामा प्रकाशित गर्दै आएका थिए। जसमा हयेछे तोमार पाबो देखा, ओरे ए कोन स्नेहो-सुरधुनी नामक गीतहरू सओगात नामक पत्रिकामा बङ्गाब्दो १३२७ को वैशाखमा प्रकाशित भएका थिए। == पारिवारिक जीवन == सन् १९२१ अप्रिल देखि जुन महिनाको बीचमा नजरुलले मुस्लिम साहित्य समितिको कार्यालयमा ग्रन्थ प्रकाशक आली अकबर खानको साथ परिचय गरेका थिए। उनको साथ नजरुल पहिलोपटक विरजासुन्दरी देवीको घरमा आएका थिए जहाँ उनी प्रमिला देवीसँथ पनि परिचित भएका थिए जोसँग उनले पछि विवहा गरेका थिए। प्रमिला देवीसँग विवहा गर्नु पूर्व नजरुलले आली अकबर खानकी बहिनी नरगिस आसार खानमसँग विवाह गरेका थिए।<ref>নজরুল জীবনে নারী ও প্রেম; ড. আবুল আজাদ</ref> विवहा भैसकेपछि नजरुललाई घरज्वाँई बस्न आग्रह गरिएको थियो जुन उनले अस्वीकार गरेका थिए। विवहा सम्बन्ध तोड्नु पूर्व नजरुलले नरगिसलाई छाडेर कुमिल्ला सहरको विरजासुन्दरी देवीको घर गएका थिए। त्यससमय नजरुल अस्वस्थ भएकाले उनको ख्याल प्रमिला देवीले राखेकी थिएन् जो एक प्रकारले विवहा बन्धनमा बाँधिएका थिए। नजरुल साम्यवादका अग्रगामी थिए। यद्यपि उनी एक मुसलमान भएतापनि उनले आफ्ना ४ सन्तानहरूको नाम बङ्गाली, अरबी र फारसी भाषा अनुसार नामकरण गरेका थिए। नजरुलका ४ सन्तानहरूको नाम कृष्ण मुहाम्मद, अरिन्दम खालेद (बुलबुल), काजी सब्यसाची र काजी अनिरुद्ध थियो। <ref>{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=হুদা |प्रथम=মোহাম্মদ নুরুল |सम्पादक=মোহাম্মদ নুরুল হুদা |शीर्षक= নজরুল: একটি মূল্যায়ন |युआरएल= |पहुँचमिति= |संस्करण= |खण्ड= |मिति= |वर्ष=2000 |month= |प्रकाशक=নজরুল ইনস্টিটিউট |स्थान=ঢাকা |आइएसबिएन=984-555-167-X |oclc= |डिओआई= |पृष्ठ=৩০৬-৩০৭ |}}</ref> == विद्रोही नजरुल == तत्कालीन समय असहयोग आन्दोलनले देशभरी ठूलो हलचल मचाउन सुरु गरेको थियो। नजरुल त्यससयय केही बेरका लागि दौलतपुरमा आली अकबर खानको घरबाट पुनः कुमिल्ला पुगेका थिए। २१ जुनका दिन कुमिल्ला पुग्नासाथ उनी एक सक्रिय राजनीतिक कार्यकर्ताको रूपमा जुलुस र सभामा गीत गाएका थिए। यस समय उनीद्वारा रचना गरिएका गीतहरू मध्ये "ए कोन पागोल पथिक छुटे एलो बन्दिनी मार आङ्गिनाय, आजि रक्त-निशि भोरे/ एकि ए शुनि ओरे/ मुक्ति-कोलाहल बन्दी-शृङ्खले" आदि उल्लेखनीय छन्। उनी उक्त ठाउँ १७ दिन बसेपेछि उनले स्थान परिवर्तन गरेका थिए। सन् १९२१ को नोभेम्बर महिनामा उनी पुनः कुमिल्लामा आइपुगेका थिए। २१ नोभेम्बरको अखिल भारतीय हडतालमा नजरुलले सडक उत्रिएका थिए। उनले असहयोग जुलुसमा सहर वरिपरिको यात्रा गरेका थिए। नजरुलका यस समयका कविता, गीत र निबन्धहरूले विद्रोहको भावनालाई व्यक्त गर्दछन्। यसको उत्कृष्ट उदाहरण विद्रोही नामक ए कविता हो। विद्रोही कविता सन् १९२२ मा प्रकाशित भएपछि यसले भारतीय साहित्यिक समुदायमा ख्याति कमाएको थियो। {{cquote| আমি বঞ্চিত ব্যথা পথবাসী চির গৃহহারা যত পথিকের, আমি অবমানিতের মরম বেদনা, বিষ জ্বালা, চির লাঞ্ছিত বুকে গতি ফের আমি অভিমানী চির ক্ষুব্ধ হিয়ার কাতরতা, ব্যথা সুনিবিড়, চিত চুম্বন-চোর-কম্পন আমি থর-থর-থর প্রথম প্রকাশ কুমারীর! আমি গোপন প্রিয়ার চকিত চাহনি, ছল করে দেখা অনুখন, আমি চপল মেয়ের ভালবাসা তার কাকন চুড়ির কন-কন। ... মহা-বিদ্রোহী রণক্লান্ত আমি সেই দিন হব শান্ত। যবে উৎপীড়িতের ক্রন্দন-রোল আকাশে-বাতাসে ধ্বনিবে না, অত্যাচারীর খড়ুগ কৃপাণ ভীম রণ, ভূমে রণিবে না- বিদ্রোহী রণক্লান্ত আমি সেই দিন হব শান্ত। .......................... আমি চির বিদ্রোহী বীর – বিশ্ব ছাড়ায়ে উঠিয়াছি একা চির উন্নত শির!}} == अस्वस्थता == नबोजुग नामक एक पत्रिका मार्फत पत्रकारिता गरिरहेका नजरुलले त्यसको साथसाथै रेडियोहरूमा पनि काम गर्ने गरेका थिए। सन् १९४२ मा उनी अस्वस्थ बनेका थिए जसकारण उनको बोली हराएको थियो। सोही वर्षको जुलाई महिनामा उनी एक गम्भीर रोगबाट ग्रसित हुन पुगेको कुराको पुष्टि भएको थियो। त्यसपछि उनलाई [[होमियोप्याथी चिकित्सा पद्धती|होमियोप्याथी]] र आयुर्वैदिक चिकित्सक पद्धति मार्फत उपचार गरिएको भएतापनि उनको स्वस्थ्यमा कुनै प्रकारको सुधार देखिएको थिएन। त्यससमय यदि उनलाई उपचारका लागि युरोप पठाइएको भए उनको न्युरो सर्जरी गरिन्थ्यो तर [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]ले गर्दा उनलाई [[युरोप]] पठाउन असम्भव बनेको थियो। सन् १९४२ को अन्त्यतिर उनले मानसिक सन्तुलन पनि गुमाएका थिए। त्यससयम नजरुलको परिवारले [[भारत]]मा एकान्तमा समय बिताइरहेका थिए। सन् १९५२ सम्म पनि उनी एकान्तमै रहेका थिए भने सोही वर्ष कवि र उनकी श्रीमतीलाई [[राँची]]को मानसिक अस्पताल पठाइएको थियो। यस पहलमा प्रमुख भूमिका तत्कालीन प्रख्यात भारतीय राजनीतिज्ञ श्यामाप्रसाद मुखर्जीको सहयोगमा नजरुल मेडिकल समिति नामक नजरुललाई निको पार्ने एक संस्था खेलिएको थियो। कविले पछिका चार महिनाहरू भारतको राँचीमा बिताएका थिए। त्यसपछि सन् १९५३ को मे महिनामा नजरुल र प्रमीला देवीलाई नजरुलको थप उपचारका लागि लन्डन पठाइएको थियो। १० मे का दिन नजरुलले प्रमीला देवीले [[लन्डन]]का लागि रेल्वे स्टेसन छाडेका थिए। उनी लन्डन पुगेपछि विभिन्न प्रख्यात चिकित्सका विशेषज्ञहरूले नजरुलको रोग पत्ता लागाउन भरपुर मेहनत गरेका थिए भने उनको उपचारमा रसेल ब्रेइन, विलियम सेजियन्ट र म्याककिस्कले नजरुलसँग तीनपटक भेट गरेका थिए। नजरुलको उपचार गरेबापत त्यससमय चिकित्सकहरूलाई २५० पाउन्ड पारिश्रमिक दिइएको थियो। नजरुलको उपचारमा खटिएका चिकित्सक रसेल ब्रेइनका अनुसार नजरुलको रोग निको नहुने भनिएको थियो। नजरुलको उपचारमा खटिएको एक समूहले नजरुल अनैच्छिक साइकोसिस नामक रोगबाट ग्रसित बनेको पत्ता लागाएको थियो। यसका साथै कलकत्तामा बस्ने भारतीय चिकित्सकहरूले पनि छुट्टै चिकित्सक समूह गठन गरेका थिए। दुवै समूह सहमतीका अनुसार रोगको सुरुवाती चरणको उपचार एकदम कठिन रहेको कुरा सार्वजनिक गरिएको थियो। नजरुलको कबिर एअर एन्सेफ्लोग्राफी नामक एक्स-रे लन्डनको लन्डन क्लिनिकमा सम्पन्न भएको थियो जसले नजरुलको मस्तिष्कको फ्रन्टल लोब सङ्कुचित भएको देखाएको थियो। चिकित्सक म्याककिस्क जस्ता अन्य चिकित्सकहरूले यसलाई म्याककिस्क अपरेसन भन्ने प्रक्रिया लागू गर्न उचित ठानेतापनि चिकित्सक ब्रेइनले यसको विरोध गरेका थिए। यस समयमा नजरुलको मेडिकल प्रतिवेदन [[भिएना|भियना]]का प्रसिद्ध चिकित्सकहरूलाई पठाइएको थियो भने यसलाई युरोपमा अन्य महत्वपूर्ण स्थानहरूमा पनि पठाइएको थियो। जर्मनीको वन विश्वविद्यालयका न्युरोसर्जन प्रोफेसर रोएन्टेन म्याकिस्कले उक्त अपरेसनको विरोध गरेका थिए।भियनाका अन्य चिकित्सकहरूले पनि यस अपरेसनलाई लिएर आपत्ति जनाएका थिए। कविका शुभचिन्तकहरूको निर्णय अनुसार उनलाई भियनाका चिकित्सक ह्यान्स हफको निरीक्षणमा भर्ना गरिएको थियो जो नोबेल पुरस्कार विजेता चिकित्सक जुलियस वेगनर-जाउरेगेरको एक विद्यार्थी थिए। कविको सन् १९५३ डिसेम्बर ९ का दिन पुनः परिक्षण गरिएको थियो। परीक्षणको प्रतिवेदन आएपछि कवि पिक्स रोग नामक एक स्नायु सम्बन्धित रोगबाट ग्रसित बनेको कुरा चिकित्सक हफले सार्वजनिक गरेका थिए। यस रोगबाट प्रभावित व्यक्तिहरूको दिमागको अगाडिको र पछाडिको भाग सङ्कुचित हुन्छन्। उनका अनुसार कविलाई उनको वर्तमान अवस्थाबाट निको पार्नु असम्भव रहेको कुरा उनले बयानमा भनेका थिए। सन् १९५३ डिसेम्बर २७ का दिन [[कोलकाता|कलकत्ता]]को दैनिक जुगान्तोर नामक एक पत्रिकाले भियनामा नजरुल नामक एक लेख प्रकाशित गरेको थियो जसका लेखक अशोक बागची थिए जो उनी उच्च शिक्षाका लागि भियनामा रहेका थिए। बेलायती चिकित्सकहरूले नजरुलको उपचारको लागि ठूलो शुल्कको माग गरेका थिए युरोपका अन्य भागमा कुनै चिकित्सकको शुल्क माग गरेका थिएनन्। त्यसलगत्तै नजरुल युरोपबाट देश फर्किएका थिए। त्यसको लगत्तै [[पश्चिम बङ्गाल]]का मुख्यमन्त्री विधानचन्द्र राय भियना प्रस्थान गर्दै चिकित्सक हफसँग विस्तृत छलफल गरेका थिए। नजरुलसँग युरोप गएका सबै जना सन् १९६३ डिसेम्बर १४ का दिन रोमबाट देश फर्किएका थिए। <ref>১. মুজাফফর আহমদ, কাজী নজরুল ইসলাম স্মৃতিকথা [কলকাতা, ভারত: ন্যাশনাল বুক এজেন্সি, ১০ম মুদ্রণ, ১৯৯৮] ২. রফিকুল ইসলাম, নজরুল জীবনী [বাংলা বিভাগ, ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়, মে ১৯৭২]; ৩. সুশীলকুমার গুপ্ত, নজরুল চরিত-মানুষ [কলকাতা, ভারত: ডে'স পাবলিশিং, ১৯৯০]</ref> === बङ्गलादेशमा आगमन === [[चित्र:Nazrul Citizenship Certificate.jpg|thumb| सन् १९७६ मा नजरुललाई बङ्गलादेशको नागरिकता प्रदान गर्ने बङ्गलादेश सरकारको आदेशको प्रतिलिपि]] सन् १९७१ मा बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्धमा बङ्गलादेशको जित पश्चात् एक नयाँ राष्ट्रको रूपमा बङ्गलादेशको उदय भएको थियो। सन् १९७२ मे २४ का दिन [[भारत]] सरकारको अनुमतिमा काजी नजरुल इसलाम आफ्नो स परिवार सहित बङ्गलादेश गएका थिए। बङ्गलादेशका तत्कालीन राष्ट्रपति [[शेख मुजिबुर रहमान]]ले यस सम्बन्धमा विशेष पहल गरेका थिए। कविले बाँकी जीवन बङ्गलादेशमा विताएका थिए। सन् १९७६ मा नजरुललाई स्वतन्त्र बङ्गलादेशको नागरिकता प्रदान गर्न आधिकारिक आदेश जारी गरिएको थियो। त्यसपश्चात् पर्याप्त उपचारको बाबजुद पनि नजरुलको स्वास्थ्यमा सुधार आएको थिएन। सन् १९७४ मा कविका सबैधन्दा कान्छा छोरा काजी अनिरुद्धको मृत्यु भएको थियो। आफ्नो जीवनको अन्तिम क्षणहरू ढाकाको पिजी अस्पतालमा बिताइरहेका कजरुलको सन् १९७६ अगस्ट २९ का दिन सोही अस्पतालमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको थियो। [[चित्र:Side view of Mausoleum of Kazi Nazrul Islam.jpg|left|240px|thumb|राष्ट्रकवि काजी नजरुलको चिहान, ढाका विश्वविद्यालय]] नजरुलले आफ्नो एउटा गीतमा, "मलाई मस्जिदको छेउमा गाडिदेऊ, भाइ ताकि म मुइजिनको आवाज सुन्न सकूँ" भनि एक गीतको रचना गरेका थिए। कविको यस इच्छालाई ध्यानमा राख्दै [[ढाका विश्वविद्यालय]]को केन्द्रीय मस्जिदको छेउमा कविको इस्लामी संस्कार अनुसार गाड्ने निर्णय गरी सोही अनुसार उनको चिहान निर्माण गरिएको थियो। कविको मृत्यु पश्चात् १० हजार भन्दा बढी व्यक्तिले उसको जानाजामा भाग लिएका थिए। जानाजाको प्रार्थनापछि राष्ट्रपति आबु सादात मोहाम्मद साइम, सेनापति [[जियाउर रहमान]], रियल एडमिरल एमएच खान, मार्सल एजी माहमुद, सेनापति दस्तगीरले नजरुलको शव सोहारावार्दी मैदानबाट विश्वविद्यालयको मस्जिद परिसरमा लगिएको थियो। <ref>''ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ের ৮০ বছর'', রফিকুল ইসলাম (অধ্যাপক); পৃষ্ঠা: ২৭১</ref>[[बङ्गलादेश]]मा उनको मृत्यु पछिका दुई दिनसम्म पनि शोक व्यक्त गरिएको थियो भने [[भारतीय संसद]]मा कविको सम्मानमा एक मिनेट मौन धारण गरिएको थियो। == साहित्यकर्म == {{मुख्य|काजी नजरुल इसलामका साहित्यकर्महरू}} === कविता === सन् १९२१ को डिसेम्बर महिनामा कुमिल्लाबाट कलकत्ता फर्किँदै गर्दा नजरुलले दुई क्रान्तिकारी साहित्यकर्मलाई जन्म दिएका थिए। यी दुई साहित्यकार्यहरू "विद्रोही" नामक एक कविता र "भाङेर गान" नामक एक गीत थियो जसले बङ्गाली कविता र गीतको विधालाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरेको थियो। विद्रोही कविताबाट नजरुलले सबैभन्दा अधिक लोकप्रियता आर्जन गर्न सफल भएका थिए। तत्कालीन समय लेखिएको अर्को प्रसिद्ध कविता कामाल पाशा थियो जसले भारतीय मुसलमानहरूको खिलाफत आन्दोलनको निरर्थकता माथि नजरुलको विचारहरूलाई प्रकट गर्दछ भने यसले समकालीन अन्तर्राष्ट्रिय इतिहास-चेतनाको परिचय दिन्छ। सन् १९२२ मा नजरुलले अग्निवीना नामक एक कविता सङ्ग्रह प्रकाशन गरेका थिए। यो काव्यग्रन्थले बङ्गाली कवितामा एक नवीनता सृजना गर्न सक्षम भएको थियो भने यसको मार्फतबाट बङ्गाली कविताको पुरै जगतै परिवर्तन भएको थियो। प्रकाशनको साथसाथै यसको प्रथम संस्करण समाप्त भएको थियो। पछि अन्य थुप्रै नयाँ संस्करणहरू क्रमिक रूपमा प्रकाशन गरिएको थियो। यस कविता सङ्ग्रहका सबैभन्दा उल्लेखनीय कविताहरू: "प्रलयोल्लास, अगामणि, खेयापारेर तरनी, ​​शात-उल-आरब, विद्रोही, कामाल पाशा" आदि हुन्। यी कविताहरूले बङ्गाली कविताको मोडलाई परिवर्तन गरेको थियो। नजरुलले काली देविका लागि श्यामा सङ्गीतहरूको पनि रचना गर्ने गरेका थिए भने उनले इस्लामी गजलहरूको पनि रचना गरेका थिए। {{cquote|পূজিছে গ্রন্থ ভণ্ডের দল মূর্খরা সব শোন/ মানুষ এনেছে গ্রন্থ, গ্রন্থ আনেনি মানুষ কোন}} === सङ्गीत === {{मुख्य|नजरुलगीति}} नजरुलको गीतहरूको सङ्ख्या ४ हजारभन्दा बढी छन्। नजरुलद्वार रचित गीतहरू नजरुल सङ्गीतका नामले परिचित छन्। सन् १९३८ मा काजी नजरुल इसलाम कलकत्ता स्थित कलकत्ता रेडियो केन्द्रको साथ आधिकारिक रूपमा सामेल भएका थिए जहाँ उनले "हारामनि", "नबरागमालिका" र "गीतिविचित्रा" नामक तीन कार्यक्रमहरूका लागि थुप्रै गीतहरूको रचना गर्नु परेको थियो। कार्यक्रम "हरमनि" कलकत्ता रेडियो स्टेसनबाट महिनामा एक पटक प्रसारित गरिने व्यवस्था मिलाइएको थियो जहाँ उनले कम परिचित र लगभग विलुप्त रागहरूको साथ गीतहरू गाउने गरेका थिए। उल्लेखनीय रूपमा नजरुलले कार्यक्रमको सुरुवातमा एक लुप्तप्राय रागको माधुर्यमा स्वत लिखित गीतहरू गाउने गरेका थिए। यस्तै कार्यहरूमा संलग्न भएका नजरुलले नवाब आली चौधुरीको रचना 'म आरिफुन नागमतो' र फारसी भाषामा लेखिएका आमीर खसरूको विभिन्न पुस्तकहरू पढ्ने गरेका थिए यी पुस्तकहरूको सहायतामा उनले विभिन्न प्रकारको रागहरूमा दक्षता हासिल गर्न सफल भएका थिए। यी हराएका रागहरूमा उनले लगभग ४० भन्दा बढी गीतहरूको रचना गरेका थिए। नजरुलले सबै गीतहरूलाई कागजमा लेख्ने गरेका थिए भने भारतको मासिक सङ्गीत विभागका कार्यवाहक सम्पादक जगत घटकले यी सबै लिखित गीतहरूलाई ठूलो ढड्डामा बाँधेर राख्ने गरेका थिए। पछि नजरुलद्वारा रचित गीतहरूको ढड्डा हराएको थियो जुन बङ्गाली सङ्गीतका लागि निकै दुर्भाग्य घटना बनेको थियो। हराएको ढड्डालाई खोज्नका लागि विभिन्न पत्रपत्रिकाहरूमा समाचार प्रकाशन गरिएतापनि उक्त ढड्डा फेला परेको थिएन। <ref name="শিক্ষা পাতা">{{पत्रिका स्रोत |शीर्षक=নজরুলের হারামণি |अन्तिम=দাস |प्रथम=অভিজিৎ |मिति=नोभेम्बर २०१८ |कार्य=শিক্ষা পাতা}}</ref> === गद्य, निबन्ध, कथा तथा उपन्यासहरू === नजरुलको पहिलो गद्य रचना ''बाउन्डुलेर आल्मकाहिनी'' हो। सन् १९१९ को मे महिनामा यो गद्यलाई सओगात पत्रिका मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। उनले यस गद्य कराची सेनानिवासमा बसिरहेको बेला रचना गरेका थिए जब उनी एक सिपाही थिए भने यस गद्यका साथ नजरुलको साहित्यिक जीवन सुरु भएको थियो। उनले उक्त सेनानिवसामा बसिरहेका बेला अन्य थुप्रै कथाहरू लेखेका छन् जसमध्ये ''हेना'', ''व्याथार दान'', ''मेहेर नेगार'', ''घुमेर घोरे'' आदि केही उल्लेखनीय कथाहरू हुन्। सन् १९२२ मा नजरुलद्वारा लेखिएका कथाहरूलाई कथा सङ्ग्रहको रूपमा सार्वजनिक गरिएका थिए भने उक्त कथा सङ्ग्रहको नाम व्याथार दान राखिएको थियो र सोही वर्ष उनका निबन्ध सङ्ग्रहहरूको पनि प्रकाशन गरिएको थियो। == चलचित्र == नजरुलले ‘धूपछाया’ नामक एक चलचित्रको निर्देशन गरेका थिए भने उक्त चलचित्रमा नजरुलले पनि एक भूमिका निर्वाह गरेका लिए। सन् १९३१ मा निर्माण गरिएको बङ्गला भाषाको छोटो चलचित्र ‘जामाई षष्ठीा’ र शरतचन्द्र चट्६पाध्यायको कहानीमा निर्माण गरिएको ‘गृहदारा’ चलचित्रमा नजरुलले गीतको रचना गरेका थिए। सन् १९३५ मा सार्वजनिक गरिएको ‘पातालपुरी’ चलचित्र र रवीन्द्रनाथ ठाकुरको एक उपन्यासको आधारमा निर्माण गरिएको गोरा चलचित्रका सङ्गीत निर्देशक नजरुल इसलाम थिए भने सन् १९३९ मा सार्वजनिक गरिएको सापुडे’ चलचित्रका पटकथा लेखक तथा सङ्गीतकार पनि नजरुल इसलाम थिए। नजरुलले ‘रजत जयन्ती’, ‘नन्दिनी’, ‘अभिनय’, ‘दिकशूल’ जस्ता चलचित्रहरुमा समावेश गीतका गीतकार नजरुल थिए भने ‘चौरङ्गी’ नामक एक हिन्दी भाषाको चलचित्रका गीतकार तथा रचनाकार पनि नजरुल थिए। चौरङ्गी एक हिन्दी भाषाको चलचित्र भएतापनि नजरुलले यस चलचित्रमा समावेश ७ गीतहरुको रचना गरेका थिए। <ref>[https://www.jugantor.com/todays-paper/features/tara-jilmil/180522/%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%93-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%80-%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%B2 যুগান্তর, ২৩ মে ২০১৯]</ref><ref>[http://www.m.mzamin.com/article.php?mzamin=174109 মানব জমিন, ২৫ মে ২০১৯] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028144453/https://m.mzamin.com/article.php?mzamin=174109 |date=2020-10-28 }}</ref> == राजनैतिक दर्शन == आफ्नो सैन्य कार्यजीवन त्याग गर्दै नजरुल बङ्गाल मुस्लिम साहित्यिक समाजको कार्यालयमा मुजफ्फर आहमेदसँग बस्दै आएका थिए। मुजफ्फर आहमेद देशमा समाजवादी आन्दोलनका अग्रगामी थिए।यहाँबाट नजरुलको राजनैतिक चेतना विकास हुन भएको थियो। नजरुलले मुजफ्फर आहमेदसँग विभिन्न राजनैतिक सभा र व्याख्यानमा भाग लिने गरेका थिए। यस समयदेखि उनी समाजवादी विचारधारासँग परिचित भएका थिए। सन् १९१७ को रूसी समाजवादी क्रान्तिले उनलाई निकै प्रभावित बनाएको थियो। पछि उनले आफ्नो लाङ्गाल र गणवाणी पत्रिकाहरूमा कम्युनिस्ट र सर्वहारा कविताहरूको सङ्ग्रह प्रकाशित गरेका थिए। सोही समय उनले कम्युनिस्ट अन्तर्राष्ट्रियको अनुवाद जग अनशन बन्दी ओठ रे जतोको अनुवाद प्रकाशन गरेका थिए। त्यसबेला महात्मा गान्धीको नेतृत्वमा असहयोग आन्दोलन र मओलाना मुहाम्मद आली र शओकत आलीको नेतृत्वमा खिलाफत आन्दोलन गरिएको थियो जसको मुख्य उद्देश्य बेलायतीहरूलाई भारतबाट शान्तिपूर्ण रूपमा वितरण गर्नु थियो। एकीकृत सुलतानी शासन प्रणालीको प्रमुख तुर्कीका सुल्तानलाई लगभग सबै मुसलमानहरूले खलिफाको रूपमा लिने गरेकाले खिलाफत आन्दोलनको मुख्य उद्देश्य तुर्की मध्ययुगीन सामन्ती व्यवस्थालाई स्थायी बनाउनु रहेको थियो। नजरुल यी दुई आन्दोलनको विचारधारामा विश्वासी थिएनन। उनी सशस्त्र क्रान्तिमार्फत स्वतन्त्रता प्राप्त गर्नमा विश्वास गर्दथे जुन महात्मा गान्धीको दर्शनको विपरित हो। पुनः मोस्तफा कामाल पाशाको नेतृत्वमा रहेको तुर्की सलतनतको पतनबाट नजरुलले नयाँ तुर्की निर्माणको आन्दोलनलाई समर्थन गरेका थिए। पछि उनी असहयोग र खिलाफत आन्दोलनमा सामेल हुन पुगेका थिए। यस कारणले यी सङ्घर्षहरूलाई साम्राज्यवादको विरुद्ध दुई भारतीय हिन्दु र मुसलमानहरूको संयुक्त सङ्घर्षको अभिन्न अङ्गका रूपमा लिइन्थ्यो। सबै तिरबाट नजरुल राज्य ध्यानको अवधारणामा कामाल पाशाबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित बनेका थिए।तुर्कीका मुसलमानहरूले उनीहरूको देशमा के गर्न सक्छन् तर भारतीय उपमहाद्वीपमा यो किन सम्भव नहुने भनेर नजरुल चिन्तित भएका थिए। कट्टरपन्थी, रुढीबादी र अन्धविश्वासका विषयहरूमा नजरुल निकै कठोर थिए भने उनको यस अडान पछिको महत्त्वपूर्ण व्यक्ति कामाल पाशा थिए। नजरुलले आफ्नो विद्रोही जीवनको भूमिका निभाउने भरपुर कोशिश गरेका थिए। सन् १९१७ को रूसी समाजवादी क्रान्तिबाट नजरुल प्रभावित थिए। उनी यस समूहको सदस्य नबनेतापनि [[कमरेड]] मुजफ्फर उनको सबैभन्दा मिल्ने साथी थिए। नजरुलले सन् १९२० को दशकमा राष्ट्रिय परिषद्को निर्वाचनमा भाग लिने प्रयास गरेका थिए। उनी काङ्ग्रेसमा समर्थन प्राप्त गर्नका लागि पहिलोपटक कलकत्ता गएका थिए तर काङ्ग्रेसबाट खासै प्रतिक्रिया नपाएपछि उनले एक्लै निर्वाचनमा भाग लिने निर्णय गरेका थिए भने उनले निर्वाचनमा सोचेजस्तो प्राप्त गर्न असमर्थ भएका थिए। उनका राजनीतिक विचारहरू साहित्यका माध्यमबाट अभिव्यक्त हुने गरेतापनि राजनीतिमा उनको सक्रिय सहभागिता घटेको भने थिएन।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.thedailystar.net/magazine/2010/05/03/tribute.htm|शीर्षक=::: Star Weekend Magazine :::|लेखक=|मिति=|कार्य=www.thedailystar.net}}</ref> == सम्मान == === भारत === [[चित्र:Garia Bazar Metro Station.jpg|thumb|कवि नजरुल मेट्रो स्टेसन (कलकत्ता)]] [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको चुरुलियामा "नजरुल एकेडेमी" नामक एक गैरसरकारी नजरुल-चर्चा केन्द्र रहेको छ। सन् २०१२ मा चुरुलियाको आसानसोल महानगरमा काजी नजरुल विश्वविद्यालयको स्थापना गरिएको थियो।<ref name="স্টেটসম্যান">{{वेब स्रोत|शीर्षक=বিরোধীদের ওয়াকআউটের মধ্যে বেসরকারী শিক্ষা বিল পাস|युआरएल=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|पहुँचमिति=७ जुलाई २०१२|प्रकाशक=দ্য স্টেটসম্যান|मिति=६ जुलाई २०१२|भाषा=अङ्ग्रेजी|अभिलेखयुआरएल=https://archive.is/20121220042108/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|अभिलेखमिति=२० डिसेम्बर २०१२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Bill passed to set up private varsity|युआरएल=http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|पहुँचमिति=7 July 2012|प्रकाशक=এশিয়ান এজ|मिति=7 July 2012|भाषा=अङ्ग्रेजी|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20171211054143/http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|अभिलेखमिति=११ डिसेम्बर २०१७}}</ref> आसानसोलको नजिक रहेको दुर्गापुर महानगर स्थित लागोया अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नाम इसलामको नामका अनुसार परिवर्तन गरी काजी नजरुल इसलाम अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल राखिएको थियो। उत्तर २४ परगना जिल्लामा अवस्थित नेताजी सुवासचन्द्र बसु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट राजधानी कलकत्ता जोड्ने प्रधान सडक खण्डको नाम इसलामको नाम अनुसार काजी नजरुल इसलाम सडक खण्ड राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल =http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/kolkata/39521091_1_kazi-nazrul-islam-university-airport-project-facebook-profile |शीर्षक=মমতা নতুন বিমানবন্দরের নাম হিসেবে কাজী নজরুল ইসলাম আন্তর্জাতিক বিমানবন্দর করার প্রস্তাব করেন |प्रकाशक=টাইমস অব ইন্ডিয়া|मिति=2013-05-25 |पहुँचमिति=2013-09-20|}}</ref> कलकत्ताको गडिया बजारमा रहेको रेल्वे स्टेसनको नाम कवि नजरुल राखिएको छ। सन् १९४५ मा नजरुललाई कलकत्ता विश्वविद्यालय बङ्गाली साहित्यको सर्वोच्च पुरस्कार जगत्तारिणी स्वर्ण पदकबाट सम्मानित गरेको थियो। सन् १९६० मा उनलाई भारतको तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म भूषण|पद्मभूषण]]बाट सम्मानित गरिएको थियो।