विकिपिडिया:सामाजिक पोर्टल

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ne">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>newiki</dbname>
    <base>https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मीडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता वार्ता</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र वार्ता</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मीडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मीडियाविकि वार्ता</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा वार्ता</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत वार्ता</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी वार्ता</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">पोर्टल</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">पोर्टल वार्ता</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मस्यौदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मस्यौदा वार्ता</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>विकिपिडिया:सामाजिक पोर्टल</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1080</id>
    <revision>
      <id>1366863</id>
      <parentid>1365547</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>14766</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ नयाँ खण्ड</comment>
      <origin>1366863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19455" sha1="nps6vyxbsimio2zoee6ami4k6gpr6ir" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;position: absolute; top: 3.4em; right: 1.0em; border: 1px solid #a9a9a9; background: #fff;&quot; class=&quot;boilerplate metadata plainlinks&quot;&gt;&lt;small&gt;[[#footer|&amp;nbsp;पुछारमा जानुहोस् (Go to bottom)&amp;nbsp;]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
__TOC__ __NEWSECTIONLINK__
{{माथि जाने}}
&lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; float:right; clear:none; background:#fffaea; border:2px solid #bfb1a3; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#eee9d9; font-size:140%;&quot; |'''सामाजिक पोर्टलका सन्देशहरू'''
|-
| colspan=&quot;5&quot; |
&lt;center&gt; [[File:Replacement filing cabinet.svg|20px|alt=|link=]] '''सामाजिक पोर्टलका सन्देशहरू''' {{सामाजिक पोर्टल अभिलेखहरू|start={{{start|}}}}}&lt;/center&gt;
|}
{{-}}

== Help Needed – A project to grow content and attract more contributors in Nepali Wikipedia ==

{{int:Hello}} Nepal Wikipedia,

We apologize that this message is not in your language. {{int:Please-translate}}.

The WMF Language and Product Localization team is planning to launch a campaign project to encourage more native speakers to contribute to your Wikipedia. 

'''Our approach'''

We will invite native speakers through Nepali Wikipedia homepage to join a 3-week onboarding program in an [[metawiki:Event_Center/Registration#Event_Registration_Tool|Event registration page]]. This program will:

* Guide them step-by-step through an onboarding material on how to edit and use contribution tools to expand articles.
* Surface vital articles that the community has prioritized for improvement and editing tasks can be worked on to improve those articles.

Through this guided onboarding program we will see if this approach will increase contributions from new editors or less experienced editors in your Wikipedia. You can read more about the project here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Engage_native_speakers_to_improve_vital_content_in_small_language_Wikipedias#Hypothesis_WE2.1.5.

'''Tasks you can volunteer to help us with'''

To make this project successful, we need your community’s help with these key tasks:

* Translate the onboarding materials on this page: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#Overview into Nepali.
* Set up a call-to-action message on your [[मुख्य पृष्ठ|homepage]] using the translations. Admins are needed for this step. Instructions for the setup are on [[metawiki:User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#For_event_organizers:_adding_vital_knowledge_section_to_wiki_home_page|this page]]. @[[प्रयोगकर्ता:Biplab Anand|Biplab Anand]] and @[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]], please can you help with this task?
* Create an Event Registration Page on Nepali Wikipedia, and insert the translated materials in it. Here is a sample of the event registration page: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026
* Identify local Wikipedia articles or lists of articles needing improvement or missing in your Wikipedia. You might find inspiration in the &quot;[[metawiki:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|List of articles every Wikipedia should have]]&quot;. These articles are to be added into the Event page you will create. Our team will help generate links to contribution tools for the selected articles.

'''Timeline and Next Steps'''

Please, help us complete these tasks by '''March 20, 2026'''. We plan to launch the program on March 23, 2026.

We understand this is a big effort and truly appreciate any help you all can provide. Your support can help grow your community and make Nepali Wikipedia stronger.

Please let us know If your community is interested in this project and would help us with the tasks by replying on this thread.

Thank you for your time and support!

[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:२४, २६ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय)

:Hello, thank you for the initiative. I'm interested and willing to help with translation, homepage setup, event page creation, and identifying priority articles, and I look forward to collaborating on this. [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:२४, २६ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय)
::Thank you so much, @[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] for helping with this. We really appreciate your volunteering to do this. Please let me know if you need anything from my team, and the right channel for us to coordinate on this work (maybe email). If this thread is convenient for you, that's fine too. 
::I am looking forward to collaborating with you on this project.
::Best regards, [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५६, ४ मार्च २०२६ (नेपाली समय)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:४३, २६ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)
&lt;/bdi&gt;

(This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Invitie: Community language documentation &amp; archiving workshop series ==
[[File:OpenSpeaks_Training_Workshop%2C_Kochi_-_7_September_2026.svg|thumb|Invite for community language documentation &amp; archiving workshop series]]

Namaste, we invite Nepali Wikimedians interested in documenting local, Indigenous languages of Nepal in audio and video. This workshop series is for those who already record and archive such languages, or want to start. Less experience is okay. The upcoming session is on 18 May and needs registration [[:m:OpenSpeaks/Community_language_documentation_and_archiving_training/1|here]]. We're also looking for [[:m:OpenSpeaks/Community_language_documentation_and_archiving_training/1#Volunteers|volunteers]] to help with coordination and translation. We also invite you to use the [[:m:OpenSpeaks/Archives|archived audio and video materials]] from Nepal, India and Sri Lanka in Nepali Wikipedia articles and Wiktionary entries. [[User:Psubhashish|Psubhashish]] ([[User talk:Psubhashish|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:१४, १५ मे २०२६ (नेपाली समय)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) २२:५९, २७ मे २०२६ (नेपाली समय)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|कुरा गर्नुहोस्]])&lt;/bdi&gt; २२:५६, २३ जुन २०२६ (नेपाली समय)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १९:१४, २५ जुन २०२६ (नेपाली समय)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== बाङ्ला विकिसम्मेलन २०२६: यात्रा छात्रवृत्ति आवेदन प्रक्रिया आरम्भ भएको छ! ==
[[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]]
प्रिय विकिकर्मी साथीहरू

विकिमिडिया बङ्गलादेशको आयोजनामा आगामी '''३० अक्टोबर - १ नोभेम्बर २०२६''' सम्म बङ्गलादेशमा [[wmbd:বিশেষ:আমার_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''बाङ्ला विकिसम्मेलन २०२६''']] आयोजना हुन गइरहेको कुरा हामी खुसीका साथ जानकारी गराउन चाहन्छौँ।

यस सम्मेलनलाई सफल र जीवन्त बनाउन बङ्गलादेश, भारत र नेपालमा रहेका इच्छुक विकिमिडियनहरूका लागि यात्रा छात्रवृत्तिको व्यवस्था गरिएको छ। यस छात्रवृत्ति अन्तर्गत छनोट भएका सहभागीहरूलाई यातायात भत्ता र सम्मेलनमा बस्ने-खाने व्यवस्था गरिनेछ। सम्मेलनमा सहभागी हुन इच्छुक सबैले यस छात्रवृत्तिका लागि आवेदन दिनुपर्नेछ र आवेदन सफल भएका सहभागीहरूले मात्र सम्मेलनमा भाग लिन पाउनेछन्।

=== छात्रवृत्ति आवेदनको प्राथमिक योग्यता ===
निम्न सर्तहरू पूरा नगरेमा आवेदन सिधै अयोग्य मानिनेछ:

# विकिमिडिया खाता कम्तीमा ६ महिना पुरानो हुनुपर्छ (अर्थात् '''१९ डिसेम्बर २०२५''' वा सो भन्दा अघि सिर्जना गरिएको खाता)।
# आवेदकको विश्वव्यापी कुल सम्पादन सङ्ख्या कम्तीमा '''२५०''' हुनुपर्छ।
# आवेदन दिने समयमा आवेदकको खाता कुनै पनि बङ्गाली परियोजनामा प्रतिबन्धित भएको हुनु हुँदैन।

=== छात्रवृत्तिको लागि कसरी आवेदन दिने? ===
छात्रवृत्तिको लागि आवेदन दिन तपाईले एउटा निश्चित अनलाइन फारम भर्नुपर्नेछ। फारम विस्तृत रूपमा भर्न ३० देखि ४० मिनेट समय लाग्न सक्छ। तपाईले दिएको जानकारीको आधारमा छात्रवृत्ति निर्धारण उपसमितिले तपाईं छात्रवृत्तिको लागि योग्य हुनुहुन्छ वा हुनुहुन्न भनी प्रमाणित गर्नेछ। फारम भर्ने र आवेदन प्रक्रियाको बारेमा थप जान्नका लागि कृपया [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/ne|'''छात्रवृत्ति सम्बन्धि पृष्ठ''']] पढ्नुहोस्।

=== महत्त्वपूर्ण समयरेखा ===

* '''आवेदन सुरु:''' १९ जुन, २०२६ (बङ्गलादेशी समय)
* '''आवेदन अन्त्य:''' १९ जुलाई, २०२६ (बङ्गलादेशी समय)

''तोकिएको समयसीमा पछि कुनै पनि आवेदन स्वीकार गरिने छैन। त्यसैले अन्तिम समयको जटिलताबाट बच्न समयसीमा भन्दा कम्तीमा केही दिन अगावै आवेदन बुझाउन सल्लाह दिइन्छ।''

छात्रवृत्तिको बारेमा थप जान्न, कुनै जिज्ञासा वा सुझावको लागि निर्धक्क भइ हामीसँग वार्तालाप पृष्ठ वा [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ठेगानामा इमेल मार्फत सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।

शुभकामना सहित,

छात्रवृत्ति समीक्षा टोलीको तर्फबाट' [[User:MS Sakib|MS Sakib]] ([[User talk:MS Sakib|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५५, १० जुलाई २०२६ (नेपाली समय)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  १८:०९, २४ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>nps6vyxbsimio2zoee6ami4k6gpr6ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>काठमाडौँ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1845</id>
    <revision>
      <id>1366870</id>
      <parentid>1366089</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय */</comment>
      <origin>1366870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315031" sha1="3pi9x1qyavp413o572e66dtn08cv21f" xml:space="preserve">{{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}}
{{Infobox settlement
| name                            = काठमाडौँ
| official_name                   = काठमाडौँ महानगरपालिका
| native_name                     = 
| native_name_lang                = 
| settlement_type                 = [[राजधानी]]
| image_skyline                   = {{Multiple image
| border      = infobox
| total_width = 300 
| image_style = 
| caption_align = center
| perrow      = 1/2/2/1
| image1      = Locus3.jpg
| caption1    = काठमाडौँको क्षितिज
| image2      = Ghantaghar Kathmandu.jpg
| caption2    = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]]
| image3      = DHARAHARA TOWER.jpg
| caption3    = [[धरहरा]]
| image4      = Pashupatinath Temple-2020.jpg
| caption4    = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]
| image5      = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg
| caption5    = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]
| image6      = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg
| caption6    = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}}
| image_flag                      = Flag of Kathmandu, Nepal.svg
| image_seal                      =
| motto                           = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर
| pushpin_map = काठमाडौँ  महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल
| pushpin_mapsize                 = 300
| coordinates                     = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}}
| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{flag|नेपाल}}
| subdivision_type1               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1               = [[बागमती प्रदेश]]
| subdivision_type2               = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]
| established_title               = स्थापना
| established_date                = अज्ञात
| founder                         = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)&lt;ref name=&quot;इतिहास&quot;&gt;{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}&lt;/ref&gt;
| established_title1              = राजधानी
| established_date1               = वि.सं. १८२६ चैत १०&lt;ref&gt;{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&amp;dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}&lt;/ref&gt;
| established_title2              = सफाई अड्डा&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;
| established_date2               = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)&lt;ref name=&quot;सय वर्ष&quot;&gt;{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;सवाल&quot;&gt;{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}&lt;/ref&gt;
| established_title3              = म्युनिसिपालिटी
| established_date3               = वि.सं. २००३ फागुन २&lt;ref name=&quot;सय वर्ष&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}&lt;/ref&gt;
| established_title4              = नगरपालिका
| established_date4               = वि.सं. २०१० भदौ १७&lt;ref name=&quot;नगर वर्ष&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}&lt;/ref&gt;
| established_title5              = महानगरपालिका
| established_date5               = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९&lt;ref name=&quot;महानगर&quot;&gt;{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}&lt;/ref&gt;
| parts_type                      = वडा सङ्ख्या
| parts                           = ३२
| seat_type                       = 
| seat                            = 
| government_footnotes            = 
| government_type                 = स्थानीय सरकार
| governing_body                  = काठमाडौँ महानगरपालिका
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]]
| leader_name                     = [[सुनिता डङ्गोल]] &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| unit_pref                       = Metric
&lt;!-- square kilometers --&gt;| area_total_km2                  = 49.45
| area_metro_km2                  = 899&lt;!--- &quot;Kathmandu Valley&quot; is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---&gt;
&lt;!-- hectares --&gt;| elevation_m                     = 1400
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना&quot;&gt;{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of                = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]
| population_total                = 862400
| population_density_km2          = auto
| population_rank                 = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]]
| population_metro                = 
| population_blank1_title         = 
| population_blank1               = 
| timezone1                       = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset1                     = +०५:४५
| postal_code_type                = हुलाक कोड
| postal_code                     = ४४६०८८
| area_code                       = ०१
| area_codes                      = &lt;!-- for multiple area codes --&gt;
| iso_code                        = 
| website                         = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट]
| module                          = 
| footnotes                       = 
| other_name                      = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ
}}

'''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।&lt;ref name=&quot;स्थानीय तह&quot;&gt;{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}&lt;/ref&gt; यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;तथ्याङ्क&quot;&gt;{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}&lt;/ref&gt;

प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}&lt;/ref&gt; यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा &quot;[[नेपाल मण्डल]]&quot; र मध्यकालमा &quot;[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]&quot; भनिन्थ्यो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}&lt;/ref&gt; यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}&lt;/ref&gt; हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ।

काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}&lt;/ref&gt; यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]]

इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&amp;q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्।

==व्युत्पत्ति==
काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt; नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}&lt;/ref&gt; तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt;

२०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ।

आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो।

== इतिहास ==
काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}&lt;/ref&gt; [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}&lt;/ref&gt; ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्।

सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}&lt;/ref&gt; र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===प्राचीन काल===
काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'&lt;ref&gt;{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&amp;q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;

[[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt; नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ।

मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&amp;q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&amp;q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}&lt;/ref&gt; सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;

==== लिच्छवि काल ====
भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}&lt;/ref&gt; यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}&lt;/ref&gt;, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो।

अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt; यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt; यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt; जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt; नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt; तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}&lt;/ref&gt;

==== मल्ल काल ====
लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;टोखा&quot;&gt;{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}&lt;/ref&gt; 
मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&amp;q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt; उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt; मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt; वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt; यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।&lt;ref name=&quot;मुद्रा&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}&lt;/ref&gt;

मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt; यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt; [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली  |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;शिलालेख&quot;&gt;{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}&lt;/ref&gt; यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}&lt;/ref&gt;, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}&lt;/ref&gt;

===मध्यकालिक युग===
==== प्रारम्भिक शाह काल ====
वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== राणा शासन काल ====
वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}&lt;/ref&gt; राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt; यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}&lt;/ref&gt;

==भूगोल==
[[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ।
{{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}}
{{Geographic location
|Centre    = काठमाडौँ महानगरपालिका
|North     = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]]
|Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]]
|East      = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]]
|Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]]
|South     = ''[[बागमती नदी]]''&lt;br /&gt;[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] 
|Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]
|West      = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]]
|Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]]
}}

उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ।

काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्।
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण
चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। 
चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ।  
चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ।
&lt;/gallery&gt;

===काठमाडौँ प्रशासन===
देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&amp;newbks=0&amp; |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;सय वर्ष&quot;/&gt; सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।&lt;ref name=&quot;सवाल&quot;/&gt; नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;

सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।&lt;ref name=&quot;सवाल&quot; /&gt;

देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७&lt;ref name=&quot;नगर वर्ष&quot; /&gt; गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो।

पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते&lt;ref name=&quot;नगरपालिका ऐन नेपाल&quot;&gt;{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।&lt;ref name=&quot;संविधान&quot;&gt;{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा  |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}&lt;/ref&gt; राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;महानगर&quot; /&gt;

===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची&lt;ref name=&quot;मेयर इतिहास&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;===
{{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्रसं
!वर्ष
!नाम
!पद
!राजनीतिक दल
!नाम
!पद
!राजनीतिक दल
!टिप्पणी
|-
|१
|वि.सं. १९७६
|सिंह शमशेर&lt;ref name=&quot;मेयर इतिहास&quot; /&gt;
|चेयरम्यान 
| -
| -
|
| -
|सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित
|-
|२
|वि.सं. २००४- वि.सं. २००७
|गहेन्द्र शमशेर थापा&lt;ref name=&quot;मेयर इतिहास&quot; /&gt;
|सभापति
| -
|[[शङ्करदेव पन्त]]
|उपसभापति
|स्वतन्त्र
|सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|३
|वि.सं. २०१०
|[[जनकमान श्रेष्ठ]]&lt;ref name=&quot;मेयर&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;
|सभापति
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|प्रयागराज सिंह सुवाल
|उपसभापति
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख&lt;ref name=&quot;जनक2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;मातृका2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|४
|वि.सं. २०१४
|प्रयागराज सिंह सुवाल&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot;&gt;{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}&lt;/ref&gt;
|सभापति
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|कृष्णलाल श्रेष्ठ
|उपसभापति
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|
|-
| colspan=&quot;9&quot; |&lt;center&gt;''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot;/&gt;''&lt;/center&gt;
|-
|५
|वि.सं. २०२२
|गणेशमान श्रेष्ठ&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot;/&gt;
|प्रधानपञ्च
|
|
|
|
|
|-
|६
|वि.सं. २०२७
|चन्द्रानन्द नेवा&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;नेवा&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}&lt;/ref&gt;
|प्रधानपञ्च
|
|
|
|
|उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;नेवा&quot;/&gt;
|-
|७
|वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८
|बासुदेव ढुङ्गाना&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot;/&gt;
|प्रधानपञ्च
|
|
|
|
|
|-
|८&lt;center&gt;&lt;/center&gt;
|वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९
|प्रेमबहादुर शाक्य
|प्रधानपञ्च
|
|
|
|
|वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;मेयर सूची&quot; /&gt;
|-
|९
|वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३
|कमल चित्रकार&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|प्रधानपञ्च
|
|
|
|
|काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|१०
|वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९
|हरिबोल भट्टराई
|प्रधानपञ्च
|प्रजातान्त्रिक समूह
|शारदाप्रसाद भट्टराई
|उप प्रधानपञ्च
|प्रजातान्त्रिक समूह
|नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए।
|-
|११
|वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४
|प्रेमलाल सिंह&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|मेयर
|नेपाली काङ्ग्रेस
|नवीन्द्रराज जोशी&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|उप मेयर
|नेपाली काङ्ग्रेस
|पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो।
|-
|१२
|वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६०
|[[केशव स्थापित]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|मेयर
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|विदुर मैनाली 
|उप मेयर
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|
|-
|१३
|वि.सं. २०६०
|[[राजाराम श्रेष्ठ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;
|मेयर
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]
|
|
|
|तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए।
|-
|१४
|वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९
|[[विद्यासुन्दर शाक्य]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|मेयर
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|हरिप्रभा खड्गी
|उप मेयर
|नेपाली काङ्ग्रेस
|देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|१५
|वि.सं. २०७९ - वर्तमान
|[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}&lt;/ref&gt;
|मेयर
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]
|सुनिता डंगोल
|उप मेयर
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]]
|काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}&lt;/ref&gt;
|}

=== काठमाडौँ समूह ===
{{see|काठमाडौँ उपत्यका}}
काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।&lt;ref name=&quot;प्रशासन&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;

[[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203044829/https://www.lokpath.com/story/196480 |date=2022-12-03 }}&lt;/ref&gt; निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
!प्रशासनिक जिल्ला
!क्षेत्रफल (वर्ग किमी)
!जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)&lt;ref name=&quot;जनसङ्ख्या&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}&lt;/ref&gt;
!जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)&lt;ref name=&quot;जनसङ्ख्या&quot;/&gt;
!जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)&lt;ref name=&quot;जनसङ्ख्या&quot;/&gt;
!जनघनत्व (/वर्ग किमी)
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[काठमाडौँ जिल्ला]]
|३९५
|१०,८१,८४५
|१७,४०,९७७
|२०,१७,५३२
|५१०८
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ललितपुर जिल्ला]]
|३८५
|३,३७,७८५
|४,६६,७८४
|५,४८,४०१
|१४२४
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[भक्तपुर जिल्ला]]
|११९
|२,२५,४६१
|३,०३,०२७
|४,३०,४०८
|३६१७
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''काठमाडौँ समूह'''
|'''८९९'''
|'''१६,४५,०९१'''
|'''२५,१०,७८८'''
|'''२९,९६,३४१'''
|'''३३३३'''
|}

=== हावापानी ===
{{climate chart
| काठमाडौँ
|2|19|14.4
|5|21|18.7
|8|25|34.2
|12|28|61.0
|16|29|123.6
|19|29|236.3
|20|28|363.4
|20|29|330.8
|19|28|199.8
|13|27|51.2
|8|24|8.3
|4|20|13.2
|float=right
|clear=none
|units=metric}}
नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ।

सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ।

{{Weather box
| location = काठमाडौँ
| metric first = Y
| single line = Y
| Jan record high C = 24.4
| Feb record high C = 28.3
| Mar record high C = 33.3
| Apr record high C = 35.0
| May record high C = 36.1
| Jun record high C = 37.2
| Jul record high C = 32.8
| Aug record high C = 33.3
| Sep record high C = 33.3
| Oct record high C = 33.3
| Nov record high C = 29.4
| Dec record high C = 28.3
|year record high C = 37.2
| Jan high C = 19.1
| Feb high C = 21.4
| Mar high C = 25.3
| Apr high C = 28.2
| May high C = 28.7
| Jun high C = 29.1
| Jul high C = 28.4
| Aug high C = 28.7
| Sep high C = 28.1
| Oct high C = 26.8
| Nov high C = 23.6
| Dec high C = 20.2
|year high C = 25.6
| Jan mean C = 10.8
| Feb mean C = 13.0
| Mar mean C = 16.7
| Apr mean C = 19.9
| May mean C = 22.2
| Jun mean C = 24.1
| Jul mean C = 24.3
| Aug mean C = 24.3
| Sep mean C = 23.3
| Oct mean C = 20.1
| Nov mean C = 15.7
| Dec mean C = 12.0
|year mean C = 
| Jan low C = 2.4
| Feb low C = 4.5
| Mar low C = 8.2
| Apr low C = 11.7
| May low C = 15.7
| Jun low C = 19.1
| Jul low C = 20.2
| Aug low C = 20.0
| Sep low C = 18.5
| Oct low C = 13.4
| Nov low C = 7.8
| Dec low C = 3.7
|year low C = 12.1
| Jan record low C = -9.2
| Feb record low C = -1.1
| Mar record low C = 1.7
| Apr record low C = 4.4
| May record low C = 9.4
| Jun record low C = 13.9
| Jul record low C = 16.1
| Aug record low C = 16.1
| Sep record low C = 13.3
| Oct record low C = 5.6
| Nov record low C = 0.6
| Dec record low C = -1.7
|year record low C = -9.2
|precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 14.4
| Feb precipitation mm = 18.7
| Mar precipitation mm = 34.2
| Apr precipitation mm = 61.0
| May precipitation mm = 123.6
| Jun precipitation mm = 236.3
| Jul precipitation mm = 363.4
| Aug precipitation mm = 330.8
| Sep precipitation mm = 199.8
| Oct precipitation mm = 51.2
| Nov precipitation mm = 8.3
| Dec precipitation mm = 13.2
|year precipitation mm = 1454.9
| Jan precipitation days = 2
| Feb precipitation days = 3
| Mar precipitation days = 4
| Apr precipitation days = 6
| May precipitation days = 12
| Jun precipitation days = 17
| Jul precipitation days = 23
| Aug precipitation days = 22
| Sep precipitation days = 15
| Oct precipitation days = 4
| Nov precipitation days = 1
| Dec precipitation days = 1
|year precipitation days = 110
| Jan humidity = 79
| Feb humidity = 71
| Mar humidity = 61
| Apr humidity = 53
| May humidity = 57
| Jun humidity = 73
| Jul humidity = 81
| Aug humidity = 83
| Sep humidity = 82
| Oct humidity = 79
| Nov humidity = 85
| Dec humidity = 80
|year humidity = 74
| Jan sun = 223
| Feb sun = 254
| Mar sun = 260
| Apr sun = 231
| May sun = 229
| Jun sun = 186
| Jul sun = 136
| Aug sun = 159
| Sep sun = 132
| Oct sun = 252
| Nov sun = 244
| Dec sun = 250
|year sun = 2556
| source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल&lt;ref name= DHM&gt;{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}&lt;/ref&gt;}}

=== वायु गुणस्तर ===
काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}&lt;/ref&gt;,  'धुलोमाडौँ'&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;

==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू==
===नागरिक प्रशासन===
काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;सय वर्ष&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;प्रोफाइल&quot;&gt;{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}&lt;/ref&gt; विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।&lt;ref name=&quot;प्रोफाइल&quot;/&gt;

काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ।

काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ।

===कानून र व्यवस्था===
यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}&lt;/ref&gt; यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ।

=== अग्नि नियन्त्रण  सेवा ===
वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।&lt;ref name=&quot;दमकल&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।&lt;ref name=&quot;दमकल&quot; /&gt; नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो।

काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;

=== बिजुली र पानी आपूर्ति ===
काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt; पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;

=== फोहोर व्यवस्थापन ===
काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt; महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}&lt;/ref&gt;

==जनसाङ्ख्यिकी==
{{Historical populations
|type = US
|align = center
|cols = 2
|source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र]
|वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५
|वि.सं.१९९८ |६८,५९४
|वि.सं.२००८ |१०६,५७९
|वि.सं.२०१८ |१२१,०१९
|वि.सं.२०२८ |१५०,४०२
|वि.सं.२०३८ |२३,५१६०
|वि.सं.२०४८ |४२१,२५८
|वि.सं.२०५८ |६७१,८४६
|वि.सं.२०६८ |९७५,४५३
|वि.सं.२०७८ |८६५,९०६
|footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&amp;newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}&lt;/ref&gt;
}}
काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}&lt;/ref&gt; नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना&quot;/&gt; [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।&lt;ref name=&quot;महानगर जनसङ्ख्या&quot;&gt;{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}&lt;/ref&gt;

एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।&lt;ref name=&quot;महानगर जनसङ्ख्या&quot;/&gt; काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}&lt;/ref&gt;

===जातीय समूह===
{{Bar chart
| title       = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा&lt;/small&gt;
| float       = center
| label_type  = जाति
| data_type   = जनसङ्ख्या
| bar_width   = 25
| width_units = em
| data_max    = 250000
| label1   = [[नेवार जाति|नेवार]]
| data1    = 2,41,131
| label2   = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]]
| data2    = 2,38,590
| label3   = [[क्षेत्री]]
| data3    = 1,75,889
| label4   = [[तामाङ जाति|तामाङ]]
| data4    = 76,066
| label5   = [[मगर जाति|मगर]]
| data5    = 36,761
| label6   = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]]
| data6    = 25,780
| label7   = [[राई जाति]]
| data7    = 20,648
| label8   = [[मुसलमान]]
| data8    = 17,706
| label9   = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]
| data9    = 12,823
| label10  = [[थारू जाति|थारु जाति]]
| data10   = 11,903
| label11  = [[शेर्पा जाति]]
| data11   = 11,776
| label12  = [[ठकुरी]]
| data12   = 11,260
| label13  = अन्य
| data13   = 95,120
}}
काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}&lt;/ref&gt; जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}&lt;/ref&gt; जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना&quot;/&gt;

===भाषा===
[[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।&lt;ref name=&quot;महानगर शिक्षा&quot;&gt;{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}&lt;/ref&gt; यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;महानगर शिक्षा&quot;/&gt; संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;

==वास्तुकला र सहर दृश्य==
{{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}}
{{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}}

[[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;

काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;युनेस्को&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;युनेस्को&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;

=== दरबार क्षेत्रहरू ===
{{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}}

दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।&lt;ref name=&quot;दरबार क्षेत्र&quot;&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}&lt;/ref&gt; यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।&lt;ref name=&quot;दरबार क्षेत्र&quot;/&gt; दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt;

काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।&lt;ref name=&quot;कुमारी&quot;&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।&lt;ref name=&quot;कुमारी&quot;/&gt; राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्।

[[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}&lt;/ref&gt; भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो।

=== पशुपतिनाथ मन्दिर ===
{{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}}
[[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]]

पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;
नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन  खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt; गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt; यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt; यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;

पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt; यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;

यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}&lt;/ref&gt;

===बौद्धनाथ===
{{Main|बौद्धनाथ}}
[[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]]

'''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}&lt;/ref&gt;

स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}&lt;/ref&gt;

===स्वयम्भूनाथ===
{{Main|स्वयम्भूनाथ}}
स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

=== रानी पोखरी ===
{{Main|रानी पोखरी}}
रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

== संस्कृति ==
{{Main|काठमाडौँको संस्कृति}}

=== कला ===
[[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति
चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना
चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला 
चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला
&lt;/gallery&gt;

====सङ्ग्रहालय====
काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}&lt;/ref&gt; र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्।

=====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय=====
{{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}}
राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ &quot;हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर&quot; हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt; यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

=====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय=====
{{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}}
प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;

=====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय=====
{{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}}
नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

=====तारागाउँ सङ्ग्रहालय=====
{{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}}
तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt; सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय
चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार
चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार 
चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन
&lt;/gallery&gt;

==== कला गृह ====
नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.lokpath.com/story/66501 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt; तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt;

भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}&lt;/ref&gt;

==== साहित्य ====
[[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो।

==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ====
काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}&lt;/ref&gt; महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}&lt;/ref&gt;

काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}&lt;/ref&gt; केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}&lt;/ref&gt;

==== सङ्गीत ====
काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ।

सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ।

यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - &quot;ट्राफिक थ्रु काठमान्डु&quot;) र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्।

===खाना===
काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्।

काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो।

सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्।

काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ।

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात
चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म
चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]]
चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]]
&lt;/gallery&gt;

===चाडपर्वहरू===
काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्।

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव
Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी
HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल
Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद
&lt;/gallery&gt;

==धर्म==
{{bar box
|title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू&lt;ref name=&quot;नेपालको राष्ट्रिय जनगणना&quot;/&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=धर्मावलम्बी
|right1=प्रतिशत
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}}
{{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}}
{{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}}
{{bar percent|अन्य|#808080|५.२}}
&lt;small&gt;अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)&lt;/small&gt;
}}
===हिन्दु धर्म===
काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्।

काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ।

===बौद्ध धर्म===
गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो।

हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ।

काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्।

===किराँत मुन्धुम===
किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्।

===इस्लाम धर्म===
काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।&lt;ref name=&quot;मुसलमान&quot;&gt;{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल}}&lt;/ref&gt; व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्।

===अन्य धर्म===
[[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}&lt;/ref&gt;भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ।

[[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ।

काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्।

==शिक्षा==
नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}&lt;/ref&gt; र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}&lt;/ref&gt; दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}&lt;/ref&gt; विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}&lt;/ref&gt;नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}&lt;/ref&gt;
महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}&lt;/ref&gt; शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}&lt;/ref&gt;

==अर्थतन्त्र==
देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्।

काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्।

काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण  |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}&lt;/ref&gt; यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==पर्यटन==
{{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}}

[[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ।

काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ।

सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्।

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|[[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]]
चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर
चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल
चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार
&lt;/gallery&gt;

==स्वास्थ्य संस्थानहरू==
नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन।

== खेलकूद ==
[[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]]
[[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ।

== यातायात सेवा ==

=== सडक ===
नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

=== हवाई ===
काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}&lt;/ref&gt; सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;

देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}&lt;/ref&gt;

=== रोपवे सेवा ===
[[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा  |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt; हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ।

== भगिनी सहर ==
काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ:
===राष्ट्रिय===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]&lt;ref name=&quot;सम्बन्ध&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://www.lokpath.com/story/437499 |date=2022-08-18 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://www.lokpath.com/story/343140 |date=2022-08-18 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]&lt;ref name=&quot;सम्बन्ध&quot;/&gt;
*{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]]
{{div col end}}

===अन्तर्राष्ट्रिय===
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन
*{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन
*{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन
*{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन
*{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य
*{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य
*{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया&lt;ref name=&quot;भगिनी सम्बन्ध सहर&quot;/&gt;
*{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया&lt;ref name=&quot;भगिनी सम्बन्ध सहर&quot;/&gt;
*{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत&lt;ref name=&quot;भगिनी सम्बन्ध सहर&quot;/&gt;
*{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस&lt;ref name=&quot;भगिनी सम्बन्ध सहर&quot;&gt;{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार&lt;ref name=&quot;भगिनी सम्बन्ध सहर&quot;/&gt;
*{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--&gt;
{{div col end}}

====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू====
*{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू ==
{{div col|colwidth=20em}}
*[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]
*[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]
*[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]
*[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री
*[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री
*[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री
*[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक
*[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक
*[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]:
**[[धर्मभक्त माथेमा]]
**[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]]
*[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार
*[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार
*[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री
*[[राजेश हमाल]], अभिनेता
*[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री
*[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी
*[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी
*[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक
*[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी 
*[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ
*[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ
*[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}}

== चित्र दीर्घा ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका
चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]]
चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]
चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार
चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा
चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र
चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] 
चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली
&lt;/gallery&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}}
{{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}}
{{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}}
{{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}}

[[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ]]
[[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]]</text>
      <sha1>3pi9x1qyavp413o572e66dtn08cv21f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बौद्ध धर्म</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2475</id>
    <revision>
      <id>1366894</id>
      <parentid>1327797</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41138-70</username>
        <id>79950</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ प्राचीन</comment>
      <origin>1366894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15899" sha1="rqseq6q1kl9nqoc7dqdkoolvsrz5cp8" xml:space="preserve">{{बौद्ध धर्म}}

'''बौद्ध धर्म''' एक प्राचीन धर्म हो। ऐतिहासिक रूपमा यो धर्म शाक्यमुनि बुद्ध ([[गौतम बुद्ध]]) र उनका अनुयायीहरूका शिक्षामा आधारित धर्म हो। बौद्ध धर्मको परम्परामा भने गौतम बुद्धलाई वर्तमान कल्पको चौथो '''सम्यक सम्बुद्ध'''को रूपमा मानिन्छ। उनी छैंटौं देखि पाँचौँ शताब्दी ईसा पूर्व सम्म जीवित थिए। उनी बितेको अर्को पाँच शताब्दीहरूमा बौद्ध धर्म सारा भारतीय उपमहाद्वीपमा फैलियो, र अर्को दुई हजार वर्षहरूमा मध्य, पूर्वी र दक्षिण-पूर्वी जम्बू महाद्वीपमा पनि फैलिन गयो। आज, बौद्ध धर्ममा तीन मुख्य सङ्घ छन्: [[थेरवाद]], [[महायान]] र [[वज्रयान]]। बौद्ध धर्मलाई पैँतिस करोड भन्दा अधिक मानिसहरू मान्दछन् र यो दुनियाको चौथो सबैभन्दा ठुलो धर्मको रूपमा रहेको छ।

[[बुद्ध]] भन्नाले बोधिप्राप्त वा अन्तिम सत्यको साक्षात्कार गरेको महामानव बुझिन्छ। जो व्यक्ति आफ्नै प्रयासले विना गुरु बुद्धत्व प्राप्त गर्दछन् र अरू प्राणीहरूलाई दु:खनिरोधको मार्गदर्शन गर्दछन् उनलाई '''सम्यक सम्बुद्ध''' भनिन्छ। भनिन्छ कि गौतम बुद्धभन्दा अघि अनेक सम्यक सम्बुद्धहरू उत्पन्न भइसके र भविष्यमा पनि अनेकौँ सम्यक सम्बुद्धहरू उत्पन्न भई दु:ख निरोधको सनातन शिक्षा दिनेछन। बौद्ध धर्मको अन्तिम लक्ष्य हो दुःखबाट सदाका लागि मुक्ति। बुद्धले दु:ख मुक्तिसँग सरोकार नराख्ने दार्शनिक प्रश्नहरूलाई महत्त्व दिदैंनथे। उनी भन्दथे, &quot;भिक्षुहरू म केवल एउटा कुरा मात्र सिकाउंछु: दु:ख र दु:ख निरोधको उपाय।&quot; शीलको जगमा रहेर ध्यानद्वारा समाधि पुष्ट गर्दै पज्ञा उत्पन्न् गराउन सकेमा नै दु:खमुक्तिको अवस्था '''निर्वाण'''को साक्षात्कार गर्न सकिन्छ भन्ने उनको मूल शिक्षा हो।

== लुम्बिनीको परिचयः ==

[[चित्र:Buddha Jayanti-IMG 9107.jpg|thumb|मायादेवी मन्दिर, नेपाल]]
लुम्बिनी भगवान गौतम बुद्धको पवित्र जन्मस्थल हो। इ.पू.६२३ मा यहाँको सुन्दर र पवित्र बगैँचामा माता मायादेवीका कोखबाट बौद्ध धर्मका प्रणेता शान्तिका अग्रदुत भगवान गौतम बुद्धको जन्म भएको थियो उनले जन्मने बित्तिकै सात पाइला हिंड्दै मनुष्य जातिका लागि यसै ठाउँबाट युगान्तकारी उद्गार प्रकट गरेका थिए। यो पावनभूमी अहिले संसारभरिका बौद्धमार्गी लगायत शान्तिप्रेमी सबै मानिसहरू बीच विश्व शान्तिको मुहानका रूपमा प्रसिद्ध छ। सन् १९९७ देखि यो स्थल [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूचीमा]] समेत सूचिकृत गरिएको छ। हरेक वर्ष संसारभरबाट लाखौँको सङ्ख्यामा तिर्थालु पर्यटकहरू तथा अध्ययेताहरू लुम्बिनीको भ्रमण गर्छन्।

== धार्मिक महत्त्व तथा ऐतिहासिक पृष्ठभूमिः ==

विश्वभरका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि लुम्बिनी अत्यन्त महत्त्वपूर्ण तिर्थस्थल हो। मायादेवी र भगवान बुद्धप्रति अगाध आस्था राख्ने भएकाले हिन्दुहरू समेतको लागि लुम्बिनी महत्त्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्य बनेको छ। लुम्बिनीमा रहेका पुरातात्विक तथा ऐतिहासिक अवशेषहरूले शताब्दीऔं देखि विभिन्न व्यक्तित्वहरूले लुम्बिनीको तिर्थाटन गरेका तथ्यहरू उजागर गर्दछन्। प्रसिद्ध मौर्य [[अशोक|सम्राट अशोक]]ले आफ्नो आध्यामिक गुरु उपगुप्तको मार्ग दर्शनमा इ.पु. २४९ मा लुम्बिनीको तिर्थ यात्रा गरेका थिए। उनले “हिंद बुधे जाते शाक्यमुनीति” (यहाँ शाक्यमुनि बुद्ध जन्मनु भएको थियो) भन्ने शिलालेख सहितको ढुङ्गाको स्तम्भ खडा गरे जसलाई हालत प्रसिद्ध अशोक पिल्लाराका रूपमा लुम्बिनीमा पाउन सकिन्छ। सम्राट अशोकले सिद्धार्थ गौतम जन्मनु भएको यही अवस्थिति चिनाउने स्मारकशिला र जन्मेपछि उहाँलाई शुद्धिकरणका लागि नुहाइएको पवित्र पोखरीको पूजा गरे। साथै उनले कपिलवस्तु, रामग्राम, देवदह जस्ता ऐतिहासिक ठाउँहरूको भ्रमण समेत गरे। 
प्राप्त ऐतिहासिक तथ्यहरका आधारमा सम्राट अशोकपछि लुम्बिनीको भ्रमण गर्नेहरूमा चिनियाँ यात्रीहरू त्सेङ साई, पायिहयान र हुयेन साड्ड थिए। त्सेङ साईले चौथो शताब्दीमा, फाहियानले पाँचौ शताब्दीमा र हुयेन साड्डले सातौँ शताब्दीमा लुम्बिनीको भ्रमण गरेका थिए। यी यात्रीहरूमा हुयेन साड्डको यात्रा विवरणहरूले लुम्बिनीको बारेमा बिस्तृत विवरणहरू दिन्छन्। उनले लुम्बिनीमा जन्मबृक्षको ठूटो, एउटा चैत्य, अशोक स्तम्भ, पवित्र पोखरी, तेलार नदी, चिसो र तातो पानीका मुहानहरू भएको कुवा देखेको उल्लेख गरेका छन्। सन् १३१२ मा पश्चिम नेपाल कर्णाली क्षेत्रका राजा रिपु मल्लले लुम्बनीको भ्रमण गरी आफ्नो यात्राको स्मरण गराउन अशोक स्तम्भमा “ॐ मणि  पद्मे हुङ रिपु मल्ल चिर जयतु” भनी लेखे। त्यसपछि भने इतिहासको लामो कालसम्म लुम्बिनी विस्मृतिमा रहन पुग्यो।
पछि सन् १८९६ मा पाल्पाका बडाहाकिम जनरल खड्ग शम्शेर र अङ्ग्रेज भारतका पुरातात्विक सर्भेयर एलोइस फुहररले अशोक स्तम्भ पुनः पत्ता लगाएपछि लुम्बिनी फेरी चासो र सरोकारको विषय बन्यो। सन् १९९९ मा पि.सि. मुखर्जीले भगवान बुद्धको जन्मस्थलमा उत्खनन् गरी मायादेवीको मूर्ति पहिचान गर्नुका साथै मन्दिरका केही भग्नावशेषहरू बाहिर देखाए। फेरि सन् १९३० को दशकमा केशर शम्शेर राणाले मायादेवी मन्दिर परिसरमा उत्खनन् गरे। भारतीय पुरातत्वविद् श्रीमती देवला मित्राले सन् १९६२ मा अन्वेषणको कार्य गरिन्।
सन् १९६० को दशकदेखि भने [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]]का साथै विभिन्न राष्ट्रिय अत्नर्राष्ट्रिय सङ्घ संस्थाहरूको समेत सहयोग र सहकार्यमा नेपाल सरकारले विशेष महत्त्वका साथ विभिन्न निकायहरू निर्माण गरी लुम्बिनीको उत्खनन्, संरक्षण र सम्वद्र्धनमा नेतृत्वदायी भूमिका खेल्दै आएको छ। सन् १९७० मा भवन तथा भौतिक योजना विभाग अन्तर्गत लुम्बिनी विकास परियोजना र सन् १९७५ मा लुम्बिनी विकास समितिको गठन गरी लुम्बिनीको जिम्मेवारी दिइएको थियो। १९८५ देखि स्वायत निकायका रूपमा लुम्बिनी विकास कोषको गठन भए पश्चात् लुम्बिनी क्षेत्रको उत्खनन्, संरक्षण र प्रवर्द्धनको काम कोषले नै गर्दै आएको छ। सन् १९९२ देखि १९९६ सम्म कोष, नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग र जापान बौद्ध महासङ्घले संयुक्त रूपमा मायादेवी मन्दिर परिसरमा उत्खनन कार्य गरेका थिए। वर्तमान लुम्बिनी विश्वभरका लाखौँ मानिसहरूको धार्मिक, आध्यात्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित भइसकेको र सुन्दर, शान्त वाटिकाका रूपमा विकसित हुँदै गइरहेको छ।

== चार आर्यसत्य ==
# दु:ख आर्यसत्य
# समुदय आर्यसत्य
# निरोध आर्यसत्य
# मार्ग आर्यसत्य

==बौद्ध धर्मको विशेषता:==

==बौद्ध धर्मका सम्प्रदायहरू:==
# हिनयान
# महायान
# वज्रयान

=== बोधि ===
गौतम बुद्धबाट पाएको ज्ञानतालाई [[बोधि]] भनिन्छ। मानिन्छ कि बोधि पाए पछि नैं संसारबाट छुटकारा पाइनछ। सारा पारमिताहरू (पूर्णताहरू)को निष्पत्ति, चार आर्य सत्यहरूको सारा सोच, र कर्मका निरोधबाट नैं बोधि पाएर जान सकिन्छ। त्यस समय, लोभ, दोष, मोह, अविद्या, तृष्णा, र आत्मांमा विश्वास सबै गायब भएर जान्छन्। बोधिका तीन स्तर हुन्छन्:  [[श्रावकबुद्ध|श्रावकबोधि]], [[प्रत्येकबुद्ध|प्रत्येकबोधि]], र [[सम्यकसंबुद्ध|सम्यकसंबोधि]]। सम्यकसंबोधि बौध धर्मको सबै भन्दा उन्नत आदर्श मानिन्छ।

&lt;br /&gt;

==बौद्ध धर्मको साम्प्रदायिक शाखाहरू==
* श्रावकयान   
* प्रत्येकबुद्धयान   
* बोधिसत्त्वयान   
* बोधिसत्त्वसुत्रयान   
* बोधिसत्त्वतन्त्रयान / वज्रयान

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

* 
{{Commonscat|Buddhism}}

[[श्रेणी:बौद्ध धर्म]]
[[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]]</text>
      <sha1>rqseq6q1kl9nqoc7dqdkoolvsrz5cp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपालको इतिहास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3124</id>
    <revision>
      <id>1366945</id>
      <parentid>1363707</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58298" sha1="hphvi5p5hqce4djq1www7fml4uddeh5" xml:space="preserve">{{Short description|कुनै पनि छैन}}
{{नेपालको इतिहास}}
एसियाका ठूला देशहरू [[चीन]] र [[भारत]]को बीचमा हिमालयको काखमा बसेको '''नेपालको इतिहास''' यस क्षेत्रका अन्य देशहरूको भन्दा फरक छ। नेपालदेखि दक्षिणपट्टि रहेका देशहरू विदेशी अधिनमा रहँदा पनि नेपाल स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा रहिरह्यो । विभिन्न धर्मशास्त्र तथा पुराणहरूमा नेपाललाई अत्यन्तै प्राचीन भूमिको रूपमा वर्णन गरिएको छ । करीब १३ करोड वर्ष अगाडि बनेका यहाँका पर्वत शृङ्खलाहरू र उपत्यकाहरूमा पछि आएर प्राणीहरूको आकर्षण विशेष रूपमा बढ्दै गएको पाइन्छ । नेपाल नामको पहिलो उल्लेख अथर्वपरिशिष्टमा गरिएको पाइन्छ । अथर्वपरिशिष्टको समय निश्चित गर्न नसकिए तापनि इसापूर्व ५००–६०० को बीचमा यसको निर्माण भएको मानिन्छ । यसमा नेपाललाई कामरू, विदेह उदुम्बर, अवन्ती र कैकय देशहरूसँगै राखी चर्चा गरिएको छ । मूल सर्वास्तिवाद, विनयवस्तु नामको बौद्ध ग्रन्थमा पनि नेपालबारे चर्चा गरिएको छ । यसमा [[गौतम बुद्ध|भगवान बुद्ध]]को समयमै उनका चेलाहरू व्यापारीहरूका साथ नेपाल पसेको घटना उल्लेख गरिएको छ । [[महाभारत]] वनपर्वमा नेपाललाई विषय (देश) को रूपमा वर्णन गरिएको छ । जैन ग्रन्थ आवश्यक सूत्र तथा कौटल्यको अर्थशास्त्र (ई.पू. चौथो शताब्दी) ले पनि नेपालको बारेमा उल्लेख गरेका छन्।त्यस्तै भारतीय [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त सम्राट]] समुद्रगुप्तले आफ्नो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] अभिलेखमा [[असम|आसाम]] र किर्तिपुर ([[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]) नेपालको उल्लेख छिमेकी राज्य को रूपमा गरेका छन् भने त्यसपछिका प्रायः सबै स्श्रोतहरूले नेपालको उल्लेख स्वतन्त्र राज्यको रूपमा नै गरेका छन् । नेपालका शिलालेखहरूमा भने वि.सं. ५२२ पछि पाइएका अभिलेखमा नेपाल शब्दको उल्लेख भएको छ । यसरी यो मुलुक अत्यन्तै प्राचीन समयदेखि नै नेपाल नामबाट परिचित रहेको स्पष्ट हुन्छ । नेपाललाई [[सत्य युग]]मा सत्यवती, [[त्रेता युग]]मा तपोवन र [[द्वापर युग]]मा मुक्तिसोपान भनिन्थ्यो र [[कलियुग|कलि युग]]मा नेपाल भन्ने गरिएको कुरा हाम्रा पौराणिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ ।

हाम्रो देश नेपालको नामकरण कसरी भयो भन्ने बारेमा
''[[नेपाल]]'' शब्द सबैभन्दा पहिला अथर्ववेदमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यसअनुसार नेपाल हिमालको काखमा भएको कारणबाट नेपाल नामको उत्पत्ति [[संस्कृत]] शब्द 'निपालय''बाट भएको हुन सक्छ, जसको अर्थ &quot;पहाडको आधार (खुट्टा) &quot; अथवा &quot;खुट्टामा निवास&quot; हो ।'' यसका साथै तलका कथनहरू पनि सुन्नमा आउने गर्दछन्:

* नेपाल शब्द [[ल्हासा तिब्बती|तिब्बती भाषा]] ''नियमपाल''बाट आएको हो, यसको अर्थ हो &quot;पवित्र भूमी&quot; हुन्छ।
* धेरै लामो समय पहिला नेपाल धेरै मात्रामा ऊनको उत्पादन गरिन्थ्यो र ऊन राख्नलाई तिरपालको घरको प्रयोग गरिन्थ्यो। यहाँ '''ने''' जसको अर्थ हो ऊन र '''पाल''' जसको अर्थ हो तिरपाल भएकोले यसै शब्दबाट नेपाल नाम रहन गएको हुन सक्छ।
* '''ने''' नाम गरेका ऋषीले संरक्षण दिएका कारण ''ने'' र ''पाल''(संरक्षण गर्नु) भन्न

=== किरात काल ===
{{Main|किराँत काल}}
[[काठमाडौँ]] उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ । किरातीहरु नेपालको हिमाल, पहाड र जंगलको  भूमि पुत्र आदिवासी अर्थात् मुलबासी हो । किरात कालभन्दा अगाडि पनि यो मुलुकमा गोपाल, महिषपाल जस्ता अन्य जातिहरूको राज्य थियो भन्ने अपुष्ट इतिहासहरू पनि पाइन्छ तर प्रष्ट प्रमाणको अभावमा किराँत काल सुरु हुनुभन्दा अगाडिको समयलाई प्रामाणिक इतिहासको रूपमा लिइँदैन। यसर्थ आजसम्म नेपालको प्रामाणिक प्राचीन इतिहासको सुरुवात किरात कालबाटै सुरु भएको हो भन्ने कुराको ऐतिहासिक मान्यता स्थापित भइसकेका छन्। यस कालका राजा [[यलम्बर]]लाई नै प्रथम किराती राजाको रूपमा मानिन्छ।

=== लिच्छवी काल ===
{{Main|लिच्छवी काल}}
सन ४०० देखि ७५० सम्म नेपालको हालको राजधानी [[काठमाडौँ]]मा [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]]हरूले शासन गर्दथे। कौटिल्यको अर्थशास्त्र अनुसार तथा चिनियाँ यात्री हुएन साङ्गको यात्रा वृत्तान्त अनुसार वैशालीबाट भागेर आएका केही वीर पुरुषले झालिझेली गरेर किराँतहरूलाई जितेर लिच्छवी वंशको स्थापना गरे । पाइएका शिलालेख, मुद्रा र चाँगुनारायण मन्दिरका अभिलेखहरूबाट मानदेव लिच्छवी वंशका प्रथम ऐतिहासिक राजा थिए । अंशुवर्माको भारतका राजा हर्षवर्धनसँग निकटतम वैवाहिक सम्बन्ध थियो । यस तथ्यबाट यो पुष्टि हुन्छ कि गण्डकीदेखि कोशीसम्म पहाडी भूभागमा लिच्छवीहरूले एकछत्र राज्य गरेका थिए भने तराई प्रदेशमा प्रसेनजीतर अजातशत्रुका सन्तानहरू मिथिला राज्यलाई आफ्नो अन्तर्गत वैशाली र पाटलीपुत्र राज्यमा समावेश गरेका थिए । [[अंशुवर्मा]]पछि [[नरेन्द्रदेव]]लाई भारतीय रजौटाहरूले समर्थन सहयोग गरी राज्यारुढ गरेका थिए । नरेन्द्रपछि गुप्त वंशका शासनले गर्दा सम्पूर्ण राज्य स-साना राज्य रजौटामा विभाजित भयो । यी सम्पूर्ण घटना ईसा पूर्वका हुन् । उता बङ्गालमा चालुक्यसेनहरूको राज्य थियो । [[नान्यदेव]] चालुक्य राजाको सेनापति थिए । जसले तिरहुत [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को स्थापना गरी सिम्रोनगढलाई राजधानी बनाए । मुसलमान आक्रामक शुद्धिन तुगलकका भयले नान्यदेवका पनाति [[हरिसिंहदेव|हरि सिंहदेव]] सर्लाही जिल्ला हुँदै भक्तपुर पुगे र यिनकी श्रीमती राजल देवीले [[जयस्थिति मल्ल]]लाई ज्वाइँ बनाई मल्लवंशको शासन स्थापित गराइन् ।

=== मल्ल काल ===
{{Main|मल्ल काल}}

=== नेपाल एकीकरण ===
{{main|नेपालको एकीकरण}}

{{विशाल नेपाल}}
विसं १७९९ मा गोर्खाका राजा नरभुपाल शाहको निधन पश्चात राज्य सम्हालेका उनका जेठा छोरा [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को राज्य विस्तारको सोच सँगै नेपालको एकिकरणको सुरुवात भयो। उनले प्रथम पटक नुवाकोटमा विसं १८०० मा आक्रमण गरे तर त्यस पटक उनी पराजित भए। फेरी विसं १८०१ म दोस्रो पटक आक्रमण गरी उनले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले विसं १८१४ र विसं १८२१ मा [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा दुबै पटक नराम्रो हार ब्यहोर्नु पर्यो। यस युद्धमा  किर्तिपुरेहरूले सेनापति कालु पाण्डेलाई मारिदिए र पृथ्वी नारायण शाह भाइ सुरप्रतापको आँखा समेत फोडिदिए। वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते पुन: किर्तिपुरमाथी आक्रमण गरी विजय हासिल गरे। पृथ्वी नारायणले विसं १८२५ भाद्र शुक्ल चर्दुशीमा [[काठमाडौँ]]मा [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको दिन पारेर आक्रमण गरेर जित हासिल गरे। यसपछि उनले क्रमश: विसं १८२५ आश्विन २२ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], विसं १८२६ कार्तिकमा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]माथि विजय प्राप्त गरे।

== नेपाल अधिराज्य ==
मुख्य लेख: [[नेपाल अधिराज्य]]

=== शाह शासन ===
मुख्य लेख: [[शाह वंश]]

[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा विजय हासिल गरिसकेपछि विसं १८२६ मा आफ्नो देशको राजधानी[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]बाट [[काठमाडौँ]]मा सार्नुसँगै नयाँ नेपाल अधिराज्यको पनि स्थापना गरे। पृथ्वी नारायणको मृत्यूपछि पनि शाहवंशको राज्य विस्तार अभियान रोकिएन।&gt;राज्य विस्तार पछि अनेकन सन्धीहरु भए पश्चात १९२३ ई २१ डिसेम्वर का दिन नेपाल र अँग्रेजहरुको विच पनि एक नया सन्धी भयो सन्धीमा निम्न उल्लेखित धाराहरु छन्(१)नेपाल र ग्रेटब्रिटेनका सरकारको विच सदाकाल मैत्री र शान्ती रहनेछ।देशी र वैदेशिक नीति र व्यवहारमा दुवै सरकार एक अर्काको पूर्ण स्वतन्त्रता मान्नेछन्।(२)वर्तमान सन्धीका धाराहरूले छुने विषयहरुवाहेक १८१५ ई.को सुगौली-सन्धी र त्यसपछिका अन्य प्रत्येक सन्धी,सम्झौता आदी यश सन्धीद्वारा खारिज हुनेछन्।(३)दुवै राज्यका सिमाना जोरिएका छिमेकी देशहरूसित कुनै झगडा-टण्टा उठेको खण्डमा प्रस्तुत सन्धी गर्ने दुवै पक्षले पारस्परिक मैत्री र शान्ती कायम राख्न आपसी सल्लाहद्वारा त्यस झगडा-टण्टाको समाधान गर्नेछन्।(४)सन्धी गर्ने दुवै पक्षले आफ्नो सरहदमा सकेसम्म कुनै यस्तोकाम हुन दिनेछैनन् जसद्वारा आर्कोदेशको सुरक्षा र शान्तीमा वाधापरोस्।(५)नेपाल र ब्रिटिश सरकारमा मैत्री भएकोले यो सम्बन्ध कायम रहेसम्म नेपाल ब्रिटिश-भारत वा त्यसमार्फत अन्यकुनैदेशसित आवश्यक युध्द-सामग्री किन्न स्वतन्त्रहुनेछ।नेपालसरकारपनी मंजूरगर्दछ कि सरकारी वा व्यक्तीगततरिकाले ती युध्द-सामग्री नेपालको सिमान्तपारी जानेछैनन्।कुनै सस्रास्र-नियन्त्रक समिती गठितभएको खण्डमा र ग्रेटब्रिटेनपनी त्यस समितिको एक सदस्य भएको खण्डमा नेपाललेपनी त्यसकोसदस्यबनी त्यस समितिका नियमअनुसार शस्रास्र झिकाउनुपर्नेछ।(६)स्वदेशी उपयोगकानिमित्त नेपालले विदेशबाट झिकाएका मालहरूमा ब्रिटिश भारतका बन्दरगाहमा भन्सार लाग्नेछैन।मालआएकासमयमा यसविषयमा निर्धारित अधिकारिहरूले बन्दरगाहकाचिफ-कस्टम्स अफिसरको समक्ष आवश्यक प्रमाण पेश गर्नुपर्नेछ।स्रोत:-नेपालको ऐतिहासिकरुपरेखापाना३६०-६१वाट-बिष्णुहरिलामिछाने-

=== राणा शासन === 

प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा

राणाहरूले गरेको पारिवारिक शासन। नेपालमा यो विक्रम सम्बत १९०३ देखि प्रारम्भ भएर २००७ साल सम्म कायम रह्यो। यसमा राणा प्रधानमन्त्रीका भाइ-भतिजामा पद सर्दै जाने नियम थियो। देशका मुख्य मुख्य शक्तिशाली पदहरूमा पनि राणा खानदानका नै मानिसहरू नियुक्त हुन्थे। आधारभूत मौलिक अधिकार हुँदैनथ्यो। राणाले जे बोले पनि कानुन सरह लागू हुन्थ्यो।

=== प्रजातन्त्र ===

=== पञ्चायती शासन ===

=== प्रथम जनआन्दोलन ===
मुख्य लेख: [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६]]

विसं २०४६ मा भएको नेपालको प्रथम जनआन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक दलहरू एकै उद्देश्य लिएर सडकमा उत्रिएका थिए। नेपाली कांग्रेसले नेतृत्त्व गरेको यो आन्दोलनमा विभिन्न कम्युनिस्ट पार्टीहरूको समूह संयुक्त वाम मोर्चा बनाएर आन्दोलनमा उत्रियो। ५० दिनसम्म चलेको यो आन्दोलनमा तत्कालीन पञ्चायती शासकहरूले बर्बरतापूर्वक दमन गरे।२०१७ सालमा राजा महेन्द्रले जन निर्वाचित तत्कालिन प्रधानमन्त्रीलाई पदच्यूत गर्दै संसद समेत भङ्ग गरेर निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था कायम गरे। तर १८ सालको क्रान्ति, ३३ सालको बीपीको मेलमिलाप नीति, २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलन आदिको दवावका कारण २०३६मा तत्कालीन राजा बीरेन्द्रले नेपालमा जनमत सँग्रह गराए। बहुदल वा सुधारिएको पञ्चायत कुन रोज्ने भनी गराइएको [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत संग्रह]]मा राज्य शक्तिको चरम दुरूपयोग गरी पञ्चायत पक्षलाई जिताइयो। त्यसपछि पनि देशमा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना हुन नसकेपछि २०४२ सालमा नेपाली कांग्रेसले सत्याग्रह सुरू गर्यो। अन्तत यो कदम २०४६ मा जनआन्दोलनमा परिणत भयो। for more ask bedant

