विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 6412 1366831 1363702 2026-07-24T10:07:36Z Bishaldev100 28807 /* भक्तपुर विजय */ 1366831 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि नेपाल एकिकरण अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ। ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा तेजनरसिह मल्लका गई शरण लिएका थिएँ। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्व सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा विजयपुरका राजा कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिएँ। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिएँ।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] tjnj417uuk1p8ep2lim0ko95bq0j1yr 1366838 1366831 2026-07-24T10:44:09Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुरको पतन */ 1366838 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि नेपाल एकिकरण अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/ |date=18 January 2015 }}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ। ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिएँ। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्व सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा विजयपुरका राजा कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिएँ। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिएँ।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |date=2023-10-08 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] gz78f5ydw6ef5m9j5ls4v8mnw3jbtpe 0 46692 1366828 1366566 2026-07-24T10:01:45Z Bishaldev100 28807 /* पाटनमा शरण */ 1366828 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = जयप्रकाश मल्ल | image = Prakash Malla.Nepal.JPG | caption = जयप्रकाश मल्लको तस्विर | title = कान्तिपुरका राजा | predecessor = [[जगज्जय मल्ल]] | successor = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो | royal house = [[मल्ल वंश]] | house-type = वंश | father = [[जगज्जय मल्ल]] | mother = कुमुदिनी रानी | issue = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]] | siblings = राजेन्द्रप्रकाश<br>राज्यप्रकाश<br>नरेन्द्रप्रकाश<br>चन्द्रप्रकाश | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = | death_date = १८२६<br>ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ |reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५ |spouse =[[रानी दयावती]] |birth_place= कान्तिपुर दरबार |death_place= [[आर्यघाट]] }} '''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए। आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्। == शासन काल तथा सङ्घर्ष == राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा<ref>{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=रमेशजङ्ग थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})</ref> मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। === आन्तरिक सङ्घर्ष === उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो। उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। राज्यप्रकाश मल्ल दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी "मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला" भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।   उता खस थरीहरूले "अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्" भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए। त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ," अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला" भन्ने आज्ञा गरे। "मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ" भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे। त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए। त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]<ref>https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=atal+thapa&source=bl&ots=NYjrz601ug&sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&q=atal%20thapa&f=false</ref>, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए <ref>https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&q=Kashiram+thapa&dq=Kashiram+thapa&hl=en&sa=X&redir_esc=y</ref>। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।<ref>लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज</ref> ===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ === वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।<ref>Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.</ref> गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए। === गद्दीच्युत === गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए। ===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ === वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो। [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ === ===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ === ===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग === किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो। सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।<ref>वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८</ref> अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन। ===कान्तिपुर गोर्खामा विलय=== वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}</ref> ==पाटनमा शरण== जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> ==भक्तपुरमा शरण== ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।<ref name=":0" /> राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए। ===भक्तपुरको लडाइँ=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए। सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।<ref>[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}</ref><ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।<ref name="kayastha267">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}</ref> भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf पूर्णिमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806154754/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |date=2019-08-06 }}</ref> ==मृत्यु== ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-<ref name=":02">{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> <ref>{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" | '''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> ==कार्यहरू == * विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको "जावा" हो। * स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। * [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]] जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन | ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} {{मल्ल राजाहरू}} {{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] sgxml0s1u2vkta418euulmy9rk89v00 1366844 1366828 2026-07-24T11:16:38Z Bishaldev100 28807 /* आन्तरिक सङ्घर्ष */ 1366844 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = जयप्रकाश मल्ल | image = Prakash Malla.Nepal.JPG | caption = जयप्रकाश मल्लको तस्विर | title = कान्तिपुरका राजा | predecessor = [[जगज्जय मल्ल]] | successor = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो | royal house = [[मल्ल वंश]] | house-type = वंश | father = [[जगज्जय मल्ल]] | mother = कुमुदिनी रानी | issue = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]] | siblings = राजेन्द्रप्रकाश<br>राज्यप्रकाश<br>नरेन्द्रप्रकाश<br>चन्द्रप्रकाश | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = | death_date = १८२६<br>ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ |reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५ |spouse =[[रानी दयावती]] |birth_place= कान्तिपुर दरबार |death_place= [[आर्यघाट]] }} '''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए। आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्। == शासन काल तथा सङ्घर्ष == राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा<ref>{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=रमेशजङ्ग थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})</ref> मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। === आन्तरिक सङ्घर्ष === उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो। उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। राज्यप्रकाश मल्ल दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी "मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला" भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।   उता खस थरीहरूले "अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्" भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए। त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ," अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला" भन्ने आज्ञा गरे। "मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ" भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे। त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए। त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]<ref>https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=atal+thapa&source=bl&ots=NYjrz601ug&sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&q=atal%20thapa&f=false</ref>, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए <ref>https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&q=Kashiram+thapa&dq=Kashiram+thapa&hl=en&sa=X&redir_esc=y</ref>। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।<ref>लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज</ref> ===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ === वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।<ref>Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.</ref> गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए। === गद्दीच्युत === गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए। ===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ === वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो। [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ === ===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ === ===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग === किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो। सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।<ref>वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८</ref> अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन। ===कान्तिपुर गोर्खामा विलय=== वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}</ref> ==पाटनमा शरण== जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> ==भक्तपुरमा शरण== ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।<ref name=":0" /> राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए। ===भक्तपुरको लडाइँ=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए। सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।<ref>[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}</ref><ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।<ref name="kayastha267">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}</ref> भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf पूर्णिमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806154754/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |date=2019-08-06 }}</ref> ==मृत्यु== ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-<ref name=":02">{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> <ref>{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" | '''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> ==कार्यहरू == * विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको "जावा" हो। * स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। * [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]] जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन | ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} {{मल्ल राजाहरू}} {{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] iuayoqid23kvh0xq4lj2apns3f697od 0 75105 1366821 1363955 2026-07-24T05:01:13Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1366821 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ। नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै पटक बजेट प्रस्तुत गर्ने अर्थमन्त्री डा. [[रामशरण महत]] हुन्। उनले कुल ७ पटक बजेट प्रस्तुत गरेका छन् सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो। तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ। बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br />शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br />विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले राजासमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु हो। सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता छ। सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] [[श्रेणी:नेपालको आर्थिक इतिहास|बजेट]] ilx0r4zqjv0l53ygimx1wdo0r8q7ib2 0 81366 1366829 1366561 2026-07-24T10:04:23Z Bishaldev100 28807 1366829 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति पृथ्वीनारायण शाहले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] pbkixf6ry8eabd1qbf3k1k5lyx8sf8i 1366830 1366829 2026-07-24T10:04:58Z Bishaldev100 28807 /* कान्तिपुर */ 1366830 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] aqa0n6vycu4i52n2aeox07zp7dcf0cg 1366832 1366830 2026-07-24T10:08:56Z Bishaldev100 28807 /* कान्तिपुर */ 1366832 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] n84w0mn8ogaqj75yq4wn1hi6tlyu3rd 1366833 1366832 2026-07-24T10:28:40Z Bishaldev100 28807 /* कान्तिपुर */ 1366833 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए । उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे । जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लाले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए । पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] k05phdpt2dimxghdyzxvvvoql0cxjtb 1366834 1366833 2026-07-24T10:29:47Z Bishaldev100 28807 1366834 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए । उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे । जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लाले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए । पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] q5dx1x8bfszfy85bzgr4s11j1z8aha5 1366835 1366834 2026-07-24T10:37:43Z Bishaldev100 28807 1366835 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए । उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए । पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 8km8zninva6xr9dd1weqajsoj5h8g4i 1366836 1366835 2026-07-24T10:38:38Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुर */ 1366836 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए । उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] fidzclwxe9zls8p9qy6fe1xvdn0vchs 1366837 1366836 2026-07-24T10:38:56Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुर */ 1366837 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए । उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] ew28tn7itlzykx9y123afqug12hlx1k 1366839 1366837 2026-07-24T10:49:57Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुर */ 1366839 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो। ललितपुरमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त प्रधानलाई [[काजी]] गराई त्यहाँका शासनको अधिकार दिए । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == काठमाडौँमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले त्यहाँका रतीको धनसम्पत्तिमा रतीभर पनि बिगार नगरी आत्मसमर्पण गर्ने त्यहाँका मन्त्री वा प्रधानहरूको धनसम्पत्ति पनि थामिदिएका थिए । यस कारणले ललितपुरका प्रधानहरू पनि आत्मसमर्पण गर्न तत्पर भए । पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना गुरु श्रीहर्ष मिश्रलाई पठाई अभयको [[शपथ]] दिँदा गोपुरहरू खोलिदिए । यस कारणले पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यातका साथ गोरखाली सैन्य पठाई त्यस शहरमा अधिकार गरे। जयप्रकाश मल्ल [[छ प्रधान]]हरूसँग आत्मसमर्पण गर्न नहुने बता। तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए। उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] ca9aw8l9cfk0a9w3dwnx64eovf8nlsa 1366840 1366839 2026-07-24T10:51:00Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुर */ 1366840 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो। ललितपुरमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त प्रधानलाई [[काजी]] गराई त्यहाँका शासनको अधिकार दिए । == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == काठमाडौँमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले त्यहाँका रतीको धनसम्पत्तिमा रतीभर पनि बिगार नगरी आत्मसमर्पण गर्ने त्यहाँका मन्त्री वा प्रधानहरूको धनसम्पत्ति पनि थामिदिएका थिए । यस कारणले ललितपुरका प्रधानहरू पनि आत्मसमर्पण गर्न तत्पर भए । पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना गुरु श्रीहर्ष मिश्रलाई पठाई अभयको [[शपथ]] दिँदा गोपुरहरू खोलिदिए । यस कारणले १८२५ आश्विन २४ पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यातका साथ गोरखाली सैन्य पठाई त्यस शहरमा अधिकार गरे। जयप्रकाश मल्ल [[छ प्रधान]]हरूसँग आत्मसमर्पण गर्न नहुने बता। तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए। उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 8ooudfkbu8dajsh15c0cg1n54xuy5hy 1366841 1366840 2026-07-24T11:04:41Z Bishaldev100 28807 1366841 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो। ललितपुरमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त प्रधानलाई [[काजी]] गराई त्यहाँका शासनको अधिकार दिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == काठमाडौँमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले त्यहाँका रतीको धनसम्पत्तिमा रतीभर पनि बिगार नगरी आत्मसमर्पण गर्ने त्यहाँका मन्त्री वा प्रधानहरूको धनसम्पत्ति पनि थामिदिएका थिए । यस कारणले ललितपुरका प्रधानहरू पनि आत्मसमर्पण गर्न तत्पर भए । पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना गुरु श्रीहर्ष मिश्रलाई पठाई अभयको [[शपथ]] दिँदा गोपुरहरू खोलिदिए । यस कारणले १८२५ आश्विन २४ पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यातका साथ गोरखाली सैन्य पठाई त्यस शहरमा अधिकार गरे। जयप्रकाश मल्ल [[छ प्रधान]]हरूसँग आत्मसमर्पण गर्न नहुने बता। तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए। उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे।  जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 9kn3es0f4o1ynzx5745egyh0vvtv1xj 1366842 1366841 2026-07-24T11:10:15Z Bishaldev100 28807 1366842 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = [[जयप्रकाश मल्ल]] <br>[[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]<br>[[छ प्रधान]]{{आत्मसमर्पण}} | commander2 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[केहरसिंह बस्न्यात]] | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> रक्तपात बिहिन युद्ध थियो। ललितपुरमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त प्रधानलाई [[काजी]] गराई त्यहाँका शासनको अधिकार दिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2}}</ref> == कान्तिपुर == वि.स. १८२५ असोज १४ [[इन्द्रजात्रा]]को राति [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ [[जयप्रकाश मल्ल]] [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४९९-५०२|date=|publisher=|url=}}</ref> जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। == ललितपुर == काठमाडौँमा अधिकार भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले त्यहाँका रतीको धनसम्पत्तिमा रतीभर पनि बिगार नगरी आत्मसमर्पण गर्ने त्यहाँका मन्त्री वा प्रधानहरूको धनसम्पत्ति पनि थामिदिएका थिए । यस कारणले ललितपुरका प्रधानहरू पनि आत्मसमर्पण गर्न तत्पर भए । पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना गुरु श्रीहर्ष मिश्रलाई पठाई अभयको [[शपथ]] दिँदा गोपुरहरू खोलिदिए । यस कारणले १८२५ आश्विन २४ पृथ्वीनारायण शाहले केहरसिंह बस्न्यातका साथ गोरखाली सैन्य पठाई त्यस शहरमा अधिकार गरे। जयप्रकाश मल्ल [[छ प्रधान]]हरूसँग आत्मसमर्पण गर्न नहुने बता। तर ६ प्रधानहरुले पृथ्वीनारायण शाह सँग विचार गरिसकेका थिए। उनीहरूले पृथ्वीनाराणलाई शहरमा आउन निमन्त्रणा गरे। जय प्रकाश मल्ल र तेज नरसिंह मल्लले जती सम्झाइ बुझाई गरे पनि केही लागेन। "अब प्रधानहरू गोरखाका रैयत भए" भनी काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। आश्विन वदि ११ रोज ५ का दिन गोरखामहाराजको लश्करले ललितपुरमा प्रवेश गरी सर पनि गन्यो । नेपाली संवत् ८८९ पौष महीनामा गोरखामहाराजले पाटनमा प्रवेश गरी सिन्दूरयात्रा गरे । सरदार [[केहरसिंह बस्न्यात]]ले पाटनका काजी प्रधानहरूले नजराना दिएको वस्तु नजर गराउँदा खूब खुशी भई महाराजले स्यावासी दिए । तर ती काजीहरूलाई नराम्रो नियतका संकी कुनै युक्तिद्वारा मराए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_23_full.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=23 |pages=1}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nup9ocn5yt56fiedkw7j9sgj0ue7wis 0 97668 1366809 1324206 2026-07-23T13:08:50Z Bishaldev100 28807 /* हालका स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू */ 1366809 wikitext text/x-wiki [[चित्र:UNSC P5.PNG|right|upright=1.8|thumb|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू]] '''संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद'''मा [[चीन]] (पूर्व गणतन्त्र चीन) [[रुस]], फ्रान्स, संयुक्त अधिराज्य, संयुक्त राज्य अमेरिका स्थायी सदस्यहरू हुन्। यी देशहरू [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोश्रो विश्व युद्ध]]मा मित्र राष्ट्र र विजयी पक्ष थिए। यी सबै आणविक हतियार सम्पन्न राष्ट्र हुन्। [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]मा कुल १५ राष्ट्र हुन्छन्। ती मध्ये मात्र ५ स्थायी सदस्यलाई [[भिटो|भिटो अधिकार]] ([[भिटो|निषेधाधिकार]])हुन्छ, जसले परिषदको जुनसुकै मुद्धालाई रोक्न सक्छ। == हालका स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू== संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको हाल कायम रहेका स्थायी सदस्यहरूको तालिका यसअनुसार छ: {| class="wikitable" width=100% |- " ! width=12% | देश ! width=28% | हालको राष्ट्र प्रतिनिधित्व ! width=30% | पूर्व राष्ट्र प्रतिनिधित्व ! width=15% | हालको कार्यकारी नेता ! width=15% | [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घको स्थायी प्रतिनिधि|हालको प्रतिनिधि]] (२०२२ जनवरी) |- |style="background:#EAECF0"| {{flag|चीन}} | |{{flagdeco|Republic of China}} [[ताइवान|गणतन्त्र चीन]] (१९४५-१९७१) |राष्ट्रपति : [[सि जिनपिङ]]<br />Premier: [[लि कच्याङ]]{{efn|name=PRC|चीनको [[सरकार प्रमुख]] कानुनतः[[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्छ, यस पदमा हाल लि खच्याङ छन्। [[जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपतिहरूको सूची|चीनको राष्ट्रपति]]को पद एक [[आलंकारिक पद]] हो, तर [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव]] (वास्तविक नेता) ले नै यो पद लिने गरेका छन्। हालका [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] राष्ट्रपति सि जिनफिङ हुन्।}} |[[:en:Zhang_Jun_(ambassador)|Zhang Jun]]<ref>{{cite web|url=http://chnun.chinamission.org.cn/eng/dbtxx/czdbzjds/|title=Ambassador Zhang Jun, PR|website=chnun.chinamission.org.cn|access-date=6 May 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326161942/http://chnun.chinamission.org.cn/eng/dbtxx/czdbzjds/ |date=26 March 2020 }}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|फ्रान्स}} |{{flagdeco|France}} [[फ्रान्सेली पाँचौ गणतन्त्र]] |{{flagdeco|France|1794}} [[फ्रान्सेली गणतन्त्रको अस्थायी सरकार]] (१९४५-१९४६)<br />{{flag|फ्रान्सेली चौथौ गणतन्त्र}} (१९४६–१९५८) | राष्ट्रपति : [[एमानुएल माक्रोँ]]<br />प्रधानमन्त्री: [[:en:Jean_Castex|Jean Castex]] |[[:en:Nicolas_de_Rivière|Nicolas de Rivière]]<ref>{{cite web|url=https://onu.delegfrance.org/Nicolas-de-Riviere-8617|title=Nicolas de Rivière|website=France ONU|language=en|access-date=6 May 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030235557/https://onu.delegfrance.org/Nicolas-de-Riviere-8617 |date=30 October 2019 }}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|रुस}} |{{flagdeco|रुस}} [[रुस|रुसी महासङ्घ]] |{{flag|सोभियत सङ्घ}} (१९४१-१९९१) | [[रुसको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]: [[भ्लादिमिर पुतिन|भ्लादिमिर पुटिन]]<br />प्रधानमन्त्री : [[मिखाइल मिसुस्तिन]] |[[:en:Vasily_Nebenzya|Vasily Nebenzya]]<ref>{{cite web|url=https://russiaun.ru/ru/permanent_mission/struktura|title=Постоянное представительство Российской Федерации при ООН|website=russiaun.ru|access-date=6 May 2020}}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|संयुक्त अधिराज्य}} |{{flag|ग्रेट ब्रिटेन र उत्तरी आयरल्यान्डको संयुक्त अधिराज्य}} |N/A | राजश्री [[चार्ल्स तृतीय]]<br />[[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]: [[एन्डी बर्नहम]] |[[:en:Barbara_Woodward|Barbara Woodward]]<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/people/barbara-woodward|title=Barbara Woodward DCMG|website=GOV.UK|language=en|access-date=9 December 2020}}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|संयुक्त राज्य}} |{{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |N/A | राष्ट्रपति: [[डोनाल्ड ट्रम्प]] |[[:en:Linda_Thomas-Greenfield|Linda Thomas-Greenfield]]<ref>{{cite web|url=https://usun.usmission.gov/our-leaders/our-ambassador/|title=Ambassador Linda Thomas-Greenfield|website=usun.usmission.gov|language=en|access-date=26 February 2021}}</ref> |} == विस्तार == [[चित्र:G4_Nations.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:G4_Nations.svg|right|thumb|जी फो (जी-४) : [[ब्राजिल]], [[जर्मनी]], [[भारत]] र [[जापान]]]] '''सुरक्षा परिषद'''मा नयाँ स्थायी सदस्य थप्न प्रस्ताव भइरहेको छ। यसमा [[ब्राजिल]], [[जर्मनी]], [[भारत]] र [[जापान]]लाई प्रत्यासीको रुपमा हेरिन्छ। यी चार देशको समूहलाई जी फो (जी-४) को नामले चिनिन्छ, उनीहरूले एक अर्काको स्थायी सदस्यको दाबेदारीलाई समर्थन गर्ने गर्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/world/india-pushes-the-envelope-at-g4-summit-pm-modi-tells-unsc-to-make-space-for-largest-democracies-2446526.html|title=India pushes the envelope at G4 Summit: PM Modi tells UNSC to make space for largest democracies|last=Sharma|first=Rajeev|date=27 September 2015|work=First Post|access-date=20 October 2015}}</ref> [[चित्र:Uniting_for_Consensus_core.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:Uniting_for_Consensus_core.png|thumb|300x300px|"कफी क्लब" भनिने देश]] संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सुरक्षा परिषदको यो सुधारको प्रस्तावलाई "कफी क्लब" भनिने देशको समूहले बिरोध गर्ने गरेका छन्। यो समूहमा जी फो (जी-४) राष्ट्रका क्षेत्रीय प्रतिद्वन्दी तथा आर्थिक प्रतिस्पर्धी राष्ट्र छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/component/content/article/200/41204.html|title=Players and Proposals in the Security Council Debate|date=3 July 2005|publisher=[[Global Policy Forum]]|author=Ayca Ariyoruk|access-date=3 November 2011}}</ref> यो समूहमा [[इटाली]] र [[स्पेन]] ([[जर्मनी]]को विपक्षमा), [[मेक्सिको]] [[कोलोम्बिया|कोलम्बिया]] र [[अर्जेन्टिना]] (ब्राजिलको विपक्ष), [[पाकिस्तान]] (भारतको बिपक्षी) र [[दक्षिण कोरिया]] (जापानको विपक्षी) रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.iai.it/pdf/DocIAI/iaiwp1112.pdf|title=The European Union and the Reform of the UN Security Council: Toward a New Regionalism?|date=May 2011|publisher=[[Istituto Affari Internazionali]]|author=Nicoletta Pirozzi; Natalino Ronzitti|access-date=3 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819023442/http://www.iai.it/it/pdf/DocIAI/iaiwp1112.pdf |date=19 August 2017 }}</ref> यस बाहेक [[टर्की]], [[इन्डोनेसिया]] र अन्य पनि यो समूहमा छन्। १९९२ यता यी देशहरूले अर्ध-स्थायी सदस्य प्रस्ताव गर्न वा अस्थायी सदस्यको सङ्ख्या बढाउन माग गर्ने गरेका छन्। == टिप्पणीहरू == === पद टिप्पणीहरू === {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद}} [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] ejhqpd4sne7xa5gi6b28rhn1ka4mtju 0 99661 1366813 1364676 2026-07-23T14:48:56Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[मोहम्मद अल-अविस]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[मोहम्मद अल-अवाइस]] मा सारेको हो 1364676 wikitext text/x-wiki '''मोहम्मद अल-अविस''' (अरबी:,जन्म १० अक्टोबर १९९१) एक साउदी अरबी पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जो [[अल-अहली एफसी|अल-अहली]] र साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]]का रूपमा खेल्छन् । {{Infobox football biography | name= मोहम्मद अल-अविस | image = Mohammed Al-Owais 2018.jpg | caption = अल-अबिस [[२०१८ फिफा विश्वकप]] खेल्नु पुर्व पर्सिक्षण लिदै | fullname = मोहम्मद अल-अविस | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|10|10}} | birth_place = [[अल-हसा]], [[साउदी अरब]] | height = १.