<ref>{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=কামাল |प्रथम=সাজীদ |सम्पादक=মোহাম্মদ নুরুল হুদা |शीर्षक=নজরুল: একটি মূল্যায়ন |युआरएल= |पहुँचमिति= |मिति=2000 |प्रकाशक=নজরুল ইনস্টিটিউট |आइएसबिएन=984-555-167-X |पृष्ठ=३२६ }}</ref> === बङ्गलादेश === काजी नजरुल इसलामलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रकविको दर्जा दिइएको थियो। उनको रचना "चल चल चल" गीतलाई [[बङ्गलादेश]]को रणसङ्गीतको रूपमा ग्रहण गरिएको छ। नजरुलको जन्म र मृत्युका दिन प्रत्येक वर्ष विशेष कार्यक्रम गरी उनलाई सम्मान व्यक्त गरिन्छ। सन् २००५ मा नजरुलको स्मृतिमा [[मयमनसिंह जिल्ला|मयमनसिङ्ह जिल्ला]]को त्रिशालमा जातीयो कोवि काजी नजरुल इसलाम [[विश्वविद्यालय]]को नामक एक सरकारी विश्वविद्यालयको स्थापना गरिएको थियोे। नजरुल एकेडेमी, बुलबुल ललित कला एकेडेमी र बाल सङ्गठन राजधानी [[ढाका]]मा कविको स्मृतिमा स्थापना गरिएको थियो। यसबाहेक नजरुल सङ्घ नामक एक सरकारी संस्थाको पनि स्थापित गरिएको थियो। ढाका सहरको मुख्य सडकलाई काजी नजरुल इसलाम एभिन्यु नाम दिइएको छ।<ref>{{वेब स्रोत | युआरएल = http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=186548 | शीर्षक = Nazrul . . . in the eyes of Benoykumar | प्रकाशक = The Daily Star | पहुँचमिति = 26 February 2016 }}</ref><ref>{{वेब स्रोत |युआरएल = http://www.theindependentbd.com/post/1731 |शीर्षक = Kazi Nazrul Islam: Rebel and Lover |वेबसाइट = Kazi Nazrul Islam: Rebel and Lover |पहुँचमिति = 27 February 2016 |अभिलेखयुआरएल = https://web.archive.org/web/20170706043407/http://www.theindependentbd.com/post/1731 |अभिलेखमिति = ६ जुलाई २०१७ }}</ref> बङ्गाली साहित्य र संस्कृतिमा नजरुलको विशेष योगदानको सम्मानमा [[ढाका विश्वविद्यालय]]ले उनलाई सन् १९७४ डिसेम्बर ९ का दिन डि.लिटको उपाधिका साथ सम्मान गरिएको थियो भने उक्त उपाधिलाई विश्वविद्यालयको दीक्षान्त समारोहमा प्रदान गरिएको थियो। सन् १९७६ जनवरीमा बङ्गलादेश सरकारले उनलाई बङ्गलादेशको नागरिकत्व प्रदान गरेको थियो। सोही वर्ष २१ फेब्रुअरीका दिन उनलाई एकुशे पदकबाट सम्मानित गरिएको थियो जुन बङ्गलादेशको सबैभन्दा सम्मानित पदक मानिन्छ।<ref name=":0" /> == तस्वीर सङ्ग्रह == <gallery> चित्र:Nazrul teaching Nazrul Sangeet.jpg|thumb|नजरुल नजरुलगीति सिकाउँदै। चित्र:Poet Nazrul's statue in BFDC.jpg|बङ्गलादेश चलचित्र विकास सङ्घमा अवस्थित नजरुलको स्मारक। चित्र:Tile mural, Nazrul Square, DC Hill (01).jpg|thumb| </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडिहरू == {{प्रवेशद्वार|काजी नजरुल इसलाम}} {{कमन्सश्रेणी}} * [https://web.archive.org/web/20080524040542/http://www.kazinazrulislam.org/ काजी नजरुल इसलाम] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी मुसलमानहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:बङ्गाली चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय पुरुष कविहरू]] no49fmf9ajskjqpm0li1kzb879yqyxx 0 118883 1366121 1283574 2026-07-16T10:59:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366121 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} यो सूची तेस्रोलिङ्गी व्यक्तित्वहरूको हो। तेस्रोलिङ्गीको अवधारणा [[दक्षिण एसिया]]मा [[नेपाल]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[बङ्गलादेश|बङ्लादेश]]मा मात्र छ। तेस्रोलिङ्गीको अवधारणा विशेषतः [[हिन्दु धर्म]] र [[इस्लाम धर्म]]सँग सम्बन्धित लैङ्गिक पहिचान हो। [[विश्व]]का विभिन्न संस्कृतिहरूमा [[महिला]] र [[पुरुष]] बाहेक परम्परागत रूपले विभिन्न लैङ्गिक पहिचानहरूको स्वीकार्यता रहेतापनि तेस्रोलिङ्गीकै अवधारणा भने यो क्षेत्र विशेष मात्र हो। ==नेपाल== * [[भूमिका श्रेष्ठ]] <ref>{{Cite journal|date=February 7, 2019|title=Interview with Bhumika Shrestha|url=https://www.ljmu.ac.uk/~/media/files/ljmu/microsites/qualitative-analysis-in-action-nepal-project/community/interview_with_bhumika_shrestha.pdf|publisher=Liverpool John Moores University|pages=3}}</ref> * [[पिङ्की गुरुङ]] <ref>{{cite web | url = https://www.lokpath.com/story/56505 | title = २९ वर्ष सञ्जीव गुरुङ बनेर गुजारेकी पिङ्की भन्छिन् ‘तेस्रोलिङ्गीको लागि अझै स्पष्ट कानून छैन’ | publisher = लोकपथ | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201110142826/https://www.lokpath.com/story/56505 | archive-date = 10 November 2020 | url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122025049/https://www.lokpath.com/story/56505 |date=22 January 2021 }}</ref> * [[आनिक राना मगर]] <ref>{{cite web | url = https://www.himalkhabar.com/news/114947 | title = 'रोगले भन्दा भोकले बढी सताउन थालेकाे छ' | publisher = हिमाल खबर | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201110144256/https://www.himalkhabar.com/news/114947 | archive-date = 10 Nov 2020 | url-status = live }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==भारत== * [[लक्ष्मी नारायण त्रिपाठी]] <ref>{{Cite web|last=टाइम्स|first=नवभारत|date=2019-02-07|title=किन्नर अखाड़े पर डाक टिकट जारी, दो महंत बने महामंडलेश्वर|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/astro/others/kumbh-2019-kinnar-akhara-expansion-make-two-new-mahamandaleshwar-54896/|access-date=2021-01-15|website=नवभारत टाइम्स|language=hi-IN}}</ref> ==बङ्लादेश== ==पाकिस्तान== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:तेस्रोलिङ्गी]] [[श्रेणी:तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरू]] tc4tnacd7wsfr7dlcvq9tzzqtcsmx6t 4 120717 1366077 1365722 2026-07-15T22:16:36Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1366077 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[योगिनी]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[सारा देवी तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |} {{Wikidata list end}} 6ocbi6g1egal0nwfc9ox4e31xy61wjb 0 125317 1366119 1311987 2026-07-16T10:43:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366119 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = तिहारै आयो, लौ झिलिमिली | cover = | alt = | type = एकल | artist = [[लोचन भट्टराई]] र [[नुतन प्रधान]] | album = | released = वि.सं. २०५४ | format = | recorded = | studio = | venue = | genre = तिहार गीत | length = | label = | writer = [[यादव खरेल]] | producer = }} "'''तिहारै आयो, लौ झिलिमिली'''" वा "'''भैलेनी आय आगाना'''" [[यादव खरेल]]द्वारा लिखित र [[लोचन भट्टराई]] र [[नुतन प्रधान]]को स्वर रहेको एउटा लोकप्रिय गीत हो ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/entertainment/2021/11/03/163592917008686264.html|title=२९ वर्षदेखि चर्चित गीत- 'तिहारै आयो, लौ झिलिमिली'|last=मोक्तान|first=रीना|date=१७ कार्तिक २०७८|website=कान्तिपुर|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lokpath.com/story/325606|title=तिहारै आयो, लौ झिलिमिली…|last=जमकटेल|first=बिप्लव|date=२०७७ कार्तिक २९|website=लोकपथ|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531150101/https://www.lokpath.com/story/325606 |date=2022-05-31 }}</ref> यो गीत २०५४ सालको कथानक चलचित्र [[स्वर्ग (चलचित्र)|स्वर्ग]]मा समावेश गरिएको छ ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/194316-1572232560.html|title=‘तिहारै आयो लौ झिलिमिली’|date=११ कार्तिक २०७६|website=नागरिक|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}}</ref> यो गीत प्राय: हिन्दू चाड [[तिहार]]को समयमा बजाइन्छ ।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20181107141605.html|title=दुई दशकअघि तयार भएको 'तिहारै आयो लौ झिलिमिली' यसरी बन्यो सदाबहार गीत|date=२१ कात्तिक २०७५|website=पहिलोपोस्ट|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/entertainment-world/78595-1636175236.html|title=तिहारमा पुराना फिल्मी गीतकै वर्चश्व, 'तिहारै आयो लौ झिलिमिली'|date=२० कात्तिक २०७८|website=केन्द्रबिन्दु|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस गीतमा [[गौरी मल्ल]] र [[शिव श्रेष्ठ]]को अभिनय रहेको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://beta.gorkhapatraonline.com/saturday/2020-11-14-26525|title=चलचित्रमा तिहार|date=२९ कार्तिक २०७७|website=गोरखापत्र|accessdate=१७ जेष्ठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531151902/https://beta.gorkhapatraonline.com/saturday/2020-11-14-26525 |date=2022-05-31 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.youtube.com/watch?v=gPYRNCHsl6M तिहारै आयो, लौ झिलिमिली] [[युट्युब]]मा [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गीतहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका गीतहरू]] [[श्रेणी:तिहार गीतहरू]] kxp1zal51h535cggjm9pnghx91wm48w 0 125818 1366078 1272098 2026-07-15T23:47:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366078 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = अतृप्ति (उपन्यास) | author = [[मन्जु विमली]] | image = अतृप्ति (उपन्यास) .jpg | caption = अतृप्ति (उपन्यास) को अधिल्लो आवरण पृष्ठ | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = {{झण्डा|नेपाल}} | language = [[नेपाली]] | series = पहिलो | subject = [[उपन्यास]] | genre = नारी मनोविज्ञान | publisher = पैरबि बुक हाउस प्रा.लि. | publisher2 = | pub_date = विसं २०७८ भदौ १५ गते<ref>{{cite web |title=विमलीको अतृप्तिको विमोचन |url=https://khulamancha.com/news/28757 |website=khulamancha |accessdate=विसं २०७८ भदौ १५ गते ७:१० }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702141131/https://khulamancha.com/news/28757 |date=2022-07-02 }}</ref> | english_pub_date = | media_type = | pages = १७६ पृष्ठ | awards = | isbn = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = }} '''अतृप्ति (उपन्यास)''' [[मन्जु विमली]]द्वारा लेखिएको र [[पैरबि बुक हाउस प्रा.लि.]]ले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको [[उपन्यास]] हो । साहित्कार [[मन्जु विमली]]को यो तेस्रो कृति हो । उपन्यास नारी मनोविज्ञानमा आधारित रहेको छ भने मानिस कमजोरी सहितको विषयवस्तु उपन्यासमा प्रस्तुत गरिएको छ । यो उपन्यास किशोरकालीन प्रेमभावबाट प्रारम्भ भएर युवा उमेरसम्म पुग्दा भइरहने फरक फरक आकर्षणका अनुभूतिहरूमा केन्द्रित छ । आफूले चाहेको र मनले मागेको माया नपाउँदा मानिस आँफै भित्र कसरी कुण्ठित हुन्छ भन्ने मनोदशालाई समेट्न खोजिएको छ । शरीरको विकास हुँदै जाँदा हुने विपरीत लिङ्गी आकर्षण र त्यसलाई व्यक्त गर्न नसक्दा उत्पन्न हुने मनोदशालाई समेट्न खोजिएको छ । उपन्यास ३ ओटा अध्याय र १३ ओटा उपअध्यायसहित १७३ पृष्ठसम्मको आयाममा विस्तारित छ । लेखकीयसम्मको पृष्ठलाई नगन्ने हो भने उपन्यासको कथावस्तुले १६४ पृष्ठ ओगटेको छ । ==विषयवस्तु== ;पहिलो अध्याय उपन्यासको कथावस्तु माध्यमिक तहमा भर्खरै प्रवेश गरेकी इन्दिराको पढाइजन्य स्वभावबाट आरम्भ भएको छ । ऊ पढाइमा अब्बल नभए पनि रुचि भएकी केटी हो । केही समयपछि उसको कक्षामा किरण नामक नयाँ विद्यार्थीको प्रवेश हुन्छ । निकट भए पनि समकक्षी रीताको जातीय सङ्कीर्णता इन्दिरालाई मन पर्दैन । उसको त्यो सङ्कीर्णताले इन्दिरालाई बाल्यकालमा छिमेकीकहाँ ठूलो खसीको मासु खाएकोमा दिदीले पिटेको सम्झना हुन्छ । सहपाठी हुँदै जाँदा किरणको बहुमुखी प्रतिभाबाट इन्दिरा र रीता दुबै प्रभावित हुन्छन् । आफ्नो सदनमा नपरेको किरणले एकदिन रीतालाई नराम्री र आफूलाई राम्री भनेपछि इन्दिरामा खुसीजन्य लज्जा बढ्छ । इन्दिराको मनभरि प्रणयका पुष्पहरू कोपिलाउन थाले पनि किरणले बाटामा पर्खिने गरेको हल्ला रीताले नै चलाएको कुरा दिदीबाट सुनेपछि इन्दिराभित्र जलन पैदा हुन्छ । किरणले कुनै गोप्य विद्यार्थी सङ्गठनको टिकट दिन खोज्दा नमानेकी इन्दिरालाई उसको गरिबीमाथि साथीहरूले खिसीटिउरी गरेको भने मन पर्दैन । यत्तिकैमा ललिताको बिहेको प्रसङ्ग आउँछ<ref>{{cite web|title=औपन्यासिक तत्त्वहरूका आँखामा ‘अतृप्ति’|url=https://www.harekpalnews.com/archives/143997|website=harekpalnews|accessdate=विसं २०७८ भदौ १५ गते ७:१०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702075039/https://www.harekpalnews.com/archives/143997 |date=2022-07-02 }}</ref> । उसको गम्भीरता र दुलहाको सम्पन्नताबाट प्रभावित भएकी इन्दिराको बिहेबाट फर्किँदा पछि लागेको किरणको कुरालाई लिएर दिदी र आमाबाट उठेको नकारात्मक कुराले मन पोल्छ । तैपनि त्यसपछि नोटकापीरू साटासाट हुनु र आमाको आडमा दुधदहीहरूसमेत किरणको कोठामा पुर्याउन पाउनु इन्दिराको सौभाग्य जस्तै हुन थाल्छ । दाजु रमेशसँग घरमा आइजाइ गरिरहने किरणको निलो सर्ट र कालो पाइन्टमा मन बस्न थाले पनि पार्टी गतिविधिका कारण इन्दिरालाई किरण रहस्यमयी लाग्छ । दस कक्षाको पढाइ सकिएको समयमा एकदिन इन्दिराले किरणसामु प्रणयको गाँठो फुकाउँछे । उसका भावनाहरूको कदर गर्दै किरणले आफूहरूका कर्तव्य पनि सम्झाउँछ । आमासँगै मन दुःखाइरहेकी दिदी करुणालाई शिक्षण अभ्यास र एसएलसी परीक्षाका बेला हुने गरेको इन्दिरा र किरणको हेलमेल मन पर्दैन । अन्ततः एसएलसीको नतिजा पनि राम्रो आउँदैन । तर पास भएको किरण भने एकदिन इन्दिरालाई भेट्न घरमै आउँछ । उसले बिदा मागेर नफर्की गएपछि इन्दिराका आँखा सजल हुन्छन् । जति नै चोखो मायाको कल्पनामा डुबेको भए पनि त्यसपछि ऊसँगको भेट पातलिन्छ । गणितको ट्युसन पढी पुनः उत्तीर्ण भएपछि इन्दिराहरू पनि गाउँलेहरूको लाममा तीन दिन लगाएर पाथीभरा माताकहाँ भाकल बुझाउन जान्छन् । फर्किँदा ओलाङचुङगोलातिर शिक्षक भएको किरणसँग इन्दिराको अनायासै भेट हुन्छ । तर त्यो भेट इन्दिराको जीवनमा अकल्पनीय हुन्छ । उसले माया मारे झैँ लागेपछि इन्दिरा निराश हुन्छे । घरमा बिहेको कुरा चले पनि बुबासँग आमाले गरेको सङ्घर्षका कारण इन्दिरा र करुणा काठमाडौँ पढ्न जान पाउँछन् । नयाँ ठाउँमा जान पाउँदा खुसी लागे पनि गाउँघरबाट टाढिनुपर्दा उनीहरूलाई असाध्यै दुःख लाग्छ । यहीँ आएर उपन्यासको पहिलो अध्याय टुङ्गिन्छ । ;दोस्रो अध्यय पद्मकन्याको बिहानी सत्रमा भर्ना भएकी इन्दिरा र कानुन कलेजमा भर्ना भएकी करुणाको दिनचर्या दाजु रमेशको फराकिलो सोचका कारण राम्रोसँग बित्दै जान्छ । पुस्तक पसलमा काम गर्दा कसैले मोबाइलमा कुराकानी गरेको देखेर छक्क परेकी इन्दिराको कलेजकी साथी शशी निकै गफी र चतुर हुन्छे । सधैँ शृङ्गारमा सहयोग गर्ने शशीलाई पाएर इन्दिरालाई उसका केही कमजोरीबाहेक खुसी नै लाग्न थाल्छ । उमेर मिल्दो कुनै पुरुषलाई देख्दा किरणको याद भने उसलाई आइरहन्छ । चार हजार छात्राहरू पढ्ने उक्त कलेज विद्यार्थी सङ्गठनहरूको कार्यक्रमले प्रभावित भइरहेको देख्दा इन्दिरा छक्क परेकी हुन्छे । समय बित्दै जाँदा दसैँतिहारको बिदा हुन्छ । घर हिँड्नुको अघिल्लो दिन इन्दिरालाई शशीले आफ्नो घरमा लिएर बलात्कार गरे झैँ गर्छे । यो घटनाले आश्चर्य मिश्रित डर बढ्दा आठ वर्षकी छँदा एकपल्ट मितिनीबाट पनि त्यस्तै भएको सम्झिँदै इन्दिराले किरणलाई सम्झेरसमेत अचम्म मान्छे । विस्तारै समयले इन्दिरालाई पनि अरूको कोठामा गएर बिहीबार आउने महाभारतको सिरियल हेर्ने बनाउँछ । सोही क्रममा निशान नाम गरेको किरण जस्तै व्यक्तिसँग उसको हेलमेल हुन थाल्छ । उसको निलो सर्ट र कालो पाइन्टले मनमा जति नै हलचल मच्चिए पनि इन्दिराले उसको प्रेमको आग्रहलाई सजिलै स्वीकार्दिन । ऊसँगको सम्बन्ध करुणालाई पटक्कै मन पर्दैन । रमेशले डेरा अन्तै सारिदिएपछि इन्दिरालाई भित्र कतै पछुतो भने लागिरहन्छ । त्यसपछि शशीसित उसको भेट हुँदैन । दोस्रो वर्षको दसैँमा घर फर्किँदा उनीहरूलाई ग्रामीण सुन्दरता, आफूहरूको अध्ययन र मातापिताको स्नेहको गर्व लाग्छ । घरमा पुगेपछि आमाले राखिदिएको चिठी करुणा हुँदै इन्दिराको हातमा आइपुग्छ । चिठीमा किरणले विवाहका लागि अन्तिम निर्णय पर्खिबसेको कुरा उल्लेख गरेको हुन्छ । यसबाट मर्माहत बनेकी इन्दिरालाई करुणाले गाली गरेपछि दुबै बहिनी [[अँगालो]]मा बेरिएर रुन्छन् । त्यही दसैँमा पिताजीको स्नेह सदाका लागि गुमाएका उनीहरू भावुक हुँदै काठमाडौँ फर्किन्छन् । डेरा र कलेजको दुरवस्थाका बिचबाटै बी.ए.प्रथम वर्षको जाँच दिएकी इन्दिराले होजियारी कम्पनीमा कामसमेत थाल्छे । त्यसपछि ऊ अर्को काममा लाग्छे । गार्मेन्ट कम्पनीको उक्त जागिरमा धेरैजसो हिन्दीभाषी हुन्छन् । जागिर र पढाइको व्यस्तताबिच झन् कम्पनी सरेपछि नगएकी इन्दिरालाई मालिकले नै आफ्नो गाडीमा लगिदिन थाल्छ । उसलाई गीता दिदीको मान्छे भनेर कसैले पनि केही भन्न सक्दैनन् । तैपनि मोनिका चाहिँ अलि बढी कुरा गर्छे । मालिकको निलो सर्टले आउने निशानको सम्झना, मालिकले दिएको सुविधा र नमिता सुनिता हत्याकाण्ड मनमा आए पनि उसको व्यवहारले ढुक्क भएकी इन्दिराले करुणालाई पनि त्यहीँ जागिर लगाइदिन्छे । फेरि पुरानैै ठाउँमा डेरा सर्दा, निलो सर्टवाला प्रेमले मोनिकालाई माया गरेको देख्दा र सार्वजनिक यातायातमा पुरुषहरूको दुव्र्यवहार भोग्दासमेत इन्दिराले निशानलाई सम्झिरहन्छे । यसै बेला बेवारिसे छोरी पाएर पनि कहिल्यै नभनेकी साथी सुनिता र रमेशको साथी हङकङे लाहुरेबिच आश्चर्यजनक ढङ्गले विवाह हुन्छ । छिट्टै आपसी विश्वासमा बाँधिएका उनीहरूको जीवन दुर्घटनामा नपरोस् भनेर करुणाले धेरै कुरा ओकलेपछि आफ्नो अतीत कोट्याउँदै आँखाभरि आँसु बनाएर सुनिताकी छोरीलाई समेत आफूले स्वीकार्ने कुरा गर्ने लाहुरेप्रति उनीहरूमा श्रध्दाभाव जाग्छ । आफूहरू (किराँतीहरू) सङ्कुचित हुँदैनौँ भन्ने त्यो लाहुरे र सुनिताको व्यवहारले इन्दिराको मनमा किरण र निशान आइरहन्छन् । यी सबै कुरा उनीहरूले दाइ र अर्को लाहुरे मिटिङबाट आएपछि सुनाउँछन् । त्यत्तिकैमा मालिकले नयाँ मेसिन ल्याउँछ । त्यसपछि केही थाई केटी र भारतीय मूलका केटाहरूसँग काम गर्दागर्दै इन्दिराको अङ्ग्रेजी पनि राम्रो हुन्छ । जागिरमा विश्वास कमाएकी उसले एकदिन मालिकसँग कुरा गरेर दिदीलाई पनि आफूकहाँ काम गर्ने बनाउँछे । ६ महिनापछि स्वदेश फर्किन लागेका थाई केटीहरूसँग विमानस्थलसम्म पुगेर इन्दिराहरूले मायाको चिनो साटासाट गर्छन् । त्यसपछि बी.ए. प्रथम वर्षको परीक्षा आउँछ । इन्दिराले शशी र किरणभन्दा बेसी निशानलाई सम्झिन्छे । संसदीय निर्वाचन हेर्न जाँदा भेटिएर कोठासम्म आएको निशानप्रति करुणामा आक्रोश उत्पन्न भए पनि इन्दिरामा प्रेमभाव जाग्छ । फलस्वरूप कसैको नाममा मतदान गर्न निस्किएकी इन्दिरा र निशान बाटैमा तनमनले पग्लिएर एकाकार हुन्छन् । आफ्नो उमेद पूरा भएपछि नफर्किएरै बाटो लागेको निशानलाई सम्झिएर इन्दिरा सजल हुन्छे । उता आफूहरूसँग केही नभनी अहोरात्र पार्टीको काम गर्ने दाजु रमेशलाई पनि चुनाव लागेर गाउँ गएको हुन्छ । विगतलाई बिर्सँदै काममा लागेकी इन्दिराको रिजल्टमा नाम नदेखिएपछि रन्थनिदै बाटामा हिँड्दा अचानक निशानसँग भेट हुन्छ । ऊसँग त्यस दिन आफ्नै भावनात्मक सहमतिमा भोगिएकी इन्दिरालाई निशानले एकदिन अपमान गरेर जान्छ । कम्पनी बन्द भएपछि त्यत्तिकै बसिरहेकी इन्दिरा जीवनमा आएका निरर्थक र भ्रामक प्रेम अनि त्यसका कुपात्रहरूबाट गहन पाठ सिकी अघि बढ्ने सोचमा पर्छे । तर सोचेर मात्र के गर्नु ! ट्युसन जाँदा निलो सर्टमा देखिएको सुदिपसँग फेरि पनि इन्दिराको मन बस्छ । ऊसँग एकदिन आँगन रेस्टुराँमा बसेर मन साटासाट गरेपछि सुदिपले बिहेको कुरा गर्छ । तत्कालै प्रतिक्रिया नदिए पनि सुदिपको कुरा इन्दिराको मनभरि सल्बलाइरहन्छ । यही बिन्दुमा पुगेर दोस्रो अध्याय सकिन्छ । ;तेस्रो अध्ययअध्यय समयक्रममा इन्दिरा एउटा निजी विद्यालयमा पढाउन थाल्छे । शशीलगायत आफ्ना पुराना प्रेमीहरूलाई सम्झिन्छे । शिक्षक अरुणको व्यक्तित्वबाट प्रभावित भइरहेकी इन्दिरालाई एकदिन सन्चो नहुँदा उसैले कोठासम्म पु¥याइदिन्छ । कोठामा सुदिपको चिठी आएको हुन्छ । दिदी रिसाएकी हुन्छे । चिठीमा उसले विवाहका लागि कुरेको कुरा व्यक्त गरेको देख्दा आफू त्यो हदसम्म नपुगेकाले इन्दिराले तनाव महसुस गर्छे । विस्तारै अरुणसँग आकर्षित भइरहेकी इन्दिरालाई एकदिन प्रिन्सिपलका दुई जनाले घरमै बोलाएर अरुणसँग विवाहको प्रस्ताव राख्छन् । मन परेकै भए पनि अभिभावकहरूको थाप्लामा हालेर त्यस दिन उम्किएकी उसलाई हप्ता दिन बितिसक्दा पनि अरुणहरूले कुरा ननिकाल्दा पीडाको महसुस हुन्छ । अरुणमा सबै कुरा आफैँ मिलाएर आफूलाई लिने हुती नभएकोमा इन्दिरालाई दुःख लाग्छ । प्रिन्सिपल र दाजु लागेर बिहेको कुरा टुङ्ग्याएपछि त्यसपालिको दसैँ उनीहरूका लागि ज्यादै कारुणिक हुन्छ । बिहेको अघिल्लो दिन आएको सुदिपले उपहार दिएर जाँदा स्थिति थप भावुक भइदिन्छ । करुणाले पनि इन्दिरालाई आफूसँग कहिल्यै मन नखोलेको गुनासो गरेबाट उसको भित्री मन जहिल्यै कोमल भएको थाहा हुन्छ । जन्मघर छोडेर पराइघर जानुपर्दा इन्दिरा ज्यादै भावुक हुन्छे । उसलाई बिहेका लागि चितवन लगिन्छ । हिन्दु संस्कारअनुसार अरुणको घरमा भित्रिएकी इन्दिरालाई अरुणको व्यवहारले भने दुखी तुल्याउन थाल्छ । जानीनजानी बुहारीको कर्तव्य पूरा गरे पनि लोग्नेलाई लोग्नेकै रूपमा भोग्न नपाएकी इन्दिरालाई काठमाडौँमा प्रिन्सिपलका दुई जनाले स्वागत गर्छन् । तर त्यस रात पनि लोग्नेकोे अँगालो नपाएपछि इन्दिरा झन् तनावमा पर्न थाल्छे । आमाकहाँ जानका लागि सामान किन्न जाँदा देखिएका ठाउँहरूले इन्दिराको मनमा सुदिप र निशानको सम्झना आउँछ । लोग्नेप्रति जति नै धेरै आशङ्का र पिर भए पनि आमा र दिदीसँग उसले केही भन्दिन । आफ्ना पूर्व सम्बन्धहरू थाहा पाएर त लोग्नेले यस्तो गरिरहेको छैन भन्ने इन्दिराको मनमा आशङ्कासमेत जाग्छ । तर माइतबाट फर्किएको रात एकाएक अरुणमा पुरुष स्वभाव देखेपछि इन्दिराको मन हर्षले ढलीमली हुन्छ । परीक्षापछिको बिदामा केही समय चितवनमा बिताएर काठमाडौँ फर्किएको दुई महिनापछि आफू गर्भवती भएको आनन्द इन्दिराले महसुस गर्छे । सुत्केरी हुँदा खप्नु परेको पीडा र अस्पतालको अवस्था छिचोलेर नवजात शिशुसहित फर्किँदै गर्दा उसको शशीसित भेट हुन्छ । एकदिन बच्चालाई हेरेर भावुक हुँदै आफ्नो पूर्व पत्नी बबिताले ५ वर्षअघि छोरो जन्माएर दुबैको निधन भएको कुरा अरुणले सुनाएपछि धेरै रहस्यहरू इन्दिरालाई थाहा हुन्छ । आफूलाई पहिलोपल्ट माइत पुर्याएर फर्की सारा ठाउँ पुगेर