=== माओवादी शसस्त्र युद्ध र संकटकाल ===
मुख्य लेख: [[माओवादी जनयुद्ध|नेपालको शसस्त्र युद्ध]]

=== नारायणहिटी हत्याकाण्ड ===
विसं २०५८ जेठ १९ गते राती नारायणहिटी दरवारभित्र भएको रक्तपातपूर्ण गोलीकाण्डमा राजा बीरेन्द्रको परिवारका सबैजनाको हत्या भयो। [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा बीरेन्द्र]], [[रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह|रानी ऐश्वर्य]], [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज दीपेन्द्र]] (एक दिन पछि मृत्यु भएको भनिएको), राजकुमारी श्रुती, राजकुमार निराजन लगायत राजपरिवारको मृत्यु भएको थियो।

=== दोस्रो जनआन्दोलन चोर ===


मुख्य लेख: [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]]

दोस्रो जनआन्दोलन नेपालमा भएको शान्तिपूर्ण आन्दोलन थियो जुन १९ दिनसम्म चलेको थियो। यस आन्दोलनले नेपालको २ सय ३७ वर्ष पुरानो राजतन्त्र ढालेर देशमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको जग बसाल्यो। यस आन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक पार्टी र शसस्त्र युद्ध गरिरहेको माओवादी समेत सम्मिलित भएको थियो।

''[[नेपाल]]'' शब्द सबैभन्दा पहिला अथर्ववेदमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यसअनुसार नेपाल हिमालको काखमा भएको कारणबाट नेपाल नामको उत्पत्ति [[संस्कृत]] शब्द 'निपालय''बाट भएको हुन सक्छ, जसको अर्थ &quot;पहाडको आधार (खुट्टा) &quot; अथवा &quot;खुट्टामा निवास&quot; हो । 
यसका साथै तलका कथनहरू पनि सुन्नमा आउने गर्दछन्:
* नेपाल शब्द [[ल्हासा तिब्बती|तिब्बती भाषा]] ''नियमपाल''बाट आएको हो, यसको अर्थ हो &quot;पवित्र भूमी&quot; हुन्छ। 
* धेरै लामो समय पहिला नेपाल धेरै मात्रामा ऊनको उत्पादन गरिन्थ्यो र ऊन राख्नलाई तिरपालको घरको प्रयोग गरिन्थ्यो। यहाँ '''ने''' जसको अर्थ हो ऊन र '''पाल''' जसको अर्थ हो तिरपाल भएकोले यसै शब्दबाट नेपाल नाम रहन गएको हुन सक्छ।
*'''ने''' नाम गरेका ऋषीले संरक्षण दिएका कारण ''ने'' र ''पाल''(संरक्षण गर्नु) भन्ने शब्द मिली नेपाल बनेको हुन सक्छ।

===किराँत काल===
{{Main|किराँत काल}}
[[काठमाडौँ]] उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद [[किराँत जाति|किराँत]] जातिका थिए लगभग १००० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। किराँती जंगली र पहाडीहरूको एक जनजाति हो, जुन मध्य एसिया, भारत र हिमालयबाट आएर बस्न थाले। किराँत कालभन्दा अगाडि पनि यो मुलुकमा गोपाल, महिषपाल जस्ता अन्य जातिहरूको राज्य थियो भन्ने अपुष्ट इतिहासहरू पनि पाइन्छ तर प्रष्ट प्रमाणको अभावमा किराँत काल सुरु हुनुभन्दा अगाडिको समयलाई प्रामाणिक इतिहासको रूपमा लिइँदैन। यसर्थ आजसम्म नेपालको प्रामाणिक प्राचीन इतिहासको सुरुवात किराँत कालबाटै सुरु भएको हो भन्ने कुराको ऐतिहासिक मान्यता स्थापित भइसकेका छन्। यस कालका राजा [[यलम्बर]]लाई नै प्रथम किराँती राजाको रूपमा मानिन्छ।

===लिच्छवी काल===
{{Main|लिच्छवी काल}}
सन ४०० देखि ७५० सम्म नेपालको हालको राजधानी [[काठमाडौँ]]मा [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]]हरूले शासन गर्दथे। कौटिल्यको अर्थशास्त्र अनुसार तथा चिनियाँ यात्री हुएन साङ्गको यात्रा वृत्तान्त अनुसार वैशालीबाट भागेर आएका केही वीर पुरुषले किराँतहरूलाई खेदेर लिच्छवी वंशको स्थापना गरे । पाइएका शिलालेख, मुद्रा र चाँगुनारायण मन्दिरका अभिलेखहरूबाट मानदेव लिच्छवी वंशका प्रथम ऐतिहासिक राजा थिए । अंशुवर्माको भारतका राजा हर्षवर्धनसँग निकटतम वैवाहिक सम्बन्ध थियो । यस तथ्यबाट यो पुष्टि हुन्छ कि गण्डकीदेखि कोशीसम्म पहाडी भूभागमा लिच्छवीहरूले किराँतहरूलाई धपाई एकछत्र राज्य गरेका थिए भने तराई प्रदेशमा प्रसेनजीतर अजातशत्रुका सन्तानहरू मिथिला राज्यलाई आफ्नो अन्तर्गत वैशाली र पाटलीपुत्र राज्यमा समावेश गरेका थिए । [[अंशुवर्मा]]पछि [[नरेन्द्रदेव]]लाई भारतीय रजौटाहरूले समर्थन सहयोग गरी राज्यारुढ गरेका थिए । नरेन्द्रपछि गुप्त वंशका शासनले गर्दा सम्पूर्ण राज्य स-साना राज्य रजौटामा विभाजित भयो । यी सम्पूर्ण घटना ईसा पूर्वका हुन् । उता बङ्गालमा चालुक्यसेनहरूको राज्य थियो । [[नान्यदेव]] चालुक्य राजाको सेनापति थिए । जसले तिरहुत [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को स्थापना गरी सिम्रोनगढलाई राजधानी बनाए । मुसलमान आक्रामक शुद्धिन तुगलकका भयले नान्यदेवका पनाति [[हरिसिंहदेव|हरि सिंहदेव]] सर्लाही जिल्ला हुँदै भक्तपुर पुगे र यिनकी श्रीमती राजल देवीले [[जयस्थिति मल्ल]]लाई ज्वाइँ बनाई मल्लवंशको शासन स्थापित गराइन् ।

===मल्ल काल===
{{Main|मल्ल काल}}
===नेपाल एकीकरण===
{{विशाल नेपाल}}
विसं १७९९ मा गोर्खाका राजा नरभुपाल शाहको निधन पश्चात राज्य सम्हालेका उनका जेठा छोरा [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को राज्य विस्तारको सोच सँगै नेपालको एकिकरणको सुरुवात भयो। उनले प्रथम पटक नुवाकोटमा विसं १८०० मा आक्रमण गरे तर त्यस पटक उनी पराजित भए। फेरी विसं १८०१ म दोस्रो पटक आक्रमण गरी उनले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले विसं १८१४ र विसं १८२१ मा [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा दुबै पटक नराम्रो हार ब्यहोर्नु पर्यो। यस युद्धमा  किर्तिपुरेहरूले सेनापति कालु पाण्डेलाई मारिदिए र पृथ्वी नारायण शाह भाइ सुरप्रतापको आँखा समेत फोडिदिए। विसं १८२२ चैत्र ३ गते पुन: किर्तिपुरमाथी आक्रमण गरी विजय हासिल गरे। पृथ्वी नारायणले विसं १८२५ भाद्र शुक्ल चर्दुशीमा [[काठमाडौँ]]मा [[इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको दिन पारेर आक्रमण गरेर जित हासिल गरे। यसपछि उनले क्रमश: विसं १८२५ आश्विन २२ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], विसं १८२६ कार्तिकमा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]माथि विजय प्राप्त गरे।

==नेपाल अधिराज्य==
{{Main|नेपाल अधिराज्य}}
===शाह शासन===
{{Main|शाह वंश}}
[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा विजय हासिल गरिसकेपछि विसं १८२६ मा आफ्नो देशको राजधानी [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]बाट [[काठमाडौँ]]मा सार्नुसँगै नयाँ नेपाल अधिराज्यको पनि स्थापना गरे। पृथ्वी नारायणको मृत्यूपछि पनि शाहवंशको राज्य विस्तार अभियान रोकिएन।&gt;राज्य विस्तार पछि अनेकन सन्धीहरु भए पश्चात १९२३ ई २१ डिसेम्वर का दिन
नेपाल र अँग्रेजहरुको विच पनि एक नया सन्धी भयो 
सन्धीमा निम्न उल्लेखित धाराहरु छन्(१)नेपाल र ग्रेटब्रिटेनका सरकारको विच सदाकाल मैत्री र शान्ती रहनेछ।देशी र वैदेशिक नीति र व्यवहारमा दुवै सरकार एक अर्काको पूर्ण स्वतन्त्रता मान्नेछन्।(२)वर्तमान सन्धीका धाराहरूले छुने विषयहरुवाहेक १८१५ ई.को सुगौली-सन्धी र त्यसपछिका अन्य प्रत्येक सन्धी,सम्झौता आदी यश सन्धीद्वारा खारिज हुनेछन्।(३)दुवै राज्यका सिमाना जोरिएका छिमेकी देशहरूसित कुनै झगडा-टण्टा उठेको खण्डमा प्रस्तुत सन्धी गर्ने दुवै पक्षले पारस्परिक मैत्री र शान्ती कायम राख्न आपसी सल्लाहद्वारा त्यस झगडा-टण्टाको समाधान गर्नेछन्।(४)सन्धी गर्ने दुवै पक्षले आफ्नो सरहदमा सकेसम्म कुनै यस्तोकाम हुन दिनेछैनन् जसद्वारा आर्कोदेशको सुरक्षा र शान्तीमा वाधापरोस्।(५)नेपाल र ब्रिटिश सरकारमा मैत्री भएकोले यो सम्बन्ध कायम रहेसम्म नेपाल ब्रिटिश-भारत वा त्यसमार्फत अन्यकुनैदेशसित आवश्यक 
युध्द-सामग्री किन्न स्वतन्त्रहुनेछ।नेपालसरकारपनी मंजूरगर्दछ कि सरकारी वा व्यक्तीगततरिकाले ती युध्द-सामग्री नेपालको सिमान्तपारी जानेछैनन्।कुनै
सस्रास्र-नियन्त्रक समिती गठितभएको खण्डमा र
ग्रेटब्रिटेनपनी त्यस समितिको एक सदस्य भएको खण्डमा नेपाललेपनी त्यसकोसदस्यबनी त्यस समितिका
नियमअनुसार शस्रास्र झिकाउनुपर्नेछ।(६)स्वदेशी
उपयोगकानिमित्त नेपालले विदेशबाट झिकाएका मालहरूमा ब्रिटिश भारतका बन्दरगाहमा भन्सार लाग्नेछैन।मालआएकासमयमा यसविषयमा निर्धारित अधिकारिहरूले बन्दरगाहकाचिफ-कस्टम्स अफिसरको
समक्ष आवश्यक प्रमाण पेश गर्नुपर्नेछ।स्रोत:-नेपालको ऐतिहासिकरुपरेखापाना३६०-६१वाट-बिष्णुहरिलामिछाने-

===राणा शासन===
[[File:Jung bahadur 1877.jpg|thumb|right|250px|प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा]]

राणाहरूले गरेको पारिवारिक शासन। नेपालमा यो विक्रम सम्बत १९०३ देखि प्रारम्भ भएर २००७ साल सम्म कायम रह्यो। यसमा राणा प्रधानमन्त्रीका भाइ-भतिजामा पद सर्दै जाने नियम थियो। देशका मुख्य मुख्य शक्तिशाली पदहरूमा पनि राणा खानदानका नै मानिसहरू नियुक्त हुन्थे। आधारभूत मौलिक अधिकार हुँदैनथ्यो। राणाले जे बोले पनि कानुन सरह लागू हुन्थ्यो।

===प्रजातन्त्र===

===पञ्चायती शासन===

==== प्रथम जनआन्दोलन ====
{{Main|नेपालको जनआन्दोलन २०४६}}

विसं २०४६ मा भएको नेपालको प्रथम जनआन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक दलहरू एकै उद्देश्य लिएर सडकमा उत्रिएका थिए। नेपाली कांग्रेसले नेतृत्त्व गरेको यो आन्दोलनमा विभिन्न कम्युनिस्ट पार्टीहरूको समूह संयुक्त वाम मोर्चा बनाएर आन्दोलनमा उत्रियो। ५० दिनसम्म चलेको यो आन्दोलनमा तत्कालीन पञ्चायती शासकहरूले बर्बरतापूर्वक दमन गरे।२०१७ सालमा राजा महेन्द्रले जन निर्वाचित तत्कालिन प्रधानमन्त्रीलाई पदच्यूत गर्दै संसद समेत भङ्ग गरेर निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था कायम गरे। तर १८ सालको क्रान्ति, ३३ सालको बीपीको मेलमिलाप नीति, २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलन आदिको दवावका कारण २०३६मा तत्कालीन राजा बीरेन्द्रले नेपालमा जनमत सँग्रह गराए। बहुदल वा सुधारिएको पञ्चायत कुन रोज्ने भनी गराइएको [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत संग्रह]]मा राज्य शक्तिको चरम दुरूपयोग गरी पञ्चायत पक्षलाई जिताइयो। त्यसपछि पनि देशमा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना हुन नसकेपछि २०४२ सालमा नेपाली कांग्रेसले सत्याग्रह सुरू गर्यो। अन्तत यो कदम २०४६ मा जनआन्दोलनमा परिणत भयो।

===माओवादी जनयुद्ध र संकटकाल===
{{Main|नेपालको जनयुद्ध}}

===नारायणहिटी हत्याकाण्ड===
विसं २०५८ जेठ १९ गते राती नारायणहिटी दरवारभित्र भएको रक्तपातपूर्ण गोलीकाण्डमा राजा बीरेन्द्रको परिवारका सबैजनाको हत्या भयो। [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा बीरेन्द्र]], [[रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह|रानी ऐश्वर्य]], [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज दीपेन्द्र]] (एक दिन पछि मृत्यु भएको भनिएको), राजकुमारी श्रुती, राजकुमार निराजन लगायत राजपरिवारको मृत्यु भएको थियो।

===दोस्रो जनआन्दोलन===
{{Main|नेपालको जनआन्दोलन २०६३}}

दोस्रो जनआन्दोलन नेपालमा भएको शान्तिपूर्ण आन्दोलन थियो जुन १९ दिनसम्म चलेको थियो। यस आन्दोलनले नेपालको २ सय ३७ वर्ष पुरानो राजतन्त्र ढालेर देशमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको जग बसाल्यो। यस आन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक पार्टी र शसस्त्र युद्ध गरिरहेको माओवादी समेत सम्मिलित भएको थियो।

====सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल====

==थप==

इतिहास(नेपाल हिमालयहो,यसकोकाख समुन्द्रीसतहसम्म फैलिएकोछ,जुन दृश्यआजपनी सजिवछ र सजिवरहनेनैछ-बिष्णुहरिलामिछाने-)

हिमालय क्षेत्रमा मानिसहरू बस्न थालेको कम्तिमा पनि ९,००० वर्ष भएको कुरा काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका प्राचीन औजारहरूबाट पुष्टि हुन्छ। सम्भवत: भोट-बर्मेली मूलका मानिसहरू नेपालमा २,५०० वर्ष अगाडि बसोबास गर्दथे।[४]

ईशापूर्व १५०० तिर इन्डो-आर्यन जातिहरू उपत्यका प्रवेश गरे। ईशापूर्वको १००० तिर स-साना राज्यहरू र राज्यसङ्गठनहरू बने। सिद्धार्थ गौतम (ईशापूर्व ५६३–४८३) त्यस्तै एक वंश, शाक्यवंशका राजकुमार थिए, जसले आफ्नो राजकाज त्यागी तपस्वीको जीवन अँगाले र उनी बुद्ध भनेर विश्व प्रसिद्ध भए।

ईशापूर्वको २५० सम्ममा, यो क्षेत्र उत्तर भारतको मौर्य साम्राज्यको प्रभावमा पर्‍यो र पछि चौँथो शताब्दिमा गुप्त साम्राज्यको अधीनस्थ राज्य हुनपुग्यो। यो क्षेत्रमा ५औं शताब्दिको उत्तरार्द्धमा आएर लिच्छवीहरूले राज्य गरे। ८औं शताब्दिको उत्तरार्धमा लिच्छवीवंश अस्त हुनथाल्यो र सन् ८७९ देखि नेवार युगको उदय भयो, तथापि उनीहरूको नियन्त्रणमा देशको कति विस्तार भएको थियो यकिन छैन। ११औं शताब्दिको उत्तरार्द्धमा दक्षिण भारतबाट आएका चालुक्य साम्राज्यको प्रभावमा नेपालको दक्षिणी भूभाग पर्‍यो। चालुक्यहरूको प्रभावमा त्यति बेला चलिआएको बुद्ध धर्मको साटो राजाहरूले हिन्दू धर्मको समर्थन गर्न थाले र नेपालमा हिन्दू धर्म तर्फको धार्मिक परिवर्तन हुनथाल्यो।

१३औं शताब्दिको पूर्वार्द्धमा संस्कृत शब्द मल्ल थर भएका नाइकेहरूको उदय हुनथाल्यो। सुरूमा उनीहरूको सत्ता उदयमान भयो, तर त्यसपछिका २०० वर्षहरूमा राजाहरूले उनीहरूको शक्ति एकमुष्ट पार्ने मात्र काम गरे। १४औं शताब्दिको उत्तरार्धमा देशका धेरैजसो भागहरू एकीकृत राज्यको अधीनमा आए। तर यो एकीकरण छोटो समयसम्म मात्र टिक्यो: १४८२मा यक्ष मल्लको समयमा आफ्ना छोराहरूलाई अंशबण्डामा काठमाडौँ उपत्यकाका तीन राज्य बाँडेर दिने निर्णय पछि यो राज्य तीन भागमा टुक्रियो - काठमाडौँ, पाटन, र भादगाउँ – जसको बीचमा शताब्दियौंसम्म खिचातानी र दुश्मनी रहिरहेको थियो।

१७६५ मा, गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले थोरैमात्र हतियार र सहयोग जुटाई छिमेकी राज्यहरू, (खासगरी लम्जुङ्ग, कास्की र तनहूँ)को तटस्थता आफ्नो पक्षमा उपयोग गर्न सफल भएपछि देश एकीकरणका निम्ति अघि बढे। धेरै रक्तरञ्जित लडाईंहरू पश्चात्, उनी ३ वर्षपछि काठमाडौँ उपत्यकालाई विशाल नेपाल भित्र एकीकरण गर्ने अभियानमा सफलता प्राप्त गरे।तथापि उनले तत्कालीन राजा जयप्रकाश मल्लले राज्य गरिरहेको काठमाडौँ राज्यलाई जित्दाखेरि कुनै युद्ध गर्नु परेन। वास्तवमा, त्यतिबेला इन्द्रजात्रा पर्वमा काठमाडौँ उपत्यकाका सबै जनताहरू जात्रा मनाइरहेका थिए जब पृथ्वी नारायण शाहले आफ्ना सेनाहरू लिएर खासै कुनै मेहनतबिना उपत्यकालाई कब्जा गरे आफै बसेर जात्रा चलाएर साँस्कृतिक सम्मानको अवधारणा प्रस्तुत गरे। त्यसैगरी नेपाल एकीकरणको सिलसिलामा सम्पूर्ण साना राज्यहरू जितेपछि पूर्वमा पल्लो किरात लिम्बूवान राज्य पुगे लिम्बूवान राज्यमा १७ पटक सम्म हमला गरी वि.स‌ं २२/०४/१८३१ मा लिम्बूवानको केन्द्रीय राजधानी विजयपुरमा लालमोहर सहित तम्रपत्रमा लेखी सन्धि भयो। यसले नयाँ नेपालको जन्मको आधारशिला तय गर्‍यो।

तिब्बतसँग हिमाली मार्गको नियन्त्रणको निम्ति भएको [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|विवाद र त्यस पश्चातको युद्ध]]मा चीन तिब्बतको सहायताको लागि आएपछि नेपाल पछि हट्नुपर्‍यो। नेपालको सीमा नजीकका स-साना राज्यहरूलाई हडपेका कारण सुरू भएको ब्रिटिस इस्ट इण्डिया कम्पनी सँगको दुश्मनीका कारण रक्तरञ्जित [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|एङ्गलो-नेपाल युद्ध]] (१८१४–१६) भयो, जसमा नेपालले हालको सीमा रक्षा गर्न सफल भएपनि महाकाली नदी पश्चिमको आफ्ना क्षेत्रहरू गुमाउनु पर्‍यो। ती क्षेत्रहरू हालको उत्तराखण्ड राज्य र हालको हिमाञ्चल प्रदेशका धेरै पञ्जाबी पहाडी राज्यजहरू पर्दछन। आफ्नो स्वाधीनताका लागि नेपालले इस्ट इण्डिया कम्पनिसँग सुगौली सन्धि गरेर तराईका केही भूभाग र एक तिहाइभन्दा बढी भूभाग सहित सिक्किम ,दार्जिलिनङ्ग गुमाउनु पर्‍यो। कांगडासम्म पुगेका नेपाली र सतलजदेखि टिस्टासम्मको विशाल नेपाल मेची र कालीमा सीमित हुन पुग्यो, तर पनि पछि १८६०मा प्रथम राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणासँग खुसी भई अङ्ग्रेजले नेपाललाई राप्तीदेखि कालीसम्मको तराई फर्काइदिएका थिए।

राज परिवार बीचको गुटबन्दीका कारण युद्धपछि अस्थायित्व कायम भयो। सन् १८४६मा शासन गरिरहेकी रानीको सेनानायक [[जङ्गबहादुर राणा]]लाई पदच्युत गर्ने षड्यन्त्रको खुलासा हुनाले [[कोत पर्व|कोतपर्व]] घट्न पुग्यो। हतियारधारी सेना र रानीप्रति बफादार भाइ-भारदारहरूबीच मार-काट चल्नाले देशका सयौं राजखलक, भारदारहरू र रजौटाहरूको हत्या भयो। जङ्गबहादुरले जितेपछि राणा खानदान सुरू गरे र राणा शासन लागू गरे। राजालाई नाममात्रमा सीमित गरियो र प्रधानमन्त्री पदलाई शक्तिशाली र वंशाणुगत गरियो। राणाहरू पूर्णनिष्ठाले ब्रिटिसहरूका पक्षमा थिए र ब्रिटिसहरूलाई १८५७को सिपोई रिबेलियन (प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम), र पछि दुबै विश्व युद्धहरूमा सघाएका थिए। सन् १९२३मा संयुक्त अधिराज्य र नेपालबिच आधिकारिक रूपमा मित्रताको सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो, जसमा नेपालको स्वतन्त्रतालाई संयुक्त अधिराज्यले स्विकार्‍यो।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
डा.डिल्लिरमन रेग्मि, प्रचिन नेपालको इतिहास

==बाह्य कडीहरू==
* [http://www.nhrcnepal.org/ नेपाल मानव अधिकार आयोग]
{{नेपाल सम्बन्धि विषयहरू}}
{{एसियाको इतिहास}}

{{Commonscat|History of Nepal|नेपालको इतिहास}}

[[श्रेणी:राष्ट्रिय इतिहास|नेपाल]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]</text>
      <sha1>hphvi5p5hqce4djq1www7fml4uddeh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कमलामाई नगरपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6373</id>
    <revision>
      <id>1366992</id>
      <parentid>1362110</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20080" sha1="ocn8sp46keg29lnfz4g6eg5hl0kbc05" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  --&gt;| name = कमलामाई
| other_name = 
| native_name = 
| nickname = 
| settlement_type = [[नगरपालिका]]
| motto = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline = Sindhuli madi.jpg
| image_caption = सिन्धुलीमाढी बजारको दृश्य
| imagesize = 300
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_map = 
| mapsize = 
| map_caption = 
| pushpin_map = Nepal Bagmati Pradesh#Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption = नक्सामा कमलामाई नगरपालिका
| coordinates = {{coord|27|12|37|N|85|54|45|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}
&lt;!-- Location --&gt;| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]|&lt;!-- Politics --&gt;
| government_footnotes = &lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-sindhuli/kamalamai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type = 
| leader_title = [[नगरप्रमुख]]
| leader_name = उपेन्द्रकुमार पोखरेल &lt;small&gt; ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])
| leader_title1 = [[उपप्रमुख]]
| leader_name1 = मञ्जु देवकोटा &lt;small&gt; ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])
| established_title = नगरपालिका
| established_date = वि.सं. २०५३ चैत्र १४&lt;ref&gt;{{cite news|title=नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17917|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt;
| established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
| established_date1 = सिद्धेश्वर र भिमान
| established_title2 = सम्मिलित (मिति)
| established_date2 = वि.सं. २०५३ चैत्र १४
| established_title3 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]])
| established_date3 = [[डाँडिगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास]] र [[रानिचुरी]]
| established_title4 = सम्मिलित (मिति)
| established_date4 = वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२
&lt;!-- Area    --&gt;| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 482.57&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   --&gt;| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&amp;district=33&amp;municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total = 71016
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = Ethnicities
&lt;!-- General information  --&gt;| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]]
| utc_offset = +५:४५
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type = हुलाक कोड
| postal_code = ४५९००
| area_code = +९७७-०४७
| blank_name = 
| blank_info = 
| website = {{URL|www.kamalamaimun.gov.np}}
| footnotes = 
| subdivision_type3 = प्रशासनिक केन्द्र
| subdivision_name3 = [[सिन्धुलीमाढी]]
}}
'''कमलामाई''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]मा पर्ने [[सिन्धुली जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकाम [[सिन्धुलीमाढी]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=कार्की |first=राजकुमार |title=सिन्धुली सदरमुकामका जंगल खरानी हुँदै |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2020/04/11/158657446003523508.html |access-date=2025-12-25 |website=कान्तिपुर अनलाइन |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=सदरमुकाम तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=3716|accessdate=डिसेम्बर २०२५|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}&lt;/ref&gt; यस नगरपालिका भित्रको एक केन्द्रीय स्थल हो। सिन्धुली जिल्लामा रहेका तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। कमला उपत्यकाभित्र पर्ने यो नगरपालिकामा सबै जिल्ला स्तरीय कार्यलयहरूका साथै क्याम्पस, विद्यालय तथा अस्पतालहरू समेत रहेका छन्। कुल १४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ सालको  [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार ७१,०१६ रहेको छ।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;कमलामाई नगरपालिकाको पूर्वमा [[तीनपाटन गाउँपालिका]], [[गोलन्जोर गाउँपालिका|गोलञ्जोर गाउँपालिका]] र [[दुधौली नगरपालिका]] त्यसतै यसको पश्चिममा [[मरिण गाउँपालिका]] र [[सर्लाही जिल्ला]], उतरमा [[सुनकोशी गाउँपालिका (स्पष्टता)|सुनकोशी गाउँपालिका]] र गोलञ्जोर गाउँपालिका तथा दक्षिणमा [[धनुषा जिल्ला]] र [[महोत्तरी जिल्ला]] रहेका छन्।

==नामकरण==
प्रसिद्ध कमला नदीको तटमा रहेको कमलामाई मन्दिरको नामबाट यो नगरपालिकाको नामाकरण कमलामाई गरिएको छ। [[कमलामाई मन्दिर]] यस नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ मा पर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ढुङ्गाना |first=राजेश |title=सिन्धुलीको कमलामाई मन्दिर (फोटो फिचर) |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105451 |access-date=2025-12-25 |website=गोरखापत्र अनलाइन |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-07 |title=कमलामाई मन्दिरको उत्पत्तिस्थलको पर्यटन प्रवर्द्धनमा जोड |url=https://tourismpana.com/kamalamai-temple-tourism/ |access-date=2025-12-25 |website=टुरिजम पाना अनलाइन |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106060749/https://tourismpana.com/kamalamai-temple-tourism/ |date=2026-01-06 }}&lt;/ref&gt;

==क्षेत्रगत फैलावट==
नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन सिद्धेश्वर र भिमान गाविसहरूलाई मिलाएर यो नगरपालिकाको स्थापना भएको हो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद]]को निर्णय बमोजिम यस नगरपालिकामा १४ वडा रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|date=पुष २३, २०७३|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;जिल्ला समन्वय समिति&quot;&gt;{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=३० फाल्गुन २०७३|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;७४४ स्थानीय तह&quot;&gt;{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=२८ फाल्गुण २०७३|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}&lt;/ref&gt;

स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते गरेको सिफारिसलाई नेपाल सरकारले अनुमोदन गरि नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते प्रकाशित गरेपछि यस नगरपालिकामा सिन्धुली जिल्लाका तत्कालिन [[डाँडिगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास]] र [[रानिचुरी]] गाउँ विकास समितिलाई सम्मिलित गरिएको थियो। वर्तमान समयमा यो नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल ४८२.५७ वर्ग किलोमिटर भएको छ।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७१,०१६ रहेको छ भने यहाँ १८,१३५ घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ कमलामाई नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क
|-
! नयाँ वडा !! समावेश साविकका वडाहरु / गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[डाँडिगुराँसे]] || ४,५६५ || ८२.६६ || ५५.२३
|-
| २ || [[भद्रकाली]] || ३,७९० || ५०.४८ || ७५.०८
|-
| ३ || [[जलकन्या]] || १,३५९ || ९.०५ || १५०.१७
|-
| ४ || कमलामाई (१, २, ५, ९) || ८,८१८ || २७.१२ || ३२५.१५
|-
| ५ || कमलामाई (४) || ८,२९२ || २६.८४ || ३०८.९४
|-
| ६ || कमलामाई (६) || १२,४९८ || ५.९३ || २१०७.५९
|-
| ७ || कमलामाई (७, ८) || ६,८२८ || २८.७९ || २३७.१७
|-
| ८ || कमलामाई (३, १०) || ३,६७२ || ५७.८४ || ६३.४९
|-
| ९ || कमलामाई (११, १२, १४) || ४,७२८ || २४.२२ || १९५.२१
|-
| १० || कमलामाई (१३, १५–१८) || ३,३७५ || ३७.३५ || ९०.३६
|-
| ११ || [[रानीचुरी]] (१–३, ५) || ३,८०० || ३८.१३ || ९९.६६
|-
| १२ || [[रानीचुरी]] (४, ६–९) || ३,८२२ || ४३.३४ || ८८.१९
|-
| १३ || [[रानीबास]] (१–३, ८, ९) || २,२५८ || २४.३८ || ९२.६२
|-
| १४ || [[रानीबास]] (४–७) || ३,२११ || २६.४४ || १२१.४४
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f2f2f2;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''जम्मा''' || '''७१,०१६''' || '''४८२.५७''' || '''१४७.१६'''
|}

==प्रमुख स्थानहरू==
नगरपालिकाको मुख्य वस्तीहरूमा करकरे, माईस्थान, सिस्नेरी बाघमारा, माझीटार, लुङ्गेलिटार, मधुटार, चियाबारी, ज्यामिरे, वेसारे, खैरेनी, लामिडाँडा, कुडुले, बोगटी, गैयाँटार, रातमाटा, राम्माढी, दोभानटार, माझगाउँ, पाखाटोल, कुलो खोला गाउँ, सरकारी टोल, राजमहल, चिलाउने टोल, तरुल वन, मजुरे गाउँ, ताप्के गाउँ, भिमान, ढुङ्ग्रेवास, ढकाल गाउँ आदि हुन्। भिमान बजार, सिन्धुली बजार (१ नं. बजार, २ नं. बजार), धुरा बजार र ढुङ्ग्रेवास बजार नगरपालिकाका प्रमुख बजारहरू हुन्। सिन्धुली तथा भिमान बजारमा साप्ताहिक हाटबजार पनि लाग्ने गर्दछ। शिद्धबाबा, कालीमाई तथा कमलामाई यहाँका मुख्य मन्दिरहरू हुन्। रानीचुरी डाँडो नगरपालिकाको ऐतिहासिक स्थल हो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kamalamaimun.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/5|title=कमलामाई नगरपालिका|publisher='''Kamalamaimun.gov.np'''}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== इतिहास ==
कमलामाई नगरपालिका कमला उपत्यकाभित्र पर्दछ। यस उपत्यका तथा नगरपालिकाको मथिल्लो डाँडामा ऐतिहासिक [[सिन्धुलीगढी]] दरवार छ। नगरको मुख्य बजार सिन्धुलीमाढीमा बसेको छ। यहाँ [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले कप्तान किनलोकका अङ्ग्रेजी सेनालाई [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण]] ताका पराजित गरेको थियो। राणाकालमा दरवार बनेपछि सो क्षेत्रको प्रशासनिक केन्द्र बनाइएको थियो। यस नगरपालिकाको सिन्धुलीमाढी क्षेत्रमा लगभग नौ हजार मानिस बसोबास गर्दछन्। 

== नगर निर्वाचन इतिहास ==
वि.सं. २०५४ को निर्वाचनमा प्रमुख र उपप्रमुख पदमा क्रमशः वासुदेव श्रेष्ठ र रसबहादुर कार्की निर्वाचित भएका थिए। उनीहरूको कार्यकाल समाप्तिपछि तत्कालिन श्री ५ को सरकारले वासुदेव श्रेष्ठलाई प्रमुख र भीष्मराज श्रेष्ठलाई उपप्रमुखमा मनोनित गरेको थियो। 

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

[[श्रेणी:सिन्धुली जिल्लाका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|चैत्र]]
[[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>ocn8sp46keg29lnfz4g6eg5hl0kbc05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपालको एकीकरण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7417</id>
    <revision>
      <id>1366944</id>
      <parentid>1363474</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15465" sha1="ngs6dxavi0mtab37qhpjq87ws0gg8cg" xml:space="preserve">{{विशाल नेपाल}}

'''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो ।

==नेपाल एकिकरण==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू
!क्रम
!मिति (वि.सं)
!घटना
|-
|१
|१८०१ असोज १५
|[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय
|-
|२
|वि.सं १८०३
|नालदुम विजय
|-
|३
|वि.सं १८०४
|भीरकोट विजय
|-
|४
|वि.सं १८११
|दोलखा विजय
|-
|५
|१८१९ भदौ ९
|[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]]
|-
|६
|१८२२ चैत ३
|कीर्तिपुर विजय
|-
|७
|१८२४ असोज १५
|सिन्धुलीगढी विजय
|-
|८
|१८२५ असोज १३
|काठमाडौँ विजय
|-
|९
|१८२५ असोज २४
|पाटन विजय
|-
|१०
|१८२६ मङ्सिर १
|[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]]
|-
|११
|१८२६ चैत १०
|काठमाडौँ राजधानी घोषणा
|-
|१२
|१८३० साउन ४
|चौदण्डीमाथि अधिकार
|-
|१३
|१८३१ साउन ५
|विजयपुर माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको
|}
[[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]]

नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । 

सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई  अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । 

=== पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार ===
पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि 

एकीकरण गरेका राज्यहरू:
१ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००
  नुवाकोट वि.सं. १८०१
  
२  नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११

३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते 

४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते 

५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१५ पुष   २७ गते 

६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते 

७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। 

८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ 

९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते 

१० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते 

११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको 

१२ पूर्वको विजय 

 चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३०
. विजयपुरमाथि कब्जा वि.सं. १८३९

१३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान 

=== राजेन्द्र लक्ष्मी ===
[[तनहुँ राज्य]],

. [[लमजुङ राज्य]],

. [[कास्की राज्य]]

. चौबीसे राज्यहरू एकीकरण

=== बहादुर शाह ===
[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]

==== वि.सं. १८४३ &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}&lt;/ref&gt;====
जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो ।

जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे ।

जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो ।

भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो ।

भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो ।

भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे ।

भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो ।

आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । 

आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । 

आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो ।

कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो ।

कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो ।

मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो ।

मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो।

=== महाकाली पश्चिमको अभियान ===

* [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]]

== गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । ==

* [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]]
* [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]]
* [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]]
* बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]
* काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]
* काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]
* काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]]
* काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]]
* [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]]
* काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]
* मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]]
* [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]]
* काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]]
* काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]]
* काजी [[जयन्त राना]]
* [[काजी बंसराज गुरूङ]]
* काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]]
* [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]]
* [[बिसे नगर्ची]]
* काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]]
* मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]
* भिम सिहँ थापा
* चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]
* चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]]
* चौतारीया [[दलमर्दन शाह]]
* सरदार [[भक्ति थापा]]
* काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]]
* [[जङ्गबहादुर राणा]]
* [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]]
* [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]
* काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]
* काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]]

==स्रोत==
{{सन्दर्भसूची}}

==यो पनि हेर्नुहोला==
*[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]]

{{पृथ्वीनारायण शाह}}

[[श्रेणी:विशाल नेपाल]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]]</text>
      <sha1>ngs6dxavi0mtab37qhpjq87ws0gg8cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13456</id>
    <revision>
      <id>1366860</id>
      <parentid>1321030</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* बस्न्यात खलक: कीर्ति मन्दिर */</comment>
      <origin>1366860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34554" sha1="solkxn0evj5tns5tjnrxq04h4wlfpc2" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name=नारायणहिटी दरबार संग्रालय
|image=Narayanhiti Palace Museum.jpg
|caption= 
|location_town= [[काठमाडौँ]]
|location_country= [[नेपाल]]
|owner = [[बस्न्यात परिवार|बस्न्यात खलक]]&lt;br&gt;[[फत्तेजङ्ग शाह| फत्तेजङ शाह]]&lt;br&gt;[[रणोद्दीपसिंह कुँवर| रणोद्दीप सिंह]]&lt;br&gt;[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]&lt;br&gt;[[शाह वंश]]&lt;br&gt;[[श्री ५ को सरकार]]&lt;br&gt;[[नेपाल सरकार]]
|iso_region= 
|latitude=
|longitude= 
|completion_date=
|architect= [[बेन्जामिन पोल्क]]
|cost= 
|map_type= 
|structural_system= इट्टा र मसला 
|client=[[ढोकल सिंह बस्नेत]], [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]], [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]
|engineer= 
|construction_start_date= सन् १९६३ 
|date_demolished= 
|style=  
|size={{convert|३८|acre}} अथवा ७५३ रोपनि 
}}
[[चित्र:Royalpalacektm2006.JPG|thumb|right|नारायणहिटी दरवार सङ्ग्रहालय]]
[[चित्र:Palace 1.JPG|thumb|right|नारायणहिटी दरवार सङ्ग्रहालय]]

'''नारायणहिटी दरबार''' नेपालको अन्तिम राजाको राजदरवार हो। नेपालको राजाहरूको १३५ वर्ष सम्म निवासस्थानको रूपमा रहेको यो भवनलाई नेपाल गणतन्त्रात्मक राज्य घोषणा भए लगत्तै बि.स. २०६५ असार १ गते '''राजदरवार''' बाट '''राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय''' बनाउने घोषणाका साथ तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]ले झन्डोत्तोलनका गरी [[सङ्ग्रहालय|सङ्ग्रहालय]]को घोषणा गरेका थिए। त्यस अघि भवनको मुल खम्वामा नेपालको राजाको विशेष झन्डा फहरिन्थ्यो। त्यसको ठिक ८ महिनापछि प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]] प्रचन्डले सङ्ग्रहालय सर्वसाधारणको लागि खुल्ला गराएका थिए। नारायणहिटी सङ्ग्रहालय ७५३ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ भने दरबारले ३१८ रोपनी क्षेत्रफल ओगटेको छ।

== इतिहास ==

=== लिच्छविकालीन ईतिहास ===
[[चित्र:Dhunge_Dhara_Hiti_Pokhari,_Kathmandu,_Nepal_Rajesh_Dhungana.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|ढुङ्गेधारा|149x149पिक्सेल]]
लिच्छवि राजा धर्मदेवको समयमा नारायणहिटी लगायत काठमाडौँका ढुङ्गेधाराहरूमा पानी आउन बन्द भयो। राज्य काकाकूल हुने परिस्थिति आएपछि धार्मिक प्रवृति का राजा धर्मदेवले तान्त्रिकहरू डाकेर पानी खुलाउने युक्ति निकाल्न लगाए। उनीहरूले  ‘नारायणहिटीको ढुङ्गेधारामा लगेर [[बत्तीस लक्षण]]ले युक्त पुरुषको बलि दिए पानी आउँछ।’ भने

राज्यमा बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुष कि उनी स्वयं थिए, कि उनका पुत्र [[मानदेव]] थिए। उनले राज्यको पानीको समस्याबाट बचाउन आफ्नै बलि दिने निधो गरे।

उनले छोरा मानदेवलाई बोलाएर ‘राति ढुङ्गेधारामा जो मान्छे सुतिरहेको भेटिन्छ, उसको अनुहार हेर्दै नहेरी काटिदिनू।’ भन्ने आदेश दिए।

मानदेव पिताको आज्ञाअनुसार त्यसै रात नारायणहिटी गए। धारामाथि एक जना व्यक्ति ओढ्ने ओढेर सुतिरहेको थियो। मानदेवले त्यो व्यक्तिको अनुहारसम्म पनि नहेरी टाउको काटिदिए। नरबलि दिनासाथ ढुङ्गेधाराबाट कलकल पानी आयो।

मानदेवले भोलिपल्ट बिहान मात्र थाहा पाए, जसलाई उनले अघिल्लो रात काटेर आए, ती उनकै पिता थिए।

=== बस्न्यात खलक: कीर्ति मन्दिर ===
[[चित्र:Narayan_Temple_on_Narayanhiti_palace_premises_01.jpg|पाठ=Narayan Mandir on Narayanhiti palace premises|बायाँ|अङ्गुठाकार|नारायणहिटी मन्दिर|267x267पिक्सेल]]
कान्तिपुर राज्य र गोरखा एकीकृत भएपछि हालको [[दरबार मार्ग]], जय नेपाल सिनेमा घर, हात्तीसारसमेत प्रधान सेनापति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात]]ले पाएका थिए। त्यस बखत यो इलाका खेत थियो। उनका कान्छा छोरा [[काजी]] [[धोकलसिंह बस्न्यात|धौकल (धोकल) सिंह बस्न्यात]]ले श्री ५ महाराजधिराजबाट अनुमति लिएर आफ्नो निवास बनाए।  १८५० सालको वसन्त पञ्चमीका दिनमा बसोबास सुरु गरेको यस निवासको नाम ‘कीर्ति मन्दिर’ थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/1274071-1693013636.html|title=दरबारको नयाँ इतिहास|last=बस्न्यात|first=डा. प्रेमसिंह|date=९ भदौ २०८०|work=नागरिकन्युज}}&lt;/ref&gt;

मन्त्री धौकलकी माता सुरप्रभा [[नारायण]]की भक्त थिइन्। कीर्ति मन्दिरको साथमा नारायण मन्दिर पनि निर्माण भयो। ज्योतिषीको सुझावअनुसार त्यस मन्दिरमा राख्ने नारायणको मूर्ति [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] खुर्कोट इलाकामा बनाइयो। खुर्कोट इलाकाबाट ७ जना भरिया लगाई नारायणको मूर्ति काठमाडौँ ल्याउने सिलसिलामा वर्तमान काभ्रेको तिमाल कोटको डाँडोमा बास पर्‍यो। भोलिपल्ट भरियाहरूले मूर्ति बोकेर हिँड्न लाग्दा मूर्ति बोक्नै नसकिने गरी गरुङ्गो भयो र हुरीबतास पनि आएर मूर्ति ल्याउन सकेनन्। त्यसै रातमा माता सुरप्रभालाई सपनामा नारायण भगवान्ले ‘मलाई यसै स्थानमा मन्दिर बनाई स्थापना गरिदेऊ’ भन्ने वाणी भएपछि माता सुरप्रभाले त्यसै स्थानमा मन्दिर बनाई नारायण भगवान्को पूजा गरिन्। अनि ठुलो गुठी जग्गा पनि राखिदिइन्। तसर्थ तिमाल कोटको नारायण मन्दिर प्रधान सेनापति शिवराम सिंह बस्न्यातकी धर्मपत्नी सुरप्रभाले बनाएकी हुन्।

यता कीर्ति मन्दिरका लागि भने ज्योतिषीको अर्को सुझावअनुसार काठमाडौँको पूर्व–दक्षिण पर्ने नजिकैको क्षेत्रबाट नारायणको अर्को मूर्ति ल्याएर स्थापना गरी पूजा गरियो। तसर्थ वर्तमान नारायणहिटी दरबारमा रहेको मन्दिर र मूर्ति धौकलसिंह बस्न्यातले बनाएका हुन्। पछि त्यस मन्दिरको सुधार हुँदै गयो। त्यस नारायण मन्दिरअगाडि परापूर्व कालदेखिको धारा अर्थात् ‘हिटी’ छ। यही नारायण मन्दिर र हिटीको संयुक्त नामबाट वीर शमशेरको पालामा यो क्षेत्रको नाम ‘नारायणहिटी’ भयो।

१८५७ सालमा धौकललाई गडवालको बडाहाकिम (मुख्य प्रशासक) बनाएर पठाइयो। अर्को वर्ष षड्यन्त्र गरी उनको हत्या गरियो। उनको मृत्युपछि कुनै कारणबिना नै सो कीर्ति मन्दिर काजी [[भीमसेन थापा]]ले राज्यमार्फत जफत गराए। धौकल परिवारको बिल्लीबाठ बनाइदिए। सो निवास 

=== थापा खलक ===
धोकालसिंह बस्न्यातबाट जफत गरिएको कीर्ति मन्दिर भीमसेनले आफ्ना भाइ काजी [[बख्तावर सिंह थापा]]लाई दिए। भीमसेन थापाले [[बख्तावर सिंह थापा|बख्तावर सिंह]] समर जंग कम्पनीको [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कम्पनी]] कमान्डर बनाएर  दरवारको  सुरक्षाको जिम्मेवारी दिएका थिए  जिम्मेवारी दिए। कम्पनीले वफादारीपूर्वक श्री ५ को सम्मान र सुरक्षा गरिआएको’ थियो।  तर पछि काजी बख्तावरसिंह थापाको नेतृत्वमा रहँदा कम्पनीमाथि राजकाज उल्ट्याउने षड्यन्त्र गरेको आरोप लाग्यो। यो घटनापछि मुख्तियार भीमसेन थापाले समरजंग कम्पनीलाई पनि सजाय दिए। त्यसबेलाको घटनाक्रम बताउने सरकारी कागजातमा उल्लेख छ, “तत्कालीन मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) भीमसेन थापाद्वारा शाही रक्षकबाट हटाइनुका साथै यसले निशान खडा गरी हिँड्न नपाउने, सुताएर राख्नुपर्ने र चैत दसैँ र बडादसैँको माला पूजामा मात्र उठाउन पाउने व्यवस्था गरिदिए।”&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=साखकर्मी |first=सुनीता |date=२०८० असार २९ |title=ललिता निवास जग्गा प्रकरणमा जोडिने समरजंग कम्पनीको कथा |url=https://www.ukaalo.com/ukaalo-vishesh/20230714-story-of-samarjung-company/8487}}&lt;/ref&gt; [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल- अङ्ग्रेज  युद्ध]] अन्त्यपछि भीमसेन थापालाई बख्तावर सिंह थापा आफ्ना शत्रुहरूको पंक्तिमा सामेल भएको आशंका हुन थालिसकेको थियो। त्यसकारण उनी आफ्नै कान्छो भाइ (बख्तावर सिंह) लाई सजाय दिने मौकाको पर्खाइमा थिए। [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को [[राज्याभिषेक]] समारोहको आसपास भीमसेन थापाले भाइ बख्तावरसिंहलाई बर्खास्त गरे। तर, आमाको याचना सुनेर उनलाई [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट]] पुर्‍याएर जीवितै थुनामा राखे।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

त्यसपछि यो दरबार उनले आफैले राखे।

=== चौतारिया खलक ===
भीमसेन थापाको अकन्टक शासनमा यो दरबार थापा खलक कै मानिसहरूमा रह्यो। राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]को मृत्युपछि उनको पतनको सुरुवात भयो। त्यहीक्रममा राजा राजेन्द्रको कान्छ छोराको मृत्युको घटनालाई लिएर भीमसेन थापालाई मुछियो। यो दरबार सहित उनको सारा सम्पत्ती सर्वस्वहरण गरियो। त्यसपछि यो दरबार [[फत्तेजङ्ग शाह|चौतरिया फत्तेजंग शाह]]ले पाए।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;प्रमुख सेनानी डा. प्रेमसिंह बस्न्यात (डा. बस्न्यात शिवरामसिंह बस्न्यातका १२औँ पुस्ता हुन्)&lt;/ref&gt; [[कोत पर्व]]को समयमा सबै भारदारलाई बोलाइए पनि प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग]] भने कोतमा उपस्थित भएका थिएनन्।  राजा राजेन्द्र स्वयं कीर्ति मन्दिर गएर कोटमा जानलाई भने पछि उनी मन नलागि नलागि राजाज्ञा पालना गर्न कोतमा गए। कोतपर्वमा प्रधानमन्त्री फत्तेजंग मारिएपछि यो दरबार [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले भाइ  [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह]]लाई दिए। 
 
=== रणोद्दिपसिंह निवास ===
कोतपर्वमा [[फत्तेजङ्ग शाह|प्रधानमन्त्री चौतरिया फत्तेजंग]] मारिएपछि जङ्गबहादुरले सो दरबार [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा]]लाई दिएका थिए। [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]को मृत्युपछि रनोद्देप सिंह श्री ३ तथा प्रधानमन्त्री बने। रणोदीप सिंहले हनुमान ढोकामाबाट बालक राजाको सुरक्षाको लागि आफ्नै निवास  कीर्ति मन्दिर लगेर राखे। [[४२ सालको पर्व|१९४२ सालको पर्वमा]] धीर शमशेर राणाका छोराहरूले काका श्री ३ रणोेदीपको हत्या गरी वीरशमशेर श्री ३ बनेपछि धौकलसिंहको कीर्ति मन्दिर भत्काई अर्कै दरबार बनाए। त्यस नारायण मन्दिरअगाडि परापूर्व कालदेखिको धारा अर्थात् ‘हिटी’ छ। यही नारायण मन्दिर र हिटीको संयुक्त नामबाट वीर शमशेरको पालामा यो क्षेत्रको नाम ‘नारायणहिटी’ भयो।

===शाही निवास===
[[चित्र:Old_narayanhiti_palace.jpg|alt=|center|thumb|पुरानो नारायणहिटी दरवार १९२०]]
श्री ३ वीर शमशेरको दुई छोरीहरूको विवाह राजा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम]] सँग भएपछि सो दरबार श्री ३ वीरले छोरीलाई दाइजो दिए।    

[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]लाई सुरक्षाको वहानामा [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा]]ले आफ्नो दरबारको उत्तरी मोहडामा ल्याएर राखे पछि '''दरबार''' बाट '''राजदरबार'''मा परीणत उक्त खण्डको विभिन्न काल खण्डमा निर्माण तथा पुनर्निर्माण हुँदै आयो। त्यसअघि [[पृथ्वीनारायण शाह]]देखिका सबै शाहवंशीय राजाहरू [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]]स्थित [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका दरवार]]मा बस्ने गर्दथे। 

वि.सं. २०२६ सालमा अमेरिकी वास्तुकार बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा पुनर्निमाण गरिएको हो। [[बेन्जामिन पोल्क]] त्यतिखेर कलकत्ता स्थित [[एसिया]]कै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका संचालक थिए। उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा संचालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए। 

त्यसभन्दा त्रिभुवन, महेन्द्र, वीरेन्द्र, दीपेन्द्र र ज्ञानेन्द्रसम्मका [[राजा]]हरू र अन्य धेरै राजपरिवारका सदस्यहरू नारायणहिटीमै जन्मेका हुन्।

== घटेका प्रमुख घटनाहरू ==

=== ४२ सालको पर्व ===

=== प्रजाअतन्त्रको घोषणा, २००७ ===

=== २०१७ को घोषणा ===

=== २०४७ को संविधानको घोषणा ===

===दरबार हत्याकाण्ड, २०५८===
२०५८ साल जेठ १९ गतेको [[दरबार हत्याकाण्ड|दरवार हत्याकाण्ड]] भएको थियो। त्यस घटनामा राजा बिरेन्द्र र उनको सम्पूर्ण परिवार, अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धिरेन्द्र शाह]] लगायत राजपरिवार सदस्यहरूको हत्या भएको थियो।

== कक्षहरू ==
नारायणहिटी दरबारमा जम्माजम्मी ५२ वटा बैठक-कक्षहरू छन्। तीमध्ये बि.स. २०६८ सम्म १९ वटा मात्र सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएका छन्।  

== कास्की बैठक ==
दरबारको मुख्य मोहडामा अवस्थित निकै अग्लो '''गौरीशङ्कर''' नाम दिईएको प्रवेशद्वारबाट भित्र प्रवेश गरेपछि [[कास्की जिल्ला|कास्की]] बैठकमा पुगिन्छ। कास्की बैठकमा राजकीय भ्रमणमा नेपाल आएका विदेशी राष्ट्राध्यक्षहरूको स्वागत, प्रधानमन्त्री, संवैधानिक अङ्गका प्रमुखहरूको सपथ ग्रहण समारोह, पूर्वराजामा राजदूतहरूले ओहोदाको प्रमाणपत्र चढाउ जस्ता  महत्त्वपूर्ण समारोहहरू हुन्थे। 

== तनहुँ बैठक ==
कास्की बैठकको ठीक सामुन्ने गाढा रातो [[गलैँचा]] बिछ्याइएको घुमाउरो भर्‍याङ उक्लिएपछि [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] बैठक पुगिन्छ। भर्‍याङको ठीक माथि काँचको विशाल झल्लर राखिएको छ। 

[[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] कक्षमा संवैधानिक अङ्गका प्रमुख र [[राजदूत]]हरूलाई जलपान गराइन्थ्यो भने [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] कक्षमा विभिन्न हस्ताक्षर समारोह गर्ने गरिन्थ्यो। [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] कक्षलाई विदेशी राष्ट्रप्रमुखलाई भेट गर्न आउने विशिष्ठ व्यक्तिहरूले प्रतीक्षालयका रूपमा प्रयोग गर्थे भने रोल्पा कक्षमा उनीहरूले भेटघाट गर्ने गर्थे। [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] कक्षदेखि [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] कक्षसम्मको कोरिडोरमा विगतमा [[दरवार]]मा रात बिताएका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूसित तत्कालीन राजा वीरेन्द्र र रानी ऐश्वर्यले खिचाएका तस्बिरहरू झुण्ड्याइएका छन्। [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] कक्षमा राखिएको भव्य पलङमा विदेशी राष्ट्राध्यक्षले सयन गर्थे भने उनका पत्नीका लागि [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]]कक्ष र नजीकका नातेदारका लागि अछाम कक्षमा सुत्ने गर्थे। विदेशी प्रमुखहरूका लागि भोजन गर्न [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] कक्षको व्यवस्था गरिएको थियो भने [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] कक्षमा खानपान पछि उनीहरू आराम गर्थे। [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] कक्ष चाहिँँ गोरखा बैठकामा विशेष कार्यक्रम हुँदा अनुमति नपाएका राजपरिवारका अन्य सदस्यहरूले अवलोकन गर्न मिल्ने गोप्य कक्षका रूपमा प्रयोग हुने गर्दथ्यो। [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] कक्षमा [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] बैठकमा विशेष समारोह हुँदा मन्त्रीगण, राजप्रासादसेवाका उच्च पदाधिकारीहरू लगायत बसेर कार्यक्रम अवलोकन गर्थे भने 

== गोरखा बैठक ==
गोरखा बैठकमा सुशोभन समारोह, युवराज उमेर पुगेको घोषणा गरिन्थ्यो। राजा वीरेन्द्रले २०४७ सालको [[संविधान]] सोही कक्षमा रहेको सिंहासनमा बसेर घोषणा गरेका थिए।

यसैगरी, [[मुगु जिल्ला|मुगु]] कक्षमा [[राजा]] त्रिभुवनले प्रयोग गरेका सामग्रीहरूलाई सङ्कलन गरी राखिएको छ। [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] कक्षमा रात्रीभोजको आयोजना गरिन्थ्यो भने [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] कक्ष पूर्वराजाको निजी कार्यालयको रूपमा रहेको थियो। [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] कक्ष राजाको आराम गर्ने कक्ष थियो भने [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] कक्ष राजाको सयनका रूपमा प्रयोग हुन्थ्यो। [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] कक्षमा विजयादशमीका दिन टीका लगाउने स्थानका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। त्यस कक्षमा २०५५ भदौ ४ गते र २०५९ माघ १० गते राजपरिवारका सदस्यहरूको सामूहिक तस्बिर राखिएको छ। तस्बिरको मुनि सम्पूर्ण सदस्यहरूले हस्ताक्षर गरेका थिए।

== त्रिभुवन सदन ==
हाललाई खुला गरिएको मध्ये त्रिभुवन सदन अर्को आकर्षणको केन्द्र हो। राजा त्रिभुवनको निवासका रूपमा रहेको यस भवनमा २०५८ साल जेठ १९ गतेको [[दरबार हत्याकाण्ड|दरवार हत्याकाण्ड]] भएको थियो। त्यस घटनामा राजा बिरेन्द्र र उनको सम्पूर्ण परिवार, अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धिरेन्द्र शाह]] लगायत राजपरिवारसदस्यहरूको हत्या भएको थियो। २०६१ सालमा त्यो भवनलाई पूर्ण रूपमा भत्काइयो। अहिले त्यस भवनको जगमा इँटको गारो लगाइएको छ। त्यहाँ वीरेन्द्र, ऐश्वर्य, दीपेन्द्र गोली लागि ढलेको स्थानहरू उल्लेख गरिएका छन्।

नारायणहिटी दरबारको ठीक पछाडि रहेको फोहरा बगैँचा पनि आर्कषक छ। त्यो बगैचा त्रिभुवनले बनाउन लगाएका थिए। त्यस बगैँचाको बीचमा सानो पानीको कुण्ड बनाइएको छ। त्यहाँ घुम्ने र गोल घर छन्। नेपालमा भएको पहिलो दक्षिण एसियाली सम्मेलनमा विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूको सम्मानमा त्यसै बगैँचामा भोजको आयोजना गरिएको थियो। पछिल्लो पटक ज्ञानेन्द्र शाहले विशेष [[चाडपर्व]]का अवसरमा त्यस बगैँचामा अपरान्हको भोज आयोजना गर्ने गरेका थिए। तत्कालीन राजा महेन्द्र मञ्जिलमा बस्थे भने वीरेन्द्र श्री सदनमा बस्थे तर आएका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरू दरबारमा रात बिताउन बसेका बेला उनीहरूले अप्ठेरो नमानुन् भन्नका लागि ती राजाहरू आफ्नो घरमा नबसी दरबारको धनकुटा बैठकमा रात बिताउन आउने गर्थे तर ज्ञानेन्द्र चाहिँँ निर्मल निवास छाडेपछि धनकुटा बैठकमा सरेका थिए।
&lt;ref&gt;[http://www.gorkhapatra.org.np/mag/yubamanch.detail.php?article_id=273&amp;cat_id=6 जनतालाई लोभ्यायो नारायणहिटीले]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  गोरखापत्र&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[राणाकालीन दरबारहरू|राणाकालीन दरबार]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य सूत्र==
{{Commonscat|Narayanhity Royal Palace|नारायणहिटी दरवार}}