८७ मि<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia – List of Players |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |format=PDF |date=4 June 2018 |access-date=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206135930/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=6 December 2019 }}</ref> | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] | currentclub = [[अल-अहली एफसी|अल-अहली]] | clubnumber = ३३ | youthyears1 = | youthclubs1 = [[अल-सबाब एफसी|अल-सबाब]] | years1 = २०१२–२०१७ | clubs1 = [[अल-सबाब एफसी|अल-सबाब]] | caps1 = ३१ | goals1 = ० | years2 = २०१७– | clubs2 = [[अल-अहली]] | caps2 = २५ | goals2 = ० | nationalyears1 = २०१५– | nationalteam1 = [[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] | nationalcaps1 = ८ | nationalgoals1 = ० | club-update = १९:२७, २ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = १६:५८, १० सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) }} ==बाल्यकाल== ==क्लब कार्यकाल== ==अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल== ==कार्यकाल तथ्यांक== :''२० जुन २०१८ सम्मक‍ तथ्यांक.''<ref>{{NFT player|id=54383}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3|[[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] |- !वर्ष!!खेल!!गोल |- |२०१३||२||० |- |२०१६||1||० |- |२०१७||२||० |- |२०१८||५||० |- !जम्मा||१०||० |} ==बाह्य कडीहरू== *{{soccerway|mohammed-al-owais/279673}} ==सन्दर्भ सामाग्री== [[श्रेणी:साउदी अरबका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] rl078cv83ed8hu79tupqpvcwn4cukmj 0 100369 1366814 1149437 2026-07-23T22:23:53Z Sunlightson 66105 1366814 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = {{flagicon|Senegal}} सेनेगल | Badge = | Nickname = | Association = [[सेनेगल फुटबल सङ्घ]] | Confederation = [[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|सिएएफ]] | Coach = [[Bassouare Diaby]] | Most caps = | Top scorer = | FIFA Trigramme = SEN | FIFA Rank = {{Nft rank|७९|date=२३ मार्च २०१८}} | FIFA max = ७५ | FIFA max date = जुन २००९ | FIFA min = १०२ | FIFA min date = अगस्ट २००३ |pattern_la1=_sen1012h|pattern_b1=_sen1012h|pattern_ra1=_sen1012h|pattern_sh1=_sen1012h|pattern_so1=_sen1012h | leftarm1=ffffff|body1=ffffff|rightarm1=ffffff|shorts1=ffffff|socks1=ffffff |pattern_la2=_sen1012a|pattern_b2=_sen1012a|pattern_ra2=_sen1012a|pattern_sh2=_sen1012a|pattern_so2=_sen1012a | leftarm2=FFFF00|body2=FFFF00|rightarm2=FFFF00|shorts2=008000|socks2= 33aa55 |First game = {{fbw|SEN}} ०–३ {{fbw|GHA}} <br />([[डकर]], [[सेनेगल]]; २२ सेप्टेम्बर, २००२) |Largest win = {{fbw|SEN}} ९–० {{fbw|GUI}} <br />([[डकर]], [[सेनेगल]]; १५ मे, २००६) |Largest loss = {{fbw|SEN}} २–८ {{fbw|NGA}}<br />([[डकर]], [[सेनेगल]]; १० जुलाई, २००४)<br>{{flagicon|CIV}} [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] ६–० {{fbw|SEN}}<br />([[अबिजान]], [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]]; १२ अक्टोबर, २०१२) |World cup apps = |World cup first = |World cup best = |Olympic apps = |Olympic first = |Olympic best = |Regional name = [[अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिप]] |Regional cup apps = २ |Regional cup first = [[१९९१ अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिप|१९९१]] |Regional cup best = समूह चरण ([[१९९१ अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिप|१९९१]], [[२०१२ अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिप|२०१२]]) | type=महिला }} '''सेनेगल महिला राष्ट्रिय फुटबल''' टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा [[सेनेगल]]को प्रतिनिधित्व गर्ने महिला फुटबल टिम हो । यो [[सेनेगल]] फुटबलको लागि शासकीय निकाय सेनेगल फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । यो फिफा द्वरा मान्यता प्रप्त र सिएएफको सदस्य राष्ट्र हो । ==इतिहास== ===२००२–२०१०: गठन र प्रारम्भिक वर्षहरू=== यद्यपि सेनेगलमा फुटबल परम्परागत रूपमा पुरुषहरूको क्षेत्रको रूपमा हेरिन्छ, महिला फुटबल सन् १९७० मा इलियट खोउमा नेतृत्वमा डाकारको गाजेल्सको सिर्जनासँगै सुरु हुन थाल्यो। टोलीले आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल १९७४ मा इटालीको लोम्बार्डा काल्चियोसँग खेल्यो, मिलानसँगको नगरपालिकाको आदान–प्रदानको क्रममा।<ref name="Corner">{{cite news |last=Bakhazi|first=Anita Basso|date=6 February 2022|title=Le football féminin au Sénégal|language=fr|url=https://lecorner.org/le-football-feminin-au-senegal/|work=Le Corner|access-date=28 June 2025}}</ref> सरकारी संरचना नभएसम्म पनि, महिलाको खेल 1970 को दशकभरि लगातार बढ्दै गयो, र Dorades of Mbour, Bignona का Abeilles, र Ziguinchor का Tigresses जस्ता क्लबहरू उदाउने थाले। 1979 मा Colombes Pie XII को स्थापना जस्ता पहलहरूले पनि युवा महिलाहरू बीच खेललाई प्रवर्द्धन गर्न मद्दत गर्यो।<ref name="Corner"/> यसरी सेनेगल फुटबल संघले पहिलो महिला राष्ट्रिय टोली औपचारिक रूपमा स्थापना गरेको २००२ सम्म भएको थिएन, जसले खेलको विकासमा ठूलो उपलब्धिको रूपमा चिन्ह लगायो।<ref name="Corner"/>टोलीले २००२ अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिपको पाँचौँ अफ्रिकी महिला च्याम्पियनसिपको लागि २००२ मा प्रवेश गरेको थियो। सुरुमा गिनी-बिसाउ महिला राष्ट्रिय फुटबल टिमगिनी-बिसाउ]],<ref>{{cite news |date=26 July 2002|title=Sénégal: Preliminatoires Nigeria 2002: Sénégal-Guinée Bissau|url=https://fr.allafrica.com/stories/200207260358.html|website=allafrica.com|author=Sud Quotidien|access-date=28 June 2025|url-access=subscription}}</ref> सेनेगलले आफ्नो प्रतिद्वन्द्वीको पछि हट्दा स्वतः अघि बढ्यो। दोस्रो चरणमा, उनीहरूले घाना महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीसँग खेल्नु पर्यो, २२ सेप्टेम्बर २००२ मा डकारमा ब्ल्याक क्विन्ससँग ३–० घरमै हारको साथ आफ्नो औपचारिक प्रतिस्पर्धात्मक डेब्यु गरेको थियो। अक्रामा फर्किएको खेल ३–१ को हारमा अन्त्य भयो, जहाँ अब्साह गुएले सेनेगलको पहिलो औपचारिक अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गोल दिर्न सफल भए। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.senegalfoot.sn/ आधिकारिक वेबसाइट ] *[https://www.fifa.com/associations/association=sen/ फिफामा सेनेगलको प्रोफाइल ] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] mri8s07tfa8ab80c9pbsjmt8ujsh7x1 0 103038 1366812 1239718 2026-07-23T14:45:57Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366812 wikitext text/x-wiki {{Infobox former monarchy | border = imperial | royal_title = सम्राट | realm = फ्रान्स | native_name = Empereur des Français | coatofarms = Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg | coatofarmscaption = '''[[Coat of arms of France|Imperial Coat of arms]]''' | image = Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg | caption = फ्रान्सका अन्तिम सम्राट<br>[[नेपोलियन तृतीय]]'''<br>२ डिसेम्बर १८५२-४ सेप्टेम्बर १८७० | first_monarch = [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]] | last_monarch = [[नेपोलियन तृतीय]] | style = [[His Imperial Majesty]] | residence = [[टुलेरिस दरबार]], [[पेरिस]] | appointer = | began = १८ मे १८०४<br>२ डिसेम्बर १८५२ | ended = २२ जुन १८१५<br>४ सेप्टेम्बर १८७० | pretender = जिन क्रिस्टोफ नेपोलियन }} [[File:The Four Napoleons.jpg|thumb|The Four Napoleons]] '''फ्रेन्च सम्राट''' ([[French language|French]]: ''Empereur des Français'') [[पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]मा शासन गर्ने शासकहरु हुन्। [[नेपोलियन बोनापार्ट]]लाई १८ मे १८०४ मा सिनेटले [[सम्राट]] घोषित गरे र २ डिसेम्बर १८०४ मा [[पेरिस]]को नोट्रे-देम दे पेरिसको क्याथेड्रलमा फ्रान्सेली सम्राटको ताज पहिराए पछी यो उपाधि बोनापार्ट वंशले प्रयोग गरेको थियो।<ref>{{cite web |last1=Thierry |first1=Lentz |title=The Proclamation of Empire by the {{lang|fr|Sénat Conservateur|nocat=y}} |url=http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/lentz_proclamation.asp |access-date=15 August 2014 |website=napoleon.org |publisher=Fondation Napoléon}}</ref> == पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य == {| class="wikitable" |+ !सम्राट !जीवन काल !शासन सुरु !शासन अन्त !नोट !वंश !तस्विर |- |[[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]] महान |{{Birth date|1769|8|15|df=yes}} – {{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |१८ मे १८०४ |११ अप्रिल १८१४ | - |बोनापार्ट |[[चित्र:Napoleon_the_first.jpg|frameless|121x121px]] |} == सय दिन == {| class="wikitable" !सम्राट !जीवन काल !शासन सुरु !शासन अन्त !नोट !वंश !तस्विर |- |[[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]] महान |{{Birth date|1769|8|15|df=yes}} – {{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |२० मार्च १८१५ |२२ जुन १८१५ | - |बोनापार्ट | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Napoleon_the_first.jpg|frameless|121x121px]] |} |- |[[नेपोलियन द्वितीय]] |{{Birth date|1811|3|20|df=yes}} – {{Death date and age|1832|7|22|1811|3|20|df=yes}} |२२ जुन १८१५ |७ जुलाई १८१५ |नेपोलियन प्रथमका पुत्र |बोनापार्ट |[[चित्र:80_Napoleon_II.jpg|frameless|149x149px]] |} == दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य == {| class="wikitable" !सम्राट !जीवन काल !शासन सुरु !शासन अन्त !नोट !वंश !तस्विर |- |[[नेपोलियन तृतीय]] |{{Birth date|1808|4|20|df=y}} – {{Death date and age|1873|1|09|1808|4|20|df=yes}} |२ डिसेम्बर १८५२ |४ सेप्टेम्बर १८७० | नेपोलियन प्रथमका भतिजा नेपोलियन द्वितीयका भाइ |बोनापार्ट |[[चित्र:Napoleón_3º_(1865).jpg|frameless|123x123px]] |} == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]] c7ykcwar6kfg7hh38oierydvrgpl14a 0 103075 1366807 1366125 2026-07-23T13:02:20Z Bishaldev100 28807 /* सन् १७२१ यता */ 1366807 wikitext text/x-wiki प्रधानमन्त्रीको कार्यालय पहिलो पटक कहिले देखा पर्‍यो भन्ने कुनै निश्चित मिति छैन, किनकि यो भूमिका सिर्जना गरिएको थिएन तर जिम्मेवारीहरूको विलय मार्फत समयसँगै विकसित भएको थियो।{{Sfn|Hennessy|2001|pp=39–40}} यो शब्द नियमित रूपमा, यदि अनौपचारिक रूपमा भने, १७३० को दशकमा रोबर्ट वालपोलले प्रयोग गर्थे। .<ref>{{Cite ODNB|title=Walpole, Robert, first earl of Orford (1676–1745), prime minister|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-28601|access-date=2025-04-11|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/28601}}</ref> यो १८०५ को सुरुमा [[हाउस अफ कमन्स, संयुक्त अधिराज्य|हाउस अफ कमन्स]]मा प्रयोग भएको थियो,{{Sfn|Castlereagh|1805}} र यो निश्चित रूपमा १८८० को दशकमा संसदीय प्रयोगमा थियो।,{{Sfnm|1a1=Eardley-Wilmot|1y=1885|2a1=Macfarlane|2y=1885}} यो १९०५ मा आधिकारिक उपाधि बन्यो, जब हेनरी क्याम्पबेल-ब्यानरम्यान प्रधानमन्त्री थिए। [[बेलायत]]मा राजा जर्ज तृतीयको शासनकालमा मन्न्रीमण्डल प्रणाली विकासमा ज्यादै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । यसका खास तीन कारण थिए : * जर्ज तृतीय विदेशी (जर्मन) हुनु * अंग्रेजी भाषाको ज्ञान नहुनु * राजालाई बेलायतको राजनीतिमा चाख नहुनु राजा जर्ज तृतीय अंग्रेजी भाषा र रीतिरिवाजसँग अपरिचित भएकाले बेलायतको राजनीतिमा चाख लिदैनथे । राजाले अंग्रेजी भाषाको ज्ञान नभएकाले मन्न्रीमण्डलको अध्यक्ष्यता गर्न पनि छोडिदिए । यस्तो अवस्थामा मन्न्रीमण्डलका प्रभावशाली सदस्यले मन्न्रीमण्डलको अध्यक्षता गर्न थाले । यसक्रममा प्रभावशाली मन्न्री [[रोबर्ट वाल्पोल|रोबट वाल्पोल]]ले मन्त्रीमण्डलको अध्यक्षता गर्न लागे र बेलायतको इतिहासमा उनीनै प्रथम प्रधानमन्त्री भए । यसपछी राजाले मन्त्रीमण्डलको नेतृत्व गर्नुहुँदैन भन्ने सिद्धान्त कायम गरियो । == ब्रिटेनका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची == === सन् १७२१ यता === {| class="wikitable" |+ जानुहोस्: शताब्दी अनुसार सामग्री ! colspan=4 | [[संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची#१८औँ शताब्दी|१८औँ शताब्दी]] ![[संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची#१९औँ शताब्दी|१९औँ शताब्दी]] ![[संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची#२०औँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]] ![[संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची#२१औँ शताब्दी|२१औँ शताब्दी]] |} {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! colspan=9|{{nowrap|{{Party index link|Whigs (British political party)|ह्विग}}(१६)}}{{pad}}{{nowrap|{{Party index link|Tories (British political party)|टोरी}}(१०)}}{{Pad}}{{nowrap|{{Party index link|कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जर्भेटिभ}}(२०)}}{{Pad}}{{nowrap|{{Party index link|Liberal Party (UK)|Liberal}}(7)}}{{Pad}}{{nowrap|{{Party index link|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर}}(6)}}{{Pad}}{{nowrap|{{Party index link|National Labour Organisation|National Labour}}(1)}}{{Pad}}{{nowrap|{{Party index link|Peelite}}(1)}} ! rowspan=2 | [[संयुक्त अधिराज्यको राजतन्त्र|राजतन्त्र]]<br/>(शासन) ! rowspan=2 | {{Abbr|{{Small|स्रोत}}|सन्दर्भ}} |- ! colspan=2 scope="col" | तस्विर ! colspan=1 scope="col" | प्रधानमन्त्री<br/>{{Small|कार्यालय<br/>(जीवन अवधि)}} ! colspan=3 scope="col" | कार्यालय अवधि र जनादेश{{Efn|name=Mandate}}<br/>{{Small|वर्ष र दिनको अवधि}} ! style="font-size:90%; line-height:normal" scope="col" | प्रधानमन्त्रीको रूपमा थप जिम्मेवारी ! scope="col" | राजनीतिक दल ! scope="col" | [[ब्रिटिस सरकारहरूको सूची|सरकार]] |- | rowspan=19 bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" |{{Zwsp}} | rowspan=5 | [[File:Robert Walpole, 1st Earl of Orford by Arthur Pond (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=5 | {{Anchor|1=१८औँ शताब्दी}}'''[[रोबर्ट वाल्पोल|रोबट वाल्पोल]]'''<br/>{{Small|[[किङ्ग्स लाइन (संयुक्त अधिराज्य संसदीय निर्वाचन क्षेत्र)|किङ्ग्स लाइन]]को संसद्<br/>(१६७६–१७४५)}} | class=nowrap rowspan=4 | सन् १७२१<br/>{{Small|अप्रिल ३}} | class=nowrap rowspan=4 | सन् १७४२<br/>{{Small|फेब्रुअरी ११}} | {{Party shading/Whigs}} | [[१७२२ ब्रिटिस आम निर्वाचन|{{Small|सन् १७२२}}]] ! rowspan=5 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=19 {{Party shading/Whigs}} | [[ह्विग्स (ब्रिटिस राजनीतिक दल)|ह्विग]] | class=nowrap {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[वाल्पोल–टाउनसेन्ड मन्त्रिमण्डल|वाल्पोल–टाउनसेन्ड]] | '''[[ग्रेट ब्रिटेनको जर्ज प्रथम|जर्ज प्रथम]]'''<br/>[[File:GeorgeIKneller1714.jpg|120px]]<br/>{{R.|१७१४|१७२७}} | rowspan=5 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1pp=1, 5|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=1–5|3a1=Pryde|3a2=Greenway|3a3=Porter|3a4=Roy|3y=1996|3pp=45–46}} |- | {{Party shading/Whigs}} | [[१७२७ ब्रिटिस आम निर्वाचन|{{Small|सन् १७२७}}]] | rowspan=16 | '''[[ग्रेट ब्रिटेनको जर्ज द्वितीय|जर्ज द्वितीय]]'''<br/>[[File:Thomas Hudson (1701-1779) - George II (1683–1760) - 851734 - National Trust.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|१७२७|१७६०}} |- | {{Party shading/Whigs}} | [[१७३४ ब्रिटिस आम निर्वाचन|{{Small|सन् १७३४}}]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=3 | [[वाल्पोल मन्त्रिमण्डल|वाल्पोल]] |- | {{Party shading/Whigs}} | [[१७४१ ब्रिटिस आम निर्वाचन|{{Small|सन् १७४१}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1721|4|3|1742|2|11|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Spencer Compton 1st Earl of Wilmington (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[स्पेन्सर कम्पटन]]'''<br/>{{Small|पहिलो [[विलमिङ्गटनको अल]]<br/>(सन् १६७३–१७४३)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | सन् १७४२<br/>{{Small|फेब्रुअरी १६}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | सन् १७४३<br/>{{Small|जुलाई २}} | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] }} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=3 | [[काटेरेट मन्त्रिमण्डल|काटेरेट]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Cook|1a2=Stevenson|1y=1988|1p=41|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=14|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=7–10|4a1=Jones|4a2=Jones|4y=1986|4p=222}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1742|2|16|1743|7|2|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=4 | [[File:Henry Pelham (1694–1754) (cropped 2).jpg|75px|painting]] | rowspan=4 | '''[[हेनरी पेलम]]'''<br/>{{Small|[[ससिक्स (संयुक्त अधिराज्य संसदीय निर्वाचन क्षेत्र)|ससिक्स]]को संसद्<br/>(सन् १६९४–१७५४)}} | class=nowrap height=75 rowspan=3 style="min-height:75px" | सन् १७४३<br/>{{Small|अगस्ट २७}} | class=nowrap height=75 rowspan=3 style="min-height:75px" | सन् १७५४<br/>{{Small|मार्च ६}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | {{Mdash}} ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=Cook|1a2=Stevenson|1y=1988|1pp=41–42|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=17|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=11–15}} |- | {{Party shading/Whigs}} | [[ब्रोड बटम मन्त्रिमण्डल|ब्रोड बटम प्रथम]] |- | {{Party shading/Whigs}} | [[१७४७ ब्रिटिस आम निर्वाचन|{{Small|१७४७}}]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[ब्रोड बटम मन्त्रिमण्डल|ब्रोड बटम द्वितीय]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1743|8|27|1754|3|6|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=2 | [[File:Thomas-Pelham-Holles-1st-Duke-of-Newcastle-under-Lyne (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Thomas Pelham-Holles]]'''<br/>{{Small|1st [[Duke of Newcastle]]<br/>(1693–1768)}} | class=nowrap height=87 style="min-height:87px" | {{Small|16 March}}<br/>1754 | class=nowrap height=87 style="min-height:87px" | {{Small|11 November}}<br/>1756 | {{Party shading/Whigs}} | [[1754 British general election|{{Small|1754}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[First Newcastle ministry|Newcastle I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=28|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=16–21}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1754|3|16|1756|11|11|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:4th Duke of Devonshire after Hudson (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | '''[[William Cavendish, 4th Duke of Devonshire|William Cavendish]]'''<br/>{{Small|4th [[Duke of Devonshire]]<br/>(1720–1764)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|16 November}}<br/>1756 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|29 June}}<br/>1757 | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | {{Mdash}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]|4=[[Lord Treasurer of Ireland]]}} | {{Party shading/Whigs}} | [[Pitt–Devonshire ministry|Pitt–Devonshire]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Cook|1a2=Stevenson|1y=1988|1p=44|2a1=Courthope|2y=1838|2p=19|3a1=Eccleshall|3a2=Walker|3y=2002|3p=34|4a1=Englefield|4a2=Seaton|4a3=White|4y=1995|4pp=23–26|5a1=Schumann|5a2=Schweizer|5y=2012|5p=143}} |- | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[1757 caretaker ministry|1757 Caretaker]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1756|11|16|1757|6|29|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Thomas-Pelham-Holles-1st-Duke-of-Newcastle-under-Lyne (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | '''[[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Thomas Pelham-Holles]]'''<br/>{{Small|1st [[Duke of Newcastle]]<br/>(1693–1768)}} | class=nowrap rowspan=2 | {{Small|29 June}}<br/>1757 | class=nowrap rowspan=2 | {{Small|26 May}}<br/>1762 | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[1761 British general election|{{Small|1761}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} | [[Pitt–Newcastle ministry|Pitt–Newcastle]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Cook|1a2=Stevenson|1y=1980|1p=11|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=28|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=16–21|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=46|5a1=Tout|5y=1910|5p=740}} |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Pitt–Newcastle ministry|Bute–Newcastle]]<br/>{{Small|(''[[Tories (British political party)|Tory]]–[[Whigs (British political party)|Whig]]'')}} | rowspan=37 | '''[[George III]]'''<br/>[[File:George III of the United Kingdom-e.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1760|1820}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1757|6|29|1762|5|26|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Tories (British political party)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:John Stuart, 3rd Earl of Bute, by Joshua Reynolds crop (cropped).jpeg|75px|painting]] | rowspan=2 style="text-align:center" | '''[[John Stuart, 3rd Earl of Bute|John Stuart]]'''<br/>{{Small|3rd [[Earl of Bute]]<br/>(1713–1792)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|26 May}}<br/>1762 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|8 April}}<br/>1763 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Bute ministry|Bute]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=36|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=28–31|3a1=Jones|3a2=Jones|3y=1986|3p=223|4a1=Tout|4y=1910|4p=740}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1762|5|26|1763|4|8|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=8 bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" | | rowspan=2 | [[File:George Grenville (1712–1770) by William Hoare (1707-1792) Cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[George Grenville]]'''<br/>{{Small|MP for [[Buckingham (UK Parliament constituency)|Buckingham]]<br/>(1712–1770)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|16 April}}<br/>1763 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|10 July}}<br/>1765 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]]<br/>{{Small|(''[[Grenvillite]]'')}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Grenville ministry|Grenville]]<br/>{{Small|(''mainly [[Whigs (British political party)|Whig]]'')}} | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=42|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=33–35|3a1=Tout|3y=1910|3p=740}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1763|4|16|1765|7|10|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:2nd Marquess of Rockingham cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Charles Watson-Wentworth, 2nd Marquess of Rockingham|Charles Watson-Wentworth]]'''<br/>{{Small|2nd [[Marquess of Rockingham]]<br/>(1730–1782)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|13 July}}<br/>1765 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|30 July}}<br/>1766 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]]<br/>{{Small|([[Rockingham Whigs|''Rockinghamite'']])}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[First Rockingham ministry|Rockingham I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=''The British Magazine and Review''|1y=1782|1p=79|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2pp=46, 50|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=39–43}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1765|7|13|1766|7|30|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:William Pitt, 1st Earl of Chatham after Richard Brompton cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Pitt, 1st Earl of Chatham|William Pitt the Elder]]'''<br/>{{Small|1st [[Earl of Chatham]]{{efn|name=Pitt|Pitt, for the first five days of his premiership (30 July – 4 August 1766), served as a Member of Parliament for [[Bath (UK Parliament constituency)|Bath]]. He relinquished his Commons seat in order to take the office of Lord Privy Seal, which required his elevation to the House of Lords.}}<br/>(1708–1778)}} | class=nowrap height=95 style="min-height:95px" | {{Small|30 July}}<br/>1766 | class=nowrap height=95 style="min-height:95px" | {{Small|14 October}}<br/>1768 | {{Party shading/Whigs}} | [[1768 British general election|{{Small|1768}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[Lord Privy Seal]]}} | rowspan=4 {{Party shading/Whigs}} | [[Whigs (British political party)|Whig]]<br/>{{Small|([[wikt:Chathamite|''Chathamite'']])}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Chatham ministry|Chatham]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=54|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=45–50|3a1=Kebbel|3y=1864|3p=143|4a1=Venning|4y=2005|4p=93}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1766|7|30|1768|10|14|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Augustus-Henry-FitzRoy-3rd-Duke-of-Grafton (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Augustus FitzRoy, 3rd Duke of Grafton|Augustus FitzRoy]]'''<br/>{{Small|3rd [[Duke of Grafton]]<br/>(1735–1811)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|14 October}}<br/>1768 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|28 January}}<br/>1770 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Grafton ministry|Grafton]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Courthope|1y=1838|1p=9|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=61|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=52–56|4a1=Venning|4y=2005|4p=93|5a1=Vincitorio|5y=1968|5p=156}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1768|10|14|1770|1|28|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Tories (British political party)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:Nathaniel Dance Lord North cropped cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | '''[[Frederick North, Lord North|Frederick North]]'''<br/>{{Small|[[Lord North]]<br/>MP for [[Banbury (UK Parliament constituency)|Banbury]]<br/>(1732–1792)}} | class=nowrap height=95 rowspan=2 style="min-height:95px" | {{Small|28 January}}<br/>1770 | class=nowrap height=95 rowspan=2 style="min-height:95px" | {{Small|27 March}}<br/>1782 | {{Party shading/Tories}} | [[1774 British general election|{{Small|1774}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=3 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|([[wikt:Northite|''Northite'']])}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=3 | [[North ministry|North]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=64|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=58–62|3a1=Whiteley|3y=1996|3p=24}} |- | {{Party shading/Tories}} | [[1780 British general election|{{Small|1780}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1770|1|28|1782|3|27|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=6 bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" | | rowspan=2 | [[File:2nd Marquess of Rockingham cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Charles Watson-Wentworth, 2nd Marquess of Rockingham|Charles Watson-Wentworth]]'''<br/>{{Small|2nd [[Marquess of Rockingham]]<br/>(1730–1782)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|27 March}}<br/>1782 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|1 July}}<br/>1782 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]]<br/>{{Small|([[Rockingham Whigs|''Rockinghamite'']])}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Second Rockingham ministry|Rockingham II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=''The British Magazine and Review''|1y=1782|1p=79|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2pp=46, 50|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=39–43}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1782|3|27|1782|7|1|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=2 | [[File:William Petty, 2nd Earl of Shelburne by JL Mosnier crop (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Petty, 2nd Earl of Shelburne|William Petty]]'''<br/>{{Small|2nd [[Earl of Shelburne]]<br/>(1737–1805)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|4 July}}<br/>1782 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|26 March}}<br/>1783 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]]<br/>{{Small|([[wikt:Chathamite|''Chathamite'']])}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Shelburne ministry|Shelburne]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=73|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=64–68|3a1=Venning|3y=2005|3p=93}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1782|7|4|1783|3|26|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:01-Bentinck William Henry Cavendish, 3rd Duke of Portland c 1774 (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Cavendish-Bentinck, 3rd Duke of Portland|William Cavendish-Bentinck]]'''<br/>{{Small|3rd [[Duke of Portland]]<br/>(1738–1809)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|2 April}}<br/>1783 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|18 December}}<br/>1783 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Fox–North coalition|Fox–North]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Cook|1a2=Stevenson|1y=1980|1p=11|2a1=Courthope|2y=1838|2p=25|3a1=Eccleshall|3a2=Walker|3y=2002|3p=77|4a1=Englefield|4a2=Seaton|4a3=White|4y=1995|4pp=69–74|5a1=Venning|5y=2005|5p=93}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1783|4|2|1783|12|18|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=9 bgcolor="{{Party color|Tories (British political party)}}" | | rowspan=4 | [[File:George-Romney-xx-William-Pitt-the-Younger-xx-Tate-Britain (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=4 | '''[[William Pitt the Younger]]'''<br/>{{Small|MP for [[Appleby (UK Parliament constituency)|Appleby]],<br/>later [[Cambridge University (UK Parliament constituency)|Cambridge University]]{{Efn|name=PittYounger|Pitt ran under a different constituency in the [[1784 British general election]].