रोइरहेकोमा साँझपख ‘खुब मन पखाल्यौ अब जाऊ’ भन्ने आवाज कतैबाट आएको र सपनामा पनि इन्दिरा मै हुँ भनेपछि माया गर्न थालेको कुरा इन्दिाले अरुणबाट सुनेपछि आश्चर्य मान्छे । त्यत्तिकैमा अधिकृत भइसकेकी शशी एकदिन आपैm कार चलाएर भेट्न आउँछे । गर्भवती शशीसँग त्यसै दिन मन खोलेर कुरा हुँदा ऊ शरीरले महिला भए पनि मनले पुरुष भएकै कारणले अतीतमा आपूmमाथि ज्यादती गरेकी रहिछ भन्ने कुरा इन्दिरालाई थाहा हुन्छ । त्यसपछि छुट्टिएर गएकी शशीलाई छोरी जन्माएपछि ऊ भेट्न जान्छे । एकदिन झन्डै वर्ष दिनको छोरो बोकेर माइत हिँडेकी इन्दिराको अचानक सुदिपसँग भेट हुन्छ । निलो सर्ट र ज्याकेटमा भेटिएको ऊसँग पुनः आँगन रेस्टुराँमा भलाकुसारी हुन्छ । उसले आँखाभरि आँसु पारी आफू अविवाहित नै रहेको कुरा सुनाउँदा इन्दिराको मन पग्लिन्छ । समय बित्दै जाँदा अधिकृत भइसकेको अरुण र पढाउँदै गरेकी इन्दिरासँग एकदिन अचानक भेट हुँदा निशानले निकै असभ्य शैलीमा अरुणको अगाडि शङ्का उब्जाउन खोजेर जान्छ । तर पनि अरुणले कुनै कुभावना लिँदैन । निःसन्तान मोनिकासँग भेट हुँदा छक्क परेकी इन्दिरालाई जनयुध्द समाप्तिको घोषणापछि दाजु ठुलो नेता भएको र करुणा पनि महिला सङ्गठनमा काम गर्न थालेको खुसी भए पनि घर देखाउन नपाउँदै आमाको निधन भएको कुराले दुःख लाग्छ । केही समयपछि बिरामी सासू काठमाडौँमा निको नभएपछि उनीहरूले पुनः चितवन नै लान्छन् । भरतपुर क्यान्सर हस्पिटलमा सासूआमालाई कुर्दा अनेक उमेर अवस्थाका क्यान्सर रोगी र तिनका आफन्तहरूको मनोवैज्ञानिक पीडा इन्दिराले देख्छे । त्यसै बिचमा आआफ्ना बिरामीलाई छोडेर कुनै नारीपुरुषले बिहे गरी भागेको उसले सुन्छे । उसलाई त्यति बेला किरण, सुदिप र निशानका सम्झनाहरू पनि आइरहन्छन् । अचानक एकदिन अस्पतालको गेटनिर घाँटीको क्यान्सरले अशक्त भएको किरणसँग इन्दिराको भेट हुन्छ । भावुक भएकी इन्दिरालाई त्यस रात निद्रा लाग्दैन । उसलाई कसरी सहयोग गर्न सकिन्छ भनी ऊ सोचमग्न हुन्छे । भोलिपल्ट आफूलाई जीवनभरि झल्को लगाउने निलो रङको कपडाको पोको हातमा थमाएर इन्दिरा फर्किएपछि किरण निकै बेर कोठामा पसी रोइरहन्छ । त्यहाँको बसाइले जीवनको अनित्यताबारे बोध गरेकी इन्दिरालाई सासूको उपचारमा लोभ लाग्न छोड्छ । बरु आफ्नो लोग्नेलाई अबदेखि निलो सर्ट कहिल्यै नलगाउनू भन्दै उसको सर्ट धरधरी च्यातिदिन्छे । त्यो देखेर अरुण अलमल्ल पर्छ । यत्तिकैमा उपन्यासको कथावस्तु सकिन्छ । ==भाषाशैली== यस उपन्यासमा बिमलीले भाषिक उपकरणहरूको प्रयोग विशिष्ट ढङ्गले गरेकी छन् । वृत्ताकारीय नभएर रैखिक ढाँचामा अघि बढेको कथावस्तुमा वाक्यहरू पनि अत्यन्त सरल र प्राञ्जल छन् । सुबोध्य तद्भव शब्दको बाहुल्य, छरिता वाक्य र पात्रानुकूल कथ्य भाषाको प्रयोगले उपन्यासको भाषाशैली निकै आकर्षक बनेको छ । नवीनता र प्रखयॅगका नाममा वर्तमानमा भाषालाई भाँचभुँच पार्ने जुन शैली यदाकदा देखिन्छ, त्यो यो उपन्यासमा पाइँदैन । किराँतहरूले बोल्ने नेपाली र हिन्दी भाषी समुदायले बोल्ने नेपाली भाषाको रोचक प्रयोग उपन्यासमा पाउन सकिन्छ । त्यति मात्र नभएर सन्दर्भवश हिन्दी र अङ्ग्रेजी वाक्यहरूको प्रयोग पनि उपन्यासमा पाइन्छ । तैपनि तिनले रसास्वादनमा अवरोध नभई सहयोगीको काम नै गरेका छन् । भाषाशैलीको कुरा गर्दा यति कुरा नभन्दा अन्याय हुन्छ कि प्रसङ्गअनुकूल उपन्यासमा उखान टुक्का, बिम्बप्रतीक आदिको बडो कलात्मक प्रयोग भएको छ । {{quote box|width=32%|align=right|quote= ;उपन्यासमा प्रयोग भएको उखान टुक्काहरु *“…दिदी त अघि नै ‘जसले आगो खान्छ उसैले कालो हग्छ’ भन्दैै बौलाएर बाहिर निस्किसकेकी थिई ।” (बिमली, २०७८ : ६६) *“…किरणलाई देखेर उसको मुख चुक घोप्ट्याएको जस्तो भो ।” (बिमली, २०७८ : ३४ *“इन्दिरालाई भित्र मनको सपनाको कुनै घुर्मैलो जून स्वाट्टै अस्ताए जस्तो, लट्टाईबाट चङ्गा चुँडिएर बादलमा बिलाए जस्तो, इन्द्रेणीको एउटा रङ हेर्दाहेर्दै हराए जस्तो के के जस्तो लागिरह्यो । आँखालाई दुइटा हत्केलाभित्र निकै बेर थुनेर राखी ।” (बिमली, २०७८ : १३९) *“मान्छेको मन र अमिबा उस्तै उस्तै हुन् । छिन छिन रूप फेरिरहने ।” (बिमली, २०७८ : ६२) |}} यसरी केही चर्चा र सन्दर्भहरूका आधारमा ‘अतृप्ति’ उपन्यासको भाषाशैली अत्यन्त सरल, कलात्मक, सान्दर्भिक, सटीक, उखानटुक्का तथा बिम्बप्रतीक युक्त र आवश्यकताअनुकूल कथ्य र मिश्रित खालको समेत रहेको स्पष्ट हुन्छ । ==पात्रहरु== ==पुस्तक विमोचन== साहित्कार मन्जु विमलीको तेस्रो कृतिका रुपमा उपन्यास ‘अतृप्ति’ विसं २०७८ भदौ १५ गते विमोचन भएको थियो । [[काठमाडौँ|कपन आकाशेधारास्थित]] आफ्नै घरम ९१ वर्षीय आमा राममाया विमलीको हातबाट अतृप्ति लोकार्पण गरिएको थियो । कार्यक्रममा कृतिका प्रकाशक पैरवी बुक हाउस प्रालिका अध्यक्ष, परिवारका सदस्यहरू र साहित्यकार [[कृष्ण धराबासी]]को उपस्थिति रहेको थियो । ==श्रव्य वाचन== यस झरेको पात (उपन्यास) उज्यालो रेडियो एफएममा समेत वाचन भएको थियो। उज्यालो एफएममा हरेक हप्ताको मंगलबार र शुक्रबार प्रसारण हुने श्रुति संवेग नामक कार्यक्रममा कृति वाचन कार्यक्रमममा [[अच्युत घिमिरे]]द्वारा यस उपन्यास वाचन भएको थियोे । उक्त कार्यक्रममा यस उपन्यसका कुल १४ पूर्ण श्रृङ्खलाहरूमा वाचन भएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरु== *[https://sahityapost.com/book-post/5903/ साहित्य पोष्टको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629163037/https://sahityapost.com/book-post/5903/ |date=2022-06-29 }} [[श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] 5c5t8e5ib4c4sl1k70mumqwuchrry2y 0 126384 1366080 1323262 2026-07-16T00:17:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366080 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अमर गिरी - Amar Giri | native_name_lang = नेपाली | caption = कवि | nationality = {{flagicon|Nepal}}[[नेपाली]] | education = एम.ए., बी.एड., विद्यावारिधि (पी.एच.डी., नेपाली साहित्य) | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | occupation = [[लेखन]], | birth date = २०१७ भाद्र २७ गते | spouse = देवा गिरी | parents = वासुदेव गिरी/ लीलावती गिरी | image = Amargiri.jpg }} '''अमर गिरी (डा. अमरराज गिरी)''' (अङ्ग्रेजी: [[:en:Amar_Giri|Amar Giri]]) मूलतः प्रगतिशील धारका सशक्त कवि हुन् । दाङको रामपुरमा जन्मिएर लामो समय राजनीति र पत्रकारितामा क्रियाशील रहेका कवि गिरीले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्राज्ञ परिषद्को सदस्य एवम् काव्य विभाग प्रमुख, चलचित्र बिकास बोर्डको कार्यकारी अध्यक्ष र प्रगतिशील लेखक संघको अध्यक्ष रही कार्यसम्पादन गरिसकेका छन् । उनी हाल भाषा आयोगको सदस्य रही प्राज्ञिक कार्यमा सक्रिय छन् । <ref>https://nepalaaja.com/2018/6/20186197429 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://nepalaaja.com/2018/6/20186197429 |date=2022-08-02 }}</ref> समकालीन नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा आफ्नै विशिष्ट प्राज्ञिक पहिचान बनाएका वरिष्ठ कवि, चिन्तक तथा समालोचक गिरी विद्यालयस्तरबाटै कविता लेखनमा अग्रसर थिए । उनको पहिलो कविता 'होचिमिन्हजस्तो हुनु परेको छ' हो जसलाई उनले कक्षा ७ मा पढ्दा लेखेका थिए । गिरीको पहिलो प्रकाशित कविता भने आमा (२०३१) हो। यो तत्कालीन समयमा बनारसबाट निस्कने बहुचर्चित पत्रिका सन्देशमा प्रकाशित भएको थियो। त्यसबाट आरम्भ भएको उनको औपचारिक सिर्जनायात्राले आजपर्यन्त आउँदा साढे चारदशकको समय व्यतीत गरिसकेको देखिन्छ। गिरीको पहिलो प्रकाशित कृति 'घाम छेक्ने पहाड (कवितासङ्ग्रह, २०५५)" हो। <ref>https://www.nayayougbodh.com/saugat/2019/12/28/291141</ref> <ref>https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ |date=2022-08-02 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == माता लीलावती गिरी र पिता वासुदेव गिरीका प्रथम सुपुत्रका रूपमा वि.सं. २०१७ साल भदौ २७ गते निमुरिया २, घोराही उपमहानगरपालिकामा जन्मेका अमर गिरी हाल रतनपुर १५, घोराही उपमहानगरपालिका, दाङमा स्थायी बसोबास गर्दै आएका छन । गिरीको बाल्यकालीन समय त्यही ग्रामीण परिवेशमा बितेको थियो । <ref>https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ |date=2022-08-02 }}</ref> == शिक्षा एवम कार्य जीवन == औपचारिक शिक्षा ग्रहणका दृष्टिमा अमर गिरीले एम.ए., बी.एड.साथै नेपाली विषयमा विद्यावारिधि (पि‍.एच.डी.) तहसम्मको अध्ययन सम्पन्न गरी नेपाल सरकारबाट नेपाल विद्याभूषण ‘क’ वर्गको उपाधि प्राप्त गरेका छन् । उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट “समकालीन प्रगतिवादी नेपाली कवितामा वर्गद्वन्द्व” शीर्षकमा विद्यावारिधि पूरा गरेर कविता विधाको अनुसन्धान कार्यमा आफ्नो दक्षता हासिल गरेका छन् ।<ref>https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://nepalisahityaghar.com/2021/07/23/5464/ |date=2022-08-02 }}</ref> == प्रकाशित कृतिहरू == * घाम छेक्ने पहाड (कवितासंग्रह, २०५५) * तर पनि हामी जीवित छौँ (कवितासंग्रह, २०६१) * दुःसाध्य समय (कवितासंग्रह, २०६४)<ref>https://www.bishnurijal.com/%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%AF/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://www.bishnurijal.com/%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%AF/ |date=2022-08-02 }}</ref> * शब्दहरूका बीचमा (कवितासंग्रह, २०७१) * समय संवाद (कवितासंग्रह, २०७३) * समय, समाज र संस्कृति (साहित्य र संस्कृति चिन्तनसम्बन्धी कृति, २०६७) * समकालीन नेपाली कविताको वैचारिक परिप्रेक्ष्य (समालोचना, २०७३) <ref>https://www.onlinekhabar.com/2016/12/511597</ref> * भूमण्डलीकरण र साहित्य (समालोचना, २०७४) <ref>https://thahakhabar.com/news/19985/</ref> * काव्य विमर्श (२०७२, २०७३, २०७४, सम्पादन) * साहित्य विमर्श (समालोचना, २०७५)<ref>https://www.loksambad.com/news/516</ref> * कवितामा वर्गद्वन्द्व (समालोचना, २०७५)<ref>https://www.loksambad.com/news/516</ref> * प्रज्ञा समकालीन नेपाली कविता विमर्श (सहसम्पादन) * नेपाली डायास्पोराका कविता (सहसम्पादन) * विभिन्न गोष्ठीहरूमा दर्जनौँ कार्यपत्र प्रस्तुत * विभिन्न पत्रपत्रिकामा दर्जनाँै अनुसन्धानमूलक लेखहरू * समसामयिक तथा साहित्य विषयमा निरन्तर विभिन्न पत्रपत्रिकामा स्तम्भ लेखन । * समकालीन नेपाली कविताको शिल्प (सह–सम्पादन ) == सम्पादन == * अन्तर्ध्वनि (साहित्यिक पत्रिका) * कलम (साहित्यिक पत्रिका) * कविता (कविताप्रधान पत्रिका, नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान) * भृकुटी (अनुसन्धानमूलक साहित्यिक पत्रिका) == पुरस्कार तथा सम्मान == * तारापन्त पुरस्कार– २०४७ * लोकेन्द्र साहित्य पुरस्कार– २०५६ * राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार– २०५२ * बुटवल साहित्य कला प्रतिष्ठानबाट सम्मान पत्र– २०५७ * युगबोध राष्ट्रिय दैनिकबाट कदरपत्र– २०५७ * प्रेस चौतारी दाङद्वारा कदरपत्र– २०५९ * कृष्णमणि साहित्य पुरस्कार– २०६२ * प्रगतिशील लेखक सङ्घ बाँकेद्वारा सम्मानपत्र– २०६३ * नेपाल सरकारद्वारा सम्मानपत्र– २०६४ * प्रगतिशील लेखक सङ्घ बाँकेद्वारा सम्मानपत्र– २०६५ * योगेश्वर कलासाहित्य पुरस्कार– २०६६ * नेपाल चलचित्र प्राविधिक सङ्घबाट सम्मानपत्र– २०६७ * राप्ती सृजना पुरस्कार– २०६८ * स्रष्टा अभिनन्दन समारोह दाङद्वारा अभिनन्दित– २०६९ * नेत्रलाल स्मृति प्रतिष्ठानबाट सम्मानपत्र– २०६९ * सर्वोदय वाचनालय दाङद्वारा सम्मानपत्र– २०६९ * पत्रकार महासङ्घ दाङ शाखाद्वारा सम्मानपत्र– २०६९ * प्रगतिशील लेखक सङ्घ, दाङ शाखाद्वारा सम्मानपत्र– २०७० * एन.एल.जी. कलाश्री पुरस्कार– २०७२ * गोपालप्रसाद रिमाल पुरस्कार– २०७३ (साहित्य सदन नेपालद्वारा प्रदान गरिएको) * प्रेस काउन्सिल स्तम्भलेखन पुरस्कार– २०७५ * गोपालप्रसाद रिमाल राष्ट्रिय पुरस्कार– २०७८ ( नेपाल सरकार संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालय ) == योगदान तथा कार्यअनुभव == * झन्डै पाँच दशकदेखि पत्रकारिता * अध्यक्ष - राप्ति साहित्य परिषद् * अध्यक्ष - प्रगतिशील लेखक सङ्घ, दाङ शाखा * अध्यक्ष - जनसाहित्यिक मञ्च नेपाल * उपाध्यक्ष - राष्ट्रिय जनसांस्कृतिक महासङ्घ * केन्द्रीय महासचिव - प्रगतिशील लेखक सङ्घ, नेपाल * सदस्य - राष्ट्रिय गान चयन कार्यदल * सदस्य - साझा प्रकाशन समस्या समाधान तथा सुदृढीकरण सुझाव उच्चस्तरीय कार्यदल - २०७० * सल्लाहकार विज्ञ - राष्ट्रिय चलचित्र नीति मस्यौदा समिति - २०६९ * कार्यकारी अध्यक्ष -चलचित्र विकास बोर्ड * सम्पादक - गाउँघर साप्ताहिक दाङ * केन्द्रीय अध्यक्ष - प्रगतिशील लेखक सङ्घ, नेपाल * प्राज्ञ परिषद् सदस्य तथा साहित्य (पद्य-काव्य) विभाग प्रमुख - नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान == विदेश भ्रमण == * बेलायत, दक्षिण कोरिया, मलेसिया, थाइल्यान्ड, हङकङ, बङ्गलादेश, भारत र चिन == अन्य लेख तथा रचनाहरू == * [https://nepalisahityaghar.com/2022/03/05/7539/ उनीहरूकै अनुभूति भएर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://nepalisahityaghar.com/2022/03/05/7539/ |date=2022-08-02 }} * [https://www.samakalinsahitya.com/sahitya/details/653 उत्तरआधुनिकतावादका अवधारणा] * [https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/31832/ वासु शशीको काव्यिक विरासत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802160617/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/31832/ |date=2022-08-02 }} * [https://www.khulamancha.com/news/39280 कालीगण्डकी]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://nayayougbodh.com/saugat/2020/12/12/426232 अमर गिरीका केही कविता] * [https://nepallive.com/story/269753 आकाश, आमा र रहस्य] * [https://nepallive.com/story/268498 कक्कडको धुवाँमा छोपिएको बुटनेवाको अनुहार] * [https://nepallive.com/story/265312 हे राम!] * [https://nepallive.com/story/257781 किन मन दुखाउँछन् टुहुरेजस्ता संस्कृतिकर्मीहरु?] * [https://nepallive.com/story/256390 साहित्यका पुस्तक : किन कम पढिन्छन्?] * [https://nepallive.com/story/254908 प्रतिगामीहरुको सक्रियता र स्रष्टाहरुको प्रतिवादको भाषा] * [https://asthaanil.com.np/dr-amar-giri-ka-dui-kabita-%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%88-%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4/ डा. अमर गिरीका दुई कविता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119224338/https://asthaanil.com.np/dr-amar-giri-ka-dui-kabita-%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%88-%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4/ |date=2022-01-19 }} == सन्दर्भहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] to37k4kp6tl4w3alo1ledkj3jecgqk7 0 127269 1366115 1361532 2026-07-16T09:32:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366115 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जर्जिया मेलोनी | image = Giorgia Meloni Official 2024 (cropped).jpg | caption = आधिकारिक तस्वीर, २०२४ | office = [[इटालीकी प्रधानमन्त्री]] | president = [[सर्जियो मत्तारेला]] | term_start = २२ अक्टोबर २०२२ | deputy = {{ubl|[[एन्टोनियो ताजानी]]|[[मात्तेओ साल्भिनी]]}} | predecessor = [[मारियो ड्राघी]] | successor = | office2 = [[ब्रदर्स अफ इटाली#नेतृत्व|ब्रदर्स अफ इटालीकी अध्यक्ष]] | term_start2 = ८ मार्च २०१४ | term_end2 = | predecessor2 = [[इग्नात्सियो ला रुस्सा]] | successor2 = | office3 = [[युरोपेली कन्जर्भेटिभ्स तथा रिफर्मिस्ट पार्टी#नेतृत्व|युरोपेली कन्जर्भेटिभ्स तथा रिफर्मिस्ट पार्टीकी अध्यक्ष]] | term_start3 = १ अप्रिल २०२० | term_end3 = १४ जनवरी २०२५ | predecessor3 = [[यान जाह्रादिल]] | successor3 = [[मातেউस मोराभिएत्स्की]] | office4 = [[इटालीका युवा मामिला मन्त्री]] | term_start4 = ८ मे २००८ | term_end4 = १६ नोभेम्बर २०११ | prime_minister4 = [[सिल्भियो बेरलुस्कोनी]] | predecessor4 = [[जियोभाना मेलान्द्री]] | successor4 = [[आन्द्रेआ रिक्कार्दी]] | office5 = [[इटालीको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभाकी सदस्य]] | term_start5 = २८ अप्रिल २००६ | constituency5 = {{collapsible list |title = {{nobold|''सूची हेर्नुहोस्''}} |[[Lazio 1 (Chamber of Deputies constituency)|लात्सियो १]] (२००६–२००८) |[[Lazio 2 (Chamber of Deputies constituency)|लात्सियो २]] (२००८–२०१३) |[[Lombardy 3 (Chamber of Deputies constituency)|लोम्बार्डी ३]] (२०१३–२०१८) |[[Lazio 2 (Chamber of Deputies constituency)|लातिना]] (२०१८–२०२२) |[[Abruzzo (Chamber of Deputies constituency)|ल'आक्विला]] (२०२२ देखि) }} | birth_date = {{birth date and age|1977|1|15|df=y}} | birth_place = [[रोम]], इटाली | party = [[ब्रदर्स अफ इटाली]]<br />(२०१२ देखि) | other_party = {{ubl|[[इटालियन सोसल मुभमेन्ट]] (१९९२–१९९५)|[[नेशनल एलायन्स (इटाली)|नेशनल एलायन्स]]<br />(१९९५–२००९)|[[द पिपल अफ फ्रिडम]] (२००९–२०१२)}} | partner = [[आन्द्रेआ जियाम्ब्रुनो]]<br />(२०१५–२०२३) | children = १ | relations = | relatives = {{ubl|[[जोए इन्क्रोच्ची]] (हजुरआमा)|[[अजेनोरे इन्क्रोच्ची]] (महान् काका)}} | website = {{ubl|{{Official website|https://www.governo.it/it/il-presidente|name=सरकारी वेबसाइट}}|{{Official website|https://www.giorgiameloni.it|name=व्यक्तिगत वेबसाइट}}}} | signature = Giorgia Meloni signature.svg | module = {{Listen voice | filename = Giorgia Meloni - Giorno della Libertà.ogg | name = मेलोनी | description = [[बर्लिन पर्खालको पतन]] को स्मरणमा | recorded = ९ नोभेम्बर २०२२ }} }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' ( {{IPA-it|ˈdʒordʒa meˈloːni}} ; जन्म १५ जनवरी १९७७) एक इटालेली राजनीतिज्ञ र [[पत्रकारिता|पत्रकार]] हुन्। उनी २०२२ अक्टोबर २२ देखि इटालीको प्रधानमन्त्रीको रुपमा पदासिन छिन्। सन् २००६ देखि इटालीको प्रतिनिधि सभाको सदस्य रहेकी '''मेलोनी'''ले २०१४ देखि फ्रातेल्ली दे इतालिया (एफडिआई) राजनीतिक पार्टीको नेतृत्व गरिरहेकी छिन् र सन् २०२० मा युरोपेली रुढीवादी तथा र सुधारवादी पार्टीकी अध्यक्ष भएकी थिइन्। उनी [[इटाली]]को प्रथम महिला प्रधानमन्त्री बन्ने अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite web|author=|title=इटालीमा निर्वाचन : दक्षिणपन्थी नेतृ मेलोनी नयाँ प्रधानमन्त्री बन्ने अनुमान|url=https://www.lokpath.com/story/581381|language=नेपाली|work=|website=लोकपथ|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001031913/https://www.lokpath.com/story/581381 |date=2022-10-01 }}</ref><ref>{{cite web|author=|title=इटालीको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बन्दै मेलोनी|url=https://ekantipur.com/world/2022/09/26/166420688306695686.html|language=नेपाली |work=कान्तिपुर दैनिक|website=|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> मेलोनी एक दक्षिणपन्थी लोकतान्त्रिक र इटालेली राष्ट्रवादी हुन्। उनको राजनीतिक विचारलाई अति दक्षिणपन्थी मानिन्छ। उनी [[गर्भपतन]], इच्छामृत्यु, र समलिङ्गी जोडीहरूद्वारा साझेदारी, विवाह र अभिभावकत्वको विपक्षमा छिन्। गैर-युरोपेली आप्रवासी र बहुसांस्कृतिकताको स्वागतको विरोध गर्दै, उनीमाथि जेनोफोबिया र इस्लामोफोबियाको आरोप लगाइएको छ। [[नाटो]]को समर्थक, उनले [[युरोपेली सङ्घ]]को बारेमा युरोसेप्टिक विचार राख्छिन् र [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|युक्रेनमा २०२२ को रूसी आक्रमण]] अघि [[रुस]]सँग राम्रो सम्बन्धको पक्षमा थिइन्। उनले [[युक्रेन]]मा हतियार पठाउने वाचा गर्दै रुसी आक्रमणको निन्दा गरेकी थिइन्। उनले सन् १९९६ मा इटालेली तानाशाह [[बेनितो मुसोलिनी]] र २०२० मा नाजी सहयोगी र इटालेली सामाजिक आन्दोलनको सह-संस्थापक जर्जियो अल्मिरेन्तेको प्रशंसा गर्ने जस्ता विवादास्पद विचारहरू व्यक्त गरेकी थिइन्। == प्रारम्भिक जीवन == जर्जिया मेलोनीको जन्म १५ जनवरी १९७७ मा [[रोम]], इटालीमा भएको थियो।<ref name="Pietromarchi 2022" /><ref name="Biography" /> उनका पिता फ्रान्चेस्को मेलोनी [[सार्डिनिया]]का रेडियो निर्देशक निनो मेलोनी तथा [[लोम्बार्डी]]की अभिनेत्री [[Zoe Incrocci|जोए इन्क्रोच्ची]]का छोरा थिए।<ref>{{cite web|url=https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/|title=Giorgia Meloni, il teatro nel sangue. Ecco chi erano i nonni della premier|access-date=20 May 2023|date=2 December 2022|work=[[la Repubblica]]|archive-date=17 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230517210745/https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517210745/https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/ |date=17 May 2023 }}</ref> मेलोनीकी आमा अन्ना पारातोरे [[सिसिली]]की हुन्। उनका पिता पेशाले [[कर सल्लाहकार]] थिए र केही राजनीतिक विवरणहरूका अनुसार उनी [[साम्यवाद|साम्यवादी]] विचारप्रति सहानुभूतिशील थिए तथा [[इटालियन कम्युनिस्ट पार्टी]]लाई मतदान गर्थे, जबकि उनकी आमा पछि उपन्यासकार बनिन्।<ref name="corriere.it" /><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/how-giorgia-meloni-thinks-brothers-of-italy-election-salvini-mario-draghi-silvio-berlusconi/|title=How Giorgia Meloni thinks|date=23 September 2022|access-date=10 May 2023|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613045218/https://www.politico.eu/article/how-giorgia-meloni-thinks-brothers-of-italy-election-salvini-mario-draghi-silvio-berlusconi/|url-status=live}}</ref><ref name="trtworld.com" /> सन् १९७८ मा, मेलोनी एक वर्षकी हुँदा उनका पिताले परिवार त्यागेर [[क्यानरी टापुहरू]]मा बसाइँ सरे र पुनः विवाह गरे। उनका पिताको दोस्रो विवाहबाट चार जना सौतेनी दाजुभाइ–दिदीबहिनी छन्।