[[श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँका सङ्ग्रहालयहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]]</text>
      <sha1>solkxn0evj5tns5tjnrxq04h4wlfpc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बङ्गाल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13883</id>
    <revision>
      <id>1366914</id>
      <parentid>1321914</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T00:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81477" sha1="exgv6wj8ia0zqxcbfxi67dods2vyv71" xml:space="preserve">{{विशेष लेख}}
{{Infobox settlement
| name = बङ्गाल&lt;br&gt;&lt;small&gt;बाङ्ला&lt;/small&gt;
| other_name = 
| type = [[एसिया]] महादेशको एक भाग
| image_skyline = Map of Bengal.svg
| imagesize = 
| image_caption = बङ्गालको नक्शा; [[बङ्गलादेश]] र [[भारत]]का ([[पश्चिम बङ्गाल]], [[त्रिपुरा]] र बराक उपत्यका)
| subdivision_type = महादेश
| subdivision_name = [[एसिया]]
| subdivision_type1 = देश
| subdivision_name1 = [[बङ्गलादेश]] {{ubl| [[भारत]] ([[पश्चिम बङ्गाल]], [[त्रिपुरा]], बराक उपत्यका)}}
| parts_type = ठुला सहर
| parts_style = list
| p1 = {{झन्डा चिह्न|बङ्गलादेश}} [[ढाका]]
| p2 = {{झन्डा चिह्न|भारत}} [[कोलकाता|कलकत्ता]]
| p3 = {{झन्डा चिह्न|बङ्गलादेश}} [[चट्टोग्राम]]
| p4 = {{झन्डा चिह्न|भारत}} [[अगरतला|आगरतला]]
| p5 = {{झन्डा चिह्न|बङ्गलादेश}} [[खुल्ना|खुलना]] [[राजशाही]]
| area_total_km2 = २,५४,११०
| population_as_of = सन् २०११
| population_total = २५ करोड
| population_density_km2 = Auto
| blank1_name = राष्ट्रिय भाषा
| blank1_info = '''[[बङ्गलादेश]]''' – [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|शीर्षक=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh|युआरएल=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&amp;sections_id=24550|वेबसाइट=bdlaws.minlaw.gov.bd|प्रकाशक=Ministry of Law, The People's Republic of Bangladesh|पहुँचमिति=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;
'''[[पश्चिम बङ्गाल]]''' – [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]&lt;ref name=nclmanurep2010&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |शीर्षक=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |पृष्ठ=122–126 |प्रकाशक=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |पहुँचमिति=२० जुन २०१८ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |अभिलेखमिति=१३ मे २०१२ }}&lt;/ref&gt;
}}

'''बङ्गाल''' [[पाकिस्तान]]को विभाजन भन्दा पहिला [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा [[भारत]]को एक अखण्ड प्रान्त थियो। [[पश्चिम बङ्गाल]], [[बङ्गलादेश]] र केही छिमेकी प्रान्त जस्तै [[बिहार]], [[ओडिसा|उडिसा]] आदिका केही भू-भाग बङ्गाल क्षेत्रमा पर्ने गर्दथ्यो। पाकिस्तान विभाजन पछि बङ्गाल क्षेत्रको पूर्वी भाग (पूर्व बङ्गाल) [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व पाकिस्तान]] बनेको थियो। पछि पूर्व पाकिस्तान पाकिस्तानबाट विभाजित भएर [[बङ्गलादेश]] नामबाट एउटा देश बनेपछि [[ढाका]]लाई देशको राजधानी बनाइएको थियो। पूर्व बङ्गाल बङ्गलादेशमा परिणत भएपनि [[पश्चिम बङ्गाल]] अहिले पनि भारतको एक प्रान्तको रूपमा छ जसको प्रान्तीय राजधानी [[कोलकाता|कलकत्ता]] हो।

राजनैतिक रूपमा बङ्गाललाई पूर्वमा [[बङ्गलादेश]] र भारतीय राज्य [[पश्चिम बङ्गाल]]मा विभाजन गरिएको छ। बङ्गाल सल्तनत र औपनिवेशिक कालखण्डमा यस क्षेत्रलाई आधुनिक बिहार, [[झारखण्ड]], [[ओडिसा|उडिसा]], [[असम]], [[त्रिपुरा]], [[मिजोरम]], [[मेघालय]], [[नागाल्यान्ड]] र भारतको [[मणिपुर]] राज्यहरू र [[म्यानमार|बर्मा]]का केही भागहरू समावेश थिए।&lt;ref name=&quot;Mazumdar2014&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lewis |first1=David |title=Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society |date=31 October 2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50257-3 |pages=44, 45 |url= https://books.google.com/books?id=5lH40gT7xvYC&amp;pg=PA44 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;factsanddetails&quot;&gt;{{Cite web |url= http://factsanddetails.com/india/Minorities_Castes_and_Regions_in_India/sub7_4b/entry-4198.html |title=Bengalis |work=Facts and Details |access-date=15 May 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170730013507/http://factsanddetails.com/india/Minorities_Castes_and_Regions_in_India/sub7_4b/entry-4198.html |archive-date=30 July 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; सन् २०११ मा बङ्गालको जनसङ्ख्या २५ करोड रहेको अनुमान गरिएको थियो। यो क्षेत्र विश्वको सबैभन्दा घना बस्ती भएको क्षेत्रमध्ये एक हो। तीमध्ये अनुमानित १६ करोड मानिसहरू बङ्गलादेशमा बसोबास गर्छन् भने ९१.३ करोड मानिसहरू पश्चिम बङ्गालमा बसोबास गर्छन्। यस क्षेत्रका प्रमुख नश्लवादी समूह बङ्गाली हुन्, जसले हिन्द-आर्य [[बङ्गाली भाषा]] बोल्दछन्।&lt;ref name=&quot;Mazumdar2014&quot;&gt;{{cite book |author=Arijit Mazumdar |title=Indian Foreign Policy in Transition: Relations with South Asia |url= https://books.google.com/books?id=DHJeBAAAQBAJ&amp;pg=PA86 |date=27 August 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-69859-3 |pages=86}}&lt;/ref&gt; बङ्गालादेशमा बङ्गालका मुस्लिमहरू सबैभन्दा धेरै छन् भने पश्चिम बङ्गालमा बङ्गाली [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरू सबैभन्दा धेरै रहेका छन्। [[भारत]] र [[पूर्वी पाकिस्तान]]बीच विभाजन हुँदा यो क्षेत्र विभाजित भएको थियो।

यस क्षेत्र बाहिर भारतीय राज्य त्रिपुरा र असमको बाराक उपत्यकामा बङ्गाली-बहुसङ्ख्यक जनसङख्या रहेको छ। [[अरुणाचल प्रदेश]], [[दिल्ली]], [[छत्तीसगढ]], [[झारखण्ड]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड]] र [[उत्तराखण्ड]] राज्यमा पनि बङ्गालीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको छ।&lt;ref name=&quot;langminor&quot;&gt;{{cite web |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |website=nclm.nic.in |publisher=Ministry of Minority Affairs |access-date=2 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date=8 July 2016 }}&lt;/ref&gt;

पहाडी वर्षावन लगायतका घना जङ्गलहरूले बङ्गालको उत्तरी र पूर्वी क्षेत्रहरूलाई र अग्लो जङ्गल भएको क्षेत्रले यसको केन्द्रीय क्षेत्रलाई ढाकेको छ। यस क्षेत्रको उच्चतम उचाइ विन्दु पश्चिम बङ्गालको [[दार्जिलिङ जिल्ला]]मा अवस्थित [[सन्दकपुर]] (३६३६ मि. ११,९३० फुट) हो। समुद्रितटमा रहेको दक्षिणपश्चिम भूभागहरूमा [[सुन्दरवन]] रहेको छ जुन विश्वकै सबैभन्दा ठुलो म्याङ्ग्रोभ जङ्गल र [[पाटे बाघ]]को बासस्थान हो। समुद्रीतटको  दक्षिणपूर्वमा कोक्सबाजार अवस्थित छ जुन संसारको सबैभन्दा लामो समुद्री किनार हो जसले १२५ किलोमिटरको क्षेत्रलाई ओगटेको छ। यस क्षेत्रमा मनसुनको हावापानी छ, जुन बङ्गाली पात्रो अनुसार ६ [[ऋतु]]हरूमा विभाजित छ।&lt;ref name=&quot;thingsasian&quot;&gt;{{cite web |url= http://thingsasian.com/story/coxs-bazar-bangladesh-worlds-longest-beach |title=Cox's Bazar, Bangladesh – the World's Longest Beach |website=ThingsAsian |access-date=7 January 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170426004823/http://thingsasian.com/story/coxs-bazar-bangladesh-worlds-longest-beach |archive-date=26 April 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

यस क्षेत्रका बासिन्दाहरूले भारतीय समाजको सामाजिक-साँस्कृतिक आन्दोलन र भारतको स्वतन्त्रताको लागि भएको आन्दोलनमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका थिए। जसमा क्रान्तिकारी समूहहरूको प्रभुत्व थियो। [[ब्रिटिस राज]]लाई परास्त गर्ने सशस्त्र प्रयास सन्यासी र फकीर विद्रोहबाट सुरु हुँदै [[सुभाषचन्द्र बोस]]ले अङ्ग्रेजहरू विरुद्ध लड्न जापानसँग सम्बद्ध भारतीय राष्ट्रिय सेनालाई नेतृत्व गर्दा चरमोत्कर्षमा पुर्‍याएका थिए। स्वतन्त्रताका लागि भएका प्रयासहरूमा थुप्रै बङ्गालीहरूको मृत्यु भएको थियो भने थुप्रैलाई अण्डमानमा रहेको काला पानी कारागारमा निर्वासित गरिएको थियो। सन् १९४६ मा यस क्षेत्रलाई भारत र पाकिस्तानको बीचमा विभाजन गरिएको थियो। यस विभाजनलाई बङ्गालको (सन् १९४७) विभाजन पनि भनिन्छ। यसले क्षेत्रलाई प्रमुख मुस्लिम र हिन्दु जनसङ्ख्याको बीचमा विभाजन गरेको थियो। यस कदमको बङ्गालका प्रधानमन्त्री हुसेन सुहरावार्दी र राष्ट्रवादी नेता शरतचन्द्र बोसले विरोध गरेका थिए भने उनीहरूले एक संयुक्त र स्वतन्त्र राष्ट्र बङ्गालको लागि अभियान चलाएका थिए। बेलायती कुटनीतिको लक्ष्य तथा मुसलमान र हिन्दुबीचको साम्प्रदायिक द्वन्द्वका कारण यो प्रयास विफल भएको थियो। त्यसपछि [[पश्चिम बङ्गाल]] [[भारत]]को र पूर्वी बङ्गाल [[पाकिस्तान]]को भाग बनेको थियो। सन् १९७१ मा पूर्वी बङ्गालको लागि [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|स्वतन्त्रताको युद्ध]] मार्फत एक स्वतन्त्रता राष्ट्रको रूपमा [[बङ्गलादेश]]को उदय भएको थियो।

== भूगोल ==

अधिकांश बङ्गाल क्षेत्र गङ्गा-ब्रह्मपुत्रको त्रिकोणत्मक द्वीपमा पर्दछन् भने यसको उत्तर, उत्तरपूर्व र दक्षिणपूर्वमा उच्च भूभागहरू रहेका छन्। गङ्गाको त्रिकोणत्मक द्वीप [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]], [[मेघना नदी|मेघना]] र आ-आफ्नो उपनदीहरूको सङ्गमबाट उत्पन्न भएको हो। बङ्गालको कुल क्षेत्रफल २,३२,७५२ वर्ग किलोमिटर रहेको छ जसमा [[पश्चिम बङ्गाल]]को क्षेत्रफल ८८,७५२ वर्ग किमी र [[बङ्गलादेश]] १,४७,५७० वर्ग किमी रहेको छ।

समथर र उर्वर मैदानले बङ्गलादेशको भूगोलमा प्रभुत्व जमाएको छ। चट्टोग्रम पहाडी भेग र सिलेेेट क्षेत्रका अधिकांश हिमाली भेगहरूमा बसोबास रहेको छ। बङ्गलादेशका अधिकांश भाग समुन्द्री सतहबाट १० मिटर (३३ फिट) को उचाइमा रहेको छ भने समुद्री सतह १ मिटर (३.३ फिट) माथि उठ्ने हो भने करिब १०% जमिन जलमग्न हुने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=ali&gt;{{cite journal |last=Ali |first=A |year=1996 |title=Vulnerability of Bangladesh to climate change and sea level rise through tropical cyclones and storm surges |doi=10.1007/BF00175563 |journal=Water, Air, &amp; Soil Pollution |volume=92 |issue=1–2 |pages=171–179  |bibcode=1996WASP...92..171A |s2cid=93611792 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF00175563|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; यस न्यून उचाइका कारण यस क्षेत्रको अधिकांश भाग मनसुनका कारण मौसमी बाढीको अति जोखिममा परेको छ। बङ्गलादेशको सबैभन्दा अग्लो बिन्दु मौदोक पहाडी भेग १,०५२ मिटर (३,४५१ फिट) को उचाइमा रहेको छ।&lt;ref&gt;[http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html#keok Summit Elevations: Frequent Internet Errors.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725020735/http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html |date=25 July 2013 }} Retrieved 13 April 2006.&lt;/ref&gt;  तटरेखाको एक प्रमुख भागमा दलदली जङ्गल, सुन्दरबन, विश्वकै सबैभन्दा ठुलो दलदली जङ्गल [[पाटे बाघ]] लगायत विविध वनस्पति तथा पशुपन्छीहरूको बासस्थान रहेको छ। सन् १९९७ मा यो क्षेत्रलाई खतरामा परेको भनी घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref name=sundarbans&gt;{{cite journal |last=IUCN |year=1997 |title=Sundarban wildlife sanctuaries Bangladesh |journal=World Heritage Nomination-IUCN Technical Evaluation}}&lt;/ref&gt;

पश्चिम बङ्गाल भारतको पूर्वी नाकामा रहेको छ भने यो उत्तरमा हिमालयदेखि दक्षिणमा [[बङ्गालको खाडी]]सम्म फैलिएको छ। यस राज्यको कुल क्षेत्रफल ८८,७५२ वर्ग किमी रहेको छ। राज्यको उत्तरी भागमा पर्ने दार्जिलिङ हिमाली पहाडी क्षेत्र पूर्वी हिमालय अन्तर्गत पर्दछ। यस क्षेत्रमा राज्यको सर्वोच्च शिखर [[सन्दकपुर]] (३,६३६ मी) रहेको छ।&lt;ref name=area&gt;{{cite web |url=http://www.indianmirror.com/geography/geo9.html |title=Statistical Facts about India |access-date=26 October 2006 |publisher=indianmirror.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026055639/http://www.indianmirror.com/geography/geo9.html |archive-date=26 October 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; साँघुरा तराई क्षेत्रले यस क्षेत्रलाई मैदानबाट छुट्याउँँछ भने यो क्षेत्र दक्षिणतर्फ गङ्गाको त्रिकोणत्मक द्वीपमा परिणत हुन्छ। एउटा सानो तटीय क्षेत्र दक्षिणको अत्यन्तै दक्षिणमा छ भने सुन्दरबान दलदली जङ्गल गङ्गा त्रिकोणत्मक द्वीपको उल्लेखनीय भौगोलिक स्थल हुन्।&lt;ref name=sandak&gt;{{cite web |url=http://yhaindia.org/sandakphu_trek.htm |title=National Himalayan Sandakphu-Gurdum Trekking Expedition: 2006 |access-date=26 October 2006 |publisher=Youth Hostels Association of India: West Bengal State Branch |archive-url=https://web.archive.org/web/20061024013140/http://www.yhaindia.org/sandakphu_trek.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date=24 October 2006}}&lt;/ref&gt;

पश्चिम बङ्गालका कम्तीमा ९ र बङ्गलादेशका ४२ जिल्लाहरूमा [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को अधिकतम अनुमित सीमा वा प्रति अरब ५० भागभन्दा माथि आर्सेनिक स्तर रहेको छ। यस क्षेत्रमा शुद्धीकरण नगरिएका पानी मानव उपभोगका लागि अयोग्य रहेको छ।&lt;ref name=chowdhury&gt;{{cite journal |title=Groundwater arsenic contamination in Bangladesh and West Bengal, India |last1=Chowdhury |first1=U. K. |last2=Biswas |first2=B. K. |last3=Chowdhury |first3=T. R. |last4=Samanta |first4=G. |last5=Mandal |first5=B. K. |last6=Basu |first6=G. C. |last7=Chanda |first7=C. R. |last8=Lodh |first8=D. |last9=Saha |first9=K. C. |last10=Mukherjee |first10=S. K. |last11=Roy |first11=S. |last12=Kabir |first12=S. |last13=Quamruzzaman |first13=Q. |last14=Chakraborti |first14=D. |display-authors=3 |date=May 2000 |journal=Environmental Health Perspectives | volume=108 |issue=4 |pages=393–397 |url=http://www.ehponline.org/members/2000/108p393-397chowdhury/chowdhury-full.html |doi=10.2307/3454378 |jstor=3454378 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927002931/http://www.ehponline.org/members/2000/108p393-397chowdhury/chowdhury-full.html |archive-date=27 September 2007 |pmid=10811564 |pmc=1638054}}&lt;/ref&gt; शुद्धीकरण नगरिएको पानीले आर्सेनिकोसिस, छालाको क्यान्सर र शरीरका अन्य विभिन्न जटिलताहरू निम्त्याउँछ।

&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;220&quot; heights=&quot;180&quot; caption=&quot;भूभागका दृश्यहरू&quot;&gt;
चित्र:Burishwar River in Barguna, Bangladesh (2).jpg|बङ्गलादेशको एक नदी
चित्र:A Canvas- Mustard field and Date Trees (11923934543).jpg|पश्चिम बङ्गालको एक तोरी खेत तथा समथर मैदान
चित्र:Tea Garden near Srimangal, Sylhet, Bangladesh.jpg|बङ्गलादेशमा रहेको एक चिया बारी
चित्र:Early morning golden color Kangchenjunga (Kanchenjunga).jpg| सिलिगुडी राष्ट्रिय निकुञ्जबाट देखिने [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] हिमाल, पश्चिम बङ्गाल 
&lt;/gallery&gt;

=== भौगोलिक भेद ===
==== उत्तर बङ्गाल ====
[[चित्र:Kalimpong 28.jpg|thumb|घाम लागेको दिनमा [[नेपाल]] र [[सिक्किम]]का हिमशिखरहरू उत्तरी [[बङ्गलादेश]] र [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[दार्जिलिङ जिल्ला]]बाट देख्न सकिन्छ।| alt=]]

उत्तर बङ्गाल [[बङ्गलादेश]]को उत्तर-पश्चिमी र पश्चिम बङ्गालको उत्तरी भागको लागि प्रयोग गरिने शब्द हो। बङ्गलादेशी भागहरूमा [[राजशाही विभाग]] र [[रङ्पुर विभाग]] रहेको छ। सामान्यतया यो जमुना नदीको पश्चिम र पद्मा नदीको उत्तरमा रहेको क्षेत्र हो भने यसमा बरेन्द्र भूमि पनि समावेश रहेको छ। राजनीतिक रूपमा [[पश्चिम बङ्गाल]]को भागमा जलपाइगुडी विभाग ([[अलिपुरद्वार जिल्ला|अलिपुरद्वार]], [[कूचबिहार जिल्ला|कूचबिहार]], [[दार्जिलिङ जिल्ला|दार्जिलिङ]], जलपाइगुरी, [[उत्तर दिनाजपुर जिल्ला|उत्तर दिनाजपुर]], [[दक्षिण दिनाजपुर जिल्ला|दक्षिण दिनाजपुर]] र [[मालदह जिल्ला|मालदह]]) र [[बिहार]]का भागहरू एक साथ किशनगन्ज जिल्ला पर्दछन्। दार्जिलिङ पहाडी भूभाग पनि उत्तर बङ्गालको एक भाग हो। जयपुरीगुरी, अलीपुरद्वार र कूचबिहारका मानिसहरूले मात्र आफूलाई उत्तर बङ्गाली भनेर चिनाइरहेका छन्। उत्तर बङ्गाललाई तराई र [[डुवर्स]] क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको छ। उत्तर बङ्गाल आफ्नो समृद्ध साँस्कृतिक सम्पदाका लागि पनि प्रख्यात रहेको छ। यसमा युनेस्कोका दुई विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू पर्दछन्। बङ्गाली बाहुल्यताबाहेक उत्तर बङ्गालमा [[नेपाली]], [[सन्थाल जाति]], लेप्चा र राजवंशी लगायत अन्य धेरै समुदायहरूको बसोबास रहेको छ।

==== उत्तरपूर्वी बङ्गाल ====

[[चित्र:Madhabkunda waterfall (1).JPG|thumb|यस क्षेत्रमा पर्ने एक झरना|alt=|330x330px]]

पूर्वोत्तर बङ्गाल भन्नाले सिलेट क्षेत्रलाई जनाउँछ। यो क्षेत्र बङ्गलादेशको [[सिलेट विभाग]] र भारतीय राज्य [[असम|आसाम]]को करिमगन्ज जिल्ला समेटिएको क्षेत्र हो। यो क्षेत्र आफ्नो विशिष्ट उर्वर उच्च भू-भाग, विस्तृत चिया खेती, वर्षावनका लागि प्रख्यात छ। सुर्मा र बाराक नदी यस क्षेत्रका भौगोलिक चिह्नहरू हुन्।&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book |title=An Easy Introduction to the History and Geography of Bengal: For the Junior Classes in Schools |author=Lethbridge, E. |date=1874 |publisher=Thacker |url=https://archive.org/details/easyintroduction00lethrich |page=[https://archive.org/details/easyintroduction00lethrich/page/5 5] |access-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt;  [[सिलेट|सिलेट सहर]] यसको सबैभन्दा ठुलो सहरी केन्द्र हो भने यो क्षेत्र आफ्नो अनुपम क्षेत्रीय भाषाको लागि प्रसिद्ध छ जसलाई सिल्हटी भाषा भनिन्छ। यस क्षेत्रको प्राचीन नाम श्रीहट्टा हो। यस क्षेत्रलाई कामरूपा र हरिकेला राज्यहरूका साथै बङ्गाल सल्तनतले शासन गरेको थियो। पछि यो [[मुगल साम्राज्य]]को एक [[जिल्ला]] बनेको थियो। प्रमुख बङ्गाली जनसङ्ख्याको साथसाथै विष्णुप्रिया मणिपुरी, खसिया र अन्य आदिवासी अल्पसङ्ख्यकहरू बसोबास यस क्षेत्रमा रहेको छ।&lt;ref name=&quot;en.banglapedia.org&quot;&gt;{{cite book |last=Akhter |first=Nasrin |year=2012 |chapter=Sarkar |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sarkar |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}&lt;/ref&gt; यो क्षेत्र बङ्गाल र पूर्वोत्तर भारतको चौतर्फी मार्ग हो।

==== मध्य तथा दक्षिण बङ्गाल ====

मध्य बङ्गाल भन्नाले बङ्गलादेशको [[ढाका विभाग]]लाई जनाउँदछ। मध्य बङ्गाल अन्तर्गत घना [[साल]]को रूख जङ्गल र उकालो मधुपुर क्षेत्र समावेश छ। पद्म नदीले यस क्षेत्रको दक्षिणी भागलाई कटान गरी फरिदपुर क्षेत्रलाई विभाजन गरेको छ। यसको उत्तरमा [[मयमनसिंह जिल्ला|मयमनसिङ्ह]] र [[टाङ्गाइल जिल्ला|टाङ्गाइल]] क्षेत्रहरू रहेका छन्।

दक्षिण बङ्गालले दक्षिण पश्चिमी बङ्गलादेश र भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको दक्षिणी भाग ओगटेको छ। बङ्गलादेशी भागमा [[खुलना विभाग]], [[बरिसाल विभाग|बरिशाल विभाग]] र प्रस्तावित फरिदपुर विभाग रहेको छ भने दक्षिण बङ्गालको भारतीय भागमा १२ जिल्लाहरू; [[कोलकाता|कलकत्ता]], हाओडा, [[हुगली जिल्ला|हुगली]], [[बर्धमान जिल्ला|बर्धमान]], [[पूर्व मेदिनीपुर जिल्ला|पूर्वी मेदिनीपुर]], [[पश्चिम मेदिनीपुर जिल्ला|पश्चिम मेदिनीपुर]], [[पुरुलिया]], [[बाँकुडा]], [[बीरभूम जिल्ला|वीरभूम]], [[नदिया जिल्ला|नादिया]], [[दक्षिण २४ परगना जिल्ला|दक्षिण २४ परगना]] र [[उत्तर २४ परगना जिल्ला|उत्तर २४ परगनाा]] समावेश छन्।&lt;ref name=swhydro&gt;{{cite web |url=http://www.swhydro.arizona.edu/07symposium/presentationpdf/ChristianaD_pro.pdf |title=Arsenic Mitigation in West Bengal, India: New Hope for Millions |author=David Christiana |publisher=Southwest Hydrology |page=32 |date=1 September 2007 |access-date=20 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305124232/http://www.swhydro.arizona.edu/07symposium/presentationpdf/ChristianaD_pro.pdf |archive-date=5 March 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xgoYwm4xiVYC&amp;q=%22South%20Bengal%22&amp;pg=PA322 |title=Agroforestry: Systems and Practices |isbn=9788189422622 |last1=Puri |first1=Sunil |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=toTvPa0CRIgC&amp;q=South%20Bengal%20area%20districts&amp;pg=PA347 |title=Gandhi and globalisation |isbn=9788183242967 |last1=Reddy |first1=Angadi Ranga |year=2009}}&lt;/ref&gt;

[[सुन्दरवन]] एक प्रमुख जैविक विविधता प्रमुख केन्द्र हो। यो दक्षिण बङ्गालमा अवस्थित छ। [[बङ्गलादेश]]ले सुन्दरवनको ६०% भाग ओगटेको छ भने वनको बाँकी भाग [[भारत]] अन्तर्गत पर्दछ।

==== दक्षिणपूर्वी बङ्गाल ====
[[चित्र:Cox's Bazar beach 15.jpg|thumb|दक्षिणपूर्वी बङ्गालमा रहेको कोक्सबाजार]]

दक्षिणपूर्वी बङ्गाल भन्नाले दक्षिणपूर्वी बङ्गलादेशको [[चट्टोग्राम विभाग]]को पहाडी र तटीय क्षेत्रको [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली भाषी]] क्षेत्रलाई जनाउँदछ।&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{cite book |title=A History of Early Modern Southeast Asia, 1400–1830 |author1=Andaya, B. W. |author2=Andaya, L. Y. |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-88992-6 |url=https://books.google.com/books?id=0Rh2BgAAQBAJ&amp;pg=PA220 |page=220 |access-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;{{cite book |title=Modern World System and Indian Proto-industrialization: Bengal 1650–1800 |author=Singh, A. K. |date=2006 |volume=1 |publisher=Northern Book Centre |isbn=9788172112011 |url=https://books.google.com/books?id=WwNUblS-jpwC&amp;pg=PA225 |page=225 |access-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google4&quot;&gt;{{cite book |title=Islam in Bangladesh |author=Banu, U. A. B. Razia Akter |year=1992 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-09497-0 |url=https://books.google.com/books?id=XyzqATEDPSgC&amp;pg=PA6 |page=6 |access-date=7 January 2017 |quote=in Samatata (South-east Bengal) where the Buddhist Khadaga dynasty ruled throughout the fifth, sixth and seventh centuries AD.}}&lt;/ref&gt; दक्षिणपूर्वी बङ्गाल यसको समुद्री किनारका सम्पदाहरूको लागि प्रख्यात छ। यस क्षेत्रमा प्राचीन कालमा बङ्गाली हरिकेला र समता राज्यहरूको प्रभुत्व थियो। यो ९औँ शताब्दीमा अरबी व्यापारीहरू माझ हर्कान्ड नामले परिचित थियो।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rashid |first=M Harunar |year=2012 |chapter=Harikela |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Harikela |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}&lt;/ref&gt; मध्यकालीन समयमा यस क्षेत्रलाई बङ्गालको सल्तनत, त्रिपुरा राज्य, आरामान अधिराज्य, पुर्तगाली साम्राज्य र मुगल साम्राज्यले शासन गरेको थियो। [[ब्रिटिस राज|बेलायती शासन]]को आगमन हुनु पूर्व यस क्षेत्रले यी साम्राज्यहरूको शासन रहेको थियो। बङ्गालको चाँटगाँइया उपभाषा दक्षिणपूर्वी बङ्गालको तटीय क्षेत्रमा प्रचलित छ। यस क्षेत्रमा बङ्गाली जातिको साथसाथै चाक्मा, मर्मा, चाञ्चाङ्ग्या र बोम जाति लगायत भोट-बर्मेली जातीय समूहहरूको पनि बसोबास रहेको छ।

दक्षिणपूर्वी बङ्गाललाई दक्षिणपूर्वी [[एसिया]]को पुल मानिन्छ र आराकानको उत्तरी भागलाई पनि ऐतिहासिक रूपमा यसको एक भाग मानिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chittagong to bridge S Asian nations |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-226586.html |newspaper=The Daily Star |date=17 March 2012 |access-date=12 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813113736/http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-226586.html |archive-date=13 August 2016 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813113736/http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-226586.html |date=13 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

== शब्दको व्युत्पत्ति तथा जातीयता ==

बाङ्ला वा बङ्गाल शब्दको उत्पत्ति अज्ञात छ तर यो शब्दको उत्पत्ति द्रविड भाषा बोल्ने जाति वा समूहबाट भएको हो भन्ने विश्वास गरिन्छ जसलाई बङ वा बाङ भनिन्छ। बङ जातीय समूह ईसापूर्व १००० तिर त्यस क्षेत्रमा बसोबास गरेको भनी विश्वास गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Urmi |date=2014 |title=Bangladesh – Culture Smart!: The Essential Guide to Customs &amp; Culture |url=https://books.google.com/books?id=1HelAwAAQBAJ&amp;pg=PT26 |publisher=Kuperard |pages=26– |isbn=978-1-85733-696-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/place/Vanga |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Vanga |access-date=7 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730062030/https://www.britannica.com/place/Vanga |archive-date=30 July 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

अर्को सिद्धान्तमा भनिए अनुसार शब्द भाङ्गा (बङ्ग) शब्दबाट उत्पत्ति भएको हो। यो शब्द अस्ट्रियाली शब्द &quot;बङ्गा&quot; अर्थात अङ्गुमालीबाट आएको हो। बङ्ग शब्दलाई जनाउने अर्को शब्द प्राचीन भारतीय ग्रन्थहरू जस्तै [[वेद]], जैन ग्रन्थ, [[महाभारत]] र [[पुराण]]मा उल्लेख गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sengupta |first=Nitish K |url=https://books.google.com/books?id=kVSh_TyJ0YoC |title=Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib |date=2011 |publisher=Penguin Books India |page=10 |isbn=978-0-14-341678-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; बङ्गाल शब्दको सबैभन्दा पुरानो उल्लेख राष्ट्रकूट गोविन्द ३ (८०५ ई.पू.) को शिलालेखमा गरिएको छ जहाँ भङ्गालाका राजा धर्मपालाको कथा लेखिएको छ।&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite book |last=SenGupta |first=Amitabh |date=2012 |title=Scroll Paintings of Bengal: Art in the Village |publisher=AuthorHouse UK |page=14 |isbn=978-1-4678-9663-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bd0014%29 |title=Bangladesh: early history, 1000&amp;nbsp;B.C.–A.D. 1202 |date=September 1988 |website=Bangladesh: A country study |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |access-date=1 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207010051/http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+bd0014%29 |archive-date=7 December 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

प्राचीन अस्ट्रालयडहरू बङ्गालका प्रथम बासिन्दाहरू हुन्। द्रविड जाती दक्षिण भारतबाट, तिब्बती-बर्मेली जाती हिमालयबाट भने हिन्द-आर्य जाती उत्तर-पश्चिम भारतबाट यस क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Keay |first=John |year=2000 |title=India: A History |publisher=Atlantic Monthly Press |page=220 |isbn=978-0-87113-800-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite book |last1=Allan |first1=J. |last2=Haig |first2=T. Wolseley |last3=Dodwell |first3=H. H. |year=1934 |editor-last=Dodwell |editor-first=H. H. |title=The Cambridge Shorter History of India |url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&amp;pg=PA145 |publisher=Cambridge University Press |page=145}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite book |last=Sen |first=Sailendra Nath |year=1999 |orig-year=First published 1988 |title=Ancient Indian History and Civilization |url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&amp;pg=PA281 |publisher=New Age International |page=281 |isbn=978-81-224-1198-0}}&lt;/ref&gt; जनसङ्ख्याको उत्पत्तिको सापेक्षिक क्रम अहिले आनुवंशिक विशेषज्ञहरूको अध्ययनको अधीनमा भएको हुँदा यो विषय अझै पनि पुरातात्त्विक अनुमानको अधीनमा रहेको छ। अहिलेको बङ्गालीहरू यी जातीहरूका समिश्रण हुन्। यद्यपि बङ्गाली भाषा भारत-युरोपेली भाषा समूहको अन्तर्गत पर्दछ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hasan |first=Perween |date=2007 |title=Sultans and Mosques: The Early Muslim Architecture of Bangladesh |url=https://books.google.com/books?id=Uunyz4qFZwEC&amp;pg=PA13 |publisher=I.B.Tauris |pages=13– |isbn=978-1-84511-381-0}}&lt;/ref&gt; पश्तुन र तुर्कहरू पनि उनीहरूको पछि तेह्रौँ शताब्दीमा यहाँ प्रवेश गरेका थिए। मध्य युगको समयमा तटीय क्षेत्रहरूमा (जस्तै, [[चट्टोग्राम]]) बङ्गाली जनसङ्ख्यासँग मिश्रित इरानी र अरबीहरू, मुख्यतया जलमार्गद्वारा व्यावसायिक कारणले गर्दा यहाँ आइपुगेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lach |first1=Donald F. |last2=Kley |first2=Edwin J. Van |date=1998 |title=Asia in the Making of Europe, Volume III: A Century of Advance. Book 3: Southeast Asia |url=https://books.google.com/books?id=M4t8S7BfgeIC&amp;pg=PA1124 |publisher=University of Chicago Press |pages=1124– |isbn=978-0-226-46768-9}}&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक नक्सा र झन्डाहरू ==

बङ्गाल क्षेत्र गङ्गाऋद्धि, नन्दा साम्राज्य, मौर्य साम्राज्य, गुप्ता साम्राज्य, पाला साम्राज्य, सेना वंश र बङ्गाल सल्तनत जस्ता प्रमुख साम्राज्य र राज्यहरूको भाग थियो। बिहार, ओडिसा, आराकान जस्ता छिमेकी क्षेत्रहरूमा शासन गर्ने र उत्तर भारत, आसाम र नेपालका केही भागहरूमाथि शासन गर्ने यो क्षेत्रीय साम्राज्य पनि बनेको थियो।

=== नक्सा ===
&lt;gallery&gt;
चित्र:Ptolemy Asia detail.jpg|प्रथम शताब्दीमा गङ्गाऋद्धिको नक्सा
चित्र:Asia 800ad.jpg|पाला साम्राज्य, ९औँ शताब्दी
चित्र:Sultanate of Bengal.png|यसको सबैभन्दा ठुलो सीमा, पश्चिममा उत्तर भारतको जौनपुरदेखि पूर्वमा त्रिपुरा र अराकानसम्म फैलिएको बङ्गाल सल्तनतको क्षेत्र र राज्यहरू हुन्
चित्र:Bengal Sultanate.png|सोह्रौँ शताब्दीमा बङ्गाल सल्तनल
चित्र:1776 Rennell - Dury Wall Map of Bihar and Bengal, India - Geographicus - BaharBengal-dury-1776.jpg|सन् १७७६ मा बङ्गाल र बिहार
चित्र:Bengalpresidency 1858.jpg|१९औँ शताब्दीमा बङ्गाल राज्य
चित्र:Bengal gazetteer 1907-9.jpg| २०औँ शताब्दीमा पूर्वी बङ्गाल र आसाम
चित्र:Bengal Province 1931.png|बङ्गालका राज्यहरू (सन् १९३१)
चित्र:WestBengalDistricts numbered.svg|[[पश्चिम बङ्गाल]]को नक्सा
चित्र:BD Map admin.svg|[[बङ्गलादेश]]को नक्सा
चित्र:Tripura-district-map.svg|त्रिपुराको नक्सा
&lt;/gallery&gt;

=== झन्डा ===
&lt;gallery&gt;
चित्र:Bengal Sultanate Flag.gif|बङ्गाल सल्तनतको झन्डा
चित्र:Bengal subah flag (Nautical).svg|बङ्गाल सभाको झन्डा (१५-१८औँ शताब्दी)
चित्र:Flag of British Bengal.svg| बेलायती साम्राज्य अन्तर्गतको बङ्गाल राज्यको झन्डा
चित्र:Flag of Bangladesh (1971).svg|[[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]]कालीन बङ्गलादेशको झन्डा
चित्र:Flag of Bangladesh.svg|[[बङ्गलादेशको झन्डा|बङ्गलादेशको राष्ट्रिय झन्डा]]
&lt;/gallery&gt;

== रणनीतिक महत्व ==
[[चित्र:Stacking Intermodal container in Port of Chittagong (11).jpg|thumb|रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण सहर [[चट्टोग्राम]] [[बङ्गालको खाडी]]को सबैभन्दा व्यस्त बन्दरगाह हो।]]

बङ्गाल क्षेत्र दुई विशाल आर्थिक समूह, [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] र [[आसियान|दक्षिण पूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको सङ्गठन]] चौतर्फी मार्गमा अवस्थित छ। यसले [[भुटान]] र [[नेपाल]]का भू-भागका साथै उत्तर पूर्व भारतका सात भगिनी प्रदेशहरू लागि समुद्रसम्म पहुँच प्रदान गर्छ। यसको चीनको दक्षिणी भू-भाग सम्म पनि पहुँच रहेको छ जसमा युन्नान र [[तिब्बत]] पनि पर्दछन्।

भारत र बङ्गलादेश दुवैले समुद्र किनार र समुद्र किनारका तेल तथा ग्याँस परिचालन विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन्। बङ्गलादेश [[एसिया]]को सातौँ सबैभन्दा ठुलो प्राकृतिक ग्याँस उत्पादक हो। यसको सामुद्रिक विशेष आर्थिक क्षेत्रमा एसिया-प्रशान्त महासागरको सबैभन्दा ठुलो ग्याँस भण्डार हुन सक्छ।

[[बङ्गालको खाडी]] यसको महत्त्वपूर्ण जलमार्गबाट सरसामग्री वसारपसार गर्ने गल्ली र मध्य पूर्व तथा प्रशान्त महासागरबीचको यसको केन्द्रीय स्थानको लागि रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ। ढाकामा अवस्थित बङ्गालको खाडीको पहलले उपक्षेत्रमा आर्थिक एकीकरणलाई बढावा दिन बङ्गलादेश, भारत, [[म्यानमार|बर्मा]], [[थाइल्यान्ड]], नेपाल, भुटान र [[श्रीलङ्का]]लाई एकै ठाउँमा ल्याएको छ। अन्य क्षेत्रीय समूहहरूमा क्षेत्रीय सहयोगका लागि बङ्गलादेश–चीन–भारत–म्यानमार फोरम र बङ्गलादेश- भुटान-भारत-नेपाल पहल रहेका छन्।

साँस्कृतिक रूपमा बङ्गाल आफ्नो विशाल मुस्लिम र [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] जनसङ्ख्याको लागि महत्वपूर्ण छ। बङ्गाली [[मुसलमान]]हरू विश्वको दोस्रो ठुलो मुसलमान जाति (अरबी मुसलमान पछि) हुन्। बङ्गलादेश विश्वको तेस्रो ठुलो मुसलमान-बहुल [[देश]] ([[इन्डोनेसिया]] र [[पाकिस्तान]] पछि) हो। [[भारत]]को दोस्रो ठुलो भाषिक समुदाय बङ्गाली हिन्दुहरू हुन्।

== संस्कृति ==
=== भाषा ===
[[चित्र:Bengali letters.svg|thumb|left|बङ्गाली अक्षरहरू]]

७ देखि १०औँ शताब्दीको बीचमा अपभ्रंश र मागधि प्राकृतबाट [[बङ्गाली भाषा]]को विकास भएको थियो।&lt;ref name=&quot;britannica2&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://global.britannica.com/topic/Bengali-language |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Bengali language |access-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt; प्राचीन ब्राह्मी लिपिको वंशजको रूपमा आदिवासीहरूमा प्रचलित बङ्गाली वर्णमालाको प्रयोग गरेर यस भाषालाई लेखिएको छ। बङ्गाली विश्वमा सबैभन्दा बढी बोलिने ५औँ भाषा हो। यो पूर्वी हिन्द-आर्य भाषा र हिन्द-युरोपेली भाषा परिवारको सबैभन्दा ठुलो पूर्वीय शाखाहरू मध्ये एक हो। यो बङ्गाली-असमिया भाषाहरूको पनि एक भाग हो। बङ्गाली भाषा अन्तर्गत अन्य उपभाषाहरू पनि प्रचलित रहेका छन् जसमा ओडिया, असमिया, चाक्मा र रोहिङ्ग्या भाषाहरू समावेश छन्। यो बङ्गलादेशको एक मात्र राज्य भाषा र भारतको दोस्रो सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो। यो संसारका वक्ताहरूको कुल सङ्ख्याद्वारा सबैभन्दा बढी बोलिने सातौँ भाषा पनि हो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scheduled Languages in Descending Order of Speakers' Strength - 2011 |url=http://censusindia.gov.in/2011census/Language-2011/Statement-4.pdf |website=censusindia.gov.in |access-date=10 April 2020}}&lt;/ref&gt;

बङ्गालले साँस्कृतिक रूपमा विविध क्षेत्रलाई एकसाथ बाँध्छ भने यसले क्षेत्रीय पहिचानको लागि महत्वपूर्ण योगदान दिएको पाइन्छ। सन् १९५२ मा [[पूर्वी पाकिस्तान]]मा भएको [[बङ्गाली भाषा आन्दोलन]]लाई [[युनेस्को]]ले भाषिक पहिचानको संरक्षण गर्ने विश्वव्यापी प्रयासको एक भागको रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवसको रूपमा मान्यता प्रदान गरेको थियो।

=== मुद्रा ===

[[चित्र:Coin - Silver - Circa 9-10th Century 13th Century CE - Harikela Kingdom - ACCN 90-C2752 - Indian Museum - Kolkata 2014-04-04 4303.JPG|thumb|left|बङ्गाली लिपि कोरिएको एक चाँदीको सिक्का, ९औँ शताब्दी]]

बङ्गलादेश र पश्चिम बङ्गाल दुबैमा मुद्रालाई [[टाका]] भनिन्छ। बङ्गलादेशमा टाका मुद्राको आधिकारिक मानक वाहक हो भने भारतीय रुपैयाँ सहित सबै बैङ्क नोटहरूमा [[बङ्गाली लिपि]]मा टाकाको रूपमा लेखिन्छ। टाकाको इतिहास शताब्दीयौँ अघिदेखि चलिआएको छ। पहिलो सहस्राब्दीमा विश्वकै सबैभन्दा पुरानो सिक्कामध्ये टाका पनि एक थियो। दिल्ली सल्तनत अन्तर्गत सन् १३२९ मा मुहम्मद बिन तुगलकले टाकाको सुरुवात गरेका थिए। चाँदीको मुद्रा बङ्गाल सल्तनतको सार्वभौमिकताको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रतीक थियो जसलाई [[रेसम मार्ग]]मा कारोबार गरिएको थियो भने नेपाल र चीनको तिब्बती संरक्षकमा यसको नक्कल गरिएको थियो। सन् १९७१ मा बङ्गलादेशको उदय नभएसम्म पाकिस्तानी रुपैयाँलाई आफ्नो बैङ्कनोटमा टाकाको रूपमा बङ्गाली भाषामा लिपिकृत गरिएको थियो।

=== साहित्य ===

बङ्गाली साहित्यलाई विश्वकै सबैभन्दा धनी साहित्यिक विधाहरू मध्ये एक मानिन्छ। ७औँ शताब्दीको बीचतिर [[बङ्गाली भाषा]]मा [[साहित्य]] लेखन सुरु भएको अनुमान गरिएको छ। १० र १२औँ शताब्दीको बीचमा लेखिएको बौद्ध दोहा-सङ्कलन चार्यपद बङ्गाली साहित्यको सबैभन्दा पुरानो नमुनाहरूमध्ये एक हो। मध्यकालीन बङ्गाली साहित्य कविताप्रमुख थिए। यस अवधिका बङ्गाली साहित्य [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] र बङ्गालको धार्मिक विश्वासमा आधारित थियो। मङ्गलकाव्य, वैष्णव पदावली, शक्तिपदावली, वैष्णव सन्तजीवी, [[रामायण]], [[महाभारत]] र भागवतको बङ्गाली अनुवाद, पिर साहित्य, नाथा साहित्य, बाल पदावली र इस्लामी धार्मिक साहित्य यस साहित्यका मुख्य विषयहरू हुन्। १८औँ शताब्दीमा [[बङ्गाली साहित्य]]मा आधुनिकता सुरु भएको थियो। १९औँ शताब्दीमा बङ्गाली साहित्यमा नयाँ युगको सुरुवात बङ्गाल पुनर्जागरणको युगमा [[कोलकाता|कलकत्ता]] [[सहर]]बाट भएको थियो। यतिबेलादेखि धार्मिक विषयवस्तुको सट्टा मानिस, मानवतावाद र मानव [[मनोविज्ञान]] बङ्गली साहित्यको मुख्य विषय बनेको थियो। सन् १९४७ मा [[भारतको विभाजन]]पछि बङ्गाली साहित्यलाई कलकत्ता-केन्द्रित [[पश्चिम बङ्गाल]]को साहित्य र ढाका-केन्द्रित [[बङ्गलादेश]]को साहित्य गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको थियो। बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय, [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]], [[काजी नजरुल इसलाम]], [[बेगम रोकेया]], मीर मशाररफ होसेन, शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय, उपेन्द्रकिशोर रायचौधुरी, [[जीवनानन्द दास]], स्वर्णकुमारी देवी, [[तसलीमा नसरिन|तसलिमा नसरिन]] सुनील गङ्गोपाध्याय हुमायुन आहमेद आदि बङ्गाली साहित्यका केही विश्वप्रसिद्ध [[साहित्यकार]]हरू हुन्।

=== व्यक्तिकरण ===

बङ्गोमाता बङ्गालको एक महिला मानवीकरण हो जसलाई बङ्गाली पुनर्जागरणको समयमा सिर्जना गरिएको थियो र पछि बङ्गाली राष्ट्रवादीहरूले यसलाई अपनाएका थिए।&lt;ref&gt;[http://appweb.cortland.edu/ojs/index.php/Wagadu/article/viewArticle/250/464 Symbols of Water and Woman on Selected Examples of Modern Bengali Literature in the Context of Mythological Tradition] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131212184455/http://appweb.cortland.edu/ojs/index.php/Wagadu/article/viewArticle/250/464 |date=12 December 2013 }}&lt;/ref&gt;हिन्दु राष्ट्रवादीहरूले भारतको राष्ट्रिय व्यक्तित्वको रूपमा परिमार्जित भारत मातालाई अपनाएका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.livemint.com/Politics/lSOX1BWMcgypBUV8mUb8cJ/The-origins-of-Bharat-Mata.html|title=The origins of Bharat Mata|last=Roche|first=Elizabeth|date=17 March 2016|work=LiveMint|access-date=18 November 2019}}&lt;/ref&gt; मातृ बङ्गालले जैविक मातृत्व मात्र नभई यसका विशेषतालाई पनि प्रतिनिधित्व गर्छ जसमा संरक्षण, प्रेम, सान्त्वना, हेरचाह, जीवनको सुरुवात आदि पर्दछन्। बङ्गलादेशको राष्ट्रिय गान [[आमार सोनार बाङ्ला]]मा [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]]ले धेरै पटक मातृभूमि अर्थात् बङ्गाललाई बुझाउन &quot;आमा&quot; (माता) शब्दको प्रयोग गरेका छन्।

== जनसाङ्ख्यिकी ==
{{Multiple image
 | perrow = 2
 | align = right
 | direction = horizontal
 | width = 180
 | image1 = BD Map admin.svg
 | caption1 = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|बङ्गलादेशका जिल्लाहरू]]
 | image2 = WestBengalDistrictscurrent.png
 | caption2 = पश्चिम बङ्गालका जिल्लाहरू
 | image3 = Eid Prayers in Rajarbagh, Dhaka on 6 October 2014.jpg
 | caption3 = इद उल फित्रमा बङ्गाली मुसलमानहरू प्रार्थन गर्दै
 | image4 = Bakul Bagan Sarbojanin Arnab Dutta 2011.jpg
 | caption4 = दुर्गाा पूजाका दिनमा बङ्गाली हिन्दुहरू
 | image5 = Ful Biju-Chengi river-Khagrachori-Biplob Rahman.jpg
 | caption5 = बौद्ध र चाक्मा जातिहरू पर्व मनाउँदै
}}
बङ्गाल क्षेत्र विश्वको सबैभन्दा घना बस्ती भएको क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। ३० करोड बङ्गाली जनसङ्ख्या, हान चाइनिज र अरबपछि विश्वको तेस्रो ठुलो जातीय समूह हो। सन् २०११ को बङ्गलादेशको जनगणनाको अस्थायी परिणाम अनुसार बङ्गलादेशको जनसङ्ख्या १४,९७,७२,३६४ थियो;&lt;ref name=BBSprovjul2011&gt;{{cite web |title=2011 Population &amp; Housing Census: Preliminary Results |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics, Statistics Division, Ministry of Planning, Government of the People's Republic of Bangladesh |date=July 2011 |access-date=17 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |archive-date=15 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |date=15 January 2013 }}&lt;/ref&gt;  तथापि, सन् २०१३ जुलाईको एउटा अनुमानअनुसार सिआइएको द वर्ल्ड फ्याक्टबुकले १,६३,६५,५४,८६० जनसङ्ख्यालाई कुल जनसङ्ख्या मानेको छ  छ। सन् २०११ को भारतीय राष्ट्रिय जनगणनाको अस्थायी परिणाम अनुसार पश्चिम बङ्गालको जनसङ्ख्या ९,१३,४७,७३६ रहेको छ। सन् २०११ सम्म बङ्गाल क्षेत्रमा कम्तीमा २४ करोड ११ लाख मानिसहरू रहेको तथ्याङ्क रहेको छ।&lt;ref name=&quot;2011 pp tableA2&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |title=Area, population, decennial growth rate and density for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: West Bengal |publisher=Registrar General &amp; Census Commissioner, India |access-date=26 January 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120107060612/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |archive-date=7 January 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;यो तथ्याङ्कले १००३.९ प्रति वर्ग किलोमिटरको जनधनत्व दिन्छ जुन संसारकै सबैभन्दा घना बस्ती भएको क्षेत्र हरूमध्ये एकमा गनिन्छ।&lt;ref name=censuswb&gt;{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/ |title=Provisional Population Totals: West Bengal |access-date=26 August 2006 |website=Census of India, 2001 |publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India |archive-url = https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/ |archive-date=14 May 2007 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WorldBank&quot;&gt;World Bank Group Development Indicators Database, 2006.&lt;/ref&gt;


[[बङ्गाली भाषा]] बङ्गालमा बोलिने मुख्य भाषा हो। मानक भाषा बाहेक क्षेत्रीय भाषा र संरचनात्मक भिन्नताहरूले बङ्गालमा बङ्गालीको परिधीय विविधतामा उत्पन्न हुन्छन्। बङ्गालीसँग नजिकको सम्बन्ध भएका अन्य क्षेत्रीय भाषाहरूमा सलहटी, चिटागाँइया, चाक्मा, रङपुरी/राजबङ्शी, हाजोङ, रोहिङ्ग्या र ताङचन्या भाषाहरू पर्दछन्। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]], असमिया र [[नेपाली भाषा|नेपाली]] जस्ता अन्य प्रमुख हिन्द-आर्य भाषाहरू पनि बङ्गालीहरू माझ परिचित रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.ethnologue.com/country/BD/languages |title=Bangladesh |website=Ethnologue |access-date=26 June 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150626114709/http://www.ethnologue.com/country/BD/languages |archive-date=26 June 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{stack|float=left|
{{bar box
|title=बङ्गलादेशमा धर्म, सन् २०११
|titlebar=#F6F6F6
|left1=धर्म
|right1=प्रतिशत
|float=left
|bars=
{{bar percent|इस्लाम |green |९०.४}}
{{bar percent|हिन्दु|Orange |८.५}}
{{bar percent|अन्य|purple|१.१}}
}}
{{bar box
|title=पश्चिम बङ्गालमा धर्म
|titlebar=#F6F6F6
|left1=धर्म
|right1=प्रतिशत
|float=left
|bars=
{{bar percent|हिन्दु |Orange |७०.५४}}
{{bar percent|इस्लाम|Green |२७.०१}}
{{bar percent|अन्य|purple|२.४५}}
}}
}}

{{pie chart
|radius=80
|thumb = right
|caption = बङ्गाल क्षेत्रको धर्म (बङ्गलादेश र पश्चिम बङ्गाल), सन् २०११
|label1 = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]
|value1 = ६६.३७
|color1 = Green
|label2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
|value2 = ३१.9९८
|color2 = Orange
|label3 = [[इसाई धर्म|इसाई]]
|value3 = ०.५२
|color3 = blue
|label4 = [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]
|value4 = ०.४९
|color4 = yellow
|label5 = अन्य
|value5 = ०.६४
|color5 = brown
}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''सन् २०११ को जनगणना अनुसार बङ्गाल क्षेत्रको धार्मिक विविधता'''&lt;ref name=census2011&gt;{{cite web |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |title=Population &amp; Housing Census |date=2011 |author=Bangladesh Bureau of Statistics |publisher=Bangladesh Government |access-date=17 April 2015 |page=xiii |quote=&quot;Population By Religion (%) Muslim 90.39 Hindu 8.54 Buddhist 0.60 Christian 0.37 Others 0.14&quot; |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |archive-date=3 September 2017 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |date=3 September 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Data Archived 4 September 2011 at the Wayback Machine. Census – Bangladesh Bureau of Statistics&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://censusindia.gov.in |title=Census of India Website : Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=17 July 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! धर्म
! जनसङ्ख्या
|-
| इस्लाम ([[चित्र:Star and Crescent.svg|18px]]) 
| १६,००,४९,०४३
|-
| हिन्दु ([[चित्र:Om.svg|15px]]) 
| ७,७१,१६,१९७
|-
| इसाई ([[चित्र:Christian cross.svg|12px]])
| १२,५७,७०८
|-
| बौद्ध ([[चित्र:Dharma Wheel.svg|18px]])
| ११,८१,५३३
|-
| अन्य
| १,५१,५६१
|-
| जम्मा
| २४,११,२०,१००
|}

==ठुला सहरहरू==
===महानगर===
जनसङ्ख्याका आधारमा बङ्गालमा ठुला सहरहरू

[[चित्र:National Parliament House of Bangladesh.jpg|thumb|260px|जातीय संसद भवन, बङ्गलादेश]]
[[चित्र:Victoria.jpg|thumb|260px|भिक्टोरिया स्मारक, कलकत्ता]]
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ ठुला सहरहरू
|-
! क्रम
! सहर
! देश
! data-sort-type=&quot;numeric&quot; | जनसङ्ख्या (सन् २०११)
! तस्वीर
|-
| align=center | १ || '''[[ढाका]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;१&quot; | १४,५४३,१२४&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-dhaka.php|शीर्षक=Dhaka (Bangladesh): City Districts and Subdistricts – Population Statistics in Maps and Charts|प्रकाशक=}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:National Assembly of Bangladesh (09).jpg|thumb|120px|[[जातीय संसद भवन]], ढाका]]
|-
| align=center | २ || '''[[कोलकाता|कलकत्ता]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;२&quot; | १४,०३५,९५९&lt;ref name=&quot;India: West Bengal (Bengali)&quot;&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/184-kolkata.html|शीर्षक=Kolkata Metropolitan|प्रकाशक=}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र: Victoria Memorial situated in Kolkata.jpg|thumb|120px|भिक्टोरिया स्मारक, कलकत्ता]]
|-
| align=center | ३ || '''[[चट्टोग्राम]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;३&quot; | ४,००९,४२३&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-chittagong.php|शीर्षक=Chittagong (Bangladesh): City Districts and Subdistricts – Population Statistics in Maps and Charts|प्रकाशक=}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:Back view of World Trade Center Chittagong from C&amp;F Tower (02).jpg|thumb|120px|विश्व व्यापार केन्द्र, चट्टोग्राम]]
|-
| align=center | ४ || '''[[गाजीपुर सहर|गाजीपुर]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;४&quot;  | १,८२०,३७४&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{वेब स्रोत|युआरएल=http://citypopulation.de/Bangladesh-UA.html|शीर्षक=Bangladesh: Divisions and Urban Areas|प्रकाशक=}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:Five Fundamentals Gate, Islamic University of Technology.jpg|thumb|120px|इस्लामिक प्रविधि विश्वविद्यालय]], गाजीपुर
|-
| align=center | ५ || '''[[नारायणगन्ज]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;५&quot; | १,६३६,४४१&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र: Kanchpur Industrial Area from Shitalaksha river view 2.jpg|thumb|120px|काँचपुर औधोगिक क्षेत्र, नारायणगन्ज]]
|-
|  align=center | ६ || '''[[आसानसोल]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;१०&quot; | ११,५६,३८७&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=361280 |शीर्षक=West Bengal: Asansol |वेबसाइट=Census of India}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:Modernisation of ISP.JPG|thumb|120px|आधुनिक  स्टिल मिल, आसानसोल]]
|-
| align=center | ७ || '''[[हाओडा]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;६&quot; | १,०७२,१६१&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र:Howrah Bridge, Kolkota.jpg|thumb|120px|[[हाओडा पुल]]]]
|-
| align=center | ८ || '''[[खुल्ना]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;६&quot; | १,०४६,३४१&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र: Gollamari Sritisoudho.jpg|thumb|120px|गल्लामारी स्मृतिसोउधो, खुल्ना]]
|-
| align=center | ९ || '''[[राजशाही]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;७&quot; | ७६३,९५२&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र: Rajshahi_skyline.jpg|thumb|120px|राजशाही आकाशचित्र]]
|-
| align=center | १० || '''[[रङ्पुर]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=''८'' | ६५०,०००
| [[चित्र:Academic Building 1 &amp; 2 of Begum Rokeya University, Rangpur.jpg|thumb|120px|बेगम रोकेया विश्वविद्यालय]]
|-
| align=center | ११ || '''[[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;९&quot; | ५६६,५१७&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=361380 |शीर्षक=West Bengal: Durgapur |वेबसाइट=Census of India}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:Durgapur Xpressway.jpg|thumb|120px|दुर्गापुर एक्सप्रेस मार्ग]]
|-
| align=center | १२ || '''[[सिलेट]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;११&quot; | ५३६,४१२&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र:Rose View Hotel.jpg|thumb|120px|रोज भ्यु होटेफ, सिलेट]]
|-
| align=center | १३ || '''[[सिलिगुडी]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;१२&quot; | ५१३,२६४&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=345721 |शीर्षक=West Bengal: Siliguri (Part – Darjiling) |वेबसाइट=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=346603 |शीर्षक=West Bengal: Siliguri (Part – Jalpaiguri) |वेबसाइट=Census of India}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र:Siliguri city centre.jpg|thumb|120px|सिलिगुडी सहर केन्द्र]]
|-
|align=center | १४ || '''[[बगुडा]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;१३&quot; | ४१२,५३७&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र:Bangladesh Bank regional office, Sherpur Road, Bogra.JPG|thumb|120px|बगुडा सहरको सडक]]
|-
| align=center | १५ || '''[[कुमिल्ला]]''' || {{झन्डा|बङ्गलादेश}}
| data-sort-value=&quot;१४&quot; |  ४०७,९०१&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| [[चित्र:Empty Chakbazar Road in Comilla, 2 Dec, 2011.jpg|thumb|120px|चकबजार सडक, कुमिल्ला]]
|-
| align=center | १६ || '''[[अगरतला|आगरतला]]''' || {{झन्डा|भारत}}
| data-sort-value=&quot;१५&quot; | ४००,००४&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=308549 |शीर्षक=Tripura: Agartala |वेबसाइट=Census of India}}&lt;/ref&gt;
| [[चित्र: Ujjayanta Palace as seen from the Rajbari Lakes.jpg|thumb|120px|उज्जयन्त राजबाडी, आगरतला]]
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}
== बाह्य कडीहरू ==
{{कमन्सश्रेणी|Bengal|बङ्गाल}}
{{Wikivoyage|Bengal|बङ्गाल}}
* {{Curlie|Regional/Asia/Bangladesh/|बङ्गलादेश}}