}}<br/>(1759–1806)}} | class=nowrap height=80 rowspan=3 style="min-height:80px" | {{Small|19 December}}<br/>1783 | class=nowrap height=80 rowspan=3 style="min-height:80px" | {{Small|14 March}}<br/>1801 | {{Party shading/Tories}} | {{Anchor|1=19th century}}[[1784 British general election|{{Small|1784}}]] ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=4 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|([[wikt:Pittite|''Pittite'']])}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=4 | [[First Pitt ministry|Pitt I]] | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=85|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=75–78|3a1=Evans|3y=2008|3p=4}} |- | {{Party shading/Tories}} | [[1790 British general election|{{Small|1790}}]] |- | {{Party shading/Tories}} | [[1796 British general election|{{Small|1796}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1783|12|19|1801|3|14|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Henry Addington by Beechey (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | '''[[Henry Addington]]'''<br/>{{Small|MP for [[Devizes (UK Parliament constituency)|Devizes]]<br/>(1757–1844)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|17 March}}<br/>1801 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|10 May}}<br/>1804 | {{Party shading/Tories}} | [[First Parliament of the United Kingdom|{{Small|1801}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=3 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|([[wikt:Addingtonian|''Addingtonian'']])}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=3 | [[Addington ministry|Addington]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=94|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=83–85|3a1=Styles|3y=1829|3p=266}} |- | {{Party shading/Tories}} | [[1802 United Kingdom general election|{{Small|1802}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1801|3|17|1804|5|10|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:OlderPittThe Younger crop.jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Pitt the Younger]]'''<br/>{{Small|MP for [[Cambridge University (UK Parliament constituency)|Cambridge University]]<br/>(1759–1806)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|10 May}}<br/>1804 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|23 January}}<br/>1806 | {{Party shading/Tories}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|([[wikt:Pittite|''Pittite'']])}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Second Pitt ministry|Pitt II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=85|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=75–77|3a1=Evans|3y=2008|3p=4}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1804|5|10|1806|1|23|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:1st Baron Grenville (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Grenville, 1st Baron Grenville|William Grenville]]'''<br/>{{Small|1st [[Baron Grenville]]<br/>(1759–1834)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|11 February}}<br/>1806 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|25 March}}<br/>1807 | {{Party shading/Whigs}} | [[1806 United Kingdom general election|{{Small|1806}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Ministry of All the Talents|All the Talents]]<br/>{{Small|(''[[Whigs (British political party)|Whig]]–[[Tories (British political party)|Tory]]'')}} | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=98|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=90–92|3a1=Tout|3y=1910|3p=740}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1806|2|11|1807|3|25|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=15 bgcolor="{{Party color|Tories (British political party)}}" | | rowspan=2 | [[File:01-Bentinck William Henry Cavendish, 3rd Duke of Portland c 1774 (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Cavendish-Bentinck, 3rd Duke of Portland|William Cavendish-Bentinck]]'''<br/>{{Small|3rd [[Duke of Portland]]<br/>(1738–1809)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|31 March}}<br/>1807 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|4 October}}<br/>1809 | {{Party shading/Tories}} | [[1807 United Kingdom general election|{{Small|1807}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | rowspan=9 {{Party shading/Tories}} | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|([[wikt:Pittite|''Pittite'']])}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Second Portland ministry|Portland II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Courthope|1y=1838|1p=25|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=77|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=69–74|4a1=Evans|4y=2008|4p=4}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1807|3|31|1809|10|4|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Spencerperceval (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Spencer Perceval]]'''<br/>{{Small|MP for [[Northampton (UK Parliament constituency)|Northampton]]<br/>(1762–1812)}} | class=nowrap height=100 style="min-height:100px" | {{Small|4 October}}<br/>1809 | class=nowrap height=100 style="min-height:100px" | [[Assassination of Spencer Perceval|{{Small|11 May}}<br/>1812]] | {{Party shading/Tories}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[Chancellor of the Duchy of Lancaster]] | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[Commissioner of the Treasury for Ireland]] {{Nowrap|(1810–1812)}} | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Perceval ministry|Perceval]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=101|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=98–101|3a1=Evans|3y=2008|3p=4}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1809|10|4|1812|5|11|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=5 | [[File:Earl jenkinson (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=5 | '''[[Robert Jenkinson, 2nd Earl of Liverpool|Robert Jenkinson]]'''<br/>{{Small|2nd [[Earl of Liverpool]]<br/>(1770–1828)}} | class=nowrap rowspan=4 | {{Small|8 June}}<br/>1812 | class=nowrap rowspan=4 | {{Small|9 April}}<br/>1827 | {{Party shading/Tories}} | {{Anchor|1=George IV}}[[1812 United Kingdom general election|{{Small|1812}}]] ! rowspan=5 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=5 | [[Liverpool ministry|Liverpool]] | rowspan=5 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=106|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=104–108|3a1=Evans|3y=2008|3p=4|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=47}} |- | {{Party shading/Tories}} | [[1818 United Kingdom general election|{{Small|1818}}]] | rowspan=9 | '''[[George IV]]'''<br/>[[File:George IV of Great Britain.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1820|1830}} |- | {{Party shading/Tories}} | [[1820 United Kingdom general election|{{Small|1820}}]] |- | {{Party shading/Tories}} | [[1826 United Kingdom general election|{{Small|1826}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1812|6|8|1827|4|9|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:George Canning by Richard Evans - detail (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[George Canning]]'''<br/>{{Small|MP for [[Seaford (UK Parliament constituency)|Seaford]]<br/>(1770–1827)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|12 April}}<br/>1827 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|8 August}}<br/>1827 | {{Party shading/Tories}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|(''[[Canningite]]'')}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Canningite government, 1827–1828|Canning]]<br/>{{Small|(''[[Canningite]]–[[Whigs (British political party)|Whig]]'')}} | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1pp=116, 133|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=110–115}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1827|4|12|1827|8|8|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=2 | [[File:Frederick John Robinson, 1st Earl of Ripon by Sir Thomas Lawrence cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[F. J. Robinson, 1st Viscount Goderich|F. J. Robinson]]'''<br/>{{Small|1st [[Viscount Goderich]]<br/>(1782–1859)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|31 August}}<br/>1827 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|8 January}}<br/>1828 | {{Party shading/Tories}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]]<br/>{{Small|(''[[Canningite]]'')}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Canningite government, 1827–1828|Goderich]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1pp=120, 133|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=118–120}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1827|8|31|1828|1|8|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington by Robert Home cropped.jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | {{Anchor|1=William IV}}'''[[Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|Arthur Wellesley]]'''<br/>{{Small|1st [[Duke of Wellington]]<br/>(1769–1852)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|22 January}}<br/>1828 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|16 November}}<br/>1830 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1830 United Kingdom general election|{{Small|1830}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]] | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Wellington–Peel ministry|Wellington–Peel]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Courthope|1y=1838|1p=33|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=123|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=124–130|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=47|5a1=Shaw|5y=1906|5p=447|6a1=Tout|6y=1910|6p=740}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1828|1|22|1830|11|16|sep=and|duration=on}} | rowspan=11 | '''[[William IV]]'''<br/>[[File:William IV of Great Britain c. 1850.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1830|1837}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" | | rowspan=3 | [[File:Charles Grey, 2nd Earl Grey by Sir Thomas Lawrence cropped (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | '''[[Charles Grey, 2nd Earl Grey|Charles Grey]]'''<br/>{{Small|2nd [[Earl Grey]]<br/>(1764–1845)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|22 November}}<br/>1830 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|9 July}}<br/>1834 | {{Party shading/Whigs}} | [[1831 United Kingdom general election|{{Small|1831}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | rowspan=5 {{Party shading/Whigs}} | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=3 | [[Whig government, 1830–1834|Grey]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=128|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=133–139}} |- | {{Party shading/Whigs}} | [[1832 United Kingdom general election|{{Small|1832}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1830|11|22|1834|7|9|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:2nd V Melbourne (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Lamb, 2nd Viscount Melbourne|William Lamb]]'''<br/>{{Small|2nd [[Viscount Melbourne]]<br/>(1779–1848)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|16 July}}<br/>1834 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|14 November}}<br/>1834 | {{Party shading/Whigs}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whig government, 1830–1834|Melbourne I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=136|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=141–143}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1834|7|16|1834|11|14|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Tories (British political party)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Duke of Wellington Photo cleaned.jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|Arthur Wellesley]]'''<br/>{{Small|1st [[Duke of Wellington]]<br/>(1769–1852)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|17 November}}<br/>1834 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|9 December}}<br/>1834 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]] | [[Secretary of State for Foreign Affairs|Sec. of State for Foreign Affairs]] | [[Home Secretary|Sec. of State for the Home Dept]] | [[Secretary of State for War and the Colonies|Sec. of State for War & Colonies]]}} | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Tories (British political party)|Tory]] | {{Party shading/Tories}} rowspan=2 | [[Wellington caretaker ministry|Wellington Caretaker]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Courthope|1y=1838|1p=33|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=123|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=124–130|4a1=Evans|4y=2001|4p=471|5a1=Mahon|5a2=Cardwell|5y=1856|5p=17|6a1=Shaw|6y=1906|6p=447}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1834|11|17|1834|12|9|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Robert Peel by RR Scanlan detail (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Robert Peel]]'''<br/>{{Small|MP for [[Tamworth (UK Parliament constituency)|Tamworth]]<br/>(1788–1850)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|10 December}}<br/>1834 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|8 April}}<br/>1835 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First Peel ministry|Peel I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=142|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=148–153}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1834|12|10|1835|4|8|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:2nd V Melbourne (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=3 | {{Anchor|1=Victoria}}'''[[William Lamb, 2nd Viscount Melbourne|William Lamb]]'''<br/>{{Small|2nd [[Viscount Melbourne]]<br/>(1779–1848)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|18 April}}<br/>1835 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|30 August}}<br/>1841 | {{Party shading/Whigs}} | [[1835 United Kingdom general election|{{Small|1835}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=3 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=3 | [[Second Melbourne ministry|Melbourne II]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=136|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=141–145|3a1=Pryde|3a2=Greenway|3a3=Porter|3a4=Roy|3y=1996|3p=47}} |- | {{Party shading/Whigs}} | [[1837 United Kingdom general election|{{Small|1837}}]] | rowspan=46 | '''[[महारानी भिक्टोरिया|भिक्टोरिया]]''' [[File:Queen Victoria by Bassano.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1837|1901}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1835|4|18|1841|8|30|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Robert Peel by RR Scanlan detail (cropped).jpg|75px|painting]] | rowspan=2 | '''[[Robert Peel]]'''<br/>{{Small|MP for [[Tamworth (UK Parliament constituency)|Tamworth]]<br/>(1788–1850)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|30 August}}<br/>1841 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|29 June}}<br/>1846 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1841 United Kingdom general election|{{Small|1841}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Peel ministry|Peel II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=142|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=148–153}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1841|8|30|1846|6|29|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Lord John Russell (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | [[John Russell, 1st Earl Russell|Lord '''John Russell''']]<br/>{{Small|MP for [[City of London (UK Parliament constituency)|City of London]]<br/>(1792–1878)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|30 June}}<br/>1846 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|21 February}}<br/>1852 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1847 United Kingdom general election|{{Small|1847}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[First Russell ministry|Russell I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=151|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=155–160}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1846|6|30|1852|2|21|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:14th Earl of Derby (cropped) (cropped).jpg|75px|engraving]] | rowspan=2 | '''[[Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby|Edward Smith-Stanley]]'''<br/>{{Small|14th [[Earl of Derby]]<br/>(1799–1869)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|23 February}}<br/>1852 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|17 December}}<br/>1852 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1852 United Kingdom general election|{{Small|1852}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Who? Who? ministry|Who? Who?]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=161|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=162–164}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1852|2|23|1852|12|17|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Peelite}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:George Hamilton-Gordon (cropped).jpg|75px|engraving]] | rowspan=2 | '''[[George Hamilton-Gordon, 4th Earl of Aberdeen|George Hamilton-Gordon]]'''<br/>{{Small|4th [[Earl of Aberdeen]]<br/>(1784–1860)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|19 December}}<br/>1852 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|30 January}}<br/>1855 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Peelite}} rowspan=2 | [[Peelite]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Aberdeen ministry|Aberdeen]]<br/>{{Small|(''[[Peelite]]–[[Whigs (British political party)|Whig]]–et al.'')}} | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1pp=159, 167|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=169–174|3a1=Royal Society of Edinburgh|3y=2006|3p=375|4a1=Tout|4y=1910|4p=741}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1852|12|19|1855|1|30|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston|Henry John Temple]]'''<br/>{{Small|3rd [[Viscount Palmerston]]<br/>MP for [[Tiverton (UK Parliament constituency)|Tiverton]]<br/>(1784–1865)}} | class=nowrap height=95 style="min-height:95px" | {{Small|6 February}}<br/>1855 | class=nowrap height=95 style="min-height:95px" | {{Small|19 February}}<br/>1858 | {{Party shading/Whigs}} | [[1857 United Kingdom general election|{{Small|1857}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[First Palmerston ministry|Palmerston I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Disraeli|1y=1855|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=174|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=177–184|4a1=Royal Society|4y=2007|4p=349}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1855|2|6|1858|2|19|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:14th Earl of Derby (cropped) (cropped).jpg|75px|engraving]] | rowspan=2 | '''[[Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby|Edward Smith-Stanley]]'''<br/>{{Small|14th [[Earl of Derby]]<br/>(1799–1869)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|20 February}}<br/>1858 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|11 June}}<br/>1859 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Derby–Disraeli ministry|Derby–Disraeli II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=161|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=162–164|3a1=Tout|3y=1910|3p=741}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1858|2|20|1859|6|11|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" | | rowspan=3 | [[File:Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston|Henry John Temple]]'''<br/>{{Small|3rd [[Viscount Palmerston]]<br/>MP for [[Tiverton (UK Parliament constituency)|Tiverton]]<br/>(1784–1865)}} | class=nowrap height=95 rowspan=2 style="min-height:95px" | {{Small|12 June}}<br/>1859 | class=nowrap height=95 rowspan=2 style="min-height:95px" | {{Small|18 October}}<br/>1865 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[1859 United Kingdom general election|{{Small|1859}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=5 {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Liberal government, 1859–1866|Palmerston II]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Balfour|1y=1910|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=174|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=177–184|4a1=Royal Society|4y=2007|4p=349}} |- | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[1865 United Kingdom general election|{{Small|1865}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1859|6|12|1865|10|18|sep=and|duration=on}}{{Ref label|Died|†}} |- | rowspan=2 | [[File:Lord John Russell (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[John Russell, 1st Earl Russell|John Russell]]'''<br/>{{Small|1st [[Earl Russell]]<br/>(1792–1878)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|29 October}}<br/>1865 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|26 June}}<br/>1866 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=2 | [[Liberal government, 1859–1866|Russell II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=151|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=155–160}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1865|10|29|1866|6|26|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" | | rowspan=2 | [[File:14th Earl of Derby (cropped) (cropped).jpg|75px|engraving]] | rowspan=2 | '''[[Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby|Edward Smith-Stanley]]'''<br/>{{Small|14th [[Earl of Derby]]<br/>(1799–1869)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|28 June}}<br/>1866 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|25 February}}<br/>1868 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]]}} | rowspan=5 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=5 | [[Third Derby–Disraeli ministry|Derby–Disraeli III]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=161|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=162–167|3a1=Tout|3y=1910|3p=741}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1866|6|28|1868|2|25|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Benjamin Disraeli by H Lenthall (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Benjamin Disraeli]]'''<br/>{{Small|MP for [[Buckinghamshire (UK Parliament constituency)|Buckinghamshire]]<br/>(1804–1881)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of Benjamin Disraeli}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Disraeli|1y=1868|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=183|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=187–189|4a1=Tout|4y=1910|4p=741}} |- | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|27 February}}<br/>1868 | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|1 December}}<br/>1868 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1868|2|27|1868|12|1|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:William Ewart Gladstone (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[William Ewart Gladstone]]'''<br/>{{Small|MP for [[Midlothian (UK Parliament constituency) (1708–1918)|Midlothian]]<br/>(1809–1898)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of William Ewart Gladstone}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] {{Nowrap|(1873–1874)}} | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[First Gladstone ministry|Gladstone I]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=196|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=195–198|3a1=Royal Statistical Society|3y=1892|3p=9}} |- | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|3 December}}<br/>1868 | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|17 February}}<br/>1874 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[1868 United Kingdom general election|{{Small|1868}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1868|12|3|1874|2|17|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:Benjamin Disraeli by H Lenthall (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Benjamin Disraeli]]'''<br/>{{Small|MP for [[Buckinghamshire (UK Parliament constituency)|Buckinghamshire]] (to 1876)<br/>[[Earl of Beaconsfield]] (from 1876){{Efn|name=Disraeli|Disraeli was elevated to the House of Lords in 1876, two years into his second premiership. Consequently, he relinquished his Commons seat and office as MP for Buckinghamshire.