<ref name="Dell'Arti & Spada 2014" /> सत्र वर्षपछि, सन् १९९५ मा उनका पिता लागूऔषध तस्करीको अभियोगमा दोषी ठहरिए र स्पेनको कारागारमा नौ वर्षको सजाय सुनाइयो। उनले अन्तिम पटक सन् २००६ मा मेलोनीसँग सम्पर्क गरेका थिए, जब उनी प्रतिनिधि सभाकी उपाध्यक्ष बनेकी थिइन्।<ref>{{cite news|date=28 September 2022|title=Giorgia Meloni, il racconto della stampa spagnola sul padre (che la abbandonò da piccola): 'Fu condannato per traffico di droga'|trans-title=Giorgia Meloni, from the Spanish press about her father (who abandoned her as a child): 'He was convicted of drug trafficking'|language=it|work=[[Il Fatto Quotidiano]]|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2022/09/28/giorgia-meloni-il-racconto-della-stampa-spagnola-sul-padre-che-la-abbandono-da-piccola-fu-condannato-per-traffico-di-droga/6821134/|url-status=live|access-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001152047/https://www.ilfattoquotidiano.it/2022/09/28/giorgia-meloni-il-racconto-della-stampa-spagnola-sul-padre-che-la-abbandono-da-piccola-fu-condannato-per-traffico-di-droga/6821134/|archive-date=1 October 2022}}</ref><ref>{{cite news|last=Pistilli|first=Clemente|date=29 September 2022|url=https://roma.repubblica.it/cronaca/2022/09/29/news/giorgia_meloni_narcotraffico_spagna-367863619/|title=Il padre di Giorgia Meloni fu condannato per narcotraffico, il racconto della stampa spagnola|trans-title=Giorgia Meloni's father was convicted of drug trafficking, the story from the Spanish press|work=[[La Repubblica]]|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001192003/https://roma.repubblica.it/cronaca/2022/09/29/news/giorgia_meloni_narcotraffico_spagna-367863619/|archive-date=1 October 2022|access-date=6 October 2022}}</ref>कानुनी कागजातहरूले अचल सम्पत्ति कम्पनीहरूको सञ्जालमार्फत कथित अप्रत्यक्ष आर्थिक सम्बन्ध रहेको खुलासा गरेका छन्, जसमा जर्जिया मेलोनीकी आमा तथा फ्रान्चेस्को मेलोनीकी पूर्वपत्नी अन्ना पारातोरे विभिन्न समयमा साझेदारका रूपमा आबद्ध रहेको उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/politica/2023/05/20/news/anna_paratore_mamma_meloni_replica_inchiesta-401021935/|title="Non sono un'abile affarista immobiliare". Anna Paratore, la madre di Meloni, si difende|work=La Repubblica|date=20 May 2023|access-date=20 September 2023|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003203554/https://www.repubblica.it/politica/2023/05/20/news/anna_paratore_mamma_meloni_replica_inchiesta-401021935/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://infosannio.com/2023/05/19/linchiesta-di-domani-societa-spagnola-e-plusvalenza-le-bugie-della-madre-di-meloni/|title=l'inchiesta di "Domani": "Società spagnola e plusvalenza: le bugie della madre di Meloni"|date=19 May 2023|work=Infosannio from [[Domani (newspaper)|Domani]]|access-date=20 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002170149/https://infosannio.com/2023/05/19/linchiesta-di-domani-societa-spagnola-e-plusvalenza-le-bugie-della-madre-di-meloni/|url-status=live}}</ref> मेलोनीको पालनपोषण रोमको श्रमिक वर्गीय क्षेत्र [[Garbatella|गार्बातेल्ला]]मा भएको थियो। उनका पिता परिवारबाट अलग भएपछि केही वर्षमै, उनी बाल्यकालमा आमाबुबासँग बसेको अपेक्षाकृत सम्पन्न घर [[घरमा लागेको आगलागी]]का कारण नष्ट भएको थियो, त्यसपछि परिवार गार्बातेल्लामा सरेको थियो। उनका परिवारजनका अनुसार उनको बाल्यकाल आर्थिक अभावमा बितेको थियो।<ref name="corriere.it"/> आफ्नो आत्मकथामा मेलोनीले आफ्नो बाल्यकाल तथा परिवार विघटनको अनुभवले आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोण निर्माणमा प्रभाव पारेको उल्लेख गरेकी छन्।<ref name="trtworld.com"/><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/politica/2022/08/14/news/giorgia_meloni_la_storia_e_le_radici-359540378/|title=Investigation into M.|date=13 August 2022|access-date=10 May 2023|archive-date=10 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510215227/https://www.repubblica.it/politica/2022/08/14/news/giorgia_meloni_la_storia_e_le_radici-359540378/|url-status=live}}</ref><ref name="Dell'Arti & Spada 2014" /><ref name="Brezar 2022" /> मेलोनीकी एक दिदी [[Arianna Meloni|आरियाना मेलोनी]] छिन्, जसको जन्म सन् १९७५ मा भएको थियो। उनलाई सन् २०२३ मा ब्रदर्स अफ इटाली पार्टीको राजनीतिक सचिवालय प्रमुख नियुक्त गरिएको थियो। आरियाना [[Francesco Lollobrigida|फ्रान्चेस्को लोल्लोब्रिजिदा]]सँग सम्बन्धमा थिइन्,<ref>{{cite news|last=Spagnoli|first=Sofia|date=27 September 2022|title=Arianna Meloni: chi è la sorella di Giorgia. 'Ti accompagnerò come Sam con Frodo'|trans-title=Arianna Meloni: who is Giorgia's sister. 'I'll accompany you like Sam with Frodo'|url=https://www.quotidiano.net/elezioni/arianna-meloni-sorella-giorgia-1.8120618|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927112008/https://www.quotidiano.net/elezioni/arianna-meloni-sorella-giorgia-1.8120618|archive-date=27 September 2022|access-date=23 October 2022|work=[[Quotidiano Nazionale]]|language=it}}</ref> जो २२ अक्टोबर २०२२ देखि [[इटालीका कृषि मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{cite web|date=23 October 2022|title=Cos'è il Ministero della Sovranità alimentare e cosa significa|trans-title=What is the Ministry of Food Sovereignty and what it means|url=https://quifinanza.it/economia/video/ministero-sovranita-alimentare-cosa-significa-francesco-lollobrigida/672881/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023212235/https://quifinanza.it/economia/video/ministero-sovranita-alimentare-cosa-significa-francesco-lollobrigida/672881/|archive-date=23 October 2022|access-date=23 October 2022|website=QuiFinanza|language=it}}</ref> === शिक्षा तथा प्रारम्भिक राजनीतिक सक्रियता === सन् १९९२ मा, १५ वर्षको उमेरमा, मेलोनी [[Youth Front (Italy)|युथ फ्रन्ट]]मा आबद्ध भइन्, जुन नव-फासिस्ट राजनीतिक दल [[Italian Social Movement]] (एमएसआई) को युवा संगठन थियो। उक्त दल सन् १९९५ मा विघटन भएको थियो।<ref name="Pietromarchi 2022" /> यस अवधिमा उनले {{lang|it|Gli Antenati}} ('पूर्वजहरू') नामक विद्यार्थी समन्वय समूह स्थापना गरिन्, जसले मन्त्री [[Rosa Russo Iervolino|रोसा रूसो इएर्भोलिनो]]द्वारा प्रवर्द्धित सार्वजनिक शिक्षा सुधारविरुद्धको आन्दोलनमा भाग लिएको थियो।<ref>{{cite web|last=Fontana|first=Simone|date=28 July 2022|title=Da dove arriva Giorgia Meloni, l'ultima fiamma della destra|trans-title=Where does Giorgia Meloni, the last flame of the right, come from|url=https://www.laregione.ch/estero/estero/1597310/da-dove-arriva-giorgia-meloni-l-ultima-fiamma-della-destra|access-date=21 September 2022|website=[[laRegione Ticino]]|language=it|archive-date=7 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807111359/https://www.laregione.ch/estero/estero/1597310/da-dove-arriva-giorgia-meloni-l-ultima-fiamma-della-destra|url-status=live}}</ref> सन् १९९६ मा, उनी उत्तर-फासिस्ट [[National Alliance (Italy)|नेशनल एलायन्स]] (एएन) को विद्यार्थी संगठन [[Student Action (Italy)|स्टुडेन्ट एक्शन]]की राष्ट्रिय नेतृ बनिन्। नेशनल एलायन्स एमएसआईको [[राष्ट्रिय रूढिवादी]] उत्तराधिकारी दल थियो। उनले [[इटालीको शिक्षा मन्त्रालय]]द्वारा स्थापित विद्यार्थी सङ्घ–संस्थाहरूको मञ्चमा उक्त आन्दोलनको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|date=10 August 2022|title='Woman, mother, Christian' guides Italian far-right to brink of power|url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/woman-mother-christian-guides-italian-far-right-to-brink-of-power/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822125300/https://www.euractiv.com/section/elections/news/woman-mother-christian-guides-italian-far-right-to-brink-of-power/|archive-date=22 August 2022|access-date=21 September 2022|website=[[Euractiv]]}}</ref> सन् १९९८ मा, प्राथमिक निर्वाचनमा विजयी भएपछि, मेलोनी [[province of Rome|रोम प्रान्त]]को परिषद् सदस्यमा निर्वाचित भइन् र सन् २००२ सम्म उक्त पदमा कार्यरत रहिन्। सन् २००० मा उनी राष्ट्रिय निर्देशकमा निर्वाचित भइन् तथा सन् २००४ मा [[Youth Action (Italy)|युथ एक्शन]]—नेशनल एलायन्स (एएन) को युवा संगठन—की पहिलो महिला अध्यक्ष बनिन्। यी वर्षहरूमा उनले बाल हेरचाहकर्ता (न्यानी), वेट्रेस तथा रोमका सबैभन्दा प्रसिद्ध [[nightclub|नाइटक्लब]]हरूमध्ये एक [[:it:Piper Club|पाइपर क्लब]]मा बारटेन्डरका रूपमा पनि काम गरिन्।<ref>{{cite news|orig-date=17 January 2013|title=Meloni, da barman a tata... a ministro: 'Ho fatto tutti i lavori e ne sono fiera'|trans-title=Meloni, from barman to nanny... to minister: 'I did all the jobs and I'm proud of it'|language=it|work=Blitz Quotidiano|url=https://www.blitzquotidiano.it/politica-italiana/meloni-barman-tata-ministro-ho-fatto-tutti-lavori-vado-fiera-1450587/|url-status=live|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422135929/https://www.blitzquotidiano.it/politica-italiana/meloni-barman-tata-ministro-ho-fatto-tutti-lavori-vado-fiera-1450587/|archive-date=22 April 2021|date=17 April 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Guerzoni|first=Monica|date=17 January 2013|title=Giorgia Meloni: 'Io militante ventenne e i Lego con la figlia di Fiorello'|trans-title=Giorgia Meloni: 'I'm a militant in my twenties and Lego with Fiorello's daughter'|language=it|work=[[Corriere della Sera]]|url=http://www.corriere.it/politica/13_gennaio_17/meloni-fiorello-politica-guerzoni_7ddfc190-607a-11e2-bd7d-debf946ea0b6.shtml|url-status=live|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331123122/https://www.corriere.it/politica/13_gennaio_17/meloni-fiorello-politica-guerzoni_7ddfc190-607a-11e2-bd7d-debf946ea0b6.shtml|archive-date=31 March 2021}}</ref> मेलोनीले सन् १९९६ मा ''Istituto tecnico professionale di Stato Amerigo Vespucci'' बाट स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरेकी थिइन्।<ref name="money.it/che-scuola"/><ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia">{{cite web|title=La Storia|url=https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/|website=L'Istituto Professionale di Stato per l'Enogastronomia e l'Ospitalità. Amerigo Vespucci|access-date=24 May 2023|language=it-IT|archive-date=24 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524145422/https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524145422/https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/ |date=24 May 2023 }}</ref><ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/novembre%202011/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/Meloni_Giorgia.html|title=Biografia del ministro Giorgia Meloni|trans-title=Biography of Minister Giorgia Meloni|language=it|publisher=[[Chigi Palace]]|date=November 2011|access-date=14 August 2022|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331122339/http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/novembre%202011/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/Meloni_Giorgia.html|url-status=live}}</ref> सन् २००६ मा [[इटालीको संसद]]मा निर्वाचित भएपछि, उनले आफ्नो [[जीवनवृत्त (CV)|जीवनवृत्त]]मा आफूले ६०/६० अङ्कसहित भाषासम्बन्धी उच्च माध्यमिक डिप्लोमा प्राप्त गरेको तथा "''Diploma di liceo linguistico; Giornalista''" (भाषा उच्च माध्यमिक डिप्लोमा; पत्रकार) हासिल गरेको उल्लेख गरेकी थिइन्।<ref name="camera.it/leg">*{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://www.camera.it/leg18/29?tipoAttivita=&tipoVisAtt=&tipoPersona=&shadow_deputato=302103&idLegislatura=18|website=XVIII Legislatura – Deputati e Organi – Scheda deputato|publisher=[[Chamber of Deputies (Italy)]]|access-date=24 May 2023|language=it}} *{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://leg16.camera.it/29?shadow_deputato=302103&idpersona=302103|website=XVI Legislatura – Deputati e Organi Parlamentari – Scheda deputato|publisher=[[camera.it]]|access-date=24 May 2023|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409092148/https://leg16.camera.it/29?shadow_deputato=302103&idpersona=302103|url-status=live}} *{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://leg15.camera.it/cartellecomuni/leg15/include/contenitore_dati.asp?deputato=d302103&Pagina=Deputati/Composizione/SchedeDeputati/SchedeDeputati.asp%3Fdeputato=d302103&Vis=1&Nominativo=MELONI%20Giorgia|website=XV legislatura – Deputati – La scheda personale|publisher=camera.it|access-date=24 May 2023|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406221947/https://leg15.camera.it/cartellecomuni/leg15/include/contenitore_dati.asp?deputato=d302103&Pagina=Deputati%2FComposizione%2FSchedeDeputati%2FSchedeDeputati.asp%3Fdeputato%3Dd302103&Vis=1&Nominativo=MELONI%20Giorgia|url-status=live}}</ref> यस विषयले केही विवाद उत्पन्न गर्यो, किनकि ''Istituto tecnico professionale di Stato Amerigo Vespucci'' कुनै भाषा-केन्द्रित उच्च माध्यमिक विद्यालय नभई आतिथ्य तथा व्यावसायिक शिक्षा प्रदान गर्ने संस्था थियो।<ref name="money.it/che-scuola"/><ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia"/> उक्त संस्थाले भाषासम्बन्धी डिप्लोमा प्रदान गर्दैनथ्यो; बरु विद्यार्थीले रोजेको अध्ययनक्रमअनुसार शेफ, वेटर, मनोरञ्जनकर्मी, पर्यटक मार्गदर्शक वा होस्टेसजस्ता पेशागत योग्यताका प्रमाणपत्र प्रदान गर्थ्यो। मेलोनीले उक्त संस्थामा कुन अध्ययनक्रम रोजेकी थिइन् भन्ने सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट छैन।<ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia"/><ref name="money.it/che-scuola">{{cite web|last=Nuzzo|first=Alessandro|date=1 September 2022|title=Che scuola ha fatto Giorgia Meloni: cosa sappiamo sul curriculum della leader di FdI|trans-title=What school did Giorgia Meloni go to: what do we know about the curriculum of the FdI leader|url=https://www.money.it/che-scuola-ha-fatto-giorgia-meloni-cosa-sappiamo-curriculum-leader-fdi|access-date=21 September 2022|website=Money.it|language=it|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901205943/https://www.money.it/che-scuola-ha-fatto-giorgia-meloni-cosa-sappiamo-curriculum-leader-fdi|url-status=live}}</ref> मेलोनीले आफूले अध्ययन गरेको आतिथ्यसम्बन्धी संस्थान पछि ''Centro di Formazione Professionale Ernesto Nathan'' मा रूपान्तरण भई विदेशी भाषासम्बन्धी डिप्लोमा प्रदान गर्न थालेको बताएकी थिइन्। तर व्यावसायिक प्रशिक्षण केन्द्रहरूलाई डिप्लोमा प्रदान गर्ने अधिकार हुँदैन। ''Centro di Formazione Professionale Ernesto Nathan'' ले मुख्यतः सौन्दर्यकर्मी तथा कपाल सजावटसम्बन्धी व्यवसायका लागि व्यावसायिक योग्यता प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web|date=23 May 2023|url=https://www.comune.roma.it/web/it/scheda-servizi.page?contentId=INF60570|title=Centro di Formazione Professionale "Ernesto Nathan"|trans-title='Ernesto Nathan' Professional Training Center|language=it|website=Rome City Council|access-date=23 May 2023|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523132229/https://www.comune.roma.it/web/it/scheda-servizi.page?contentId=INF60570|url-status=live}}</ref> == राजनीतिक जीवन == === युवा मामिला मन्त्री === [[File:Giorgia Meloni daticamera 2008.jpg|thumb|upright|left|सन् २००८ मा युवा नीतिसम्बन्धी मन्त्रीका रूपमा मेलोनी|alt=प्रतिनिधि सभाका लागि सन् २००८ को मेलोनीको तस्बिर]] [[2006 Italian general election|सन् २००६ को इटालीको आम निर्वाचन]]मा मेलोनी [[National Alliance (Italy)|नेशनल एलायन्स]] (AN) का तर्फबाट [[Chamber of Deputies (Italy)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा निर्वाचित भइन्। त्यसपछि उनी उक्त सभाकी इतिहासकै सबैभन्दा कम उमेरकी उपाध्यक्ष बनिन्।<ref>{{cite web|date=21 September 2022|title=Meloni: Italy's far-right 'Christian mother' on brink of power|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-meloni-italy-s-far-right-christian-mother-on-brink-of-power|access-date=21 September 2022|website=[[France 24]]|publisher=[[Agence France-Presse]]|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925050828/https://www.france24.com/en/live-news/20220921-meloni-italy-s-far-right-christian-mother-on-brink-of-power|url-status=live}}</ref> सन् २००६ देखि उनले पत्रकारका रूपमा पनि कार्य गर्न थालिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.odg.roma.it/ricerca.php|title=Ordine dei giornalisti del Lazio|trans-title=Lazio पत्रकार महासङ्घ|language=it|publisher=[[Italian Order of Journalists]]|date=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303201224/http://www.odg.roma.it/ricerca.php|archive-date=3 March 2011|access-date=14 August 2022}}</ref> सन् २००६ मा मेलोनीले [[third Berlusconi government|तेस्रो बर्लुस्कोनी सरकार]]द्वारा पारित ती कानुनहरूको समर्थन गरेकी थिइन्, जसले प्रधानमन्त्री तथा सञ्चार उद्यमी [[Silvio Berlusconi]]का कम्पनीहरूलाई लाभ पुर्‍याएका थिए र उनीसँग सम्बन्धित जारी न्यायिक मुद्दाहरूलाई समेत ढिलाइ गरेका थिए। यस विषयमा मेलोनीले भनिन्, “यी कानुनहरूलाई सन्दर्भअनुसार बुझ्न आवश्यक छ। ती कानुन सिल्भियो बर्लुस्कोनीले आफ्ना लागि बनाएका थिए, तर ती पूर्ण रूपमा न्यायोचित कानुनहरू हुन्।”<ref>{{cite web|date=7 December 2006|title=Giorgia Meloni|url=http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012233156/http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341|archive-date=12 October 2007|access-date=11 August 2022|website=Corsera Magazine|language=it}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012233156/http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341 |date=12 October 2007 }}</ref> [[2008 Italian general election|अप्रिल २००८ को आम निर्वाचन]]पछि, ३१ वर्षीया मेलोनीलाई [[fourth Berlusconi government|चौथो बर्लुस्कोनी सरकार]]मा [[Italian Minister of Youth|युवा नीतिसम्बन्धी मन्त्री]] नियुक्त गरियो। उनले यो पद १६ नोभेम्बर २०११ सम्म सम्हालिन्, जब वित्तीय सङ्कट र [[2011 Rome demonstration|जनविरोध प्रदर्शन]]का कारण बर्लुस्कोनी प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिन बाध्य भए।<ref>{{Cite web|last=Naím|first=Moisés|date=19 September 2022|title=Who is Giorgia Meloni?|url=https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2022-09-19/who-is-giorgia-meloni.html|access-date=21 September 2022|website=[[El País]]|archive-date=19 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220919174203/https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2022-09-19/who-is-giorgia-meloni.html|url-status=live}}</ref> उनी [[Kingdom of Italy|इटाली राज्य]]को स्थापना (१८६१) यताकी इतिहासमा दोस्रो सबैभन्दा कम उमेरकी मन्त्री थिइन्।<ref name="Il Sole 24 Ore 2013">{{cite news|url=http://argomenti.ilsole24ore.com/giorgia-meloni.html|title=Giorgia Meloni|work=[[Il Sole 24 Ore]]|language=it|date=8 February 2013|access-date=14 August 2022|archive-date=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226160946/http://argomenti.ilsole24ore.com/giorgia-meloni.html|url-status=live}}</ref> अगस्ट २००८ मा उनले इटालीका खेलाडीहरूलाई [[2008 Summer Olympics|बेइजिङ ओलम्पिक खेलकुद]]को उद्घाटन समारोह बहिष्कार गर्न आह्वान गरिन्। यो आह्वान [[Sinicization of Tibet|तिब्बतप्रति चीन सरकारले अपनाएको नीतिको]] विरोधस्वरूप गरिएको थियो। उनको उक्त अभिव्यक्तिको तत्कालीन प्रधानमन्त्री बर्लुस्कोनी तथा विदेशमन्त्री [[Franco Frattini]]ले आलोचना गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://loccidentale.it/giorgia-meloni-a-tatanka-ho-chiesto-un-gesto-non-di-non-gareggiare/|title=Giorgia Meloni a Tatanka: 'Ho chiesto un gesto, non di non gareggiare'|trans-title=जर्जिया मेलोनीले टाटाङ्कालाई भनिन्: ‘मैले प्रतिस्पर्धा नगर्न होइन, एउटा प्रतीकात्मक कदम चाल्न आग्रह गरेकी थिएँ’|work=[[L'Occidentale]]|language=it|date=6 August 2008|access-date=14 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806143841/https://loccidentale.it/giorgia-meloni-a-tatanka-ho-chiesto-un-gesto-non-di-non-gareggiare/|url-status=live}}</ref> सन् २००९ मा उनको पार्टी [[Forza Italia (1994)|फोर्जा इटालिया]] (FI) सँग विलय भई [[The People of Freedom]] (PdL) मा परिणत भयो, र मेलोनीले एकीकृत पार्टीको युवा संगठन [[Young Italy (2009)|यङ इटाली]]को अध्यक्षता सम्हालिन्।