[[श्रेणी:बङ्गाल| ]]
[[श्रेणी:एसियाका क्षेत्रहरू]]
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाको भूगोल]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशको भूगोल]]
[[श्रेणी:भारतको भूगोल]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशको इतिहास]]
[[श्रेणी:बङ्गाली भाषी देश तथा क्षेत्रहरू]]
[[श्रेणी:ऐतिहासिक क्षेत्रहरू]]
[[श्रेणी:एसिया]]
[[श्रेणी:भारतका क्षेत्रहरू]]</text>
      <sha1>exgv6wj8ia0zqxcbfxi67dods2vyv71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14053</id>
    <revision>
      <id>1366883</id>
      <parentid>1366594</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* शिक्षा */</comment>
      <origin>1366883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16335" sha1="p097niquge2qushcv9a553ddrk8brcr" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}}
{{Infobox royalty
| consort     = yes
| name        = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह 
| image       = Aishwarya 1972.jpg
| caption     = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य
| coronation  = २०३१ फागुन १२
| cor_type    = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]]
| full_name   = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह
| succession  = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]]
| reign       = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८
| spouse      = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६)
| house       = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)&lt;br /&gt;[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा)
| birth_date  = २००६ असोज २१
| birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]]
| death_date  = १९ जेठ २०५८ &lt;br&gt; (उमेर ५१)
| death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य
| death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार)
| father      = केन्द्र शम्शेर जबरा
| mother      = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह
| issue       = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]&lt;br /&gt;[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]&lt;br /&gt;[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]]
| religion    = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
}}

'''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्।

रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।&lt;ref&gt;Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856&lt;/ref&gt;

शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो।&lt;ref name=&quot;majupuria1998&quot;&gt;{{cite book|author=अविरल|title=शाहवंशको शल्यक्रिया|author2=कृष्ण|publisher=Manjari Prakashan|year=1998|isbn=9789937893800|location=|pages=|chapter=१३. श्री ५ वीरेन्द्र : कठपुतली राजा}}&lt;/ref&gt; सचिव, सरकारी संस्थानका प्रमुख, राजदूत नियुक्तिमा उनको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप हुन्थ्यो। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्य भन्दा उनको फरक मत थियो। रानी ऐश्वर्य राजा वीरेन्द्रभन्दा बढी कडा स्वभावकी र पर्दा पछाडिबाट शासन चलाउने शक्तिशाली पात्र र पञ्चायतकालीन शक्ति केन्द्रका रूपमा हेरिन्थ्यो। दरबार र [[पञ्चायती व्यवस्था]]भित्र हुने थुप्रै राजनीतिक तथा आर्थिक निर्णयहरूमा उनको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रभाव रहने गरेको चर्चा हुन्थ्यो। जनमानसमा र राजनीतिक विश्लेषणहरूमा रानी ऐश्वर्य शाहलाई लक्षित गरेर 'पम्फादेवी' शब्द प्रयोग गरिएको थियो।

== शिक्षा ==
उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्।

== नेपालकी रानी ==
वि.सं २०२८ मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को निधनपछि [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] गद्दीमा बसेसँगै, ऐश्वर्य रानी बनेकी थिइन् भने राज्याभिषेक वि.सं २०३२ मा सम्पन्न भएको थियो। आफ्नो शासनकालमा राजा वीरेन्द्र सहित उनले वैदेशिक भ्रमण गरेका थिए भने विश्वभरका कैयौँ शाही महानुभावहरूलाई स्वागत-सत्कार गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Nepal - Visits by Foreign Leaders - Department History - Office of the Historian| accessdate = 2022-02-08| url = https://history.state.gov/departmenthistory/visits/nepal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Queen Elizabeth, the Gurkhas, and Everest |website=Nepali Times |date=9 September 2022 |url=https://nepalitimes.com/banner/queen-elizabeth-the-gurkhas-and-everest |access-date=14 March 2025}}&lt;/ref&gt;

रानी ऐश्वर्य आफ्नो बुद्धिमत्ता, वाकपटुता र सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिहरूमा सक्रिय सहभागिताका लागि परिचित थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html|title=King Birendra of Nepal|date=3 June 2001|access-date=21 April 2018|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; उनले विभिन्न सांस्कृतिक तथा परोपकारी कार्यक्रमहरूको आयोजना गरिन् र राजा वीरेन्द्रको शासनकालभरि उनलाई सहयोग पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिन्।

[[File:Nepal King Birendra state visit Brisbane 1988.jpg|thumb|वि.सं २०४५ मा अस्ट्रेलियाको [[ब्रिसबेन]]मा राजकीय भ्रमणका क्रममा राजा वीरेन्द्रका साथमा रानी ऐश्वर्य।]]

सन् १९७० र १९८० को दशकमा नेपालले बढ्दो राजनीतिक तनाव र राजतन्त्रविरोधी समूहहरूको आन्दोलनको सामना गरिरहँदा महारानी ऐश्वर्य विभिन्न अफवाहहरूको केन्द्रमा रहिन्। उनको प्रभावशाली उपस्थिति र पकडलाई कतिपयले राजा वीरेन्द्रमाथि हाबी भएको रूपमा समेत अर्थ्याएका थिए। स्पष्टवक्ता र अडान राख्ने स्वाभावका कारण उनको तुलना प्रायः शान्त र कम बोल्ने स्वभावका उनका पतिसँग गरिने गरिन्थ्यो। राजतन्त्रको अवधिमा उनलाई दरबारभित्रको एक प्रमुख प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा हेरिन्थ्यो र कसै-कसैले उनले निरङ्कुश शासन कायम राख्ने पक्षमा वकालत गरेको मान्थे। यद्यपि, २०४६ मा राजा वीरेन्द्रले अन्ततः आफ्ना निरङ्कुश अधिकारहरू त्याग्दै नेपाललाई संवैधानिक राजतन्त्रमा लैजान सहमति जनाएका थिए।

रानी ऐश्वर्यको प्रभावको सीमा कति थियो भन्ने विषय बहसमै रहे पनि समयक्रमसँगै उनीप्रतिको धारणामा परिवर्तन आएको थियो। कुनै समय एक प्रभावशाली वा दबदबा भएकी व्यक्तित्वका रूपमा हेरिएकी ऐश्वर्यलाई पछि भने राजा वीरेन्द्रकी एक निष्ठावान् जीवनसङ्गिनीका रूपमा वर्णन गरिएको थियो, जसको लोकप्रियता र उचाइ राजाको शासनकालभरि नै बढ्दै गएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1369064.stm|title=Aishwarya: Nepal's forceful queen|date=5 June 2001|access-date=21 April 2018|via=news.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== हत्या ==
२०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}&lt;/ref&gt;

== साहित्य ==
उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{S-start}}
{{S-roy}}
{{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}}
{{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}}
{{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}}
{{s-end}}
[[श्रेणी:नेपालको राजवंश]]
[[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]]
[[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]]
[[श्रेणी:महारानी]]
[[श्रेणी:जुद्ध खलक]]
[[श्रेणी:नेपालको महारानी]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]</text>
      <sha1>p097niquge2qushcv9a553ddrk8brcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नुवाकोट दरबार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29524</id>
    <revision>
      <id>1366942</id>
      <parentid>1321094</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="16v5jq97l6uy9uvf5b0xi2ld05toxjc" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;  

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>16v5jq97l6uy9uvf5b0xi2ld05toxjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366960</id>
      <parentid>1366942</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4776" sha1="ldm3armlzgpbcvdibc9cbis89hnamyq" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===

=== गारद घर ===

=== रणबहादुर शाहको घर ===

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>ldm3armlzgpbcvdibc9cbis89hnamyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366961</id>
      <parentid>1366960</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रंगमहल */</comment>
      <origin>1366961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5782" sha1="l6t92zuvbvwfk5gm4wazv78tvsc5viq" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>l6t92zuvbvwfk5gm4wazv78tvsc5viq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366962</id>
      <parentid>1366961</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5781" sha1="rwv2k80r8shm70p11e4l819hnk4c5gx" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>rwv2k80r8shm70p11e4l819hnk4c5gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366964</id>
      <parentid>1366962</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रणबहादुर शाहको घर */</comment>
      <origin>1366964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6249" sha1="5tedofw8dvlcvz6epsfk3ul897che68" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>5tedofw8dvlcvz6epsfk3ul897che68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366965</id>
      <parentid>1366964</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* रणबहादुर शाहको घर */</comment>
      <origin>1366965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6248" sha1="a8b130q2tflu1k87lccmu1kglit09tr" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>a8b130q2tflu1k87lccmu1kglit09tr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366966</id>
      <parentid>1366965</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* तलेजु भवानी मन्दिर */</comment>
      <origin>1366966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7262" sha1="5n7qe6w6n037ykhrvqet5tntvqtfq1z" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।  .&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt;तलेजु भवानी पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>5n7qe6w6n037ykhrvqet5tntvqtfq1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366967</id>
      <parentid>1366966</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* तलेजु भवानी मन्दिर */</comment>
      <origin>1366967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7265" sha1="0ibce8vwe4srb9xtl0ppnv8zec44db2" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>0ibce8vwe4srb9xtl0ppnv8zec44db2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366968</id>
      <parentid>1366967</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1366968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7362" sha1="2d5k42yy5xvf26p401bhw5p7be9o0kk" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>2d5k42yy5xvf26p401bhw5p7be9o0kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366969</id>
      <parentid>1366968</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7509" sha1="0oya55yytaqmyx1g2ujf9t1emamc3ub" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>0oya55yytaqmyx1g2ujf9t1emamc3ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366970</id>
      <parentid>1366969</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7516" sha1="02ty1t6gm15datgejws20snc8r6n667" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>02ty1t6gm15datgejws20snc8r6n667</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366971</id>
      <parentid>1366970</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7548" sha1="4k1o7tqwv18wu36oi2dwgg8dt9zoy16" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>4k1o7tqwv18wu36oi2dwgg8dt9zoy16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366972</id>
      <parentid>1366971</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7608" sha1="m1i7pdp5g2iaj9h42k8e5zfy33vkhzo" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>m1i7pdp5g2iaj9h42k8e5zfy33vkhzo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366973</id>
      <parentid>1366972</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7725" sha1="g7yusjkzfv6nr1fdh0hqk1bobaj5pqy" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>g7yusjkzfv6nr1fdh0hqk1bobaj5pqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366974</id>
      <parentid>1366973</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* पाटनका राजाको दरबार, लमपति */</comment>
      <origin>1366974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7841" sha1="gfg8qjwkdd9ai2b9t9rso8ye85x2y65" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>gfg8qjwkdd9ai2b9t9rso8ye85x2y65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366975</id>
      <parentid>1366974</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1366975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7971" sha1="dx0pog8hj53c1074q1wey7gh08tohal" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार
Example.jpg|Caption2
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>dx0pog8hj53c1074q1wey7gh08tohal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366976</id>
      <parentid>1366975</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1366976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8033" sha1="3nrq6iu14wfbxk2zlf98n4cqn4gic4w" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>3nrq6iu14wfbxk2zlf98n4cqn4gic4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366977</id>
      <parentid>1366976</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1366977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8071" sha1="mgtc1d7p2g4z17god5kwkfijgpadohe" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>mgtc1d7p2g4z17god5kwkfijgpadohe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366978</id>
      <parentid>1366977</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* दरबार वरिपरि मन्दिरहरू */</comment>
      <origin>1366978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8281" sha1="ojh94u66ay28nuu78vx41669aqf1h81" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको  नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>ojh94u66ay28nuu78vx41669aqf1h81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366979</id>
      <parentid>1366978</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* रंगमहल */</comment>
      <origin>1366979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8424" sha1="4y77k2f95wm1ivelvo1pb21jmd6ukhz" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको  नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>4y77k2f95wm1ivelvo1pb21jmd6ukhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366980</id>
      <parentid>1366979</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8432" sha1="j7k0qewdqh4srj6i485437zvfk7z1m9" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;
{{clear}}
=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot;/&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>j7k0qewdqh4srj6i485437zvfk7z1m9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366982</id>
      <parentid>1366980</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8431" sha1="40lz2mabcddb4spyhh9o50buz7f85yy" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;
{{clear}}
=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|नुवाकोट दरबार]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>40lz2mabcddb4spyhh9o50buz7f85yy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366983</id>
      <parentid>1366982</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8481" sha1="oabpto6xcrnuf8bjx5h8echkuoamc7p" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;
{{clear}}
=== रणबहादुर शाहको घर ===
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>oabpto6xcrnuf8bjx5h8echkuoamc7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366984</id>
      <parentid>1366983</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1366984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8482" sha1="1j7ri8utxvd4fhjyezag3sk9nrtt1ji" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;
{{clear}}
=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>1j7ri8utxvd4fhjyezag3sk9nrtt1ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366985</id>
      <parentid>1366984</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* गारद घर/ तिलिङ्गा घर */</comment>
      <origin>1366985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8473" sha1="q3jbmjkdqwspnhmhovxj1uushhoy4do" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लमपति ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>q3jbmjkdqwspnhmhovxj1uushhoy4do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366986</id>
      <parentid>1366985</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1366986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9292" sha1="tafnmwk5x8t9rkkzt20ypelow8g7dri" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>tafnmwk5x8t9rkkzt20ypelow8g7dri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366987</id>
      <parentid>1366986</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9710" sha1="8yh8d224dl0wciigk3iz861oyk9gke9" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८ औं शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए। पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>8yh8d224dl0wciigk3iz861oyk9gke9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366988</id>
      <parentid>1366987</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10162" sha1="auuugwxltjqa5pi32mwqovadzc5l5w5" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८ औं शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। साँस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो ।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडी नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। &lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>auuugwxltjqa5pi32mwqovadzc5l5w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366989</id>
      <parentid>1366988</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biplab Anand</username>
        <id>13653</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो</comment>
      <origin>1366989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10159" sha1="p7ayler8d6z94o40l9rbiqkcd9g0e4k" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>p7ayler8d6z94o40l9rbiqkcd9g0e4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366990</id>
      <parentid>1366989</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12969" sha1="pujw6oz4qjs6o6jsgguew8t20j9uvvm" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। भुइँ तल्ला दरबारी र गार्डहरू राख्नको लागि बनाइएको थियो। मुख्य बैठक कोठा , प्रार्थना कोठा र बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) पहिलो तल्लामा अवस्थित छ। राजा र रानीको कोठा दोस्रो तल्लामा छ। तेस्रो तल्लामा पुजाकोठा छ। चौथो तल्ला सेना र गार्डहरू राख्न प्रयोग गरिन्थ्यो। पाँचौं र छैटौं तलालाई जेलको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]], त्रिविक्रम सेन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)]]

=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>pujw6oz4qjs6o6jsgguew8t20j9uvvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366991</id>
      <parentid>1366990</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1366991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12983" sha1="as10o3td1df728594g4zaa3grprlheg" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। भुइँ तल्ला दरबारी र गार्डहरू राख्नको लागि बनाइएको थियो। मुख्य बैठक कोठा , प्रार्थना कोठा र बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) पहिलो तल्लामा अवस्थित छ। राजा र रानीको कोठा दोस्रो तल्लामा छ। तेस्रो तल्लामा पुजाकोठा छ। चौथो तल्ला सेना र गार्डहरू राख्न प्रयोग गरिन्थ्यो। पाँचौं र छैटौं तलालाई जेलको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]], त्रिविक्रम सेन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>as10o3td1df728594g4zaa3grprlheg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366993</id>
      <parentid>1366991</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1366993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20047" sha1="82tkp8hzngks82toj4u7e84njgrs3l6" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== १. पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== २. दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== ३. तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== ४. चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== ५. पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== ६. छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदखानाको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]], त्रिविक्रम सेन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== ७. सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>82tkp8hzngks82toj4u7e84njgrs3l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366994</id>
      <parentid>1366993</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20151" sha1="1kcl7t9xedmr7nhfdnuxkawdndjl474" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>1kcl7t9xedmr7nhfdnuxkawdndjl474</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366995</id>
      <parentid>1366994</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1366995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20149" sha1="1735bb0t0lkszhssvu9kb0lpmp2q687" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>1735bb0t0lkszhssvu9kb0lpmp2q687</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366996</id>
      <parentid>1366995</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1366996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21041" sha1="icyclw794sl0stnaoklf4piuthk35l8" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। यो दरबारको प्रवेशद्वारमाथि टाँसिएको अभिलेखमा यस दरबारलाई “दूर्ग रत्न” भनी उल्लेख गरिएको छ। यो दरबारले २४० वर्गमिटर (७ आना २ पैसा) क्षेत्रफल ओगेटेको छ । यस दरबारको उचाइ २४ मिटरको हाराहारीमा रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गाइसी |first=सुनिता |date=2019-06-03 |title=साततले नुवाकोट दरबार (दूर्ग रत्न) भित्रका तल्लाहरूमा के के छन् ? |url=https://onlinemajdoor.com/?p=31631 |access-date=2026-07-25 |website=Online Majdoor |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>icyclw794sl0stnaoklf4piuthk35l8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366997</id>
      <parentid>1366996</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21316" sha1="dhy0zovettz2d6wu7spn69xvjsa4ec1" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ । [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। यो दरबारको प्रवेशद्वारमाथि टाँसिएको अभिलेखमा यस दरबारलाई “दूर्ग रत्न” भनी उल्लेख गरिएको छ। यो दरबारले २४० वर्गमिटर (७ आना २ पैसा) क्षेत्रफल ओगेटेको छ । यस दरबारको उचाइ २४ मिटरको हाराहारीमा रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गाइसी |first=सुनिता |date=2019-06-03 |title=साततले नुवाकोट दरबार (दूर्ग रत्न) भित्रका तल्लाहरूमा के के छन् ? |url=https://onlinemajdoor.com/?p=31631 |access-date=2026-07-25 |website=Online Majdoor |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>dhy0zovettz2d6wu7spn69xvjsa4ec1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366998</id>
      <parentid>1366997</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21499" sha1="90evx97ja5hq2rvkbzqd8g7gm1bdpwq" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Palace.jpg
|caption= साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}'''नुवाकोट दरबार''' राजा पृथ्वी नारायण शाहले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको दरबार हो र यो [[विदुर नगरपालिका|विदुर]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt; [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। &lt;br&gt;
साततले दरबारलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सातौँ तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। यो दरबारको प्रवेशद्वारमाथि टाँसिएको अभिलेखमा यस दरबारलाई “दूर्ग रत्न” भनी उल्लेख गरिएको छ। यो दरबारले २४० वर्गमिटर (७ आना २ पैसा) क्षेत्रफल ओगेटेको छ । यस दरबारको उचाइ २४ मिटरको हाराहारीमा रहेको छ । &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गाइसी |first=सुनिता |date=2019-06-03 |title=साततले नुवाकोट दरबार (दूर्ग रत्न) भित्रका तल्लाहरूमा के के छन् ? |url=https://onlinemajdoor.com/?p=31631 |access-date=2026-07-25 |website=Online Majdoor |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>90evx97ja5hq2rvkbzqd8g7gm1bdpwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366999</id>
      <parentid>1366998</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Biplab Anand</username>
        <id>13653</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>सुधार गरियो</comment>
      <origin>1366999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20473" sha1="q92snxt5ktjeeaylrzxk4wb4t2xh6wq" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>q92snxt5ktjeeaylrzxk4wb4t2xh6wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367005</id>
      <parentid>1366999</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1367005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21025" sha1="elnpkieatkw1lmx3yp8e9ss1hlzw9cv" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]The plinth area of the place is 84 feet by 36 feet. The main door of the palace faces towards east. The palace is built in the form of fort with a wall thickness of 6 feet. Carved windows (Aankhi jhyal) are placed in various floors. The palace imitates the architecture style of Kathmandu. Craftsmen from [[Lalitpur, Nepal|Lalitpur]] were used to construct the palace.&lt;ref name=&quot;panta20122&quot; /&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>elnpkieatkw1lmx3yp8e9ss1hlzw9cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367006</id>
      <parentid>1367005</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* सातौँ तला */</comment>
      <origin>1367006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20632" sha1="n1qjtroilpe0jhbb8craxcmt9xrqas6" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>n1qjtroilpe0jhbb8craxcmt9xrqas6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367007</id>
      <parentid>1367006</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जोडिएका संरचना */</comment>
      <origin>1367007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20616" sha1="c6ok4u45sg4f7wf2urbs61k6q9bw7ty" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। 

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>c6ok4u45sg4f7wf2urbs61k6q9bw7ty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367010</id>
      <parentid>1367007</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1367010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21105" sha1="l7mw00mlwi4aeily880a00ihuf0hdc6" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो ।  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>l7mw00mlwi4aeily880a00ihuf0hdc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367012</id>
      <parentid>1367010</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* तलेजु भवानी मन्दिर */</comment>
      <origin>1367012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21234" sha1="jqnupmd7gn8sl9ol15w6gzy8kd49sh6" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो ।  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>jqnupmd7gn8sl9ol15w6gzy8kd49sh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367014</id>
      <parentid>1367012</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1367014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21914" sha1="aw8ekrcurwzoabim5z83cqke9i2ua26" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>aw8ekrcurwzoabim5z83cqke9i2ua26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367016</id>
      <parentid>1367014</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* चित्र दीर्घा */</comment>
      <origin>1367016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21994" sha1="s23t496zq0mypn4d12yz6rkgop64yhr" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।

==चित्र दीर्घा==
&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>s23t496zq0mypn4d12yz6rkgop64yhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367017</id>
      <parentid>1367016</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1367017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21988" sha1="geizx84tpl1va22bjew8tnqbyktg6mf" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>geizx84tpl1va22bjew8tnqbyktg6mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367018</id>
      <parentid>1367017</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* तलेजु भवानी मन्दिर */</comment>
      <origin>1367018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22196" sha1="81hg74jf135n0pqa5keob7pztyvhpdd" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>81hg74jf135n0pqa5keob7pztyvhpdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367021</id>
      <parentid>1367018</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* नारायण र विष्णु मन्दिर */</comment>
      <origin>1367021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22647" sha1="ieej8ac79uld0w1fah35dkoi2q27rsp" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>ieej8ac79uld0w1fah35dkoi2q27rsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367022</id>
      <parentid>1367021</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* भैरवी मन्दिर */</comment>
      <origin>1367022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22726" sha1="fclr1txkr9e6kr1dtrixffh4a2gmvkl" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===
[[चित्र:Malla_Palace.jpg|अङ्गुठाकार|मल्ल राजाको दरबार]]

== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===
{{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}}

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>fclr1txkr9e6kr1dtrixffh4a2gmvkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367025</id>
      <parentid>1367022</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1367025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22682" sha1="jnaozazfc670esaxhzpqtnnk23zwd9q" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===


== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===
{{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}}

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>jnaozazfc670esaxhzpqtnnk23zwd9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367026</id>
      <parentid>1367025</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */</comment>
      <origin>1367026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23147" sha1="7bw892aiypcgyag8sgdi0b9j6n3sawr" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===

पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===
{{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}}

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल 
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>7bw892aiypcgyag8sgdi0b9j6n3sawr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367029</id>
      <parentid>1367026</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०७२ को भूकम्प */</comment>
      <origin>1367029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23252" sha1="lfzuy5j2mu03m3hia44505283t1sy6p" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot_Durbar_site.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।

दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===

पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===
{{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}}

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल 
Nuwakot Durbar Renovation.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>lfzuy5j2mu03m3hia44505283t1sy6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367030</id>
      <parentid>1367029</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य दरबार */</comment>
      <origin>1367030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23306" sha1="jks5f01okh32ihgcwiufjxeeqrboakc" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= साततले दरबार
|image=Nuwakot Darbar.jpg
|caption= नुवाकोट दरबार
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client=
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८१९
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= [[छाने शैली|प्यागोडा]]
|size= रोपनी
}}
'''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। 

दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य दरबार ==
[[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए।
[[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]]
दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहल बाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी अर्को ठूलो दर बार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो । पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज प्रतापसिंहको रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;  

=== भुइँ तला ===
साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । 

=== पहिलो तला ===
यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् ।

=== दोस्रो तला ===
यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ ।

=== तेस्रो तला ===
यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् ।

=== चौथो तला ===
[[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भातइदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भातरदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । 

=== पाँचौँ तला ===
यस दरबारको पाँचौँँ तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

=== छैठौँ तला ===
यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो । दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कडा निगरानीका साथ कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो।

=== सातौँ तला ===
यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ । यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो । यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो । छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।&lt;ref name=&quot;panta20122&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== जोडिएका संरचना ==
=== रंगमहल ===
मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot;&gt;{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

=== गारद घर/ तिलिङ्गा घर ===
[[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]]
मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सशस्त्र बल र गोला बारुद राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== रणबहादुर शाहको घर ===

उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt;

=== पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी ===

पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
== दरबार वरिपरि मन्दिरहरू ==

=== भैरवी मन्दिर ===
{{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}}

=== नारायण र विष्णु मन्दिर ===
यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो।

=== तलेजु भवानी मन्दिर ===
[[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]]
[[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]]
यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;panta2012&quot; /&gt; [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ।

=== बुद्ध स्तुप ===

==२०७२ को भूकम्प==
भूकम्पले दरबार क्षेत्र तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गरढघर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।&lt;gallery&gt;
Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र 
Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर
Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल 
Nuwakot Durbar Renovation.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार
&lt;/gallery&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>jks5f01okh32ihgcwiufjxeeqrboakc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नबिल बैङ्क</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38562</id>
    <revision>
      <id>1366866</id>
      <parentid>1365565</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10627" sha1="spend5bce5swkid21sqeivhb6f4704b" xml:space="preserve">{{Orphan|date=जुन २०११}}
{{आवश्यक जानकारी}}
{{Infobox company
| name = नबिल बैङ्क लिमिटेड
| logo = 
| logo_size = 200px
| image = Nabil Bank.jpg
| image_size = 
| image_alt = 
| image_caption = नबिल बैङ्कको कार्यालय
| type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]]
| traded_as = {{NEPSE|131}}
| foundation = {{Start date|1984|07|12}}
| founder = 
| predecessor = नेपाल अरब बैङ्क लिमिटेड
| successor = 
| location_city = [[दरबारमार्ग]], [[काठमाडौँ]]
| location_country = [[नेपाल]]
| key_people = ज्ञानेन्द्र प्रसाद ढुङ्गाना  ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|कार्यकारी अधिकृत]])
| products = [[बैङ्क|बैङ्किङ]]
| area_served = [[नेपाल]]
| industry = [[बैङ्क|बैङ्किङ]]
| assets = 
| num_employees = 
| homepage = {{url|nabilbank.com}}
}}


'''नविल बैङ्क लिमिटेड''' [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको थियो। &lt;ref&gt; [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]&lt;/ref&gt; निजी बैङ्क भएता पनि यस बैङ्कले आफ्नो व्यावसाय नेपालभरि लगभग १५०० ठाउँमा विस्तार गरिसकेको छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nabilbank.com/index.php/intro/about-nabil-bank|title=Introduction|access-date=Jan 9,2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116055915/https://www.nabilbank.com/index.php/intro/about-nabil-bank |date=2020-01-16 }}&lt;/ref&gt;‍

नबिल बैँक राष्ट्रको पहिलो निजी बैँक हो जसले आफ्नो व्यवसाय जुलाई सन् १९९४ मा स्थापना गरेको थियो।‍ नबिल बैँकको [[मुख्यालय]] [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]मा छ। यस बैँकको [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] [[अनिल केशरी शाह]] हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399|title=अनिल शाहले सम्हाले नविल बैङ्क|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114104129/https://www.setopati.com/kinmel/banking/133399 |date=14 January 2020 }}&lt;/ref&gt;‍ यसको मुख्य उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसायको साथसाथै विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नो बैँकिङ सुविधा बढाउनु हो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nabil_Bank|title=Nabil Bank |access-date= Jan 09,2020}}&lt;/ref&gt; नबिल बैँकले आफ्नो व्यवसाय [[नेपाल]]भर लगभग १५०० ठाउँमा स्थापना गर्नुको साथै १३९ वटा एटियम सञ्चालन गरिसकेको छ। 

यस बैङ्कको शाखाहरु राष्ट्रभर छन् भने प्रमुख कार्यालय [[काठमाडौँ]]मा रहेको छ। 
 

नबिल बैँकले आफ्ना व्यक्तिगत बचतकर्ता ग्राहकहरूको हितलाई मध्यनजर गर्दै मेटलाईफ बीमा कम्पनीको सहकार्यमा ३ लाख रूपैयाँको घातक रोग बीमा तथा ७५ हजार रूपैयाँको मृत्यु बीमा गरिदिने योजना वि.सं. २०७५ मंसिरमा शुरुवात गरी एक वर्ष पुरा गरेको छ। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html|title=नबिल बैङ्क र मेटलाईफबीचको सहकार्यमा ग्राहकलाई नयाँ सुविधा, १३ घातक रोग लाग्दा ३ लाखको उपचार|access-date=14 Jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114081646/https://www.bikashnews.com/2020/01/13/190220.html |date=14 January 2020 }}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==
नेपाल अरब बैङ्कको रूपमा स्थापना भएको नबिल बैङ्कमा युएईका लगानीकर्ता बाहिरिएपछि त्यसको बहुमत स्वामित्व [[विनोद चौधरी]]को परिवारमा आएको हो। सन् १९८४ मा स्थापना भएको नबिल बैङ्कले [[प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन|सेयर निष्कासन]] प्रतिकित्ता ६० रुपैयाँको दरले १९८७ मा निष्काशन गरेको थियो ।

==स्थापना==
[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]बाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त [[वाणिज्य बैङ्क]] हो। यस बैङ्कको स्थापना वि. सं. २०४१ भएको हो । &lt;ref&gt; [http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]&lt;/ref&gt;

==सेयर धनी==
Nabil bank most of the share is hold by an Nb international which is an irish company.

==वित्तीय अवस्था==


== शाखाहरू ==
नबिल बैङ्कले जोरपाटी शाखा कामपा–६ पिपलबोट बौद्धमा रहेको आधुनिक व्यावसायिक भवनमा स्थानान्तरण गरेको छ । बैङ्कका अध्यक्ष शम्भुप्रसाद पौड्यालले बैङ्कका सञ्चालक तथा अन्य कर्मचारीको उपस्थितिमा बैङ्कको स्थानान्तरण गरिएको शाखामा आयोजित एक कार्यक्रममा उद्घाटन गरे । नबिल बैङ्कका केही शाखाहरु तल उल्लेखित गरिएको छन् ।

*[[अमरसिंह]] चौक
*[[अन्नामगर]]
*अटारीया, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]
*[[ब्याग्लु]]
*[[बालाजु]]
*[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]]
*[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]
*[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] [[दरबार]] स्क्वायर
*[[भाल्वर]]
*[[गोङ्गबु|गोंगबु]]
* [[भोटाहिटि]]
* [[लाजिम्पाट]]
* [[बौध]]
* [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]
* [[बाफल]]
*[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]]
*[[बिर्गँज]]
*[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]
*[[अनामनगर]]
*[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]
*[[दमक नगरपालिका|दमक]]
*[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]
*[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]
*[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौडा]]
यि लगायल नबिल बैँकको अन्य शाखाहरु पनि छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


==नबिल बैँकका केहि एटिएमहरू ==
*[[अमरसिंह]] 
*[[अन्नामगर]]
*[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]
*[[ब्याग्लु]]
*[[बालाजु]]
*[[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]]
*[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]
*[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] 
*[[भाल्वर]]
* [[भोटाहिटि]]
* [[लाजिम्पाट]]
* [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]
* [[बाफल]]
*[[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]]
*[[बिर्गँज]]
*[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]
*[[अनामनगर]]
*[[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]
*[[दमक नगरपालिका|दमक]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/|title=Branches and ATMs|access-date=20 jan 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721165234/https://www.nabilbank.com/ATM-Locations/140/ |date=21 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको सूचि}}
{{stub}}
{{नेपाली क वर्ग का बैंकहरु}}
[[श्रेणी:नेपाली बैङ्कहरू]]</text>
      <sha1>spend5bce5swkid21sqeivhb6f4704b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुमारी बैङ्क</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38572</id>
    <revision>
      <id>1366867</id>
      <parentid>1297291</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* शाखाहरू */</comment>
      <origin>1366867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12843" sha1="67iqm7ps7mfwjodies2gczqlpyytc0p" xml:space="preserve">{{कम्पनी
|नाम = कुमारी बैङ्क लिमिटेड
|लोगो = [[चित्र:Kumari.bank-31-8-2009-20-08-43KBL.jpg|250px|]]
|प्रकार = 'क' वर्गको इजाजत प्राप्त बैङ्क
|उद्योग = बैङ्किङ्ग
|स्थापित वर्ष = २०५७
|संस्थापक = 
|मुख्यालय = दरवारमार्ग,[[काठमाडौँ]] नेपाल
|सेवा क्षेत्र = नेपाल
|प्रमुख ब्यक्तिहरू = 
|उत्पादन = 
|राजस्व =
|चालु पुँजी = १८२ करोड
|जारी पुँजी = 
|कर्मचारी = ५७०
|उत्पादक =
|परिसम्पत्ति =

|सञ्चालन आय =
|शुद्ध आय =
|वेबसाईट = [http://www.kumaribank.com www.kumaribank.com] 
}}
'''कुमारी बैङ्क''' वि. सं. २०५७ मा स्थापना भएको [[नेपाल]] को एक बैङ्क हो।&lt;ref&gt;[http://bfr.nrb.org.np/pdffiles/Banks_Financial_Inst_List_Nepali.pdf नेपाली बैँकहरूको सूची]&lt;/ref&gt; कुमारी बैँक नेपालको १५ औँ वाणिज्य बैङ्कको रूपमा स्थापना भएको थियो। यस बैँकमा इन्टरनेट बैङ्किङ निःशुल्क, मोबाइल बैङ्किङ पहिलो वर्ष निःशुल्क र दोस्रो वर्षदेखि न्युनतम् शुल्क साथसाथै भिजा डेबिट कार्ड पहिलो वर्ष निःशुल्क र दोस्रो वर्षदेखि न्युनतम् शुल्क लागु हुनेछ। यस बैङ्कले हरेक वर्गका ग्राहकहरूलाई सुविधायुक्त सेवाहरू प्रदान गर्दै आइरहेको छ। विगत १८ वर्षदेखि निरन्तर सेवा पुर्‍याउँदै आइरहेको कुमारी बैङ्कले देशभरिका १०० शाखा सञ्जाल, ९१ एटिएम्, ३ एक्सटेन्सन काउन्टर र ३ शाखा रहित ईकाईहरु मार्फत प्रभावकारि सेवा प्रदान गर्दै आफ्नो प्रतिबद्वता जनाएको छ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kumaribank.com/welcome-to-kumari-bank-1.html |title=About us |access-date=January 9, 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728060353/https://www.kumaribank.com/welcome-to-kumari-bank-1.html |date=July 28, 2019 }}&lt;/ref&gt; कुमारी बैङ्कले सन् २०१९ मा '''एसेलेरेटेड ट्रान्फरमेसन अवार्ड''' प्राप्त गर्न पनि सफल भएको थियो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kumaribank.com/category/news-updates.html|title=Award|access-date=January 9, 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728062151/https://www.kumaribank.com/category/news-updates.html |date=July 28, 2019 }}&lt;/ref&gt; यस बैङ्कको खुल्ने समय सामान्यतया बिहान १० बजेदेखि बेलुकी ३ बजेसम्म रहेको छ भने सार्वजनिक बिदा र अन्य बिदा शनिबार को समयमा बिहान १० बजेदेखि दिउँसो १ बजेसम्म खुल्दछ। कुमारी बैङ्कको संस्थापक समूहबाट अक्ष्यक्ष पदमा अमिर प्रताप जे बि राना रहेका छन्। यसैगरि सञ्चालक पदमा कृष्ण प्रसाद ज्ञवाली, महेश प्रसाद पोख्रेल, अनुराधा चौधरी रहेका छन्। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kumaribank.com
Kumari Bank Limited| title=About Us |access-date=January 10, 2020}}&lt;/ref&gt; कुमारी बैङ्कले आफ्नो नयाँ वचत खाता कुमारी परिवार सुरक्षित वचत खाता पनि प्रस्तुत गरेको छ। पहिलोपटक प्रस्तुत गरिएको यस बैङ्कले खातामा विमा सुविधा सहितको सेवा सार्वजनिक गरेको छ।

कुमारी बैङ्क लिमिटेडले &quot;कुमारी स्वास्थ्य बचत खाता&quot; को बचत खाता लाई प्रस्तुत गरेको छ। यसको उद्धेश्य जनतालाई &quot;बानी बानी&quot; र &quot;राम्रो स्वास्थ्य&quot; प्रबर्धन गर्ने र सचेत गराउने रहेको छ। यसका साथै व्यापार व्यवसायको प्रबर्धनको लागि कुमारी बैङ्क लिमिटेड र मेदन्त-मेडिसिटी बिच सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ। सम्झौता अनुसार मेदन्त अस्पताल र कुमारी बैङ्कले सह-ब्रान्डेड भिसा डेबिट कार्ड अस्पतालले प्राथमिकताका साथ सेवा गरिरहेको छ भने कुमारी बैङ्कका खातावालाहरूलाई प्रदान गरिने भएको छ। यसका साथै उत्पादक खातावालाहरूले रू १०,०००सँग लकर शुल्क,मोबाइल बैङ्किङ सेवा शुल्क,उपभोक्ता ॠणमा विशेष छुट रहेको छ।

कुमारी बैङ्कले रुकुमको मुसिककोट,सल्यानको कपूरकोट,बाँकेको कोहलपुर,बाराको निजगढ,धनुषाको महेन्द्रनगर र ओखलढुङ्गामा नयाँ शाखा खोलेको छ। नयाँ शाखाहरूको साथ यस बैङ्कले देशका ३४ शाखा २ एक्सटेन्सन काउन्टर र एटीएम स्थानहरु मार्फत ग्राहकहरूलाई आधुनिक बैङ्किङ सेवा प्रदान गर्नेछ।

कुमारी बैङ्क लिमिटेडले सन् २०११ मा [[भारत]]को [[नयाँ दिल्ली]]मा आयोजित मन्थन अवार्ड साउथ एसिया २०११ अन्तर्राष्ट्रिय शिखर सम्मेलनको दौरान मान्यता प्राप्त पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो। कुमारी मोबाइल क्यास नाम गरेको सेवा प्रदान गर्नका लागि पुरस्कार ई-व्यापार र उद्यम कोटिमा जितेको थियो। यसले मोबाइल अवधारणाका साथ वित्तिय सेवाहरूको पहुँच प्रदान गर्न मोबाइल फोन प्रयोग गर्दछ जसले प्रयोगकर्ताहरूको मोबाइल फोनमा नगद ब्यालेन्स भण्डार गर्न अनुमति दिन्छ। [[अफगानिस्तान]],[[भुटान]],[[भारत]],[[माल्दिभ्स]],[[बङ्गलादेश]],[[पाकिस्तान]] र श्रीलङ्काबाट ४८ भन्दा बढि आवेदनमध्ये ३८ जनालाई मुख्य कोटीहरूमा फैलाइएको विजेताका रूपमा चयन गरिएको थियो, जसमा [[नेपाल]]को प्रतिनिधित्व गर्ने एकमात्र विजेता कुमारी बैङ्क थियो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kumaribank.com/|title=New updates |access-date=January 17, 2020}}&lt;/ref&gt;

कुमारी बैङ्कले पूर्व कुमारीको उच्च शिक्षामा सहयोग पुर्याउन [[काठमाडौँ]]को [[बसन्तपुर (स्पष्टता)|बसन्तपुर]],काठमाडौँको जीवित देवी कुमारी मतिना शाक्यलाई छात्रावृत्ति कोष प्रदान गरेको छ। यस बैङ्कले विगतका दिनहरूमा पनि शिक्षा,स्वास्थ्य र वातावरण जस्ता क्षेत्रमा सीएसआर गतिविधिहरु गर्दै आइरहेको छ। कुमारी बैङ्कले बाढि पहिरो पीडितलाई पनि सहयोग पु‌र्याउदै आइरहेको छ। इन्द्रावती समुदाय केन्द्रको सहयोगमा सिन्धुपाल्चोकको बाह्रबिसेमा कुमारी बैङ्कले धेरै दिन सम्म स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेको थियो। डाक्टर, नर्स तथा सहयोगी कर्मचारीहरूको टोलीले यात्रा गर्न नसक्ने बिरामीहरूको निम्ति चिकित्सा सेवा प्रदान गर्न यस क्षेत्रमा भ्रमण गरेका थिए। सिन्धुपाल्चोक सँगसँगै नवलपरासी,धादिङ र गोरखामा पनि भुकम्प पीडितहरूलाई सहयोग पुर्‍याएको छ। यस बैङ्कले हरितालिका तीजको दिनमा पनि श्रद्धालु भक्तजनहरूकोलागि पिउने पानीको सुविधा व्यवस्था गरेको थियो। उपवासमा रहेका महिलाहरूको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै यस बैङ्कले हजारौँ भक्तजनहरूलाई जुस तथा पानी वितरण गरेको थियो। यस्तैगरि विभिन्न सामाजिक कार्यमा कुमारी बैङ्कले आफ्नो संम्लग्नता जनाउदै आइरहेको छ।

==शाखाहरू==
# [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] शाखा (प्रधान कार्यालय) 
# पुतलीसडक शाखा
# बानेश्वर शाखा
# कोटेश्वर शाखा
==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली क वर्ग का बैंकहरु}}
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
&lt;references/&gt;
==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.kumaribank.com www.kumaribank.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102175611/http://www.kumaribank.com/ |date=2012-01-02 }}

{{बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको सूचि}}

[[श्रेणी:नेपाली बैङ्कहरू]]</text>
      <sha1>67iqm7ps7mfwjodies2gczqlpyytc0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कनकपुरा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44451</id>
    <revision>
      <id>1366981</id>
      <parentid>1170598</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T08:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8277" sha1="cj7aw8vatrgqmj1sudft2vd26rctmwm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = कनकपुरा&lt;br/&gt;Kanakapura
| official_name                   = 
| other_name                      = कनकनाहल्ली
| nickname                        = 
| settlement_type                 = शहर
| image_skyline                   = File:Kanakapura Bus Station.jpg
| image_alt                       = 
| image_caption                   = कनकपुरा बस स्टेशनको भित्र रहेको मन्दिर
| pushpin_map                     = India Karnataka
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = Location in Karnataka, India
| coordinates                     = {{coord|12.55|N|77.417|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = Country
| subdivision_name                = [[India]]
| subdivision_type1               = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1               = [[Karnataka]]
| subdivision_type2               = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2               = [[Ramanagara district]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = &lt;nowiki&gt;[[President-City Municipal Council]]&lt;/nowiki&gt;
| governing_body                  = 
| leader_title                    = MLA
| leader_name                     = [[डि. के. शिवकुमार]]
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 7.80
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 637
| population_total                = 54014
| population_as_of                = 2012
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = 6536.11
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| demographics_type1              = Languages
| demographics1_title1            = Official
| demographics1_info1             = [[कन्नड (स्पष्टता)|कन्नड]]
| timezone1                       = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1                     = +५:३०
| postal_code_type                = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code                     = ५६२ ११७
| area_code_type                  = टेलिफोन कोड
| area_code                       = ०८११७, इन्डेक्स नम्बर ७५, २७५
| registration_plate              = के.ए. ४२
| website                         = {{URL|karnataka.gov.in}}
| iso_code                        = [[ISO 3166-2:IN|आइएन-केए]]
| footnotes                       = 
}}
'''कनकपुरा''' [[भारत]]को कर्नाटक राज्यमा रामनगर जिल्लामा अवस्थित कनकपुरा तालुकको एउटा शहर र मुख्यालय हो। बेङ्गलुरु शहरबाट ५५ कि.मि. पर स्थित यो शहर रेशम र ग्रेनाइटका उत्पादनहरुका लागि प्रसिद्ध रहेको छ।&lt;ref name=&quot;Keshava2004&quot;&gt;{{cite book |last=Keshava |first=V. C. |title=Exploring Mysore: A Complete Data Map in a Special Style |url=https://books.google.com/books?id=u4wMAQAAMAAJ |year=2004 |publisher=V.S.R. Prakashana |pages=164, 192}}&lt;/ref&gt;यो कर्नाटक राज्यका हरियाली जङ्गलहरुका बीचमा स्थित रहेको छ। यो शहर एउटा पर्यटकिय स्थल हो र यो पुरै कर्नाटक राज्यमा प्रायः पर्यटकहरुका रुचाइएको स्थलका रूपमा चिनिने गरिन्छ, किनकि यसमा सोखिन-सोखिन मानिसहरुदेखि लिएर इतिहास प्रेमीहरु र वन्यजीवहरुका सोखिन मानिसहरु सम्म सब किसिमका केहि न केहि रहेका छन्।

==भूगोल==
कनकपुरा १२.५५ ° उत्तरदेखि ७७.४२ ° पुर्वमा स्थित रहेको छ। यसको औसत उचाइ ६३८ मिटर (२०९३ फिट) रहेको छ।&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Kanakapura.html Falling Rain Genomics, Inc – Kanakapura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226002109/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Kanakapura.html |date=2020-02-26 }}&lt;/ref&gt;

कनकपुरा ५५ कि.मि. दक्षिणमा बेङ्गलोर (राजधानी) बाट राष्ट्रिय राजमार्ग एनएच २०९ मा, अरकवथी नदीको तटमा (कावेरी नदीको पुनर्जन्मका रुपमा मानिने) र रामनगरबाट २७ कि.मि. र मैसूरबाट ९६ कि.मि. टाढा रहेको छ।

एनएच २०९ (बेङ्गलोर - कोयम्बटूर) कनकपुराबाट भएर नै जाने गर्दछ।

==जनसाङ्ख्यिकी==
सन् २००१ को [[भारत]]को जनगणनाका अनुसार, कनकपुराको जनसंख्या ४७,०४७ रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archivedate=2004-06-16 |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns  (Provisional) |accessdate=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |date=2004-06-16 }}&lt;/ref&gt;पुरुषहरुको जनसंख्या दर ५२% र महिलाहरुको दर ४८% रहेको छ। कनकपुराको औसत साक्षरता दर ७६% रहेको छ, जो राष्ट्रिय औसत दर ५९.५% बाट अधिक रहेको छ: पुरुष साक्षरता दर ७२% रहेको छ भने महिला साक्षरता दर ५९% रहेको छ। कनकपुरामा, ११% जनसंख्या ६ वर्षभन्दा साना उमेरका रहेको छ। अहिले कनकपुरा शहर नगरपालिका परिषद भएको छ। कनकपुरा शहरबाट लगभग १६.५ को दूरीमा कनकपुरामा ६ होबली रहेका छन्।

सन् २०११ को [[भारत]]को जनगणना अनुसार, कनकपुरामा ५४०१४ व्यक्तिहरुको जनसंख्या रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2930_PART_A_DCHB_RAMANAGARA.pdf|title=India Census 2011|last=|first=|date=|website=|access-date=}}&lt;/ref&gt;औसत साक्षरता दर ८१.०८% थियो।


==भाषाहरु==
[[कन्नड भाषा|कन्नड]], यस क्षेत्रको प्रमुख र आधिकारिक भाषा हो।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}


==बाह्य कडीहरू==


==यो पनि हेर्नुहोस्==


{{Commonscat|Kanakapura}}

[[श्रेणी:भारतका शहरहरू]]</text>
      <sha1>cj7aw8vatrgqmj1sudft2vd26rctmwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जयप्रकाश मल्ल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46692</id>
    <revision>
      <id>1366933</id>
      <parentid>1366844</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* भक्तपुरको लडाइँ */</comment>
      <origin>1366933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36891" sha1="rpt563vqiimbert42vmjnmcqx9ui54i" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = जयप्रकाश मल्ल
| image          = Prakash Malla.Nepal.JPG
| caption =  जयप्रकाश मल्लको तस्विर 
| title          = कान्तिपुरका राजा
| predecessor    = [[जगज्जय मल्ल]]
| successor      = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो
| royal house    = [[मल्ल वंश]]
| house-type = वंश
| father         = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother         = कुमुदिनी रानी
| issue           = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]]
| siblings = राजेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;राज्यप्रकाश&lt;br&gt;नरेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;चन्द्रप्रकाश
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = १८२६&lt;br&gt;ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ 
|reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५
|spouse =[[रानी दयावती]]
|birth_place= कान्तिपुर दरबार
|death_place= [[आर्यघाट]]
}}

'''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए।  आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। 

आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश  राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्।

== शासन काल तथा सङ्घर्ष ==
राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा&lt;ref&gt;{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=रमेशजङ्ग थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})&lt;/ref&gt; मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। 

=== आन्तरिक सङ्घर्ष ===
उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो।

उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। राज्यप्रकाश मल्ल दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी &quot;मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला&quot; भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।  

उता खस थरीहरूले &quot;अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्&quot; भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए।

त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ,&quot; अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला&quot; भन्ने आज्ञा गरे। &quot;मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ&quot; भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे।

त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए।

त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए।

यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]&lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&amp;pg=PA118&amp;lpg=PA118&amp;dq=atal+thapa&amp;source=bl&amp;ots=NYjrz601ug&amp;sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&amp;q=atal%20thapa&amp;f=false&lt;/ref&gt;, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए &lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&amp;q=Kashiram+thapa&amp;dq=Kashiram+thapa&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।&lt;ref&gt;लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज&lt;/ref&gt;

===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ ===
वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।&lt;ref&gt;Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.&lt;/ref&gt;

गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं  १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। 

विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। 

जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए।

=== गद्दीच्युत ===
गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए।

===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ ===
वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। 

दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो।
[[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। 

गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ ===
===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ ===
===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग ===
किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो।

सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।&lt;ref&gt;वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८&lt;/ref&gt;

अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन।

===कान्तिपुर गोर्खामा विलय===
वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}&lt;/ref&gt;

==पाटनमा शरण==
जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==भक्तपुरमा शरण==
ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए।

===भक्तपुरको लडाइँ===
{{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}}
पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए।

सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।&lt;ref&gt;[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।&lt;ref name=&quot;kayastha267&quot;&gt;{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}&lt;/ref&gt;

भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt;

==मृत्यु==
ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। 

भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |
'''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। '''
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

==कार्यहरू ==
* विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको &quot;जावा&quot; हो।  
* स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। 
* [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]

जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन |
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist|2}}

{{मल्ल राजाहरू}}
{{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>rpt563vqiimbert42vmjnmcqx9ui54i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366936</id>
      <parentid>1366933</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* शासन काल तथा सङ्घर्ष */</comment>
      <origin>1366936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36944" sha1="azcdvgzyraoqf3j8iib88yyxax45c2g" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = जयप्रकाश मल्ल
| image          = Prakash Malla.Nepal.JPG
| caption =  जयप्रकाश मल्लको तस्विर 
| title          = कान्तिपुरका राजा
| predecessor    = [[जगज्जय मल्ल]]
| successor      = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो
| royal house    = [[मल्ल वंश]]
| house-type = वंश
| father         = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother         = कुमुदिनी रानी
| issue           = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]]
| siblings = राजेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;राज्यप्रकाश&lt;br&gt;नरेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;चन्द्रप्रकाश
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = १८२६&lt;br&gt;ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ 
|reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५
|spouse =[[रानी दयावती]]
|birth_place= कान्तिपुर दरबार
|death_place= [[आर्यघाट]]
}}

'''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए।  आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। 

आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश  राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्।

== शासन काल तथा सङ्घर्ष ==
राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा&lt;ref&gt;{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf|first=रमेशजङ्ग|journal=|issue=1|volume=19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})&lt;/ref&gt; मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। 

=== आन्तरिक सङ्घर्ष ===
उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो।

उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। राज्यप्रकाश मल्ल दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी &quot;मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला&quot; भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।  

उता खस थरीहरूले &quot;अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्&quot; भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए।

त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ,&quot; अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला&quot; भन्ने आज्ञा गरे। &quot;मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ&quot; भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे।

त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए।

त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए।

यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]&lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&amp;pg=PA118&amp;lpg=PA118&amp;dq=atal+thapa&amp;source=bl&amp;ots=NYjrz601ug&amp;sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&amp;q=atal%20thapa&amp;f=false&lt;/ref&gt;, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए &lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&amp;q=Kashiram+thapa&amp;dq=Kashiram+thapa&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।&lt;ref&gt;लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज&lt;/ref&gt;

===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ ===
वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।&lt;ref&gt;Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.&lt;/ref&gt;

गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं  १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। 

विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। 

जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए।

=== गद्दीच्युत ===
गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए।

===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ ===
वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। 

दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो।
[[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। 

गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ ===
===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ ===
===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग ===
किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो।

सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।&lt;ref&gt;वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८&lt;/ref&gt;

अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन।

===कान्तिपुर गोर्खामा विलय===
वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}&lt;/ref&gt;

==पाटनमा शरण==
जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==भक्तपुरमा शरण==
ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए।

===भक्तपुरको लडाइँ===
{{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}}
पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए।

सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।&lt;ref&gt;[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।&lt;ref name=&quot;kayastha267&quot;&gt;{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}&lt;/ref&gt;

भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt;

==मृत्यु==
ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। 

भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |
'''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। '''
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

==कार्यहरू ==
* विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको &quot;जावा&quot; हो।  
* स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। 
* [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]

जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन |
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist|2}}

{{मल्ल राजाहरू}}
{{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>azcdvgzyraoqf3j8iib88yyxax45c2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366952</id>
      <parentid>1366936</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* आन्तरिक सङ्घर्ष */</comment>
      <origin>1366952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36948" sha1="bjy2p26zdksjccaapmhad1hfwxgs6m6" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name           = जयप्रकाश मल्ल
| image          = Prakash Malla.Nepal.JPG
| caption =  जयप्रकाश मल्लको तस्विर 
| title          = कान्तिपुरका राजा
| predecessor    = [[जगज्जय मल्ल]]
| successor      = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो
| royal house    = [[मल्ल वंश]]
| house-type = वंश
| father         = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother         = कुमुदिनी रानी
| issue           = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]]
| siblings = राजेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;राज्यप्रकाश&lt;br&gt;नरेन्द्रप्रकाश&lt;br&gt;चन्द्रप्रकाश
| religion       = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| birth_date     = 
| death_date = १८२६&lt;br&gt;ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ 
|reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५
|spouse =[[रानी दयावती]]
|birth_place= कान्तिपुर दरबार
|death_place= [[आर्यघाट]]
}}

'''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए।  आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। 

आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश  राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्।

== शासन काल तथा सङ्घर्ष ==
राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा&lt;ref&gt;{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf|first=रमेशजङ्ग|journal=|issue=1|volume=19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})&lt;/ref&gt; मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। 

=== आन्तरिक सङ्घर्ष ===
उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो।

उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। [[राज्यप्रकाश मल्ल]] दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी &quot;मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला&quot; भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।  

उता खस थरीहरूले &quot;अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्&quot; भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए।

त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ,&quot; अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला&quot; भन्ने आज्ञा गरे। &quot;मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ&quot; भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे।

त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए।

त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए।

यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]&lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&amp;pg=PA118&amp;lpg=PA118&amp;dq=atal+thapa&amp;source=bl&amp;ots=NYjrz601ug&amp;sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&amp;q=atal%20thapa&amp;f=false&lt;/ref&gt;, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए &lt;ref&gt;https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&amp;q=Kashiram+thapa&amp;dq=Kashiram+thapa&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।&lt;ref&gt;लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज&lt;/ref&gt;

===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ ===
वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।&lt;ref&gt;Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.&lt;/ref&gt;

गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं  १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। 

विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। 

जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए।

=== गद्दीच्युत ===
गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए।

===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ ===
वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। 

दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो।
[[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। 

गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ ===
===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ ===
===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग ===
किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो।

सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।&lt;ref&gt;वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८&lt;/ref&gt;

अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन।

===कान्तिपुर गोर्खामा विलय===
वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}&lt;/ref&gt;

==पाटनमा शरण==
जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र [[छ प्रधान]]हरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==भक्तपुरमा शरण==
ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए।

===भक्तपुरको लडाइँ===
{{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}}
पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए।

सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।&lt;ref&gt;[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।&lt;ref name=&quot;kayastha267&quot;&gt;{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}&lt;/ref&gt;

भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt;। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt;

==मृत्यु==
ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। 

भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--End Quote--&gt;
{| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;&quot; |“
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:0 1em;&quot; |
'''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। '''
| valign=&quot;bottom&quot; style=&quot;color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;&quot; |„
|}&lt;!--End Quote--&gt;

उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}&lt;/ref&gt;

==कार्यहरू ==
* विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको &quot;जावा&quot; हो।  
* स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। 
* [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए।

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]

जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन |
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist|2}}

{{मल्ल राजाहरू}}
{{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>bjy2p26zdksjccaapmhad1hfwxgs6m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47952</id>
    <revision>
      <id>1366877</id>
      <parentid>1306894</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5028" sha1="mb9h486ey7hk3gp6raywbv9kuhkhbi9" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name     =  सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा  
|image            = 
|image_caption    =  
|nickname         = 
|observedby       = 
|date             = चैत शुक्ल अष्टमी
|date2013         = 
|date2014         = 
|observances      = 
|celebrations     = 
|type             = 
|long type         = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>mb9h486ey7hk3gp6raywbv9kuhkhbi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366926</id>
      <parentid>1366877</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="dfef5shb3701x13uy3gwjub0nj0kkle" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = Chariot of Jana Baha Dyah at Durbar Marg
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      = Religious
|significance  = Spreads peace in the city
|begins        = March end (Chaitra Sukla Aastami)
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

{{Infobox holiday
|holiday_name     =  सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा  
|image            = 
|image_caption    =  
|nickname         = 
|observedby       = 
|date             = चैत शुक्ल अष्टमी
|date2013         = 
|date2014         = 
|observances      = 
|celebrations     = 
|type             = 
|long type         = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>dfef5shb3701x13uy3gwjub0nj0kkle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366927</id>
      <parentid>1366926</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5721" sha1="f1ytau4h124ke4ldf1di6oxetm0sxre" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = Chariot of Jana Baha Dyah at Durbar Marg
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      = Religious
|significance  = Spreads peace in the city
|begins        = March end (Chaitra Sukla Aastami)
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

{{Infobox holiday
|holiday_name     =  सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा  
|image            = 
|image_caption    =  
|nickname         = 
|observedby       = 
|date             = चैत शुक्ल अष्टमी
|date2013         = 
|date2014         = 
|observances      = 
|celebrations     = 
|type             = 
|long type         = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>f1ytau4h124ke4ldf1di6oxetm0sxre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366928</id>
      <parentid>1366927</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5783" sha1="hl2q8big3g1u5s8agfrw84musglmr08" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      = Religious
|significance  = Spreads peace in the city
|begins        = March end (Chaitra Sukla Aastami)
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