}}<br/>(1804–1881)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of Benjamin Disraeli}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] {{Nowrap|(1874–1876)}} | [[Leader of the House of Lords]] {{Nowrap|(1876–1880)}} | [[Lord Privy Seal]] {{Nowrap|(1876–1878)}}}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=3 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=3 | [[Second Disraeli ministry|Disraeli II]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Chamberlain|1y=1884|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=183|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=187–192}} |- | class=nowrap height=85 style="min-height:85px" | {{Small|20 February}}<br/>1874 | class=nowrap height=85 style="min-height:85px" | {{Small|21 April}}<br/>1880 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1874 United Kingdom general election|{{Small|1874}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1874|2|20|1880|4|21|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:William Ewart Gladstone (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[William Ewart Gladstone]]'''<br/>{{Small|MP for [[Midlothian (UK Parliament constituency) (1708–1918)|Midlothian]]<br/>(1809–1898)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of William Ewart Gladstone}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] {{Nowrap|(1880–1882)}} | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Second Gladstone ministry|Gladstone II]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=196|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=195–202|3a1=Royal Statistical Society|3y=1892|3p=9}} |- | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|23 April}}<br/>1880 | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|9 June}}<br/>1885 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[1880 United Kingdom general election|{{Small|1880}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1880|4|23|1885|6|9|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Robert cecil (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]]'''<br/>{{Small|3rd [[Marquess of Salisbury]]<br/>(1830–1903)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|23 June}}<br/>1885 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|28 January}}<br/>1886 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[Leader of the House of Lords]] | [[Secretary of State for Foreign Affairs|Sec. of State for Foreign Affairs]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First Salisbury ministry|Salisbury I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=213|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=205–210|3a1=Mosley|3y=2003|3p=3505|5a1=Sandys|5y=1910|5p=287}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1885|6|23|1886|1|28|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:William Ewart Gladstone (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[William Ewart Gladstone]]'''<br/>{{Small|MP for [[Midlothian (UK Parliament constituency) (1708–1918)|Midlothian]]<br/>(1809–1898)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of William Ewart Gladstone}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] | [[Lord Privy Seal]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Third Gladstone ministry|Gladstone III]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=196|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=195–202|3a1=Royal Statistical Society|3y=1892|3p=9}} |- | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|1 February}}<br/>1886 | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|20 July}}<br/>1886 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1885 United Kingdom general election|{{Small|1885}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1886|2|1|1886|7|20|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Robert cecil (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]]'''<br/>{{Small|3rd [[Marquess of Salisbury]]<br/>(1830–1903)}} | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|25 July}}<br/>1886 | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|11 August}}<br/>1892 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1886 United Kingdom general election|{{Small|1886}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] {{Nowrap|(1886–1887)}} | [[Leader of the House of Lords]] | [[Secretary of State for Foreign Affairs|Sec. of State for Foreign Affairs]] {{Nowrap|(1887–1892)}}}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Salisbury ministry|Salisbury II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=213|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=205–210|3a1=Locker-Lampson|3y=1907|3p=497|4a1=Mosley|4y=2003|4p=3505|5a1=Sandys|5y=1910|5p=287}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1886|7|25|1892|8|11|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" | | rowspan=3 | [[File:William Ewart Gladstone (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[William Ewart Gladstone]]'''<br/>{{Small|MP for [[Midlothian (UK Parliament constituency) (1708–1918)|Midlothian]]<br/>(1809–1898)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premierships of William Ewart Gladstone}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] | [[Lord Privy Seal]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=5 | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=3 | [[Liberal government, 1892–1895|Gladstone IV]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=196|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=195–202|3a1=Royal Statistical Society|3y=1892|3p=9}} |- | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|15 August}}<br/>1892 | class=nowrap height=52 style="min-height:52px" | {{Small|2 March}}<br/>1894 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1892 United Kingdom general election|{{Small|1892}}]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1892|8|15|1894|3|2|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Archibald-Philip-Primrose-5th-Earl-of-Rosebery (cropped) (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Archibald Primrose, 5th Earl of Rosebery|Archibald Primrose]]'''<br/>{{Small|5th [[Earl of Rosebery]]<br/>(1847–1929)}} | class=nowrap height=77 style="min-height:77px" | {{Small|5 March}}<br/>1894 | class=nowrap height=77 style="min-height:77px" | {{Small|22 June}}<br/>1895 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Leader of the House of Lords]] | [[Lord President of the Council]]}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=2 | [[Liberal government, 1892–1895|Rosebery]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=222|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=212–215}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1894|3|5|1895|6|22|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" | | rowspan=3 | [[File:Robert cecil (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]]'''<br/>{{Small|3rd [[Marquess of Salisbury]]<br/>(1830–1903)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|25 June}}<br/>1895 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|11 July}}<br/>1902 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1895 United Kingdom general election|{{Small|1895}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[Leader of the House of Lords]] | [[Lord Privy Seal]] {{Nowrap|(1900–1902)}} | [[Secretary of State for Foreign Affairs|Sec. of State for Foreign Affairs]] {{Nowrap|(1895–1900)}}}} | rowspan=5 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Anchor|1=20th century}}[[Unionist government, 1895–1905|Salisbury III]]<br/>{{Small|(''[[Conservative Party (UK)|Con.]]–[[Liberal Unionist Party|Lib.U.]]'')}} | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1pp=213, 221|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=205–210|3a1=Mosley|3y=2003|3p=3505|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=47|5a1=Sandys|5y=1910|5p=287}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1900 United Kingdom general election|{{Small|1900}}]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Unionist government, 1895–1905|Salisbury IV]]<br/>{{Small|(''Con.–Lib.U.'')}} | rowspan=7 | '''[[Edward VII]]'''<br/>[[File:Eduard VII 1902.jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1901|1910}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1895|6|25|1902|7|11|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Arthur James Balfour, 1st Earl of Balfour (1902).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Arthur Balfour]]'''<br/>{{Small|MP for [[Manchester East (UK Parliament constituency)|Manchester East]]<br/>(1848–1930)}} | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|12 July}}<br/>1902 | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|4 December}}<br/>1905 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] | [[Lord Privy Seal]] {{Nowrap|(1902–1903)}}}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Unionist government, 1895–1905|Balfour]]<br/>{{Small|(''Con.–Lib.U.'')}} | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=231|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=217–221|3a1=Mosley|3y=1999|3p=173|4a1=Tout|4y=1910|4p=741}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1902|7|12|1905|12|4|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=10 bgcolor="{{Party color|Liberal Party (UK)}}" | | rowspan=2 | [[File:Sir-Henry-Campbell-Bannerman.jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | [[Henry Campbell-Bannerman|'''Henry Campbell-Bannerman''']]<br/>{{Small|MP for [[Stirling Burghs (UK Parliament constituency)|Stirling Burghs]]<br/>(1836–1908)}} | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|5 December}}<br/>1905 | class=nowrap height=80 style="min-height:80px" | {{Small|3 April}}<br/>1908 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[1906 United Kingdom general election|{{Small|1906}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=10 {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[Liberal Party (UK)|Liberal]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} rowspan=2 | [[Liberal government, 1905–1915|Campbell-Bannerman]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=239|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=223–227}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1905|12|5|1908|4|3|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 | [[File:H H Asquith 1908 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=5 | '''[[H. H. Asquith]]'''<br/>{{Small|MP for [[East Fife (UK Parliament constituency)|East Fife]]<br/>(1852–1928)}} | class=nowrap rowspan=4 | {{Small|8 April}}<br/>1908 | class=nowrap rowspan=4 | {{Small|5 December}}<br/>1916 | {{Party shading/Liberal (UK)}} | {{Anchor|1=George V}}{{Mdash}} ! rowspan=5 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] | [[Secretary of State for War|Sec. of State for War]] (1914)}} | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[Liberal government, 1905–1915|Asquith I]] | rowspan=5 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1p=5|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=244|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=229–235|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=48}} |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[January 1910 United Kingdom general election|{{Small|{{Sup|Jan.}}1910}}]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[Liberal government, 1905–1915|Asquith II]] | rowspan=20 | '''[[George V]]'''<br/>[[File:King George 1923 LCCN2014715558 (cropped).jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1910|1936}} |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[December 1910 United Kingdom general election|{{Small|{{Sup|Dec.}}1910}}]] | {{Party shading/Liberal (UK)}} | [[Liberal government, 1905–1915|Asquith III]] |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Asquith coalition ministry|Asquith Coalition]]<br/>{{Small|(''[[Liberal Party (UK)|Lib.]]–[[Conservative Party (UK)|Con.]]–et al.'')}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1908|4|7|1916|12|5|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:LloydGeorge (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[David Lloyd George]]'''<br/>{{Small|MP for [[Caernarfon (UK Parliament constituency)|Caernarfon]]<br/>(1863–1945)}} | class=nowrap height=77 rowspan=2 style="min-height:77px" | {{Small|6 December}}<br/>1916 | class=nowrap height=77 rowspan=2 style="min-height:77px" | {{Small|19 October}}<br/>1922 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[Lloyd George ministry|Lloyd George War]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1pp=6–9|2a1=''The Constitutional Yearbook''|2y=1919|2p=42|3a1=Eccleshall|3a2=Walker|3y=2002|3p=252|4a1=Englefield|4a2=Seaton|4a3=White|4y=1995|4pp=237–243}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1918 United Kingdom general election|{{Small|1918}}]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Lloyd George ministry|Lloyd George II]]<br/>{{Small|(''[[Liberal Party (UK)|Lib.]]–[[Conservative Party (UK)|Con.]]'')}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1916|12|6|1922|10|19|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=4 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" | | rowspan=2 | [[File:Andrew Bonar Law 01 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Bonar Law]]'''<br/>{{Small|MP for [[Glasgow Central (UK Parliament constituency)|Glasgow Central]]<br/>(1858–1923)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|23 October}}<br/>1922 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|20 May}}<br/>1923 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1922 United Kingdom general election|{{Small|1922}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]]<br/>{{Small|([[Unionist Party (Scotland)|''Scot.U.'']])}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative government, 1922–1924|Law]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=262|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=246–248|3a1=Scully|3y=2018}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1922|10|23|1923|5|20|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Stanley Baldwin]]'''<br/>{{Small|MP for [[Bewdley (UK Parliament constituency)|Bewdley]]<br/>(1867–1947)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|22 May}}<br/>1923 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|22 January}}<br/>1924 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको उपकुलपति]] (1923) | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative government, 1922–1924|Baldwin I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=273|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=253–255|3a1=Mosley|3y=1999|3p=172}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1923|5|22|1924|1|22|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Ramsay-MacDonald (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Ramsay MacDonald]]'''<br/>{{Small|MP for [[Aberavon (UK Parliament constituency)|Aberavon]]<br/>(1866–1937)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|22 January}}<br/>1924 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|4 November}}<br/>1924 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1923 United Kingdom general election|{{Small|1923}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] | [[Secretary of State for Foreign Affairs|Sec. of State for Foreign Affairs]]}} | {{Party shading/लेबर}} rowspan=2 | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/लेबर}} rowspan=2 | [[First MacDonald ministry|MacDonald I]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=281|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=262–264}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1924|1|22|1924|11|4|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Stanley Baldwin]]'''<br/>{{Small|MP for [[Bewdley (UK Parliament constituency)|Bewdley]]<br/>(1867–1947)}} | class=nowrap height=77 style="min-height:77px" | {{Small|4 November}}<br/>1924 | class=nowrap height=77 style="min-height:77px" | {{Small|4 June}}<br/>1929 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1924 United Kingdom general election|{{Small|1924}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Baldwin ministry|Baldwin II]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=273|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=253–259|3a1=Mosley|3y=1999|3p=172}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1924|11|4|1929|6|4|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" | | rowspan=4 | [[File:J. Ramsay MacDonald LCCN2014715885 (3x4 crop).jpg|75px|photograph]] | rowspan=4 | '''[[Ramsay MacDonald]]'''<br/>{{Small|MP for [[Seaham (UK Parliament constituency)|Seaham]]<br/>(1866–1937)}} | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|5 June}}<br/>1929 | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|7 June}}<br/>1935 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[1929 United Kingdom general election|{{Small|1929}}]] ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/लेबर}} | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/लेबर}} | [[Second MacDonald ministry|MacDonald II]] | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1p=13|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=281|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=262–268}} |- | rowspan=3 bgcolor="{{Party color|National Labour Organisation}}" | | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} | rowspan=3 {{Party shading/National Labour}}| [[National Labour Organisation|National Labour]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[National Government (1931)|National I]]<br/>{{Small|(''[[National Labour Organisation|N.Lab.]]–[[Conservative Party (UK)|Con.]]–et al.'')}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1931 United Kingdom general election|{{Small|1931}}]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[National Government (1931–1935)|National II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1929|6|5|1935|6|7|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=8 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" |{{Anchor|1=Edward VIII}}{{Zwsp}} | rowspan=3 | [[File:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Stanley Baldwin]]'''<br/>{{Small|MP for [[Bewdley (UK Parliament constituency)|Bewdley]]<br/>(1867–1947)}} | rowspan=2 class="nowrap" |{{Small|7 June}}<br/>1935 | rowspan=2 class="nowrap" |{{Small|28 May}}<br/>1937 | rowspan=2 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1935 United Kingdom general election|{{Small|1935}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | rowspan=8 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | rowspan=3 {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[National Government (1935–1937)|National III]] | rowspan=3 |{{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=273|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=253–259|3a1=Mosley|3y=1999|3p=172|4a1=Pryde|4a2=Greenway|4a3=Porter|4a4=Roy|4y=1996|4p=48}} |- | '''[[Edward VIII]]'''<br/>{{CSS image crop|Image = HRH The Prince of Wales No 4 (HS85-10-36416).jpg|bSize=118|cWidth=118|oTop=10|cHeight = 68}}<br/>{{reign|single=1936}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1935|6|7|1937|5|28|sep=and|duration=on}} | rowspan=10 | '''[[George VI]]'''<br/>[[File:King George VI LOC matpc.14736 A (cropped).jpg|alt=|120px]]<br/>{{R.|1936|1952}} |- | rowspan=3 | | rowspan=3 | '''[[Neville Chamberlain]]'''<br/>{{Small|MP for [[Birmingham Edgbaston (UK Parliament constituency)|Birmingham Edgbaston]]<br/>(1869–1940)}} | rowspan=2 class="nowrap" height=77 style="min-height:77px" | {{Small|28 May}}<br/>1937 | rowspan=2 class="nowrap" height=77 style="min-height:77px" | {{Small|10 May}}<br/>1940 | rowspan=2 {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]]}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[National Government (1937–1939)|National IV]] | rowspan=3 |{{Sfnm|1a1=''The Annual Register''|1y=1941|1p=11|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=289|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=270–274}} |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Chamberlain war ministry|Chamberlain War]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1937|5|28|1940|5|10|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Sir Winston Churchill (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Winston Churchill]]'''<br/>{{Small|MP for [[Epping (UK Parliament constituency)|Epping]]<br/>(1874–1965)}} | class="nowrap" height=92 style="min-height:92px" | {{Small|10 May}}<br/>1940 | class="nowrap" height=92 style="min-height:92px" | {{Small|26 July}}<br/>1945 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[हाउस अफ द कमन्सको नेता]] {{Nowrap|(1940–1942)}} | [[Minister of Defence (United Kingdom)|Minister of Defence]]}} | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[Churchill war ministry|Churchill War]] | rowspan=2 |{{Sfnm|1a1=''The Annual Register''|1y=1946|1p=11|2a1=Butler|2a2=Butler|2y=2010|2pp=17–21, 77|3a1=Eccleshall|3a2=Walker|3y=2002|3p=295|4a1=Englefield|4a2=Seaton|4a3=White|4y=1995|4pp=276–282|5a1=''The London Gazette''|5y=1924}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" |{{Age in years and days|1940|5|10|1945|7|26|sep=and|duration=on}} | [[Churchill caretaker ministry|Churchill Caretaker]]<br/>{{Small|(''[[Conservative Party (UK)|Con.]]–[[National Liberal Party (UK, 1931)|L.Nat.]]'')}} |- | bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:Clement Attlee (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Clement Attlee]]'''<br/>{{Small|MP for [[Limehouse (UK Parliament constituency)|Limehouse]]<br/>(1883–1967)}} | class=nowrap height=92 rowspan=2 style="min-height:92px" | {{Small|26 July}}<br/>1945 | class=nowrap height=92 rowspan=2 style="min-height:92px" | {{Small|26 October}}<br/>1951 | {{Party shading/लेबर}} | [[1945 United Kingdom general election|{{Small|1945}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister of Defence (United Kingdom)|Minister of Defence]] {{Nowrap|(1945–1946)}}}} | {{Party shading/लेबर}} rowspan=3 | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/लेबर}} | [[Attlee ministry|Attlee I]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=305|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=284–289}} |- | {{Party shading/लेबर}} | [[1950 United Kingdom general election|{{Small|1950}}]] | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[Attlee ministry|Attlee II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1945|7|26|1951|10|26|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=9 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" | | rowspan=2 | [[File:Winston Churchill C3519635.jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | {{Anchor|1=Elizabeth II}}'''[[Winston Churchill]]'''<br/>{{Small|MP for [[Woodford (UK Parliament constituency)|Woodford]]<br/>(1874–1965)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|26 October}}<br/>1951 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|5 April}}<br/>1955 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1951 United Kingdom general election|{{Small|1951}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister of Defence (United Kingdom)|Minister of Defence]] {{Nowrap|(1951–1952)}}}} | rowspan=7 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Third Churchill ministry|Churchill III]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=BBC ''On This Day''|1y=2005|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=295|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=276–282|4a1=''The London Gazette''|4y=1924|5a1=Mosley|5y=1999|5p=1868|6a1=Pryde|6a2=Greenway|6a3=Porter|6a4=Roy|6y=1996|6p=48}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1951|10|26|1955|4|5|sep=and|duration=on}} | rowspan="48" | '''[[एलिजाबेथ द्वितीय]]'''<br/>[[File:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|alt=|153x153px]]<br/>{{R.|1952|2022}} |- | rowspan=2 | [[File:Eden, Anthony (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Anthony Eden]]'''<br/>{{Small|MP for [[Warwick and Leamington (UK Parliament constituency)|Warwick and Leamington]]<br/>(1897–1977)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|6 April}}<br/>1955 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|9 January}}<br/>1957 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1955 United Kingdom general election|{{Small|1955}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Eden ministry|Eden]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=315|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=291–295}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1955|4|6|1957|1|9|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Harold Macmillan in 1961 (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Harold Macmillan]]'''<br/>{{Small|MP for [[Bromley (UK Parliament constituency)|Bromley]]<br/>(1894–1986)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|10 January}}<br/>1957 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|18 October}}<br/>1963 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative government, 1957–1964|Macmillan I]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=320|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=297–303}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1959 United Kingdom general election|{{Small|1959}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative government, 1957–1964|Macmillan II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1957|1|10|1963|10|18|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Alec Douglas-Home (c1963) (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Alec Douglas-Home]]'''{{Efn|name=Douglas-Home}}<br/>{{Small|MP for [[Kinross and Western Perthshire (UK Parliament constituency)|Kinross and Western Perthshire]]<br/>(1903–1995)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|19 October}}<br/>1963 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|16 October}}<br/>1964 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]]<br/>{{Small|([[Unionist Party (Scotland)|''Scot.U.'']])