<ref name="Il Sole 24 Ore 2013"/> सोही वर्ष उनले [[euthanasia|इच्छामृत्यु]] विरुद्धको अध्यादेश कानुनको पक्षमा मतदान गरिन्।<ref>{{cite news|last=Telese|first=Luca|date=8 February 2009|url=https://www.ilgiornale.it/news/meloni-caro-fini-ecco-perch-non-ti-seguo.html|title=La Meloni: 'Caro Fini, ecco perché non ti seguo'|trans-title=मेलोनी: ‘प्रिय फिनी, म किन तपाईंको पछाडि लाग्दिनँ’|work=[[Il Giornale]]|language=it|access-date=14 August 2022|archive-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814115349/https://www.ilgiornale.it/news/meloni-caro-fini-ecco-perch-non-ti-seguo.html|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर २०१० मा उनले मन्त्रालयका तर्फबाट “'''भविष्यको अधिकार'''” ({{lang|it|Diritto al Futuro}}) नामक ३० करोड युरोको कार्यक्रम सार्वजनिक गरिन् ({{Inflation/year|EU}} अनुसार लगभग € मिलियन बराबर)। यसको उद्देश्य युवाहरूमा लगानी गर्नु थियो। यस कार्यक्रमअन्तर्गत नयाँ उद्यमीहरूका लागि प्रोत्साहन, अस्थायी कामदारहरूका लागि बोनस तथा उत्कृष्ट विद्यार्थीहरूका लागि ऋण सुविधा लगायत पाँचवटा प्रमुख पहलहरू समावेश थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.confinionline.it/detail.aspx?id=21382&l=it|title=Diritto al futuro: 300 milioni di euro per il domani dei giovani|trans-title=भविष्यको अधिकार: युवाहरूको भविष्यका लागि ३० करोड युरो|website=Confini Online|language=it|date=3 December 2010|access-date=11 August 2022|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925105136/https://www.confinionline.it/detail.aspx?id=21382&l=it|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर २०१२ मा उनले [[The People of Freedom|PdL]] को नेतृत्वका लागि [[Angelino Alfano]] विरुद्ध उम्मेदवारी दिने घोषणा गरिन्। यो कदम पार्टीले [[Monti government|मोन्ती सरकार]]लाई दिएको समर्थनको विरोधमा थियो। पार्टीभित्रको प्राथमिक निर्वाचन रद्द भएपछि उनले [[Ignazio La Russa]] र [[Guido Crosetto]] सँग मिलेर मोन्ती-विरोधी राजनीतिक अभियान सुरु गरिन्। उनीहरूले पार्टीभित्र नवीकरणको माग गर्दै तत्कालीन नेतृत्व तथा [[Silvio Berlusconi|बर्लुस्कोनी]]को नेतृत्व शैलीको पनि आलोचना गरे।<ref>{{cite news|last=Sala|first=Alessandro|date=20 November 2012|url=http://www.corriere.it/politica/12_novembre_29/primarie-pdl-rabbia-giovani-meloni-cattaneo_90f27118-3a16-11e2-8e20-34fd72ebaa93.shtml|title=Pdl, primarie in fumo. La rabbia dei giovani|trans-title=पीडीएलको प्राथमिक निर्वाचन असफल, युवाहरूको आक्रोश|work=[[Corriere della Sera]]|language=it|access-date=14 August 2022|archive-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223714/http://www.corriere.it/politica/12_novembre_29/primarie-pdl-rabbia-giovani-meloni-cattaneo_90f27118-3a16-11e2-8e20-34fd72ebaa93.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/politica/2012/12/20/news/crosetto_meloni_via_dal_pdl-49183057/|title=Crosetto e Meloni dal Pdl a 'Fratelli d'Italia': trattativa con La Russa su nome e simbolo|trans-title=क्रोसेत्तो र मेलोनी PdL बाट ‘फ्रातेली द'इटालिया’तर्फ: नाम र प्रतीकबारे ला रूसासँग छलफल|work=[[La Repubblica]]|language=it|date=20 December 2012|access-date=14 August 2022|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924185352/https://www.repubblica.it/politica/2012/12/20/news/crosetto_meloni_via-dal-pdl-49183057/|url-status=live}}</ref> == इटालीको प्रधानमन्त्री == पार्टीहरू र राष्ट्रपति सर्जियो माटारेला,<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|title=Italy Meloni: Far-right leader agrees to form government|last=Kirby|first=Paul|date=21 October 2022|work=[[BBC News]]|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021200052/https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|archive-date=21 October 2022|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/10/21/world/europe/giorgia-meloni-new-italian-government.html|title=Giorgia Meloni Gets Go-Ahead for New Italian Government|last=Horowitz|first=Jason|date=21 October 2022|work=The New York Times|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021201738/https://www.nytimes.com/2022/10/21/world/europe/giorgia-meloni-new-italian-government.html|archive-date=21 October 2022|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|title=Italy Meloni: Far-right leader agrees to form government|date=21 October 2022|website=[[The Local]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021095848/https://www.thelocal.it/20221021/far-right-leader-meloni-set-to-be-named-italys-first-woman-pm/|archive-date=21 October 2022|url-status=live|access-date=21 October 2022}}</ref> २०२२ इटालियन सरकार गठनको भागको रूपमा परम्परागत वार्ता पछि, मेलोनीले नयाँ सरकार गठन गर्ने कार्य स्वीकार गरे र मेलोनी क्याबिनेट घोषणा गरे, जुन २२ अक्टूबर मा आधिकारिक रूपमा शपथ ग्रहण भयो। <ref name=":3">{{cite news|url=https://www.rainews.it/maratona/2022/10/consultazioni-con-il-presidente-della-repubblica-per-il-nuovo-governo-92e01557-486a-43f5-b45d-57207f7f329d.html|title=Il governo Meloni giura oggi al Quirinale|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021134007/https://www.rainews.it/maratona/2022/10/consultazioni-con-il-presidente-della-repubblica-per-il-nuovo-governo-92e01557-486a-43f5-b45d-57207f7f329d.html|archive-date=21 October 2022|publisher=[[RAI]]|language=it|trans-title=The Meloni government swears today at the Quirinale|postscript=. Updated as of 22 October 2022.|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://tg24.sky.it/politica/2022/10/21/governo-meloni-ultime-news|title=Nuovo governo, le news. Alle 10 il giuramento di Giorgia Meloni e dei ministri|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021134336/https://tg24.sky.it/politica/2022/10/21/governo-meloni-ultime-news|archive-date=21 October 2022|language=it|trans-title=New government, the news. At 10 the oath of Giorgia Meloni and the ministers|postscript=. Updated as of 22 October 2022.|url-status=live|website=[[Sky TG24]]}}</ref><ref name=":5">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/21/giorgia-meloni-silvio-berlusconi-italy/|title=Meloni sworn in as Italy's first female prime minister|last1=Harlan|first1=Chico|date=21 October 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021231732/https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/21/giorgia-meloni-silvio-berlusconi-italy/|archive-date=21 October 2022|last2=Pitrelli|first2=Stefano|issn=0190-8286|url-status=live}}</ref> उनी प्रधानमन्त्रीको पद धारण गर्ने पहिलो महिला हुन्।<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/italys-meloni-meets-president-set-become-prime-minister-2022-10-21/|title=Meloni takes charge as PM as Italy swings to the right|last1=Amante|first1=Angelo|date=21 October 2022|work=[[Reuters]]|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021102408/https://www.reuters.com/world/europe/italys-meloni-meets-president-set-become-prime-minister-2022-10-21/|archive-date=21 October 2022|last2=Weir|first2=Keith|url-status=live}}</ref><ref name=":7">{{cite news|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/presidential-palace-giorgia-meloni-forms-government-giving-italy-91866408|title=Presidential palace says Giorgia Meloni forms government, giving Italy first far-right-led coalition since World War II|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022000948/https://abcnews.go.com/International/wireStory/presidential-palace-giorgia-meloni-forms-government-giving-italy-91866408|archive-date=22 October 2022|agency=[[Associated Press]]|url-status=live|website=[[ABC News]]}}</ref><ref name=":8">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20221021-far-right-meloni-set-to-become-italy-s-first-woman-pm|title=Far-right Meloni set to become Italy's first woman PM|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021100236/https://www.france24.com/en/live-news/20221021-far-right-meloni-set-to-become-italy-s-first-woman-pm|archive-date=21 October 2022|publisher=[[Agence France-Presse]]|url-status=live|website=[[France 24]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Prime ministers of Italy}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] [[श्रेणी:इटालीका प्रधानमन्त्रीहरू]] 71cgeik5v77au46kle2djdyii4xwvou 0 129543 1366095 1349652 2026-07-16T06:08:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366095 wikitext text/x-wiki सङ्गठित [[खेल|खेलकुद]] प्रतियोगितामा '''खेल मिलेमतो'''<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/296295 |title=खेल मिलेमतो राज्यविरुद्ध कसुर नहुने |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2023-01-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104133419/https://www.lokpath.com/story/296295 |date=2023-01-04 }}</ref> ('''म्याच फिक्सिङ'''<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/104182/2023-01-04 |title=‘लिग फिक्सिङ’बारे अनुसन्धान गर्न गृह मन्त्रालयको निर्देशन |last=राजोपाध्याय |first=श्रीलोचन |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2023-01-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104005534/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/104182/2023-01-04 |date=2023-01-04 }}</ref>, '''गेम फिक्सिङ''' वा '''रेस फिक्सिङ)''' भनेको खेलको त्यस्तो अवस्था हो जसमा खेलको नियम उल्लङ्घन गरी नतिजा पहिले नै निर्धारण गरिएको हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/09/793001 |title=खेलमा मिलेमतो गर्नेलाई कारवाही गर्ने सरकारको तयारी |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-01-04}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.imagekhabar.com/news/3371/ |title=खेल मिलेमतो गरे तीन वर्ष कैद |website=इमेज खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-01-04}}</ref> == स्पट फिक्सिङ == स्पट फिक्सिङ म्याच फिक्सिङभन्दा पूर्णतया फरक छ। स्पट फिक्सिङमा यसले खेलको नतिजालाई असर गर्छ भन्ने जरुरी छैन, तर म्याच फिक्सिङमा खेलाडीले खेलको निर्णयलाई प्रत्यक्ष असर गर्छ। एक खेलाडीले विपक्षी टोलीलाई फाइदा दिनको लागि जानाजानी आफ्नो क्षमता भन्दा कम प्रदर्शन गर्दछ। जब खेलमा बराबरको कडा प्रतिस्पर्धा हुन्छ, एक प्रमुख खेलाडीले पनि निर्णय उल्टाउन सक्छ। कयौं पटक फिक्सिङ घोटालामा धेरै खेलाडी संलग्न हुन्छन्, जसले ‘तालमेल’ देखाएर खेलको नतिजा प्रभावित गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kheladi.com/cricket/9331 |title=खेल मिलेमतोका लागि प्रस्ताव आएको ज्ञानेन्द्रको खुलासा |website=खेलाडी |language=नेपाली |accessdate=2023-01-04}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:खेल मिलेमतो]] 60meo1omc5wl5m5kz7wa7qrz5b1qh01 0 135798 1366085 1318601 2026-07-16T01:25:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366085 wikitext text/x-wiki आवासीय घर [[कर्जा]] वा "होम लोन" भनेका सार्वजनिक रूपमा [[गृहपृष्ठ|गृह]] खरिद, [[निर्माण]], निर्माणमा सहयोग गर्न, वा आवासीय घरमा परिबास गर्नका लागि लिइने कर्जा हो। यसले आपलाई आवासीय घर खरिद्न वा निर्माण गर्दा मद्दत पुर्याउदछ।<ref>{{Cite web |title=आवासीय संपत्ति के बदले कर्ज |url=https://www.amarujala.com/business/personal-finance/investment-tips-money-can-i-get-a-loan-in-lieu-of-residential-property |url-status=live |access-date=October 18, 10}}</ref> == आवासीय घर कर्जा प्राप्त गर्नका लागि तलका कदमहरू चलाइन्छ: == # आवश्यक जानकारी प्राप्त गर्नुहोस्: पहिलो कुरा, आवासीय घर कर्जा कसरी प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्दा आफ्नो [[अर्थशास्त्र|आर्थिक]] स्थिति, कर्जा प्रयोगकर्ता को पर्वाह गर्नुपर्दछ। तपाईंको आवासीय घर कर्जा प्राप्त गर्न प्राथमिक आवश्यकताहरू, ऋणको रकम, अपना [[साधारण व्याज|ब्याज दर]], र कर्जा चुक्ता गर्नको योजना गर्नका लागि आफ्नो सामग्री तयारी गर्नुहोस्। # ऋणको आवश्यकता र प्रकारको चयन गर्नुहोस्: आवासीय घर कर्जामा विभिन्न प्रकारका ऋणहरू छन्, जस्तै सामान्य आवासीय घर कर्जा, गृह निर्माण ऋण, वा आवासीय घरमा निवास गर्ने लागि अरु कुनै अवधि गर्ने ऋण, आदि। तपाईंको आवश्यकता अनुसार ऋणको प्रकार चयन गर्नुहोस्।<ref>{{Cite web |title=गृह ऋण क्या है? गृह ऋण के प्रकार |url=https://loanpaye.com/home-loan-kya-hai/ |url-status=live |website=October 18, 10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201160141/https://loanpaye.com/home-loan-kya-hai/ |date=2023-12-01 }}</ref> # सामाग्री प्रस्तुति गर्नुहोस्: तपाईंको आर्थिक प्राधिकरणलाई आफ्नो आर्थिक स्थिति प्रमाणित गर्नका लागि आवश्यक सामाग्री प्रस्तुत गर्नुहोस्, जस्तै निर्वाचन पर्वाह पत्र, आयकर प्रतिबेदन, पहिलो पाना खोटि, आर्थिक बचत पत्र, वा अन्य कुनै आवश्यक दस्तावेज। # ऋण आवेदन दिनुहोस्: सबै आवश्यक जानकारीहरू प्रस्तुत गरेपछि, तपाईं आवासीय घर कर्जा लगाउनका लागि चयन गरेको ऋण प्रदायक संस्थामा आवेदन दिन सक्दछिन्ऍ। # अनुमोदन र अनुभवका आधारमा कर्जाको मूल्याङ्कन: ऋण प्रदायक संस्थाले तपाईंको आर्थिक स्थिति र ऋण चुक्ता गर्नका साधन गर्नका लागि तपाईंको आवश्यकताका आधारमा आवासीय घर कर्जा मूल्याङ्कन गर्दछ। यसका आधारमा, तपाईंले गरेको आवासीय घर कर्जा प्रदायकले तपाईंको कर्जाको अनुमोदन गर्नका निर्णय गर्दछ। # कर्जा लिनुहोस् र चुक्ता गर्नुहोस्: जब तपाईंको आवासीय घर कर्जा अनुमोदन गरिएको छ भने, तपाईं ऋण प्रदायकबाट कर्जा प्राप्त गर्नका लागि उपस्थित हुनुहुन्छ। कर्जा प्राप्त भएपछि, तपाईंले कर्जाको चुक्ता गर्नका लागि समयमै चुक्ता गर्नुहोस् र चुक्ता गर्दै जानुहोस्। kcuyigx0hpg8gw4um9x84m1xqzai6q3 0 136908 1366096 1349686 2026-07-16T06:24:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366096 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = गाईखुरे झरना | photo =Gaikhure Jharana.jpg | photo_caption = गाईखुरे झरनाको मनमोहक दृश्य | map = Nepal | map_width = | mark = Water-Fall.gif | location =[[बेसीसहर नगरपालिका]], [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]], [[नेपाल]] | lat_d =28.19 | long_d =84.40 | depth = | coords = {{Coord|28.19|84.40|display=inline,title|type:landmark|name=गाईखुरे झरना}} | watercourse = | type = | height = | height_longest = | number_drops = १ | number of entrances = | average_flow = | world_rank = }} '''गाईखुरे झरना''' नेपालको [[लमजुङ जिल्ला]]मा अवस्थित एक झरना हो।<ref>{{Cite web |title=पर्यटकलाई आकर्षित गर्दै लम्जुङको गाईखुरे झरना |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/07/1333854 |access-date=2023-12-29 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> तीनतिर झाडी, एकातिर पहरा र पहरामा गाईखुरे झरना रहेको डुम्रे–बेसीसहर सडक खण्डको छेउमा रहेको झण्डै १५० मिटर उचाइको यो झरना [[बेसीसहर नगरपालिका]]को वडा नं. १ दलालमा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=गाईखुरे झरनामा पर्यटकको घुइँचाे |url=https://www.lokpath.com/story/561624 |access-date=2023-12-29 |website=लोकपथ |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231229081522/https://www.lokpath.com/story/561624 |date=2023-12-29 }}</ref>[[मध्यमर्स्याङ्दी जलविद्युत आयोजना]]को जलाशय नजिकै रहेको यो झरना जिल्लावासीका लागि वरदान सावित भएको छ। सदरमुकाम वरिपरी कुनै पर्यटकीय गन्तव्य नभइरहेका बेला यस झरनाले बालबालिकादेखि युवा युवती अनि वृद्धहरु सबैको मन जितेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/45998/ |title=पर्यटक लोभ्याउँदै गाईखुरे झरना |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-01-13}}</ref><ref>{{Cite web |title=पर्यटक तान्दै लमजुङकाे गाईखुरे झरना |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/22203/2019-08-09 |access-date=2023-12-29 |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231229081523/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/22203/2019-08-09 |date=2023-12-29 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{नेपालका झरनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका झरनाहरू]] cpgv1o90mmoz9tdjwr8zdt8gq7y56lc 828 137765 1366099 1365523 2026-07-16T06:53:37Z Grufo 67752 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1366099 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { duplicate = 0, transfer = 1, provide = 2, spare = 3, sacrifice = 4 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame) local main_frame = child_frame:getParent() return { frame = main_frame, opipe = child_frame.args, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, trarg end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_parameter_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style, params) local style, shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local keyw local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, start_from, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local idx, s_pos, skel, canvas = 1, 1, {}, {} local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, varsarg0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[2]) if varsarg0 == 2 then tmp = opts[3] and opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$' end if tmp == 'with_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) end if argc < varsarg0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache, len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else len, cache = 0, {} for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local tmp local retval, opts = 0, ctx.pipe for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end if opts[2] ~= nil then tmp = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 3) end ctx.params[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and 3 or 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl tmp1 = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end if tmp1 == nil or tmp1 < 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then return context_iterate(ctx, argc) end tmp2 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode local src = get_parameter_name(opts[1]) local val = tbl[src] if opts[3] ~= nil then mode = a_modes[opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$'] end local argc = mode == nil and 3 or 4 if val == nil then return context_iterate(ctx, argc) end local dest = get_parameter_name(opts[2]) if mode == 1 or mode == 4 or (mode == 3 and tbl[dest] == nil) then tbl[src] = nil end if mode == nil or mode < 2 or tbl[dest] == nil then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tbl, newparams = ctx.params, {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, ctx.pipe[1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) if do_sort then local words, wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else len, cache = 0, {} for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_parameter_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(ctx.pipe, 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = ctx.pipe[1] if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local mix_k = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache, mix_v = {}, ctx.pipe[2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, ncurrparent = ctx.params, ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.unique_coins = function (ctx) local tmp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key], opts[tmp] = opts[tmp], nil end return library.list_values(ctx) end ]] -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname, fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) jm8x5ug81bre69dpt2csm0n3owsmu2i 0 140302 1366076 1336903 2026-07-15T19:53:14Z Dhirendar Bahadur Mahara 79822 /* */ प्रान्तमा = प्रदेशमा 1366076 wikitext text/x-wiki '''रा७६''' वा '''[[फाल्गुनन्द राजमार्ग]]''' नेपालको कोशी प्रदेशमा निर्माणाधीन एक प्रादेशिक राष्ट्रिय राजमार्ग हो। राजमार्गको कुल लम्बाइ ४१ किलोमिटर (२५ माइल) छ। दुई दशकअघि सुरु भएको फाल्गुनन्द राजमार्गको डर्ट ट्र्याक खोल्ने काम जनवरी २०१८ मा सम्पन्न भएको थियो NH76 को पहिलो खण्ड दमकदेखि शरणार्थी शिविर (६.