{{Infobox holiday
|holiday_name     =  सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा  
|image            = 
|image_caption    =  
|nickname         = 
|observedby       = 
|date             = चैत शुक्ल अष्टमी
|date2013         = 
|date2014         = 
|observances      = 
|celebrations     = 
|type             = 
|long type         = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>hl2q8big3g1u5s8agfrw84musglmr08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366929</id>
      <parentid>1366928</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5388" sha1="b2qgeqnt6f59chaj3fdjv6wbu6136s4" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      = Religious
|significance  = Spreads peace in the city
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>b2qgeqnt6f59chaj3fdjv6wbu6136s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366934</id>
      <parentid>1366929</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5521" sha1="0yxe2zztg123wkibh1ih8fgpgrkp500" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      = Religious
|significance  = जाडोको अन्त्य र वसन्त र वर्षा ऋतुको सुरुवात भएको  जनाउ दिन्छ
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>0yxe2zztg123wkibh1ih8fgpgrkp500</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366935</id>
      <parentid>1366934</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5595" sha1="ns1r4nzch3omkvvr1ffbm1whcn347p7" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = Nepalese
|litcolor      =
|longtype      =  धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक
|significance  = जाडोको अन्त्य र वसन्त र वर्षा ऋतुको सुरुवात भएको  जनाउ दिन्छ
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = Chariot procession
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>ns1r4nzch3omkvvr1ffbm1whcn347p7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366937</id>
      <parentid>1366935</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5609" sha1="i0pdbw3zcnu80offsrcmy3ahrxqfl9l" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = नेपाली
|litcolor      =
|longtype      =  धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक
|significance  = जाडोको अन्त्य र वसन्त र वर्षा ऋतुको सुरुवात भएको  जनाउ दिन्छ
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = रथ जुलुस
|observances   = 
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>i0pdbw3zcnu80offsrcmy3ahrxqfl9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366938</id>
      <parentid>1366937</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5647" sha1="6ixa8h5emi7b756ue58yzlfxj60g1y9" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = Seto Machhendranath Jatra
|observedby    = नेपाली
|litcolor      =
|longtype      =  धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक
|significance  = जाडोको अन्त्य र वसन्त र वर्षा ऋतुको सुरुवात भएको  जनाउ दिन्छ
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = रथ जुलुस
|observances   = 
|frequency    = वार्षिक
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>6ixa8h5emi7b756ue58yzlfxj60g1y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366939</id>
      <parentid>1366938</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="mmpsdygdjg2bkphe075qan960o92tkg" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा&lt;br /&gt;Jana Baha Dyah Jatra
|type          = Buddhist
|image         = Janabaha durbar.jpg
|imagesize     = 
|caption       = दरबारमार्गमा सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ
|official_name =
|nickname      = 
|observedby    = नेपाली
|litcolor      =
|longtype      =  धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक
|significance  = जाडोको अन्त्य र वसन्त र वर्षा ऋतुको सुरुवात भएको  जनाउ दिन्छ
|begins        = चैत शुक्ल अष्टमी
|ends          =
|date2014      = 7–9 April
|date2015      = 27–29 March 
|date2019      = 13–15 April
|celebrations  = रथ जुलुस
|observances   = 
|frequency    = वार्षिक
|relatedto     = 
}}

[[File:Seto Machchhindra 01.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
[[File:Seto Machchhindra 02.jpg|thumb|रथमा राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
[[File:Seto Machchhindra 03.jpg|thumb|सेतो मच्छिन्द्रनाथको प्रतिमा]]
'''सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा''' [[वर्षा]] र सहकालका देवता मानिने आर्याअवलोकितेश्वरको मुर्तिको रथयात्रा गरी मनाइने जात्रा हो । [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]] उपत्यकाका बृद्धबृद्धालाई दर्शन गराउन रथलाई नगर परिक्रमा गराउने चलन छ । करुणामय र आर्याअवलोकितेश्वरको नामबाट पनि चिनिने सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई जनबहालबाट नगरपरिक्रमा गराई [[जमल]]/ [[दरबार मार्ग]]मा बनाइएको रथमा प्रतिस्थापन गराइएपछि नगर परिक्रमा गर्ने प्रचलन छ । अन्तिम दिन लगनटोलस्थित मच्छिन्द्रनाथकी आमालाई तीन पटक परिक्रमा गराएपछि रथयात्रा सम्पन्न हुन्छ ।
==कथा==
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{नेपाली चाड पर्वहरू}}
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]
*[[रातो मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मच्छिन्द्रनाथ]]
*[[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:पर्व]]
[[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]]</text>
      <sha1>mmpsdygdjg2bkphe075qan960o92tkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुमारीघर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49458</id>
    <revision>
      <id>1366943</id>
      <parentid>899883</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="q8juslzgakncgi8by9f6273enwv9czu" xml:space="preserve">[[File:Kumari-ghar at Hanuman-Dhoka Durbar Square after 2072 earthquake.jpg|thumb|कुमारीघर]]

'''कुमारीघर''' काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य  [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]।

{{आधार|नेपाल}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==
==यी पनि हेर्नुहोस्==

{{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]]</text>
      <sha1>q8juslzgakncgi8by9f6273enwv9czu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366946</id>
      <parentid>1366943</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5370" sha1="fyfiaq0r6o8rfujznpf0vskipe5le3j" xml:space="preserve">[[File:Kumari-ghar at Hanuman-Dhoka Durbar Square after 2072 earthquake.jpg|thumb|कुमारीघर]]

'''कुमारीघर''' काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य  [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]।

== इतिहास ==
पंचलिग भैरवका स्थानमा एक ज्यापूका शरीरमा देवता प्रवेश भई भैरवका शिलामूर्तिमाथि पलेटी मारी काप्न लागे । त्यहाँ रहने मानिसहरूले तिमी को हो ? भनी सोद्धा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई डाकी ल्याऊ, उनैलाई कहुँला भनी जवाफ गरे । सो खबर दरबारमा पुग्दा राजाले अहंकार गरी भोज खाई मदले मात्तिएको ज्यापू हो, त्यसलाई नमारिछोड्दिन भनी नासलचोकमा ल्याएर को होस् भनी सोद्धा केही भन्न सकेन । कामिरहेको त्यस ज्यापूलाई टुपी समाई शासना गर्दै हात्तीको खम्बामा बाँधेर राख्दा रातमै मन्यो । भोलिपल्ट त्यस ज्यापूको सर्वस्व लिए । फेरि अर्को  ज्यापूमाथि देवता प्रवेश हुँदा यो खबर सुनेर राजा सवारी भई सोद्धा &quot;जसमाथि हामीले प्रवेश गरिराखेका थियौं यसलाई हेला गरी मारिस् भने अब तैले राज्यको आश नगर&quot; भनी राजाले आफ्नो मुख नदेख्ने गरी राजातिर पिठिउँ फर्काएर जवाफ दियो । 

राजाले अनेक प्रकारले बुझाउँदा पनि प्रसन्न गराउन नसक्का फर्की दरबारमा गए । त्यसै दिनका सपनामा कुमारीदेवीले दर्शन दिदै भनिन् &quot;जयप्रकाश, तंलाई वरदान दिनाका निमित्त त्यस ज्यापूका शरीरमा प्रवेश गरेकी थिएँ । तैले मलाई हेला गरी त्यस ज्यापूलाई मारिदिइस्, अब तं यो राज्यको आशा नगर । तलाई जिती शत्रुले राज्य गर्नेछ ।&quot; रिसाउँदै देवीले यति भनिन् । राजाले बहुत दिक्क हुँदै बिसायस बलि दिई पूजा गरे । यी देवीलाई सन्तुष्ट गराउँछु भनी वास्तुचक्रका प्रतापले कुमारीको घर बनाए । सुन्दर रथ बनाएर गणेश र वटुकभैरवसहित कुमारी देवीको यात्रा गरी इन्द्रयात्राका नाउँले प्रतिवर्ष चलाए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-23}}&lt;/ref&gt;

{{आधार|नेपाल}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==
==यी पनि हेर्नुहोस्==

{{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]]</text>
      <sha1>fyfiaq0r6o8rfujznpf0vskipe5le3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366948</id>
      <parentid>1366946</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5664" sha1="9le4x16w9tzh0dvprjzqxab3gj8xs5r" xml:space="preserve">[[File:Kumari-ghar at Hanuman-Dhoka Durbar Square after 2072 earthquake.jpg|thumb|कुमारीघर]]

'''कुमारीघर''' काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य  [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]।

== इतिहास ==
पंचलिग भैरवका स्थानमा एक ज्यापूका शरीरमा देवता प्रवेश भई भैरवका शिलामूर्तिमाथि पलेटी मारी काप्न लागे । त्यहाँ रहने मानिसहरूले तिमी को हो ? भनी सोद्धा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई डाकी ल्याऊ, उनैलाई कहुँला भनी जवाफ गरे । सो खबर दरबारमा पुग्दा राजाले अहंकार गरी भोज खाई मदले मात्तिएको ज्यापू हो, त्यसलाई नमारिछोड्दिन भनी नासलचोकमा ल्याएर को होस् भनी सोद्धा केही भन्न सकेन । कामिरहेको त्यस ज्यापूलाई टुपी समाई शासना गर्दै हात्तीको खम्बामा बाँधेर राख्दा रातमै मन्यो । भोलिपल्ट त्यस ज्यापूको सर्वस्व लिए । फेरि अर्को  ज्यापूमाथि देवता प्रवेश हुँदा यो खबर सुनेर राजा सवारी भई सोद्धा &quot;जसमाथि हामीले प्रवेश गरिराखेका थियौं यसलाई हेला गरी मारिस् भने अब तैले राज्यको आश नगर&quot; भनी राजाले आफ्नो मुख नदेख्ने गरी राजातिर पिठिउँ फर्काएर जवाफ दियो । 

राजाले अनेक प्रकारले बुझाउँदा पनि प्रसन्न गराउन नसक्का फर्की दरबारमा गए । त्यसै दिनका सपनामा कुमारीदेवीले दर्शन दिदै भनिन् &quot;जयप्रकाश, तंलाई वरदान दिनाका निमित्त त्यस ज्यापूका शरीरमा प्रवेश गरेकी थिएँ । तैले मलाई हेला गरी त्यस ज्यापूलाई मारिदिइस्, अब तं यो राज्यको आशा नगर । तलाई जिती शत्रुले राज्य गर्नेछ ।&quot; रिसाउँदै देवीले यति भनिन् । राजाले बहुत दिक्क हुँदै बिसायस बलि दिई पूजा गरे । यी देवीलाई सन्तुष्ट गराउँछु भनी वास्तुचक्रका प्रतापले कुमारीको घर बनाए । सुन्दर रथ बनाएर गणेश र वटुकभैरवसहित कुमारी देवीको यात्रा गरी इन्द्रयात्राका नाउँले प्रतिवर्ष चलाए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-23}}&lt;/ref&gt;

तर बिधिको बिधान [[इन्द्रजात्रा]]मा कुमारीको रथयात्रा चलिरहेको बेलामा नै १८२५ मा जयप्रकाश मल्लको राज्य गुम्यो ।

{{आधार|नेपाल}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==
==यी पनि हेर्नुहोस्==

{{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]]</text>
      <sha1>9le4x16w9tzh0dvprjzqxab3gj8xs5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366950</id>
      <parentid>1366948</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5680" sha1="o6tcc48se9r1ma42asaevwgof00n22v" xml:space="preserve">[[File:Kumari-ghar at Hanuman-Dhoka Durbar Square after 2072 earthquake.jpg|thumb|कुमारीघर]]

'''कुमारीघर''' काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य  [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]।

== इतिहास ==
पंचलिग भैरवका स्थानमा एक ज्यापूका शरीरमा देवता प्रवेश भई भैरवका शिलामूर्तिमाथि पलेटी मारी काप्न लागे । त्यहाँ रहने मानिसहरूले तिमी को हो ? भनी सोद्धा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई डाकी ल्याऊ, उनैलाई कहुँला भनी जवाफ गरे । सो खबर दरबारमा पुग्दा राजाले अहंकार गरी भोज खाई मदले मात्तिएको ज्यापू हो, त्यसलाई नमारिछोड्दिन भनी नासलचोकमा ल्याएर को होस् भनी सोद्धा केही भन्न सकेन । कामिरहेको त्यस ज्यापूलाई टुपी समाई शासना गर्दै हात्तीको खम्बामा बाँधेर राख्दा रातमै मन्यो । भोलिपल्ट त्यस ज्यापूको सर्वस्व लिए । फेरि अर्को  ज्यापूमाथि देवता प्रवेश हुँदा यो खबर सुनेर राजा सवारी भई सोद्धा &quot;जसमाथि हामीले प्रवेश गरिराखेका थियौं यसलाई हेला गरी मारिस् भने अब तैले राज्यको आश नगर&quot; भनी राजाले आफ्नो मुख नदेख्ने गरी राजातिर पिठिउँ फर्काएर जवाफ दियो । 

राजाले अनेक प्रकारले बुझाउँदा पनि प्रसन्न गराउन नसक्का फर्की दरबारमा गए । त्यसै दिनका सपनामा कुमारीदेवीले दर्शन दिदै भनिन् &quot;जयप्रकाश, तंलाई वरदान दिनाका निमित्त त्यस ज्यापूका शरीरमा प्रवेश गरेकी थिएँ । तैले मलाई हेला गरी त्यस ज्यापूलाई मारिदिइस्, अब तं यो राज्यको आशा नगर । तलाई जिती शत्रुले राज्य गर्नेछ ।&quot; रिसाउँदै देवीले यति भनिन् । राजाले बहुत दिक्क हुँदै बिसायस बलि दिई पूजा गरे । यी देवीलाई सन्तुष्ट गराउँछु भनी वास्तुचक्रका प्रतापले कुमारीको घर बनाए । सुन्दर रथ बनाएर गणेश र वटुकभैरवसहित कुमारी देवीको यात्रा गरी इन्द्रयात्राका नाउँले प्रतिवर्ष चलाए ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-23}}&lt;/ref&gt;

तर बिधिको बिधान [[इन्द्रजात्रा]]मा कुमारीको रथयात्रा चलिरहेको बेलामा नै  वि.सं. १८२५ मा जयप्रकाश मल्लको राज्य गुम्यो ।

{{आधार|नेपाल}}
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}

==बाहिरी लिङ्कहरू==
==यी पनि हेर्नुहोस्==

{{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]]</text>
      <sha1>o6tcc48se9r1ma42asaevwgof00n22v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राष्ट्रिय भूकम्प सुरक्षा दिवस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53443</id>
    <revision>
      <id>1366947</id>
      <parentid>709944</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="rj7q1568ufyeltnu9oxae855oh6j90e" xml:space="preserve">'''राष्ट्रिय भूकम्प सुरक्षा दिवस''' [[नेपाल]]मा प्रत्येक वर्ष [[माघ]] महिनाको २ गते मनाइन्छ । वि.सं. १९९० माघ २ गते नेपालमा आएको [[विसं १९९० को महाभूकम्प|महाभुकम्प]]को सम्झनामा विसं २०५५ सालदेखि भुकम्प सुरक्षा दिवस मनाउन थालिएको हो ।

{{दिवसहरू}}

{{ठुटो}}

[[श्रेणी:दिवसहरू]]
[[श्रेणी: नेपालका राष्ट्रिय दिवसहरू]]</text>
      <sha1>rj7q1568ufyeltnu9oxae855oh6j90e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपालका होटलहरू</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53846</id>
    <revision>
      <id>1366859</id>
      <parentid>1365451</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* पाँचतारे होटलहरू(*****) */</comment>
      <origin>1366859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="cqeb6f73jwaeopr6z1m2wbinvvrpu7w" xml:space="preserve">{{Orphan|date=मे २०१३}}

नेपालमा विभिन्न स्तरका विभिन्न होटलहरू छन्।
[[File:Shanker.jpg|thumb|होटल Sankar, [[Kathmandu]]]]

==पाँचतारे होटलहरू(*****)==
# [[होटल याक एण्ड यती]], [[दरबार मार्ग|दरवार मार्ग]]
# [[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]], बौद्ध
# [[सोल्टी क्राउन प्लाजा]], ताहाचल
# [[र्याडिसन होटल]], [[लाजिम्पाट]]
# [[होटल सांग्रिला]], [[लाजिम्पाट]]
# [[मल्ल होटल]], [[ठमेल]]
# [[होटल अन्नपुर्ण]], दरवार मार्ग
# [[एभरेष्ट होटल]], नयाँबानेश्वर
# [[ले मेरिडियन काठमाण्डौं]], गोकर्ण

==चार तारे होटलहरू(****)==
# [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], [[लाजिम्पाट]]
# [[होटल हिमालय]], कुपण्डोल, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]
# [[होटल बैशाली]], [[ठमेल]]
# [[ग्राण्ड होटल]]
# [[बीग होटल]] , विराटनगर 
# [[होटल शेर्पा]], दरवार मार्ग
# [[दरबार होटल]], दरवार मार्ग
# [[रत्ना होटल]] , विराटनगर 
# [[होटल ह्यारीसन]] , विराटनगर
# [https://www.hotelsarowar.com/ होटल सरोवर], पोखरा

==तीन तारे होटलहरू(***)==
# [[समसारा रिसर्ट]], ठमेल
# [[काठमाडौँ गेष्ट हाउस]]
# [[गार्डेन होटल]]
# [[मार्कोपोलो व्यापार होटल]]
# [[होटल माउन्टेन]]
# [[होटल हारती]]
# [[होटल मनाङ]]
# [[समिट होटल]]
# [[होटल मर्स्याङ्दी]]
# [[होटल सेन्टर प्वाइन्ट]]
# [[होटल गाङजोङ]]
# [[होटल तिब्बत]]
# [[रोयल सिंगी होटल]]
#(hotel indreni himalaya)

==अन्य होटलहरू==
# [[द्वारिकाज होटल]] बत्तीसपुतली
# [[होटल स्पेस माउन्टेन]], [[नगरकोट]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==

{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
* http://www.होटलnepal.com/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.tourismnepal.org/होटलs-in-nepal/होटलs-in-kathmandu.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[श्रेणी:नेपालका होटलहरू]]</text>
      <sha1>cqeb6f73jwaeopr6z1m2wbinvvrpu7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दिल्ली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55210</id>
    <revision>
      <id>1366951</id>
      <parentid>1366188</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1366951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33044" sha1="trm6ih5aofwumsa60catovaauzl2hjh" xml:space="preserve">'''दिल्ली''', आधिकारिक रुपमा '''राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://india.gov.in/hi/ |title=राष्ट्रीय-राजधानी-क्षेत्र-दिल्ली-की-वेबसाइट-देखें |access-date=12 जुलाई 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701055708/https://india.gov.in/hi |archive-date=1 जुलाई 2017 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701055708/https://india.gov.in/hi |date=2017-07-01 }}&lt;/ref&gt; ({{Langx|en|Delhi|italic=no}}) भारतको राजधानी र एक केन्द्र-शासित प्रदेश हो। भारतको राजधानी  ''[[नयाँ दिल्ली]]'' यसमा नै सम्मिलित छ। दिल्ली राजधानी भएकाले केन्द्र सरकारको तीन अंग - कार्यपालिका, संसद र न्यायपालिकाको मुख्यालय नयाँ दिल्ली र दिल्लीमा स्थापित छन्। १४८३ वर्ग किलोमीटरमा फैलिएको दिल्ली जनसंख्या को हिसाबले भारतको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो महानगर हो। यहाँको जनसंख्या लगभग १ करोड़ ७० लाख रहेको छ। यहाँ बोलिने मुख्य भाषाहरूमा  : [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[पन्जाबी भाषा|पंजाबी]], [[उर्दु भाषा|उर्दू]] र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]] पर्छन्। भारतमा दिल्लीको ऐतिहासिक महत्त्व छ। यसको दक्षिण पश्चिममा [[अरावली]] पहाड र पूर्वमा [[यमुना नदी|यमुना]] नदी छ, जसको किनारामा यो सहर अवस्थित छ। यो प्राचीन समय मा [[गङ्गा नदी|गंगा]]को मैदान हुँदै जाने व्यावसायिक मार्गको बाटोमा पर्ने मुख्य केन्द्र थियो।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Necipoglu |first=Gulru |title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World |origyear=2002 |url=http://books.google.com/books?id=UJc2u33fCKQC&amp;pg=PA16&amp;dq=delhi+sultanate+political+center+city+delhi&amp;sig=ACfU3U3zNMesuCjnsH7iAlLe5mKHpddn8w#PPA12,M1 |publisher=BRILL |isbn=9004125930 |pages=12–43 |chapter=Epigraphs, Scripture, and Architecture in the Early Sultanate of Delhi |chapterurl= |year=2002 |access-date=14 मार्च 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920212841/http://books.google.com/books?id=UJc2u33fCKQC&amp;pg=PA16&amp;dq=delhi+sultanate+political+center+city+delhi&amp;sig=ACfU3U3zNMesuCjnsH7iAlLe5mKHpddn8w#PPA12,M1 |archive-date=20 सितंबर 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[यमुना नदी]]को किनारमा स्थित यस नगरको गौरवशाली पौराणिक इतिहास छ। यो भारतको अति प्राचीन नगर हो। यसको  इतिहासको प्रारम्भ [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]]सँग जोडिएको छ। [[हरियाणा]]को आसपासको क्षेत्रमा भएको उत्खननमा यसको प्रमाण मिलेको छ। [[महाभारत]] कालमा यसको नाम [[इन्द्रप्रस्थ]] थियो। [[दिल्ली सल्तनत]]को उत्थानको साथसाथ दिल्ली एक प्रमुख राजनैतिक, सांस्कृतिक एवं वाणिज्यिक शहरको रुपमा उदायो।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Aitken|first=Bill|title=Speaking Stones: World Cultural Heritage Sites in India|origyear=2002|url=http://books.google.com/books?id=lu5jGGQ8fJkC&amp;pg=PA21&amp;dq=delhi+continuously+inhabited&amp;sig=ACfU3U1Z52ojRmD1-ZS2QeQlb8UlGZeBhA|publisher=Eicher Goodearth Limited|isbn=8187780002|pages=264 pages|chapter=|chapterurl=|year=2001|access-date=14 मार्च 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914123144/http://books.google.com/books?id=lu5jGGQ8fJkC&amp;pg=PA21&amp;dq=delhi+continuously+inhabited&amp;sig=ACfU3U1Z52ojRmD1-ZS2QeQlb8UlGZeBhA|archive-date=14 सितंबर 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; यहाँ कयौं  प्राचीन एवं मध्यकालीन भवन इमारत तथा त्यसको अवशेषहरु देख्न सकिन्छ। [[सन् १६३९|१६३९]] मा मुगल बादशाह [[शाहजहाँ]]ले दिल्लीमा नै एक चारदीवारी बाट घेरिएको शहरको निर्माण गराए जुन [[१६७९]] देखि  [[१८५७]] सम्म [[मुगल साम्राज्य]]को राजधानी रह्यो।

१८औं एवं १९औं शताब्दीमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]]ले लगभग सम्पूर्ण भारतमा आफ्नो कब्जामा लिए। कम्पनी सरकारले  [[कोलकाता]]लाई आफ्नो राजधानी बनाएका थिए। [[१९११]] मा अंग्रेजी सरकारले राजधानी दिल्लीमा स्थापित गर्ने निर्णय गर्यो। यसको लागि पुरानो दिल्लीको दक्षिणमा एक नयाँ नगर नयाँ दिल्लीको निर्माण प्रारम्भ भयो। अंग्रेज बाट सन् [[१९४७]] मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरिएपछि नयाँ दिल्लीलाई भारतको राजधानी घोषित गरियो।

स्वतन्त्रता प्राप्ति पश्चात् दिल्लीमा विभिन्न क्षेत्रबाट मानिसहरूको प्रवासन भयो, यसबाट दिल्लीको स्वरूपमा आमूल परिवर्तन भयो विभिन्न प्रान्त, धर्म एवं जातिका मानिसहरू दिल्लीमा ओइरिनुको कारण दिल्लीको शहरीकरण त थियो नै साथै यहाँ एक मिश्रित संस्कृतिले पनि जन्म लियो। आज दिल्ली भारतको एक प्रमुख राजनैतिक, सांस्कृतिक एवं व्यापारिक (वाणिज्यिक) केन्द्र हो।

== नामकरण ==
यस नगरको नाम &quot;दिल्ली&quot; कसरी रह्यो भन्नेमा कुनै निश्चित सन्दर्भ छैन, यद्यपि यो एक प्राचीन राजा &quot;ढिल्लु&quot; सँग सम्बन्धित भएकोमा व्यापक स्वीकार्य छ। केही इतिहासकारका अनुसार यो   &quot;देहलीज&quot;को एक विकृत रूप हो। एक अर्को अनुमान अनुसार यस नगरको प्रारम्भिक नाम &quot;ढिलिका&quot; थियो। हिन्दी/प्राकृत &quot;ढीली&quot; पनि यस क्षेत्रको लागि प्रयोग गरिन्छ।

== इतिहास ==
{{main|दिल्लीको इतिहास}}
[[चित्र:Delhi Red fort.jpg|thumb|300px|बाएँ|लाल किला]]
दिल्लीको प्राचीनतम उल्लेख [[महाभारत]] नामक महापुराणमा पाइन्छ जहाँ यसका उल्लेख प्राचीन [[इन्द्रप्रस्थ]]को रूपमा गरिएको छ। इन्द्रप्रस्थ महाभारत कालमा पाण्डवको राजधानी थियो।&lt;ref name=ecosurv1&gt;{{cite web |url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |title=Chapter 1: Introduction |accessdate=21 दिसंबर 2006 |format=PDF |work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006 |publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi |pages=pp1–7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113174155/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf |archive-date=13 नवंबर 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; पुरातात्विक रूपबाट इसा पूर्व सय देखि दुई हजारमा दिल्ली र यस आसपास मानव निवास रहेको कुराको ज्ञात हुन्छ।&lt;ref name=tourhist&gt;{{cite web |url=http://www.indiatourism.com/delhi-history/index.html |title=Delhi History |accessdate=22 दिसंबर 2006 |work=Delhi Tourism |publisher=Advent InfoSoft (P) Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208210557/http://www.indiatourism.com/delhi-history/index.html |archive-date=8 दिसंबर 2006 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;। दिल्लीको इतिहास निकै पुरानो छ करीब ७३० ईसा पूर्वको दौरान मालवाको शासक [[राजा धन्ना भील]]का एक उत्तराधिकारीले दिल्लीको सम्राटलाई चुनौती दिएका थिए। &lt;ref&gt;{{shorturl.at/bCYZ6}}&lt;/ref&gt; 

[[मौर्य-काल]] (ईसा पूर्व ३००) बाट यहाँ एक नगरको विकास हुन आरम्भ भयो। महाराज पृथ्वीराज चौहानका दरबारी कवि [[चन्द बरदाई]]को हिन्दी रचना [[पृथ्वीराज रासो]]मा [[तोमर वंश|तोमर]] राजा [[अनंगपाल]]लाई दिल्लीको संस्थापक बताइन्छ। उसले नै 'लाल-कोट'को निर्माण गराएको र महरौलीको गुप्त कालीन लौह-स्तंभलाई दिल्ली ल्याइएको विश्वास गरिन्छ। दिल्लीमा तोमर शासनकाल वर्ष सन् [[९००]]-[[१२००]] सम्म मानिन्छ। 'दिल्ली' वा 'दिल्लिका' शब्दको प्रयोग सर्वप्रथम उदयपुरमा प्राप्त शिलालेखमा पाइन्छ। यस शिलालेखको समय वर्ष [[११७०]] निर्धारित गरिएको छ। महाराज पृथ्वीराज चौहानलाई दिल्लीको अन्तिम हिन्दू सम्राट मानिन्छ।

==सुधार==
[[१२०६]] ई० पश्चात्  दिल्ली [[दिल्ली सल्तनत]]को राजधानी बन्यो। दिल्ली माथि [[खिलजी वंश]], [[तुगलक वंश]], [[सैयद वंश]] र [[लोदी वंश]] समेत केही अन्य वंशले शासन गरे। यस्तो मानिन्छ की कि आजको आधुनिक दिल्ली बन्नु भन्दा पहिले दिल्ली सात पटक उजाड भयो र विभिन्न स्थानहरुमा बस्यो, जसको केही अवशेष आधुनिक दिल्ली मा अहिले पनि देख्न सकिन्छ। दिल्लीको तत्कालीन शासकहरु ले यसको स्वरूप मा धेरै पट्क परिवर्तन गरे। मुगल बादशाह हुमायूँ ले सरहिन्द को निकट युद्ध मा अफ़गानहरु लाई पराजित गरे तथा बिना कुनै विरोध दिल्ली मा अधिकार प्राप्त गरे । हुमायूँ को मृत्यु पछी हेमू विक्रमादित्य को नेतृत्व मा अफ़गानहरु ले मुगल सेना लाई पराजित गरेर आगरा तथा दिल्ली मा पुनः अधिकार प्राप्त गरे। मुगल बादशाह [[अकबर]] ले आफ्नो राजधानी लाई दिल्ली बाट [[आगरा]] स्थान्तरित गरेका थिए। अकबर को नाती [[शाहजहाँ]] ([[१६२८]]-[[१६५८]]) ले १७ औँ शताब्दी को मध्य मा यसलाई सातौ पटक  बसाए जसलाई शाहजहाँनाबाद को नामबाट सम्बोधित गरियो । शाहजहाँनाबादलाई आम बोल-चालको भाषा मा पुरानो शहर या पुरानो दिल्ली भनिन्छ। प्राचीनकाल देखी नै पुरानो दिल्ली मा धेरै राजा एवं सम्राटहरु ले राज्य गरेका छन तथा समय-समय मा यसको नाम मा पनि परिवर्तन गर्ने काम भै रहेको थियो। पुरानो दिल्ली [[१६३८]] पछी मुग़ल सम्राटहरुको राजधानी रह्यो। दिल्लीको अन्तिम मुगल बादशाह बहादुर शाह जफ़र थिए जसको मृत्यू निवार्सन मा नै रंगून मा भयो।

[[चित्र:ITO crossroads, New Delhi in 1950.jpg|thumb|दाँया|300px|दिल्लीको आईटीओ चौराहे को दृश्य, १९५०]]
[[१८५७]] को [[१८५७ सिपाही विद्रोह|सिपाही विद्रोह]] पछी दिल्ली मा ब्रिटिश शासन को हुकूमत मा शासन चल्न थाल्यो । [[१८५७]] मा यो [[प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम]] को आंदोलनलाई पूर्ण रुपमा  दवाए पछी अंग्रेजहरुले [[बहादुरशाह ज़फ़र]] लाई [[रंगून]] पठाइ दिए तथा भारत पूर्ण रुपमाबाट अंग्रेजहरु को अधीन भयो । शुरुमा उनीहरुले कलकत्ता (आजकल [[कोलकाता]]) बाट शासन सम्हाले तर ब्रिटिश शासन कालको अन्तिम दिनहरुमा [[पीटर महान]] को नेतृत्व मा [[रुसी साम्राज्य]] को प्रभाव [[भारतीय उपमहाद्वीप]] मा तीव्र गति मा बढन थाल्यो। जसको कारण अंग्रेजहरु लाई  यो लाग्न थाल्यो कि कलकत्ता जो कि भारत को एकदमै पूर्व मा थियो त्यहाबाट अफ़ग़ानिस्तान एवं ईरान आदि मा सक्षम तरीका बाट सजिलै संग नियन्त्रण गर्न सकिदैन पछी गएर यसै कारण बाट [[१९११]] मा [[उपनिवेश]] राजधानी लाई दिल्ली स्थानान्तरित गरियो एवं धेरै आधुनिक निर्माण कार्य गराईयो। शहर को ठुलो भागहरुलाई को ब्रिटिश आर्किटेक्ट्स सर एडविन लुटियंस र सर हर्बर्ट बेकर द्वारा डिजाइन गरिएको थियो ।  [[१९४७]] मा भारत को स्वतन्त्रता को पछी यसलाई अधिकारिक रूप बाट भारत को राजधानी घोषित गरिएको थियो। दिल्ली मा धेरै राजाहरु को साम्राज्य को उदय तथा पतन को प्रमाण आज पनि विद्यमान छ। साचो अर्थ मा दिल्ली हाम्रो देश को भविष्य, भूतकाल एवं वर्तमान परिस्थितिहरु को मेल-मिश्रण हो। तोमर शासकहरु मा दिल्ली को स्थापना का श्रेय अनंगपाल जान्छ।

== जलवायु, भूगोल र जनसाङ्ख्यिकी ==
===दिल्ली-एनसीआर===
{{main|राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (भारत)}}
एनसीआरमा दिल्लीसँग जोडिएको राज्यहरूमा उत्तर प्रदेश, हरियाणा र राजस्थानका धेरै शहरहरू समावेश छन्।।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/union-territory/new-delhi/news/ut-del-hmu-new-haryanas-jind-and-karnal-add-in-part-of-ncr-zone-5017644-nor.html|title=एनसीआर में शामिल हुए जींद,करनाल र मुजफ्फरनगर, मथुरा को नहीं मिली मंजूरी|date=9 जून 2015|website=Dainik Bhaskar|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407170136/https://www.bhaskar.com/union-territory/new-delhi/news/ut-del-hmu-new-haryanas-jind-and-karnal-add-in-part-of-ncr-zone-5017644-nor.html|archive-date=7 अप्रैल 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; एनसीआर मा ४ करोड़ ७० भन्दा धेरै आबादी बास गर्छ । समुचा  एनसीआर मा दिल्ली को क्षेत्रफल १,४८४ वर्ग किलोमीटर छ। देश को राजधानी एनसीआर को २.९ प्रतिशत भाग समेटदछ। एनसीआर को अन्तरगत पर्ने क्षेत्र मा उत्तर प्रदेश को मेरठ, [[गाजियाबाद]], गौतम बुद्ध नगर ([[नोएडा]]), बुलंदशहर,शामली, बागपत, हापुड़ र मुजफ्फरनगर; र [[हरियाणा]] को [[फरीदाबाद]], [[गुड़गांव]], मेवात, रोहतक, सोनीपत, रेवाड़ी, झज्जर, [[पानीपत]], पलवल, महेंद्रगढ़, भिवाड़ी, जिंद र करनाल जस्ता जिल्ला शामिल छन। राजस्थान बाट दुई  जिल्लाहरू - भरतपुर र अलवर एनसीआर मा शामिल गरिएको छ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|title=आप जिस दिल्ली-NCR में रहते हैं, जानिए- उसके बारे में A टू Z जानाकरी|first=एबीपी न्यूज़ वेब|last=डेस्क|date=4 जन॰ 2018|website=abpnews.abplive.in|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407170215/https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|archive-date=7 अप्रैल 2019|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407170215/https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031 |date=2019-04-07 }}&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक स्थिति ===
{{main|दिल्ली को भूगोल}}
[[चित्र:YamunaRiver.jpg|thumb|200px|दिल्ली मा [[यमुना नदी|यमुना]] नदी]]
[[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]] दिल्ली {{convert|1484|km2|sqmi|abbr=on}} मा विस्तृत छ, मध्ये {{convert|783|km2|sqmi|abbr=on|0}} भाग ग्रामीण र {{convert|700|km2|sqmi|abbr=on|0}} भाग शहरी घोषित छ। दिल्ली उत्तर-दक्षिण मा अधिकतम {{convert|51.9|km|mi|abbr=on|0}} छ र पूर्व-पश्चिम मा अधिकतम चौड़ाई {{convert|48.48|km|mi|abbr=on|0}} छ। दिल्ली को मर्मत सम्भारका हेतु तीनवटा संस्थाहरू कार्यरत छन:-
* [[दिल्ली नगर निगम]]:विश्वको सबैभन्दा ठूलो स्थानीय निकाय हो, जो कि अनुमानित १३७.८० लाख नागरिकहरू (क्षेत्रफल {{convert|1397.3|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}}) लाई नागरिक सेवाहरू प्रदान प्रदान गर्दछ। यो क्षेत्रफ़लको हिसाबले बाट पनि मात्र [[टोकियो|टोक्यो]] टोकियो पछि छ।&quot;&lt;ref&gt;Municipal Corporation of Delhi: About us [http://www.mcdonline.gov.in/mcd/aboutus.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324083412/http://www.mcdonline.gov.in/mcd/aboutus.jsp |date=24 मार्च 2009 }})&lt;/ref&gt;. नगर निगमले १३९७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल हेर्छ । हाल, दिल्ली नगर निगमलाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ, उत्तर दिल्ली नगर निगम, पूर्वी दिल्ली नगर निगम र दक्षिण दिल्ली नगर निगम। 
* [[नयाँ दिल्ली नगरपालिका परिषद]]: (एन डी एम सी) (क्षेत्रफल {{convert|42.7|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}}) [[नयाँ दिल्ली]] को नगर परिषदको नाम हो। यसको अधीन पर्न कार्यक्षेत्र एन डी एम सी क्षेत्र भनिन्छ।
* [[दिल्ली छावनी बोर्ड]]: (क्षेत्रफल ({{convert|43|km2|sqmi|abbr=on|0|disp=or}})&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ndmc.gov.in/AboutNDMC/NNDMCAct.aspx |title=परिचय |accessdate=3 जुलाई 2007 |work=द न्यू देल्ही म्युनिसिपल कॉन्सिल एक्ट १९९४ |publisher=[[नई दिल्ली नगर पालिका परिषद]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302220220/http://www.ndmc.gov.in/AboutNDMC/NNDMCAct.aspx |archive-date=2 मार्च 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; जसले दिल्लीको [[दिल्ली छावनी|छावनी]] क्षेत्रहरूलाई हेर्छ।

दिल्ली एक अति-विस्तृत क्षेत्र है। यह अपने चरम पर उत्तर मा सरूप नगर से दक्षिण मा [[रजोकरी]] तक फैला है। पश्चिमतम छोर [[नजफगढ़]] से पूर्व मा [[यमुना नदी]] तक (तुलनात्मक परंपरागत पूर्वी छोर)। वैसे [[शाहदरा]], [[भजनपुरा]], आदि यसको पूर्वतम छोर होने के साथ ही बड़े बाज़ारों मा भी आते हैं। रा.रा.क्षेत्र मा उपर्युक्त सीमाओं से लगे निकटवर्ती प्रदेशहरु को [[नोएडा]], [[गुड़गांव]] आदि क्षेत्र भी आते हैं। दिल्ली की भू-प्रकृति बहुत बदलती हुई है। यह उत्तर मा समतल कृषि मैदानों से लेकर दक्षिण मा शुष्क [[अरावली|अरावली पर्वत]] को आरम्भ तक बदलती है। दिल्ली को दक्षिण मा बड़ी प्राकृतिक झीलें हुआ करती थीं, जो अब अत्यधिक खनन को कारण सूखती चली गईं हैं। इनमें से एक है [[बड़खल झील]]। [[यमुना नदी]] शहर को पूर्वी क्षेत्रों को अलग करती है। ये क्षेत्र [[पूर्वी दिल्ली|यमुना पार]] कहलाते हैं, वैसे ये नई दिल्ली से बहुत से पुलों द्वारा भली-भांति जुड़े हुए हैं। [[दिल्ली मेट्रो]] भी अभी दो पुलों द्वारा नदी को पार करती है।

दिल्ली {{coord|28.61|N|77.23|E|}} पर [[भारत|उत्तरी भारत]] मा  बसा हुआ है। यह समुद्रतल से ७०० से १००० फीट की ऊँचाई पर [[हिमालय]] से १६० किलोमीटर दक्षिण मा [[यमुना नदी]] को किनारे पर बसा है। यह उत्तर, पश्चिम एवं दक्षिण तीन तरफं से [[हरियाणा]] राज्य तथा पूर्व मा  [[उत्तर प्रदेश]] राज्य द्वारा घिरा हुआ है। दिल्ली लगभग पूर्णतया [[गंगा को मैदान|गांगेय क्षेत्र]] मा  स्थित है। दिल्ली को भूगोल को दो प्रधान अंग हैं [[यमुना नदी|यमुना]] सिंचित समतल एवं दिल्ली रिज (पहाड़ी)। अपेक्षाकृत निचले स्तर पर स्थित मैदानी उपत्यकाकृषि हेतु उत्कृष्ट भूमि उपलब्ध कराती है, हालांकि ये बाढ़ संभावित क्षेत्र रहे हैं। ये दिल्ली को पूर्वी ओर हैं। र पश्चिमी ओर रिज क्षेत्र है। इसकी अधिकतम ऊँचाई ३१८ मी.(१०४३ फी.)&lt;ref name=gisridge&gt;{{cite web
|url=http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf
|title=जीआईएस-बेस्ड स्पैशियल इन्फ़ॉर्मेशन इंटीग्रेशन, मॉडलिंग एण्ड डिजिटल मैपिंग: ए न्यू ब्लेन्ड ऑफ टूल फ़ॉर जियोस्पेशियल एन्वायरेनमेण्टल हेल्थ एनालिसिस फ़ॉर देल्ही रिज
|accessdate=३ फ़रवरी २००३
|last=मोहन
|first=मदन
|date=
|year=२००२
|month=अप्रैल
|format=PDF
|work=स्पैशियल इन्फ़ॉर्मेशन फ़ॉर हेल्थ मॉनीटरिंग एण्ड पॉपुलेशन मैंनेजमेंट
|publisher=एफ़आईजी XXII अन्तर्राष्ट्रीय कांग्रेस
|pages=पृ. ५
|archive-url=https://www.webcitation.org/684JsgcnW?url=http://www.fig.net/pub/fig_2002/Ts3-9/TS3_9_mohan.pdf
|archive-date=31 मई 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; तक जाती है। यह दक्षिण मा [[अरावली|अरावली पर्वत]]माला से आरम्भ होकर शहर को पश्चिमी, उत्तर-पश्चिमी एवं उत्तर-पूर्वी क्षेत्रों तक फैले हैं। दिल्ली की जीवनरेखा [[यमुना नदी|यमुना]] [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] मा अति पवित्र नदिहरु मध्ये एक है। एक अन्य छोटी नदी [[हिंडन नदी]] [[पूर्वी दिल्ली]] को [[गाजियाबाद]] से अलग करती है। दिल्ली [[भुईँचालो|सीज़्मिक क्षेत्र-IV]] मा आने से इसे बड़े [[भुईँचालो|भूकम्पों]] का संभावी बनाती है।&lt;ref name=hazardprofile&gt;{{cite web
|url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf
|title=हैज़ार्ड प्रोफ़ाइल ऑफ़ इंडियन डिस्ट्रिक्ट्स
|format=PDF
|work=नेशनल कैपेसिटी बिल्डिंग प्रोजेक्ट इन डाइज़ास्टार मैंनेजमेण्ट
|publisher=[[यूएनडीपी]]
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf
|access-date=31 जुलाई 2009
|archive-date=19 मई 2006
|url-status=dead
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |date=2006-05-19 }}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==

{{भारतका राज्यहरू}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
[[श्रेणी:भारतका सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएका शहरहरू]]
[[श्रेणी:सहरहरू]]
[[श्रेणी:उत्तर भारत]]</text>
      <sha1>trm6ih5aofwumsa60catovaauzl2hjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इन्टरनेट सेवा प्रदायक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63822</id>
    <revision>
      <id>1366920</id>
      <parentid>1311327</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1314" sha1="9xfwq97tsp9aixz2byp2lxrs3wj2nt0" xml:space="preserve">[[File:Internet Connectivity Access layer.svg|thumb|upright=2.0|इन्टरनेट सेवा प्रदायक संजाल]]
'''इन्टरनेट सेवा प्रदायक''' एउटा सङ्गठन हो जसले प्रयोगकर्तालाई इन्टरनेट प्रयोग गर्न, त्यसको सेवा सुबिधा लिन तथा त्यसमा भाग लिन सुबिधा प्रदान गर्दछ । इन्टरनेट सेवा प्रदायक एउटा व्यावसायिक, सामुदायिक स्वामित्व, फायदारहित वा अन्य निजी विभिन्न प्रकारको संगठित रुप हुन सक्छ । &lt;ref&gt;{{cite web|last=Clarke|first=Roger|title=Origins and Nature of the Internet in Australia|url=http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP|accessdate=21 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209201253/http://www.rogerclarke.com/II/OzI04.html#CIAP |date=9 February 2021 }}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==

==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}
{{कमन्सश्रेणी|Internet service providers}}</text>
      <sha1>9xfwq97tsp9aixz2byp2lxrs3wj2nt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एरिक बेजिग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69414</id>
    <revision>
      <id>1366959</id>
      <parentid>1357691</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="naq5tarjxl7mlhv8guepehz60i5cj50" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = एरिक बेजिग
|image             = &lt;!-- Eric Betzig.jpg --&gt;
|caption           = 
|birth_name        =रोबर्ट एरिक बेजिग&lt;ref&gt;http://caltechcampuspubs.library.caltech.edu/2491/1/June_10,_1983.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527213122/http://caltechcampuspubs.library.caltech.edu/2491/1/June_10%2C_1983.pdf |date=2014-05-27 }}&lt;/ref&gt;
|birth_date        = {{Birth date and age|1960|1|13|mf=y}}
|birth_place       = [[मिसिगन|मिचिगन]], संयुक्त राज्य अमेरिका
|death_date        = 
|death_place       = 
|fields            = [[व्यावहारिक भौतिक शास्त्र]]
|workplaces        = [[हावर्ड ह्युजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट]]
|alma_mater        = [[क्यालिफोर्निया इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]]&lt;br&gt;[[कार्नेल विश्वविद्यालय]]
|doctoral_advisor  = 
|thesis_title      = सूक्ष्मदर्शि 
|thesis_url        = 
|thesis_year       = १९८८
|doctoral_students = 
|occupation        = भौतिक वैज्ञानिक
|years_active      = 
|employer          = [[जेनेलिया फार्म रिसर्च क्याम्पस]]
|organization      = [[हावर्ड ह्युजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट]]
|known_for         = नानोस्कोपी, फ्लोरेसेन्स माइक्रोस्कोपी
|notable_works     = 
|influences        = 
|spouse            = 
|children          = 
|awards            = {{nowrap|[[रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार]] (२०१४)}}
|website           = [http://www.hhmi.org/scientists/eric-betzig एरिक बेजिग, पीएचडी]
}}
'''रोबर्ट एरिक बेजिग''' (जन्म १३ जनवरी १९६०) अमेरिकी भौतिक वैज्ञानिक हुन् र अमेरिकाको भर्जिनिया स्थित [[जेनेलिया फार्म रिसर्च क्याम्पस]]मा कार्यरत छन् ।&lt;ref name=&quot;hhmi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hhmi.org/scientists/eric-betzig |title=Eric Betzig, PhD |trans_title=एरिक बेजिग, पीएचडी |work=एचएचएमआई डट ओर्ग |publisher=हावर्ड ह्यूजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट |accessdate=९ अक्टोबर २०१४ |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt; उनलाई २०१४ मा &quot;नानोस्केल सुक्ष्मदर्शक यन्त्र अर्थात् नानोस्कोप&quot; विकाश कार्यको लागि  उनलाई [[स्टिफन हेल]] र [[विलियम मर्नर]] संगै [[रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार]] ले सम्मानित गरिएको हो ।&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2014/press.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 2014 |trans_title= रसायनशास्त्रमा २०१४ नोबेल पुरस्कार |work=नोबेलप्राइज डट ओर्ग |publisher=नोबेल मीडिया |accessdate=९ अक्टोबर २०१४ |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;नोबेल&quot;&gt;{{cite web |url=http://nagariknews.com/world/story/25897/25897.html |title=सुक्ष्मकण हेर्नसक्ने ‘नानोस्कोप' का लागि नोबेल पुरस्कार |publisher=नागरिक न्यूज |date=८ अक्टोबर २०१४}}&lt;/ref&gt;

[[File:GFP Superresolution Christoph Cremer.JPG|thumb|300px|GFP Superresolution Christoph Cremer.JPG |दोहोरो रंग स्थानीयकरण माइक्रोस्कोपीबाट लिइएको प्रोटिनको चित्र]]

==प्रारम्भिक जीवनी==

==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{२०१४ नोबेल पुरस्कार विजेताहरू}}

[[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]]
[[श्रेणी:रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता]]
[[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]]</text>
      <sha1>naq5tarjxl7mlhv8guepehz60i5cj50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपिडिया:चौतारी (प्रस्ताव)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>73095</id>
    <revision>
      <id>1366878</id>
      <parentid>1364482</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>31493</id>
      </contributor>
      <comment>/* विकि लभ्स फिल्म अभियान आयोजना गर्ने सम्बन्धमा */ +</comment>
      <origin>1366878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27490" sha1="fjz38esalqldz0zy6t2i0vjdync3l0w" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;noinclude&gt;{{चौतारी शिर्षक}}&lt;/noinclude&gt;
{{-}}
__TOC__

== प्रबन्धक अधिकार प्राप्ति र प्रबन्धक पदमुक्त बारेमा संयुक्त प्रस्ताव ==

कुनै पनि भाषा संस्करणको विकिपिडियामा प्रबन्धकहरूको निकैै महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ। त्यस्तै गरि नेपाली भाषाको विकिपिडियामा पनि यसको महत्त्व अत्याधिक छ। नेपाली विकिपिडियामा विगतमा १०/१२ जना प्रबन्धक थिए तर क्रमशः समयको अन्तरमा निष्क्रिय हुँदै गएका कारण प्रबन्धकहरूलाई पदमुक्त गरियो। 

*हाल ४/५ जना भन्दा हुनुहुन्छ। [[विकिपिडिया:प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू|प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू]]मा हालसालै पारित [[विकिपिडिया:सामग्री अनुवादका सीमितताहरू|अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद]]को कुरा थप गरिएको छैन, त्यसलाई थप गर्न चाहन्छु। अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवादबाट प्रबन्ध उम्मेदवार टाढा रहनु पर्नेछ। प्रबन्धक बन्नु पूर्व प्रमुख लेख/समाचारमा विशेष योगदान (लेखन कार्य) दिएको हुनुपर्ने गरि प्रस्ताव पेश गरेको छु। &lt;br&gt;

* '''कुनै पनि प्रबन्धकले तल उल्लेखित समयावधिमा २०० भन्दा कम सम्पादन या प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू (मेटाएको लग, निषेध सूची, आयात सूची, सुरक्षण लग र प्रयोगकर्ता अधिकार लग) गरेमा सो प्रबन्धकलाई निस्क्रिय मानिनेछ। यो सङ्ख्या सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू जोडेर निकालिनेछ।''' हाल प्रबन्ध मुक्त गर्न सकिने आधारहरूमा अति न्युनतम् मापदण्ड रहेको पाएँ। यदी कोही प्रबन्धकले स्वचालित सम्पादन मार्फत क्याटलट मार्फत श्रेणी थप्ने/हटाउने, यन्त्रद्वारा सम्पादन गर्ने गर्छन् भने १०० वटा जति लेखमा क्याटलट गरेर न्युनतम २०० पुर्‍याउन सकिन्छ, किनभने उक्त कार्यले सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य दुइवटैलाई बढाउँछ र (जम्मा: सम्पादन १००, प्रबन्धकीय कार्य १०० गरि २००) १ मिनेट भित्र पुग्ने रहेछ। यसो गरियो भने उक्त अधिकार जोगिरहन्छ। यसलाई वृद्धि गराउन पर्ने भएको देखिन्छ। प्रबन्धकीय कार्य बाहेक उल्लेखित समयसीमा कम्तीमा ३०० लेखन सम्पादन र १०० प्रबन्धकीय कार्य गरि (४००) यसलाई वृद्धि गर्ने प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] ०९:०७, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय)

=== समर्थन ===
{{समर्थन}} - अति आवश्यक प्रस्ताव। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)

=== विरोध ===
* {{विरोध}}, वृद्धि गर्नुपर्ने कुनैपनि ठोस कारण देख्दिन। हामीले अन्य विभिन्न प्रोजेक्टहरूमा पनि कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ। वृद्धि हुदैमा प्रबन्धक घट्दै गइरहेको छ र प्रबन्धक नै रहेन भने विकिपिडिया, सामग्रीहरू तथा प्रयोगकर्ताहरू बन्चित हुन् जान्छ। — [[User:Tulsi Bhagat|&lt;span style=&quot;color:black&quot;&gt;'''तुलसी भगत'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[&amp;nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|&lt;span style=&quot;color:black&quot;&gt;योगदान&lt;/span&gt;]] &amp;#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|&lt;span style=&quot;color:black&quot;&gt;वार्ता&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;]&lt;/sup&gt; २०:०८, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय)

=== छलफल ===
* {{Neutral}} - वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियामा रहेको प्रबन्धक मुक्त गर्न सकिने आधारहरू नीति बमोजिम नै विभिन्न समयमा निस्क्रिय प्रबन्धकहरू पदमुक्त गरिएको सबैमा जानकारी नै छ। स्थानीय विकिपिडियाले सामुदायिक सहमतिको आधारमा यस्ता नीति बनाउन सकिने भएता पनि वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियालाई प्रबन्धकीय कार्यहरू गर्नको लागि थप प्रबन्धकहरूको खाँचो रहेको छ तसर्थ हाललाई वर्तमान नीतिमा सुधार गर्नुभन्दा पहिले प्रबन्धक व्यवस्थापन गर्नु उपयुक्त देख्छु। यस विषयमा समुदायको सक्रिय योगदानकर्ताहरूको सल्लाह सुझाव तथा मतको आधारमा यो प्रस्तावलाई निर्णय गर्न अनुरोध--[[User:Biplab Anand|'''&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;&lt;b&gt;बिप्लब आनन्द&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[User_talk:Biplab Anand|(&lt;small&gt;'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''&lt;/small&gt;)]] ०८:२२, १ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय)

== बार्नस्टारको नयाँ नाम ==

सन् २००२ मा नेपाली विकिपिडियाको स्थापनादेखि नै हामीले &quot;[[:en:Barnstar|बार्नस्टार]]&quot; नाम प्रयोग गर्दै आएका छौं। मलाई लाग्दैन कुनै नेपाली भाषा बोल्ने व्यक्तिले &quot;बार्नस्टार&quot; भनेको के हो बुझेको छैन। अंग्रेजी विकिपिडियाका अनुसार, यो अमेरिकी किसानहरूले प्रयोग गर्ने एक प्रतीक हो। मलाई लाग्छ कि हामीले यसको नाम परिवर्तन गर्नुपर्छ ताकि सामान्य नेपाली भाषी व्यक्तिले यसको उद्देश्य बुझ्न सकून्। मेरो सुझाव &quot;तक्मा&quot; हो किनभने यो सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ र नेपालको सैन्य इतिहासलाई विचार गर्दा यो सबैभन्दा उपयुक्त हुनेछ। यदि तपाईंसँग अरू कुनै नामहरू छन् भने कृपया तल लेख्नुहोस्। धन्यवाद--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|&lt;span style=&quot;color:#008080&quot;&gt;'''बडा काजी'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])&lt;/sup&gt; १७:४२, १५ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)

* मेरो विचारमा पनि तक्मा शब्द ठिक हुन्छ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] ०८:३५, २६ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)
*{{समर्थन}} [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)

== मुख्य प्रतिमाहरू ==

यी प्रतिमाहरू १६ वर्ष पहिले जारी गरिएको थियो र तिनीहरू अझ पुरानो हुँदै गइरहेका छन्।  विकिमिडिया फाउन्डेसनद्वारा जारी गरिएको नयाँ रुपको ([[:mw:Skin:Vector/2022|भेक्टर २०२२]]) साथ हामीले तिनीहरूलाई नयाँ रूपले प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ। अन्य विकिपीडियाहरूले पहिले देखि नै यी प्रतिमाहरू परिवर्तन गरिसकेका छन् (उदाहरण को लागी: जर्मन विकिपीडिया, रूसी विकिपीडिया र फ्रान्सेली विकिपीडिया)। यी तल सूचीबद्ध मेरा प्रस्तावहरू हुन्। 

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ 
|-
! प्रयोग
! वर्तमान 
! नयाँ 
|-
!scope=&quot;row&quot; |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख लेख|प्रमुख लेख]]'''
| [[File:Cscr-featured.svg|100px]]
| [[File:Symbol star 660080.svg|100px]]
|-
!scope=&quot;row&quot; |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख चित्र|प्रमुख चित्र]]'''
| [[File:Cscr-featured.svg|100px]]
| [[File:Symbol star 660080.svg|100px]]
|-
!scope=&quot;row&quot;| '''[[विकिपिडिया:उत्कृष्ट लेखहरू|उत्कृष्ट लेख]]'''
| [[File:symbol support vote.svg|100px]]
| [[File:Symbol star2.svg|100px]]
|-
!scope=&quot;row&quot; |'''[[विकिपिडिया:के तपाईलाई थाहा छ?|के तपाईलाई थाहा छ?]]'''
| [[File:Cscr-featured.svg|100px]]
| [[File:Symbol question.svg|100px]]
|}

यदि तपाइँसँग कुनै अन्य सुझाव छ भने कृपया तल लेख्नुहोला। धन्यवाद। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|&lt;span style=&quot;color:#008080&quot;&gt;'''बडा काजी'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])&lt;/sup&gt; ०२:३८, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)

* [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&amp;direction=next&amp;oldid=1097627 पहिले] [[File:Cscr-featured.svg|20px]]
* [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&amp;direction=prev&amp;oldid=1097628 नयाँ] [[File:Symbol star 660080.svg|20px]]

: सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|पर्वत सुबेदी}}, {{u|Nirjal stha}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|&lt;span style=&quot;color:#008080&quot;&gt;'''बडा काजी'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])&lt;/sup&gt; ०२:४३, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)
===समर्थन===
* 
===विरोध===
*

===छलफल===
* नयाँ प्रतिमाहरू सरल भएपनी पुरानोले जस्तो भाव बोकेका छैनन्। मेरो विचारमा यो परिवर्तन अनावश्यक छ, तर भविस्यमा यदि अझ राम्रा तस्वीरहरूको विकल्प मिल्यो भने छलफल गरेर परिवर्तन गर्न सकिन्छ। हाललाई परिवर्तन गर्नु उचित् नहोला।--[[User:BRPever|&lt;span style=&quot;color:#FF00FF;&quot;&gt;B&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF7E00;&quot;&gt;R&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00A300;&quot;&gt;P&lt;/span&gt;]]'''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;[[User talk:BRPever|'' ever'']]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;''' ०४:१७, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)

== एक वाक्यका लेखहरू सम्बन्धमा ==
{{Moved discussion from|श्रेणी वार्ता:तमिलनाडुका जिल्लाहरू}}

प्रयोगकर्ता तथा पूर्व प्रबन्धक [[प्रयोगकर्ता:Bhawani Gautam|भवानी गौतम]]द्वारा करिब १० वर्ष भन्दा अगाडि मिति (सन् र ई.पू गरि) ('''हाल सबै पृष्ठ मेटिसकेको''')  भारतका जिल्ला तथा ठाउँ (सहर), उच्च विद्यालय तथा विश्वविद्यालयका करिब २०००+ लेखहरू बिना कुनै स्रोत राखेर कपीपेस्ट गरि एक वाक्यको बनाउनु भएको थियो जुन एकदमै विवादास्पद रह्यो भने यसले विकिपिडियाको गुणस्तरमा निकै असर पनि गरेको देखियो। यहाँ यस्ता स्रोत बिहिन (उदाहरणका लागि) [[अ क्लोन|एक वाक्यका लेखहरू]] अनगिन्ती छन्। तर उहाँद्वारा बनाइएका प्रमुख हुन्। यि पृष्ठहरू मध्ये धेरै फेरि उल्लेखनीय नै हुन् तर उल्लेखनीय भनेर अब चुप लागेर बस्नु पनि भएन। सम्बन्धित जोडिएको पृष्ठमा ५+ लेखहरूसँग जोडिएको छ भने तिनिहरूलाई १ महिनाको सुधार अवधि दिने र सुधार समयसीमा नाघेपछि त्यस्ता लेखहरू मेटाउने गरि यस प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''&lt;font color=&quot;#FF7F00&quot;&gt;&lt;b&gt;पर्वत सुबेदी&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(&lt;small&gt;'''कुरा गर्ने'''&lt;/small&gt;)]] २०:०६, १३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)