}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative government, 1957–1964|Douglas-Home]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=329|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=306–310|3a1=Scully|3y=2018}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1963|10|19|1964|10|16|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" rowspan=3 | | rowspan=3 | [[File:Harold Wilson.jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Harold Wilson]]'''<br/>{{Small|MP for [[Huyton (UK Parliament constituency)|Huyton]]<br/>(1916–1995)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|16 October}}<br/>1964 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|19 June}}<br/>1970 | {{Party shading/Labour}} | [[1964 United Kingdom general election|{{Small|1964}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]] {{Nowrap|(1968–1970)}}}} | {{Party shading/Labour}} rowspan=3 | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/Labour}} | [[Labour government, 1964–1970|Wilson I]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=333|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=313–320}} |- | {{Party shading/Labour}} | [[1966 United Kingdom general election|{{Small|1966}}]] | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[Labour government, 1964–1970|Wilson II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1964|10|16|1970|6|19|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=2 | | rowspan=2 | [[File:Golda Meir and Edward Heath cropped (cropped).jpg|75px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[Edward Heath]]'''<br/>{{Small|MP for [[Bexley (UK Parliament constituency)|Bexley]]<br/>(1916–2005)}} | class=nowrap height=90 style="min-height:90px" | {{Small|19 June}}<br/>1970 | class=nowrap height=90 style="min-height:90px" | {{Small|4 March}}<br/>1974 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1970 United Kingdom general election|{{Small|1970}}]] ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Heath ministry|Heath]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=343|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=322–328|3a1=UK Parliament|3y=2005a}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1970|6|19|1974|3|4|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=5 bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" | | rowspan=3 | [[File:Harold Wilson.jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[Harold Wilson]]'''<br/>{{Small|MP for [[Huyton (UK Parliament constituency)|Huyton]]<br/>(1916–1995)}} | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|4 March}}<br/>1974 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|5 April}}<br/>1976 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[February 1974 United Kingdom general election|{{Small|{{Sup|Feb.}}1974}}]] ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Labour}} rowspan=5 | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/Labour}} | [[Labour government, 1974–1979|Wilson III]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=333|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=313–320}} |- | {{Party shading/Labour}} | [[October 1974 United Kingdom general election|{{Small|{{Sup|Oct.}}1974}}]] | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[Labour government, 1974–1979|Wilson IV]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1974|3|4|1976|4|5|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:Persconferentie na afloop Overleg van de 9 , Den Haag Callaghan (oa met Enge, Bestanddeelnr 928-9157 (crop).jpg|alt=|90x90px|photograph]] | rowspan=2 | '''[[James Callaghan]]'''<br/>{{Small|MP for [[Cardiff South East (UK Parliament constituency)|Cardiff South East]]<br/>(1912–2005)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|5 April}}<br/>1976 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|4 May}}<br/>1979 | {{Party shading/Labour}} | {{Mdash}} ! rowspan=2 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[Labour government, 1974–1979|Callaghan]] | rowspan=2 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=350|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=331–333|3a1=UK Parliament|3y=2005b}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1976|4|5|1979|5|4|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=9 bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" | | rowspan=5 | [[File:Margaret Thatcher (1983).jpg|75px|photograph]] | rowspan=5 | '''[[मार्गरेट थ्याचर]]'''<br/>{{Small|MP for [[Finchley (UK Parliament constituency)|Finchley]]<br/>(1925–2013)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Margaret Thatcher}} ! rowspan=5 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | rowspan=9 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First Thatcher ministry|Thatcher I]] | rowspan=5 | {{Sfnm|1a1=Eccleshall|1a2=Walker|1y=2002|1p=358|2a1=Englefield|2a2=Seaton|2a3=White|2y=1995|2pp=340–347|3a1=UK Parliament|3y=2013}} |- | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|4 May}}<br/>1979 | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|28 November}}<br/>1990 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1979 United Kingdom general election|{{Small|1979}}]] |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1983 United Kingdom general election|{{Small|1983}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Second Thatcher ministry|Thatcher II]] |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1987 United Kingdom general election|{{Small|1987}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Third Thatcher ministry|Thatcher III]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1979|5|4|1990|11|28|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=4 | [[File:John Major 1996.jpg|112x112px]] | rowspan=4 | '''[[जोन मेजर]]'''<br/>{{Small|MP for [[Huntingdon (UK Parliament constituency)|Huntingdon]]<br/>(born{{Nbsp}}1943)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of John Major}} ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First Major ministry|Major I]] | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1p=61|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=384|3a1=Englefield|3a2=Seaton|3a3=White|3y=1995|3pp=350–352}} |- | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|28 November}}<br/>1990 | class=nowrap height=75 rowspan=2 style="min-height:75px" | {{Small|2 May}}<br/>1997 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[1992 United Kingdom general election|{{Small|1992}}]] | rowspan=2 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Second Major ministry|Major II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1990|11|28|1997|5|2|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=8 bgcolor="{{Party color|लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)}}" | | rowspan=5 | [[File:Tony Blair in 2002.jpg|75px|photograph]] | rowspan=5 | {{Anchor|1=21st century}}'''[[टोनी ब्लेयर]]'''<br/>{{Small|MP for [[Sedgefield (UK Parliament constituency)|Sedgefield]]<br/>(born{{Nbsp}}1953)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Tony Blair}} ! rowspan=5 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | rowspan=8 {{Party shading/Labour}} | [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर]] | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[First Blair ministry|Blair I]] | rowspan=5 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1pp=61, 270|2a1=Eccleshall|2a2=Walker|2y=2002|2p=392|3a1=Seldon|3y=2007|3pp=77, 371, 647|4a1=UK Parliament|4y=2017b}} |- | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|2 May}}<br/>1997 | class=nowrap rowspan=3 | {{Small|27 June}}<br/>2007 | {{Party shading/Labour}} | [[1997 United Kingdom general election|{{Small|1997}}]] |- | {{Party shading/Labour}} | [[2001 United Kingdom general election|{{Small|2001}}]] | {{Party shading/Labour}} | [[Second Blair ministry|Blair II]] |- | {{Party shading/Labour}} | [[2005 United Kingdom general election|{{Small|2005}}]] | {{Party shading/Labour}} rowspan=2 | [[Third Blair ministry|Blair III]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|1997|5|2|2007|6|27|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Gordon Brown official (cropped 2).jpg|75px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[गर्डन ब्राउन]]'''<br/>{{Small|MP for [[Kirkcaldy and Cowdenbeath (UK Parliament constituency)|Kirkcaldy and Cowdenbeath]]<br/>(born{{Nbsp}}1951)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Gordon Brown}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Labour}} rowspan=3 | [[Brown ministry|Brown]] | rowspan=3 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1pp=61, 86|2a1=UK Parliament|2y=2012}} |- | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|27 June}}<br/>2007 | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|11 May}}<br/>2010 | {{Party shading/Labour}} | {{Mdash}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2007|6|27|2010|5|11|sep=and|duration=on}} |- | bgcolor="{{Party color|Conservative Party (UK)}}" rowspan=18 | | rowspan=4 | [[File:Prime Minister David Cameron - official photograph (8947770804) (cropped).jpg|96x96px|photograph]] | rowspan=4 | '''[[डेभिड क्यामरुन]]'''<br/>{{Small|MP for [[Witney (UK Parliament constituency)|Witney]]<br/>(born{{Nbsp}}1966)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of David Cameron}} ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | rowspan=18 {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | {{Party shading/Coalition (UK)}} rowspan=2 | [[Cameron–Clegg coalition|Cameron–Clegg]]<br/>{{Small|(''[[Conservative Party (UK)|Con.]]–[[Liberal Democrats (UK)|Lib.Dems.]]'')}} | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=Butler|1a2=Butler|1y=2010|1pp=61, 65|2a1=Lee|2a2=Beech|2y=2011|3a1=Royal Communications|3y=2016|4a1=Wheeler|4y=2016}} |- | class=nowrap height=50 rowspan=2 style="min-height:50px" | {{Small|11 May}}<br/>2010 | class=nowrap height=50 rowspan=2 style="min-height:50px" | {{Small|13 July}}<br/>2016 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[2010 United Kingdom general election|{{Small|2010}}]] |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[2015 United Kingdom general election|{{Small|2015}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Cameron ministry|Cameron II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2010|5|11|2016|7|13|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=4 | [[File: Theresa_May_(2016)_(cropped).jpg |105x105px|photograph]] | rowspan=4 | '''[[टरिजा मे]]'''<br/>{{Small|MP for [[Maidenhead (UK Parliament constituency)|Maidenhead]]<br/>(born{{Nbsp}}1956)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Theresa May}} ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First May ministry|May I]] | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=BBC News|1y=2017|2a1=Stamp|2y=2016|3a1=UK Parliament|3y=2017a}} |- | class=nowrap height=50 rowspan=2 style="min-height:50px" | {{Small|13 July}}<br/>2016 | class=nowrap height=50 rowspan=2 style="min-height:50px" | {{Small|24 July}}<br/>2019 | {{Party shading/Conservative (UK)}} | {{Mdash}} |- | {{Party shading/Coalition (UK)}} | [[2017 United Kingdom general election|{{Small|2017}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second May ministry|May II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2016|7|13|2019|7|24|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=4 | [[File:Boris Johnson official portrait (cropped).jpg|105x105px|photograph]] | rowspan=4 | '''[[बोरिस जोनसन]]'''<br/>{{Small|MP for [[Uxbridge and South Ruislip (UK Parliament constituency)|Uxbridge and South Ruislip]]<br/>(born{{Nbsp}}1964)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Boris Johnson}} ! rowspan=4 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]] | [[Minister for the Union]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[First Johnson ministry|Johnson I]] | rowspan=4 | {{Sfnm|1a1=BBC News|1y=2019|2a1=Kuenssberg|2y=2019|3a1=UK Parliament|3y=2022}} |- | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" rowspan=2 | {{Small|24 July}}<br/>2019 | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" rowspan=2 | {{Small|6 September}}<br/>2022 | {{Party shading/Coalition (UK)}} | {{Mdash}} |- | {{Party shading/Conservative (UK)}} | [[2019 United Kingdom general election|{{Small|2019}}]] | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=2 | [[Second Johnson ministry|Johnson II]] |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2019|7|24|2022|9|6|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Liz Truss official portrait (cropped)2.jpg|102x102px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[लिज ट्रस]]'''<br/>{{Small|MP for [[South West Norfolk (UK Parliament constituency)|South West Norfolk]]<br/>(born{{Nbsp}}1975)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Liz Truss}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]] | [[Minister for the Union]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=3 | [[Truss ministry|Truss]] | rowspan=3 |<ref>{{cite web |last1=Wingate |first1=Sophie |title=Liz Truss to become UK’s third female prime minister |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/liz-truss-margaret-thatcher-iron-lady-boris-johnson-balmoral-b2160164.html |website=independent.co.uk |publisher=Independent |access-date=25 October 2022}}</ref> |- | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|6 September}}<br/>2022 | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|25 October}}<br/>2022 | {{Party shading/Conservative (UK)}}| {{Mdash}} | rowspan="7" style="background: #ffffe6" | '''[[चार्ल्स तृतीय]]'''<br/>[[File:Charles_Prince_of_Wales.jpg|120px]]<br/>'''{{R.|2022|present}}''' |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2022|9|6|2022|10|25|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=3 | [[File:Chancellor Rishi Sunak (cropped).jpg|102x102px|photograph]] | rowspan=3 | '''[[ऋषि सुनक]]'''<br/>{{Small|MP for [[Richmond (Yorks) (UK Parliament constituency)|Richmond (Yorks)]]<br/>(born{{Nbsp}}1980)}} | bgcolor="#f2f2f2" colspan=3 style="font-size:90%" | {{See also|Premiership of Rishi Sunak}} ! rowspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]] | [[Minister for the Civil Service]] | [[Minister for the Union]]}} | {{Party shading/Conservative (UK)}} rowspan=3 | [[Sunak ministry|Sunak]] | rowspan=3 |<ref name="sunakpm">{{cite web| url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007| title=Rishi Sunak warns of difficult decisions ahead in first speech as PM| first=Joshua| last=Nevett| website=bbc.com| date=25 October 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221025132608/https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007| archive-date=25 October 2022| url-status=live}}</ref> |- | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | {{Small|25 October}}<br/>2022 | class=nowrap height=50 style="min-height:50px" | Incumbent | {{Party shading/Conservative (UK)}}| {{Mdash}} |- ! colspan=3 style="font-size:90%; font-weight:normal" | {{Age in years and days|2022|10|25|sep=and|duration=on}} |- ! |[[File:Prime_Minister_Sir_Keir_Starmer_Official_Portrait_(cropped_3).jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prime_Minister_Sir_Keir_Starmer_Official_Portrait_(cropped_3).jpg|फ्रेमहीन|photograph]] |{{resize|100%|[[Keir Starmer]]|div=yes}}{{Sfnm|1a1=BBC News|1y=2024c|2a1=UK Parliament|2y=2024e}}{{ubl|{{small|MP for [[Holborn and St Pancras]]}}|{{small|(born{{Nbsp}}1962)}}|{{smalldiv|''[[Premiership of Keir Starmer|Premiership]]''}}|item_style=text-align:center;line-height:normal;padding-bottom:0.9ex;}} |{{smalldiv|5 July}}2024 |{{smalldiv|20 July}}2026 |{{small|{{Ayd|2024|7|5|2026|7|20|sep=,|duration=on}}}} ! ! ! ! |- ! |[[File:Official_portrait_of_Andy_Burnham_MP_2026_(cropped1).jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Official_portrait_of_Andy_Burnham_MP_2026_(cropped1).jpg|फ्रेमहीन|photograph]] |{{resize|100%|[[एन्डी बर्नहम]]|div=yes}}{{Sfnm|1a1=BBC News|1y=2026a|2a1=UK Parliament|2y=2026a}}{{ubl|{{small|MP for [[Makerfield (constituency)|Makerfield]]}}|{{small|(born{{Nbsp}}1970)}}|{{smalldiv|''[[Premiership of Andy Burnham|Premiership]]''}}|item_style=text-align:center;line-height:normal;padding-bottom:0.9ex;}} |{{smalldiv|20 July}}2026 |''Incumbent'' |{{small|{{Ayd|2026|7|20|sep=,|duration=on}}}} ! ! ! ! |- ! colspan=3 | Prime Minister<br/>{{Small|Office<br/>(Lifespan)}} ! colspan=3 | Term of office & mandate ! style="font-size:90%; line-height:normal" | Ministerial offices ! Party ! Government ! Monarch ! {{Abbr|{{Small|Ref.}}|Reference}} |} === विवादित === {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! colspan=9 style="background:#f2f2f2; font-size:90%" | {{Party index link|Whigs (British political party)|Whig}} (2) ! rowspan=2 | [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]] |- ! colspan=3 | Prime Minister<br/>{{Small|Office<br/>(Lifespan)}} ! colspan=3 | Term of office & mandate{{Efn|name=Mandate}}<br/>{{Small|Duration in years and days}} ! Ministerial offices held as prime minister ! Party ! Government |- | rowspan=4 bgcolor="{{Party color|Whigs (British political party)}}" | | rowspan=2 | [[File:1stEarlOfBath.jpg|100x100px|painting]] | rowspan=2 | '''[[William Pulteney, 1st Earl of Bath|William Pulteney]]'''<br/>{{Small|1st [[Earl of Bath]]<br/>(1684–1764)}} | height=75 class="nowrap" style="min-height:75px" | {{Small|10 February}}<br/>1746 | height=75 class="nowrap" style="min-height:75px" | {{Small|12 February}}<br/>1746 | {{Party shading/Whigs}} |– ! style="font-size:90%; font-weight:normal; line-height:normal; max-width:175pt; padding-bottom:0.5em; padding-right:1em; text-align:left" rowspan=4 | {{Bulleted list | [[राजकोषको कुलपति]]}} | {{Party shading/Whigs}} rowspan=4 | [[Whigs (British political party)|Whig]] | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | [[Short-lived ministry|Short Lived]] | rowspan=4 | '''[[George II of Great Britain|George II]]''' [[File:Thomas Hudson (1701-1779) - George II (1683–1760) - 851734 - National Trust.jpg|alt=|120px]]<br/>(1727–1760) |- | colspan=3 | {{Age in years and days|1746|2|10|1746|2|12|sep=and|duration=on}} |- | rowspan=2 | [[File:James Waldegrave, 2nd Earl Waldegrave.JPG|100x100px|painting]] | rowspan=2 | '''[[James Waldegrave, 2nd Earl Waldegrave|James Waldegrave]]'''<br/>{{Small|2nd [[Earl Waldegrave]]<br/>(1715–1763)}} | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|8 June}}<br/>1757 | class=nowrap height=75 style="min-height:75px" | {{Small|12 June}}<br/>1757 | {{Party shading/Whigs}} | – | {{Party shading/Whigs}} rowspan=2 | Waldegrave |- | colspan=3 | {{Age in years and days|1756|6|8|1756|6|12|sep=and|duration=on}} |} ==टिप्पणीहरू== {{refbegin}} :† {{note|Died|Died in office}} {{refend}} {{notelist|refs= {{efn|name=Mandate|Legend for cells listed in the sixth column from right:{{Columns-list |colwidth=35em| * ''example:'' {{Color box|#ffe5b4|1722|#002bb8|border=silver}} and {{Color box|#def|1841|#002bb8|border=silver}}{{mdash}}coloured containing a linked year {{defn|indicates a general election won by the government (e.g. 1722) or one that led to its formation (e.g. 1841);}} * ''example:'' {{Color box|#ddd|1830|#002bb8|border=silver}}{{mdash}}shaded grey containing a linked year{{defn|indicates an election resulting in no single party winning a Commons majority;}} * ''example:'' {{Color box|#fcc|{{mdash}}|border=silver}}{{mdash}}coloured containing a dash{{defn|indicates the formation of a [[majority government]] without an election;}} * ''example:'' {{Color box|#ddd|{{mdash}}|border=silver}}{{mdash}}shaded grey containing a dash{{defn|indicates the formation of a [[Minority government|minority]] or [[coalition government]] during a [[hung parliament]].}}}}}} <!-- {{efn|name=Regent|George III did not appoint his final prime minister. His son [[George IV of the United Kingdom|George, Prince of Wales]], who served as regent from 1811, appointed Liverpool in 1812 {{harv|Englefield et al.|1995|pp=102, 363}}.}} --> {{efn|name=Douglas-Home|Douglas Home disclaimed his peerage as the [[Earl of Home]] on 23 October 1963. He was [[1963 Kinross and Western Perthshire by-election|elected an MP]] on 7 November 1963.}} }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:Prime ministers of the United Kingdom}} [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:देश अनुसार प्रधानमन्त्रीहरूको सूची]] arl8ayzndah6jfr20ovnriifu2muuzh 0 103099 1366796 1276378 2026-07-23T12:46:14Z Bishaldev100 28807 1366796 wikitext text/x-wiki {{For|बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची}} {{Infobox official post | post = प्रधानमन्त्री | body = संयुक्त अधिराज्य | insignia = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg | insigniacaption = [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|शाही सरकार]]को [[संयुक्त अधिराज्यको शाही प्रतीक|प्रतीक चिह्न]] | flag = Flag of the United Kingdom.svg | flagcaption = [[संयुक्त अधिराज्यको झण्डा]] | flagborder = yes | image = Prime Minister Keir Starmer Portrait (cropped).jpg | incumbent = [[एन्डी बर्नहम]] | incumbentsince = २० जुलाई २०२६ | department = {{Ubl |[[संयुक्त अधिराज्यको सरकार]] |[[प्रधानमन्त्रीको कार्यालय (बेलायत)]] }} | style = {{Ubl |{{Longitem|[[प्रधानमन्त्री]]<br>(अनौपचारिक)}} |{{Longitem|[[सम्माननीय]]<br>(संयुक्त अधिराज्य तथा राष्ट्र मण्डल)}} |{{Longitem|[[महामहिम]]<ref>{{cite web |url=https://www.un.int/protocol/sites/www.un.int/files/Protocol%20and%20Liaison%20Service/hspmfm.pdf |title=Public List |publisher=United Nations Protocol and Liaison Office |date=24 August 2016 |accessdate=28 December 2018 |page=61}}</ref><br>(कुटनीतिक सम्बोधन)}} }} | status = [[सरकार प्रमुख]] | member_of = {{Ubl |[[संयुक्त अधिराज्यको मन्त्रिपरिषद्]] |[[संयुक्त अधिराज्यको गोप्य परिषद्|गोप्य परिषद्]] |[[युरोपेली परिषद्]] |[[ब्रिटिस–आयरिसेली परिषद्]] }} | reports_to = [[संयुक्त अधिराज्यको संसद|संसद]] | residence = {{Ubl| |{{Longitem|[[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]]<br>(सरकारी निवास तथा कार्यालय)}} |{{Longitem|[[चेकर्ज]]<br>([[इङ्लिस कन्ट्री हाउस|कन्ट्री हाउस]])}} }} | seat = [[वेस्टमिनिस्टर]] | nominator = राजनैतिक दल | appointer = राजसंस्था | appointer_qualified = {{Longitem|परम्परागत रूपमा [[संयुक्त अधिराज्यको हाउस अफ कमन्स|कमन्स]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको नेता नियुक्त गर्दछ।}} | termlength = महामहिम अनुरूप | constituting_instrument = | formation = ३ अप्रिल १७२१ | first = [[रोबर्ट वाल्पोल|रोर्वट वालपोल]]{{Longitem|[[कोषागारको पहिलो अधिकारी]]को रूपमा<br>र वास्तविक प्रथम प्रधानमन्त्री}} | salary = {{Longitem|£१,५१,४५१ वार्षिक<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/629500/Salaries_of_Members_of_Her_Majesty_s_Government_from_1st_April_2017.pdf |title=Salaries of Members of Her Majesty’s Government from 9th June 2017 |format=PDF |date= |accessdate=2018-12-28}}</ref><br>(£७६,०११ संसदको तलब समेत)<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/faqs/house-of-commons-faqs/members-faq-page2/#jump-link-16 |title=What is the annual salary of an MP? |publisher=Parliament.uk |date=2010-04-21 |accessdate=2018-12-28}}</ref>}} | deputy = {{Longitem|[[संयुक्त अधिराज्यको उप-प्रधानमन्त्री|उप-प्रधानमन्त्री]]<br>(सन् २०१५ देखि रिक्त)}} | website = {{url|Number10.gov.uk}} }} '''संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री''' [[संयुक्त अधिराज्य]]को सरकार प्रमुख हुन्। प्रधानमन्त्रीले कार्यपालिका र व्यवस्थापिका दुवैलाई निर्देशन गर्दछ। प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद् सरकारको नीति तथा निर्णयको लागि राजतन्त्र, संसद, राजनीतिक दल र अन्ततः जनताप्रति उत्तरदायी हुन्छन्। प्रधानमन्त्रीले धेरै शाही विशेषाधिकारको प्रयोगमा संयुक्त अधिराज्यको राजशाहीलाई सल्लाह दिनुका साथै मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षता गर्छन् र मन्त्रीहरू छान्ने कार्य गर्छन्। आधुनिक प्रधानमन्त्रीहरूले [[हाउस अफ कमन्स, संयुक्त अधिराज्य|हाउस अफ कमन्स]]को विश्वासलाई प्राप्त गर्ने क्षमताको आधारमा पद धारण गर्ने भएकाले उनीहरू संसदको सदस्यको रूपमा बस्छन्। प्रधानमन्त्रीको कार्यालय कुनै विधान वा संवैधानिक दस्तावेजद्वारा स्थापित छैन तर लामो-स्थापित अधिवेशनद्वारा मात्र अवस्थित छ, जसमा शासक राजाले हाउस अफ कमन्सको विश्वासको आदेश दिन सक्ने व्यक्तिलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गर्दछ। प्रधानमन्त्री सामान्यतया राजनीतिक दल वा दलहरूको गठबन्धनको नेता हुन्छन् जसले हाउस अफ कमन्समा सबैभन्दा बढी सिटहरू रहेको हुन्छ। सन् २०२२ जनवरी ३१ मा प्रधानमन्त्री [[बोरिस जोनसन]]द्वारा घोषणा गरिएको थियो कि प्रधानमन्त्रीको कार्यालय औपचारिक रूपमा स्थापित हुनेछ। प्रधानमन्त्री पदेन रूपमा कोषागारको प्रथम अधिकारी, निजामती सेवा मन्त्री र राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि जिम्मेवार मन्त्री हुन्छन्। सन् २०१९ मा सङ्घका लागि मन्त्रीको कार्यालय स्थापना भएको थियो जसलाई धारण गर्ने पहिलो प्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन भएका थिए। बोरिस जोनसनलाई [[कन्जरभेटिभ पार्टी (बेलायत)|कन्जरभेटिभ पार्टी]]को शीर्षस्थ नेताको रूपमा परिवर्तन गरेपछि सन् २०२२ सेप्टेम्बर ६ देखि [[लिज ट्रस]] संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री छिन्। == प्रधानमन्त्रीहरू == {{मुख्य लेख|बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] 6a3a6sigs87q6s76wpgwyvluhdotjxm 1366805 1366796 2026-07-23T12:57:31Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1366805 wikitext text/x-wiki {{For|बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची}} {{Infobox official post | post = प्रधानमन्त्री | body = संयुक्त अधिराज्य | insignia = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg | insigniacaption = [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|शाही सरकार]]को [[संयुक्त अधिराज्यको शाही प्रतीक|प्रतीक चिह्न]] | flag = Flag of the United Kingdom.svg | flagcaption = [[संयुक्त अधिराज्यको झण्डा]] | flagborder = yes | image = Prime Minister Keir Starmer Portrait (cropped).jpg | incumbent = [[एन्डी बर्नहम]] | incumbentsince = २० जुलाई २०२६ | department = {{Ubl |[[संयुक्त अधिराज्यको सरकार]] |[[प्रधानमन्त्रीको कार्यालय (बेलायत)]] }} | style = {{Ubl |{{Longitem|[[प्रधानमन्त्री]]<br>(अनौपचारिक)}} |{{Longitem|[[सम्माननीय]]<br>(संयुक्त अधिराज्य तथा राष्ट्र मण्डल)}} |{{Longitem|[[महामहिम]]<ref>{{cite web |url=https://www.un.int/protocol/sites/www.un.int/files/Protocol%20and%20Liaison%20Service/hspmfm.pdf |title=Public List |publisher=United Nations Protocol and Liaison Office |date=24 August 2016 |accessdate=28 December 2018 |page=61}}</ref><br>(कुटनीतिक सम्बोधन)}} }} | status = [[सरकार प्रमुख]] | member_of = {{Ubl |[[संयुक्त अधिराज्यको मन्त्रिपरिषद्]] |[[संयुक्त अधिराज्यको गोप्य परिषद्|गोप्य परिषद्]] |[[युरोपेली परिषद्]] |[[ब्रिटिस–आयरिसेली परिषद्]] }} | reports_to = [[संयुक्त अधिराज्यको संसद|संसद]] | residence = {{Ubl| |{{Longitem|[[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]]<br>(सरकारी निवास तथा कार्यालय)}} |{{Longitem|[[चेकर्ज]]<br>([[इङ्लिस कन्ट्री हाउस|कन्ट्री हाउस]])}} }} | seat = [[वेस्टमिनिस्टर]] | nominator = राजनैतिक दल | appointer = राजसंस्था | appointer_qualified = {{Longitem|परम्परागत रूपमा [[संयुक्त अधिराज्यको हाउस अफ कमन्स|कमन्स]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको नेता नियुक्त गर्दछ।