५ किलोमिटर (४.० माइल) कालोपत्र सडकमा स्तरोन्नति गर्न १४ अगस्ट २०१८ मा हस्ताक्षर भएको थियो । अन्य खण्डहरू सडकको कालोपत्र सडकमा स्तरोन्नति गर्नका लागि २०२० फेब्रुअरीमा विभिन्न ठेक्कामा हस्ताक्षर भएको थियो सडक विभागको वेबसाइट अनुसार दमकदेखि शरणार्थी शिविरसम्मको ६.५ किलोमिटर (४.० माइल) कालोपत्र गरिएको छ र शरणार्थी शिविरदेखि १४.३२ किलोमिटर (८.९० माइल) कालोपत्र गरिएको छ। बाघमारा कालोपत्रमा छ । बागमारादेखि चिसापानीसम्मको २१.४७ किलोमिटर (१३.३४ माइल) सडक र चिसापानीदेखि रविसम्मको ८ किलोमिटर (५.० माइल) सडक अझै पनि कच्ची सडक छ। {{copy edit|date=June 2024}} {{Short description|Highway in Nepal}} {{Infobox road | country = NPL | type = NH | route = 76 | name = फाल्गुनन्द राजमार्ग <br> रा७६ | alternate_name = Falgunanda Highway <br> NH76 | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q126915089|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = रातोमा राजमार्ग | length_km = 41 | direction_a = उत्तर | terminus_a = रवि | junction = चिसापानी | direction_b = दक्षिण | terminus_b =दमक | established = | history = निर्माणाधिन अवस्थामा | next_type = NH | next_route = 77 | next_dab = | previous_type = NH | previous_route = 75 | previous_dab = | header_type = }} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] {{commons category}} igiqbf5thjo19l3ab7pihvgzf5iw24l 0 145424 1366109 1331843 2026-07-16T08:13:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366109 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जगदिश्वरनरसिंह केसी | native_name = | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | nationality = [[नेपाली]] | office = [[नेपालको व्यवस्थापिका संसद]], सदस्य | termstart = वि.सं. २०६४ | termend = वि.सं. २०७४ | constituency = ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]) दल सूची | birth_date = {{birth date and age|df=y|1964|02|28}} | birth_place = [[नुवाकोट जिल्ला|राउतबेसी नुवाकोट]], [[नेपाल]] | spouse = | parents = | alma_mater = त्रिभुवन विश्वविद्याल | image = }} '''जगदिश्वर नरसिंह केसी''' एक नेपाली समाजसेवी एवं नेपाली काङ्ग्रेसका प्रभावसाली राजनीतिज्ञ हुन्। [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] जिल्लामा जनताको निरन्तर सेवा गर्देइ आएका केसी, पहिलो र दोस्रो संविधानसभामा संविधान निर्माण प्रक्रियामा निकै सक्रिय भूमिका खेलेका थिए।<ref name="THT2009">{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/plea-to-list-minorities-in-statute|title=Plea to list minorities in statute|date=9 June 2009|work=The Himalayan Times|access-date=9 August 2025}}</ref><ref name="KP20152">{{cite news|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2015/09/05/over-140-nc-lawmakers-seek-draft-revision|title=Over 140 NC lawmakers seek draft revision|last=Giri|first=Anil|date=5 September 2015|work=The Kathmandu Post|access-date=9 August 2025}}</ref> उनले नुवाकोटका जनताको पक्षमा वकालत गरिरहनुका साथै जिल्लाका धेरै दिगो विकास कार्यका लागि जिम्मेवारी बहन गर्देइ आएका छन् । == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट संविधानसभामा दुई पटक प्रतिनिधित्व गरेका के.सी. राजनीतिशास्त्रका स्नातक हुनुहुन्छ। राउतबेसी, नुवाकोटका केसीले आफ्नो राजनीतिक यात्रा २०३२ सालमा शान्ति विद्यागृहको विद्यर्थी छँदा एकाई सभापतिका रूपमा शुरु गर्नुभएको हो। त्यसपछि निरन्तर प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा क्रियाशील उहाँले जनमतसंग्रह, सत्याग्रह र २०४६ र २०६२-६३ का अन्दोलनहरूमा सक्रियतासाथ भाग लिंदै आउनुभएको छ। यस क्रममा २०४२,२०४६ र २०६२-६३मा गरी उहाँले झण्डै ६ महिना जेलजीवन बिताउनुभएको छ। यसै बीच उहाँ तीन महिना भूमिगत पनि रहनुभयो। <ref name=":0" /><ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/|date=2014-12-18}}</ref> == राजनीतिक वृत्ति == === प्रारम्भिक राजनीतिक करियर === केसीले आफ्नो राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी जीवनदेखि सुरू गर्नुभयो। कक्षा १० मा अध्ययनरत रहँदा उहाँ शान्ति विद्यागृहमा [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ|नेपाल विद्यार्थी संघ]] इकाइ सभापति हुनुहुन्थ्यो। त्यसपछि सरस्वती कलेजमा नेपाल विद्यार्थी संघ सचिवका रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्दा, आफ्नै प्यानलबाट एक्ला विजयी उमेदवार बनेर सबैभन्दा बढी मत ल्याउनुभयो।<ref name="Lokkhabar" /> उहाँ २०४८ सालमा [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा सम्पन्न निर्वाचनबाट नेपाल विद्यार्थी संघ केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुनुभयो, सोही वर्ष नेपाली कांग्रेसको महासमिति सदस्य र जिल्ला समिति सदस्य समेत बन्नुभयो। २०४९ सालमा उहाँ जिल्ला विकास समिति सदस्य बन्नुभयो भने २०५१ सालमा जिल्ला उपाध्यक्ष र २०५६ सालमा महासचिव पदमा निर्वाचित हुनुभयो। २०५७, २०६१, २०६९ र २०७३ सालमा लगातार चार पटक नेपाली कांग्रेस नुवाकोट जिल्ला समितिको अध्यक्षमा निर्वाचित हुनुभएको थियो। यस बीचमा उहाँ विराटनगरस्थित ने.वि. संघ केन्द्रीय निर्वाचन बोर्डको सदस्यमा समेत मनोनित हुनुभएको थियो। संविधानसभा निर्वाचनमा उहाँ २०६५ र २०७० सालमा सांसद निर्वाचित हुनुभयो। सांसद रहँदा उहाँ संसदीय कार्यसमिति सदस्य, राज्य व्यवस्था समिति सदस्य, सुदान घोटाला छानबिन समिति सदस्य, संविधान मसौदा समिति सदस्य तथा अर्थ समितिमा समेत सक्रिय रहनुभयो। === योगदान र सङ्घर्ष === २०३६ सालको अमृत साइन्स क्याम्पस काण्डमा घाइते हुनुभयो भने २०४२ सालको सत्याग्रहमा हनुमानढोका जेलमा कैद बस्नुपर्‍यो। २०४६ सालको पहिलो जनआन्दोलनमा उहाँ पक्राउ भई भद्रगोल जेलमा ५९ दिनसम्म थुनिनु पर्‍यो र गम्भीर चोटपटक समेत व्यहोर्नुपर्‍यो। आन्दोलन सफल भएपछि उहाँ अन्य वरिष्ठ नेताहरूसँगै जेलमुक्त हुनुभयो। २०६० साल मङ्सिर १० गते उहाँको अध्यक्षतामा नेपाली कांग्रेस जिल्ला समिति नुवाकोटले गणतन्त्रको पक्षमा आधिकारिक निर्णय गर्दै इतिहास रच्यो। दोस्रो जनआन्दोलन (२०६२/२०६३) को क्रममा उहाँ गोंगबु र्यालीका कमाण्डर नियुक्त हुनुभयो र १९ दिनसम्म निरन्तर आन्दोलनको नेतृत्व गर्नुभयो। सो क्रममा उहाँलाई २९ फागुनमा गोली लागेर गम्भीर चोटपटक लाग्यो र उहाँका परिवारलाई समेत सुरक्षाकर्मीहरूले सताउन थाले। बारम्बार गिरफ्तारी र सतावटको बाबजुद उहाँ आन्दोलन छोड्नुभएन र गोंगबु–बालाजु क्षेत्रमा विरोध कार्यक्रमको नेतृत्व निरन्तर गर्नुभयो। आन्दोलन सफल भएपछि उहाँले आन्दोलनका क्रममा क्षतिग्रस्त घरहरूका ढोका र सिसा पार्टीकै खर्चमा मर्मत गराइदिनुभयो। उहाँ सुदान घोटाला छानबिन समितिमा सक्रिय रहनुभयो, जसले चारजना पूर्व प्रहरी महानिरीक्षक सहित उच्च प्रहरी अधिकृतहरू संलग्न रहेको ठहर गर्दै महत्वपूर्ण मुद्दा समाधान गर्‍यो। अर्थ समितिमा रहँदा एनसेलले गरेको कर छली र राजस्व हिनामिनासम्बन्धी विषयमा छानबिन समिति गठन गर्न भूमिका खेल्नुभएको थियो। === विकासमा भूमिका === सांसदको रूपमा रहँदा उहाँले विभिन्न मन्त्रालयहरूसँग समन्वय गरेर नुवाकोट जिल्लामा बजेट ल्याउन विशेष भूमिका खेल्नुभयो। उहाँले मध्यपहाडी लोकमार्गलाई नुवाकोटसम्म विस्तार गर्ने पहल गर्नुभयो, बालाजु–रणीपौवा बाटोलाई [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]सम्म विस्तार गराउनुभयो, जोरदेखि छहरेसम्मको सुरुङमार्ग बनाउन चिनियाँ प्राविधिक टोलीलाई ल्याएर सर्वेक्षण गराउनुभयो र ओखरपौवा–[[गल्छी गाउँपालिका|गल्छी]] वैकल्पिक राजमार्ग पुनर्निर्माणमा योगदान पुर्‍याउनुभयो। उहाँले स्वास्थ्य, शिक्षा, खाद्य र आधारभूत पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकतामा राख्दै समर्थन गर्नुभयो। बेरोजगारी नै पिछडिएको प्रमुख कारण हो भन्ने विश्वासका साथ उहाँले युवालाई रोजगारीमा प्रोत्साहन गर्नुभयो र विभिन्न संस्थागत अवसरहरू उपलब्ध गराउन सहयोग गर्नुभयो। वि.सं. २०६४ मा छलफलका क्रममा उनले नयाँ चार्टरमा अल्पसङ्ख्यक र सीमान्तकृत समुदायहरूको परिभाषा स्पष्ट पार्ने कुरामा बोलेका थिए। संविधान मस्यौदामा संशोधन प्रस्ताव दर्ता गर्ने नेपाली काङ्ग्रेसका सांसदहरू मध्ये उनी एक थिए, र ''धर्मनिरपेक्षता'' र ''धार्मिक स्वतन्त्रता'' बीचको सम्बन्ध लगायत संवैधानिक-राजनीतिक संवाद र सहमति समितिमा लिखित विचार पेस गर्न उनी अन्य पार्टीका सदस्यहरूसँग सामेल भए।<ref name="THT2015">{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/drafting-panel-endorses-first-draft-of-new-constitution|title=Drafting panel endorses first draft of new constitution|date=29 June 2015|work=The Himalayan Times|access-date=9 August 2025}}</ref> === नुवाकोट जिल्ला नेतृत्व र पहल === के.सी. सन् २०१६ मा रमेश महतलाई ३ सय ३२ मतले पराजित गर्दै नेपाली कांग्रेस नुवाकोट जिल्ला कमिटीको सभापतिमा निर्वाचित भएका थिए।<ref name=":0">{{cite news|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/index.php/news/kc-elected-nc-nuwakot-president|title=KC elected NC Nuwakot president|date=14 February 2016|work=Republica|access-date=9 August 2025}}</ref> कांग्रेसको नुवाकोट जिल्ला सभापतिका रूपमा उनको यो तेस्रो कार्यकाल थियो । २०१८ मा उहाँले महासमिति बैठक अघि पार्टी विधान संशोधनमा साझा अडान बनाउनका लागि नुवाकोटको ककनीमा आयोजित कांग्रेस जिल्ला सभापतिहरूको भेलाको आयोजना र सम्बोधन गर्नुभयो; घटना 38-बिन्दु घोषणा संग समापन भयो।<ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nepali-congress-district-presidents-to-meet-in-kakani|title=NC district presidents to meet in Kakani|date=20 November 2018|work=The Himalayan Times|access-date=9 August 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://en.setopati.com/political/134312|title=District presidents of NC vow to end factions|date=28 November 2018|work=Setopati|access-date=9 August 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://en.setopati.com/political/134432|title=Meeting of NC district presidents ends issuing 38-point declaration|date=29 November 2018|work=Setopati|access-date=9 August 2025}}</ref> जिल्ला सभापतिको हैसियतमा उनले तत्कालिन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई अनुरोध सहित स्थानीय समस्यामा ज्ञापनपत्र बुझाउने प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका थिए । को आमनिर्वाचनमा घाइते भएका बासिन्दाहरूलाई स्वास्थ्य सहायताका लागि ओलीले[8] र वर्षायाममा नुवाकोट जाने सडक मर्मत गर्न भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयमा निवेदन दिए।<ref>{{Cite web |title=नुवाकोट प्रवेश गर्ने सडक तत्काल मर्मत गर्न कांग्रेसको आग्रह (विज्ञप्तीसहित) |url=https://www.lokpath.com/story/174177/ |access-date=2025-08-09 |website=Lokpath {{!}} Online Nepali News |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250813232708/https://www.lokpath.com/story/174177/ |date=2025-08-13 }}</ref> सन् २०२३ सेप्टेम्बर २ मा केसीले नुवाकोटका सांसद र स्थानीय जनप्रतिनिधिसहित प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]]लाई बालुवाटारमा ज्ञापनपत्र बुझाएका थिए । उनीहरुले अव्यवस्थित ल्यान्डफिल सञ्चालनका कारण बञ्चरेडाँडाका बासिन्दाले भोग्नुपरेको कठिनाइलाई प्रकाश पारेका थिए । जिल्लाको विकासका लागि अत्यावश्यक मानिएको तिनपिपल–पिपल्टार सडक पूर्ण कालोपत्र गर्ने र यसअघि भएका सहमतिका उपायहरू कार्यान्वयन गर्नुपर्ने मागहरू थिए। केसीले यी स्थायी समस्यालाई सम्बोधन नगरे संघीय संसदमा आमरण अनशन गर्ने चेतावनी दिए।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot lawmakers draw prime minister’s attention to plights of Banchare Danda locals |url=https://kathmandupost.com/national/2023/09/02/nuwakot-lawmakers-draw-prime-minister-s-attention-towards-plights-of-banchare-danda-locals |access-date=2025-08-09 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> ==== दुप्चेश्वरको कल्लेरी र सरमथलीमा पहिरो (२०८२) ==== २०८२ भाद्र १६ मा अविरल वर्षापछि नुवाकोट जिल्लाको दुप्चेश्वर गाउँपालिका–३ अन्तर्गत कल्लेरी र सरमथली क्षेत्रमा पहिरो जाँदा स्थानीय बासिन्दाका घर, भगवान आधारभूत विद्यालय र सडक संरचनामा क्षति पुगेको समाचार सार्वजनिक भएको छ। सदरमुकाम विदुरबाट करिब ४५ किमि दूरीमा रहेको सो स्थानको घटनास्थलमा पूर्वमन्त्री तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य अर्जुन नरसिंह केसी समेतको टोली पुगेको र स्थलगत अनुगमन गरेको उल्लेख छ। केसीले ‘‘मानवीय सुरक्षा र व्यवस्थापन पहिलो दायित्व’’ भन्दै स्थानीय, प्रदेश र संघीय—तीनै तहका सरकारलाई तत्काल सक्रिय हुन आग्रह गरे। === आन्तरिक पार्टी विचार === २०२० मा पार्टीको एक कार्यक्रममा केसीले पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाको नेतृत्व शैलीको आलोचना गर्दै पार्टी अध्यक्ष निरंकुश र अलोकतान्त्रिक स्वभावले पार्टीको जनमतमा हानि पु¥याइरहेको बताए।<ref>{{cite news|url=https://english.khabarhub.com/2021/23/216201/|title=Call to make NC general convention amicable|date=23 October 2021|work=Khabarhub|access-date=9 August 2025}}</ref> उनले नेपाली कांग्रेसले गुटबन्दीलाई अन्त्य गरी गुटबन्दीभन्दा पनि कार्यसम्पादन र जनसेवाका आधारमा नेतृत्व चयन गर्नुपर्ने तर्क गरे। <ref>{{cite news|url=https://www.reportersnepal.com/2020/01/384930/|date=January 2020|work=Reporters Nepal|access-date=9 August 2025|language=ne|script-title=ne:देउवा नौ महिना बैठक बहिष्कार देखि पार्टी फुटाउने परम्पराको थालनीकर्ता- जगदीश्वर नरसिंह केसी|trans-title=K.C. says Deuba began the practice of boycotting meetings and splitting the party}}</ref> अगस्ट २०२५ मा, केसीले वैकल्पिक सरकार गठनमा नेपाली कांग्रेसले नेतृत्व लिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे। उनले मुलुक भ्रष्टाचार, विधिको शासनको अवहेलना र राजनीतिक अस्थिरताले सङ्कटमा गुज्रिरहेको भन्दै नेपाली काँग्रेसको निर्णायक नेतृत्व आवश्यक रहेको बताए ।<ref>{{cite news|url=https://yesnepalnews.com.np/article/21985|title=जगदीश्वर नरसिंह केसीको धारणा: ओली सरकार हटाएर कांग्रेसले वैकल्पिक सरकार बनाउनुपर्छ|date=2 August 2025|work=Yes Nepal News|access-date=11 August 2025|language=ne}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ३१ जुलाई २०२५ मा केसीले 'खीर दिवस' (चामलको खीर दिवस) को अवसरमा राजनीतिक सहयोग र संवादका लागि शिखर सम्मेलनको आयोजना गरे। कार्यक्रम क्रसपार्टी सम्झौतामा केन्द्रित थियो, जसमा पूर्व स्वास्थ्य तथा शिक्षामन्त्री अर्जुन नरसिंह केसी, पूर्व अर्थ तथा परराष्ट्रमन्त्री प्रकाशचन्द्र लोहनी, पूर्व गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँण र अन्य प्रमुख दलका नेताहरू सामेल थिए।<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=सामाखुसीमा नेपाली परम्परा र राजनीतिक सहकार्यको समन्वय – जगदिश्वर नरसिंह केसीको अगुवाइमा भव्य ‘साउन १५ खीर कार्यक्रम’ सम्पन्न |url=https://yesnepalnews.com.np/article/21967 |access-date=2025-08-31 |website=Yes Nepal News |language=en-US }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअघि केसीले पार्टी नेतृत्व र निर्देशनको सार्वजनिक रूपमा आलोचना गरेका थिए । उनले समयमै निर्वाचन, भ्रष्टाचार विरुद्धको उपाय र यथास्थितिबाट युवा नेतृत्वका लागि अवसर बढाउने लगायतका ठूला सुधार नगरी आगामी निर्वाचनमा पार्टीले चुनौती सामना गर्ने बताए।<ref>{{cite news|url=https://english.khabarhub.com/2024/07/339330/|title=NC leadership lacks focus on strengthening party organization: KC|last=Timalsina|first=Krishna|date=7 February 2024|work=Khabarhub|access-date=9 August 2025}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == केसी नेपाली काङ्ग्रेसका वरिष्ठ नेता [[अर्जुननरसिंह केसी|अर्जुन नरसिंह केसी]]का भाइ हुन्। <ref name="KP2015">{{Cite news|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2015/09/05/over-140-nc-lawmakers-seek-draft-revision|title=Over 140 NC lawmakers seek draft revision|last=Giri|first=Anil|date=5 September 2015|work=The Kathmandu Post|access-date=9 August 2025}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी]] * [[नेपाली काङ्ग्रेस]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:सन् १९६४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नेपाली कांग्रेस राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका मानिसहरू]] 56ceq8ew3hd0qa0remac5hro4o8pywp 0 146206 1366083 1348766 2026-07-16T00:55:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366083 wikitext text/x-wiki '''आइरन चक्की''' (अङ्ग्रेजीः Iron supplements, iron salts वा iron pills) फलामको कमी (iron deficiency) र फलामको कमीबाट हुने रक्तअल्पता (iron-deficiency anemia) को उपचार तथा रोकथामका लागि प्रयोग गरिने विभिन्न प्रकारका फलामयुक्त औषधिहरू हुन्। रोकथामका लागि यी केवल; शरीरमा फलाम शोषण (absorption) मा समस्या भएमा, महिनावारी अत्यधिक हुने महिलाहरूका लागि, गर्भवती महिला, हेमोडायलाइसिस गरिरहेका बिरामी, वा फलाम कम हुने आहार खानेहरू लाई सिफारिस गरिन्छ जसलाई;। साथै, कम तौलमा जन्मिएका शिशुहरू लाई पनि रोकथामका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यी औषधिहरू मुखबाट खाने (oral), नसामा इन्जेक्सन (intravenous), वा मांसपेशीमा इन्जेक्सन (intramuscular) मार्फत दिइन सक्छन्। उपचार सुरु गरेपछि केही दिनमै फाइदा देखिन सक्छ, तर शरीरमा फलामको स्तर सामान्य हुन दुई महिना सम्म पनि लाग्न सक्छ। सामान्यतया देखिने असरहरूमा कब्जियत, पेट दुखाइ, कालो दिसा र पखाला पर्दछन्। अत्यधिक प्रयोगका कारण फलाम बढी हुनु वा फलाम विषाक्तता (iron toxicity) जस्ता अन्य समस्या पनि देखिन सक्छन्। मुखबाट खाने फलाम सप्लिमेन्टका रूपमा प्रयोग हुने फलाम नुनहरूमा फेरस फ्युमरेट (ferrous fumarate), फेरस ग्लुकोनेट (ferrous gluconate), फेरस सक्सिनेट (ferrous succinate), र फेरस सल्फेट (ferrous sulfate) पर्दछन्। इन्जेक्सनका रूपमा प्रयोग हुने औषधिहरूमा आइरन डेक्सट्रान (iron dextran) र आइरन सुक्रोज (iron sucrose) पर्दछन्। यी औषधिहरूले शरीरमा रातो रक्तकोशिका (red blood cells) बनाउन आवश्यक पर्ने फलाम उपलब्ध गराउने काम गर्छन्। फलामका चक्की (Iron pills) सन् १६८१ देखि औषधीय प्रयोगमा प्रयोग हुँदै आएका छन्। सन् १८३२ मा कुखुराको कलेजोको अर्का र धेरैजसो बिरुवाबाट बनेको सजिलै प्रयोग गर्न सकिने संरचना तयार गरिएको थियो. फलामको लवण (Ferrous salt) [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन|विश्व स्वास्थ्य संगठन]] (WHO) को आवश्यक औषधिहरूको सूचीमा रहेको छ। फलामको लवण सामान्य औषधिको रूपमा र डाक्टरको सिफारिस बिना पनि उपलब्ध छन्। == प्रयोग == === आईरन फोलिक एसिड चक्की खुवाउने कार्यक्रम === किशोर अवस्थामा देखिने रक्तअल्पता (एनिमिया) कम गर्ने उद्देश्यले नेपाल सरकारले किशोर–किशोरीलाई लक्षित गरी फलाम तथा फोलिक एसिड वितरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=किशोरकिशोरीहरुका लागि पोषण कार्यक्रम सञ्चालन निर्देशिका, २०७६ |url=https://shisiradhikari.com.np/library/417/1015 |access-date=2025-08-24 |website=Shisir Adhikari |language=en }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आ.व. २०७२/७३ देखि यो अभियान सुरु गरिएको हो, जसअन्तर्गत विद्यालयमा अध्ययनरत किशोरीहरू लाई विद्यालयमार्फत र विद्यालय नपढ्नेहरुलाई नजिकैको स्वास्थ्य संस्था वा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकामार्फत हरेक हप्तामा फलामको चक्की उपलब्ध गराइने व्यवस्था गरिएको छ। प्रारम्भमा सात जिल्लामा पाइलटका रूपमा सुरु भएको यो कार्यक्रम २०७५/७६ सम्म आइपुग्दा ४१ जिल्लामा विस्तार भइसकेको छ। यसलाई २०७७/७८ सम्ममा सबै जिल्लाका सबै स्थानीय तहसम्म पुर्‍याउने लक्ष्य लिइएको छ।<ref>{{Cite web |title=किशोरीहरुलाई आईरन फोलिक एसिड चक्की खुवाउने कार्यक्रमका लागि समन्वय गर्ने सम्बन्धमा । (स्थानीय तहहरु सबै) |url=https://www.mofaga.gov.np/detail/2273 |access-date=2025-08-24 |website=www.mofaga.gov.np |language=np }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आईरन फोलिक एसिडको परिमाणः * आईरन ६० मि.ग्रा. र फोलिक एसिड ४०० मा.ग्रा.। खुवाउने पटकः * हप्तामा १ पटक। खुवाउने अवधि र अन्तरालः * १३ हप्ता खुवाएपछि १३ हप्ता नखुवाउने र फेरि १३ हप्ता खुवाउने, १३ हप्ता नखुवाउने। यसरी वर्षभरिमा २६ हप्तामा २६ चक्की खुवाउने। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 6ujnn6yf2kva1qy17nusafpfhy6x2f8 0 147268 1366111 1326518 2026-07-16T08:26:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366111 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial art | image = Boli Khela, Pohela Boishakh (2014) (19204236770).jpg | imagecaption = | imagesize = | name = बलीखेला | aka = | focus = प्रतिपक्षलाई आघात पुर्‍याउने | hardness = पूर्ण सम्पर्क | country = [[चित्र:Flag of Bangladesh.svg|20px]] [[बङ्गलादेश]] | creator = | famous_pract = दिदारुल आलम, मर्मर सिंह | parenthood = ऐतिहासिक | olympic = होइन }} '''जब्बारको बलीखेला''' ({{भाषा-बङ्गाली|জব্বারের বলীখেলা}}) [[बङ्गलादेश]]को चट्टोग्राम अवस्थित लालदिघी मैदानमा प्रत्येक वर्ष वैशाख १२ (बङ्गाब्दो) गतेका दिन आयोजना गरिने एक विशेष प्रकारको [[कुस्ती]] खेल हो। यस खेलमा सहभागिता जनाउने खेलाडीलाई बलि भनिन्छ। [[चट्टोग्राम]]को क्षेत्रीय भाषामा कुस्तीलाई बलीखेला भनेर चिनिन्छ। सन् १९०९ मा चट्टोग्रामको बदरपट्टी क्षेत्रमा धनी व्यापारी अब्दुल जब्बार सोदागरले यो प्रतियोगिताको सुरुवात गरेका थिए।