=== छलफल ===
*  {{समर्थन}} यी लेखहरूले पाठकलाई कुनै मूल्य प्रदान गर्दैन --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|&lt;span style=&quot;color:#008080&quot;&gt;'''बडा काजी'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])&lt;/sup&gt; २१:१०, १५ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)
* {{समर्थन}}-[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] २२:१०, १९ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)
* {{असमर्थन}} ठाउँ/स्थानसँग सम्बन्धित लेखहरू उल्लेखनीय रहेको हुनाले मेट्ने कुनै कारण देख्दिन। त्यी लेखहरूलाई [[विकिपिडिया:अपुरो|अपुरो]] ([[:en:WP:STUB]])को रुपमा राख्न सकिन्छ।  विद्यालयहरूका लेखलाई सन्दर्भ जोड्न सके राम्रो अथवा अरू सम्बन्धित उल्लेखनीय पृष्ठमा पुन: निर्देशित गर्ने मेरो सुझाव रहेको छ। धन्यवाद! &amp;mdash;&amp;nbsp;[[User:Tulsi|&lt;span style=&quot;color:#000000; font-weight:bold;&quot;&gt;तुलसी&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:Tulsi|&lt;span style=&quot;color:#FF0000; font-weight:bold;&quot;&gt;२४*७&lt;/span&gt;]] १०:४१, २० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)
* {{असमर्थन}} कुनै पनि देश/जिल्लाको बारेमा लेखिएको लेखमा सामग्रीको कमी भएको अवस्थामा पनि उल्लेनीयताको नीति पूरा गर्ने हुँदा यस्ता लेखलाई मेटाउने लेखको रूपमा वर्गिकरण गर्नुको सट्टा लेखको विस्तारको लागि ठूटो चिन्ह लगाएर लेख विस्तार गर्नु उचित हुन्छ। विकिपिडियाको नीति अनुसार उल्लेखनीयता अस्थाई नहुने भएकोले यस्ता लेखहरूलाई विस्तार गर्नु उचित हुने भनाई राख्दछु।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५६, २४ जनवरी २०२६ (नेपाली समय)  


[[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]]

== विकि लभ्स फिल्म अभियान आयोजना गर्ने सम्बन्धमा ==

सबैलाई नमस्ते, नेपाली विकिपिडियामा विभिन्न समयमा सम्पादन अभियान र लेख प्रतियोगिताहरू आयोजना हुँदै आएको सबैलाई थाहा नै छ। [[Meta:Wiki Loves Film|Wiki Loves Film]] मध्य युरोपमा सुरु भएको एक अन्तर्राष्ट्रिय अभियान हो, जसबाट प्रेरित भई नेपालमा पनि यो अभियान सञ्चालन गर्न लागेको समुदायलाई जानकारी गराउन चाहन्छु। यस अभियानको मुख्य उद्देश्य नेपालमा बोलिने विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्र सम्बन्धी लेखहरू सिर्जना र सुधार गर्नु हो। साथै, विकिमिडिया कमन्समा स्वतन्त्र मिडिया फाइलहरू अपलोड गर्ने र विकिडेटामा संरचित डेटा थप्ने काम पनि गरिनेछ। यो अभियान जुलाई–अगस्ट २०२६ मा सञ्चालन हुने योजना छ। कृपया आफ्नो विचार र सुझाव तल राख्नुहोस्। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३६, ९ मे २०२६ (नेपाली समय)

=== टिप्पणी ===
* यो राम्रो र आवश्यक अभियान हो। नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्रसम्बन्धी सामग्री अझै पनि सीमित रहेको अवस्थामा यस्तो अभियानले नयाँ लेख सिर्जना गर्न र पुराना लेखहरू सुधार गर्न ठूलो सहयोग पुर्‍याउनेछ। साथै विकिमिडिया कमन्स र विकिडेटामा पनि योगदान बढने देखिन्छ। यस अभियानमा नेपालीसँगै अन्य भाषाहरुका समुदायलाई पनि सक्रिय रूपमा सहभागी गराउन सके अझ प्रभावकारी हुनेछ। अभियान सफलताको शुभकामना। -- [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५७, ११ मे २०२६ (नेपाली समय)
* यो अभियानलाई पूर्ण समर्थन गर्दछु। विकी लभ्स फिल्म नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियामा चलचित्रसम्बन्धी लेख सिर्जना र सुधारका लागि अत्यन्त उपयोगी हुनेछ। सफलताको शुभकामना। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:२६, ११ मे २०२६ (नेपाली समय)
* {{समर्थन}} पूर्ण समर्थन। विकी लभ्स फिल्मले नेपाली चलचित्र सम्बन्धी लेख विकासमा उपयोगी र महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउनेछ। -- [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४४, २३ जुन २०२६ (नेपाली समय)
* {{समर्थन}} समर्थन।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३१, २३ जुन २०२६ (नेपाली समय)
* {{समर्थन}} - [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:१०, १ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)
&lt;br&gt;
:{{Ping|Janak Bhatta|हिमाल सुवेदी|पर्वत सुवेदी|Nirjal stha|Nabin K. Sapkota}} सबैलाई समर्थन र सुझावका लागि धन्यवाद। विभिन्न कारणवश प्रस्तावित समयमा '''विकि लभ्स फिल्म''' अभियान आयोजना गर्न सम्भव हुन सकेन। यसको सट्टा, नेपालसम्बन्धी विकिडेटा सामग्रीको विकासमा केन्द्रित '''[[wikidata:Wikidata:WikiProject Nepal|WikiProject Nepal]]''' सुरु गरिएको छ, जसअन्तर्गत '''[[wikidata:Wikidata:WikiProject Nepal/Events/Datathon 2026|Datathon 2026]]''' प्रतियोगिता '''१–३१ अगस्ट २०२६''' सम्म आयोजना हुँदैछ। इच्छुक सबैलाई सहभागी भई योगदान दिन हार्दिक अनुरोध गर्दछु। --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:४९, २४ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>fjz38esalqldz0zy6t2i0vjdync3l0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:महिला विरुद्धका हिंसाहरू</title>
    <ns>10</ns>
    <id>74880</id>
    <revision>
      <id>1366902</id>
      <parentid>1366303</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <origin>1366902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8249" sha1="n1cwo5jnxj7nr74q5f9ko32lfpymdy9" xml:space="preserve">{{Sidebar
|name = महिला विरुद्धका हिंसाहरू
|pretitle = [[:श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाहरू|को शृङ्खला]]को भाग हो।
|title = [[महिला विरुद्धका हिंसा]]
| templatestyles = law sidebar style/styles.css
| bodyclass    = hlist law-sidebar

|heading1 = हत्या
|content1 =
*[[वधू दहन]]
*[[दाइजोको कारण मृत्यु]]
*[[सम्मान हत्या]]
*[[नारी हत्या]]
*[[कन्या शिशु हत्या]]
*[[मातृहत्या]]
*[[गर्भावस्थासँग सम्बन्धित स्त्रीहत्या|गर्भावस्था स्त्रीहत्या]]
*[[सती प्रथा]]
*[[बहिनी हत्या]]
*[[श्रीमती हत्या]]

|heading2 = यौन आक्रमण र बलात्कार
|content2 =
*[[यौन हिंसाका कारणहरू]]
*[[यौन शुद्धीकरण|बाल यौन आरम्भ]]
*[[यौन हिंसा तथ्याङ्क]]
*[[जबरजस्ती वेश्यावृत्ति]]
**[[साइबरसेक्स तस्करी]]
**[[मानव तस्करी]]
**[[अनुष्ठान दासत्व]]
**[[यौन दासत्व]]
**[[यौनकर्मी विरुद्धको हिंसा|वेश्या विरुद्धको हिंसा]]
*[[यौन दुर्व्यवहार पीडितहरूको आक्रमणपछिको उपचार]]
*[[बलात्कार]]
**[[परिचित व्यक्तिद्वारा बलात्कार|परिचित व्यक्तिद्वारा]]
**[[छल गरेर बलात्कार|छल गरेर]]
**[[संशोधन बलात्कार|संशोधन]]
**[[डेट बलात्कार|डेट]]
**[[बलात्कारको प्रभाव र परिणाम|प्रभावहरू]]
**[[यौन हिंसाको शिकार हुनुसँग सम्बन्धित कारकहरू|कारकहरू]]
**[[सामुहिक बलात्कार|सामुहिक]]
**[[नरसंहार बलात्कार|नरसंहार]]
**[[बलात्कारको इतिहास|इतिहास]]
**[[बलात्कार सम्बन्धी कानुनहरू|कानुनहरू]]
**[[वैवाहिक बलात्कार|वैवाहिक]]
**[[बलात्कारबाट गर्भवती|गर्भवती]]
**[[यौन हिंसा रोक्न पहलहरू|रोकथाम]]
**[[कारागारमा बलात्कार|कारागारमा]]
**[[बलात्कार तथ्याङ्क|तथ्याङ्कहरू]]
**[[वैधानिक बलात्कार|वैधानिक]]
**[[बलात्कारको धम्की|धम्की]]
**[[अस्वीकार नगरिएको बलात्कार|अस्वीकार]]
**[[युद्धकालीन यौन हिंसा|युद्धकालीन]]
*[[यौन आक्रमण]]
**[[क्याम्पसमा यौन आक्रमण|क्याम्पस]]
**[[बाल यौन दुरुपयोग|बाल]]
**[[सेनामा यौन दुर्व्यवहार|सेनामा ]]
**[[सामूहिक यौन आक्रमण|सामूहिक]]
*[[दोस्रो प्रकारको पीडितकरण]]
*[[यौन हिंसा]]
*[[कुमारी शुद्धी मिथक]]
*[[यौन शुद्धीकरण#विधवाहरूको यौन शुद्धीकरण|विधवाहरूको यौन शुद्धीकरण]]

|heading3 = विकृति
|content3 =
*[[तेजाब आक्रमण]]
*[[स्तन इस्त्रीकरण]]
*[[महिला यौनाङ्ग कर्तन]]
**[[गिसिरी]]
**[[इन्फिब्युलेसन]]
*[[गोडा बन्धन]]

|heading4 = अन्य मुद्दाहरू
|content4 =
*[[ग्याँसलाइटिङ]]
*[[डेटिङ दुर्व्यवहार]]
*[[घरेलु हिंसा]]
**[[घरेलु हिंसाको रूपरेखा|रूपरेखा]]
**[[घरेलु हिंसाको व्यवस्थापन|व्यवस्थापन]]
**[[घरेलु हिंसा र गर्भावस्था|र गर्भावस्था]]
*[[जबरजस्ती गर्भपतन]]
*[[जबरजस्ती आहार]]
*[[जबरजस्ती विवाह]]
*[[जबरजस्ती गर्भ]]
*[[अनिवार्य बन्ध्याकरण|जबरजस्ती बन्ध्याकरण]]
*[[घनिष्ठ साथीबाट हुने हिंसा]]
*[[वधू अपहरण|अपहरणद्वारा विवाह]]
*[[बलात्कार-विवाह ऐन]]
*[[अनलाइन लिङ्गमा आधारित हिंसा]]
*''[[र्‍याप्टियो|राप्तियो]]''
*[[यौन दुर्व्यवहार]]
*[[विषाक्त पुरुषत्व]]
*[[प्रारम्भिक आधुनिक अवधिमा बोक्सी परीक्षणहरू|बोक्सी परीक्षण]]

|heading5 = [[यौन हिंसाको अन्तर्राष्ट्रिय रूपरेखा]]
|content5 =
*[[महिला विरुद्धको भेदभाव उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र]]
* [[महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९]]
* [[भिएना घोषणापत्र र कार्ययोजना]]
* [[महिला विरुद्धको हिंसा उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र]]
* [[बेलेम दो पारा सम्मेलन|बेलेम दो पारा]]
* [[मापुतो सौजन्यविधि|मापुतो]]
* [[इस्तानबुल सम्मेलन]]

|heading6 = सम्बन्धित विषयहरू
|content6 =
*[[लिङ्ग-लक्षित अपराधहरूको अभियोजन]]
*[[महिलाको आवाश]]
*[[महिला विरुद्ध हुने हिंसा उन्मूलनको लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस|२५ नोभेम्बर]]
*[[महिला जननाङ्ग विकृतिको लागि शून्य सहनशीलताको अन्तर्राष्ट्रिय दिवस|६ फेब्रुअरी]]
*[[:श्रेणी:देशानुसार महिला विरुद्धका हिंसाहरू|देशानुसार]]
*[[यौन र कानुन]]
*[[आहत शास्त्र]]
*[[तेस्रो लिङ्गी व्यक्ति विरुद्धका हिंसा]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[:श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाहरू]]
* [[ढाँचा:पुरुष विरुद्धका हिंसा]]

[[श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसा| ]]
[[श्रेणी:हिंसा साइडबार ढाँचाहरू|महिला]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1cwo5jnxj7nr74q5f9ko32lfpymdy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महेन्द्र वीरविक्रम शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80619</id>
    <revision>
      <id>1366861</id>
      <parentid>1355726</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* स्मृति / स्मारक */</comment>
      <origin>1366861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115311" sha1="3oh7342w0nx7ggbfr2cyhk398so2sum" xml:space="preserve">{{विशेष लेख}}
{{for|भारतको लागि नेपाली राजदूत |महेन्द्र विक्रम शाह}}
{{Infobox Monarch
| name         = महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव
| image        = King Mahendra of Nepal.jpg
| caption      = महाराजाधिराज महेन्द्रको राज्याभिषेकका बेला
| succession   = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]]
| reign        = वि.सं. २०११ चैत १ – वि.सं. २०२८ माघ १७&lt;ref&gt;[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]&lt;/ref&gt;
| predecessor  = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]]
| successor    = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]]
| consort      = महेन्द्र
| full name    = 
| regnal name  = श्री ५ महाराजाधिराज महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव
| house        = [[शाह वंश|शाह]]
| house-type   = वंश
| primeminister = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]
| spouse       = इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह &lt;br/&gt;&lt;small&gt;(वि.सं. १९९७ बैशाख २९&lt;ref&gt;नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ पृष्ठ २&lt;/ref&gt; –२००७ भदौ १८, मृत्यू)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह]] &lt;small&gt;(वि.सं. २००९ माघ २५–२०२८, मौसुफको मृत्यु)&lt;/small&gt;
| issue        = शान्ति शाही&lt;br/&gt;शारदा शाह&lt;br/&gt;[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]&lt;br /&gt;[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]]&lt;br /&gt;शोभा शाही&lt;br/&gt;[[धीरेन्द्र शाह|धिरेन्द्र शाह]]
| royal house  = 
| royal anthem = श्रीमान गम्भिर
| father       = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन‎]]
| mother       = [[कान्ति राज्यलक्ष्मीदेवी शाह|कान्ति राज्यलक्ष्मी]]
| birth_date   = १९७७ जेठ ३०&lt;br&gt;{{Birth date|1920|06|11|df=y}}
| birth_place  = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]], [[काठमाडौँ]]
| death_date   = वि.सं. २०२८ माघ १७ &lt;br&gt;{{Death date and age|1972|1|31|1920|06|11|df=y}}
| death_place  = [[दियालो बङ्गला राजदरबार|दियालो बङ्गला]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रतिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;
| place of burial = 
| coronation   = वि.सं. २०१३ वैशाख २१
| religion     = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| signature    = 
}}

'''महेन्द्र वीर विक्रम शाह''' नेपालका नवौँ [[शाह वंश|शाहवंशीय]] राजा थिए। उनले वि.सं. २०११ चैत १ देखि वि.सं. २०२८ माघ १७ सम्म [[नेपालका राजा|नेपालको राजा]]को रूपमा सेवा गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; उनले १९९७ वैशाख २९ गते [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरि शमशेर जबरा]]की छोरी इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाहसँग विवाह गरेका थिए जहाँ उनीसँग उनका तीन छोरा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]], [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] र [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]] र तीन छोरी शान्ति, शारदा र शोभा रहेका थिए।
राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१८ सालमा नवलपरासीको उनले ‘महेन्द्र राजमार्ग’ शिलान्यास गरेका थिए भने उनलेे वि.सं. २०२२ सालमा [[नवलपरासी जिल्ला]]को गैँडाकोटमा [[महेन्द्र राजमार्ग]]को उद्घाटन गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजतन्त्रको पालामा बनेको गौरव महेन्द्र राजमार्ग गणतन्त्रमा जीर्ण अवस्थामा|युआरएल=https://nepalpatra.com/thought/124834/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

महेन्द्र उच्चकोटीको राजनीतिक र कुटनीतिक चातुर्यता भएका दूरदर्शी राजा थिए। आजको विन्दुबाट इतिहासलाई फर्केर हेर्दा उनले चालेका प्रत्येक कदम दूरदर्शी एवम् राष्ट्रिय भावनाबाट प्रेरित रहेको अनुभव गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महेन्द्रको दूरदर्शी विचारले नेपाल अहिले स्वतन्त्र छ – कमल थापा|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/34868/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन==
राजा महेन्द्रको जन्म विक्रम सम्वत् १९७७ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा भएको थियो। उनको विवाह [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को नातिनी इन्द्र राज्य लक्ष्मीसँग भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ रत्नको आमा बन्ने अधिकार हनन् भएको थियो|युआरएल=https://www.dcnepal.com/2020/08/181191/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=डिसी नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; विक्रम सम्वत २००७ कात्तिक २१ मा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले भारतीय दुतावासमा शरण लिंदा युवराज महेन्द्र पनि सँगै गएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=फागुन ४ देखि ७ रोचक, महत्पूर्ण र नाटकीय चार दिन|युआरएल=https://www.ghamchhaya.com/?p=2073|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घामछायाँ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

राजा त्रिभुवनले [[सात सालको क्रान्ति|२००७ को क्रान्ति]]पछि राणाहरूलाई बिदाइ गर्ने क्रममा [[नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७|२००७ को अन्तरिम शासन बिधान]]मा राजसंस्थाको अधिकार घटाएकोमा महेन्द्रको चित्त बुझेको थिएन ।&lt;ref name=&quot;:49&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2020/12/12/160774023766243358.html|title=इतिहासको आँखामा 'एक अत्याचार'|website=ekantipur.com|language=ne|access-date=2022-07-24}}&lt;/ref&gt;

==शासनकाल==
[[चित्र:Mahendra Bir Bikram Shah.jpg|thumb|left]]
महेन्द्र राजा त्रिभुवनको उत्तराधिकारीको रूपमा नेपालको राजा भएका थिए। राजा त्रिभुवनले उपचारको लागि युरोप प्रस्थान गर्दाको समयमा महेन्द्रले तात्कालिन राजा त्रिभुवनबाट शासनाधिकारको अख्तियार पाएका थिए। उनको [[राज्याभिषेक]] विक्रम सम्वत् २०१३ वैशाख २१ मा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/selected-originals-nepal-coronation-of-king-mahe-1|title=Selected Originals Nepal - Coronation Of…}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/nepal-coronation-of-king-mahendra/query/SCARBOROUGH|title=Nepal - Coronation Of King Mahendra|last=Pathé|first=British|publisher=|accessdate=20 July 2016}}&lt;/ref&gt;

=== टङ्कप्रसाद आचार्यको मन्त्रीमण्डल ===

२०१२ साल माघ १३ गते, राजा महेन्द्रले आचार्यलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=580 वि.सं. २०१२ माघ १३ को राजपत्र]&lt;/ref&gt; उनको प्रधानमन्त्रीको क्रममा पहिलो [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पञ्चवर्षीय योजना]]को सुरु भएको थियो। उनकै पालामा [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना कहिले भएको हो ?|युआरएल=https://www.nrb.org.np/2020/11/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल राष्ट्र बैङ्क|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; र [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू|युआरएल=https://www.supremecourt.gov.np/web/faq|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सर्वोच्च अदालत|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; स्थापना भएको थियो। आचार्यको कार्यकाललाई विदेश सम्बन्धका लागि नेपालका लागि सुनौलो युगको रुपमा पनि हेरिएको छ। धेरै देशहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्नुका साथै सरकार चिनियाँ सरकारसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम गर्न सफल भएको थियो। २०१३ असोज २२ गते चीन सरकारले नेपाललाई ६ करोड प्रदान गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महेन्द्रले पत्याएका मान्छे|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/195323-1573190940.html?click_from=category|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;[[टङ्कप्रसाद आचार्य]]ले २०१४ असारमा उनले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए।&lt;ref name=&quot;rajpatra.dop.gov.np&quot;/&gt;

=== कुँवर इन्द्रजित सिंहको मन्त्रीमण्डल ===
[[कुँवर इन्द्रजित सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]]लाई २०१४ सालमा  राजा महेन्द्रले प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;rajpatra.dop.gov.np&quot;&gt;http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111&lt;/ref&gt;  उनको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा मन्त्री महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] रहेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महाकविको कोट र बुद्धचित्तको बोट !|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/53029|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; अत्यन्तै उद्दण्ड स्वभावका देखिएकाले उनको सरकार ३ महिनासम्म पनि टिक्न सकेन। पछि उनलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]]को नेतृत्त्वमा सरकार गठन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=तन, मन र धन सबै दिने नेता|युआरएल=https://ekantipur.com/opinion/2014/02/26/384775.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]]को अनुसार उनले राजा महेन्द्रलाई उनकै पुर्खाहरू मझे निष्क्रिय बनाएर के आइ सिंहले आफू सर्वेसर्वा हुने प्रयास गरेकाले राजा महेन्द्रले उनलाई बर्खास्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;नरशमशेरको जीवनी&lt;/ref&gt;

[[चित्र:King_Mahendra_Bir_Bikram_Shah_and_Queen_Ratna_Rajya_Lakshmi_Devi,_shortly_after_the_King’s_coronation,_1955.jpg|thumb|राजा महेन्द्र र रानी रत्न]]

=== नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५ ===
{{मुख्य|नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५}}देशलाई [[संसदीय व्यवस्था]] तर्फ लैजानका लागि राजा महेन्द्रले २०१५ मा संविधान जारी गरेका थिए। यो संविधान विक्रम सम्वत् २०१५ फागुन १ गते घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=७० वर्षमा ७ संविधान, यस्तो छ नेपालको संविधानको इतिहास|युआरएल=https://www.imagekhabar.com/news/4998/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=इमेज खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; २०१५ सालको निर्वाचन यसै संविधान अनुसार भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको संवैधानिक इतिहास|युआरएल=https://nepalpatra.com/articles/42809/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== आम निर्वाचन २०१५ ===
{{मुख्य|आम निर्वाचन २०१५}}'''आम निर्वाचन २०१५''', [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको संसद्]]को तल्लो सदन [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को लागि १०९ प्रतिनिधिहरूलाई निर्वाचित गर्नको लागि वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ देखि वि.सं. २०१५ साल चैत २१ सम्म ४५ दिन लगाएर गरिएको नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचन थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=सेतोपाटी संवाददाता|शीर्षक=४५ दिन लगाएर गरिएको २०१५ सालको चुनाव|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/103408/|कार्य=|प्रकाशक=सेतोपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २०१५ फागुन १ गते लागु गरिएको [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५]] बमोजिम यो निर्वाचन सम्पन्न गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;चुनाव&quot;&gt;{{cite web|last1=रिसाल|first1=भैरव|title=राजा झुक्किंदा भयो चुनाव|url=http://nepalihimal.com/article/15712|website=नेपाली हिमाल|accessdate=१९ जुन २०२०}}&lt;/ref&gt; 

=== बिपी मन्त्रिपरिषद् ===
[[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|left|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]]

[[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठुलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले&lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}&lt;/ref&gt; पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई संसदीय दलको नेता छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== २०१७ साल पुष १ को कदम ===

{{मुख्य|२०१७ पुष १ गतेको शाही घोषणा}}

महेन्द्रले विक्रम सम्वत् २०१७ सालमा जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेर राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिवन्ध लगाएर एकतन्त्रीय शासन चलाएका थिए। यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। विक्रम सम्वत २०१७ सालको [[राज्यविप्लव|‘कु’]]मा यसबाहेकका कारणहरूसमेत छन्। मूल कारण भनेको नेपाललाई भारतीय हस्तक्षेप र प्रभावबाट जोगाउनु थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भारत र महेन्द्र बीपीको उचाइको तगारो|युआरएल=https://ratopati.com/story/110231/2019/12/17/poush-1-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== पञ्चायती व्यवस्था ===
{{मुख्य|पञ्चायती व्यवस्था}}

बहुदलीय संसदीय व्यवस्था नेपालमा अफाप सिद्ध भएको भन्दै [[२०१७ पुष १ गतेको शाही घोषणा|राजा महेन्द्रको शाही घोषणा]] मार्फत निर्वाचित संसद र [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को मन्त्रीमण्डल विघटन गरेपछि २०१७ सालमा पञ्चायती व्यवस्था सुरू गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन ढल्यो पञ्चायती शासन ?|युआरएल=https://www.blastkhabar.com/news/2020/12/15/118515.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्लास्ट खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; यो निर्दलीय व्यवस्था थियो। २२ पुस २०१७ मा राजा महेन्द्रले लोकतान्त्रिक अभ्यास अन्त्य गरी &quot;निर्दलिय&quot; [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] व्यवस्था लागुू गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्रको अलग धार|युआरएल=https://ekantipur.com/feature/2020/02/19/158209554423066618.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt;  [[नेपालको संविधान २०१९]] जारी भएसँगै यसले निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाको जग झन् मजबुत तुल्याएको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को &quot;जनआन्दोलन]]&quot;ले राजतन्त्रलाई संवैधानिक सुधार गर्न र बहुदलिय संसद बनाउन बाध्य तुल्याएको थियो र फलस्वरूप नेपालमा बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्बाहली भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सम्झनामा जनआन्दोलन ०४६ (शृङ्खला १)|युआरएल=https://nepallive.com/story/213795|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल लाइभ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

===जनकपुर बम काण्ड===
{{मुख्य|जनकपुर बम काण्ड}}
२०१८ साल माघ ९ गते राजा महेन्द्र पूर्वी भ्रमण पुरा गरी [[जानकी मन्दिर]]को दर्शनमा गएका थिए। दर्शन गरी रङभूमितर्फ फर्किरहेको अवस्थामा [[दुर्गानन्द झा]]को नेतृत्त्वमा अरबिन्दकुमार ठाकुर लगायत [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] विरोधी युवाहरूले उनी सवार गाडीमा बम प्रहार गरेका थिए। दुर्गानन्द झा, अरबिन्दकुमार ठाकुर र दलसिंह थापालाई मृत्युदण्डको घोषणा गरिएको थियो। २०२० माघ २५ गते [[दुर्गानन्द झा]]लाई [[फाँसी]] दिइएको थियो&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सहिद दुर्गानन्द झा जसलाई मृत्युदण्ड दिन कानुन नै संशोधन गर्नुपर्‍यो|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/76097|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; भने बाँकी दुई जनालाई जन्मकैदको घोषणा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रजातान्त्रिक योद्धा अरबिन्दकुमार|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/196912-1574737560.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

===नेपालको संविधान २०१९===
{{मुख्य|नेपालको संविधान २०१९}}

पञ्चायती व्यवस्थाको आधार समेत मानिएको नेपालको संविधान २०१९ वि.सं. २०१९ पुस १ मा राजा महेन्द्रले जारी गरेका थिए। २० भाग ९७ धारा र ६ अनुसूची रहेको उक्त विधानमा १ सदनात्मक व्यवस्था रहेको थियो। उक्त व्यवस्थापिकाको नाम राष्ट्रिय पञ्चायत थियो। सार्वभौम सत्ता तथा अवशिष्ट अधिकार धारा ९० को आधारमा राजामा रहेको थियो। यस संविधानमा राजाको शाही घोषणाद्वारा संविधान संसोधन हुन सक्ने प्रावधान रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=प्रेमराज सिलवाल|शीर्षक=नेपालका संविधान कस्ता|युआरएल=https://gorkhapatraonline.com/amp/opinion/2020-09-19-22916|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=गोरखापत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;

=== गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान, २०२४ ===
{{मुख्य|गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान}}
[[चित्र:Back to the Village National Campaign.jpg|thumb|गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान]]

गउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान [[पञ्चायती व्यवस्था]]को एउटा राजनीतिक कार्यक्रम थियो। गाउँबाट अध्ययन र रोजगारीका लागि सहर गएका नेपालीहरूलाई गाउँ फर्काउनका लागि यो अभियान ल्याइएको थियो। 

=== विदेश भ्रमण ===
[[चित्र:Staatsbezoek_Koningin_en_Koning_van_Nepal,_Bestanddeelnr_920-2613.jpg|अङ्गुठाकार|राजा महेन्द्र र महारानी जुलियाना नेदरल्यान्ड्सको राजकीय भ्रमण, १९६७ अप्रिल २५]]
[[चित्र:Staatsbezoek_Koningin_en_Koning_van_Nepal_aan_Amsterdam,_erewacht_inspectie_door,_Bestanddeelnr_920-2616.jpg|अङ्गुठाकार|महारानी जुलियाना र राजा महेन्द्र राजकीय भ्रमणमा ड्याम स्क्वायरमा  गार्ड अफ अनर (सम्मान गारद) ग्रहण गर्दै, १९६७ अप्रिल २५]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!देश
!भ्रमण गरेको क्षेत्र
!मिति
!वर्णन
|-
|{{झन्डा|सोभियत सङ्घ}}
|
|जेठ २२- असार १२, २०१५
|
|-
|{{झन्डा|जापान}}
|
|२८ चैत २०१६&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=जगत नेपाल|शीर्षक=यस्तो थियो महेन्द्र र बीपीबीच व्यक्तित्वको टकराव|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-15340.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=पहिलो पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}
| होनोलुलु (हवाई), न्युयोर्क सहर, क्नोक्सभिल (टेनेसी), सान फ्रान्सिस्को, लस एन्जलस, न्यु मेक्सिको, मियामी, डेट्रोइट
|१५-१८ वैशाख २०१७&lt;ref&gt;[https://history.state.gov/departmenthistory/visits/nepal Visits By Foreign Leaders of Nepal]&lt;/ref&gt;
|वैशाख १६ मा, [[अमेरिकी कङ्ग्रेस|अमेरिकी काङ्ग्रेस]]मा सम्बोधन
|-
|{{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}}
|[[लन्डन]]
|१-४ कात्तिक २०१७
|
|-
|{{झन्डा|मेक्सिको}}
|
|जेठ ३-५ जेठ २०१७
|
|-
|{{झन्डा|क्यानडा}}
|
|१२-१५ जेठ २०१७
|
|-
|{{झन्डा|चीन}}
|
|१५-१९ असोज २०१८
|
|-
|{{झन्डा|फ्रान्स}}
|पेरिस
|२०२३ कात्तिक ९
|
|-
|{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}
|विलियम्सबर्ग, केप केनेडी र न्युयोर्क सहर। 
| १५-१८ कात्तिक २०२४ 
|२०२४ कात्तिक २३ गते पछि, शिकारका लागि अलास्का प्रस्थान।
|-
|{{झन्डा|इरान}}
|
|२६-३० असोज २०२८
|[[फारसी साम्राज्य]] स्थापनाको २५००औँ वर्षगाठ समारोहमा उपस्थित
|}

== कार्यहरू ==

=== अर्थतन्त्रको सुधार ===
राजा महेन्द्रले [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|योजनाबद्ध विकास]]को सुरुवात गरेका थिए। उनले वि.सं. २०१३ मा [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पञ्चवर्षीय योजना]]को अवधारणाको विकास गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:51&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed|title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951-1991|last=Yang|first=Eunmo|date=2007|website=www.zum.de|publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program|access-date=2022-07-26}}&lt;/ref&gt; नेपाल राजनीतिक, आर्थिक, प्रशासनिक सबै ढङ्गबाट नेपाल भारतमा निर्भर रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र एक दूरदर्शी राजनेता|युआरएल=https://livemandu.com/archives/10307|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लाइभमाडौँ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; वि.सं. २००७ सालदेखि वि.सं. २०११ सम्मको भारतसितको आर्थिक निर्भरता ९५ प्रतिशत रहेको थियो। महेन्द्रले त्यसलाई ६० प्रतिशतभन्दा तल ल्याउन सफल भएका थिए। राजा हुनासाथ महेन्द्रले आर्थिक तथा प्रशासनिक संरचनाहरूको निर्माणमा ध्यान केन्द्रित गरेका थिए। उनले [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] र [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]को स्थापना गरेर अर्थतन्त्रलाई व्यवस्थापन गरेका थिए।&lt;ref&gt;[https://www.npc.gov.np/np/page/2/about_us/introduction_history राष्ट्रिय योजना आयोग परिचय र इतिहास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806123942/https://npc.gov.np/np/page/2/about_us/introduction_history |date=2020-08-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:51&quot; /&gt; विदेशी राष्ट्रहरूको सहयोगमा भौतिक पूर्वाधारहरू निर्माण गरेर अर्थतन्त्रको जग बसाल्ने काम पनि उनले गरेका थिए। बालाजु औद्योगिक क्षेत्र (वि.सं. २०१८), हेटौँडा औद्योगिक क्षेत्र, वीरगन्ज चिनी कारखाना, [[नेसनल ट्रेडिङ लिमिटेड]], [[नेपाल आयल निगम लिमिटेड|नेपाल आयल निगम]], कृषि औजार कारखाना, [[जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेड|जनकपुर चुरोट कारखाना]], बाँसवारी जुत्ता कारखाना, सिमेन्ट र कपडा उद्योगहरू, सबै उनकै पालामा स्थापना भएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कथा जनकपुर चुरोट कारखानाको|युआरएल=http://theexclusiveweekly.blogspot.com/2015/01/blog-post_28.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2018/01/30/govt-decides-to-scrap-national-trading-limited|title=Govt decides to scrap National Trading Limited|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2022-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britishpathe.com/video/VLVA5LRUUFSHDXUZM9XMKIKOBNTMX-NEPAL-CHINESE-TANNERY-BEGINS-PRODUCTION/query/King+Mahendra|title=Nepal: Chinese Tannery Begins Production|last=Pathé|first=British|website=www.britishpathe.com|language=en-GB|access-date=2022-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newbusinessage.com/Articles/view/4685|title=Domestic Footwear Industry Flourishes|website=www.newbusinessage.com|language=en|access-date=2022-06-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404142726/http://www.newbusinessage.com/Articles/view/4685 |date=2023-04-04 }}&lt;/ref&gt;.

[[शीतयुद्ध]]को समयमा दुवै धुरी संग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट आर्थिक सहयोगको वातावरण मिलाएर अर्थतन्त्र उकास्ने प्रयास गरेका थिए।

===राजमार्ग तथा सडक ===
राजा महेन्द्रको शासनकालमा [[महेन्द्र राजमार्ग]], [[पृथ्वी राजमार्ग]] र [[अरनिको राजमार्ग]]&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोदारी राजमार्ग बनेपछि...|युआरएल=https://nepalmag.com.np/memoir/2015/12/06/20151206181228|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जस्ता मुख्य सडकहरूको निर्माण भएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज राजा महेन्द्रको १००औँ जन्मजयन्ती, कस्ता थिए राजा महेन्द्र ?|युआरएल=https://rastriyasamachar.com/2019/06/12/20371/amp/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=राष्ट्रिय समाचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा राजा महेन्द्रको महत्त्वपूर्ण देन रहेको थियो। उक्त राजमार्ग नहुँदासम्म तराईमा एउटा जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जानुपर्दा भारतको बाटो प्रयोग गर्नुपर्दथ्यो। राजा महेन्द्रले विदेशी सहयोगमा [[महेन्द्र राजमार्ग|राजमार्ग]] निर्माण गरेर यो अवस्था अन्त्य गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्रको सपना|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रले सुरुमा यो राजमार्गका निर्माणका लागि भारतलाई अनुरोध गरेका थिए। तर, भारतले नमानेपछि [[सोभियत सङ्घ]]को सहयोग लिएका थिए। ढल्केबरदेखि पथलैयासम्मको सडक [[रुस]]ले बनाइदिएपछि भारत पनि आकर्षित भएको थियो। ढल्केबरदेखि मेची खण्ड भारतले बनाइदियो भने हेटौँडा नारायणगढ खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]], नारायणगढ-बुटबल खण्ड बेलायत र बुटबल कोहलपुर खण्ड भारतको सहयोगमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns=|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चीनले कोदारी राजमार्ग निर्माण गर्ने भनेपछि भारत तीव्ररूपमा आक्रोशित बनेको थियो। राजमार्ग निर्माण २०१६ सालमा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=५२ वर्षअघि यसरी बन्यो कोदारी राजमार्ग|युआरएल=https://nayapatrikadaily.com/news-details/17683/2019-06-22|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; यसरी राजा महेन्द्रले आफ्नो कुटनीतिक चातुर्यता प्रयोग गरी चौतर्फीरूपमा वैदेशिक सहयोग हासिल गर्न सफल भएका थिए। शीत युद्धको समयमा नेपालले दुवै गुटसँग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट सहायता प्राप्त गरेको थियो।

===कूटनैतिक अभियान ===
अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा नेपाललाई स्थापित गराउन महेन्द्रले खेलेको भूमिका महत्त्व छ। [[संयुक्त राष्ट्र]]को सदस्यता दिलाउने देखि लिएर नेपाललाई शान्तिक्षेत्रका रूपमा स्थापित गराउने सोच उनैको थियो। [[पञ्चशील]] र [[असंलग्न आन्दोलन|असंलग्न परराष्ट्र नीति]]को सिद्धान्तलाई अङ्गीकार&lt;ref&gt;[https://e-nnw.com/nepal-and-the-non-aligned-movement/ Nepal and the Non – Aligned Movement BY: NNW TEAM  ON: APRIL 10, 2015 IN: NNW ARTICLES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026032252/https://e-nnw.com/nepal-and-the-non-aligned-movement/ |date=October 26, 2020 }}&lt;/ref&gt; गर्दै उनले छिमेकी देशहरूसित दौत्य सम्वन्ध बनाएर त्यसलाई सन्तुलनमा राखेका थिए।
उनले तराईमा भारतीयले थिचोमिचो नगरून् भनेर झापादेखि कञ्चनपुरसम्म ठाउँठाउँमा नेपालीहरूको बस्ती बसालेका थिए भने उनले हतियार चलाउन जानेका भूपू सैनिकदेखि लिएर बर्माबाट लखेटिएका नेपालीहरूलाई आवास उपलब्ध गराएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कसरी बनाए महेन्द्रले स्वाधीन र सार्वभौम नेपाल ?|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/25579|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; २०१८ सालमा नवलपरासीको गैँडाकोटमा उनले ‘[[महेन्द्र राजमार्ग]]’ शिलान्यास गरेका थिए। भारतीय रुपियाँ नेपाली नोट सरह चलिरहेकामा उनले त्यसलाई बन्द गराएका थिए। नेपाल स्वाधीन राष्ट्र हो भन्ने कुरा संसारलाई बुझाउन राजा महेन्द्रले
४५ देशसँग राजा महेन्द्रले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेेेेका थिए भने &lt;ref&gt;https://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627173905/https://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ |date=2022-06-27 }}&lt;/ref&gt; 
२०१२ साल नेपालले [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को सदस्यता प्राप्त गरेको थियो। त्यस पश्चात् [[ऋषिकेश शाह]] संयुक्त राष्ट्रको स्थायी प्रतिनिधि बनेका थिए।&lt;ref&gt;[https://www.un.int/nepal/ PERMANENT MISSION OF NEPAL TO THE UNITED NATIONS]&lt;/ref&gt; २०१२ साल माघ १३ गते, राजा महेन्द्रले आचार्यलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=580 वि.सं. २०१२ माघ १३ को राजपत्र]&lt;/ref&gt; भने उनले चीन र जापानको भ्रमण गरेर मैत्री सम्बन्ध स्थापना गरेका थिए।

=== राष्ट्रियताको सम्वर्द्धन ===
राष्ट्रियताको संवर्द्धनमा राजा महेन्द्रको भूमिका अविस्मरणीय रहेको छ। जतिबेला [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] भाषाको नेपालमा अत्यधिक दबदबा थियो, उनले [[नेपाली भाषा]]लाई राष्ट्रभाषाका रूपमा स्थापित गरेर यसलाई देशव्यापी बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=वर्तमान नेपाल र राजा महेन्द्र|युआरएल=http://www.nepalgunjnews.com/main-news/20191238968/amp/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपालगन्ज न्युज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;  [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैेंक]]को स्थापना गरेर राजा महेन्द्रले नेपाली मुद्रालाई अधिराज्यभरि अनिवार्य गरिदिएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=हिमालय शम्शेर राणा|शीर्षक=भारु हटाएर नेपाली रुपैयाँ चलाउन खुलेको थियो राष्ट्र बैङ्क, पहिलो गभर्नरको अनुभव|युआरएल=https://www.bizmandu.com/content/-21750.html|कार्य=|प्रकाशक=बिजमाडौँ|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; जबकि त्यतिबेला नेपालमा ९० प्रतिशत भारतीय मुद्राको चलनचल्ती रहेको थियो। 

उनले लागु गरेको “एउटै भाषा एउटै भेष”” को नीतिलाई कतिपयले असन्तुष्टि पनि जनाएका छन् 

=== सामाजिक तथा सांस्कृतिक सुधार ===
२०२० साल भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन घोषणा गरी उनले छुवाछुत, जातिभेद र लैङ्गगिक भेदभाव विरुद्धको नीति अख्तियार गरेका थिए। २०२१ सालमा भूमिसुधार ऐन घोषणा गर्दै उनले जमिन्दारी प्रथा र बिर्ता उन्मूलन गरी जग्गा जोत्ने [[मोही]]हरूको अधिकार सुरक्षित गरेका थिए। उनले २०१३ सालमा [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]को स्थापना गराएका थिए। २०१४ सालमा [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान]] र [[नेपाल वायुसेवा निगम|शाही नेपाल वायुसेवा निगम]] स्थापना गरिएको थियो। [[बालचन्द्र शर्मा]] र महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]]को परिकल्पना बमोजिम राजा महेन्द्रबाट नेपाल साहित्य कला प्रतिष्ठान (एकेडेमी)को स्थापना भएको हो। [[काठमाडौँ]]को कमलादीमा रहेको ५० रोपनी जग्गामा आफ्नै निजी कोषबाट यसको स्थापना भएको थियो। तत्कालिन राजाको यो कदमले साहित्यिक क्षेत्रमा ठूलै हलचल ल्याएको थियो। [[सत्यमोहन जोशी]]का अनुसार साहित्यकारहरूले आफू पनि सम्मानित भएको अनुभूति गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |title=हामी यसरी प्राज्ञ भयौँ |last=जोशी |first=सत्यमोहन |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810102502/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |date=2022-08-10 }}&lt;/ref&gt;

उनले त्यस पश्चात् कर्मचारी वृत्ति विकास गर्न नेपाल निजामती ऐन ल्याएका थिए, फलस्वरूप &lt;ref&gt;नेपाल निजामती सेवा ऐन, २०१३&lt;/ref&gt; र [[पँजनी|पँजनी प्रथा]]को अन्त्य भएको थियो। २०१२ मा, प्रहरी ऐन&lt;ref&gt;[http://www.lawcommission.gov.np/np/archives/category/documents/prevailing-law/statutes-acts/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A8 प्रहरी ऐन २०१२]&lt;/ref&gt; बनेसँगै सेनाको मनोबल उठाउने प्रयासहरू भएका थिए। २०१८ साल वैशाख १ गते १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गरी प्रसासनिक विकेन्द्रीकरण गरिएको थियो। २०२० सालमाा, जातिभेद उन्मूलन गर्न छुवाछूत विरोधी ऐन ल्याइएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=छुवाछूत अन्तको लागि नयाँ सूत्रको आवश्यक छ|युआरएल=https://dharananews.com/thoughts/2020-08-06-9435|कार्य=|प्रकाशक=धरान न्युज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; २०२१ सालमा किसानहरूलाई मोहियानी मोहियानी हक दिलाइएको थियो। उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय|त्रिभूवन विश्वविद्यालय]]को आधुनिकीकरण गर्दै उच्च शिक्षा नेपालमै हासिल गर्ने अवस्था सिर्जना गर्दै भने पाठ्यक्रमबाट भारतीय पुस्तकहरू विस्थापित गराएका थिए।

स्थानीय परम्परा, धर्म–संस्कृति, रहनसहन, पर्व तथा भाषाहरू बचाउन उनले [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], [[राष्ट्रिय नाचघर]] लगायतका संस्थाहरूलाई सक्रिय गराएका थिए।

=== राज्य रजौटा ऐन, २०१७ ===
{{मुख्य|राज्य रजौटा ऐन, २०१७}}

राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागु भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए। यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो। वि.सं २०१७ मा, राज्य अदालत उन्मुलन ऐन लागु भएपछि राज्य अदालतको ठाउँमा इलाका अदालतको गठन गरिएको थियो।

===नयाँ मुलुकी ऐन===
श्री ५ महेन्द्रबाट वि.सं. २०२० भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन लागु गरिएको थियो।&lt;ref&gt;[http://www.lawcommission.gov.np/wp-content/uploads/2015/laws/LA-NP/Statutes-Acts/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%90%E0%A4%A8%20(%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AC%E0%A4%96%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A5%8B),%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%A6.pdf मुलुकी ऐन २०२०]&lt;/ref&gt;

===भूमिसुधार कार्यक्रम===
श्री ५ महेन्द्रबाट २०२१ साल मङ्सिर १ मा भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गरिएको थियो। भूमिसुधार कार्यक्रमबाट [[जमिनदारी प्रथा]]को उन्मुलन, जग्गाको हदबन्दी, [[मोहियानी हक]]को व्यवस्था, [[मोहि]]ले जग्गाधनीलाई तिर्नुपर्ने कुतको निश्चितता लगायत्का विविध व्यवस्थाहरू गरिएका थिए। यसमा भूमि सम्बन्धी कार्यक्रम लागु गरी देशका गरिब जनताको हितका लागि क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउने उद्देश्य राखिएको थियो।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10904 नेपाल राज पत्र]&lt;/ref&gt; वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन लागु भई भूमि प्रशासन कार्यालयहरू खोलिएका थिए। वि.सं. २०२७ सालमा मालपोत असूली र स्याहाको लागि “कोष तथा तहसिल” कार्यालय खोलिएका थिए। वि.सं. २०१८ साल देखि जग्गा प्रशासनको लागि ७५ जिल्लामा माल अड्डाहरू स्थापना गरिएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन जारी भएपछि सुरुमा [[काठमाडौँ उपत्यका]]का तीन जिल्ला सहित ९ जिल्लामा जग्गा (नापजाँच) ऐन, २०१९ अनुसार तयार भएको नक्सा र स्रेस्ताबाट भूमिको प्रशासन हेर्ने गरी भूमिसुधार मन्त्रालय अन्तर्गत भूमि प्रशासन कार्यालय स्थापना भएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन कार्यालय खारेज गरी भूमिसुधार कार्यालय नामाकरण गरिएको थियो भने त्यस पश्चात् तत्कालीन कोष तथा तहसिल कार्यालयलाई मालपोत कार्यालयमा परिणत गरिएको थियो। भूमि प्रशासन कार्यालयले दिएको लगत अनुसार मालपोत असूल गर्न वि.सं. २०२६ सालमा मालपोत कार्यालयलाई तत्कालीन अर्थ मन्त्रालयको मालपोत विभाग अन्तर्गत रहने गरी स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०२८ सालमा सो मालपोत कार्यालयको नाम कोष तथा तहसिल कार्यालयमा परिणत भएको थियो।&lt;ref&gt;[http://dolrm.gov.np/office/118/aboutus नेपाल सरकार भूमि व्यवस्था,सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेख विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402081735/http://dolrm.gov.np/office/118/aboutus |date=2020-04-02 }}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय सेना फिर्ता ===
२०२८ सालमा नेपाल तिब्बत सिमामा राखिएका भारतीय सैनिकका १७ वटा चेकपोष्टहरू हटाउने कार्य महेन्द्रले भारतविरुद्ध चालेको सबैभन्दा साहसिक कदमका रूपमा लिइन्छ। २०२६ सालमा राजाले सूर्यबहादुर थापालाई अपदस्थ गरेर [[कीर्तीनिधि विष्ट|कीर्तिनिधि विष्ट]]लाई प्रधानमन्त्री बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=दिलनाथ गिरी|शीर्षक=देशभक्त राजनेता कीर्तिनिधि विष्ट|युआरएल=https://www.dcnepal.com/2020/08/179211/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=डिसी नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; भारतीय चेकपोस्ट हटाउने विषयमा उनी आफैँ संलग्न नभईकन कीर्तिनिधिलाई अघि सारेका थिए। कीर्तिनिधि विष्टले सुरुमा भारतलाई आफ्नो चेकपोस्ट फिर्ता लैजान अनुरोध गर्दै लिखित पत्र पठाएका थिए। नेपाल एउटा स्वाधीन राष्ट्र भएकाले विदेशी सैनिकको उपस्थिति हाम्रो र हाम्रा छिमेकीको हित अनुकलमा छैन भन्दै उनले पत्र लेखेका थिए। तर, भारतले यसमा कुनै सुनवाइ गरेको थिएन। त्यसपछि कीर्तिनिधिले विष्टले [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|१९५० को मैत्री सन्धि]]को कुनै वैधानिकता छैन भनेर भाषण गरेका थिए।&lt;ref&gt;[https://www.recordnepal.com/wire/indian-checkposts-lipu-lekh-and-kalapani/ The Indian checkposts, Lipu Lekh, and Kalapani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814112055/https://www.recordnepal.com/wire/indian-checkposts-lipu-lekh-and-kalapani/ |date=2020-08-14 }}&lt;/ref&gt; नेपालले आफैँ ती चेकपोस्टहरू हटाउने तयारी गरेपछि तत्कालीन भारतीय परराष्ट्रमन्त्री विनयसिंह नेपाल आएका थिए।सरकार आफ्नो अडानबाट पछि नहटेपछि यो विषय अन्तर्राष्ट्रियकरण हुने डरले भारतले ती चेकपोस्टहरू फिर्ता लगेको थियो।&lt;ref name=&quot;countrystudies foreign policy&quot;&gt;{{citation|editor-last=Savada|editor-first=Andrea Matles|chapter=Foreign Policy|title=Nepal: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|chapter-url=http://countrystudies.us/nepal/64.htm|accessdate=17 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Global Dimensions of Indo-Nepal Political Relations: Post Independence|isbn=9788121210256|last1=Singh|first1=Raj Kumar|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=mvgtRCmjsIoC&amp;pg=PA412&amp;lpg=PA412&amp;dq=indian+military+mission+to+nepal+in+1952#v=onepage}}&lt;/ref&gt; चेकपोस्ट हटाएको निहुँमा नै भारतले नेपालमाथि २०२८ सालमा नाकाबन्दी लगाइदिएको थियो।&lt;ref&gt;https://www.nepjol.info/index.php/rnjds/article/download/2127{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '''2. SOCIO ECONOMIC IMPACT OF UNDECLARED BLOCKADE OF INDIA ON NEPAL - Bhuwaneswor Pant2'''&lt;/ref&gt;   भारतीय नाकाबन्दीले ठुलो असर सिर्जना गर्न नसकेपछि भारत पछि हट्न बाध्य बनेेेेको थियो। उनले नेपालमा भारतीय प्रभावलाई पहिलेको तुलनामा ४० प्रतिशतभन्दा तल झार्न सफल भएका थिए।

=== सत्ता हस्तान्तरणको तयारी ===
राजाले सत्ता आफ्नो हातमा लिँदा एउटा आधार तयार पारेर ‘जनताको नासो जनतालाई नै फिर्ता गर्छु’ भनेका थिए। जीवनको अन्त्यतिर प्रजातान्त्रिक प्रणालीका लागि संविधान मस्यौदा गर्ने काम आफैँलाई सुम्पिएको शम्भुप्रसाद ज्ञवालीले पनि लेख्नुभएको छ। सूर्यबहादुर थापाको आत्मकथामा ‘संशोधित मस्यौदा तयार भइसकेको थियो, निधन नभएको भए चितवनबाट फर्किएपछि लागु हुन्थ्यो। काङ्ग्रेसका नेताहरू बोलाएर जिम्मा लगाउनेसम्मको तयारी थियो’ भन्ने उल्लेख छ। देशमा विदेशी सैनिकको उपस्थिति थियो। पार लगाउने श्रेय उनैलाई जान्छ। केही समयका लागि भनेर घोषणामै भनिएको थियो, जनतामा अधिकार हस्तान्तरण गर्ने प्रक्रिया पनि शुरू भएको हो। शम्भुप्रसाद ज्ञवालीको संयोजकत्वमा संविधान संशोधनको मस्यौदा पनि तयार हुँदै गरेको थियो। त्यसो हुँदा राजा निरकुंशताको निरन्तरताको पक्षमा थिएनन् भन्ने बुझ्नुपर्ने हुन्छ।   &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=[[भेष बहादुर थापा]] |date=२०८० पुष १, आइतबार |title=‘महेन्द्र रहेको भए उनीबाटै जनतामा अधिकार हस्तान्तरण हुन्थ्यो’ |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20231217-paush1-coup-mahendra-shaha-/13230 |website=उकालो}}&lt;/ref&gt;

==मृत्यु==
राजा महेन्द्रको मृत्यु २०२८ माघ १७ बिहान ३:४५ मा [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को [[दियालो बङ्गला राजदरबार|दियालो बङ्गला दरबार]]मा भएको थियो। उनको निधन पश्चात्, उनका जेठा पुत्र युवराज [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]]ले राजगद्दी सम्हालेका थिए।&lt;ref&gt;http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5107&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5109&lt;/ref&gt;

भरतपुरबाट राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरलाई बोकेर एक विशेष हेलिकप्टर माघ १७ गते अपरान्ह ४ बजेर ४५ मिनेट जाँदा [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]]मा ओर्लिएको थियो। राजा महेन्द्रका छोराहरू मध्ये माहिला छोरा तत्कालीन अधिराजकुमार [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] सोही हेलिकप्टर र कान्छा छोरा अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]] अर्को हेलिकप्टरमा साथै आएका थिए। उनको पार्थिव शरीरको मुहार सम्म रामनाम लेखिएको [[पीताम्बर]] र सेतो कपडा त्यसमाथि फूलमालाहरूले ढाकिएको थियो। 

राजा महेन्द्रलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिन विमानस्थलमा नै ठूलो भीड जम्मा भएको थियो। राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरलाई विमानस्थलबाट ब्राह्मणहरूले बाँसको खटमा बोकेर आर्यघाट सम्म पुर्याएका थिए। खट बोकेका ती ब्राह्मणका पछाडि छोराहरू अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र र धीरेन्द्र, भाइहरू अधिराजकुमार हिमालय र बसुन्धरा समेत सँगै थिए। शवयात्रमा प्रधानमन्त्री, प्रधानन्यायाधीश, [[राष्ट्रिय पञ्चायत]]का अध्यक्ष, मन्त्रीगण, राजसभा स्थायी समितिका सभापति, राजसभाका सदस्यहरू, संवैधानिक अङ्गका प्रमुखहरू र सदस्यहरू त्यस्तै नेपाल स्थित विभिन्न कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिहरू समेत उपस्थित थिए। राजा महेन्द्रको अन्तिम संस्कारमा सहभागी हुन भारतका उपराष्ट्रपति जि.एस. पाठक एवम् मन्त्री राजबहादुर समेत नेपाल आएका थिए। [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा माइला अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रले राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरमा दागबत्ती चढाएर अन्त्येष्टि गरेका थिए।

राजगद्दी एकछिन पनि खाली राख्न नहुने परम्परा अनुसार पहिले नयाँ राजा घोषित गरेपछि मात्र दिवङ्गत राजाको निधनको घोषणा गरिन्थ्यो। राजाको उत्तराधिकारी जेठो छोरो वीरेन्द्रले नयाँ राजाका रूपमा राजगद्दी सम्हाल्नु पर्ने थियो। त्यसैले जेठो छोरा बाहेक अरू छोराहरू मात्र राजाको अन्त्येष्टोली सरिक हुन्थे।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=राजा महेन्द्रको अपत्यारिलो अवसानको ५० वर्ष पूरा |url=https://oldphotosofnepal.com/post/308 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240506052847/https://oldphotosofnepal.com/post/308 |date=2024-05-06 }}&lt;/ref&gt;
===प्रतिक्रिया ===
विभिन्न मुलुकका राष्ट्राध्यक्षले शोक सन्देश पठाएका थिए। ती शोक सन्देश पठाउनेमध्येमा जापानका [[हिरोहितो]], बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीया, थाइल्यान्डका राजा भूमिबल, डेनमार्ककी महारानी मार्गरेट, स्विडेनका राजा गुस्ताफ, नेदरल्यान्डसकी महारानी जुलियाना, इरानका राजा मोहम्मद रजा पहलवी, अफगानिस्तानका राजा महम्मद जहिर, भारतका राष्ट्रपति भीभी गिरी, ग्रिसका राजा कन्सटान्टाइन, अमेरिकी राष्ट्रपति [[रिचार्ड निक्सन]], रूसका राष्ट्रपति एन पोदगर्नी, जोर्डनका राजा हुसेन, इजरायलका राष्ट्रपति साहजर र लाओसका राजा साभाङ्ग थिए।

जनगणतन्त्र चीनका उपाध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्रीले समेत शोक सन्देश पठाएका थिए। राजा महेन्द्रको निधनमा छिमेकी भारतको दुवै सदनमा एक मिनेट मौन धारण गरी शोक व्यक्त गरिएको थियो। भारतको सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति भीभी गिरीले राजा महेन्द्रको आकस्मिक निधनबाट भारतीयहरुलाई ठूलो दुःख लागेको कुरा बताएका थिए। त्यस्तै प्रधानमन्त्री [[इन्दिरा गान्धी]]ले लोकसभा बैठकलाई सम्बोधन गर्दै राजा महेन्द्र दूरदर्शी र कुशल राजनीतिज्ञ भएको उल्लेख गरेकी थिइन्। फ्रान्स, पश्चिम जर्मनीसहित संसारभरका विभिन्न मुलुकले शोक सन्देश पठाएका थिए।

इजरायलका राष्ट्रपति साहजरले रेडियो सम्बोधनमार्फत राजा महेन्द्रको निधनबाट इजरायलले एक सच्चा मित्र गुमाएको बताएका थिए। साथै उनले राजा महेन्द्रसँगको आफ्नो व्यक्तिगत सम्बन्ध उल्लेख गर्दै आफूले राजा महेन्द्रका केही कविता हिब्रु भाषामा अनुवाद गरेको समेत स्मरण गरेका थिए।