}} | termlength = महामहिम अनुरूप | constituting_instrument = | formation = ३ अप्रिल १७२१ | first = [[रोबर्ट वाल्पोल|रोर्वट वालपोल]]{{Longitem|[[कोषागारको पहिलो अधिकारी]]को रूपमा<br>र वास्तविक प्रथम प्रधानमन्त्री}} | salary = {{Longitem|£१,५१,४५१ वार्षिक<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/629500/Salaries_of_Members_of_Her_Majesty_s_Government_from_1st_April_2017.pdf |title=Salaries of Members of Her Majesty’s Government from 9th June 2017 |format=PDF |date= |accessdate=2018-12-28}}</ref><br>(£७६,०११ संसदको तलब समेत)<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/faqs/house-of-commons-faqs/members-faq-page2/#jump-link-16 |title=What is the annual salary of an MP? |publisher=Parliament.uk |date=2010-04-21 |accessdate=2018-12-28}}</ref>}} | deputy = {{Longitem|[[संयुक्त अधिराज्यको उप-प्रधानमन्त्री|उप-प्रधानमन्त्री]]<br>(सन् २०१५ देखि रिक्त)}} | website = {{url|Number10.gov.uk}} }} '''संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री''' [[संयुक्त अधिराज्य]]को सरकार प्रमुख हुन्। प्रधानमन्त्रीले कार्यपालिका र व्यवस्थापिका दुवैलाई निर्देशन गर्दछ। प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद् सरकारको नीति तथा निर्णयको लागि राजतन्त्र, संसद, राजनीतिक दल र अन्ततः जनताप्रति उत्तरदायी हुन्छन्। प्रधानमन्त्रीले धेरै शाही विशेषाधिकारको प्रयोगमा संयुक्त अधिराज्यको राजशाहीलाई सल्लाह दिनुका साथै मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षता गर्छन् र मन्त्रीहरू छान्ने कार्य गर्छन्। आधुनिक प्रधानमन्त्रीहरूले [[हाउस अफ कमन्स, संयुक्त अधिराज्य|हाउस अफ कमन्स]]को विश्वासलाई प्राप्त गर्ने क्षमताको आधारमा पद धारण गर्ने भएकाले उनीहरू संसदको सदस्यको रूपमा बस्छन्। प्रधानमन्त्रीको कार्यालय कुनै विधान वा संवैधानिक दस्तावेजद्वारा स्थापित छैन तर लामो-स्थापित अधिवेशनद्वारा मात्र अवस्थित छ, जसमा शासक राजाले हाउस अफ कमन्सको विश्वासको आदेश दिन सक्ने व्यक्तिलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गर्दछ। प्रधानमन्त्री सामान्यतया राजनीतिक दल वा दलहरूको गठबन्धनको नेता हुन्छन् जसले हाउस अफ कमन्समा सबैभन्दा बढी सिटहरू रहेको हुन्छ। सन् २०२२ जनवरी ३१ मा प्रधानमन्त्री [[बोरिस जोनसन]]द्वारा घोषणा गरिएको थियो कि प्रधानमन्त्रीको कार्यालय औपचारिक रूपमा स्थापित हुनेछ। प्रधानमन्त्री पदेन रूपमा कोषागारको प्रथम अधिकारी, निजामती सेवा मन्त्री र राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि जिम्मेवार मन्त्री हुन्छन्। सन् २०१९ मा सङ्घका लागि मन्त्रीको कार्यालय स्थापना भएको थियो जसलाई धारण गर्ने पहिलो प्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन भएका थिए। बोरिस जोनसनलाई [[कन्जरभेटिभ पार्टी (बेलायत)|कन्जरभेटिभ पार्टी]]को शीर्षस्थ नेताको रूपमा परिवर्तन गरेपछि सन् २०२२ सेप्टेम्बर ६ देखि [[लिज ट्रस]] संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री छिन्। == प्रधानमन्त्रीहरू == {{मुख्य लेख|बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Prime ministers of the United Kingdom}} [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] 3d3yuyaxgr6lgolhuianos8jsxz6ext 10 107886 1366843 757857 2026-07-24T11:12:47Z Bishaldev100 28807 1366843 wikitext text/x-wiki &nbsp;[[File:White flag icon.svg|14px|Surrendered|link={{{1|आत्मसमर्पण (सैन्य)}}}]]<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> kcihial4voxlg2fzfgcwec55o87hf4f 0 120576 1366824 1355712 2026-07-24T05:17:16Z Bishaldev100 28807 /* चित्र दीर्घा */ 1366824 wikitext text/x-wiki {{Infobox sculpture |title = जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक |image_file=Jangabahadur_Horse_Riding_Statue.jpg |image_size=300 |artist= थोमस ब्रक <ref>{{Cite web|url=https://equestrianstatue.org/jung-bahadur/ |title=EQUESTRIAN STATUES Kees van Tilburg JUNG BAHADUR |last= |first= |date= |website= |publisher=|accessdate=}}</ref> |year=वि.सं. १९४२ |type=अश्वारोही |city=काठमाडौँ |coordinates = {{coord|27|69|9|N|85|31|3|E|region:NP_type:landmark|display=inline,title}} |pushpin_map = Nepal |map_size = |museum= }} '''जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक''' [[काठमाडौँ]]को [[टुँडिखेल]], सुन्धाराबाट [[त्रीपुरेश्वर|त्रिपुरेश्वर]] जाने मोडमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ जङ्गबहादुर]]को शालिक हो। जङ्गबहादुरले [[युरोप]] भ्रमणका बेला वि.सं. १९०७ भदौ १० गते [[फ्रान्स]]को सर्टरी मैदानमा सैनिक परेड हेर्न घोडा चढी अघि बढ्दा घोडालाई नियन्त्रणमा ल्याई प्रोसेसन कति पछि पर्‍यो जङ्गबहादुरले पछाडी फर्की क्षण स्मरण गराउन यो सालिकको निर्माण गरिएको थियो। यो सालिक पहिले [[शहिदगेट|शहिदगेट]]बाट [[सुन्धारा]] जाने चोकमा रहेको थियो। सडक विस्तार गर्ने क्रममा यो सालिकलाई हालको [[टुँडिखेल]]को दक्षिण पश्चिम कुना, [[भद्रकाली मैदान|भद्रकाली]]मा स्थानान्तरण गरिएको थियो। महाराजा '''जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी,''' [[अर्डर अफ द बाथ|जिसिबी]], [[अर्डर अफ द स्टार अफ इन्डिया|जिसिएसआई]] (जन्म '''बीर नरसिंह कुँवर''', वि.सं. १८७४ असार ४''')''' [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री]] तथा प्रथम श्री ३ महाराज थिए। नेपालले [[अङ्ग्रेज]]सँगको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]]मा गुमाएको भूभागमध्ये यिनले अङ्ग्रेजलाई खुसी पारी [[राप्ती नदी|राप्ती]]देखि [[महाकाली नदी|महाकाली]]सम्मको भूभाग जसमा वर्तमानको [[तराई]]मा पर्ने [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] पुनः नेपालमा गाभ्न सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/88749|title=एकीकरणका अर्का नायक जङ्गबहादुर राणा|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=2020-12-14}}</ref> वर्तमान समयमा यस भूभागलाई [[नयाँ मुलुक]]को नामले समेत चिनिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.reportersnepal.com/2019/08/334944|title=जङ्गबहादुरः जस्ले नेपालको नक्शा बदले|date=2019-08-10|website=रिपोर्टर्स नेपाल|language=नेपाली|accessdate=2020-11-13}}</ref> नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]]को जग बसालेर १०४ वर्षसम्म पारिवरिक शासनशैलीको आरम्भ गर्ने व्यक्ति यिनै हुन्। जङ्गबहादुरले आफ्नो शासनकालको समयमा दरबारिया कट्टर विरोधीहरूलाई तह लगाएर एकतन्त्री शासन चलाएका थिए। श्री ३ जङ्गबहादुर हत्यारा, धुर्त, चलाख, स्वार्थी भएपनि एक राजावादी र राष्ट्रवादी देशभक्त थिए। उनले नेपाललाई बलियो, स्वाभिमानी र स्वतन्त्र राष्ट्र बनाइराख्न ठूलो योगदान गर्न सफल भए। [[चित्र:Sir_Thomas_Brock.jpg|alt=Sir Thomas Brock.jpg|thumb|मूर्तिकार सर [[थोमस ब्रक]]]] == इतिहास == वि.सं. १९०६ मा (सन् १८५० मा) जङ्गबहादुर भाइ [[बमबहादुर राणा]]लाई कार्यवाहक प्रधानमन्त्री र [[बद्री नरसिंह राणा|बद्रीनरसिंह]]लाई कार्यवाहक प्रधानसेनापतिको जिम्मेवारी दिएर जङ्गबहादुर शाही राजदूतको रुपमा [[जङ्गबहादुर राणाको युरोप भ्रमण|युरोप भ्रमण]]मा गए। जङ्गबहादुरले बेलायतबाट फर्कने क्रममा फ्रान्सको पनि भ्रमण गरेका थिए। त्यसबेला फ्रान्सका राष्ट्रपति (जो पछि सन् १८५२ मा फ्रान्सका सम्राट पनि बने) [[नेपोलियन तृतीय|लुई नेपोलियन तृतीय]] ([[नेपोलियन बोनापार्ट|महान नेपोलियन बोनापार्ट]]का भतिजा) थिए। कुराकानीको क्रममा राष्ट्रपति लुई नेपोलियनले प्रधानमन्त्री जङ्गसमक्ष “तपाईँलाई यहाँ मनोरञ्जनका निमित्त केही रमाइला कुराको इच्छा छ कि?”<ref>{{cite book|title=श्री ३ हरूको तथ्य वृत्तान्त|author=[[पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पुरुषोत्तम शमशेर जबरा]]|page=|date=२०४७वैशाख|publisher=परमवीरशमशेर राणा; श्रीशंकर मुद्रणालय|isbn=|url=https://madanpuraskar.org/search/monographsview.php?start=12022}}</ref>भनी सोध्दा प्रधानमन्त्री जङ्गले एक लाख सेनाले एकैपटक प्रस्तुत गरेको सामूहिक परेड (मार्चपास्ट) हेर्ने आफ्नो इच्छा रहेको कुरा बताए। विशिष्ट अतिथिको इच्छा पूरा गर्नका लागि फ्रान्समा वि.सं. १९०७ भदौ १० (तदनुसार १८५० सेप्टेम्बर १४) मा सैनिक परेड प्रदर्शनीको आयोजना गरियो। जङ्गबहादुरलाई घोडा चढेर एक लाख फ्रेन्च सैनिकद्वारा [[सर्टरीको मैदान]]मा गरिने परेड अवलोकन गर्न विशेष व्यवस्थाका साथ परेडस्थलमा निमन्त्रणा गरिएको थियो। मार्च पास सुरु भयो। जङ्गबहादुर सवार घोडा अरू सबैलाई उछिनेर निकै अगाडि बढ्यो। जङ्गले आफू सवार घोडालाई नियन्त्रणमा लिई अन्य सैनिकको मार्च “कहाँ आई पुगेछ ?” भनी पछाडि फर्केर हेरे। घोडचढी सैनिकको जुलुस निकै पछि थियो। अनेक खेल-तमासा देखाई एक लाख फ्रेन्च सैनिकको परेड सकियो। यसरी फ्रेन्च सिपाहीको जुलुसलाई पछि फर्केर हेर्दाको संस्मरणस्वरूप त्यसकै झल्को आउने गरि जंगबहादुरले सैनिक मुद्रामा आफ्नो सालिक निर्माण गर्न आदेश दिए। यो सालिकको लागि जङ्गबहादुरको तस्विर वि.सं.१९३१ माघमा [[मुम्बई|बम्बइ]]मा खिचिएको थियो। जसले गर्दा यो स्पष्ट हुन्छ कि जङ्गबहादुरले आफ्नो घोडचढी सालिक बनाउन आफैले लगाएका थिए। यस पटक जङ्गबहादुर दोश्रो पटक [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को भ्रमणमा जान लागेका थिए। विसं १९३२ वैशाख ९ मङ्गलबार जङबहादुरले [[बागमती नदी]] किनरमा नयाँ मन्दिर (कालमोचन मन्दिर) बनाएर देवता तिर फर्केर हात जोडिरहेको आफ्नो सालिक स्थापना गरेका थिए। १९३२ फागुनमा दोस्रो पटक बेलायत जान लागेका जंगबहादुर बम्बइ पुगेका बेला एकाबिहानै घोडाबाट लडेर रोडा हालेको ढुङ्गामा छातिका भर परी लडेकाले उनको बेलायत यात्रा रद्द गर्नुपर्यो। जहाजमा सामान राखिसकेको भए तापनि अन्तिम दिन बजार डुल्न जाँदा घोडाबाट लडेर चोट लागेपछि भ्रमण रद्ध गरिएको थियो।<ref name=":0" /> जङ्गबहादुर त जान चाहेका थिए तर [[वैद्य]] तथा रानीहरूले जान दिएनन्। जङ्गको आदेशमा वि.सं. १९३२ मा उनका छोरा जीतजंगले सालिक बनाउन दिएका थिए। यसैबीच वि.सं. १९३३ फागुनमा जङ्गको निधन भयो।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> वि.सं. १९३८ मा लन्डनका प्रख्यात मुर्तिकार [[थोमस ब्रक]]ले तयार गरे। सालिकको निर्माण सकिएर [[काठमाडौँ]] ल्याइ पुर्याउन ६ महिना समय लाग्यो। सालिक १९३८ साल असोजमा ल्याइपुर्याइयो। काठमाडौमा सो मुर्ति आइपुगेपछि पनि २ वर्ष भन्दा बढी स्थान निश्चित नहुदा स्थापना गर्न सकिएको थिएन। जङ्गबहादुरको सालिक तत्काल सार्वजनिक गरिएन। पछि रणोद्वीप सिंह राणाले दाजु जंगको इच्छा अनुरुप टुँडिखेल पश्चिमको सडक चौडा बनाए। जङ्गबहादुर पछि प्रधानमन्त्री बनेका उनका भाइ रणोद्दीप सिंहले [[धरहरा]] पूर्वकै चौबाटो नेर १९४१ साल असारमा उद्घाटन गरे। [[चित्र:Jung_Bahadur_Rana_Statue_unveiled_in_1882.jpg|right|thumb|जङ्गबहादुरको सालिक अनावरण समारोह सन् १८८२<ref name=":1">[http://historylessonsnepal.blogspot.com/2011/07/bronze-warriors-for-ever.html BRONZE WARRIORS FOR EVER]</ref>|325x325px]] यस सालिकको अनावरण बि.सं १९३८ मा; उद्घाटन वि.सं. १९४२ आषाढमा [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|श्री ३ रणोद्दिप सिंह]]ले राजा पृथ्वी वीर बिक्रम शाह, जो जङ्गबहादुरका नाति (छोरीको छोरा) समेत थिए,को उपस्थितिमा गरेका थिए। <ref>[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_151_03.pdf टुँडिखेल वरपरका अश्वारोही सालिकहरू: श्यामसुन्दर राजवंशी; जयन्ती श्रेष्ठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719095607/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_151_03.pdf |date=2024-07-19 }}</ref> ===उद्घाटन समारोह === जङ्गबहादुरको सालिक अनावरण समारोह त्यस समयको निकै ठूलो समारोहमा पर्छ। सन् १९२७ मा लेखिएको 'नेपाल एन्ड द नेपालिज' पुस्तकमा लेखक लेफ्टिनेन्ट कर्नेल गिमलेटले यस समारोहको सविस्तार वर्णन गरेका छन्। यस भव्य समारोहका उनि प्रत्यक्षदर्शी थिए। तसर्थ पनि उनको वर्णन पढ्दा रोमाञ्चित हुनु स्वभाविकै हो। वि.सं. १९४१ चैत्र १४ गते ब्रिटिस सरकारको निमन्त्रणामा तीन जनरलहरू [[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा|खड्ग शम्शेर]] ([[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]]को पुत्र), केदार नरसिंह ([[बद्री नरसिंह राणा|बद्री नरसिंह]] पुत्र) र ध्वज नरसिंह (रणोद्वीपका धर्मपुत्र) [[रावलपिन्डी|रावलपिण्डीको]] लागी निस्केका थिए। भने यता सुन्धारा र [[भद्रकाली]]को बिचमा टुँडिखेलको पश्चिम पट्टि ठूलो फराकिलो सडक बनाएर बिचको चोकमा जङ्गबहादुरको सालिक स्थापना गरिएको थियो। जङ्गबहादुरले आफू जीवित हुँदै यो सडकको परिकल्पना गरेका थिए र उनका छोरा कमाण्डर इन चिफ [[जीतजङ्ग राणा|जीतजंग]] (जो वि.सं. १९३८ मा [[जगतजङ्ग राणा|जगतजंग]]लाई चुनारको जेलमा कैद गरिए पछि पश्चिम कमान्डर जनरल र १९४१ मा धीर शमशेरको मृत्यु पश्चात प्रधानसेनापति भएका थिए।) ले सोही चोकको बिचमा जंगकै सालिक राखिदिए। वि.सं. १९३८ मा [[लन्डन|लण्डन]]का प्रख्यात मुर्तिकार थोमस ब्रकले तयार गरेको यो मुर्ति नेपालसम्म ल्याउनु निकै कठिन कार्य थियो। पानीजहाजबाट [[कोलकाता|कलकत्ता]] र त्यहाँबाट [[रेल यातायात|रेल]]मा बेतिया त्यसपछि लरि तथा मानिसहरूलाई बोकाएर झण्डै ६ महिना लगाएर काठमाडौं ल्याइएको थियो। [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह]]को सालिक आइपुगेपछि छिटो छिटो दुवै सालिक स्थापना गर्न थालियो। निर्माता कम्पनीले करिव नेपाली ७०,००० रूपैयामा मुर्ति तयार गरेर काठमाडाै सम्म पुर्याउने जिम्मा लिएको थियो। काठमाडाैमा मात्र ६०,००० जनसंख्या भएको भए पनि पाटन, भक्तपुर समेतको जनताको भिडले टुँडिखेल वरपर सेना र जनता गरि करिव १२,००० जम्मा भएका थिए। जङ्गबहादुरको सालिक [[भद्रकाली मन्दिर]]बाट पश्चिम तथा [[धरहरा]]को नजिकै रहेको चाैबाटोमा राखिएको थियो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%A8/mode/2up|isbn=|pages=209}}</ref> ऐतिहासिक खरीको बोटको चौतारोमा बसेर प्रधानमन्त्री रणोद्वीप सिंह कुँवरले वि.सं. १९४१ चैत १४ मा उद्घाटन गरेका थिए। ९ वर्षका राजा, जो जङ्गबहादुरका छोरी [[ललित राजेश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी|ललित राजेश्वरी राज्य लक्ष्मी]] तर्फका नाती थिए; राजा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम]]ले आफ्नो सन्देश प्रधानमन्त्री [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह]]लाई दिए, प्रधानमन्त्रीले त्यो सन्देश [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|कमाण्डर इन चिफ]]लाई पढ्न दिएका थिए। जङ्गबहादुरको बहादुरीको प्रशंसाले भरिएको सो भाषण आधा घण्टा लामो थियो। त्यसपछि प्रधानमन्त्री तथा श्री ३ को भाषण पछि कपडाले ढाकिएको सो सालिकलाई बालक राजा पृथ्वी वीर बिक्रमले बाधिएको डोरि तानेर सबैको लागी खोलि दिए। दुइ वर्ष देखि सालिक हेर्न आतुर जनताको प्रतिक्षा पुरा भयो।<ref name="sadrishya">{{Cite web|url=https://sadrishya.com/2018/01/10/445/|title=थरिथरिका घोडचढी सालिकहरू|last=उलक|first=सुनिल|date=२०७४, २६ पुष बुधबार|website=सदृश्य|publisher=|accessdate=}}</ref> === स्थानान्तरण === वि.सं. २०१७ मा बेलायती महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजाबेथ]] नेपाल भ्रमणमा आउने कार्यक्रम तय भयो। [[राणा वंश|राणा शासक]] देखि सधै उग्र रहेका [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]लाई रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजाबेथ]]को नेपाल भ्रमणको तालिका प्राप्त हुनु राणाहरुको बिच सडकमा भएको सबै सालिकहरु हटाउने मौका भयो। राजा महेन्द्र, आफ्ना पुर्खालाई दरबारमा राजबन्दी जस्तो बनाई, शक्ति खोसी खोपामा थुन्ने राणा महाराजहरूलाई मन पराउँदैनथे। <ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/4231 |title=मजलिसको आँखा–१२ |last= |first= |date= |website= |publisher=हिमाल खबर |accessdate=}}</ref> <ref>[http://nepalihimal.com/article/4231 मजलिसको आँखा–१२]</ref> मौका कुरिरहेका राजा महेन्द्रले सबै सालिकहरु हटाउन लगाए। यसरी हटाउने क्रममा जंगको सालिकमा रहेको तरवारको टुप्पो भाच्चियो। सडक विस्तार गर्ने क्रममा यो सालिक स्थानान्तरण गरिँदा जङ्गबहादुरको सालिकको हातमा रहेको तरबार भाँचिएको थियो। तर यो बनाउने चासो दिईएन। अहिले त संरक्षणको अभावले अझ टुटफुट भएको छ। == वर्णण == [[File:Statue of Sir James Outram in Calcutta by Francis Frith.jpg|thumb|मैदानमा रहेको सर जेम्स अटरमको सालिक, अहिलेको भिक्टोरिया मेमोरियल उद्यान कलकत्ता , भारतमा अवस्थित]] [[file:Subhas Chandra Bose Statue - Shyambazar Five-point Crossing - Kolkata 2012-05-19 3062.JPG|thumb|सुवास चन्द्र बोसको घोडचढी सालिक, कोलकाता]] जङ्गबहादुर सैनिक पोशाकमा घोडा चढीरहेका छन्। घोडाको अगाडीको दायाँ घुट्टा उचालिएको छ। र जंगबहादुर दायाँ पट्टिबाट पछाडी फर्केका छन्। जंगबहादुरको हातमा तरबार पनि रहेको छ जुन सालिक स्थानान्तरण गरिँदा भाँचिएको थियो। जङ्गबहादुरको यो सालिक कलकत्तास्थित भिक्टोरिया पार्कमा रहेको लेफ्टिनेन्ट जनरल जेम्स अटरमको सालिकको बनावटमा प्रायः समानता रहेको छ। अटरमको सालिक थोमस ब्रुकका गुरु जोन हेनरी फोलीले निर्माण गरेका थिए।<ref name=":1" /> कोलकातामा रहेको [[सुभाषचन्द्र बोस|सुवास चन्द्र बोस]]को घोडचढी सालिक पनि यहि सालिक संग मिल्दो जुल्दो छ। जङ्गबहादुरले युरोप भ्रमणका बेला वि.सं. १९०७ भदौ १० गते फ्रान्सको सर्टरी मैदानमा सैनिक परेड हेर्न घोडा चढेर अघि बढ्दा घोडालाई नियन्त्रणमा ल्याई पछाडि फर्केको क्षणलाई स्मरण गराउन यो सालिकको निर्माण गरिएको थियो। यो सालिकको अनावरण वि.सं. १९३८ मा गरिएको थियो भने सालिकको उद्घाटन वि.सं. १९४२ आषाढमा श्री ३ रणोद्दिप सिंहले तत्कालीन राजा पृथ्वी वीर बिक्रम शाहको उपस्थितिमा गरेका थिए। वि.सं. २०१७ मा सडक विस्तार गर्ने क्रममा यो सालिक स्थानान्तरण गरिँदा जङ्गबहादुरको सालिकको हातमा रहेको तरबार भाँचिएको थियो। == अभिलेख == यो सालिकको मुन्तिर निम्न उल्लेखित अभिलेख रहेको छ। <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्री मदति प्रचण्ड भुजदण्डेत्यादि श्री श्री श्री महाराज सर जङ्ग बहादुर राणा जी.सी.बी. <br>ञैण्ड जी सी एस आई थोङ लिन् पिम्मा कोकाङ वाङ स्यान प्राइममिनिस्टर याण्ड कम्याण्डर इन<br>चिफ नेपाल १८७४ साल आषाढ सुदी ४ रोज ४ को जन्म <br>१९३३ साल फागुन सुदी १२ रोज १ मा मुक्त'''<br> '''HIS EXCELLENCY MAHARAJA SUR JUNG BAHADOOR <br>RANA G.C.B.& G.C.S.I THONG LING PIMMA MA<br>KO KANG WANG SIAN PRIME MINISTER<br>COMMANDER IN CHIEF NEPAL<br>T.BROCKS<br>LONDON 1881'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed" heights="150"> चित्र:Jangabahadur Horse Riding Statue.jpg|टुँडिखेल, सुन्धाराबाट त्रिपुरेश्वर जाने मोडमा रहेको जङ्ग बहादुरको शालिक चित्र:Statue at Tundikhel, Kathmandu.jpg|टुँडिखेल, सुन्धाराबाट त्रिपुरेश्वर जाने मोडमा रहेको जङ्ग बहादुरको शालिक चित्र:Jung Bahadur Rana Statue (1929).jpg|[[जङ्गबहादुर राणाको अश्वारोही सालिक]], वि.सं. १९८६ तदनुसार सन् १९२९; पृष्ठभूमिमा [[विसं १९९० को महाभूकम्प|बि.सं. १९९० को महाभूकम्प]] अगाडिको ११ तले [[धरहरा]] चित्र:Statue of Jang Bahadur Rana at Kalmochan Temple.jpg|कालमोचन मन्दिरमा रहेको श्री ३ जङ्गको शालिक चित्र:Statue of Jung Bahadur Rana in Kathmandu.jpg|राजा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम]]को सालिक चित्र:Statue Horse rider.jpg|टुँडिखेलमा रहेको [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|श्री ३ रणोद्दिप]]को घोडचढी शालिक <br>सन् १८५७ मा गदरको युद्धमा देखाएको वीरताको स्मरणमा बनाइएको सालिक चित्र:His Excellency the Nepaulese Ambassador, General Jung Bahadur Koomwur Ranajee (BM 1859,0709.1564).jpg|जङ्गबहादुर राणा </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[राणाकालीन दरबारहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:वास्तुकला]] [[श्रेणी:स्मारक]] [[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा]] 6o522nqnppvoplh3s9e4rbijz1y0d38 0 125075 1366819 1363796 2026-07-24T04:57:44Z Bishaldev100 28807 1366819 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Kingdom of Bhaktapur | common_name = Bhaktapur | native_name = {{native name|new|{{Script|Newa|𑐏𑑂𑐰𑐥 𑐡𑐾𑐱}}}} | image_flag = Flag of the Kingdom of Bhaktapur.jpg | flag_caption = Insignia of the Kingdom of Bhaktapur | national_motto = | capital = [[Bhaktapur Durbar Square]], [[Bhaktapur]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | government_type = [[Monarchy]] | currency = [[नेपाली मोहर]] | year_end = 1769 | year_start = 1428 | common_languages = [[Newar language|Newar]] <small>(official)</small> <br> [[Sanskrit]] <small>(religious)</small> | date_start = | event_end = [[Battle of Bhaktapur|Gorkha conquest]] | p1 = Malla dynasty (Nepal) | s1 = Kingdom of Nepal | today = [[Nepal]] }} '''भक्तपुर राज्य''' १५ औं शताब्दीमा नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो। राजा [[यक्ष मल्ल|यक्ष मल्लले]] आफ्नो राज्यलाई भक्तपुर, [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि सन् १४८२ मा यसको स्थापना भएको हो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2LZEAQAAIAAJ|title=India and Nepal: Some Aspects of Culture Contact|date=1992}}</ref> सन् १७६९ मा [[भक्तपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] भएपछि भक्तपुर [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] (पछि यसलाई [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल राज्यको रूपमा चिनियो]] ) हिस्सा बन्यो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IuscAAAAMAAJ|title=Nepal Mandala|date=1988}}</ref> == राजाहरू == # [[यक्ष मल्ल]] १४२८-१४८२ # [[रत्न मल्ल]] १४८२-१५०४ # [[वीर मल्ल]] १५०४-१५०५ # [[भुवन मल्ल]] १५०५-१५१९ # [[राणा मल्ल]] १५१९-१५२२ # [[भीमदेव मल्ल|भीमसेन मल्ल]] १५२२-१५२४ # [[प्राण मल्ल]] १५२४-१५४८ # [[विश्व मल्ल]] १५४८-१५६१ # [[त्रैलोक्य मल्ल]] १५६१-१६१४ # [[जगज्योति मल्ल]] १६१४–१६३७ # [[नरेश मल्ल]] १६३७–१६४४ # [[जगतप्रकाश मल्ल|जगत प्रकाश मल्ल]] १६४४–१६७३ # [[जितामित्र मल्ल|जितमित्र मल्ल]] १६७३–१६९६ # [[भूपतीन्द्र मल्ल|भूपतिन्द्र मल्ल]] १६९६–१७२२ # [[रणजित मल्ल]] १७२२–१७६९ == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == थप पढाइ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XFZuAAAAMAAJ|title=Bhaktapur Rajdarbar|date=2002}} {{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}} {{ढाँचा:मल्ल काल}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] foy1flit0yipflesq9sd3heqehm7t9t 1366820 1366819 2026-07-24T05:00:12Z Bishaldev100 28807 1366820 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = भक्तपुर | common_name = भक्तपुर | native_name = {{native name|new|{{Script|Newa|𑐏𑑂𑐰𑐥 𑐡𑐾𑐱}}}} | image_flag = Flag of the Kingdom of Bhaktapur.jpg | flag_caption = भक्तपुरको मोहर | national_motto = | capital = [[Bhaktapur Durbar Square]], [[Bhaktapur]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | government_type = राजा | currency = [[नेपाली मोहर]] | year_end = सन् १७६९ | year_start = सन् १४८२ | common_languages = [[Newar language|Newar]] <small>(official)</small> <br> [[Sanskrit]] <small>(religious)</small> | date_start = | event_end = [[भक्तपुरको युद्ध|गोर्खा विजय]] | p1 = मल्ल वंश | s1 = नेपाल अधिराज्य | today = [[नेपाल ]] }} '''भक्तपुर राज्य''' १५ औं शताब्दीमा नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो। राजा [[यक्ष मल्ल|यक्ष मल्लले]] आफ्नो राज्यलाई भक्तपुर, [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि सन् १४८२ मा यसको स्थापना भएको हो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2LZEAQAAIAAJ|title=India and Nepal: Some Aspects of Culture Contact|date=1992}}</ref> सन् १७६९ मा [[भक्तपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] भएपछि भक्तपुर [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] (पछि यसलाई [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल राज्य]]को रूपमा चिनियो ) हिस्सा बन्यो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IuscAAAAMAAJ|title=Nepal Mandala|date=1988}}</ref> == राजाहरू == # [[यक्ष मल्ल]] १४२८-१४८२ # [[रत्न मल्ल]] १४८२-१५०४ # [[वीर मल्ल]] १५०४-१५०५ # [[भुवन मल्ल]] १५०५-१५१९ # [[राणा मल्ल]] १५१९-१५२२ # [[भीमदेव मल्ल|भीमसेन मल्ल]] १५२२-१५२४ # [[प्राण मल्ल]] १५२४-१५४८ # [[विश्व मल्ल]] १५४८-१५६१ # [[त्रैलोक्य मल्ल]] १५६१-१६१४ # [[जगज्योति मल्ल]] १६१४–१६३७ # [[नरेश मल्ल]] १६३७–१६४४ # [[जगतप्रकाश मल्ल|जगत प्रकाश मल्ल]] १६४४–१६७३ # [[जितामित्र मल्ल|जितमित्र मल्ल]] १६७३–१६९६ # [[भूपतीन्द्र मल्ल|भूपतिन्द्र मल्ल]] १६९६–१७२२ # [[रणजित मल्ल]] १७२२–१७६९ == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == थप पढाइ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XFZuAAAAMAAJ|title=Bhaktapur Rajdarbar|date=2002}} {{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}} {{ढाँचा:मल्ल काल}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] 2q951wqnjsd3k6h5n3o83kbwu1hn9d1 0 126891 1366822 1319934 2026-07-24T05:09:10Z Bishaldev100 28807 1366822 wikitext text/x-wiki {{Expand language|topic=|langcode=en|otherarticle=Visit of Jung Bahadur Rana to Europe|date=सेप्टेम्बर २०२२}} [[चित्र:Illustration_of_the_Jung_Bahadur_Rana's_visit_in_Paris_in_1850.png|thumb|400x400px|[[पेरिस]], [[फ्रान्स]]मा [[जङ्गबहादुर राणा]]]] सन् १८५० मा [[जङ्गबहादुर राणा]]ले [[युरोप|युरोपे]]ली देशहरूको सैन्य शक्तिको अनुमान लगाउने उद्देश्यले [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[फ्रान्स]]को भ्रमण गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/08/789090|title=जंगबहादुर राणाको त्यो बेलायत यात्रा|date=२०७६ भदौ २|accessdate=२० भदौ २०७९|website=अनलाइनखबर|last=नेपाल|first=ज्ञानमणि}}</ref> भ्रमणको माध्यमबाट जङ्गबहादुर राणाले नेपाललाई [[सार्वभौमसत्ता]] सम्पन्न राष्ट्रको रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिलाउन सफल भएका थिए। [[चित्र:Jangabahadur_Horse_Riding_Statue.jpg|अङ्गुठाकार|[[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक]]]] == नेपालबाट इङ्गल्याण्डको यात्रा == युरोपको यात्रा १९०६ साल माघ ४ मा काठमाडौँबाट सुरु भएको थियो। उनीहरूले सीमा पार गर्न चिसापानीको बाटो लिए। बाटोमा जंगबहादुरले चार हात्तीको शिकार गरे, साथै चार बाघ र केही मृगहरू पनि मारे।<ref name="harvnb|Whelpton|p=151">{{harvnb|Whelpton|p=151}}</ref> चिसापानीबाट उनीहरू कडावाना गढी पुगे जहाँ जंगबहादुरले स्थानीय किसानहरूलाई उपहार दिए। उनले हालको भारतको सिमाना पार गरे र ढाका गाउँमा डेरा हाले। आफ्नो यात्राको सातौं दिनमा उनी पटना पुगे।<ref name="harvnb|Whelpton|p=151" /> == भ्रमण गर्नेहरूको सूची == * [[जगत शमशेर राणा]] * [[धीर शमशेर राणा]] * [[राणा मेहर अधिकारी]] * [[करवीर खत्री]] * [[हेमदल थापा]] * [[दिल्लीसिंह बस्नेत]] * [[लालसिंह खत्री]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == ===स्रोतहरू=== {{सन्दर्भसूची}} ===पुस्तकहरू=== *{{Cite web|url=https://www.pustakalaya.org/documents/detail/10e540ff-2ab0-4c45-927e-4bdf51cb2c06/|title=जंगबहादुरको बेलाइत यात्रा|last=दीक्षित|first=कमल|publisher=मदन पुरस्कार पुस्तकालय|accessdate=२० भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220905120425/https://www.pustakalaya.org/documents/detail/10e540ff-2ab0-4c45-927e-4bdf51cb2c06/ |date=2022-09-05 }} [[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा]] qluy3meex0phdphwhw03sy1ipcrzdhb 1366823 1366822 2026-07-24T05:15:39Z Bishaldev100 28807 /* भ्रमण गर्नेहरूको सूची */ 1366823 wikitext text/x-wiki {{Expand language|topic=|langcode=en|otherarticle=Visit of Jung Bahadur Rana to Europe|date=सेप्टेम्बर २०२२}} [[चित्र:Illustration_of_the_Jung_Bahadur_Rana's_visit_in_Paris_in_1850.png|thumb|400x400px|[[पेरिस]], [[फ्रान्स]]मा [[जङ्गबहादुर राणा]]]] सन् १८५० मा [[जङ्गबहादुर राणा]]ले [[युरोप|युरोपे]]ली देशहरूको सैन्य शक्तिको अनुमान लगाउने उद्देश्यले [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[फ्रान्स]]को भ्रमण गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/08/789090|title=जंगबहादुर राणाको त्यो बेलायत यात्रा|date=२०७६ भदौ २|accessdate=२० भदौ २०७९|website=अनलाइनखबर|last=नेपाल|first=ज्ञानमणि}}</ref> भ्रमणको माध्यमबाट जङ्गबहादुर राणाले नेपाललाई [[सार्वभौमसत्ता]] सम्पन्न राष्ट्रको रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिलाउन सफल भएका थिए। [[चित्र:Jangabahadur_Horse_Riding_Statue.jpg|अङ्गुठाकार|[[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक]]]] == नेपालबाट इङ्गल्याण्डको यात्रा == युरोपको यात्रा १९०६ साल माघ ४ मा काठमाडौँबाट सुरु भएको थियो। उनीहरूले सीमा पार गर्न चिसापानीको बाटो लिए। बाटोमा जंगबहादुरले चार हात्तीको शिकार गरे, साथै चार बाघ र केही मृगहरू पनि मारे।<ref name="harvnb|Whelpton|p=151">{{harvnb|Whelpton|p=151}}</ref> चिसापानीबाट उनीहरू कडावाना गढी पुगे जहाँ जंगबहादुरले स्थानीय किसानहरूलाई उपहार दिए। उनले हालको भारतको सिमाना पार गरे र ढाका गाउँमा डेरा हाले। आफ्नो यात्राको सातौं दिनमा उनी पटना पुगे।<ref name="harvnb|Whelpton|p=151" /> == फ्रान्स == अगस्ट ३० मा, जंग बहादुरले राष्ट्रपति लुइस नेपोलियनसँग भेटे। उनीहरूले फ्रान्सेली सशस्त्र सेनाको शक्ति र यसका नीतिहरूको बारेमा छलफल गरे। त्यसपछिका केही दिनहरूमा, तिनीहरूलाई विभिन्न दरबारहरूमा आमन्त्रित गरियो। नेपोलियनको सुझावमा, जंग बहादुरले पेरिसबाट लगभग ४५ माइल टाढा रहेको फन्टेनब्लाउको भ्रमण गरे, जहाँ तिनीहरूले नयाँ पुनर्स्थापित दरबार सँगै अवलोकन गरे। तिनीहरू भर्साइल पनि गए, जुन हालै १८३७ मा लुइस-फिलिपले संग्रहालयमा परिणत गरेका थिए। [[नेपोलियन तृतीय|लुइ नेपोलियन]]ले जंग बहादुरलाई सोधे कि उनको कुनै इच्छा छ कि छैन। उनले सोधे कि उनी ९,००,००० सेनाको परेड हेर्न सक्छन् कि भनेर। फ्रान्सेली कुलीनहरूसँग छलफल गरेपछि, नेपोलियनले ९,००,००० सेना बोलाउँदा समस्या हुने, बरु, ५०,००० सेनाको परेडको व्यवस्था गरियो। जंग बहादुरलाई बन्दुकको सलामी दिन नजिकैको ब्यारेकबाट घोडचढी र पैदल सेना ल्याइयो।<ref name="harvnb|Whelpton|p=216">{{harvnb|Whelpton|p=216}}</ref> नेपोलियनले जंग बहादुरलाई स्मृति चिन्हको रूपमा तरवार दिए।