<ref name="test">[http://ns.bdnews24.com/bangla/details.php?id=192328&cid=2 জব্বারের বলীতে নতুন চ্যাম্পিয়ন অলি ]{{Dead link|date= ०१ फेब्रुअरी २०१९ |bot=InternetArchiveBot}}</ref> उनको निधन पश्चात्, यो प्रतियोगिता जब्बारको बलीखेल नामले परिचित भएको थियो। जब्बारको बलीखेलालाई एक लोकप्रिय र परम्परागत प्रतियोगिता मानिन्छ। बलीखेला खेलिने लालदिघी मैदानको वरपर लगभग तीन किलोमिटरसम्मको ठाउँमा वैशाखी मेलाको आयोजना गरिन्छ। यो वृहत् चट्टोग्राम क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो वैशाखी मेला हो। चटगाँइया भाषामा बली भन्नाले पहलवान वा शक्तिशाली व्यक्तिलाई जनाउँछ, भने खेला भन्नाले खेललाई जनाउँछ। त्यसैले बलीखेलाको शाब्दिक अर्थ शक्तिशाली व्यक्तिको खेल भन्ने हुन्छ। == इतिहास == बङ्गालका अन्तिम स्वतन्त्र नवाब सिराजउद्दौलाको पतनपछिको देशमा ब्रिटिस शासन सुरु भएको थियो। [[बङ्गाली संस्कृति]]को विकास र सँगसँगै बङ्गाली युवा समुदायमा ब्रिटिस विरोधी दृष्टिकोण निर्माण गर्न तथा उनीहरूको मनोबल बढाउन शक्तिको प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले चट्टोग्रामको बदरपट्टी क्षेत्रमा व्यवसायी अब्दुल जब्बार सउदागरले बलीखेला वा कुस्ती प्रतियोगिताको सुरुवात गरेका थिए। सन् १९०९ वैशाख १२ मा आफ्नो नाममा लालदिघी मैदानमा उनले यस खेलको प्रारम्भ गराएका थिए। असामान्य खेल प्रतियोगिता आयोजना गरेको कारण ब्रिटिस सरकारले अब्दुल जब्बार मियालाई खान बहादुर उपाधिमा सम्मानित गरेतापनि उनले यसलाई अस्वीकार गरेका थिए। ब्रिटिस र पाकिस्तानकालमा वृहत् [[चट्टोग्राम]]स्थित बर्मा आराकान क्षेत्रबाट पनि चर्चित कुस्ती खेलाडीहरूले यस खेलमा भाग लिएका थिए।<ref>{{cite web |title=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |url=http://www.banglapedia.org/HT/B_0080.HTM |accessdate=१९ फेब्रुअरी २०१४ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316055348/http://www.banglapedia.org/HT/B_0080.htm |archivedate=१६ मार्च २०१४}}</ref> == मल्ल परिवार र बलीखेला == [[चित्र:Boli Khela, Pohela Boishakh (2014) (19204242768).jpg|thumb|चट्टोग्राममा आयोजित बलीखेलाको एक दृश्य]] कर्णफुली र शङ्ख नदिको बीचमा पर्ने उन्नाइस गाउँमा मल्ल उपाधिधारी व्यक्तिहरूको बसोबास रहेको थियो। अत्यधिक शारीरिक शक्तिका धनी मल्लहरू सुगठीत शरीर भएका साहसी पुरुषहरू रहेको र उनीहरूको पारम्परिक पेशा शारीरिक अभ्यास प्रदर्शन गर्नु थियो। यी मल्लवीरहरू बलीखेलाको मुख्य आकर्षण र बलीखेला आयोजना गर्ने मुख्य प्रेरणा थिए।<ref>[http://www.bd-pratidin.com/?view=details&feature=yes&type=single&pub_no=6&cat_id=3&menu_id=16&news_type_id=1&index=9&archiev=yes&arch_date=26-04-2010 বিডি প্রতিদিন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250609152349/https://www.bd-pratidin.com/?view=details&feature=yes&type=single&pub_no=6&cat_id=3&menu_id=16&news_type_id=1&index=9&archiev=yes&arch_date=26-04-2010 |date=2025-06-09 }}</ref> आशिया गाउँका अमान शाह मल्ल, चातरी गाउँका चिकन मल्ल, कतारिया गाउँका चान्द मल्ल, जिरी गाउँका ईद मल्ल र नवाब मल्ल, परी गाउँका हरि मल्ल, पेर्ला गाउँका नानो मल्ल, पटिया गाउँका हिलाल मल्ल र गोराहित मल्ल, हाइडगाउँका अली मल्ल र मोजाहिद मल्ल, शोभनडण्डीका तोरपाच मल्ल, कञ्चननगरका आदम मल्ल, ईश्वरखाइनका गनी मल्ल, सैयदपुरका कासिम मल्ल, पोपादियाका युगी मल्ल, खितापचरका खिताप मल्ल, इमामचरका इमाम मल्ल, नैखाइनका बोतात मल्ल, माहातारका एयाछिन मल्ल, हुलाइनका हिम मल्ल, गैर्लाका चुआन मल्ल गरि चट्टोग्रामका बाइस मल्ल परिवार ऐतिहासिक रूपमा प्रसिद्ध छन्।<ref>বন্দর শহর চট্টগ্রাম, আবদুল হক চৌধুরী পৃঃ ২৪৪</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} mupveopl1ugfcsg2a3lgdcog6e75dk8 0 147287 1366081 1330026 2026-07-16T00:44:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366081 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} '''असमको संस्कृति''' परम्परागत रूपमा एक मिश्रित संस्कृति हो। जसको विकास इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजनीतिक तथा आर्थिक प्रणाली अन्तर्गत रहने विविध जातीय-सांस्कृतिक समूहहरूको सांस्कृतिक समायोजनका कारण भएको हो। ==ऐतिहासिक पृष्ठभूमी== असमको संस्कृति करिब पाँच हजार वर्ष पुरानो मानिन्छ। जब पहिलो मानव समूह अर्थात् अस्ट्रोएसियाटिक जाती ब्रह्मपुत्र उपत्यकामा प्रवेश गरेका थिए, त्यसपछि उनीहरू प्रागैतिहासिक कालमै ती समूहहरू त्यहाँ आएका तिब्बती बर्मी तथा इन्डोआर्यन जनजातिहरूसँग मिसिएर बसोबास गर्न थाले। अन्तिम आप्रवासनको लहर ताइ/शान जातीको थियो, जसले पछि असमिया संस्कृति र पहिचानको रूपरेखा निर्माण गर्‍यो। पछि अहोमहरूले इन्डो–आर्य समुदायहरू जस्तै असमिया ब्राह्मण, गणक र कायस्थजस्ता थप इन्डो आर्यन समुदायहरू पनि समाहित भएका थिए।<ref name=" Assamese People and Their Culture">{{cite web | url = http://www.assam.org/pages/assamese-people-and-their-culture | title = Assam People and Their Culture }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260506073943/https://www.assam.org/pages/assamese-people-and-their-culture |date=2026-05-06 }}</ref> [[महाभारत]] र स्थानीय लोककथाहरूका आधारमा असमका प्रारम्भिक बासिन्दा किरातहरू ईसापूर्व युगमै हिमालयको काखमा रहेको एक शक्तिशाली राज्यअन्तर्गत बसोबास गर्थे भन्ने मानिन्छ। यस प्रारम्भिक चरणमै तिब्बती-बर्मी तथा अस्ट्रोएसियाटिक जातीय समूहहरू बीच व्यापक सांस्कृतिक आत्मसात् भएको देखिन्छ। नदीहरूको विशिष्ट नामकरण तथा सम्बन्धित जातीय-सांस्कृतिक समूहहरूको भौगोलिक वितरणले पनि यस मतलाई समर्थन गरेको देखिन्छ। त्यसपछिका कालखण्डमा इन्डो–आर्यनहरूको पश्चिमतर्फको बसाइँसराइ, जसमध्ये प्राचीन मगध जस्ता राज्यहरूमा विकसित सांस्कृतिक मिश्रण पनि पर्दथ्यो, जस्ले स्थानीय आदिवासी संस्कृतिलाई थप समृद्ध बनायो। बलियो राजनीतिक–आर्थिक संरचना विकसित भएका अवधिमा संस्कृतीकरण र हिन्दूकरणको प्रक्रिया तीव्र हुँदै गयो र क्रमशः प्रमुख बन्न पुग्यो। यसरी विकसित असमिया संस्कृतिले विभिन्न मूल संस्कृतिका तत्वहरू समेटेको पाइन्छ। जसका ठ्याक्कै जरा पत्ता लगाउनु कठिन भएको र यो विषय अझै पनि अध्ययन तथा अनुसन्धानको क्षेत्र बनेको छ। असमका भाषा, परम्परागत शिल्प, प्रदर्शन-कलाहरू, उत्सव तथा विश्वास जस्ता सांस्कृतिक पक्षहरूमा आदिवासी स्थानीय तत्वहरू वा तिनका संस्कृतीकृत रूपहरू निरन्तर उपस्थित देखिन्छन्। असमिया संस्कृतिको आधुनिक स्वरूप लगभग ७५० वर्षको अवधिमा विकसित भएको मानिन्छ। पहिलो सहस्राब्दी इस्वीमा कामरूप राज्य बोडो-कछारी समुदाय र आर्यन समूहहरूको सांस्कृतिक मिश्रणबाट स्थापित भएको भए पनि, असमलाई एकीकृत राजनीतिक वा सांस्कृतिक इकाइका रूपमा हेर्ने धारणा त्यतिबेला स्पष्ट रूपमा विकसित भइसकेको थिएन भन्ने विषयमा बहस रहन्छ। कामरूप राज्यको प्रारम्भिक ३०० वर्ष वर्मन वंश पश्चात् २५० वर्ष म्लेच्छ वंश र त्यसपछि २०० वर्ष पाल वंशको शासन अन्तर्गत बित्यो। भाषा र परम्परागत शिल्प (जस्तै रेशम, फिता, सुन, काँस्य आदि) का प्रारम्भिक अभिलेखहरू विभिन्न स्रोतहरूमा पाइन्छन्। सन् १२२८ मा ताई-शानहरू सुकाफाको नेतृत्वमा असम प्रवेश गरी अहोम राज्य स्थापना गरेपछि अर्को करिब ६०० वर्षको सांस्कृतिक आत्मसात् प्रक्रियाले असमिया संस्कृतिलाई नयाँ आयाम दिएको थियो। मूल ताई-शानहरूले स्थानीय संस्कृतिसँग एकरूप हुँदै असमिया भाषा अपनाए र आफ्नै सांस्कृतिक तत्वहरूले पनि स्थानीय संस्कृतिलाई प्रभावित पारे। त्यसैगरी पूर्वी असमको चुटिया राज्य, पश्चिमी असमको कोच राज्य तथा दक्षिणी असमका मध्ययुगीन कछारी र जैन्तिया राज्यहरूले पनि विभिन्न स्तर र प्रकारका सांस्कृतिक मिश्रणमार्फत असमिया संस्कृतिको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ। ==चित्र दीर्घा== <gallery class="center"> File:Dunori.jpg|<div style="text-align: center;">''असमको दुनोरी''</div> File:Traditional painting, Assam.JPG|<div style="text-align: center;">''आसामको परम्परागत चित्रकला''</div> File:Gamosa_pari.jpg|<div style="text-align: center;">''गमछामा असमिया प्रिन्ट डिजाइन''</div> File:Tamulpanor Xorai Assam.JPG|<div style="text-align: center;">''असमको तमुल-पान''</div> File:Bihu dancer with a horn.jpg|<div style="text-align: center;">''सिङ्गबाट निर्मित वाद्ययन्त्र बजाउँदै बिहु नर्तक''</div> File:Jhumura.jpg|{{center|''झुमरा नृत्य''</div> </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बिहु]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *{{official website|http://assam.gov.in/culture.asp}} [[श्रेणी:असमको संस्कृति]] gck2jdni8jnh663c3i4cyykli11w4eb 0 149271 1366066 1361947 2026-07-15T12:21:23Z ~2026-39985-92 79815 /* */ 1366066 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ र मन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = निशा मेहता | office = [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | predecessor = [[सुधा शर्मा]] | office1 = [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] | term_start1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = राजेन्द्रसिंह भण्डारी | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद, प्रतिनिधि सभा]] | term_start2 = १३ चैत २०८२ | constituency2 = [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]] | birth_date = {{Birth date and age|1987|08|07|df=y}}<ref name="bio" /> | birth_place = [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[नेपाल]] | party = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | citizenship = [[नेपाल|नेपाली]] | image =[[File:Nisha mehta.jpg]] | caption = मेहताको तस्विर | spouse = डा. सरोज सिंह<ref name="bio" /> }} '''निशा मेहता''' (जन्म: २०४४ साउन २२) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र परिचारिका हुन्।<ref name="nurse">{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=From Nurse to Minister: Nisha Mehta Takes Charge of Nepal’s Health Sector |url=https://recentsnews.com/2026/03/27/9331/ |access-date=2026-03-29 |website=Recent News Nepal |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी हाल प्रधानमन्त्री [[बालेन्द्र शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] र [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छिन्।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=15 ministers in Balendra Shah Cabinet finalised |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/27/15-ministers-in-balendra-shah-cabinet-finalised |access-date=2026-03-27 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Meet the five women ministers in Balen-led cabinet |url=https://english.onlinekhabar.com/five-women-ministers.html |website=अनलाइनखबर |access-date=2026-03-27 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> मेहता [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[मधेशी]] महिला क्लस्टर अन्तर्गत [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]]बाट निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref name="bio">{{Cite web |last=Subedi |first=Arjun |title=दोस्रो प्रयासमा सांसद् बनेकी निशा मेहता |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/23/nisha-mehta-becomes-mp-on-second-attempt-40-44.html |date=2026-03-24 |access-date=2026-03-27 |website=इकान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == मेहताको जन्म [[कोशी प्रदेश]]को [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] स्थित [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Nisha Mehta sssumes office as Health and Water Supply Minister |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nisha-mehta-sssumes-office-as-health-and-water-supply-minister |access-date=2026-03-29 |website=द हिमालयन टाइम्स |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनले [[भारत]]को [[मध्य प्रदेश]] स्थित [[जिवाजी विश्वविद्यालय]]बाट सम्बन्धन प्राप्त पोस्ट ग्रेजुएट कलेज अफ नर्सिङ, ग्वालियरबाट नर्सिङमा स्नातकोत्तर तहको शिक्षा हासिल गरेकी छिन्।<ref>{{Cite web |date=2026-03-28 |title=Nisha Mehta Biography: From Nurse to Nepal's Health Minister (2026) - FameReports |url=https://famereports.com/nisha-mehta-biography-health-minister-nepal/ |access-date=2026-03-28 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref>उनी [[कुशवाहा]]/[[कोइरी]] जातकी हुन्। == राजनीतिक वृत्ति == === नर्सिङ === नेपाल फर्केपछि उनले धरान स्थित [[वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]]मा क्लिनिकल नर्सको रूपमा करिब तीन वर्ष काम गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी विराटनगरको विराट टिचिङ अस्पतालमा नर्स र सह-प्राध्यापकका रूपमा आबद्ध भएकी थिइन्।<ref name="bio" /><ref name="nurse" /> === राजनीति === उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] स्थापनाकाल देखि नै सो पार्टीको साधारण सदस्य रहँदै आएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=2026-03-28 |title=नर्स निशा मेहता बनिन् स्वास्थ्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898828/nurse-nisha-mehta-becomes-health-minister |access-date=2026-03-29 |website=अनलाइनखबर |language=नेपाली}}</ref> [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को निर्वाचन]]मा पनि उनको नाम पार्टीको समानुपातिक सूचीमा समावेश थियो, यद्यपि सो समयमा उनी सांसद निर्वाचित हुन सकेकी थिइनन्।<ref>{{Cite web |last=Kami |first=Sudip |date=2026-03-27 |title=Facing a daunting task of revamping health sector |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/28/facing-a-daunting-task-of-revamping-health-sector |access-date=2026-03-29 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == मेहताले कोशी प्रदेश प्रहरी अस्पतालका प्रमुख तथा प्रहरी नायब उपरीक्षक डा. सरोज सिंहसँग विवाह गरेकी छिन्।<ref name="bio" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका मानिसहरू]] 8tlyrpabpn47scg386wyo4wbgilvb1s 0 150778 1366098 1365832 2026-07-16T06:46:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366098 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[सिख धर्म]] | image = 18th century painting of Guru Amar Das.jpg | caption = गुरु अमर दासको अठारौँ शताब्दीको उत्तरार्धको चित्र | birth_name = अमर दास | birth_date = ५ मे १४७९ | birth_place = बसरके, [[दिल्ली सल्तनत]]<ref name=eosamardas/> <br> {{small|(हालको [[अमृतसर जिल्ला]], [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]])}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|01|1479|05|05}} | death_place = [[गोइन्दवाल साहिब]], [[मुगल साम्राज्य]] <br> {{small|(हालको [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]])}} | period = १५५२–१५७४ | known_for = * [[आनन्द साहिब]] * [[सिख मञ्जी]] प्रणाली * [[लङ्गर (सिख धर्म)|लङ्गर]] * [[दिवाली]] र [[वैशाखी]]का अवसरमा सिख धार्मिक सभा * [[सती प्रथा]] र [[पर्दा प्रथा]]को विरोध | predecessor = [[गुरु अंगद देव]] | successor = [[गुरु रामदास ]] | spouse = [[मनसा देवी (सिख धर्म)|मनसा देवी]] | children = भाई मोहन (१५०७–१५६७)<br>भाई मोहरी (१५१४–१५६९)<br>बिबी दानी (१५२६–१५६९)<br>[[माता भानी|बिबी भानी]] (१५३२–१५९८) | parents = तेज भान र माता लक्ष्मी देवी | native_name = ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ | native_name_lang = pa | location = [[गोइन्दवाल]] | other_names = तेस्रो गुरु<br>तेस्रो नानक }} '''गुरु अमर दास''' ([[गुरुमुखी]]: ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ, उच्चारण: {{IPA|pa|gʊɾuː əməɾᵊ d̯aːsᵊ|}}; ५ मे १४७९ – १ सेप्टेम्बर १५७४), जसलाई '''गुरु अमरदास''' पनि भनिन्छ, [[सिख धर्म]]का तेस्रो गुरु थिए। उनी ७३ वर्षको उमेरमा २६ मार्च १५५२ मा [[सिख गुरु]] बने।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref>{{failed verification|reason=The date is not mentioned in the article|date=March 2020}}<ref>{{Cite journal |last=Ikeda |first=Atsushi |date=September 2019 |title=Cultural Negotiation in Early Sikh Imagery: Portraiture of the Sikh Gurus to 1849 |url=https://sikhresearchjournal.org/wp-content/uploads/articles/SRJ-Cultural_Negotiation_in_Early-Sikh%20Imagery_by_Atsushi_Ikeda_Sept2019.pdf |journal=Sikh Research Journal |volume=4 |issue=1 |page=33 |quote=Guru Amar Das (1479–1574) is the third Guru and was inaugurated in 1552 at the age of 73. |access-date=24 November 2022 |archive-date=12 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145054/https://sikhresearchjournal.org/wp-content/uploads/articles/SRJ-Cultural_Negotiation_in_Early-Sikh%20Imagery_by_Atsushi_Ikeda_Sept2019.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112145054/https://sikhresearchjournal.org/wp-content/uploads/articles/SRJ-Cultural_Negotiation_in_Early-Sikh%20Imagery_by_Atsushi_Ikeda_Sept2019.pdf |date=12 January 2024 }}</ref> सिख धर्म ग्रहण गर्नुअघि, एउटा तीर्थयात्राका क्रममा आफ्नो ''गुरु''को खोजी गर्न प्रेरित भएपछि, अमर दासले आफ्ना भतिजाको पत्नी [[बिबी अम्रो]]ले [[गुरु नानक]]को एक भजन गाइरहेको सुने। उक्त भजनले उनलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्‍यो।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> बिबी अम्रो दोस्रो सिख गुरु [[गुरु अङ्गद]]की छोरी थिइन्। अमर दासले बिबी अम्रोलाई आफूलाई उनका पितासँग भेट गराइदिन आग्रह गरे।<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> सन् १५३९ मा, ६० वर्षको उमेरमा अमर दासले गुरु अङ्गदसँग भेट गरे, सिख धर्म ग्रहण गरे र आफूलाई पूर्ण रूपमा गुरुको सेवामा समर्पित गरे।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=37}}</ref> सन् १५५२ मा आफ्नो निधनअघि गुरु अङ्गदले अमर दासलाई [[सिख धर्म]]का तेस्रो गुरुका रूपमा नियुक्त गरे।<ref name="Farhadian2015p342"/> गुरु अमर दास गुरुहरूको शिक्षामा महत्त्वपूर्ण नवीनता ल्याउने व्यक्तित्व थिए। उनले प्रशिक्षित धर्मप्रचारकहरू नियुक्त गरेर [[मञ्जी (सिख धर्म)|मञ्जी प्रणाली]] नामक धार्मिक संगठनको स्थापना गरे। यस प्रणालीले सिख धर्मको संगठनात्मक विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो र आजसम्म पनि विभिन्न स्वरूपमा कायम रहेको छ।<ref name="cole20" /><ref name="FenechMcLeod2014p29" /> उनले महिलाहरूमा सिख धर्मको प्रचार–प्रसारका लागि [[पीरी (सिख धर्म)|पीरी प्रणाली]]को पनि स्थापना गरे।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=21 September 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> उनले आफ्ना भजनहरूको रचना तथा सङ्कलन गरी एउटा ''पोथी'' (पुस्तक) तयार पारे, जसले पछि [[आदि ग्रन्थ]]को निर्माणका लागि आधार प्रदान गर्‍यो।<ref name="Fenech2014p41" /><ref name="Balslev2014p39" /> उनले सामाजिक सुधारका क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय योगदान दिए। उनले विधवा पुनर्विवाहलाई अनुमति दिए, अन्तरजातीय वैवाहिक सम्बन्धलाई प्रोत्साहन गरे, एकपत्नी प्रथालाई समर्थन गरे, [[सती प्रथा]]माथि प्रतिबन्ध लगाए तथा [[पर्दा प्रथा]]लाई निरुत्साहित गरे।<ref name=":22" /> गुरु अमर दास ९५ वर्षको उमेरसम्म सिखहरूको गुरुका रूपमा रहे। आफ्नो जीवनको अन्त्यतिर उनले आफ्ना ज्वाइँ भाई जेठालाई आफ्नो उत्तराधिकारीका रूपमा नियुक्त गरे। पछि उनी [[गुरु राम दास]]का नामले प्रसिद्ध भए।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== === पारिवारिक पृष्ठभूमि र जन्म === गुरु अमर दासको जन्म ५ मे १४७९ मा (केही स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष १५०९ पनि उल्लेख गरेका छन्।{{Efn|केही स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष १५०९ भएको उल्लेख गरेका छन्।|group=note}}) हालको [[अमृतसर जिल्ला]], [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]] (भारत) अन्तर्गत पर्ने बसरके गाउँमा पिता तेज भान भल्ला र माता बख्त कौर (जसलाई सुल्लाखनी, लक्ष्मी देवी वा रूप कौरका नामले पनि चिनिन्छ{{Efn|हरिश सी. जैनका अनुसार उनकी आमालाई 'सुल्लाखनी' र 'लक्ष्मी देवी' भनेर उल्लेख गर्नु त्रुटिपूर्ण हो।|group=note}})का घरमा भएको थियो।<ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम हरि दास थियो।<ref name=":8" /> उनको परिवार [[खत्री]] समुदायको भल्ला [[गोत्र]] (वंश)सँग सम्बन्धित थियो। अमर दास चार भाइमध्ये जेठा सन्तान थिए।<ref name=":022" /> उनले कृषि तथा व्यापार दुवै पेशामा संलग्न भएर जीवनयापन गरेका थिए।<ref name=":022" /> ==== जन्म ==== गुरु अमर दासको जन्मवर्षका रूपमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको तथा अभिलेखमा पाइने मिति सन् १४७९ हो। यद्यपि, धेरै स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष सन् १५०९ भएको पनि उल्लेख गरेका छन्।