उनको निधनबारे समाचार प्रकाशित गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सी दी एसोसियटेड प्रेसले राजा महेन्द्रले नेपालमा भूमिसुधार लागू गरेको, नयाँ मुलुकी ऎन जारी गर्दै त्यसमा रहेको छुवाछुतको अन्त्य र बहुविवाहलाई दण्डनीय गरेको उल्लेख गरेको थियो। त्यस्तै मुलुकमा वैदेशिक सहायता भित्र्याएर विमानस्थल, राजमार्ग, अस्पताल, विद्यालयसहित हज्जारौं पर्यटकहरुलाई बस्न पर्यटकीय आवासको व्यवस्था गरेको समाचारमा उल्लेख थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=राजा महेन्द्रको निधन, अन्त्येष्टि र शोक सन्देश* |url=https://himalpress.com/2023/01/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%a7%e0%a4%a8-%e0%a4%85%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ |access-date=2025-12-07 |website=Himal Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==आलोचना==
# निरङ्कुश राजा&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रतीक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्रलाई लाग्ने मुख्य आरोप नेपाली काङ्ग्रेसको सरकार र संसद विघटन गरे भन्ने छ। यस बारे उनको भनाइ थियो &quot;म मेरा प्रजालाई प्रजातन्त्र बदला सबल राष्ट्र दिनेछु। हाम्रो प्रमुख शत्रु भनेको गरिबी हो।&quot;, &quot;मेरो प्राण रहेसम्म र मैले गरेर हुनेसम्म नेपालीको हात खुट्टा लुलो हुन दिने छैन। यो पनि मेरो दृढ संकल्प मध्ये मै छ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=२०२७ जेठ |title=सिपाही |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/sipahi2027 |journal=सिपाही शाही सैनिक वार्षिक पत्रिका |pages=पेज ११}}&lt;/ref&gt;
# एक देश एक भेषको नीति&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=चिरञ्जीवी पौडेल|शीर्षक=राजा महेन्द्रको उचित मूल्याङ्कन भएन|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/778956|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; एक राजा एक देश&lt;br&gt; एक भाषा एक भेष (महेन्द्रिय राष्ट्रवाद)
# [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को स्थापना गर्दा [[गणेशमान सिंह]]बाट आलोचना:&quot;जिमीदार औ दायाँबायाँ बस्ने व्यापारीहरूको फाइदाका निमित्त खोलिएको राष्ट्र बैङ्कले गरिब रैतीहरूलाई कुनै फाइदा छैन&quot;&lt;ref&gt;उधृतांश- देवकोटा, राजनीतिक दर्पण भाग-१, पृष्ठ ३८८&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://annapurnapost.com/news/78581 कसरी बनाए महेन्द्रले स्वाधीन र सार्वभौम नेपाल ?]&lt;/ref&gt;
# आफ्नो रानी रत्नको नाममा [[रत्नपार्क]]को निर्माण

===दोस्रो विवाह===
[[चित्र:Mahendra Ratna 1957.jpg|thumb|राजा महेन्द्र एवम् रानी रत्न २०१२ मा]]
पहिली पत्नी इन्द्र राज्यको २००६ मा निधनपछि तत्कालीन युवराज महेन्द्र साली रत्नसँग प्रेम सम्बन्धमा रहेका थिए, तर [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] भने कुनै हालतमा राणापुत्री रत्नसँग छोराको विवाह हुन नदिने योजनामा रहेका थिए। बाबुले खोजेकी केटीसँग विवाह गर्न दिएको दबाब तात्कालिक युवराज महेन्द्रलाई मन परेको थिएन। राजा त्रिभुवन भने राणा परिवार, अझ [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को खलकसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने पक्षमा थिएनन्। राजा त्रिभुवन जुद्ध शमशेरले आफूलाई गरेको अपमानबाट आक्रोशित थिए भने सो विवाद लामो समय चलेको थियो। विवाहको टुङ्गो नलाग्दै २००८ कात्तिक २६ गते [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा–काङ्ग्रेसको गठबन्धन सरकार]] विघटन भई २००८ मङ्सिर १ गते&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437 २००८ मङ्सिर १ को राजपत्र]&lt;/ref&gt; [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृकाप्रसाद कोइरालाको]] नेतृत्वमा [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को एकल सरकार बनिसकेको थियो। २००९ माघ २५ गते उनले रत्न राज्यलक्ष्मीसँग विवाह गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]&lt;/ref&gt;

==सम्मान==
; राष्ट्रिय
* [[नेपाल प्रताप भास्कर]]
* ओजस्वी राजन्याको मानपदवी
* [[नेपाल तारा]]
* त्रिशक्ति पट्ट
* गोरखा दक्षिण बाहु
* [[महेन्द्र माला]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dcnepal.com/2021/10/294046/|title=संस्मरण : तक्मा र तोक्मा, भट्टी पसल्नीदेखि महाराजधिराजसम्म|website=Dcnepal|language=en-US|access-date=2022-07-24}}&lt;/ref&gt;
* राजा त्रिभुवनको गद्दी आरोहण रजत महोत्सव &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal042.htm|title=ODM of Nepal: King Tribhuvan Silver Jubilee Medal 1935|access-date=20 July 2016}}&lt;/ref&gt;

; विदेशी
* {{flagicon|Iran|1925}} पल्हवी मानपदवी, ''२०१७ असार २०''
* {{flagicon|Iran|1964}} [[इरान]]: [[फारसी साम्राज्य]]को २,५००औँँ वर्षगाँठ, ''२०२८ असोज २८''।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://badraie.com/guests.htm |title=Grand State Banquet |access-date=20 July 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043732/http://badraie.com/guests.htm |archive-date=5 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305043732/http://badraie.com/guests.htm |date=5 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|जापान}}: जापानी सरकारको विशेष सम्मान, ''२०१७ वैशाख ७ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2020/12/07/crown-prince-akihito-and-crown-princess-michiko-in-nepal-1960/|title=Crown Prince Akihito and Crown Princess Michiko in Nepal, 1960|last=Saad719|date=2020-12-07|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.np.emb-japan.go.jp/history/brief.html|title=Embassy of Japan in Nepal|website=www.np.emb-japan.go.jp|access-date=2022-08-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220805011833/https://www.np.emb-japan.go.jp/history/brief.html |date=2022-08-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britishpathe.com/video/VLVA2YFYVWCYEIS1ZEAQLCRUAYMBD-JAPAN-NEPALESE-KING-VISITS-JAPANESE-EMPEROR/query/King+Mahendra|title=Japan: Nepalese King Visits Japanese Emperor|last=Pathé|first=British|website=www.britishpathe.com|language=en-GB|access-date=2022-08-01}}&lt;/ref&gt;''
* {{flag|पोर्चुगल}}: सैन्य मानपदवी , ''२०१७ असार ३०''&lt;ref&gt;[http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&amp;list=1 Presidência da República]&lt;/ref&gt;
* {{flag|फ्रान्स}}: शाही सम्मान, ''२०१२ फागुन १२&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|language=en|access-date=2022-07-31}}&lt;/ref&gt;''
* {{झन्डा चिह्न|फिनल्यान्ड}} [[फिनल्यान्ड]]: स्वेत गुलाफ शाही सम्मान, ''२०१४''
* {{flag|बेल्जियम}}: लिओपोल्ड द्वितीय मानपदवी, ''२०२०''
* {{flag|जर्मनी}}: सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनीको विशेष योग्य मानपदवी ''२०२०''
* {{flag|Kingdom of Laos}}: शाही सम्मान, ''२०२६''
* {{flag|पाकिस्तान}}: [[निशान-ए–पाकिस्तान|निशाने पाकिस्तान]], ''२०२६''
* {{flag|नेदरल्यान्ड}} नेदरल्यान्ड सरकारद्वारा विशिष्ट सम्माान ''२०२४ वैशाख १२''&lt;ref&gt;[http://members3.boardhost.com/Beneluxroyal/msg/1428764090.html Benelux Royal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928164627/http://members3.boardhost.com/Beneluxroyal/msg/1428764090.html |date=28 September 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2019/04/25/nepal-state-visit-to-the-netherlands-1967/|title=Nepal State Visit to The Netherlands, 1967|last=Saad719|date=2019-04-25|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-07-24}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|संयुक्त अधिराज्य}}: शाही भिक्टोरियाली माला, ''२०१७ फागुन १५&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2019/02/26/british-state-visit-to-nepal-1961/|title=British State Visit to Nepal, 1961|last=Saad719|date=2019-02-26|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-07-24}}&lt;/ref&gt;''
* {{flag|फिलिपिन्स}}: सिकातुना मानपदवी, राजाको पद, ''२०२७''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/the-order-of-sikatuna/|title=The Order of Sikatuna {{!}} GOVPH|website=Official Gazette of the Republic of the Philippines|language=en-US|access-date=2022-07-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825092055/https://www.officialgazette.gov.ph/the-order-of-sikatuna/ |date=2019-08-25 }}&lt;/ref&gt;

==स्मृति / स्मारक ==
[[चित्र:Mahendra salik Durbarmarg.jpg|thumb|महेन्द्र शालिक [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]]]]
राजा महेन्द्रको स्मृतिमा धेरै संरचना, संस्था, सम्मान बनेका छन्। उनका नाममा बनेका स्मारकहरू वि.सं २०६३ मा संसद पुनर्स्थापना भएपछि र वि.सं २०६५ मा राजतन्त्र अन्त्य भएपछि नाम परिवर्तन गर्ने प्रयास भएको देखिन्छ। २०६३ को राजनीतिक परिवर्तन पछि राजाका नाममा बनेका राजमार्गलाई लोकमार्ग नामाकरण गर्ने प्रयास भएको थियो। उनकी रानीको नाममा बनेको [[रत्नपार्क]]लाई पनि शङ्खधर साख्व पार्क नाम परिवर्तन गरिएतापनि सर्वसाधारणको बोलोचालीमा अझै पनि रत्नपार्क प्रचलित छ।
# [[महेन्द्र राजमार्ग]]
# [[महेन्द्र माला]]
# महेन्द्रशालिक (दरबारमार्ग)
# [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]]
#[[राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष|महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोष]]
# [[महेन्द्ररत्न क्याम्पस, इलाम|महेन्द्ररत्न क्याम्पस]]
# [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]]
# [[राराताल|महेन्द्र ताल]] /रारा ताल
#[[भरतपुर आँखा अस्पताल|श्री ५ महेन्द्र स्मारक आँखा अस्पताल]]
===म मरे पनि मेरो देश===
&quot;म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस्&quot; राजा महेन्द्रको अभिव्यक्ति थियो। यसै भनाईलाई लिएर गीतहरू रेकर्ड भएका छन् र ती गीतहरू राजा महेन्द्रलाई सम्झ्ना गर्ने माध्यम बनेका छन्।

राजा महेन्द्रको निधनपछि देशलाई माया गरेर लेखिएका गीतहरूको एक किसिमले लहरै चलेको थियो। त्यसै क्रममा यो गीत [[रेडियो नेपाल]]मा रेकर्ड गरिएको थियो।सङ्गीतकार सिके रसाइलीका अनुसार यो गीत २०२९ सालतिर रेकर्ड भएको थियो। त्यो बेला यस्ता गीतहरू रेकर्ड गरेर राजा महेन्द्रप्रति श्रद्धा प्रकट गर्ने होडबाजी नै थियो। त्यतिबेला उस्तै शब्द ‘म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस्’ भन्ने गीतमा चाहिँ शिवशङ्करले सङ्गीत र स्वर दिएर रेकर्ड गराएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ऊ मरे पनि उसलाई देशको माया छ |url=https://www.setopati.com/archive-news/53002/ |access-date=2025-12-07 |website=Setopati |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[File:Back view of Mahendra Griha at Tikapur Park.JPG|thumb|टिकापुर पार्क महेन्द्र गृहको पछाडी मोहोडाको दृश्य|alt=Back view of Mahendra Griha at Tikapur Park]]

२०२४ चैत्र २ मा&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=२०८० वैशाख १ देखि २०८० असार मसान्तसम्म सम्पादित प्रमुख क्रियाकलापहरू स्वतः प्रकाशन|url=https://tikapurmun.gov.np/sites/tikapurmun.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%83%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8%20%28%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AE%E0%A5%A6%20%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%96%20%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%BF%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AE%E0%A5%A6%20%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%29.pdf |access-date=2025-12-07 |website=www.tikapurmun.gov.np|language=ne}}&lt;/ref&gt; राजा महेन्द्र शिकार खेल्न [[महाकाली अञ्चल]]को [[शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज|शुक्लाफाँटा आरक्ष]] जाँदा राजा महेन्द्रका साथ परराष्ट्रमन्त्री [[कीर्तीनिधि विष्ट]] पनि थिए। रूखमाथि बनाइएको मचानमा बसेर बाघको पर्खाइमा थिए। प्रधानमन्त्री र राजाका एडीसी पनि साथै थिए। दर्जनौं हात्तीले बाघलाई घेर्दै राजातिर ल्याउँदै थिए। एउटा अजङ्गको भाले बाघ लुसुलुसु हिंड्दै मचानमुनि आइपुग्यो। राजाले कति बेला गोली दाग्छन् भनेर सास थामेर प्रतीक्षामा थिए प्रधानमन्त्री र एडीसी तर गोली चल्नुको साटो राजा आफैं पो ढले मचानमा।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=रानीलाई गोली लाग्यो, राजा हौदाबाट पछारिए |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/04/1669748/the-queen-was-shot-the-king-fell-from-the-throne |access-date=2025-12-07 |website=Online Khabar |language=en-US}}&lt;/ref&gt; त्यसै बेला जङ्गलको माझमा राजा महेन्द्रलाई आकस्मिक हृदयाघात भएको थियो। राजालाई हृदयघात भएको ठाउँ एउटा मचान र त्यहाँ एउटा चकला मात्र बिछ्याइएको थियो। हृदयाघातपछि महेन्द्रलाई त्यही चकलामा सुताइएको थियो। त्यस घटनाबाट त्यहाँ निक्कै ठूलो हाहाकारको सिर्जना भएको थियो । राजाको शरीरभरि खलखल पसिना आएको थियो । त्यस घटनाले कीर्तिनिधिको जीउ पानी नै पानी भएको थियो । राजाका साथमा रहेका  बङ्गाली डाक्टर हल्डरले हत्तपत्त राजाका पाखुरामा इन्जेक्सन लगाइदिएका थिए । 

त्यस बेला राजा महेन्द्रलाई ठूलो पीडा भएको थियो त्यही पीडामा राजाले निक्कै रन्थनिएका थिए । राजाको शरीरभरि खलखल पसिना आएको थियो । त्यस बेला राजा महेन्द्र कीर्तिनिधिका पाखुरा र नाडीको बीच भागलाई सिरानी लगाएर सुतेका थिए। त्यसै बेला राजा महेन्द्रले उनलाई रूपमा भनेका थिए, “खोइ कीर्तिनिधि, अब के हुने हो; मलाई जे भए पनि मेरो देश बाँच्नुपर्छ । म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस् ।” त्यसपछि राजा महेन्द्र मूर्छा परेका थिए ।
राष्ट्रको चिन्तामा हृदयको रोदन पोख्तापोख्दै त्यस बेला राजा महेन्द्र अचेत भएका थिए । रातभर मचानमै बित्यो। भोलिपल्ट बिहान पाँच बजेतिर जमिनमा ल्याइयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=महेन्द्र महिमा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/276391-1594963392.html |access-date=2025-12-07 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt;

राजा महेन्द्रको उपचारको लागि जङ्गलमा तत्कालै मुटुविशेषज्ञ डा.मृगेन्द्रराज पाण्डेलाई बोलाइयो र उनी पनि त्यहाँ गएर राजाको उपचारमा संलग्न भए। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=sangrahalaya |first=Sahitya- |date=2014-02-28 |title=संस्मरण : राजा महेन्द्रलाई हृदयाघात हुँदा |url=https://sahityasangraha.com/2014/02/28/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%A3-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE/ |access-date=2025-12-07 |website=साहित्य सङ्ग्रहालय |language=en-US}}&lt;/ref&gt;अनि केही दिनपछि अमेरिकाबाट पनि चिकित्सकहरू आए जसअनुसार अमेरिकी डा. मेटिङ पनि राजा महेन्द्रको स्वास्थ्यउपचारमा केन्द्रित भए । डा. मेटिङ पूर्व [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[ड्वीट डेभिड आइजेनहावर|ड्वेट डि. आइजनहावर]] (कार्यकाल जनवरी २०, १९५३ – जनवरी २०, १९६१)का विशेष चिकित्सक थिए । आइजनहावरहावरलाई पटक, पटक हृदयाघात भएको थियो । अनि उनका भरोसा नै डा. मेटिङ्ग थिए ।
राजा महेन्द्रलाई केही आराम भएपछि उनलाई चैत्र २५ &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;मा [[टीकापुर पार्क|टीकापुर वृहत उद्यान]] ल्याइयो । [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] को भङ्गालो नजिकै राजा महेन्द्रका लागि काठको एउटा घर बनाइएको थियो । त्यहीँ नै राजाको सम्पूर्ण स्वास्थ्यउपचार गरिएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=editor |date=2020-06-12 |title=मुटुको व्यथाले कक्रक्क भएपछि… |url=https://sahityapost.com/top-news/8520/ |access-date=2025-12-07 |website=साहित्यपोस्ट}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ekantipur.com/nepal/article/?id=3013|title=संस्मरण: राजा महेन्द्रलाई हृदयघात हुँदा|last=ज्ञावली|first=ईश्वरी|work=कान्तिपुर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230081020/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=3013 |date=2011-12-30 }}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
* [https://www.nepalilekh.com/Author/Mahendra-Bir-Bikram-Shah/ महेन्द्र वीरविक्रम शाहका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210190347/https://www.nepalilekh.com/Author/Mahendra-Bir-Bikram-Shah/ |date=2025-02-10 }}
{{कमन्स२|Mahendra Bir Bikram Shah Dev|महेन्द्र वीरविक्रम शाह देव}}
{{बाकस-सुरू}}
{{पदक्रम|
 पहिले=[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]|
 पद=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]|
 अवधि=सन् १९५५ -- १९७२|
 पछि=[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|बीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]|
}}

{{बाकस-अन्त्य}}

{{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}}

[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]]
[[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]]
[[श्रेणी:फिल्ड मार्सलहरू]]
[[श्रेणी:ब्रिटिस फिल्ड मार्सलहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९७२ मा मृत्यु]]
[[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]]
[[श्रेणी:खस जाति]]</text>
      <sha1>3oh7342w0nx7ggbfr2cyhk398so2sum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुणाल कोहली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87433</id>
    <revision>
      <id>1367032</id>
      <parentid>1190388</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1367032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7362" sha1="cgug7mivqlyqblssb1mqhzq7tricnqk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = कुणाल कोहली&lt;br&gt;Kunal Kohli
| image = Kunal Kohli at India International Film Tourism Conclave 2018.jpg
| image_size = 
| caption = कोहली एउटा कार्यक्रममा 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1970|10|28}}
| birth_place =
| known for =
| spouse = रविना कोहली
| children= १ (पुत्री)
| occupation = चलचित्र निर्देशक , पटकथा लेखक , चलचित्र निर्माता
| website = 
}}

'''कुणाल कोहली''' एक भारतीय फिल्म निर्देशक, निर्माता र लेखक हुन् जसले खास रूपमा बलिउडमा उनीहरूका कामहरूका लागि परिचित छन्। उनी हम तुम (२००४) र फना (२००६) को निर्देशकका रूपमा परिचित छन्। उहाँ प्रोडक्शन हाउस कुणाल कोहली प्रोडक्शन्सको पनि मालिक हुनुहुन्छ, र थोडा प्यारा थोडा मैजिक (२००८) जुन उहाँ निर्देशित पनि गर्नुभयो।&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kunal-Kohli-is-ready-to-act-in-movies/articleshow/33661085.cms Kunal Kohli is ready to act in movies – The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (13 April 2014). Retrieved on 2015-10-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-kunal-kohli-slams-ayushmann-khurana/20121109.htm Kunal Kohli slams Ayushmann Khurana – Rediff.com Movies]. Rediff.com (9 November 2012). Retrieved on 2015-10-29.&lt;/ref&gt;

==क्यारियर==
कोहली १९९० को उत्तरार्धमा एक फिल्म आलोचकको रूपमा शुरू गरे र जी टिभीमा शो चलो सिनेमा होस्ट गरे।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/2006/05/30/stories/2006053015260100.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Gujarat ban on Aamir's ''Fanaa'' unlawful: NBA | date=30 May 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720163948/http://hindu.com/2006/05/30/stories/2006053015260100.htm |date=20 July 2011 }}&lt;/ref&gt; उनले केही संगीत भिडियोहरू निर्देशित पनि गरे: बल्ली सागूको &quot;मेरा लौङगवाचा&quot;, कमल खानको &quot;जाना&quot;, बाली ब्रह्मभट्टको &quot;तेरे बिन जीना नहीं&quot;, शियामक डाबर &quot;जाने किसने&quot;, हेमा सरदेसाई &quot;बोले हमसे कुछ ना गोरी&quot; र राजश्री संगीतको &quot; ये है प्रेम &quot;, मिलिंद सोमणसँग अलीशा चिनोईको लागि गीत। उनले टिभी र फिल्महरूमा जानु भन्दा पहिले २४ संगीत भिडियोहरू निर्देशित गरे।&lt;ref&gt;[http://www.koimoi.com/director/kunal-kohli/ Kunal Kohli – Kunal Kohli Biography]. Koimoi.com. Retrieved on 29 October 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ibnlive.in.com/news/kunal-kohli-supports-salmans-stand-on-bigg-boss/431175-44-124.html Kunal Kohli supports Salman's stand on 'Bigg Boss' – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030084606/http://ibnlive.in.com/news/kunal-kohli-supports-salmans-stand-on-bigg-boss/431175-44-124.html |date=2013-10-30 }}. Ibnlive.in.com (29 October 2013). Retrieved on 2015-10-29.&lt;/ref&gt;
उनले टेलिभिजन श्रृंखला त्रिकोनबाट निर्देशकको शुरुवात गरे। स्वर्गीय यश चोपडाको स्वामित्वमा रहेको यशराज फिल्मसको लागि उनले चार फिल्महरू बनाए।&lt;ref&gt;{{cite web|title=kunal kohli production|url=//www.kkp.co.in/|accessdate=16 October 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003141911/http://www.kkp.co.in/|archivedate=3 October 2011|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003141911/http://www.kkp.co.in/ |date=3 October 2011 }}&lt;/ref&gt;
उनको ब्यानर अन्तर्गत उनको पहिलो फिल्म मुझसे दोसति करोगि (२००२) थियो जुन बक्स अफिसमा राम्रोसँग फेला पर्दैन&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kunal Kohli to judge the Talent show, Ticket to Bollywood|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/kunal-kohli-to-judge-the-talent-show-ticket-to-bollywood/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=29 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430031635/http://news.biharprabha.com/2014/04/kunal-kohli-to-judge-the-talent-show-ticket-to-bollywood/ |date=30 April 2014 }}&lt;/ref&gt;। यसमा rतिक रोशन, रानी मुखर्जी र करीना कपूरले अभिनय गरेका थिए।

उनको दोस्रो उद्यम हम तुम, २००४ को सब भन्दा ठूलो हिट मध्ये एक थियो र उनलाई निर्देशकको रूपमा स्थापित गर्‍यो। हम तुमले कोहलीका लागि सर्वश्रेष्ठ निर्देशक सहित पाँच फिल्मफेयर पुरस्कार जीते। उनले आफ्नो सल्लाहकार यश चोपडाको बिरूद्ध जिते जो वीर-जाराका लागि मनोनित थिए। &lt;ref&gt;{{cite news|title=Kunal Kohli adopts a baby girl|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-10/news-interviews/29525577_1_baby-girl-kunal-kohli-raveena|accessdate=16 October 2011|work=The Times of India|date=10 May 2011|author=Olivera, Roshni K}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404143101/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-10/news-interviews/29525577_1_baby-girl-kunal-kohli-raveena |date=4 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kunal Kohli loses aunt to coronavirus: ‘Covid has been harsh to our family, won’t break our love and memories’|url=https://www.msn.com/en-ae/news/coronavirus/kunal-kohli-loses-aunt-to-coronavirus-covid-has-been-harsh-to-our-family-wont-break-our-love-and-memories/ar-BB14w15i|website=www.msn.com|access-date=2020-05-24}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू== 
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{FilmfareAwardBestDirector}}

[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र निर्देशकहरू]]</text>
      <sha1>cgug7mivqlyqblssb1mqhzq7tricnqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रणजित मल्ल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88241</id>
    <revision>
      <id>1366940</id>
      <parentid>1276368</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण */</comment>
      <origin>1366940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14557" sha1="0qdpdxnixa1zgtd08j36yufzbewotv8" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = A Malla king on his throne.jpg
| caption      = रणजीत मल्ल आफ्नो सर्प सिंहासनमा, c.1722
| coronation1  = May of 1722
| name         = रणजित मल्ल
| title        = भक्तपुरका राजा
| suc-type     = 
| full name    = 
| regnal name  = Sri Sri Jaya Ranajit Malla Deva
| dynasty      = [[मल्ल वंश|मल्ल]]
| father       = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| mother       = [[Visva Lakshmi Devi|Vishva Lakshmi]]
| succession1  = भक्तपुरका राजा
| reign1       = 1722—1769
| predecessor1 = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| successor1   = पद खारेजी
| succession2  = पाटनका राजा
| reign2       = 1761—1763
| predecessor2 = [[जयप्रकाश मल्ल]]
| successor2   = [[दलमर्दन शाह]]
| spouse       = {{plainlist|
* {{marriage|[[बृद्धी लक्ष्मी]]|1712}} ''(queen consort)''
* जय लक्ष्मी ''(concubine)''
* रिद्धि लक्ष्मी
}}
| issue        = {{plainlist|
* [[वीर नरसिंह मल्ल]] (देवेन्द्र मल्ल) ''([[बृद्धि लक्ष्मी]]बाट)''
* अज्जिता सिंह मल्ल ''(जय लक्ष्मीबाट)
* अच्युत सिंह मल्ल
* अबढितिस मल्ल
* मनोथरा सिंह मल्ल
* लक्ष्मी नरसिंह मल्ल
* जय नरसिंह मल्ल
}}
| birth_date   = 26 January 1703
| birth_place  = [[Kingdom of Bhaktapur|Bhaktapur]], [[नेपाल]]
| death_date   = May 1771 (aged 68)
| death_place  = [[Manikarnika Ghat]], [[Varanasi]] &lt;br&gt; Present day [[India]]

}}'''रणजीत मल्ल''', [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]]का अन्तिम राजा थिए। उनका छोरा वीर नरसिंह, [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का मित रहेका थिए। उनकै पालामा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुरमा कब्जा जमाएका थिए । उपत्यकाकै सबैभन्दा शक्तिशाली र वैभवशाली राज्य हातमा लिएपछि नै गोरखाली राजाको उपत्यका विजययात्रा टुंगिएको थियो।&lt;ref&gt;रणजीत मल्लको इतिवृत्त https://www.kantipurdaily.com/literature/2018/06/01/152782122751925714.html&lt;/ref&gt;

रणजित मल्ल जनप्रेमी र प्रजातन्त्रिक राजा थिए। उनी प्रजातान्त्रिक धारणाअनुसार जनसर्थन लिने परम्परा भएका राजाका रूपमा जीवोत भएका छन्। उनले कुनै निर्माण, नियम लागू गर्दा जनसमर्थन जुटाएर जनताबाटै त्यो काम गराउथे।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५७&lt;/ref&gt; राजनीतिक रूपमा यिनी नितान्त अदूरदर्शी थिए।

भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल अत्यन्तै उदार र जनताको विचारको कदर गर्ने राजा थिए। ई.स. १७६२ मा भत्तपुरका राजा भएको वेलाम उनले जनतामाथि अन्याय हुन नदिन थिति बन्देज बाँधेका थिए। देशमा अनुकूल परिस्थिति नभएको अवस्थामा रणजित मल्लले भक्तपुरका चौबिसै टोलमा प्रतिनिधि डाकी राय लिने गरेको कतिपय उदाहरणहरु छन्। ती चौबिस टोलका नाईके नै जनप्रतिनिधिको रूपमा काम गर्दथे।

गोर्खाली आक्रामणबाट कान्तिपुर र ललितपुरका राजाहरु [[जयप्रकाश मल्ल]] र [[तेज नरसिंह मल्ल]]ले भक्तपुरमा शरण लिन जाँदा रणजीत मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मध्यकालको हाम्रो नेपाल : विकास त भएकै हो तर राजनीति धेरै छाडा ! https://hamrakura.com/news-details/32942/2017-11-11&lt;/ref&gt;

==शासनकाल==
बाबु [[भूपतीन्द्र मल्ल]] कै पालामा वि.सं. १७७८ मा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का राजा भएका थिए। उनी केहि समय [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजा पनि बनेका थिए तर यिनले ६ प्रधानको चित्त बुझाउन नसक्दा बाहिरिनु पर्यो।

=== उत्तराधिकारी विवाद ===
राजा रणजित मल्लले भित्रिनीबाट धेरै छोराहरू पाएका हुनाले राजगद्दीमा बस्न योग्य ठानिँदैनथे।
यिनले आफ्ना उत्तराधिकारी छान्ने क्रममा भित्रिनी रानीबाट विरोध भइ कचिङ्गल  उठ्यो। यसलाई समाधान गर्न यिनले दरबारका सबै बर्गका प्रतिनिधिको भेला डाकी राय लिएका थिए । वि सं १७९६ मा जनताको राय बमोजिम रानीको विरोधका बावजुद विबाहिता रानीवट्टिका चोखा छोरा [[वीर नरसिंह मल्ल]]लाई नै उत्तराधिकारी घोषित गरे। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; वि सं १७९६ मा नै रणजित मल्ल र [[नरभूपाल शाह]]को मितेरीस्वरुप शिरपोस साटेकाले एक वर्ष पृथ्वीनारायण शाह भक्तपुर बसेका थिए।
===कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण ===
वि सं १८२५ आश्विन २४ गते [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजाहरूले भक्तपुरमा राजनीतिक शरण लिए। रणजित मल्लले प्रधानहरूलाई बोलाई मूलचोकमा सलाह गरे । प्रधानहरूले शरण लिनु योग्य छ भन्दा राजा रणजित् मल्लले भने &quot;हिजो तिनीहरूले हामीलाई र हाम्रा प्रजा- हरूलाई बडो दुःख दिएथे । उता गोरखाका राजाबाट पनि हामीले लगारी ल्याएको मृग त्यहाँ आएको छ सौपिदेऊ भन्न लालमोहर पठाएका छन्, अव कसो गर्ने हो ?&quot; प्रधानहरूले “महाराज, त्यसो होइन, हिजोको कुरा हिजे गयो । आज भयले भागी आएका क्षत्रीलाई क्षत्री भई कसरी सौंपनुहुन्छ ? राजा जस्तो शरणमा आएपछि शरण लिने हो, सौंपने होइन&quot; भनी सबै प्रधानहरूले विन्ति गर्दा फेरि राजाले भने “हुनत हामीले त्यसै गर्ने हो,मेरो चित्तले पनि त्यस्तै ठहराएको छु, तर प्रजाहरूले मान्नेछैनन् । तसर्थ टोल टोलमा प्रजाहरूलाई सोधनी गर ।&quot; 

प्रधानहरूले उत्निखेर छरिता मानिसहरू खटाई सोनी गर्न पठाए । उनीहरूले टोल टोल. दोबाटा दोवाटामा बसी सोधे &quot;प्रजा भलादमी हो, महाराजबाट एउटा कुरा सोधनी गर्न पठाउनुभएको छ राजा जयप्रकश मल्ल र तेजनरसिंह मल्ल भागी यहाँ आएका छन् । तिनीहरूलाई सौपिदेऊ भन्न गोरखाका महाराजबाट मोहर पनि आएको छ । अब हामीले सौंपिदिने हो कि भागी आएका क्षत्रियको शरण लिने हो ?&quot; भनी चौबीस टोलमा सोधे । अनि चौबीस टोलका प्रजाहरूले एकमुख भई करजोरी बिन्ति गरे &quot;हिजो उनले दुःख दिए तापनि उनले गरेको उनल ई छ, हामीले गरेको ह मीलाई छ। राजाहरू जस्ता शरणमा आएपछि उनीहरूलाई सौंपनु योग्य छैन ।&quot;  

यसबाट राजा रणजित मल्ल खुशी भई बढ़िया ठहराए भन्ने सं र इपाछेका बन्दी वानामा राखेका चोरहरू सबैलाई हिटीलिवी भन्न ठाउँमा सारे । इपाछेमा बुइंगलदेखि कारबढार, लिपपोत, सरसफाइ गरी जो चाहिने भाँडाबर्तन, बिछ्याउना र ज्यूनारको सरजामसमेत सबै तयार गरेर जयप्रकाश मल्ललाई इपाछेमा र तेजनरसि मल्ललाई एउटा उपाध्यायका घरया राखे । यी दुवै राजा- लाई चाहिने नपुगेका सरजाम तोकिता हुँदै थियो&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास (गताङ्कको बाँकी) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt; 

=== गोरखा-भक्तपुर युद्ध ===
{{main|भक्तपुरको युद्ध}} 
रणजित मल्लले चौदण्डी र विजयपुरसँग सैनिक सहयोग याचना गरे। तर चौदण्डीको सानो शक्तिबाहेक सबै योजना निष्फल भएको हुनाले शरणको मरण हुन नदिने भन्ने नीतिका साथ एक्लै गोरखालीसँग युद्ध गर्ने निर्णय रणजीत मल्लले आफ्ना प्रजाहरूबाट लिए। अन्त्यमा वि सं १८२६ मङ्सिर १ गते भक्तपुर गोरखामा मिल्यो।

==उत्तरार्ध जीवन ==
रणजित मल्ललाई स्वेच्छानुकूल चल्ती सम्पत्तिसाथ काशिवास गराइयो।

यिनको मृत्यु वि.सं १९२८ मा भयो।

==ग्रन्थ रचना==
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[जयप्रकाश मल्ल]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[तेज नरसिंह मल्ल]]
* [[रत्न मल्ल]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल काल}}
{{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>0qdpdxnixa1zgtd08j36yufzbewotv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366956</id>
      <parentid>1366940</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* गोरखा-भक्तपुर युद्ध */</comment>
      <origin>1366956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19000" sha1="beosb66fgn0t7uuhun6lwcyj92jf0g8" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = A Malla king on his throne.jpg
| caption      = रणजीत मल्ल आफ्नो सर्प सिंहासनमा, c.1722
| coronation1  = May of 1722
| name         = रणजित मल्ल
| title        = भक्तपुरका राजा
| suc-type     = 
| full name    = 
| regnal name  = Sri Sri Jaya Ranajit Malla Deva
| dynasty      = [[मल्ल वंश|मल्ल]]
| father       = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| mother       = [[Visva Lakshmi Devi|Vishva Lakshmi]]
| succession1  = भक्तपुरका राजा
| reign1       = 1722—1769
| predecessor1 = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| successor1   = पद खारेजी
| succession2  = पाटनका राजा
| reign2       = 1761—1763
| predecessor2 = [[जयप्रकाश मल्ल]]
| successor2   = [[दलमर्दन शाह]]
| spouse       = {{plainlist|
* {{marriage|[[बृद्धी लक्ष्मी]]|1712}} ''(queen consort)''
* जय लक्ष्मी ''(concubine)''
* रिद्धि लक्ष्मी
}}
| issue        = {{plainlist|
* [[वीर नरसिंह मल्ल]] (देवेन्द्र मल्ल) ''([[बृद्धि लक्ष्मी]]बाट)''
* अज्जिता सिंह मल्ल ''(जय लक्ष्मीबाट)
* अच्युत सिंह मल्ल
* अबढितिस मल्ल
* मनोथरा सिंह मल्ल
* लक्ष्मी नरसिंह मल्ल
* जय नरसिंह मल्ल
}}
| birth_date   = 26 January 1703
| birth_place  = [[Kingdom of Bhaktapur|Bhaktapur]], [[नेपाल]]
| death_date   = May 1771 (aged 68)
| death_place  = [[Manikarnika Ghat]], [[Varanasi]] &lt;br&gt; Present day [[India]]

}}'''रणजीत मल्ल''', [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]]का अन्तिम राजा थिए। उनका छोरा वीर नरसिंह, [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का मित रहेका थिए। उनकै पालामा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुरमा कब्जा जमाएका थिए । उपत्यकाकै सबैभन्दा शक्तिशाली र वैभवशाली राज्य हातमा लिएपछि नै गोरखाली राजाको उपत्यका विजययात्रा टुंगिएको थियो।&lt;ref&gt;रणजीत मल्लको इतिवृत्त https://www.kantipurdaily.com/literature/2018/06/01/152782122751925714.html&lt;/ref&gt;

रणजित मल्ल जनप्रेमी र प्रजातन्त्रिक राजा थिए। उनी प्रजातान्त्रिक धारणाअनुसार जनसर्थन लिने परम्परा भएका राजाका रूपमा जीवोत भएका छन्। उनले कुनै निर्माण, नियम लागू गर्दा जनसमर्थन जुटाएर जनताबाटै त्यो काम गराउथे।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५७&lt;/ref&gt; राजनीतिक रूपमा यिनी नितान्त अदूरदर्शी थिए।

भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल अत्यन्तै उदार र जनताको विचारको कदर गर्ने राजा थिए। ई.स. १७६२ मा भत्तपुरका राजा भएको वेलाम उनले जनतामाथि अन्याय हुन नदिन थिति बन्देज बाँधेका थिए। देशमा अनुकूल परिस्थिति नभएको अवस्थामा रणजित मल्लले भक्तपुरका चौबिसै टोलमा प्रतिनिधि डाकी राय लिने गरेको कतिपय उदाहरणहरु छन्। ती चौबिस टोलका नाईके नै जनप्रतिनिधिको रूपमा काम गर्दथे।

गोर्खाली आक्रामणबाट कान्तिपुर र ललितपुरका राजाहरु [[जयप्रकाश मल्ल]] र [[तेज नरसिंह मल्ल]]ले भक्तपुरमा शरण लिन जाँदा रणजीत मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मध्यकालको हाम्रो नेपाल : विकास त भएकै हो तर राजनीति धेरै छाडा ! https://hamrakura.com/news-details/32942/2017-11-11&lt;/ref&gt;

==शासनकाल==
बाबु [[भूपतीन्द्र मल्ल]] कै पालामा वि.सं. १७७८ मा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का राजा भएका थिए। उनी केहि समय [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजा पनि बनेका थिए तर यिनले ६ प्रधानको चित्त बुझाउन नसक्दा बाहिरिनु पर्यो।

=== उत्तराधिकारी विवाद ===
राजा रणजित मल्लले भित्रिनीबाट धेरै छोराहरू पाएका हुनाले राजगद्दीमा बस्न योग्य ठानिँदैनथे।
यिनले आफ्ना उत्तराधिकारी छान्ने क्रममा भित्रिनी रानीबाट विरोध भइ कचिङ्गल  उठ्यो। यसलाई समाधान गर्न यिनले दरबारका सबै बर्गका प्रतिनिधिको भेला डाकी राय लिएका थिए । वि सं १७९६ मा जनताको राय बमोजिम रानीको विरोधका बावजुद विबाहिता रानीवट्टिका चोखा छोरा [[वीर नरसिंह मल्ल]]लाई नै उत्तराधिकारी घोषित गरे। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; वि सं १७९६ मा नै रणजित मल्ल र [[नरभूपाल शाह]]को मितेरीस्वरुप शिरपोस साटेकाले एक वर्ष पृथ्वीनारायण शाह भक्तपुर बसेका थिए।
===कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण ===
वि सं १८२५ आश्विन २४ गते [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजाहरूले भक्तपुरमा राजनीतिक शरण लिए। रणजित मल्लले प्रधानहरूलाई बोलाई मूलचोकमा सलाह गरे । प्रधानहरूले शरण लिनु योग्य छ भन्दा राजा रणजित् मल्लले भने &quot;हिजो तिनीहरूले हामीलाई र हाम्रा प्रजा- हरूलाई बडो दुःख दिएथे । उता गोरखाका राजाबाट पनि हामीले लगारी ल्याएको मृग त्यहाँ आएको छ सौपिदेऊ भन्न लालमोहर पठाएका छन्, अव कसो गर्ने हो ?&quot; प्रधानहरूले “महाराज, त्यसो होइन, हिजोको कुरा हिजे गयो । आज भयले भागी आएका क्षत्रीलाई क्षत्री भई कसरी सौंपनुहुन्छ ? राजा जस्तो शरणमा आएपछि शरण लिने हो, सौंपने होइन&quot; भनी सबै प्रधानहरूले विन्ति गर्दा फेरि राजाले भने “हुनत हामीले त्यसै गर्ने हो,मेरो चित्तले पनि त्यस्तै ठहराएको छु, तर प्रजाहरूले मान्नेछैनन् । तसर्थ टोल टोलमा प्रजाहरूलाई सोधनी गर ।&quot; 

प्रधानहरूले उत्निखेर छरिता मानिसहरू खटाई सोनी गर्न पठाए । उनीहरूले टोल टोल. दोबाटा दोवाटामा बसी सोधे &quot;प्रजा भलादमी हो, महाराजबाट एउटा कुरा सोधनी गर्न पठाउनुभएको छ राजा जयप्रकश मल्ल र तेजनरसिंह मल्ल भागी यहाँ आएका छन् । तिनीहरूलाई सौपिदेऊ भन्न गोरखाका महाराजबाट मोहर पनि आएको छ । अब हामीले सौंपिदिने हो कि भागी आएका क्षत्रियको शरण लिने हो ?&quot; भनी चौबीस टोलमा सोधे । अनि चौबीस टोलका प्रजाहरूले एकमुख भई करजोरी बिन्ति गरे &quot;हिजो उनले दुःख दिए तापनि उनले गरेको उनल ई छ, हामीले गरेको ह मीलाई छ। राजाहरू जस्ता शरणमा आएपछि उनीहरूलाई सौंपनु योग्य छैन ।&quot;  

यसबाट राजा रणजित मल्ल खुशी भई बढ़िया ठहराए भन्ने सं र इपाछेका बन्दी वानामा राखेका चोरहरू सबैलाई हिटीलिवी भन्न ठाउँमा सारे । इपाछेमा बुइंगलदेखि कारबढार, लिपपोत, सरसफाइ गरी जो चाहिने भाँडाबर्तन, बिछ्याउना र ज्यूनारको सरजामसमेत सबै तयार गरेर जयप्रकाश मल्ललाई इपाछेमा र तेजनरसि मल्ललाई एउटा उपाध्यायका घरया राखे । यी दुवै राजा- लाई चाहिने नपुगेका सरजाम तोकिता हुँदै थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास (गताङ्कको बाँकी) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt; 

=== गोरखा-भक्तपुर युद्ध ===
{{main|भक्तपुरको युद्ध}} 
रणजित मल्लले चौदण्डी र विजयपुरसँग सैनिक सहयोग याचना गरे। तर चौदण्डीको सानो शक्तिबाहेक सबै योजना निष्फल भएको हुनाले शरणको मरण हुन नदिने भन्ने नीतिका साथ एक्लै गोरखालीसँग युद्ध गर्ने निर्णय रणजीत मल्लले आफ्ना प्रजाहरूबाट लिए। अन्त्यमा वि सं १८२६ मङ्सिर १ गते भक्तपुर गोरखामा मिल्यो।

रणजित मल्ललाई पितृवत् मान्यता गरी राम्र तरहसँग राखेका थिए । एकदिन सदर [[केहरसिंह बस्न्यात|केहर बस्नेत]]ले पृथ्वीनारायण शाहकहाँ पुर्याए । पुग्नेसाथ पृथ्वीनारायणले पनि संमानपूर्वक राज गराए । त्यसपछि भने 'केगर्नु हुन्छ, मैले खेदी ल्याएका मृग पसि रहेछन्, सौंपि दिनुहवस् भनी मैले मोहर पनि पठाएको थिए, तर सो- बमोजिम गर्नुभएन र दुःख पाउनुभयो&quot; भनी पृथ्वीनारायण शाहले भने । “हाम्रो सात गाउँ नाला. धुलिखेल, बनेपा, चौकोट पनौती, सांगा जफत गर्दा जयप्रकाश मल्ल यहाँ आएका थिएनन् । अब उनी पनि तिम्रा हात परेर मरे । म पनि हात परेको छु, तिमीलाई जे गर्नको इच्छा छ गर&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा दुवै जना चूप भए ।

पृथ्वीनारायण शाहले भने &quot;बाबा, त्यसो होइन । अब के इच्छा छ त्यो आज्ञा होस्न ।&quot; &quot; अब मेरो केही मनसुवा छैन&quot; भनी रणजित् मल्लले भने । “त्यसो त होइन । केही त आज्ञा गर्नुहोस्” भनी पृथ्वीनारायण शाहले धेरैपल्ट भने । “बाबु, म पचहत्तर वर्षको भए । अब मलाई केही चाहिदैन&quot; भनी रणजित् मल्लले जवाफ दिए । “त्यसो होइन बाबाज्यू, तीन शहरबाहेक [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] [[पनौती नगरपालिका|पनौती]] तिर मनसुवा भए उतैतिर, [[साँखु]] [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]]तिर मनसुवा भए उतै या कीर्तिपुर थानकोटतिर अथवा चापागाउँ ठेचोतिर यी गाउँमा जहाँ राज गर्नु हुन्छ, आज्ञा हवस् । तीन शहरबाहेक जहाँ मनसुवा छ त्यस ठाउँका आम्दानीले नपुगे म पुयाउँदै गरुला&quot; भनी वारंवार ढिपी गरी सोधे । &quot;मैले माग्नैपयो, माग त ?&quot; भनी रणजित मल्लले भने । &quot;माग्नुहोस्, तीन शहरबाहेक जे मागे पनि दिए&quot; भनी गोरखामहाराजले 'उनका पोल्टामा बाहुली राखिदिए । “यो नेपाल खाल्डा- भित्र माग्दिन&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा गोरखामहाराजले 'दिए, दिए, दिए&quot; भनी तीनपटक भने । “वृद्ध अवस्था भएको मलाई भोगको कुनै इच्छा छैन । दिन्छौ भने केवल काशीवास देऊ” भनी रणजित् मल्लले पोल्टो थाप्दा &quot;दिए दिए, दिए&quot; भनी पृथ्वीनारायणले  आफ्नो बाहुली उनका पोल्टामा राखिदिए । अनि दुवै जना खुशी भई हर्षाश्रु बगाउँदै हाँसे ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==उत्तरार्ध जीवन ==
रणजित मल्ललाई स्वेच्छानुकूल चल्ती सम्पत्तिसाथ काशिवास गराइयो।

यिनको मृत्यु वि.सं १९२८ मा भयो।

==ग्रन्थ रचना==
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[जयप्रकाश मल्ल]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[तेज नरसिंह मल्ल]]
* [[रत्न मल्ल]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल काल}}
{{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>beosb66fgn0t7uuhun6lwcyj92jf0g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366957</id>
      <parentid>1366956</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण */</comment>
      <origin>1366957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19000" sha1="k5nhrc5lszyt82m0t9a2vfe4kjxkzst" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = A Malla king on his throne.jpg
| caption      = रणजीत मल्ल आफ्नो सर्प सिंहासनमा, c.1722
| coronation1  = May of 1722
| name         = रणजित मल्ल
| title        = भक्तपुरका राजा
| suc-type     = 
| full name    = 
| regnal name  = Sri Sri Jaya Ranajit Malla Deva
| dynasty      = [[मल्ल वंश|मल्ल]]
| father       = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| mother       = [[Visva Lakshmi Devi|Vishva Lakshmi]]
| succession1  = भक्तपुरका राजा
| reign1       = 1722—1769
| predecessor1 = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| successor1   = पद खारेजी
| succession2  = पाटनका राजा
| reign2       = 1761—1763
| predecessor2 = [[जयप्रकाश मल्ल]]
| successor2   = [[दलमर्दन शाह]]
| spouse       = {{plainlist|
* {{marriage|[[बृद्धी लक्ष्मी]]|1712}} ''(queen consort)''
* जय लक्ष्मी ''(concubine)''
* रिद्धि लक्ष्मी
}}
| issue        = {{plainlist|
* [[वीर नरसिंह मल्ल]] (देवेन्द्र मल्ल) ''([[बृद्धि लक्ष्मी]]बाट)''
* अज्जिता सिंह मल्ल ''(जय लक्ष्मीबाट)
* अच्युत सिंह मल्ल
* अबढितिस मल्ल
* मनोथरा सिंह मल्ल
* लक्ष्मी नरसिंह मल्ल
* जय नरसिंह मल्ल
}}
| birth_date   = 26 January 1703
| birth_place  = [[Kingdom of Bhaktapur|Bhaktapur]], [[नेपाल]]
| death_date   = May 1771 (aged 68)
| death_place  = [[Manikarnika Ghat]], [[Varanasi]] &lt;br&gt; Present day [[India]]

}}'''रणजीत मल्ल''', [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]]का अन्तिम राजा थिए। उनका छोरा वीर नरसिंह, [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का मित रहेका थिए। उनकै पालामा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुरमा कब्जा जमाएका थिए । उपत्यकाकै सबैभन्दा शक्तिशाली र वैभवशाली राज्य हातमा लिएपछि नै गोरखाली राजाको उपत्यका विजययात्रा टुंगिएको थियो।&lt;ref&gt;रणजीत मल्लको इतिवृत्त https://www.kantipurdaily.com/literature/2018/06/01/152782122751925714.html&lt;/ref&gt;

रणजित मल्ल जनप्रेमी र प्रजातन्त्रिक राजा थिए। उनी प्रजातान्त्रिक धारणाअनुसार जनसर्थन लिने परम्परा भएका राजाका रूपमा जीवोत भएका छन्। उनले कुनै निर्माण, नियम लागू गर्दा जनसमर्थन जुटाएर जनताबाटै त्यो काम गराउथे।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५७&lt;/ref&gt; राजनीतिक रूपमा यिनी नितान्त अदूरदर्शी थिए।

भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल अत्यन्तै उदार र जनताको विचारको कदर गर्ने राजा थिए। ई.स. १७६२ मा भत्तपुरका राजा भएको वेलाम उनले जनतामाथि अन्याय हुन नदिन थिति बन्देज बाँधेका थिए। देशमा अनुकूल परिस्थिति नभएको अवस्थामा रणजित मल्लले भक्तपुरका चौबिसै टोलमा प्रतिनिधि डाकी राय लिने गरेको कतिपय उदाहरणहरु छन्। ती चौबिस टोलका नाईके नै जनप्रतिनिधिको रूपमा काम गर्दथे।

गोर्खाली आक्रामणबाट कान्तिपुर र ललितपुरका राजाहरु [[जयप्रकाश मल्ल]] र [[तेज नरसिंह मल्ल]]ले भक्तपुरमा शरण लिन जाँदा रणजीत मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मध्यकालको हाम्रो नेपाल : विकास त भएकै हो तर राजनीति धेरै छाडा ! https://hamrakura.com/news-details/32942/2017-11-11&lt;/ref&gt;

==शासनकाल==
बाबु [[भूपतीन्द्र मल्ल]] कै पालामा वि.सं. १७७८ मा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का राजा भएका थिए। उनी केहि समय [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजा पनि बनेका थिए तर यिनले ६ प्रधानको चित्त बुझाउन नसक्दा बाहिरिनु पर्यो।

=== उत्तराधिकारी विवाद ===
राजा रणजित मल्लले भित्रिनीबाट धेरै छोराहरू पाएका हुनाले राजगद्दीमा बस्न योग्य ठानिँदैनथे।
यिनले आफ्ना उत्तराधिकारी छान्ने क्रममा भित्रिनी रानीबाट विरोध भइ कचिङ्गल  उठ्यो। यसलाई समाधान गर्न यिनले दरबारका सबै बर्गका प्रतिनिधिको भेला डाकी राय लिएका थिए । वि सं १७९६ मा जनताको राय बमोजिम रानीको विरोधका बावजुद विबाहिता रानीवट्टिका चोखा छोरा [[वीर नरसिंह मल्ल]]लाई नै उत्तराधिकारी घोषित गरे। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; वि सं १७९६ मा नै रणजित मल्ल र [[नरभूपाल शाह]]को मितेरीस्वरुप शिरपोस साटेकाले एक वर्ष पृथ्वीनारायण शाह भक्तपुर बसेका थिए।
===कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण ===
वि सं १८२५ आश्विन २४ गते [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजाहरूले भक्तपुरमा राजनीतिक शरण लिए। रणजित मल्लले प्रधानहरूलाई बोलाई मूलचोकमा सलाह गरे । प्रधानहरूले शरण लिनु योग्य छ भन्दा राजा रणजित् मल्लले भने &quot;हिजो तिनीहरूले हामीलाई र हाम्रा प्रजा- हरूलाई बडो दुःख दिएथे । उता गोरखाका राजाबाट पनि हामीले लगारी ल्याएको मृग त्यहाँ आएको छ सौपिदेऊ भन्न लालमोहर पठाएका छन्, अव कसो गर्ने हो ?&quot; प्रधानहरूले “महाराज, त्यसो होइन, हिजोको कुरा हिजे गयो । आज भयले भागी आएका क्षत्रीलाई क्षत्री भई कसरी सौंपनुहुन्छ ? राजा जस्तो शरणमा आएपछि शरण लिने हो, सौंपने होइन&quot; भनी सबै प्रधानहरूले विन्ति गर्दा फेरि राजाले भने “हुनत हामीले त्यसै गर्ने हो,मेरो चित्तले पनि त्यस्तै ठहराएको छु, तर प्रजाहरूले मान्नेछैनन् । तसर्थ टोल टोलमा प्रजाहरूलाई सोधनी गर ।&quot; 

प्रधानहरूले उत्निखेर छरिता मानिसहरू खटाई सोनी गर्न पठाए । उनीहरूले टोल टोल. दोबाटा दोवाटामा बसी सोधे &quot;प्रजा भलादमी हो, महाराजबाट एउटा कुरा सोधनी गर्न पठाउनुभएको छ राजा जयप्रकश मल्ल र तेजनरसिंह मल्ल भागी यहाँ आएका छन् । तिनीहरूलाई सौपिदेऊ भन्न गोरखाका महाराजबाट मोहर पनि आएको छ । अब हामीले सौंपिदिने हो कि भागी आएका क्षत्रियको शरण लिने हो ?&quot; भनी चौबीस टोलमा सोधे । अनि चौबीस टोलका प्रजाहरूले एकमुख भई करजोरी बिन्ति गरे &quot;हिजो उनले दुःख दिए तापनि उनले गरेको उनल ई छ, हामीले गरेको ह मीलाई छ। राजाहरू जस्ता शरणमा आएपछि उनीहरूलाई सौंपनु योग्य छैन ।&quot;  

यसबाट राजा रणजित मल्ल खुशी भई बढ़िया ठहराए भन्ने सं र इपाछेका बन्दी वानामा राखेका चोरहरू सबैलाई हिटीलिवी भन्न ठाउँमा सारे । इपाछेमा बुइंगलदेखि कारबढार, लिपपोत, सरसफाइ गरी जो चाहिने भाँडाबर्तन, बिछ्याउना र ज्यूनारको सरजामसमेत सबै तयार गरेर जयप्रकाश मल्ललाई इपाछेमा र तेजनरसि मल्ललाई एउटा उपाध्यायका घरमा राखे । यी दुवै राजा- लाई चाहिने नपुगेका सरजाम तोकिता हुँदै थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास (गताङ्कको बाँकी) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt; 

=== गोरखा-भक्तपुर युद्ध ===
{{main|भक्तपुरको युद्ध}} 
रणजित मल्लले चौदण्डी र विजयपुरसँग सैनिक सहयोग याचना गरे। तर चौदण्डीको सानो शक्तिबाहेक सबै योजना निष्फल भएको हुनाले शरणको मरण हुन नदिने भन्ने नीतिका साथ एक्लै गोरखालीसँग युद्ध गर्ने निर्णय रणजीत मल्लले आफ्ना प्रजाहरूबाट लिए। अन्त्यमा वि सं १८२६ मङ्सिर १ गते भक्तपुर गोरखामा मिल्यो।

रणजित मल्ललाई पितृवत् मान्यता गरी राम्र तरहसँग राखेका थिए । एकदिन सदर [[केहरसिंह बस्न्यात|केहर बस्नेत]]ले पृथ्वीनारायण शाहकहाँ पुर्याए । पुग्नेसाथ पृथ्वीनारायणले पनि संमानपूर्वक राज गराए । त्यसपछि भने 'केगर्नु हुन्छ, मैले खेदी ल्याएका मृग पसि रहेछन्, सौंपि दिनुहवस् भनी मैले मोहर पनि पठाएको थिए, तर सो- बमोजिम गर्नुभएन र दुःख पाउनुभयो&quot; भनी पृथ्वीनारायण शाहले भने । “हाम्रो सात गाउँ नाला. धुलिखेल, बनेपा, चौकोट पनौती, सांगा जफत गर्दा जयप्रकाश मल्ल यहाँ आएका थिएनन् । अब उनी पनि तिम्रा हात परेर मरे । म पनि हात परेको छु, तिमीलाई जे गर्नको इच्छा छ गर&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा दुवै जना चूप भए ।

पृथ्वीनारायण शाहले भने &quot;बाबा, त्यसो होइन । अब के इच्छा छ त्यो आज्ञा होस्न ।&quot; &quot; अब मेरो केही मनसुवा छैन&quot; भनी रणजित् मल्लले भने । “त्यसो त होइन । केही त आज्ञा गर्नुहोस्” भनी पृथ्वीनारायण शाहले धेरैपल्ट भने । “बाबु, म पचहत्तर वर्षको भए । अब मलाई केही चाहिदैन&quot; भनी रणजित् मल्लले जवाफ दिए । “त्यसो होइन बाबाज्यू, तीन शहरबाहेक [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] [[पनौती नगरपालिका|पनौती]] तिर मनसुवा भए उतैतिर, [[साँखु]] [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]]तिर मनसुवा भए उतै या कीर्तिपुर थानकोटतिर अथवा चापागाउँ ठेचोतिर यी गाउँमा जहाँ राज गर्नु हुन्छ, आज्ञा हवस् । तीन शहरबाहेक जहाँ मनसुवा छ त्यस ठाउँका आम्दानीले नपुगे म पुयाउँदै गरुला&quot; भनी वारंवार ढिपी गरी सोधे । &quot;मैले माग्नैपयो, माग त ?&quot; भनी रणजित मल्लले भने । &quot;माग्नुहोस्, तीन शहरबाहेक जे मागे पनि दिए&quot; भनी गोरखामहाराजले 'उनका पोल्टामा बाहुली राखिदिए । “यो नेपाल खाल्डा- भित्र माग्दिन&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा गोरखामहाराजले 'दिए, दिए, दिए&quot; भनी तीनपटक भने । “वृद्ध अवस्था भएको मलाई भोगको कुनै इच्छा छैन । दिन्छौ भने केवल काशीवास देऊ” भनी रणजित् मल्लले पोल्टो थाप्दा &quot;दिए दिए, दिए&quot; भनी पृथ्वीनारायणले  आफ्नो बाहुली उनका पोल्टामा राखिदिए । अनि दुवै जना खुशी भई हर्षाश्रु बगाउँदै हाँसे ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==उत्तरार्ध जीवन ==
रणजित मल्ललाई स्वेच्छानुकूल चल्ती सम्पत्तिसाथ काशिवास गराइयो।

यिनको मृत्यु वि.सं १९२८ मा भयो।

==ग्रन्थ रचना==
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[जयप्रकाश मल्ल]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[तेज नरसिंह मल्ल]]
* [[रत्न मल्ल]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल काल}}
{{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>k5nhrc5lszyt82m0t9a2vfe4kjxkzst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366958</id>
      <parentid>1366957</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T06:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19109" sha1="htnb6ubwkxj9ez4aozy4q0t98xjxdit" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = A Malla king on his throne.jpg
| caption      = रणजीत मल्ल आफ्नो सर्प सिंहासनमा, c.1722
| coronation1  = May of 1722
| name         = रणजित मल्ल
| title        = भक्तपुरका राजा
| suc-type     = 
| full name    = 
| regnal name  = श्री श्री जय रणजित मल्ल देव
| dynasty      = [[मल्ल वंश|मल्ल]]
| father       = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| mother       = विश्वलक्ष्मी देवी
| succession1  = भक्तपुरका राजा
| reign1       = 1722—1769
| predecessor1 = [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
| successor1   = पद खारेजी
| succession2  = पाटनका राजा
| reign2       = 1761—1763
| predecessor2 = [[जयप्रकाश मल्ल]]
| successor2   = [[दलमर्दन शाह]]
| spouse       = {{plainlist|
* {{marriage|[[बृद्धी लक्ष्मी]]|1712}} ''(रानी)''
* जय लक्ष्मी ''(concubine)''
* रिद्धि लक्ष्मी
}}
| issue        = {{plainlist|
* [[वीर नरसिंह मल्ल]] (देवेन्द्र मल्ल) ''([[बृद्धि लक्ष्मी]]बाट)''
* अज्जिता सिंह मल्ल ''(जय लक्ष्मीबाट)
* अच्युत सिंह मल्ल
* अबढितिस मल्ल
* मनोथरा सिंह मल्ल
* लक्ष्मी नरसिंह मल्ल
* जय नरसिंह मल्ल
}}
| birth_date   = 26 January 1703
| birth_place  = [[भक्तपुर राज्य]], [[नेपाल]]
| death_date   = May 1771 (aged 68)
| death_place  = [[मणिकार्निका घाट]], [[बनारस]] &lt;br&gt; बर्तमान [[भारत]]