<ref name="upreti01">{{Cite journal |last=Uprety |first=Sanjeev |title=Masculinities of Jang Bahadur and Chandra Shumsher: British and Nepali representations. |journal=European Bulletin of Himalayan Research |pages=77}}</ref> उनी १ अक्टोबरमा पेरिसबाट निस्के। तिनीहरू ४ अक्टोबरमा समुद्री बन्दरगाह शहर मार्सेली पुगे र चार दिन पछि इजिप्ट फर्किए।<ref name="harvnb|Whelpton|p=216" /> == भ्रमण गर्नेहरूको सूची == * [[जगत शमशेर राणा]] * [[धीर शमशेर राणा]] * [[राणा मेहर अधिकारी]] * [[करवीर खत्री]] * [[हेमदल थापा]] * [[दिल्लीसिंह बस्नेत]] * [[लालसिंह खत्री]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == ===स्रोतहरू=== {{सन्दर्भसूची}} ===पुस्तकहरू=== *{{Cite web|url=https://www.pustakalaya.org/documents/detail/10e540ff-2ab0-4c45-927e-4bdf51cb2c06/|title=जंगबहादुरको बेलाइत यात्रा|last=दीक्षित|first=कमल|publisher=मदन पुरस्कार पुस्तकालय|accessdate=२० भदौ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220905120425/https://www.pustakalaya.org/documents/detail/10e540ff-2ab0-4c45-927e-4bdf51cb2c06/ |date=2022-09-05 }} [[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा]] 3ca8ntjppp7gdoiegvtpe6tku3qri40 0 127012 1366808 1275576 2026-07-23T13:06:00Z Bishaldev100 28807 1366808 wikitext text/x-wiki {{Infobox executive government | background_color = #24135f | government_name = महामहिमको सरकार | nativename = {{lang-cy|Llywodraeth y Deyrnas Unedig}}<br/>{{lang-ga|Rialtas na Ríochta Aontaithe}}<br/>{{lang-sco|Govrenment o the Unitit Kinrick}} | image = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg | image_size=220px | date_established = सन् {{Start date|1707|df=y}} | state = [[संयुक्त अधिराज्य]] | address = [[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]], [[लन्डन]] | leader_title = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] ([[एन्डी बर्नहम]]) | appointed = [[संयुक्त अधिराज्यको राजशाही]] ([[चार्ल्स तृतीय]]) | budget = {{GBP}}८८२ बिलियन | main_organ = [[संयुक्त अधिराज्यको मन्त्रिपरिषद्]] | ministries = २५ मन्त्रालय विभाग, २० गैर मन्त्रालय विभाग | responsible = [[संयुक्त अधिराज्यको संसद]] | url = {{Official URL}} }} '''संयुक्त अधिराज्यको सरकार''', आधिकारिक रूपमा '''हर म्याजेस्टी गभर्मेन्ट''' अर्थात '''महामहिमको''' '''सरकार''', [[संयुक्त अधिराज्य|ग्रेट ब्रिटेन र उत्तरी आयरल्यान्डको संयुक्त अधिराज्यको]] [[सरकार|केन्द्रीय सरकार]] हो।<ref>[http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/government-and-opposition1/her-majestys-government/ Her Majesty's Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117033306/https://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/government-and-opposition1/her-majestys-government/|date=17 नवंबर 2019}} Retrieved 28 June 2010</ref><ref name="direct1">[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073438 Overview of the UK system of government : Directgov – Government, citizens and rights]. Archived direct.gov.uk webpage. Retrieved on 29 August 2014.</ref> ब्रिटिस सरकारको नेतृत्व [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]ले गर्छन्। प्रधानमन्त्रीलाई संयुक्त अधिराज्यको सम्राटद्वारा नियुक्त गरिन्छ, त्यसपछि प्रधानमन्त्रीले अन्य मन्त्रीहरू नियुक्त गर्छन्। [[प्रधानमन्त्री]] र अन्य मन्त्रीहरूले मिलेर सर्वोच्च निर्णय गर्ने र नीति बनाउने निकाय गठन गर्छन्, जसलाई मन्त्रिपरिषद् भनिन्छ। सरकारमा रहेका सबै मन्त्रीहरू [[संयुक्त अधिराज्यको संसद|संसद]]को सदस्य हुन्छन् र आफ्नो मन्त्रालयको कामकाज र कामको सन्दर्भमा संसदप्रति उत्तरदायी हुन्छन्। प्राथमिक कानून पारित गर्न सरकार संसदमा निर्भर छ<ref>{{Cite web|url=http://www.parliament.uk/about/how/role/legislation/|title=Legislation|year=2013|publisher=UK Parliament|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130204135503/http://www.parliament.uk/about/how/role/legislation/|archivedate=4 फ़रवरी 2013|accessdate=27 January 2013}}</ref> र निश्चित समय संसद ऐन, २०११ पारित भएदेखि, नयाँ [[हाउस अफ कमन्स, संयुक्त अधिराज्य|हाउस अफ कमन्स]] चयन गर्न प्रत्येक पाँच वर्षको अवधिमा निर्वाचन हुने गरेको छ। प्रारम्भिक कानूनहरू संसदीय बहुमतबाट पारित हुन्छन् तर, यस अवधिको मध्यमा [[हाउस अफ कमन्स, संयुक्त अधिराज्य|हाउस अफ कमन्स]]मा [[अविश्वास प्रस्ताव|अविश्वासको मत]] सफल भएमा निर्वाचन अझ अगाडि हुनसक्छ। प्रत्येक निर्वाचनपछि सत्तारुढ दलको नेतालाई प्रधानमन्त्री बन्न आमन्त्रण गर्छ।<ref name="parliament1">[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmjust/396/396we02.htm House of Commons – Justice Committee – Written Evidence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609052358/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmjust/396/396we02.htm|date=9 जून 2016}}. Publications.parliament.uk. Retrieved on 19 October 2010.</ref> [[बेलायत]]मा यो शासन प्रणालीलाई प्राय: [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणाली]] वा [[वेस्टमिन्स्टर प्रणाली]] भनिन्छ। यो व्यवस्था संविधान वा संसदीय कानुनले एकै दिनमा स्थापित भएको होइन तर सयौँ वर्षको अवधिमा क्रमशः विकसित भएको छ। तसर्थ, संयुक्त अधिराज्यको संसदलाई प्राय '[[संसदको जननी]]' भनेर पनि चिनिन्छ। वैचारिक रूपमा, संयुक्त अधिराज्यको [[संयुक्त अधिराज्यको संविधान|अलिखित, असंहितावद्ध संविधान]] अनुसार सबै कार्यकारी शक्तिहरू [[ब्रिटिस राजतन्त्र|राजा]]को हातमा राखिएको छ तर व्यवहारमा आजकल राजाले यी सबै संवैधानिक शक्तिहरू [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र अन्य मन्त्रीहरूको सल्लाह र परामर्शमा प्रयोग गर्छन्।<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073442 The monarchy : Directgov – Government, citizens and rights]. Archived direct.gov.uk webpage. Retrieved on 29 August 2014.</ref> मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू राजाको [[संयुक्त अधिराज्यको गोप्य परिषद्|सबैभन्दा सम्मानित गोप्य परिषद]]को सदस्य भएर राजालाई सल्लाह दिन्छन् साथै विभिन्न सरकारी विभागको प्रमुख भएकाले एक व्यक्तिले धेरै कार्यकारी अधिकारहरू आफैले प्रयोग गर्न सक्षम छ जबकि अन्य कार्यहरू जुन शासकको हातमा छन्, मन्त्रीहरूको सल्लाहमा शासकको [[संयुक्त अधिराज्यमा राज-परमाधिकार|अख्तियार]]ले सञ्चालन गर्दछ। संयुक्त अधिराज्य [[एकात्मक राज्य]] हो र उनको शाही शासकको सरकार सम्पूर्ण देशको प्रशासनको लागि जिम्मेवार छ। यद्यपि [[वेल्स]], [[उत्तर आयरल्यान्ड|उत्तरी आयरल्यान्ड]] र [[स्कटल्यान्ड]]ले पनि सम्बन्धित स्थानीय सांसदहरूप्रति जवाफदेही सरकारहरू हस्तान्तरण गरेका छन्, यसलाई कुनै पनि हिसाबले सङ्घीय, सङ्घ वा सङ्घीय संरचनाको रूपमा हेर्नु हुँदैन, किनकि यी सरकारहरू सम्बन्धित क्षेत्रहरूको नियन्त्रणको लागि जिम्मेवार छन्। यसको साथै प्रधानमन्त्रीलाई प्रशासनसँग सीमित अधिकारहरू मात्र हुन्छ र महामहिम सरकारले जुनसुकै बेला राजाद्वारा पारित कानूनहरू उल्ट्याउन सक्छ। बेलायतका वर्तमान प्रधानमन्त्री [[लिज ट्रस]] हुन् जसले सन् २०२२ सेप्टेम्बर ६ मा पदभार ग्रहण गरेकी थिइन्। उनी कन्जरभेटिभ पार्टीका नेता हुन्, जसले [[बोरिस जोनसन]]को स्थानमा पदभार ग्रहण गरेकी थिइन्। ==इतिहास== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्यको राजनीति]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्यको सरकार]] 4vvp5pbsk0hweqxjpadfy9vakrt5qyb 10 127344 1366802 1234200 2026-07-23T12:55:15Z Bishaldev100 28807 1366802 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Prime ministers of the United Kingdom | title = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरू]] ([[संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|सूची]]) | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | nowrapitems = yes | group1= [[ग्रेट ब्रिटेन अधिराज्य|ग्रेट ब्रिटेन]] | list1 = * [[रोबर्ट वाल्पोल]] * [[स्पेन्सर कम्प्टन]] * [[हेनरी पेल्हाम]] * [[थोमस पेल्हम-होलेस]] * [[विलियम क्भेन्डिस]] * [[थोमस पेल्हम-होलेस]] * [[जोन स्टुअर्ट]] * [[जर्ज ग्रिनभिल]] * [[चार्ल्स वाट्सन-वेन्टवर्थ]] * [[विलियम पिट प्रथम]] * [[अगस्टस फिट्जरोय]] * [[फ्रेडेरिक नर्थ]] * [[चार्ल्स वाट्सन-वेन्टवर्थ]] * [[विलियम पेटी]] * [[विलियम क्भेन्डिस-बेन्टिन्क]] * [[विलियम पिट द्वितीय]] | group2= [[संयुक्त अधिराज्य]] | list2 = * [[विलियम पिट द्वितीय]] * [[हेनरी आडिङ्टन]] * [[विलियम पिट द्वितीय]] * [[जर्ज ग्रिनभिल]] * [[विलियम क्भेन्डिस-बेन्टिन्क]] * [[स्पेन्सर पार्सेभल]] * [[रोबर्ट जेन्किन्सन]] * [[जर्ज क्यानिङ|क्यानिङ]] * [[फ्रेडेरिक जोन रोबिन्सन]] * [[आर्थर वेल्स्ले]] * [[चार्ल्स ग्रे]] * [[विलियम ल्याम्ब]] * [[आर्थर वेल्स्ले]] * [[रोबर्ट पेल]] * [[विलियम ल्याम्ब]] * [[रोबर्ट पेल]] * [[जोन रुसेल]] * [[एड्वर्ड स्मिथ-स्ट्यान्ले]] * [[जर्ज ह्यामिल्टन-गोर्डन]] * [[हेनरी जोन टेम्पल]] * [[एड्वर्ड स्मिथ-स्ट्यान्ले]] * [[हेनरी जोन टेम्पल]] * [[जोन रुसेल]] * [[एड्वर्ड स्मिथ-स्ट्यान्ले]] * [[बेन्जामीन डिसराइली]] * [[विलियम इवार्ट ग्याडस्टोन]] * [[बेन्जामीन डिसराइली]] * [[विलियम इवार्ट ग्याडस्टोन]] * [[रोबर्ट गस्कोन-सेसिल]] * [[विलियम इवार्ट ग्याडस्टोन]] * [[रोबर्ट गस्कोन-सेसिल]] * [[विलियम इवार्ट ग्याडस्टोन]] * [[आर्चिबाल्ड प्रिमरोज]] * [[रोबर्ट गस्कोन-सेसिल]] * [[आर्थर बालफोर]] * [[हेनरी काम्पबेल-बानरमान]] * [[हर्बर्ट हेनरी आस्क्विथ]] * [[डेभिड लोयोर्ड जोर्ज]] * [[बोनर ल]] * [[स्ट्यान्ले बाल्डविन]] * [[रामसे म्याकडोनाल्ड]] * [[स्ट्यान्ले बाल्डविन]] * [[रामसे म्याकडोनाल्ड]] * [[स्ट्यान्ले बाल्डविन]] * [[नेभिल चाम्बरलेन]] * [[विन्स्टन चर्चिल]] * [[क्लिमेन्ट एट्ली]] * [[विन्स्टन चर्चिल]] * [[एन्थोनी एडिन]] * [[हेरोल्ड म्याकमिलान]] * [[एलेक डगलस-होम]] * [[हेरोल्ड विलसन]] * [[एडवार्ड हिथ]] * [[हेरोल्ड विलसन]] * [[जेम्स क्यालेगन]] * [[मार्गरेट थ्याचर]] * [[जोन मेजर]] * [[टोनी ब्लेयर]] * [[गर्डन ब्राउन]] * [[डेभिड क्यामरुन]] * [[टरिजा मे]] * [[बोरिस जोनसन]] * [[लिज ट्रस]] * [[ऋषि सुनक]] * [[किअर स्टार्मर]] * [[एन्डी बर्नहम]] | below = * {{icon|category}} [[:श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू|श्रेणी]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:United Kingdom ministerial office navigational boxes]] {{Pp-template|small=yes}} </noinclude> 4qis8huuhphgeilaazbuc91rywy9ufp 0 131238 1366818 1366570 2026-07-24T04:55:16Z Bishaldev100 28807 1366818 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[नेपाली मोहर|मोहर]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== {{मुख्य|छ प्रधान}} ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) {| class="wikitable" !राजा ! ! ! |- |[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] |वि.सं. १६७५- |१७१७ | |- |[[श्रीनिवास मल्ल]] | | | |- |[[योगनरेन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[लोकप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल) | | | |- |[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]] | | | |- |[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]] | | | |- |महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]]) | | |कान्तिपुरका राजा |- |[[योगप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]] | | | |- |[[राज्यप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]] | | | |- |[[जयप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | | |भक्तपुरका राजा |- |[[दलमर्दन शाह]] | | | |- |[[तेज नरसिंह मल्ल]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 7j4tyy5gtpuf1f4eonjqqu29lhevfxd 0 131339 1366816 1366616 2026-07-24T04:27:22Z Bishaldev100 28807 1366816 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी|first=देवीप्रसाद|title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf|journal=पूर्णिमा|volume=13|issue=2|pages=1-25}}</ref> देवीदास प्रधानका जोरले विष्णु मल्लका दौहित्र विश्वजित मल्ल राजा बने । [[जयप्रकाश मल्ल]]सँग बदला लिन उनका भाइ राज्यप्रकाश मारिएका थिए। राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१४ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्लले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए। यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी [[कालु पाँडे]] त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको [[लुभु]] लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] f9osfhzabg9ihkz4d4gfzqekm4gsu80 828 137765 1366811 1366099 2026-07-23T13:41:04Z Grufo 67752 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1366811 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { transfer = 0, clone = 1, rename = 2, copy = 3, sacrifice = 4, provide = 5, spare = 7 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame) local main_frame = child_frame:getParent() return { frame = main_frame, opipe = child_frame.args, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, trarg end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_parameter_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style, params) local style, shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local keyw local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, start_from, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local idx, s_pos, skel, canvas = 1, 1, {}, {} local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, varsarg0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[2]) if varsarg0 == 2 then tmp = opts[3] and opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$' end if tmp == 'with_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) end if argc < varsarg0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache, len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else len, cache = 0, {} for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local tmp local retval, opts = 0, ctx.pipe for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end if opts[2] ~= nil then tmp = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 3) end ctx.params[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and 3 or 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl tmp1 = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end if tmp1 == nil or tmp1 < 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then return context_iterate(ctx, argc) end tmp2 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode, argc local src = get_parameter_name(opts[1]) local val = tbl[src] if opts[3] ~= nil then mode = a_modes[opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if mode == nil then mode, argc = 0, 3 else argc = 4 end if val == nil and mode > 1 then return context_iterate(ctx, argc) end local dest = get_parameter_name(opts[2]) local tmp = tbl[dest] == nil if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end if tmp or mode < 4 then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tbl, newparams = ctx.params, {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, ctx.pipe[1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) if do_sort then local words, wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else len, cache = 0, {} for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_parameter_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(ctx.pipe, 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = ctx.pipe[1] if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local mix_k = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache, mix_v = {}, ctx.pipe[2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, ncurrparent = ctx.params, ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.unique_coins = function (ctx) local tmp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key], opts[tmp] = opts[tmp], nil end return library.list_values(ctx) end ]] -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname, fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) s0wwht3ty2l3u443tnfm9mh3z5pmpgj 1366815 1366811 2026-07-24T03:49:19Z Grufo 67752 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1366815 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { transfer = 0, clone = 1, rename = 2, copy = 3, sacrifice = 4, provide = 5, spare = 7 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame) local main_frame = child_frame:getParent() return { frame = main_frame, opipe = child_frame.args, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, trarg end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_parameter_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style, params) local style, shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local keyw local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, start_from, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local idx, s_pos, skel, canvas = 1, 1, {}, {} local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, varsarg0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[2]) if varsarg0 == 2 then tmp = opts[3] and opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$' end if tmp == 'with_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) end if argc < varsarg0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache, len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else len, cache = 0, {} for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local tmp local retval, opts = 0, ctx.pipe for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end if opts[2] ~= nil then tmp = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 3) end ctx.params[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and 3 or 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end local insn = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (insn == nil or insn < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl if insn == nil or insn < 0 or math.floor(insn) ~= insn then return context_iterate(ctx, argc) end tmp1 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp1] end return context_iterate(ctx, argc + insn + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode, argc local src = get_parameter_name(opts[1]) local val = tbl[src] if opts[3] ~= nil then mode = a_modes[opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if mode == nil then mode, argc = 0, 3 else argc = 4 end if val == nil and mode > 1 then return context_iterate(ctx, argc) end local dest = get_parameter_name(opts[2]) local tmp = tbl[dest] == nil if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end if tmp or mode < 4 then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tbl, newparams = ctx.params, {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, ctx.pipe[1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) if do_sort then local words, wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else len, cache = 0, {} for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_parameter_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(ctx.pipe, 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = ctx.pipe[1] if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local mix_k = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache, mix_v = {}, ctx.pipe[2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, ncurrparent = ctx.params, ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.unique_coins = function (ctx) local tmp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key], opts[tmp] = opts[tmp], nil end return library.list_values(ctx) end ]] -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname, fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) 9ko1dij40e2ajwgg59fvqm72uoivi2f 0 140342 1366801 1366389 2026-07-23T12:53:41Z Bishaldev100 28807 1366801 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[सम्माननीय]] [[सर]] | name = {{पृष्ठको नाम}} | honorific-suffix = | image = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg | caption = सन् २०२४ मा, स्टार्मर | alt = | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | term_start = ५ जुलाई २०२४ | predecessor = [[ऋषि सुनक]] | successor = [[एन्डी बर्नहम]] | office1 = [[प्रतिपक्ष दलको नेता]] | monarch1 = {{ubl|[[एलिजाबेथ द्वितीय]]|चार्ल्स तृतीय}} | primeminister1 = {{ubl|[[बोरिस जोनसन]]|[[लिज ट्रस]]|ऋषि सुनक}} | deputy1 = एन्जेला रायनर | term_start1 = ४ अप्रिल २०२० | term_end1 = ५ जुलाई २०२४ | predecessor1 = [[जेरेमी कोर्बिन]] | successor1 = ऋषि सुनक | office2 = [[लेबर पार्टीको नेता (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टीको नेता]] | deputy2 = एन्जेला रायनर | term_start2 = ४ अप्रिल २०२० | term_end2 = १७ जुलाई २०२६ | predecessor2 = जेरेमी कोर्बिन | successor2 = [[एन्डी बर्नहम]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | छाया विभाग | titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} {{Infobox officeholder | embed = yes | office3 = [[छाया मन्त्रिपरिषद्|राज्यको छाया सचिव]] | subterm3 = सन् २०१६–२०१० | suboffice3 = [[युरोपेली सङ्घबाट बाहिरिने छाया विदेशमन्त्री|युरोपेली सङ्घबाट बाहिर]] | office4 = [[छाया मन्त्रिपरिषद्|छाया मन्त्री]] | subterm4 = सन् २०१५–२०१६ | suboffice4 = [[जेरेमी कोर्बिनको छाया मन्त्रिपरिषद्|अध्यागमन]] {{collapsed infobox section end}}}} | office5 = [[होलबोर्न र सेन्ट पान्क्रास (निर्वाचन क्षेत्र)|होलबोर्न र सेन्ट पान्क्रास]]को लागि [[संसद सदस्य (संयुक्त अधिराज्य)|संसद सदस्य]] | term_start5 = ७ मे २०१५ | term_end5 = | predecessor5 = [[फ्राङ्क डोबसन]] | successor5 = | majority5 = ११,५७० (३०.०%) | office6 = [[सार्वजनिक अभियोजन विभागका निर्देशक (इङ्ल्यान्ड र वेल्स)|सार्वजनिक अभियोजन विभागका निर्देशक]] | appointer6 = [[प्याट्रिसिया स्कटल्यान्ड]] | term_start6 = १ नोभेम्बर २००८ | term_end6 = १ नोभेम्बर २०१३ | predecessor6 = [[केन म्याकडोलान्ड]] | successor6 = [[एलिसन सुन्डर्स]] | birth_name = किअर रोड्नी स्टार्मर | birth_date = {{birth date and age|df=y|1962|9|2}} | birth_place = लन्डन, इङ्ल्यान्ड | party = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]] | spouse = {{marriage|[[भिक्टोरिया जेन आलेक्जेन्डर]]|2007}} | children = २ | education = {{ubl|[[रिगेट ग्रामर स्कुल]]|[[लिड्स विश्वविद्यालय]] ([[कानुन स्नातक]])|[[सेन्ट एड्मन्ड हल, अक्सफोर्ड]] (नागरिक कानुन स्नातक)}} | signature = Keir Starmer signature.svg | website = {{URL|keirstarmer.com}} | occupation = {{hlist|राजनीतिज्ञ|प्रधान वकील}} | residence = [[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]], लन्डन | deputy = [[एन्जेला रायनर]] }} '''किअर रोडनी स्टार्मर''' (जन्म २ सेप्टेम्बर १९६२) एक बेलायती राजनीतिज्ञ र प्रधान वकील हुन् जसले ५ जुलाई २०२४ देखि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] र सन् २०२० देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]को नेताको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/world/2024/07/05/starmerswho-is-british-prime-minister-starmer-07-40.html|title=१४ वर्षपछि लेबर पार्टीलाई बेलायती सत्तामा फर्काउने स्टार्मर को हुन् ?|author=नवीन पोखरेल|website=|date=|accessdate=२१ असार २०८१|language=नेपाली|work=कान्तिपुर दैनिक|publisher=}}</ref> उनी सन् २०१५ देखि होलबोर्न र सेन्ट पान्क्रासका सांसद थिए र यसअघि सन् २०२० देखि २०२४ सम्म [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलको नेता]] र सन् २००८ देखि २०१३ सम्म सार्वजनिक अभियोजनका निर्देशक थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/ckrg9d4rng3o|title=यूकेका नयाँ प्रधानमन्त्री सर किअर स्टार्मर को हुन्|author=|website=|date=|accessdate=२१ असार २०८१|language=नेपाली|work=[[बीबीसी नेपाली|बीबीसी नेपाली]]|publisher=}}</ref> विदेश नीतिमा, स्टारमरले रुस-युक्रेनी युद्धमा युक्रेनलाई निरन्तर समर्थन गर्दै आएका छन् र गाजा युद्धमा युद्धविराम र बन्धकहरूको रिहाइको लागि आह्वान गरेका छन्, पछि औपचारिक रूपमा प्यालेस्टाइन राज्यलाई मान्यता दिएका छन्। उनको सरकारले भारत, युरोपेली संघ र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग स्वतन्त्र व्यापार सम्झौताहरू वार्ता गरेको छ र चीनसँगको सम्बन्ध सुधार गर्नमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ। स्टारमर बेलायती जनतामाझ अलोकप्रिय साबित भएका छन्। उनको कुल अनुमोदन मूल्याङ्कन थोरै सकारात्मक सुरु भयो, नोभेम्बर २०२५ सम्ममा उनको प्रधानमन्त्रीत्वको अवधिमा औसत -४६% मा झर्यो; त्यस महिनाको इप्सोस पोलले उनी १९७७ मा रेकर्ड सुरु भएदेखि सबैभन्दा कम लोकप्रिय प्रधानमन्त्री भएको संकेत गर्‍यो। स्टारमरले लेबरप्रति गहिरो अलोकप्रियताको अवधिमा पनि अध्यक्षता गरेका छन्, पार्टीले २०२५ र २०२६ को स्थानीय चुनावमा रेकर्ड चुनावी हारको सामना गर्नु परेको थियो जुन मे २०२६ मा सुरु भएको नेतृत्व संकटमा परिणत भयो। २२ जुन २०२६ मा, स्टारमरले प्रधानमन्त्री र लेबर पार्टीको नेताको पदबाट राजीनामाको घोषणा गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|d=Q6383803|c=Category:Keir Starmer|q=Keir Starmer|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|s=no|species=no}} * {{official website|https://keirstarmer.com}} * {{Twitter|name=किअर स्टार्मर|id=Keir_Starmer}}{{UK MP links|parliament=keir-starmer/4514|publicwhip=Keir_Starmer|theywork=keir_starmer|hansard=4514}} * {{C-SPAN|100494}} {{Prime ministers of the United Kingdom}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरू]] mcy1ip4d69cxd5t5fyxdeqajqqqwoel 0 150198 1366810 1355694 2026-07-23T13:14:34Z Bishaldev100 28807 1366810 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = ''République française''<ref>The country's long name in its [[Languages of France|regional languages]] include: *{{lang-gsw|Französisch Republik}}; *{{lang-eu|Frantziako Errepublika}}; *{{lang-br|Republik C'hall}}; *{{lang-ca|República Francesa}}; *{{lang-co|Republica Francese}}; *{{lang-nl|Franse Republiek}}; *{{lang-frp|Rèpublica francêsa}}; *{{lang-de|Französische Republik}}; *[[Norman language|Norman]]: ''Républyique fraunceise''; *{{lang-oc|Republica Francesa}}; *[[Picard language|Picard]]: ''Républiquअन्तराष्ट्रिय e franchoèse''</ref> | conventional_long_name = फ्रान्सेली गणतन्त्र | common_name = फ्रान्स | official_languages = [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] | languages_type = क्षेत्रीय भाषाहरू<br>(आधिकरिक <br>तथा अन्य भाषाहरू) | languages = {{Collapsible list|title={{nbsp}} | [[Alsatian language|Alsatian]] | [[Basque language|Basque]] | [[Breton language|Breton]] | [[Bushi language|Bushi]] (Mayotte){{Smallsup|2}} | [[Catalan language|Catalan]] | [[Corsican language|Corsican]] | [[French-based creole languages|Creoles]]{{Smallsup|2}} | [[West Flemish language|Flemish]] | [[Franco-Provençal]] | [[Lorrain language|Lorrain]] | [[New Caledonian languages]]{{Smallsup|2}} | [[Occitan language|Occitan]] | [[Oïl languages|Oïl]] | [[Shimaore dialect]] (Mayotte){{Smallsup|2}} | [[Tahitian language|Tahitian]]{{Smallsup|2}}<ref>{{fr}} {{cite web|author=Ministère de la culture et de la communication – Délégation générale à la langue française et aux langues de France |url=http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/lang-reg/methodes-apprentissage/1langreg.htm |title=DGLF – Langues régionales et " trans-régionales " de France |publisher=Culture.gouv.fr |date= |accessdate=27 January 2010}}</ref>}} | demonym = फ्रान्सेली | national_motto = <br />''[[Liberté, égalité, fraternité|Liberté, Égalité, Fraternité]]''<br />(Liberty, Equality, Fraternity) | national_anthem = "[[La Marseillaise]]" <br /><center>[[चित्र:La Marseillaise.ogg]]</center> | image_flag = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | image_coat = Armoiries république française.svg | symbol_type = निसाना छाप (unofficial) | image_map = EU-France.svg | map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |country=[[Metropolitan France]] |region=Europe |region_color=dark grey |subregion = the European Union |subregion_color= green |legend=EU-France.svg}} | image_map2 = Outre-mer en sans Terre Adelie.png | map_caption2 = <p style="margin-top:0;margin-bottom:-2px;line-height:1em;"><span style="font-size:11px;">Territory of the '''French Republic''' in the world<br />(excl. Antarctica where sovereignty is suspended)</span> | capital = [[पेरिस]] | latd = ४८ | latm = ५१.४ | latNS = N | longd = २ | longm = २१.