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> गुरुको जन्मवर्ष सन् १४७९ भएको पुष्टि गर्ने स्रोतहरूमा [[गण्डा सिंह (इतिहासकार)|गण्डा सिंह]]को ''Makhaz-i-Twarikh-i-Sikhan'', [[करम सिंह (इतिहासकार)|करम सिंह]]को ''Gurpurab Nirnay'', [[काह्न सिंह नभा]]को ''[[महान कोश]]'', [[म्याक्स आर्थर म्याकअलिफ]]को ''The Sikh Religion'' तथा [[ज्ञानी ज्ञान सिंह]]का ''Panth Prakash'' र ''[[Twarikh Guru Khalsa]]'' समावेश छन्।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> गुरुको जन्मवर्ष सन् १५०९ भएको उल्लेख गर्ने स्रोतहरूमा [[जोसेफ डेभी कनिङ्घम]]को ''History of the Sikhs'' तथा केसर सिंह चिब्बरको ''Bansavalinama'' रहेका छन्।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[कवि सन्तोख सिंह]]ले आफ्नो ''[[सूरज प्रकाश]]'' ग्रन्थमा गुरु अमर दासको जन्मवर्ष अझ अघिको अर्थात् सन् १४६९ उल्लेख गरेका छन्, जुन [[गुरु नानक गुरपुरब|गुरु नानक]]को जन्मवर्षसँग मेल खान्छ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === विवाह === बीस वर्षको प्रारम्भिक उमेरमा अमर दासले [[मनसा देवी (सिख धर्म)|मनसा देवी]]सँग विवाह गरे। उनीहरूका चार सन्तान भए, जसको नाम दानी (छोरी; जन्म १५३०), भानी (छोरी; जन्म ३ अगस्ट १५३३), मोहन (छोरा; जन्म ११ मार्च १५३६) र मोहरी (छोरा; जन्म २ जुन १५३९{{Efn|मोहरीको नामलाई वैकल्पिक रूपमा 'मोहारी' पनि लेखिन्छ।|group=note}}) राखिएको थियो।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":022" /> चार सन्तानमध्ये भानी गुरु अमर दासकी सबैभन्दा प्रिय सन्तान थिइन्।<ref name=":8" /> === धार्मिक तीर्थयात्रा === अमर दासले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय [[हिन्दु धर्म]]को [[वैष्णव सम्प्रदाय]]लाई अनुसरण गरेका थिए।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote= Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> उनी हरेक वर्ष [[हिमालय]] हुँदै [[गङ्गा]] नदी किनारस्थित [[हरिद्वार]]सम्म करिब बीस पटक तीर्थयात्रा गरेको व्यक्तिका रूपमा परिचित थिए।<ref name=":022" /> सन् १५३९ तिर यस्तै एक हिन्दु तीर्थयात्राका क्रममा उनको भेट एक हिन्दु साधु (''[[साधु]]'')सँग भयो। ती साधुले अमर दासलाई किन आफ्नो [[गुरु]] (शिक्षक तथा आध्यात्मिक मार्गदर्शक) नभएको भनी प्रश्न गरे, जसपछि अमर दासले गुरु ग्रहण गर्ने निर्णय गरे।<ref name="eosamardas" /><ref name=":022" /> गङ्गा नदीको आफ्नो बीसौँ तीर्थयात्राबाट फर्कने क्रममा उनले दोस्रो सिख गुरु गुरु अङ्गदकी छोरी बिबी अम्रोले [[गुरु नानक]]को एक भजन गाइरहेको सुने।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /><ref name=":022" /> अम्रोसँग अमर दासको चिनजान उनको ससुराली पक्षमार्फत भएको थियो, किनकि अम्रोको विवाह अमर दासका भाइका छोरासँग भएको थियो।<ref name=":8" /><ref name=":022" /> बिबी अम्रोबाट उनले गुरु अङ्गदका बारेमा जानकारी प्राप्त गरे र उनको सहयोगमा सिख धर्मका दोस्रो गुरु गुरु अङ्गदसँग भेट गरे। त्यसपछि उनले आफूभन्दा धेरै कम उमेरका गुरु अङ्गदलाई आफ्ना आध्यात्मिक गुरुका रूपमा स्वीकार गरे।<ref name="eosamardas" /><ref name=":022" /> ==== चाडपर्व ==== [[पाशौरा सिंह (सिख विद्वान)|पाशौरा सिंह]], लुइस ई. फेनेक तथा विलियम म्याकलियोडजस्ता विद्वानहरूका अनुसार गुरु अमर दासले सिख धर्ममा "विशिष्ट विशेषताहरू, तीर्थयात्रा, चाडपर्व, धार्मिक स्थल तथा धार्मिक संस्कारहरू"को विकास र संस्थागत स्थापनामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। त्यसयता यी तत्वहरू सिख धर्मका अभिन्न अङ्गका रूपमा रहेका छन्।<ref name="Fenech2014p41" /> गुरु अमर दासले वैशाखी र दिवालीलाई वर्षमा दुई पटक मनाइने प्रमुख धार्मिक पर्वका रूपमा व्यवस्थित गरे, जसका अवसरमा सिखहरू एकै स्थानमा भेला भई आफ्ना गुरुसँग प्रत्यक्ष भेटघाट गर्न सक्थे।<ref name=":022" /> == निधन == आफ्नो [[ज्योति ज्योत]] हुनु केही समयअघि, उनको प्रपौत्र [[बाबा सुन्दर|बाबा सुन्दर]]द्वारा रचित ''[[रामकली सदु]]'' अनुसार, गुरु अमर दासले आफ्ना सम्पूर्ण पारिवारिक सदस्यहरूलाई नयाँ गुरु राम दासलाई स्वीकार गर्न आह्वान गरे। त्यसपछि उनले स्वयं भाई जेठाको निधारमा चन्दनको टीका लगाई उनलाई आफ्नो उत्तराधिकारीका रूपमा [[गुरु गद्दी|गुरु गद्दीमा अभिषेक]] गरे।<ref name=":02">{{Cite book |last=Chauhan |first=G.S. |title=Bani of Bhagats |publisher=Hemkunt Press |year=2006 |isbn=9788170103561 |pages=134 |chapter=Chapter 17: Baba Sunder ji}}</ref> गुरु अमर दासको सन् १५७४ मा गोइन्दवाल साहिबमा निधन भयो। अन्य सिख गुरुहरूको परम्पराअनुसार उनको पनि दाहसंस्कार गरियो र दाहसंस्कारपछि बाँकी रहेका "फूल" (अर्थात् अस्थी तथा खरानी) {{Transliteration|hi|हरिसर}} (बग्ने पवित्र जल)मा विसर्जन गरियो। == साहित्य == गुरु अमर दासद्वारा रचित धेरै साहित्यिक कृतिहरूको श्रेय उनलाई दिइन्छ। उनका काव्यात्मक रचनाहरू गुरु नानकका रचनासँग अत्यन्त मिल्दोजुल्दो छन्। उनी उच्च उमेरमा गुरु बनेका कारण उनले अपेक्षाकृत परम्परावादी शैली अपनाएको हुन सक्ने विद्वानहरूको मत छ। साथै, उनको गुरुत्वकालमा सिख साहित्यिक परम्पराले उल्लेखनीय विकास गर्‍यो, जसको एउटा प्रमुख उदाहरण गोइन्दवाल पोथीहरूको सङ्कलन हो। गुरु अमर दासले [[भगत बाणी]]का ती अंशहरूमा पनि टिप्पणी गरेका छन्, जुन त्यस समयसम्म गोइन्दवाल पोथीहरूमा समावेश भइसकेका थिए। उनका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कृतिमध्ये ''[[आनन्द साहिब]]'' प्रमुख हो, जसमा गुरु, उनका शिष्य (सिखहरू) तथा ''[[गुरबाणी|बाणी]]''बीचको सम्बन्धलाई मुख्य विषयका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == लोकप्रिय संस्कृतिमा == '''''गुरु अमरदास''''' सन् १९७९ मा निर्माण गरिएको एक [[वृत्तचित्र]] हो। यस वृत्तचित्रको निर्देशन प्रेम प्रकाशले गरेका हुन् भने यसको निर्माण [[भारत सरकार]]को [[फिल्म्स डिभिजन अफ इन्डिया|फिल्म्स डिभिजन]]ले गरेको हो। यसमा गुरु अमर दासको जीवन तथा शिक्षाबारे चर्चा गरिएको छ।<ref>{{Cite web|title=GURU AMARDAS {{!}} Films Division|url=https://filmsdivision.org/shop/guru-amardas|access-date=12 June 2021|website=filmsdivision.org}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612092355/https://filmsdivision.org/shop/guru-amardas |date=12 June 2021 }}</ref> == चित्रावली == <gallery> File:Guru Amar Das, painting from ca.1800–1810.jpg|गुरु अमर दासको चित्र, करिब सन् १८००–१८१०। File:Guru Amar Das miniature.jpg|गुरु अमर दासको लघुचित्र। File:Stamp of India - 1979 - Colnect 312147 - 500th Birth Anniv Guru Amar Das - Sikh Leader.jpeg|गुरु अमर दासको ५००औँ जन्मजयन्तीको अवसरमा सन् १९७९ मा जारी गरिएको भारतीय हुलाक टिकट। </gallery> == टिप्पणी == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | before = [[गुरु अङ्गद]] | title = [[सिख गुरुहरू|सिख गुरु]]|years=२६ मार्च १५५२ – १ सेप्टेम्बर १५७४ | after = [[गुरु राम दास]] }} {{s-end}} {{Authority control}} exq8tfybmijyovch3iqwm0mfvt5rnb6 0 150837 1366102 1366018 2026-07-16T07:35:57Z Saroj 31493 उद्यतन गरियो 1366102 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २०२६ फिफा विश्वकप फाइनल | other_titles = | image = File:MetLife Stadium Exterior, 2026 FIFA World Cup (June 20, 2026) (cropped).jpg | event = [[२०२६ फिफा विश्वकप]] | caption = [[मेटलाइफ रङ्गशाला]] (जुन २०२६ सम्म), फाइनलको आयोजक स्थल | team1 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | team1association = {{flagdeco|ESP|size=30px}} | team1score = | team2 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | team2association = {{flagdeco|ARG|size=30px}} | team2score = | details = | date = {{Start date|2026|07|19}} | stadium = [[मेटलाइफ रङ्गशाला]]{{Efn|"न्युयोर्क न्युजर्सी रङ्गशाला" भनेर उल्लेख गरिएको}} | city = [[इस्ट रदरफोर्ड, न्युजर्सी|इस्ट रदरफोर्ड]] | man_of_the_match1a = | referee = | attendance = | weather = | previous = [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|२०२२]] | next = ''२०३०'' }} '''२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल''' पुरुष राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरूका लागि [[फिफा]]को प्रतियोगिताको २३औँ संस्करण [[२०२६ फिफा विश्वकप]]को अन्तिम खेल हुनेछ। यो खेल जुलाई १९, २०२६ मा हुने तय भएको छ र युरोपेली च्याम्पियन [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] र डिफेन्डिङ च्याम्पियन [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]बीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ। फाइनल संयुक्त राज्य अमेरिकाको [[न्युयोर्क सहर]] नजिकै न्युजर्सीको [[इस्ट रदरफोर्ड, न्युजर्सी|इस्ट रदरफोर्ड]]स्थित [[मेटलाइफ रङ्गशाला]]मा आयोजना हुनेछ। ==पृष्ठभूमि== फिफाले फाइनलको मिति २०२३ मार्च १६ मा घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite press release |date=March 16, 2023 |title=Date set for FIFA World Cup 26 final |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/date-set-for-2026-world-cup-final-canada-mexico-usa |publisher=FIFA |accessdate=January 18, 2024}}</ref> फिफाले फाइनलको आयोजक मेटलाइफ रङ्गशालाको घोषणा २०२४ फेब्रुअरी ४ मा गरेको थियो।<ref>{{cite news |last=Dominski |first=Michael |date=February 4, 2024 |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |work=[[The Athletic]] |url-access=subscription |access-date=February 4, 2024}}</ref> यो घोषणा सुरुमा २०२३ को अन्त्यतिर हुने अपेक्षा गरिएको थियो, तर योजना निर्माणसम्बन्धी कठिनाइका कारण ढिलाइ भएको थियो।<ref>{{cite news |last=Panja |first=Tariq |date=September 15, 2023 |title=FIFA Delays Have Cities Worried About 2026 World Cup Plans |url=https://www.nytimes.com/2023/09/15/sports/soccer/2026-world-cup.html |work=[[The New York Times]] |url-access=limited |accessdate=January 18, 2024}}</ref> ==मनोरञ्जन== {{main|२०२६ फिफा विश्वकप फाइनलको मध्यविराम कार्यक्रम}} २०२६ को फाइनल एनएफएलको [[सुपर बाउल]]मा हुनेजस्तै मध्यविराम कार्यक्रम समावेश गर्ने पहिलो विश्वकप फाइनल हुनेछ। फिफाले २०२४ नोभेम्बर २८ मा उक्त कार्यक्रमको घोषणा गरेको थियो, जसमा ग्लोबल सिटिजन सह-निर्माताका रूपमा सूचीकृत थियो।<ref>{{cite news |last=Willman |first=Chris |date=September 28, 2024 |url=https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |title=Global Citizen to Produce Halftime Show for FIFA World Cup Final, Starting in 2026 |access-date=June 28, 2026 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928223758/https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |archive-date=September 28, 2024}}</ref> [[कोल्डप्ले]]का [[क्रिस मार्टिन]]द्वारा संयोजन गरिएको ११ मिनेट लामो मध्यविराम कार्यक्रमको मुख्य आकर्षण [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|म्याडोना]], [[सकिरा]] र [[बिटिएस]] हुनेछन्।<ref>{{cite news |last=Morgan |first=Emmanuel |date=May 14, 2026 |title=Shakira, Madonna and BTS Are First World Cup Final Halftime Show |url=https://www.nytimes.com/2026/05/14/arts/music/world-cup-halftime-shakira-madonna-bts.html |work=The New York Times |url-access=limited |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="BBC-Halftime">{{cite news |last=McKenna |first=Lorraine |date=May 14, 2026 |title=Madonna, Shakira & BTS to headline World Cup show |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |access-date=May 14, 2026 |publisher=[[BBC Sport]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514111629/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}</ref> जुलाई ८ मा [[जस्टिन बीबर]], बर्ना ब्वाय, गुस्ताभो डुडामेल र पीएस२२ कोरस (जसमा कोल्डप्ले पनि समावेश हुनेछ) मध्यविराम कार्यक्रममा थपिएका थिए।<ref>{{cite news |title=Justin Bieber joins World Cup final halftime show lineup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49308434/justin-bieber-2026-world-cup-final-half-show-lineup |access-date=8 July 2026 |work=ESPN.com |agency=Associated Press |date=8 July 2026}}</ref> यस प्रस्तुतिमार्फत फिफा ग्लोबल सिटिजन शिक्षा कोषका लागि १० करोड अमेरिकी डलर सङ्कलन गर्ने लक्ष्य पनि राखिएको छ।<ref name="BBC-Halftime"/> मध्यविराम कार्यक्रमलाई अत्यधिक व्यावसायीकरण गरिएको र खेलको अनावश्यक अमेरिकीकरण भएको भन्दै फुटबल टिप्पणीकार र समर्थकहरूले आलोचना गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Church |first=Ben |date=May 15, 2026 |url=https://edition.cnn.com/2026/05/15/sport/world-cup-halftime-show-reaction |title=Why some purists can't stand the idea of a World Cup halftime show |publisher=[[CNN]] |access-date=June 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516130825/https://edition.cnn.com/2026/05/15/sport/world-cup-halftime-show-reaction |archive-date=May 16, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name="Guardian-Halftime">{{cite news |last=Hughes |first=Matt |date=June 10, 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/10/tv-rights-holders-frustrated-over-world-cup-final-half-time-show-delay |title=TV rights holders frustrated over World Cup final half-time show delay |work=[[The Guardian]] |access-date=June 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610181725/https://www.theguardian.com/football/2026/jun/10/tv-rights-holders-frustrated-over-world-cup-final-half-time-show-delay |archive-date=June 10, 2026 |url-status=live}}</ref> खेलका आधिकारिक नियमअनुसार मध्यविराम १५ मिनेटभन्दा बढी हुन सक्दैन, तर २०२४ को कोपा अमेरिका फाइनल र २०२५ को फिफा क्लब विश्वकप फाइनलका मध्यविराम कार्यक्रम भने क्रमशः २४ मिनेटसम्म पुगेका थिए।<ref name="Guardian-Halftime"/><ref>{{cite news |last=Marcotti |first=Gabriele |author-link=Gabriele Marcotti |date=March 8, 2025 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |title=FIFA can have a World Cup halftime show... within 15 minutes |access-date=June 26, 2026 |publisher=[[ESPN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514115407/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}</ref> == खेल == === विवरण === <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=३:००&nbsp;अपराह्न [[युटिसी−०४:००|युटिसी−४]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|ESP}} |score={{score link|२०२६ फिफा विश्वकप नकआउट चरण#फाइनल|खेल १०४|२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल}} |team2={{#invoke:flag|fb|ARG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[मेटलाइफ रङ्गशाला]], [[इस्ट रदरफोर्ड, न्युजर्सी|इस्ट रदरफोर्ड]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 13, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> <section begin=Line-ups /> {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Man of the Match:''' <br /> --><!-- '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:''' <br /> <br /> <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br /> <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br /> <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />--> <includeonly>|}</includeonly><section end=Line-ups /> |style="width:60%; vertical-align:top;"| {{Match rules |ref = <ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> |extra time = y |penalties = y |named subs = 15 |additional sub ET = y |subs allowed = 5 |sub opportunities = y |concussion sub = y }} |} ==टिप्पणीहरू== {{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===प्रतिवेदनहरू=== {{Reflist|group=Report}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} * [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 २०२६ फिफा विश्वकपको आधिकारिक वेबसाइट] {{२०२६ फिफा विश्वकप}} {{फिफा विश्वकप}} [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकप|फाइनल]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप फाइनल|२०२६]] n0flr62rtukuarnolchugvk4mx48wdo 0 150839 1366087 1366051 2026-07-16T02:05:03Z Armadillo Jack 79796 1366087 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = 12th Street | style = Dallas Area Rapid Transit | type = [[DART रेल]] | image = 12th Street Station.jpg | caption = सिल्भर लाइन रेल ग्राउन्ड स्टेशनमा (२०२५) | address = ११८० १२ औं स्ट्रिट[१] प्लानो, टेक्सास <br /> 1180 12th Street<ref name="City Fact Sheet">{{Cite web |title=Silver Line Fact Sheet: City of Plano |url=https://dart.org/docs/default-source/silverline/dart-silver-line-project-fact-sheets/planofactsheet080123.pdf |archive-date= |access-date=2024-06-10 |website=[[Dallas Area Rapid Transit]]}}</ref> | borough = [[Plano, Texas]] | coordinates = {{coord|33.015417|-96.699278|display=inline;title}} | owned = डलास एरिया रैपिड ट्रांजिट (DART) | lines = <!-- line information is detailed under "services" --> | platforms = रेड/ओरेन्ज: २ साइड प्लेटफर्महरू<br />सिल्भर: २ साइड प्लेटफर्महरू | tracks = रेड/ओरेन्ज: २<br />सिल्भर: २ | connections = {{bus icon}} [[Dallas Area Rapid Transit|DART]]: {{DART LB|236}}, {{DART LB|247}}, {{DART GL|eastplano|East Plano|(M-Sun)}}<ref name="Silver Line Schedule">{{cite web |title=Rail Guide: Silver Line |url=https://dartorgcmsblob.dart.org/prod/docs/default-source/silverline/dart-silverline-guide_oct-2025.pdf?sfvrsn=71dd4dcf_2 |website=[[Dallas Area Rapid Transit]] |pages=18 |date=2025-10-25}}</ref> | structure = रेड/ओरेन्ज: माथि उठाइएको<br>सिल्भर: जमिन | parking = ३१३ ठाउँहरू | bicycle = | disabled = Yes | code = | zone = | opened = {{Start date and age|2025|10|25}} | rebuilt = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | services = | mapframe = yes | mapframe-marker = rail-light | mapframe-marker-color = #000 | mapframe-zoom = 15 | image_size = }} '''ट्वेल्थ स्ट्रिट स्टेशन''' भनेर  DART रेल नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो।<ref name="4 Things">{{Cite web|url=https://www.dallasnews.com/news/transportation/2018/07/28/here-are-4-things-dart-s-cotton-belt-stations-will-mean-for-plano/|title=Here are 4 things DART's Cotton Belt stations will mean for Plano|last=Leszcynski|first=Ray|date=2018-07-28|website=[[The Dallas Morning News]]|publisher=[[DallasNews Corporation|A. H. Belo Corporation]]|language=en|access-date=2024-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dartorgcmsblob.dart.org/prod/docs/default-source/silverline/dart-silver-line-project-fact-sheets/12thst-factsheet.pdf?sfvrsn=8366633c_1|title=Silver Line Fact Sheet: 12th Street Station|website=[[Dallas Area Rapid Transit]]|access-date=2024-06-10}}</ref><ref name=":0">{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/dart-silver-line-launch-free-rides-connects-seven-cities/|title=DART rolls out Silver Line with free rides and rider praise|last1=Holguin|first1=Briseida|date=October 26, 2025|work=[[KTVT]]|access-date=October 27, 2025|publisher=[[CBS News and Stations]]}}</ref>ट्वेल्थ स्ट्रिट स्टेशन प्लानोको ऐतिहासिक ट्वेल्थ औं स्ट्रिट छिमेक र ऐतिहासिक रूपमा अफ्रिकी अमेरिकी डगलस समुदायलाई सेवा दिन्छ। यसमा रेड लाईनका  र  ओरेन्ज लाईनका  लागि  उन्नत संरचना र सिल्भर लाईनहरू लागि जमिन सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ।। यसको उद्घाटन अक्टोबर २५, २०२५ मा भएको थियो।व्यस्त समयमा, व्यस्त समयमा, यो स्टेसनको ओरेन्ज लाइनका लागि  वैकल्पिक  टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ स्टेशनमा दुईवटा छुट्टाछुट्टै प्लेटफर्महरू छन्। ट्वेल्थ स्ट्रिट र के एभिन्यूको चौबाटोमा जमिनको सतहमा अवस्थित सिल्भर लाइन प्लेटफर्ममा ३१३-स्पेस पार्किङ स्थल, यात्रु ड्रप-अफ क्षेत्र र पाँच बस बेहरू छन्। प्लेटफर्ममा इन्डस्ट्रियल शैली छ, जसले छिमेकको इतिहासलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। यो स्टेशन फोर्ट वर्थ र वाइली बीचबाट ५४ माइल (८७ किलोमिटर) दक्षिणमा लामो रेल करिडोरमा कटअवे बेल्टमा अवस्थित छ। १८७१ मा सेन्ट लुइस साउथवेस्टर्न रेलवेद्वारा निर्मित, यो करिडोर १९९० मा DART द्वारा सम्भावित यात्रु रेल लाइनको लागि खरिद गरिएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] d33ghfjd9jm6hi06h16z8lv6n7onusm 3 150843 1366071 2026-07-15T19:00:20Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366071 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Dhirendar Bahadur Maharaज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९२२]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Dhirendar Bahadur Mahara|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:४५, १६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) 2i1oiu0pzysid52jmmuz0q4sty1ka6g