०५ | longEW = E | largest_city = राजधानी | government_type = केन्द्रिकृत शासन प्रणाली, अर्ध-राष्ट्रपतिय प्रणाली, [[गणतन्त्र]] | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_title2 = [[प्रधानमन्त्री]] | leader_name1 = [[एमानुएल माक्रोँ|एमानुएल म्याक्रोन]] | leader_name2 = [[सेबास्टियन लेकोर्नु]] | legislature = [[फ्रान्सको संसद|संसद]] | upper_house = [[फ्रान्सको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = [[फ्रान्सको राष्ट्रिय सभा|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = [[फ्रान्सको इतिहास|निर्माण]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[Francia]] | established_event2 = [[West Francia]] | established_event3 = [[Constitution of France|वर्तमान &nbsp;संविधान]] | established_date1 = ४८६ (Unification by [[Clovis I|Clovis]]) | established_date2 = ८४३ ([[Treaty of Verdun]]) | established_date3 = ५ अक्टोबर १९५८ ([[French Fifth Republic|5th Republic]]) | accessionEUdate = २५ मर्च १९५७ | EUseats = ७८ | FR_metropole = [[Metropolitan France|Metropolitan&nbsp;France]] | FR_IGN_area_km2 = ५५१६९५ | FR_IGN_area_rank = ४७^th | FR_IGN_area_magnitude = 1 E11 | FR_cadastre_area_magnitude = 1 E11 | FR_IGN_area_sq_mi = २१३०१० | FR_cadastre_area_km2 = ५४३९६५ | FR_cadastre_area_rank = ४७ अौँ | FR_cadastre_area_sq_mi = २१००२६ | area_km2 = ६७४८४३ | area_sq_mi = २६०५५८<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = ४१अौँ | area_magnitude = 1 E11 | FR_foot = <ref name=whole_territory>Whole territory of the French Republic, including all the [[overseas department]]s and [[Overseas territory (France)|territories]], but excluding the French territory of [[Adélie Land|Terre Adélie]] in [[Antarctica]] where sovereignty is suspended since the signing of the [[Antarctic Treaty]] in 1959.</ref> | FR_foot2 = <ref name=IGN_figure>{{fr}} French [[Institut Géographique National|National Geographic Institute]] data.</ref> | FR_foot3 = <ref name=cadastre_figure>French [[Land Register]] data, which exclude lakes, ponds and [[glacier]]s larger than 1&nbsp;km² (0.386&nbsp;sq&nbsp;mi or 247&nbsp;acres) as well as the estuaries of rivers.</ref> | FR_foot4 = <ref name=whole_territory /> | FR_foot5 = <ref name=metropolitan_France>[[Metropolitan France]] only.</ref> | FR_total_population_estimate = ६५,८२१,८८५<ref name=population /> | FR_total_population_estimate_year = २०११ | FR_total_population_estimate_rank = २० अौँ | FR_metropole_population = ६३,१३६,१८०<ref>{{fr}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=0&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm|title=Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2011, France métropolitaine|first=[[Government of France]]|last=[[INSEE]]|accessdate=20 January 2011}}</ref> | FR_metropole_population_estimate_rank = २२ अौँ | population_density_km2 = 116 | population_density_sq_mi = ३०१ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ८९अौँ | GDP_nominal = $२.५८२ ट्रिलियन<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = २०१० | GDP_nominal_per_capita = $४१,०१८<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_PPP_year = २०१० | GDP_PPP = $२.१४५ ट्रिलियन<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=84&pr.y=6 |title=France|publisher=International Monetary Fund|accessdate=26 April 2011}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $३४,०७७<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | Gini = 28.5 <!-- number only --> | Gini_year = २०१८ | Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat|website=ec.europa.eu/eurostat|access-date=15 October 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.901 <!-- number only --> | HDI_year = २०१९ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = २६औ | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | currency = [[Euro]],<ref>Whole of the French Republic except the overseas territories in the Pacific Ocean.</ref> [[CFP franc]]<ref>French overseas territories in the Pacific Ocean only.</ref><br />&nbsp; | currency_code = EUR,{{Spaces|4}}XPF | time_zone = CET<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset = +१ | time_zone_DST = CEST<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset_DST = +२ | drives_on = दायाँ | cctld = [[.fr]]<ref>In addition to [[.fr]], several other Internet TLDs are used in French overseas ''départements'' and territories: [[.re]], [[.mq]], [[.gp]], [[.tf]], [[.nc]], [[.pf]], [[.wf]], [[.pm]], [[.gf]] and [[.yt]]. France also uses [[.eu]], shared with other members of the European Union. The [[.cat]] domain is used in [[Catalan Countries|Catalan-speaking territories]].</ref> | calling_code = [[Telephone numbers in France|+३३]]{{Smallsup|1}} | ISO_3166-1_alpha2 = | ISO_3166-1_alpha3 = FRA | ISO_3166-1_numeric = | sport_code = FRA | vehicle_code = F | footnote1 = The overseas regions and collectivities form part of the [[French telephone numbering plan]], but have their own country calling codes: [[Guadeloupe]] +590; [[Martinique]] +596; [[French Guiana]] +594, [[Réunion]] and [[Mayotte]] +262; [[Saint Pierre and Miquelon]] +508. The overseas territories are not part of the French telephone numbering plan; their country calling codes are: [[New Caledonia]] +687, [[French Polynesia]] +689; [[Wallis and Futuna]] +681 | footnote2 = Spoken mainly in overseas territories }} '''पाँचौँ गणतन्त्र''' ({{langx|fr|Cinquième République}}) [[फ्रान्स]]को वर्तमान गणतन्त्रात्मक [[सरकार]] प्रणाली हो। यो पाँचौं गणतन्त्रको संविधान अन्तर्गत [[चार्ल्स द गोल|चार्ल्स डे गल]]द्वारा ४ अक्टोबर १९५८ मा स्थापित गरिएको थियो।<ref name="loi constitutionnelle">{{cite French law|number or usual name=constitutionnelle|date in French=3 juin 1957|full name=portant dérogation transitoire aux dispositions de l'article 90 de la Constitution|language=French|URL=http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19580604&numTexte=&pageDebut=05326&pageFin=}}.</ref> संसदीय गणतन्त्र अभ्यास रहेको  चौथो गणतन्त्रको पतनपछी पाँचौँ गणतन्त्रको उदय भयो। यसमा [[अर्ध राष्ट्रपतिय प्रणाली|अर्ध-]][[फ्रान्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] (वा दोहोरो-कार्यकारी प्रणाली) प्रणाली<ref>{{Cite journal |last=Lessig |first=Lawrence |author-link=Lawrence Lessig |date=1993 |title=The Path of the Presidency |url=http://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=11679&context=journal_articles |journal=East European Constitutional Review |volume=Fall 1993 / Winter 1994 |issue=2/3 |page=104 |via=Chicago Unbound, University of Chicago Law School}}</ref> सुरु भयो जस अन्तर्गत [[राष्ट्रप्रमुख]]को रूपमा [[फ्रान्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] र [[सरकार प्रमुख|सरकारको प्रमुख]]को रूपमा प्रधानमन्त्री शक्ति/ अधिकार बाँडफाँड भयो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2000/09/25/french-presidents-term-cut-to-five-years/c988b212-2e37-4e49-818f-7a33862f32f5|title=French President's Term Cut to Five Years|last=Richburg|first=Keith B.|date=25 September 2000|newspaper=The Washington Post|access-date=25 February 2017|author-link=Keith Richburg}}</ref> डिसेम्बर १९५८ मा पाँचौं गणतन्त्र अन्तर्गत [[चार्ल्स द गोल|चार्ल्स डे गल]] पहिलो फ्रान्सेली राष्ट्रपति निर्वाचित भए। उनी बलियो [[राष्ट्रप्रमुख]]मा विश्वास गर्थे, जसलाई उनले ल '{{lang|fr|l'esprit de la nation}} ला राष्ट्र (राष्ट्रको आत्मा) को मूर्त रूपको रूपमा वर्णन गरेका थिए । ।<ref name="Kubicek2015">{{Cite book|last=Kubicek|first=Paul|url=https://books.google.com/books?id=d9uoCgAAQBAJ&pg=PA154|title=European Politics|publisher=Routledge|date=2015|isbn=978-1-317-34853-5|pages=154–156, 163}}</ref> पाँचौँ गणतन्त्र अन्तर्गत, राष्ट्रपतिसँग राष्ट्रिय सभा विघटन गर्ने र नयाँ संसदीय चुनाव गर्ने अधिकार छ। राष्ट्रिय सभामा राष्ट्रपतिको बहुमत भएमा राष्ट्रपतिले आन्तरिक नीति निर्धारण गर्छन् र प्रधानमन्त्रीले यसलाई व्यवहारमा ल्याउँछन्। राष्ट्रपतिको जनादेशको समयमा, राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्री परिवर्तन गर्न र सरकार फेरबदल गर्न पनि सक्छन्। सामन्ती राजतन्त्र र [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय]] [[फ्रान्सेली तेस्रो गणतन्त्र|तेस्रो गणतन्त्र]] (४ सेप्टेम्बर १८७०-१० जुलाई १९४०) पछि पाँचौँ गणतन्त्र फ्रान्सको तेस्रो-सबैभन्दा लामो-स्थायी राजनीतिक शासन व्यवस्था हो। === चौथो गणतन्त्रको अस्थिरता === चौथो गणतन्त्रले १९४६ देखि नै राजनीतिक सहमतिको अभाव, कमजोर कार्यकारी, र सरकारहरू छिटो छिटो बन्ने र गिर्ने खेलहरू देखेको थियो। कुनै पनि दल वा गठबन्धनले संसदीय बहुमत कायम राख्न नसकेपछि, प्रधानमन्त्रीहरूले अलोकप्रिय सुधारहरू गरेर आफ्नो राजनीतिक स्थिति जोखिम लिन हिम्मत गर्न सकेनन्।<ref>Philip M. Williams, ''Crisis and Compromise: Politics in the Fourth Republic'' (1958)</ref> === मे १९५८ संकट === फ्रान्सेली चौथो गणतन्त्रको पतनको कारण सन् १९५८ को अल्जियर्स सङ्कट थियो।द्वन्द्व र विद्रोहले विउपनिवेशवादको प्रक्रिया सुरु गरेको भए तापनि फ्रान्स अझै पनि [[उपनिवेश|औपनिवेशिक]] शक्ति थियो। फ्रान्सेली पश्चिम अफ्रिका, फ्रान्सेली इन्डोचाइना र फ्रान्सेली अल्जेरियाले अझै पनि फ्रान्सेली सङ्घमा सीमित मताधिकारको प्रणालीअन्तर्गत फ्रान्सेली संसदमा प्रतिनिधिहरू पठाएका थिए। विशेष गरी अल्जेरिया, सबैभन्दा ठूलो फ्रान्सेली जनसङ्ख्या भएको उपनिवेश भए तापनि, मुख्य भूमी फ्रान्सबाट अलग हुने दबाब बढ्दै गएको देखियो। अल्जेरियामा रहेका युरोपेली मूल, यहुदीहरू र हार्किस (मूल मुस्लिमहरू जो फ्रान्सप्रति वफादार थिए) फ्रान्ससँगै बस्न चाहन्थे । अल्जेरियाको युद्ध एउटा [[पृथकतावाद|पृथकतावादी]] आन्दोलन मात्र थिएन तर यसमा गृहयुद्धका तत्वहरू पनि थिए। फ्रान्सेली सेनाको एक हिस्साले विद्रोह गरेर पृथकतावादीलाई परास्त गर्न अल्जेरिया फ्रान्सेली आन्दोलनलाई खुला रूपमा समर्थन गरेपछि थप जटिलताहरू देखा पर्‍यो।<ref>John E. Talbott, ''The War Without a Name: France in Algeria, 1954–1962'' (1980).</ref> एक दशक अगाडि राजनीतिबाट अवकाश लिएका [[चार्ल्स द गोल|चार्ल्स द गल]]ले सरकार निलम्बन गर्न र नयाँ संवैधानिक प्रणाली सिर्जना गर्न राष्ट्रलाई आह्वान गरे। जनविरोधका बीच संसदले सरकार छनौट गर्न सकेन। चौथो गणतन्त्रको अन्तिम संसदले आफ्नै विघटन र संवैधानिक अधिवेशन बोलाउने पक्षमा मतदान गर्दा [[चार्ल्स द गोल|द]] गल सत्तामा पुगे। <ref>Jonathan Fenby, ''The General: Charles de Gaulle and the France He Saved'' (2010) pp 375–408.</ref> === सङ्क्रमणकाल === डि गल र उनका समर्थकहरूले सात वर्षका लागि निर्वाचित शक्तिशाली [[फ्रान्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] प्रणाली प्रस्ताव गरे। प्रस्तावित संविधानअन्तर्गत राष्ट्रपतिलाई आफूले नियुक्त गर्ने प्रधानमन्त्रीसँग परामर्श गरेर देश चलाउने कार्यकारी अधिकार हुनेछ। १ जुन १९५८ मा, चार्ल्स डे गललाई सरकारको प्रमुख नियुक्त गरियो ;<ref>{{cite web |title=Fac-similé JO du 02/06/1958, page 05279 – Legifrance |url=http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19580602&numTexte=&pageDebut=05279&pageFin= |website=www.legifrance.gouv.fr}}</ref>३ जुन १९५८ मा संवैधानिक कानूनले नयाँ सरकारलाई फ्रान्सको नयाँ संविधानको मस्यौदा तयार गर्न अधिकार दियो, र अर्को कानूनले चार्ल्स डे गल र उनको मन्त्रिपरिषदलाई फौजदारी कानून, चुनावी कानून, नागरिकहरूको आधारभूत अधिकार र स्वतन्त्रताहरू र ट्रेड युनियनहरूको गतिविधिहरू सम्बन्धी मामिलाहरू बाहेक छ महिनासम्म अध्यादेशद्वारा शासन गर्ने शक्ति प्रदान गर्यो। <ref>{{cite French law|number or usual name=n^o 58–520|date in French=3 juin 1958|full name=relative aux pleins pouvoirs|language=French|URL=http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19580604&numTexte=&pageDebut=05327&pageFin=}}.</ref> यी योजनाहरू २८ सेप्टेम्बर १९५८ को जनमत संग्रहमा मतदान गर्ने ८०% भन्दा बढीले अनुमोदन गरेका थिए।<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19581005&numTexte=&pageDebut=09177&pageFin= Proclamation] des résultats des votes émis par le peuple français à l'occasion de sa consultation par voie de référendum, le 28 septembre 1958</ref> नयाँ संविधान ४ अक्टोबर १९५८ मा कानूनमा हस्ताक्षर गरिएको थियो। <ref>{{cite web |date=5 October 1958 |title=Constitution |url=http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19581005&pageDebut=09151 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603011239/https://www.legifrance.gouv.fr/jo_pdf.do?numJO=0&dateJO=19581005&pageDebut=09151 |archive-date=Jun 3, 2020 |work=[[Journal Officiel de la République Française]] |via=Légifrance}}</ref> प्रत्येक नयाँ संविधानले नयाँ गणतन्त्र स्थापना गर्ने भएकाले फ्रान्स चौथोबाट पाँचौँ गणतन्त्रमा सरेको थियो। === सन् १९५८ को संविधान === नयाँ संविधानले संक्रमणकालीन खण्डहरू (धारा ९०-९२ ) समावेश गरेको थियो जसले नयाँ संस्थाहरू सञ्चालन नभएसम्म आदेशद्वारा शासनको अवधि विस्तार गरेको थियो। नयाँ राष्ट्रपति घोषणा नभएसम्म रेने कोटी गणतन्त्रका राष्ट्रपति रहे। २१ डिसेम्बर १९५८ मा, [[चार्ल्स द गल|चार्ल्स ड गल]] निर्वाचक मण्डलद्वारा फ्रान्सको राष्ट्रपति निर्वाचित भए।<ref>{{cite web |title=Fac-similé JO du 09/01/1959, page 00673 – Legifrance |url=http://www.legifrance.gouv.fr/jopdf/common/jo_pdf.jsp?numJO=0&dateJO=19590109&numTexte=&pageDebut=00673&pageFin= |website=www.legifrance.gouv.fr}}</ref> अस्थायी संवैधानिक आयोगले ९ जनवरी १९५९ मा चुनावको नतिजा घोषणा गऱ्यो। नयाँ राष्ट्रपतिले त्यस मितिबाट आफ्नो कार्यालय सुरु गरे, मिशेल डेब्रेलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरे। सन् १९५८ को संविधानले फ्रान्सेली सङ्घलाई फ्रान्सेली समुदाय प्रतिस्थापन गर्यो, जसले चौध सदस्य क्षेत्रहरू ([[अल्जेरिया]] छोडेर) लाई आफ्नो स्वतन्त्रता दाबी गर्न अधिकार दियो।<ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Frederick |date=July 2008 |title=Possibility and Constraint: African Independence in Historical Perspective |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=2300612 |journal=Journal of African History |volume=49 |issue=2 |pages=167–196 |doi=10.1017/S0021853708003915 |s2cid=145273499 |url-access=subscription}}</ref> नयाँ स्वतन्त्र राज्यहरूको यस लहरका कारण सन् १९६० लाई "अफ्रिकाको वर्ष" भनेर चिनिन्छ।<ref>Abayomi Azikiwe, "[http://panafricannews.blogspot.com/2010/04/50th-anniversary-of-of-africa-1960.html 50th Anniversary of the 'Year of Africa' 1960]", ''Pan-African News Wire'', 21 April 2010.</ref> [[अल्जेरिया]] ५ जुलाई १९६२ मा स्वतन्त्र भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्स]] r2jkrgmkm0hh9e7xsf5s3geoel5n2tu 0 150870 1366797 1366390 2026-07-23T12:46:55Z Bishaldev100 28807 1366797 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] नियुक्त हुने अपेक्षा गरिएको छ। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] exf88umlaoih9fxs8ry2beeb6ugv45d 1366798 1366797 2026-07-23T12:49:17Z Bishaldev100 28807 1366798 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[Charles III]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] नियुक्त हुने अपेक्षा गरिएको छ। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] 1juj5xm2bpr6pd47nh2q3cnkobiu8mq 1366799 1366798 2026-07-23T12:49:38Z Bishaldev100 28807 1366799 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] नियुक्त हुने अपेक्षा गरिएको छ। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] 8du0l7lni1hebfvmywe6zb43oz8w9jf 1366800 1366799 2026-07-23T12:51:20Z Bishaldev100 28807 1366800 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० देखि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] br0fit8nfzwzwb0r82a0spy5vjhieo6 1366803 1366800 2026-07-23T12:55:52Z Bishaldev100 28807 1366803 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० देखि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] k6lszq7ltu2n7ye2u1s3llf5ex0saf5 1366804 1366803 2026-07-23T12:56:15Z Bishaldev100 28807 1366804 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० देखि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] tso2p4wkmxn7ugqjel1tsavjuy5f1eq 1366806 1366804 2026-07-23T12:57:38Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1366806 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = एन्डी बर्नहम | honorific_suffix = | Company office = | image = Official portrait of Andy Burnham MP.jpg | alt = Image of Burnham as MP for Makerfield 2026 | caption = Official portrait, 2026 <!--DO NOT ADD PRIME MINISTER UNTIL MONDAY. SEE TALK PAGE.--> | office = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | 1blankname = | 1namedata = | term_start = २० जुलाई २०२६ | predecessor = [[किअर स्टार्मर]] | office1 = [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता | deputy1 = | term_start1 = १७ जुलाई २०२६ | term_end1 = | predecessor1 = [[किअर स्टार्मर]] | successor1 = }} '''एन्ड्रयू मरे बर्नहम''' (/ˈbɜːrnəm/ ⓘ; जन्म: ७ जनवरी १९७०) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो १७ जुलाई २०२६ देखि [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का नेता छन् र जुलाई २० देखि [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी जुन २०२६ देखि मेकरफिल्डका लागि संसद सदस्य (एमपी) छन् र २०१७ देखि २०२६ सम्म ग्रेटर म्यानचेस्टरका मेयर थिए। उनी २००९ देखि २०१० सम्म तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गर्डन ब्राउन|गोर्डन ब्राउन]]को नेतृत्वमा स्वास्थ्य सचिव थिए। "लेबर एन्ड को-अपरेटिभ पार्टी"का सदस्य, बर्नह्यामले लेबरको "नरम वामपन्थी" गुटसँग सम्बन्धित [[समाजवाद|समाजवादी]]को रूपमा पहिचान गर्छन्, र उनको राजनीतिक विचारधारालाई "म्यानचेस्टरवाद" भनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Prime ministers of the United Kingdom}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] [[श्रेणी:बेलायती राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] 7tqu7a8zpb3w7etup7zcyij7inq5gqr 0 150886 1366827 1366615 2026-07-24T09:51:54Z Bishaldev100 28807 /* गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया */ 1366827 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> [[योगनरेन्द्र मल्ल]]को मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। काठमाडौं उपत्यकामाथि गोरखाली घेराबन्दी लागेकाले राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई ललित्पुर बोलाए। उनले आफ्ना भाइ [[दलमर्दन शाह]] पठाइदिए तर उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। पाटनमा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह]]लाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो। यस्तो उथलपुथल बाट ललितपुरका जनता वाक्कदिक्क र नाकाबन्दीबाट पिडित भएकाले छिटै पृथ्वीनारायण शाले लिइदिए शान्ति, सुख र सुरक्षा पाइन्थ्यो भनी ठान्थे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == गोरखा विजय == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]]-वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}</ref> * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] qh7pe2yeybiidpwfr0k4b90g7rbx7qv 3 150897 1366795 2026-07-23T12:22:55Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366795 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, दिकपाल शाहज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:दिकपाल शाह|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:०७, २३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) goy63fvasga76u76mcbyq0juus5c1j5 0 150898 1366817 2026-07-24T04:54:19Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1325963902|Nepalese mohur]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1366817 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Nepalese_mohar_816.jpg|अङ्गुठाकार|भादगाउँ (भक्तपुर) का राजा [[भूपतीन्द्र मल्ल|भूपतिन्द्र मल्ल]] (शासन १६९६-१७२२) को नाममा रहेको नेपाली चाँदीको मोहर, मिति नेपाल संवत ८१६ (= ईस्वी १६९६), अगाडिपट्टि। यस प्रकारका चाँदीको मोहरहरू तिब्बतमा पनि निर्यात गरिन्थ्यो जहाँ अन्य मल्ल मोहरहरूसँगै प्रयोग गरिन्थ्यो।]] '''मोहर''' १७ औं शताब्दीदेखि १९३२ सम्म नेपाल अधिराज्यको मुद्रा थियो। [[चाँदी]] र [[सुन]]को मोहर जारी गरिएको थियो, प्रत्येक १२८ दाममा विभाजित गरिएको थियो। [[तामा]]को दाम पनि जारी गरिएको थियो, जसमा ४ तामाको दाम बराबरको १ तामा पैसा थियो। एकअर्काको सापेक्षमा तामा, चाँदी र सुनको सिक्काको मूल्य १९०३ सम्म निश्चित गरिएको थिएन। त्यस वर्ष, चाँदीको मोहर ५० पैसामा विभाजित मानक मुद्रा बन्यो। यसलाई १९३२ मा [[नेपाली रुपैयाँ|रुपैयाँ]]ले २ मोहर = १ रुपैयाँको दरले प्रतिस्थापन गर्यो, जसलाई मोहर रुपैयाँ (मोरु) पनि भनिन्छ, । == सिक्का == <gallery widths="200px" heights="200px"> चित्र:Nepalese_mohar_816.rev.jpg|नेपाल संवत् ८१६ मा भडगाउँ (भक्तपुर)का राजा भूपतिन्द्र मल्ल (शासन १६९६-१७२२) को नाममा नेपाली चाँदीको मोहर चित्र:Nepal30005a.JPG|राजा पृथ्वीनारायण शाहको मोहर [[शक संवत्]] १६८५ (इ.स. १७६३) । चित्र:Nepal30005.JPG|काठमाडौंका राजा चक्रवर्तेन्द्र मल्लको नाममा नेपाली चाँदीको मोहर, मिति नेपाल संवत् ७८९। चित्र:Nepal30007.JPG|काठमाडौंका राजा चक्रवर्तेन्द्र मल्लको नाममा नेपाली चाँदीको मोहर, मिति नेपाल संवत् ७८९। </gallery>[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] तामाको सिक्कामा १ पैसा थियो, जसमा १९१९ मा २ र ५ पैसा थपिएका थिए। १ दाम, १/४, १/२, १, २ र ४ मोहरको लागि चाँदीको सिक्का जारी गरिएको थियो, जसमा १ दाम, १/३२, १/१६, १/८ र १ मोहर सुनको थियो। रुपैयाँको सुरुवात पछि १९५० सम्म सुनको सिक्का जारी गरिँदै रह्यो। [[श्रेणी:नेपालको आर्थिक इतिहास]] cowcbkdlp4r0rj92e604hxrvscx37b9 0 150899 1366825 2026-07-24T05:22:18Z ~2026-41226-26 79941 अजको महान जादुगर 1366825 wikitext text/x-wiki अजको महान जादुगर आजका बालबालिकाहरू दैनिक जीवनमै नैतिक शिक्षाबाट निर्देशित भइरहेका हुनाले, उनीहरू उपदेश भन्दा पनि मनोरञ्जनका लागि कथाहरू खोज्छन् । उनीहरू डर वा असहजता सृजना नगरी मनोरञ्जन दिने, प्रेरणा जगाउने र कल्पनाशक्तिलाई उद्दीप्त गर्ने कथाहरू रुचाउँछन् । फलस्वरूप, समकालीन कथा लेखनले जादु र साहसिकताको अनुभूतिलाई जोगाइराख्दै त्रासपूर्ण वा दुःखदायी तत्वहरूलाई हटाउने प्रयास गर्छ । यही अवधारणालाई मध्य नजर गर्दै, आधुनिक बालबालिकालाई पूर्ण रूपमा आनन्दित तुल्याउने उद्देश्यले The wizard of Oz लाई “ओजको महान जादुगर“को रुपमा नेपाली अनुबाद गरिएको हो । यसले परम्परागत कथाहरूको आकर्षण, विस्मय र रोमाञ्चलाई कायम राख्दै नयाँ प्रकारको परिकथाको प्रतिनिधित्व गर्छ र बिशेष गरी बालबालिकाहरुलाई मनोरञ्जनका साथै पठन सीपको विकास गराउँन मद्दत गर्ने छ भन्ने आशा र बिश्वाश लिएको छु । सन् १९०० को अप्रिल महिनामा प्रसिद्ध अमेरिकी लेखकL. Frank Baum द्वारा लेखन र प्रकाशन गरिएको यो बाल उपन्यास, नेपाली बाल साहित्य र कथाका पारखी हरुको साथै सम्पूर्ण साहित्य प्रेमी पाठकहरुको लागि  नेपाली भाषामा अनुवाद गर्ने सानो प्रयास गरेको छु । यो मेरो अनुवादको पहिलो प्रयास हो र पुस्तकलाई यो रुपमा तयार गर्न  सहयोग  गर्नुहुने मेरा शुभचिन्तक साथीहरुमा हार्दिक आभार ब्यक्त गर्दै  सम्पूर्ण साहित्य प्रेमी पाठकहरुमा यो पुस्तक समर्पण गर्न चाहन्छु । अनुवादक : गणेश प्रसाद तिमल्सिना अध्याय ः १ ठूलो आँधी अध्याय ः २ मुन्चकिनहरुको वस्तीमा अध्याय ः ३ अचम्मको बुख्याँचा अध्याय ः ४ जंगलको कठिन यात्रा अध्याय ः ५ टिनको मानिसको उद्दार अध्याय ः ६ कायर सिंहसँग भेट अध्याय ः ७ कालिडाहरुको आक्रमण अध्याय ः ८ घातक अफिमका फूलहरू अध्याय ः ९ मुसाहरुद्वारा  सिंहको उद्धार अध्याय ः १० पन्नाको शहरको द्वारपाल अध्याय ः ११ अनौठो पन्नाको शहर अध्याय ः १२ दुष्ट बोक्सीको खोजी अध्याय ः १३ साथीहरूको पुनर्मिलन अध्याय ः १४ उड्ने बाँदरहरुको सहयोग अध्याय ः १५ अजको  रहस्य खुल्यो अध्याय ः १६ हम्सबगले बैको इच्छा पूरा गरे अध्याय ः १७ डोरोथी घर फर्किन असफल भइन् अध्याय ः १८ दक्षिण तर्फको  कठिन यात्रा अध्याय ः १९ लडाकु रुखहरुको आक्रमण अध्याय ः २० पोर्सेलिनको सानो शहर अध्याय ः २१ सिंह जंगलको राजा बन्यो अध्याय ः २२ क्वाडलिन देशतर्फको यात्रा अध्याय ः २३ ग्लिन्डाको  जादुमय सहयोग अध्याय ः २४ डोरोथी घर फर्किइन् l429vbejkxhwut65v1yzux5r472jnk5 3 150900 1366826 2026-07-24T07:29:32Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366826 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Sajjal paudelज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Sajjal paudel|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:१४, २४ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) jidq5qq0zfzimf41j3u1bxl486fqton 0 150901 1366845 2026-07-24T11:53:12Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1312213520|Durbar Marg]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1366845 wikitext text/x-wiki {{Infobox street | name = Durbarmarg <br> दरबारमार्ग | marker_image = | other_name = | image = Royalpalacektm2006.JPG | caption = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background. | coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}} | native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}} | former_names = | maint = | length_mi = | length_ref = | length_m = | length_ft = | width = | addresses = [[Kathmandu]], [[Nepal]] | location = | postal_code = 44600 | terminus_a = | direction_a = | junction = | terminus_b = | direction_b = | north = | east = | south = | west = | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | demolition_date = }} '''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्। दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिम अल्पसंख्यकले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्। 0k72uqbrjma2wxz9v0d23o5edirq1a8 1366846 1366845 2026-07-24T11:56:16Z Bishaldev100 28807 1366846 wikitext text/x-wiki {{Infobox street | name = Durbarmarg <br> दरबारमार्ग | marker_image = | other_name = | image = Royalpalacektm2006.JPG | caption = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background. | coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}} | native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}} | former_names = | maint = | length_mi = | length_ref = | length_m = | length_ft = | width = | addresses = [[Kathmandu]], [[Nepal]] | location = | postal_code = 44600 | terminus_a = | direction_a = | junction = | terminus_b = | direction_b = | north = | east = | south = | west = | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | demolition_date = }} '''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्। दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्। [[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]] t1ys58x2rgl1tevldrwiryp4ab14fb4 1366847 1366846 2026-07-24T11:57:05Z Bishaldev100 28807 1366847 wikitext text/x-wiki {{Infobox street | name = Durbarmarg <br> दरबारमार्ग | marker_image = | other_name = | image = Royalpalacektm2006.JPG | caption = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background. | coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}} | native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}} | former_names = | maint = | length_mi = | length_ref = | length_m = | length_ft = | width = | addresses = [[Kathmandu]], [[Nepal]] | location = | postal_code = 44600 | terminus_a = | direction_a = | junction = | terminus_b = | direction_b = | north = | east = | south = | west = | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | demolition_date = }} '''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्। दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्। [[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]] [[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]] 5wjmnkm0lunnl3n2yclfe2hd343zg0e 1366848 1366847 2026-07-24T11:58:27Z Bishaldev100 28807 1366848 wikitext text/x-wiki {{Infobox street | name = Durbarmarg <br> दरबारमार्ग | marker_image = | other_name = | image = Royalpalacektm2006.JPG | caption = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background. | coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}} | native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}} | former_names = | maint = | length_mi = | length_ref = | length_m = | length_ft = | width = | addresses = [[Kathmandu]], [[Nepal]] | location = | postal_code = 44600 | terminus_a = | direction_a = | junction = | terminus_b = | direction_b = | north = | east = | south = | west = | commissioning_date = | construction_start_date = | completion_date = | inauguration_date = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | demolition_date = }} '''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्। दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्। [[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]] [[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]] [[चित्र:Durbar_Margh.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]]] eoopm8bylexpyo4r2cjbl0gzubbu0wn