}}'''रणजीत मल्ल''', [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]]का अन्तिम राजा थिए। उनका छोरा वीर नरसिंह, [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का मित रहेका थिए। उनकै पालामा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुरमा कब्जा जमाएका थिए । उपत्यकाकै सबैभन्दा शक्तिशाली र वैभवशाली राज्य हातमा लिएपछि नै गोरखाली राजाको उपत्यका विजययात्रा टुंगिएको थियो।&lt;ref&gt;रणजीत मल्लको इतिवृत्त https://www.kantipurdaily.com/literature/2018/06/01/152782122751925714.html&lt;/ref&gt;

रणजित मल्ल जनप्रेमी र प्रजातन्त्रिक राजा थिए। उनी प्रजातान्त्रिक धारणाअनुसार जनसर्थन लिने परम्परा भएका राजाका रूपमा जीवोत भएका छन्। उनले कुनै निर्माण, नियम लागू गर्दा जनसमर्थन जुटाएर जनताबाटै त्यो काम गराउथे।&lt;ref&gt;नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५७&lt;/ref&gt; राजनीतिक रूपमा यिनी नितान्त अदूरदर्शी थिए।

भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल अत्यन्तै उदार र जनताको विचारको कदर गर्ने राजा थिए। ई.स. १७६२ मा भत्तपुरका राजा भएको वेलाम उनले जनतामाथि अन्याय हुन नदिन थिति बन्देज बाँधेका थिए। देशमा अनुकूल परिस्थिति नभएको अवस्थामा रणजित मल्लले भक्तपुरका चौबिसै टोलमा प्रतिनिधि डाकी राय लिने गरेको कतिपय उदाहरणहरु छन्। ती चौबिस टोलका नाईके नै जनप्रतिनिधिको रूपमा काम गर्दथे।

गोर्खाली आक्रामणबाट कान्तिपुर र ललितपुरका राजाहरु [[जयप्रकाश मल्ल]] र [[तेज नरसिंह मल्ल]]ले भक्तपुरमा शरण लिन जाँदा रणजीत मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मध्यकालको हाम्रो नेपाल : विकास त भएकै हो तर राजनीति धेरै छाडा ! https://hamrakura.com/news-details/32942/2017-11-11&lt;/ref&gt;

==शासनकाल==
बाबु [[भूपतीन्द्र मल्ल]] कै पालामा वि.सं. १७७८ मा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का राजा भएका थिए। उनी केहि समय [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजा पनि बनेका थिए तर यिनले ६ प्रधानको चित्त बुझाउन नसक्दा बाहिरिनु पर्यो।

=== उत्तराधिकारी विवाद ===
राजा रणजित मल्लले भित्रिनीबाट धेरै छोराहरू पाएका हुनाले राजगद्दीमा बस्न योग्य ठानिँदैनथे।
यिनले आफ्ना उत्तराधिकारी छान्ने क्रममा भित्रिनी रानीबाट विरोध भइ कचिङ्गल  उठ्यो। यसलाई समाधान गर्न यिनले दरबारका सबै बर्गका प्रतिनिधिको भेला डाकी राय लिएका थिए । वि सं १७९६ मा जनताको राय बमोजिम रानीको विरोधका बावजुद विबाहिता रानीवट्टिका चोखा छोरा [[वीर नरसिंह मल्ल]]लाई नै उत्तराधिकारी घोषित गरे। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; वि सं १७९६ मा नै रणजित मल्ल र [[नरभूपाल शाह]]को मितेरीस्वरुप शिरपोस साटेकाले एक वर्ष पृथ्वीनारायण शाह भक्तपुर बसेका थिए।
===कान्तिपुर र पाटनका राजालाई शरण ===
वि सं १८२५ आश्विन २४ गते [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का राजाहरूले भक्तपुरमा राजनीतिक शरण लिए। रणजित मल्लले प्रधानहरूलाई बोलाई मूलचोकमा सलाह गरे । प्रधानहरूले शरण लिनु योग्य छ भन्दा राजा रणजित् मल्लले भने &quot;हिजो तिनीहरूले हामीलाई र हाम्रा प्रजा- हरूलाई बडो दुःख दिएथे । उता गोरखाका राजाबाट पनि हामीले लगारी ल्याएको मृग त्यहाँ आएको छ सौपिदेऊ भन्न लालमोहर पठाएका छन्, अव कसो गर्ने हो ?&quot; प्रधानहरूले “महाराज, त्यसो होइन, हिजोको कुरा हिजे गयो । आज भयले भागी आएका क्षत्रीलाई क्षत्री भई कसरी सौंपनुहुन्छ ? राजा जस्तो शरणमा आएपछि शरण लिने हो, सौंपने होइन&quot; भनी सबै प्रधानहरूले विन्ति गर्दा फेरि राजाले भने “हुनत हामीले त्यसै गर्ने हो,मेरो चित्तले पनि त्यस्तै ठहराएको छु, तर प्रजाहरूले मान्नेछैनन् । तसर्थ टोल टोलमा प्रजाहरूलाई सोधनी गर ।&quot; 

प्रधानहरूले उत्निखेर छरिता मानिसहरू खटाई सोनी गर्न पठाए । उनीहरूले टोल टोल. दोबाटा दोवाटामा बसी सोधे &quot;प्रजा भलादमी हो, महाराजबाट एउटा कुरा सोधनी गर्न पठाउनुभएको छ राजा जयप्रकश मल्ल र तेजनरसिंह मल्ल भागी यहाँ आएका छन् । तिनीहरूलाई सौपिदेऊ भन्न गोरखाका महाराजबाट मोहर पनि आएको छ । अब हामीले सौंपिदिने हो कि भागी आएका क्षत्रियको शरण लिने हो ?&quot; भनी चौबीस टोलमा सोधे । अनि चौबीस टोलका प्रजाहरूले एकमुख भई करजोरी बिन्ति गरे &quot;हिजो उनले दुःख दिए तापनि उनले गरेको उनल ई छ, हामीले गरेको ह मीलाई छ। राजाहरू जस्ता शरणमा आएपछि उनीहरूलाई सौंपनु योग्य छैन ।&quot;  

यसबाट राजा रणजित मल्ल खुशी भई बढ़िया ठहराए भन्ने सं र इपाछेका बन्दी वानामा राखेका चोरहरू सबैलाई हिटीलिवी भन्न ठाउँमा सारे । इपाछेमा बुइंगलदेखि कारबढार, लिपपोत, सरसफाइ गरी जो चाहिने भाँडाबर्तन, बिछ्याउना र ज्यूनारको सरजामसमेत सबै तयार गरेर जयप्रकाश मल्ललाई इपाछेमा र तेजनरसि मल्ललाई एउटा उपाध्यायका घरमा राखे । यी दुवै राजा- लाई चाहिने नपुगेका सरजाम तोकिता हुँदै थियो&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास (गताङ्कको बाँकी) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-25}}&lt;/ref&gt; 

=== गोरखा-भक्तपुर युद्ध ===
{{main|भक्तपुरको युद्ध}} 
रणजित मल्लले चौदण्डी र विजयपुरसँग सैनिक सहयोग याचना गरे। तर चौदण्डीको सानो शक्तिबाहेक सबै योजना निष्फल भएको हुनाले शरणको मरण हुन नदिने भन्ने नीतिका साथ एक्लै गोरखालीसँग युद्ध गर्ने निर्णय रणजीत मल्लले आफ्ना प्रजाहरूबाट लिए। अन्त्यमा वि सं १८२६ मङ्सिर १ गते भक्तपुर गोरखामा मिल्यो।

रणजित मल्ललाई पितृवत् मान्यता गरी राम्र तरहसँग राखेका थिए । एकदिन सदर [[केहरसिंह बस्न्यात|केहर बस्नेत]]ले पृथ्वीनारायण शाहकहाँ पुर्याए । पुग्नेसाथ पृथ्वीनारायणले पनि संमानपूर्वक राज गराए । त्यसपछि भने 'केगर्नु हुन्छ, मैले खेदी ल्याएका मृग पसि रहेछन्, सौंपि दिनुहवस् भनी मैले मोहर पनि पठाएको थिए, तर सो- बमोजिम गर्नुभएन र दुःख पाउनुभयो&quot; भनी पृथ्वीनारायण शाहले भने । “हाम्रो सात गाउँ नाला. धुलिखेल, बनेपा, चौकोट पनौती, सांगा जफत गर्दा जयप्रकाश मल्ल यहाँ आएका थिएनन् । अब उनी पनि तिम्रा हात परेर मरे । म पनि हात परेको छु, तिमीलाई जे गर्नको इच्छा छ गर&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा दुवै जना चूप भए ।

पृथ्वीनारायण शाहले भने &quot;बाबा, त्यसो होइन । अब के इच्छा छ त्यो आज्ञा होस्न ।&quot; &quot; अब मेरो केही मनसुवा छैन&quot; भनी रणजित् मल्लले भने । “त्यसो त होइन । केही त आज्ञा गर्नुहोस्” भनी पृथ्वीनारायण शाहले धेरैपल्ट भने । “बाबु, म पचहत्तर वर्षको भए । अब मलाई केही चाहिदैन&quot; भनी रणजित् मल्लले जवाफ दिए । “त्यसो होइन बाबाज्यू, तीन शहरबाहेक [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] [[पनौती नगरपालिका|पनौती]] तिर मनसुवा भए उतैतिर, [[साँखु]] [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]]तिर मनसुवा भए उतै या कीर्तिपुर थानकोटतिर अथवा चापागाउँ ठेचोतिर यी गाउँमा जहाँ राज गर्नु हुन्छ, आज्ञा हवस् । तीन शहरबाहेक जहाँ मनसुवा छ त्यस ठाउँका आम्दानीले नपुगे म पुयाउँदै गरुला&quot; भनी वारंवार ढिपी गरी सोधे । &quot;मैले माग्नैपयो, माग त ?&quot; भनी रणजित मल्लले भने । &quot;माग्नुहोस्, तीन शहरबाहेक जे मागे पनि दिए&quot; भनी गोरखामहाराजले 'उनका पोल्टामा बाहुली राखिदिए । “यो नेपाल खाल्डा- भित्र माग्दिन&quot; भनी रणजित् मल्लले भन्दा गोरखामहाराजले 'दिए, दिए, दिए&quot; भनी तीनपटक भने । “वृद्ध अवस्था भएको मलाई भोगको कुनै इच्छा छैन । दिन्छौ भने केवल काशीवास देऊ” भनी रणजित् मल्लले पोल्टो थाप्दा &quot;दिए दिए, दिए&quot; भनी पृथ्वीनारायणले  आफ्नो बाहुली उनका पोल्टामा राखिदिए । अनि दुवै जना खुशी भई हर्षाश्रु बगाउँदै हाँसे ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==उत्तरार्ध जीवन ==
रणजित मल्ललाई स्वेच्छानुकूल चल्ती सम्पत्तिसाथ काशिवास गराइयो।

यिनको मृत्यु वि.सं १९२८ मा भयो।

==ग्रन्थ रचना==
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[अरि मल्ल|अरिदेव]]
* [[जयप्रकाश मल्ल]]
* [[मल्ल वंश]]
* [[जयस्थिति मल्ल]]
* [[भूपतीन्द्र मल्ल]]
* [[तेज नरसिंह मल्ल]]
* [[रत्न मल्ल]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल काल}}
{{भक्तपुरका मल्ल राजाहरू}}
[[श्रेणी:नेपालको इतिहास]]
[[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]]
[[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मल्ल राजाहरू]]
[[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]]</text>
      <sha1>htnb6ubwkxj9ez4aozy4q0t98xjxdit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कवरत्ती</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88513</id>
    <revision>
      <id>1367002</id>
      <parentid>1163108</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1367002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7838" sha1="8hlik9qnwfnwgcf8x5htweznzygppds" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
 |
 | name    =  कवरत्ती 
 | native name      = കവരത്തി
 | type = राजधानी
 | latd = 10.57 
 | longd = 72.62
 | locator_position = 
 | state_name = लक्षद्बीप
 | district = [[लक्षद्वीप जिल्ला|लक्षद्वीप]]
 |leader_title =
 | leader_name =
 | altitude = ०
 | altitude_ft = ०
 | population_as_of = 2001
 | population_total = १०,११३
 |  population_density =
 | area_magnitude= sq. km
 | area_total =
 | area_telephone =
 | postal_code = 
 | vehicle_code_range =
 | sex_ratio = 
 | unlocode = 
 | website = 
 | footnotes =
}}

'''कवरत्ती''' [[भारत]]को [[केन्द्र शासित प्रदेश]] [[लक्षद्वीप]]को राजधानी हो । यो [[लक्षद्वीप]] द्वीप-समूहको भाग हो । यो जुन द्वीपमा स्थित छ त्यसको नाम पनि कवरत्ती नै हो ।

== इतिहास ==
कवरत्ती स्मार्ट सिटी मिसन अन्तर्गत विकासित हुने भारतीय सय स्मार्ट सिटी सहरहरू मध्ये एक हो ।
&lt;ref&gt;http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html&lt;/ref&gt;

== स्थिति ==
यो केरलको शहर कोचीनको पश्चिमी तटदेखि ३९८ किमी दूर 10°-33’ उत्तर 72°-38’ पूर्वमा स्थित छ ।&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/14/Kavaratti.html Falling Rain Genomics, Inc - Kavaratti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020210528/http://www.fallingrain.com/world/IN/14/Kavaratti.html |date=2009-10-20 }}&lt;/ref&gt; यसको औसत उन्नयन ० मी हो । कवरत्तीको कुल क्षेत्रफल ४.३३ वर्ग किमी हो ।

== जलवायु ==
{{Weather box
|collapsed =
|location = कवरत्ती
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan high C = 30.2
|Feb high C = 30.4
|Mar high C = 31.1
|Apr high C = 31.8
|May high C = 31.3
|Jun high C = 30.4
|Jul high C = 29.8
|Aug high C = 29.7
|Sep high C = 29.8
|Oct high C = 30
|Nov high C = 30.3
|Dec high C = 30.3
|year high C = 30.4
|Jan low C = 22.7
|Feb low C = 23.1
|Mar low C = 24.3
|Apr low C = 25.5
|May low C = 25.8
|Jun low C = 25
|Jul low C = 24.6
|Aug low C = 24.7
|Sep low C = 24.6
|Oct low C = 24.3
|Nov low C = 23.6
|Dec low C = 23.2
|year low C = 24.3
|Jan precipitation mm = 27.4
|Feb precipitation mm = 25.4
|Mar precipitation mm = 19.8
|Apr precipitation mm = 72.5
|May precipitation mm = 212.8
|Jun precipitation mm = 261.3
|Jul precipitation mm = 250.9
|Aug precipitation mm = 202.4
|Sep precipitation mm = 181.9
|Oct precipitation mm = 183.1
|Nov precipitation mm = 133.0
|Dec precipitation mm = 94.8
|year precipitation mm = 1674.9
|date=November 2010}}

== जनसङ्ख्या: ==
भारतको २००१ को जनगणनाको अनुसार कवरत्तीको कुल जनसङ्ख्या १०११३ छ, जसमा पुरुष ५५% र महिला ४५ % प्रतिशत छन् । कवरत्तीको साक्षरता दर ७८% छ, जुन राष्ट्रीय औसत ५९.५% देखि धेरै छ । पुरुष साक्षरता ८३% र महिला साक्षरता ७२% छ । कवरत्तीको १२% जनसङ्ख्या ६ वर्षदेखि कम आयुको बच्चा को हो ।

== भाषा ==
कवरत्ती अधिकतर मान्छे मलयालम भाषा बोल्छन् ।

== मौसम ==

== पर्यटन आकर्षण ==
[[चित्र:A beach at Kavaratti, Lakshadweep.jpg|right|thumb|कवरत्तीको सागर तट.]]

कवरत्ती द्वीपको अनूप क्षेत्र पानीको खेल, तैराकीको लागि आदर्श स्थल हो र वहाँको रेतीला सागर तट घाम ताप्नको लागि आदर्श छ । पर्यटक समुद्री जीवनसग सम्बन्धित विशाल संग्रहको आनन्द यहाको समुद्री सङ्ग्रहालयमा पाइन सकिन्छ । काँचको तले वाला नौकाले अनूपको जलीय जीवनको जीवन्त र रमणीक दृश्यावलोकन पनि धेरै लोकप्रिय छ । कयाक र पाल नौकाय नौकायनको लगि किराएमा उपलब्ध छ ।

== अलवणीकरण संयन्त्र ==

भारतको पहिलो ''कम तापमान अलवणीकरण संयन्त्र'' (LLTD) कवरतीमा मे २००५ मा खोलिएको थियो । यस अलवणीकरण संयंत्रलाई पाच करोड रुपयेको लागतले स्थापित गरिएको छ र यसबाट समुद्रको पानी सधै १००,००० लीटर पीन योग्य पानीको उत्पादनको आशा छ ।&lt;ref name=&quot;desalinationplant1&quot;&gt;{{cite web|title=A New Desalination Plant at Kavaratti to Supply Drinking Water from Monday |publisher=Ministry of Science and Technology, Government of India|date=May 20, 2005|url=http://dst.gov.in/whats_new/press_releases05/new-desalination-plant.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;desalinationplant2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.irc.nl/page/24010|publisher=IRC International Water and Sanitation Centre|title=Desalination: India opens world’s first low temperature thermal desalination plant|date=[[May 31]], [[2005]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327122451/http://www.irc.nl/page/24010 |date=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt;

== लक्षद्वीप केन्द्र शासित ==
* '''जिल्ला संख्या:'''९
* '''गाउँको संख्या:'''२४
* '''जनसङ्ख्या घनत्व:'''१८९५ 	
* '''साक्षरता दर(%):'''८६.७
* '''जनसङ्ख्याको पूरा जनसङ्ख्याको प्रतिशत:'''४४.५
* '''लिङ्गानुपात:'''९४८
* '''लिङ्गानुपात(०-६):'''९५९

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{commons category|Kavaratti|कवरत्ती}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[पोर्ट ब्लेयर]]
* [[चण्डीगढ|चण्डिगढ]]
* [[सिलवासा]]
* [[दमन]]
* [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]
* [[पुदुच्चेरी|पुदुचेरी]]

{{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}}

[[श्रेणी:लक्षद्वीप]]
[[श्रेणी:कवरत्ती]]
[[श्रेणी:भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू]]</text>
      <sha1>8hlik9qnwfnwgcf8x5htweznzygppds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Mohan Kafle</title>
    <ns>3</ns>
    <id>88527</id>
    <revision>
      <id>1366922</id>
      <parentid>1156160</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41564-13</username>
        <id>79956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Announcement */ नयाँ खण्ड</comment>
      <origin>1366922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="06puqz0l22sihjherk0v1j96uv9kc36" xml:space="preserve">{{ढाँचा:नमस्ते|realName=|name=Mohan Kafle}}

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्ने]]) १३:४७, १० नोभेम्बर २०१६ (युटिसी(UTC))

== Mohan Kafle ==

Mohan Kafle real name is Mohan Prasad kafle .His date of birth is 2002-01-02 in Nepali  ( 2058-09-18) studying BBS currently in Kailali Multiple campus Dhangadhi kailali.  He active in Facebook instagram twitter tiktok YouTube and many more platform.  His family have four members.

== Behavior  ==

Make less friends but closer .  He is enjoying his own self. Kind person, Humble gesture and he is trying to success his life end of 2030 that's his future plan.

== Announcement  ==

I will announce Nepali calendar Bs. Sharwan 18 , the day is Mohan Special Day in the whole world.

Congratulations everyone 

What's it's mean;

[[विशेष:Contributions/&amp;#126;2026-41564-13|&amp;#126;2026-41564-13]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&amp;#126;2026-41564-13|वार्तालाप]]) ०९:३३, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>06puqz0l22sihjherk0v1j96uv9kc36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366923</id>
      <parentid>1366922</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41564-13</username>
        <id>79956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Announcement */ Mohan Special Day</comment>
      <origin>1366923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="rolceqbvdtlvm1ywq9k4udkiju19zka" xml:space="preserve">{{ढाँचा:नमस्ते|realName=|name=Mohan Kafle}}

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्ने]]) १३:४७, १० नोभेम्बर २०१६ (युटिसी(UTC))

== Mohan Kafle ==

Mohan Kafle real name is Mohan Prasad kafle .His date of birth is 2002-01-02 in Nepali  ( 2058-09-18) studying BBS currently in Kailali Multiple campus Dhangadhi kailali.  He active in Facebook instagram twitter tiktok YouTube and many more platform.  His family have four members.

== Behavior  ==

Make less friends but closer .  He is enjoying his own self. Kind person, Humble gesture and he is trying to success his life end of 2030 that's his future plan.

== Announcement  ==

I will announce Nepali calendar Bs. Sharwan 18 , the day is Mohan Special Day in the whole world.

Congratulations everyone 

What's it's mean;
1. Mohan Prasad Kafle Birthday 
2. Make him special on his birthday 
3. Congratulate him 
4. Follow him on all social media platform name of (Mohan Kafle)
5. His website is www.mohankafle.com.np
6. Thank you for your time love you all 

[[विशेष:Contributions/&amp;#126;2026-41564-13|&amp;#126;2026-41564-13]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&amp;#126;2026-41564-13|वार्तालाप]]) ०९:३३, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>rolceqbvdtlvm1ywq9k4udkiju19zka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366924</id>
      <parentid>1366923</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41564-13</username>
        <id>79956</id>
      </contributor>
      <comment>/* Website */ नयाँ खण्ड</comment>
      <origin>1366924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="knkcgew6viopc8frpq9aqxtz6f6gp5z" xml:space="preserve">{{ढाँचा:नमस्ते|realName=|name=Mohan Kafle}}

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्ने]]) १३:४७, १० नोभेम्बर २०१६ (युटिसी(UTC))

== Mohan Kafle ==

Mohan Kafle real name is Mohan Prasad kafle .His date of birth is 2002-01-02 in Nepali  ( 2058-09-18) studying BBS currently in Kailali Multiple campus Dhangadhi kailali.  He active in Facebook instagram twitter tiktok YouTube and many more platform.  His family have four members.

== Behavior  ==

Make less friends but closer .  He is enjoying his own self. Kind person, Humble gesture and he is trying to success his life end of 2030 that's his future plan.

== Announcement  ==

I will announce Nepali calendar Bs. Sharwan 18 , the day is Mohan Special Day in the whole world.

Congratulations everyone 

What's it's mean;
1. Mohan Prasad Kafle Birthday 
2. Make him special on his birthday 
3. Congratulate him 
4. Follow him on all social media platform name of (Mohan Kafle)
5. His website is www.mohankafle.com.np
6. Thank you for your time love you all 

[[विशेष:Contributions/&amp;#126;2026-41564-13|&amp;#126;2026-41564-13]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&amp;#126;2026-41564-13|वार्तालाप]]) ०९:३३, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)

== Website  ==

[https://www.mohankafle.com.np Website] [[विशेष:Contributions/&amp;#126;2026-41564-13|&amp;#126;2026-41564-13]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&amp;#126;2026-41564-13|वार्तालाप]]) ०९:३८, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>knkcgew6viopc8frpq9aqxtz6f6gp5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कर्णाली प्रदेश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91384</id>
    <revision>
      <id>1366903</id>
      <parentid>1349517</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41292-94</username>
        <id>79953</id>
      </contributor>
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1366903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42499" sha1="gx8acll64lidif1azwl2a4bbnbdpkvp" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालको प्रदेश}}
{{Infobox settlement
| name                    = कर्णाली प्रदेश
| other_name              = 
| settlement_type         = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| official_name           =
| motto                   =
| image_seal              = Emblem of Karnali Pradesh.png
| image_skyline           = {{Photomontage |size=290| spacing=3 | border=2|position=center | text= |photo1a = Pukson.jpg
|photo2a=Mount Kanjiroba.JPG| photo2b =Sinja Valley.JPG
| photo3a=Kakre Bihar.JPG| |photo3b=Simikot N.jpg|photo4a =Rara lake, Mugu.jpg
| photo4b=Bhuti ka baais dewal.jpg
| photo5a=Karnali river.JPG
| photo6a=
| photo7a=
| photo8a=
| photo9a=
}}
| image_caption           = माथिबाट घडीको दिशामा:[[फोक्सुण्डो ताल]], कान्जिरोवा हिमाल, [[सिंजा उपत्यका]],[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] स्थित काँक्रे बिहार, [[सिमिकोट]], [[रारा ताल]], [[भुर्ती देवल]] र [[कर्णाली नदी]]
| imagesize               = 300px
| image_map               = Nepal Karnali Pradesh.svg
| mapsize                 = 300px
| map_caption             = नेपालको नक्सामा कर्णाली प्रदेशको अवस्थिति
{{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=6}}
| image_map1              = {{center|{{Karnali Province districts labelled map}}}}
| mapsize1                =
| map_caption1            = कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू
| subdivision_type        = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]]
| subdivision_name        = {{झन्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1       =
| subdivision_name1       =
| seat_type               = [[राजधानी]]
| seat                    = [[वीरेन्द्रनगर]]
| seat1_type              = सबैभन्दा ठुलो सहर
| seat1                   = [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]
| parts_type              = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| parts_style             = para
| p1                      = [[कर्णाली प्रदेश#जिल्लाहरू|१०]]
| governing_body          = [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|कर्णाली प्रदेश सरकार]]
| leader_title            = [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]]
| leader_name             = यज्ञराज जोशी
| leader_title1           = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]
| leader_name1            = [[यामलाल कँडेल]] 
| leader_title2           = उच्च न्यायालय
| leader_name2            = सुर्खेत उच्च अदातल
| leader_title3           = [[कर्णाली प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]
| leader_name3            = [[एकसदनपद्धति|एकसदन]] (४० सिट)
| leader_title4           = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]]
| leader_name4            = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] १२ &lt;br&gt; [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] ८
| government_footnotes    =
| established_title1 = कर्णालीको रूपमा नामकरण
| established_date1  = २०७४ फागुन १३
| named_for = [[कर्णाली नदी]]
| established_title       = स्थापना
| established_date        = ३ असोज २०७२
| area_footnotes          =
| area_total_km2          = 27984
| area_rank               = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रथम]]
| population_as_of        = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]]
| population_footnotes    =
| population_note         =
| population_total        = 1688412
| population_rank         = [[जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची|सातौँ]]
| population_density_km2  = auto
| population_density_rank = [[जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची|सातौँ]]
| population_demonym      = कर्णाली वासी, मध्यपश्चिमेली
| blank_name_sec1         = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]]
| blank_info_sec1         = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| blank1_name_sec1        = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|अन्य आधिकारिक भाषाहरू]]
| blank1_info_sec1        = [[जुम्ली भाषा|जुम्ली]]&lt;br /&gt; [[मगर भाषा|मगर]]
| blank_name_sec2         = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] (वि.सं २०७९)
| blank_info_sec2         = ०.५७५ {{increase}} ({{color|#fc0|मध्यम}}) 
| blank1_name_sec2        = क्रम
| blank1_info_sec2        = सातौँ
| blank2_name_sec2        = [[साक्षरता]]
| blank2_info_sec2        = {{increase}}७६.१% (वि.सं २०७८)
| blank3_name_sec2        = लैडङ्गिक अनुपात
| blank3_info_sec2        = ९५.२७ [[पुरुष|♂]] /१०० [[महिला|♀]] (वि.सं २०७८)
| blank4_name_sec2        = [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]]
| blank4_info_sec2        = १.४२ खर्ब
| blank5_name_sec2        = क्रम
| blank5_info_sec2        = सातौँ
| demographics2_title4 = जीवन प्रत्यासा
| demographics2_info4 = ७२.५ वर्ष
| timezone                = [[नेपाली समय]]
| utc_offset              = +५:४५
| coordinates             = {{Coord|29.27|N|82.18|E|region:NP-P6_type:adm1st|display=inline,title}}
| elevation_footnotes     = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m             =
| elevation_max_m    = 7,348 
| elevation_min_m    = 180
| elevation_min_point = जामु कुइने
| elevation_max_point = चुरेन हिमाल&lt;ref&gt;https://nepaloutlook.com/karnali-province/#:~:text=The%20highest%20peak%20point%20of,capital%20of%20the%20Karnali%20Province{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;
| postal_code_type        = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code             =
| area_code               =
| iso_code                = 
| geocode                 = 
| website                 = [http://karnali.gov.np/ कर्णाली प्रदेश]
}}

'''कर्णाली प्रदेश''' ३ असोज २०७२ मा अपनाइएको [[नेपालको संविधान २०७२|नयाँ संविधान]]द्वारा गठित नेपालको [[नेपालका प्रदेशहरू|सात सङ्घीय प्रदेश]]हरू मध्ये एक हो।&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.statoids.com/unp.html |title=Nepal Provinces |publisher=statoids.com |access-date=2016-03-21 |archive-date=2017-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718031612/http://www.statoids.com/unp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; यस प्रदेशको कुल क्षेत्रफल २७,९८४ वर्ग किलोमिटर (१०,८०५ वर्ग माइल) छ, जसले गर्दा यो देशको १८.९७% क्षेत्रफल भएको नेपालको सबैभन्दा ठुलो प्रदेश हो। [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, यस प्रदेशको जनसङ्ख्या १६,८८,४१२ थियो।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6|accessdate=२६ असोज २०८२|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; यो नेपालको सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको प्रदेश पनि हो। यो प्रदेश उत्तरमा चीनको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]], पूर्वमा [[गण्डकी प्रदेश]], पश्चिममा [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] र दक्षिणमा [[लुम्बिनी प्रदेश]]सँग सिमाना जोडिएको छ। १,५३,८६३ जनसङ्ख्या भएको [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] यस प्रदेशको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर दुवै हो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=प्रदेश ६ को नाम कर्णाली, राजधानी सुर्खेत|url=http://www.nagariknews.com/news/38879/|accessdate=२६ असोज २०८२|date=१२ फागुन २०७४}}&lt;/ref&gt;

यस प्रदेशमा २५ वटा नगरपालिका र ५४ वटा गाउँपालिका गरी कुल ७९ स्थानीय तहका जम्मा ७१८ वडाहरू रहेका छन्।

== शब्दोत्पत्ति ==
यस प्रदेशको नाम [[कर्णाली नदी]]बाट आएको हो, जुन यस प्रदेशबाट बग्छ। २०७४ फागुन १३ मा भएको [[कर्णाली प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]को बैठकले प्रदेशको नाम कर्णाली राखेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-25/province-6-named-karnali-surkhet-capital.html |title=Province 6 named Karnali; Surkhet capital |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=en |access-date=2019-03-07 |archive-date=2019-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202015145/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-25/province-6-named-karnali-surkhet-capital.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/from-the-nepali-press/naming-new-provinces/ |title=Naming new provinces |last=Times |first=Nepali |date=13 July 2018 |language=en-US |access-date=2019-03-07 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215351/https://www.nepalitimes.com/from-the-nepali-press/naming-new-provinces/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
{{Further|खस राज्य|बाइसे राज्यहरू}}
कर्णाली कर्णाली नदीसँग जोडिएको पुरानो सभ्यता हो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ocmcm.karnali.gov.np/about |title=कर्णाली प्रदेश एक चिनारी |website=www.ocmcm.karnali.gov.np |publisher=The office of chief minister and cabinet of Karnali Province |access-date=9 July 2018 |archive-date=9 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709065140/http://ocmcm.karnali.gov.np/about |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180709065140/http://ocmcm.karnali.gov.np/about |date=9 July 2018 }}&lt;/ref&gt; जुम्ला, सुर्खेत र दैलेखमा पाइने पुरातात्विक स्थलहरूले यो क्षेत्र ११औँ शताब्दीमा स्थापित पुरानो [[खस राज्य]]को भाग भएको अनुमान गर्छन्। खस राज्यको राजधानी हालको जुम्ला जिल्लाको [[सिंजा उपत्यका|सिंजा]] थियो। १३औँ र १४औँ शताब्दीमा यो राज्य धेरै हदसम्म विस्तार भएको थियो। राज्य पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा तिब्बतको मानसरोवर र गुगे क्षेत्र, पूर्वमा गोरखा-नुवाकोट क्षेत्र र दक्षिणमा तराईको ठुलो क्षेत्र सहित कपिलवस्तुसम्म फैलिएको थियो। १४औँ शताब्दीको अन्त्य पछि, खस साम्राज्यको पतन भएको थियो र [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]]-[[भेरी अञ्चल|भेरी क्षेत्र]]मा [[बाइसे राज्यहरू]]मा विभाजित भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telegraphnepal.com/national/2014-03-06/nepal-in-the-medieval-period |title=Nepal in the Medieval Period |date=2 February 2015 |website=www.telegraphnepal.com |access-date=26 February 2018 |archive-date=26 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226152200/http://www.telegraphnepal.com/national/2014-03-06/nepal-in-the-medieval-period |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180226152200/http://www.telegraphnepal.com/national/2014-03-06/nepal-in-the-medieval-period |date=26 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

आधुनिक [[नेपालको एकीकरण]] हुनुभन्दा पहिले, कर्णालीको एक भाग (कर्णाली नदीदेखि भेरी नदीसम्म) बाइसे राज्यमा विभाजित थियो। वि.सं १८०१ देखि १८६६ सम्म आधुनिक नेपालको एकीकरणको क्रममा विलय नभएसम्म यी राज्यहरू सार्वभौम थिए तर समय-समयमा एकअर्कासँग सम्बन्धित थिए।

== भूगोल ==
कर्णाली २७,९८४ वर्ग किलोमिटर (१०,८०५ वर्ग माइल) क्षेत्रफल भएको नेपालको सबैभन्दा ठुलो प्रदेश हो। यो प्रदेश पूर्वमा [[गण्डकी प्रदेश]], दक्षिण-पूर्व र दक्षिणमा [[लुम्बिनी प्रदेश]], पश्चिममा [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] र उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]]ले घेरिएको छ। यो प्रदेश २८ डिग्री १० मिनेट ७ सेकेन्ड उत्तरी आक्षांसदेखि ३० डिग्री २६ मिनेट ५० सेकेन्ड उत्तरसम्म र ८० डिग्री ५८ मिनेट ५८ सेकेन्ड पूर्वी देशान्तरदेखि ८३ डिग्री ४० मिनेट ५७ सेकेन्ड पूर्वसम्म फैलिएको छ। यस प्रदेशमा समुद्र सतहबाट सबैभन्दा होचो भू-भाग कर्णाली र भेरीको दोभान जामु कुइने १८० मिटर उचाइमा रहेको छ भने सबैभन्दा उच्च भू-भाग [[डोल्पा जिल्ला]]को चुरेन हिमाल ७,३४८ मिटर उचाइमा रहेको छ। उत्तर दक्षिण २५० कि.मी. र पूर्व पश्चिम २६५ कि.मी.सम्म फैलिएको यो प्रदेशमा विविध हावापानीका साथै धरातलीय तथा जैविक विविधता रहेको पाइन्छ।

यो प्रदेशले नेपालको उत्तर र मध्य-पहाडका उच्च पहाडी भूभाग ओगटेको छ। यसमा उत्तरमा कुबी गाङ्ग्री, [[चाङ्ला हिमाल|चाङ्ला]] र कान्जिरोबा हिमालहरू छन्। [[फोक्सुण्डो ताल]] भएको [[शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को सबैभन्दा ठुलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो र [[रारा ताल]] नेपालको सबैभन्दा ठुलो ताल हो जुन कर्णाली प्रदेशमा अवस्थित छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://abhiyandaily.com/news/383603/tsviir-nepaalko-sbaibhndaa-tthuulo-taal-raaraa/|title=तस्वीर : नेपालको सबैभन्दा ठुलो ताल रारा|website=अभियान दैनिक|access-date=२६ असोज २०८२}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[कर्णाली नदी]] प्रदेशको सबैभन्दा ठुलो नदी हो जुन नेपालको सबैभन्दा लामो नदी मानिन्छ। [[सेती नदी]] र [[भेरी नदी]] कर्णालीका सहायक नदीहरू हुन्, र [[कुपिन्डे दह]] कर्णालीको ताल हो।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|+कर्णालीका चयन गरिएका ठाउँहरूको औसत तापक्रम र वर्षा&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&amp;name=Nepal |title=Nepal Travel Weather Averages (Weatherbase) |website=Weatherbase |access-date=2018-04-28 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930103444/https://weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&amp;name=Nepal |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930103444/https://weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&amp;name=Nepal |date=2020-09-30 }}&lt;/ref&gt;
!स्थान
!अगस्ट
(°फ)
!अगस्ट
(°से)
!जनवरी
(°फ)
!जनवरी
(°से)
!वार्षिक
वर्षा (मिमी/इन्च)
|-
|[[खार्पुनाथ गाउँपालिका|खार्पुनाथ]]
|४८
|८.९
|९.५
| −१२.५
|२०९.५/८.२
|-
|[[सिमकोट गाउँपालिका|सिमिकोट]]
|५४.९
|१२.७
|१७.६
| −८
|३०४.२/१२
|-
|[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]
|६०.८
|१६
|२९.७
| −१.३
|७२८.९/२८.७
|-
|[[नारायण नगरपालिका|नारायण]]
|७१.८
|२२.१
|४५.३
|७.४
|१२५२.३/४९.३
|-
|[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]
|७८.४
|२५.८
|५३.२
|११.८
|१६५१/६५
|}

== जनसाङ्ख्यिकी ==
[[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, कर्णाली प्रदेशको जनसङ्ख्या १,६८८,४१२ छ जसमा ८६४,६५१ महिला र ८२३,७६१ पुरुष छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=तथ्याङ्कमा कर्णाली प्रदेश.pdf |url=https://drive.google.com/file/d/1tpLtGYaKC6r_SBVIriZd66l62Gm-ACFV/view?usp=embed_facebook |access-date=2020-12-24 |website=Google Docs |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal |page=34 |language=ne |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425031544/https://drive.google.com/file/d/1tpLtGYaKC6r_SBVIriZd66l62Gm-ACFV/view?usp=embed_facebook |url-status=live }}&lt;/ref&gt; यो प्रदेशमा देशकै सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या छ, जहाँ १९.७४% भूमि क्षेत्रमा ५.९३% जनसङ्ख्या छ। यस प्रदेशको जनसङ्ख्या घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ५६ जना रहेको छ। जनसङ्ख्याको १०.००% ५ वर्ष मुनिका छन्। यसको [[साक्षरता दर]] ७६.१% छ।&lt;ref name=&quot;provincialreport&quot;&gt;{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Karnali Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Karnali_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}&lt;/ref&gt;

=== जातीय समूहहरू ===
{{Pie chart
|caption = कर्णाली प्रदेशका जातजातिहरू (वि.सं २०७८)&lt;ref name=&quot;caste&quot;/&gt;
|label1 = [[क्षेत्री]] |value1 = 42.16 |color1 = red
|label2 = [[कामी]] |value2 = 16.23 |color2 = salmon
|label3 = [[ठकुरी]] |value3 = 10.49 |color3 = crimson
|label4 = [[मगर]] |value4 = 10.43 |color4 = darkturquoise
|label5 = [[बाहुन|पहाडी बाहुन]] |value5 = 8.03 |color5 = orange
|label6 = [[दमाई]] |value6 = 4.05 |color6 = darksalmon
|label7 = [[सार्की]] |value7 = 2.84 |color7 = lightsalmon
|label8 = दसनमी |value8 = 1.30 |color8 = darkorange
|label9 =अन्य पहाडी जनजाति|value9 = 2.86 |color9 = teal
|label10 = अन्य|value10 = 1.61 |color10 = grey
|thumb = left
}}
७२% जनसङ्ख्या सहित यस प्रदेशमा [[खस]] जातिले बहुमत ओगटेका छन्। [[क्षेत्री]] सबैभन्दा ठुलो एकल जाती हो। खस समूह भित्र खस दलितहरूले २३% जनसङ्ख्या ओगटेका छन्, जसमध्ये [[कामी]] सबैभन्दा ठुलो जाति (१६%) हो। पहाडी जनजातिहरूले जनसङ्ख्याको १३% ओगटेका छन्, जसमध्ये लगभग सबै मगरहरू छन् जसको जनसङ्ख्या १०% छ। उच्च पहाडहरूमा बस्ने केही तिब्बती समूहहरू पनि यस प्रदेशमा बसोबास गर्दछन्।&lt;ref name=&quot;caste&quot;&gt;{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}&lt;/ref&gt;

=== भाषाहरू ===
{{Pie chart
|caption = कर्णााली प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू (वि.सं २०७८)&lt;ref name=&quot;mothertongue&quot;/&gt;
|thumb = right
|label1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |value1 = 88.85 |color1 = orange
|label2 = खस |value2 = 6.34 |color2 = sandybrown
|label3 = [[मगर भाषा|मगर]] |value3 = 1.60 |color3 = orchid
|label4 = अन्य|value4 = 3.21 |color4 = grey
}}

जनसङ्ख्याको ८८.८५% जनसङ्ख्याले नेपाली बोल्दछन्। ६.३४% खस र १.६०% ले मगरलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्। यस प्रदेशमा सबैभन्दा बढी बोलिने [[नेपाली भाषा]]लाई खस वा स्थानीय नामले चिनिन्छ।&lt;ref name=&quot;mothertongue&quot;&gt;{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}&lt;/ref&gt;

नेपालको भाषा आयोगले २१ भदौ २०७८ मगरलाई प्रदेशमा थप आधिकारिक भाषाको रूपमा सिफारिस गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newskarobar.com/posts/49930|title=सरकारी कामका लागि कर्णालीमा मगर भाषा सिफारिस
|website=न्युज कारोबार|date=२१ भदौ २०७८ |access-date=२६ असोज २०८२}}&lt;/ref&gt; सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा नेपाली हो, जुन यहाँ यसको मूल नाम खस भाषाले चिनिन्छ।&lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;&gt;{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |website=भाषा आयोग |access-date=28 October 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |date=6 September 2021 }}&lt;/ref&gt;

=== धर्म ===
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = कर्णाली प्रदेशको धर्मगत तथ्याङ्क (वि.सं २०७८)&lt;ref name=&quot;religion&quot;/&gt;
| label1 = [[नेपालमा हिन्दु धर्म|हिन्दु]]
| color1 = darkorange
| value1 = 94.67
| label2 = [[नेपालमा बुद्ध धर्म|बुद्ध]]
| color2 = yellow
| value2 = 3.16
| label3 = [[इसाई धर्म|इसाई]]
| color3 = dodgerblue
| value3 = १.७४
| label4 = अन्य वा उल्लेख नभएका
| color4 = black
| value4 = 0.43
}}
यस प्रदेशमा [[हिन्दु धर्म]] सबैभन्दा बढी मानिन्छ, ९५.३४% मानिसहरूले हिन्दु धर्म मान्दछन्। [[बौद्ध धर्म]] सबैभन्दा ठुलो अल्पसङ्ख्यक धर्म हो, जसलाई ३.०९% ले मान्दछन्, र [[इसाई धर्म]] दोस्रो ठुलो अल्पसङ्ख्यक धर्म हो, जसलाई जनसङ्ख्याको १.३०% ले मान्दछन्।&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}&lt;/ref&gt;

== सरकार र प्रशासन ==
{{मुख्य|नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|कर्णाली प्रदेश सभा}}

राज्यपालले प्रदेश प्रमुखको रूपमा काम गर्छन् भने मुख्यमन्त्री प्रदेश सरकारको प्रमुख हुन्छन्। सुर्खेत उच्च न्यायालयका मुख्य न्यायाधीश न्यायपालिकाको प्रमुख हुन्। वर्तमान [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]], [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] र मुख्य न्यायाधीश क्रमशः यज्ञराज जोशी, [[यामलाल कँडेल]] र गुणराज ढुङ्गेल हुन्। यस प्रदेशमा ४० वटा प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्र, १२ वटा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचन क्षेत्र र आठ वटा [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] सिटहरू छन्।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/ |title=CDC creates 495 constituencies |date=2017-08-31 |work=The Himalayan Times |access-date=2018-04-27 |language=en-US |archive-date=2018-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114947/https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


नेपालका अन्य सबै प्रदेशहरू जस्तै कर्णालीमा एक सदनात्मक व्यवस्थापिका छ। [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]को कार्यकाल पाँच वर्षको हुन्छ। कर्णाली प्रदेशको प्रदेश सभा अस्थायी रूपमा [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] स्थित सिँचाइ डिभिजन कार्यालयमा राखिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-04/first-provincial-assembly-meeting-begins-in-4-provinces.html |title=First Provincial Assembly meeting begins in 4 provinces |access-date=2018-04-27 |language=en |archive-date=2018-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428093937/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-04/first-provincial-assembly-meeting-begins-in-4-provinces.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== प्रशासनिक विभाजन ==
{{See also|नेपालका जिल्लाहरू|नेपालका सहरहरूको सूची|नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची}}
कर्णाली प्रदेश १० वटा जिल्लाहरूमा विभाजित छ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!क्रम
!जिल्लाहरू
!सदरमुकाम
!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])&lt;ref name=&quot;cbs&quot;&gt;[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf 2011 Census District Level Detail Report] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, Central Bureau of Statistics.&lt;/ref&gt;
!क्षेत्रफल (वर्ग किमी)
!जनघनत्व
!स्थानीय तह सङ्ख्या
|-
|१
|[[पश्चिम रुकुम जिल्ला]]
|[[खलङ्गा, पश्चिम रुकुम|खलङ्गा]]
|१,६६,७४०
|१,२१३.४९ 
|१४०
|६
|-
|२
|[[सल्यान जिल्ला]]
|[[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]
|२,३८,५१५
|१,४६२ 
|१७०
|१०
|-
|३
|[[डोल्पा जिल्ला]]
|[[दुनै]]
|४२,७७४
|७८८९ 
|५.४
|८
|-
|४
|[[हुम्ला जिल्ला]]
|[[सिमिकोट]]
|५५,३९४
|५,६५५ 
|९.८
|७
|-
|५
|[[जुम्ला जिल्ला]]
|[[खलङ्गा, जुम्ला|खलङ्गा]]
|१,१८,३४९
|२,५३१ 
|४७
|८
|-
|६
|[[कालिकोट जिल्ला]]
|[[मान्म]]
|१,४५,२९२
|२,५३१ 
|५७
|९
|-
|७
|[[मुगु जिल्ला]]
|[[गमगढी]]
|६४,५४९
|३,५३५ 
|१८
|४
|-
|८
|[[सुर्खेत जिल्ला]]
|[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]
|४,१५,१२६
|२,४५१ 
|१७०
|९
|-
|९
|[[दैलेख जिल्ला]]
|[[दैलेख बजार]]
|२,५२,३१३
|१,४८५.५७ 
|१७०
|११
|-
|१०
|[[जाजरकोट जिल्ला]]
|[[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]
|१,८९,३६०
|२,२३० 
|८५
|७
|}

[[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]का प्रमुख र जिल्ला प्रशासन अधिकारीद्वारा प्रशासित हुन्छ। जिल्लाहरूलाई थप नगरपालिका वा गाउँपालिकाहरूमा विभाजन गरिएको छ जुन थप वडाहरूमा विभाजित छन्। प्रदेशमा २५ नगरपालिका र ५४ गाउँपालिकाहरू छन्। प्रदेशको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर वीरेन्द्रनगर हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://103.69.124.141 |title=स्थानिय तह |website=103.69.124.141 |access-date=2018-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; यो प्रदेशको ५०,००० भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको एक मात्र [[नेपालका सहरहरूको सूची|सहर]] हो।

{{Largest cities
| country      = कर्णाली प्रदेश
| stat_ref     = [[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]][http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf]
| list_by_pop  =
| div_name     =
| div_link     =नेपालका जिल्लाहरू{{!}}जिल्ला

|city_1 = वीरेन्द्रनगर नगरपालिका
|div_1 = सुर्खेत जिल्ला{{!}}सुर्खेत 
|pop_1 = १,५३,८६३

|city_2 = गुर्भाकोट नगरपालिका
|div_2 = सुर्खेत जिल्ला{{!}}सुर्खेत 
|pop_2 = ४८,२१६

|city_3 = भेरीगङ्गा नगरपालिका
|div_3 = सुर्खेत जिल्ला{{!}}सुर्खेत
|pop_3 = ४८,२०३

|city_4 = दुल्लु नगरपालिका
|div_4 = दैलेख जिल्ला{{!}}दैलेख
|pop_4 = ३९,१४३

|city_5 = छेडागाड नगरपालिका
|div_5 = जाजरकोट जिल्ला{{!}}जाजरकोट
|pop_5 = ३७,८७७

|city_6 = भेरी नगरपालिका
|div_6 = जाजरकोट जिल्ला{{!}}जाजरकोट
|pop_6 = ३७,८९२

|city_7 = आठबिसकोट नगरपालिका
|div_7 = पश्चिम रुकुम जिल्ला{{!}}पश्चिम रुकुम
|pop_7 = ३५,९१७

|city_8 = पञ्चपुरी नगरपालिका
|div_8 = सुर्खेत जिल्ला{{!}}सुर्खेत 
|pop_8 = ३५,८३९

|city_9 = शारदा नगरपालिका
|div_9 = सल्यान जिल्ला{{!}}सल्यान
|pop_9 = ३४,६६३

|city_10 = बागचौर नगरपालिका
|div_10 = सल्यान जिल्ला{{!}}सल्यान
|pop_10 = ३४,०२१
}}

== अर्थतन्त्र ==
कर्णाली प्रदेशको वार्षिक आर्थिक वृद्धिदर ५.७% रहेको छ र यसले [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]]मा सबैभन्दा कम योगदान ४.१% पुर्‍याएको छ। यो प्रदेश नेपालको गरिब प्रदेश मध्ये एक हो जहाँ अनुमानित २८.९% मानिसहरू निरपेक्ष गरिबीमा बाँचिरहेका छन् (देशमा दोस्रो उच्चतम) र ५१.७% मानिसहरू बहुआयामिक रूपमा गरिब छन् (देशमा उच्चतम)। यस प्रदेशमा बेरोजगारी दर ९.७% रहेको छ जुन देशमा तेस्रो सबैभन्दा कम हो।&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last=Khatiwada |first=Dr. Yuba Raj |title=Economic survey 2018/19, Government of Nepal, Ministry of Finance |journal=Government of Nepal, Ministry of Finance |pages=14}}&lt;/ref&gt;

कर्णाली प्रदेश देशकै सबैभन्दा ठुलो जौ उत्पादक हो र २०७५/७६ मा देशको कुल जौ उत्पादनको ४३% भाग यस प्रदेशले ओगटेको थियो।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[नेपालका प्रदेशहरू]]
* [[नेपालका जिल्लाहरू]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}
{{Geographic Location
| Centre    = कर्णाली प्रदेश
| North     = [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]], {{झन्डा|चीन}}
| Northeast =
| East      = [[गण्डकी प्रदेश]]
| Southeast =
| South     =[[लुम्बिनी प्रदेश]]
| Southwest =
| West      = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
| Northwest =
}}
{{नेपालका प्रदेशहरू}}
{{नेपालका जिल्लाहरू}}
{{कर्णाली प्रदेशका नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरू}}

[[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश|कर्णाली प्रदेश]]
[[श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू]]</text>
      <sha1>gx8acll64lidif1azwl2a4bbnbdpkvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जेद्दा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100691</id>
    <revision>
      <id>1366896</id>
      <parentid>1278895</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>हिमाल सुवेदीद्वारा [[जेदाह]] पृष्ठलाई [[जेद्दा]]मा सारियो</comment>
      <origin>1278895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11106" sha1="e33ad3zj5jg4fzitlgijkyih7yf9acu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = जेदाहा
| native_name                     = جدة
| settlement_type                 = शहर
| image_skyline                   =
| image_caption  
 = &lt;br /&gt;'''घडिको सुई घुम्ने दिशाबाट'''
  किङ रोड टावर, जेदाहा भन्डापोल, पुरानो जेदाहा, जेदाहा बन्दरगाह, राजा फहाद फाउन्टेन, राजा अब्दुल्ला खेलकुद केन्द्र, जेदाहा रात्रि दृश्य 
| image_seal                      = 
| image_blank_emblem              = 
| nickname                        = 
| motto                           = जेदाहा फरक छ
| pushpin_map                     = Saudi Arabia
|  |latd=21 |latm=32 |lats=36 |latNS=N
|longd=39 |longm=10 |longs=22 |longEW=E  
| subdivision_type 
= देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|साउदी अरब}}
| subdivision_type1               = [[प्रदेश]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name1               = [[मक्का प्रदेश|मक्का]]
| subdivision_name2               = 
| established_title               = स्थापना
| established_date                = ६ ई.श बाट
| leader_title                    = मेयर
| leader_name                     = हानी आबु रास&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentID=2010081981360 |title=आबु रास |publisher=Saudigazette.com.sa |date=2010-08-19 |accessdate=2011-04-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302081652/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentID=2010081981360 |archivedate=2012-03-02 |df= }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = शहरी गभर्नर
| leader_name1                    = मसल अल-साउद
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 1600
| area_urban_km2                  = 1686
| area_metro_km2                  = 47
| elevation_m                     = 12
| population_total                = 3,976,000
| population_as_of                = २०१४
| population_footnotes            = &lt;ref name=syb&gt;{{cite web|title=जनसङ्ख्या|url=http://www.stats.gov.sa/sites/default/files/cdsi_data/yb50/Tabels/Chapter2/Table2-3.htm|work=२०१४ को राष्ट्रिय जनगणना|publisher=साउदी अरब केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग|accessdate=21 February 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221065527/http://www.stats.gov.sa/sites/default/files/cdsi_data/yb50/Tabels/Chapter2/Table2-3.htm|archivedate=21 February 2016|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221065527/http://www.stats.gov.sa/sites/default/files/cdsi_data/yb50/Tabels/Chapter2/Table2-3.htm |date=21 February 2016 }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2          = auto
| population_note                 = 
| postal_code_type                = हुलाक कोड
| postal_code                     = ५ बटा अंक सुरुमा २१ भएका
| area_code                       = +९६६-१२
| website                         = {{URL|http://www.jeddah.gov.sa/english/index.php}}
| footnotes                       = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
  |child = yes
  |Official_name = एेतिहाँसीक जेदाहा शहर, मक्काको प्रवेश द्वार
  |ID = 1361
  |Year = 2014 
  |Criteria = Cultural: ii, iv, vi
  |Area = १७.९१ हेक्टर 
  |Buffer_zone = ११३.५८ हेक्टर 
  }}
| leader_title2                   = प्रदेशका गभर्नर
| leader_name2                    = खलिड अल-फैसल
| timezone                        = [[अरबी मानक समय|अरबी समय]]
| utc_offset                      = +३
| timezone_DST                    = [[अरबी मानक समय|अरबी समय]]
| utc_offset_DST                  = 
}}
'''जेदाहा''' ({{lang-ar|جدة}}) तिहामाह प्रदेशको हिजाजमा पर्ने साउदी अरबको एक प्रमुख शहर हो जुन रातो नदिको किनारमा अवस्थित छ । यो शहर मक्का प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो शहर र रातो नदिको प्रमुख बन्दरगाहको रूपमा रहेको छ । यस शहरको कुल जनसङ्ख्या करिब चार मिलियन (२०१७ का अनुसार) रहेको छ र राजधानी [[रियाद]] पछिको दोश्रो ठूलो शहर हो । जदहालाई सउदी अरबको व्यापारिक राजधानीको रूपमा लिईन्छ । &lt;ref&gt;{{cite news|title=साउदीहरू आफ्ना पुराना शत्रुहरूलाई शान्तिको साथ अपनाउदै छन्|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21728686-rapprochement-iran-may-be-pushing-it-saudis-may-be-stretching-out|accessdate=१० सेप्टेम्बर २०१७|work=अर्थतन्त्र|date=७ सेप्टेम्बर २०१७}}&lt;/ref&gt;

जेदाहा साउदी अरबको प्रमुख शहर [[मक्का]] र [[मदिना]]को प्रवेश द्वार हो । आर्थिक रूपमा जेदहा साउदी अरब भित्र वैज्ञानिक र इन्जिनियरिङ विकासको लागि जोड दँदै आएको छ । जेदाहा साउदी अरबको प्राथमिक आश्रयको शहरहरू मध्ये एक हो । यो शहरको आदर्श वाक्य ''जेदा गहिर'' जसलाई उल्था गरेर नेपालीमा ''जेदाहा फरक छ'' भन्ने बुझिन्छ र यो आदर्श वाक्य सबै विदेश र स्थानीय बासीहरूले प्रयोग गर्दै आएका छन् ।

==भुगोल र मौसम==
[[File:Jeddah map.png|thumb|left|जेदाहाको नक्शा ओपन स्ट्रिट म्यापमा]]
जेदाहा शहर साउदी अरबको रातो नदीको किनारमा अवस्थित । जेदाहा हाजिज प्रन्तमा एक मुख्य शहर हो र यो शहर क्षेत्रफलका अनुसार विश्वको १०० अौँ ठूलो शहरको रूपमा रहेको छ ।

जेदाहामा हिउँदक बेला धेरै जाडो नभई यहाँको तापक्रम १५ डिग्री र दिउँसोको बेला २८ डिग्री सम्म मापन गरियको छ । त्यस्तै ग्रिष्म ऋतुमा जेदाहामा  अत्याधिक गर्मि हुने भएकाले यस शहरको तापक्रम अौसतमा ४३ डिग्री र साँझको बेला ३० डिग्री हुन्छ । जेदाहामा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा मात्र फाटफुट वर्षा  हुने गरेको छ र चट्याङ हिउँदको बेला अत्याधिक मात्रामा पर्छ । यस भन्दा अघि सन् २००८ मा एक शक्तिसाली चट्याङ परेको थियो । सन् १९९३ फेब्रुअरी १० मा जेदाहाको तापक्रम सबैभन्दा कम ९.८ डिग्री मापन गरियको थियो भने सन् २०१० जुन २२ मा यस शहरको तापक्रम सबैभन्दा अधिक ५२.० डिग्री मापन गरियको थियो ।

==शिक्षा==
सन् २००५ मा पुरुष विद्यार्थी लागि जेदाहामा सरकारी र निजी विद्यालय गरी ८४९ रहेका छन् र महिला विद्यार्थी लागि जम्मा १,१७९ विद्यालयहरू रहेका छन् । यहाँ विद्यार्थीलाई मुख्य अरबी भाषाम पढाइ हुन्छ र दोश्रो भाषाको रूपमा अङ्ग्रेजी भाषा पढाइ हुन्छ त्यहिपनि बाहिरी प्रशासन र विदेश नाम भएका विद्यालयमा कक्षा अङ्ग्रेजीमा सञ्चालन हुँदै आएको छ ।

==अर्थतन्त्र==

==खेलकुद==
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{Sister project links|Jeddah|voy = Jeddah|जेदाहा}}
* [https://web.archive.org/web/20070531224917/http://www.jeddah.gov.sa नगरपालिकाको आधिकारिक वेबसाइट] (अरबी भाषामा)
* [https://web.archive.org/web/20090717005415/http://www.jeddah.gov.sa/english आधिकारिक वेबसाइट ](अङ्ग्रेजीमा)
* [http://www.aboutjeddah.com जेदाहाको जनाकारी भएको वेबसाइट] (अङ्ग्रेजीमा)
* [http://www.mihnati.com/EN/jobs-in-jeddah जेदाहामा रोजगार ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190128030353/http://www.mihnati.com/EN/jobs-in-jeddah |date=2019-01-28 }}
* [http://www.daleeli.com/en/cityguide/Jeddah.html जेदाहा शहरको लागि सहयोग ]
* [http://www.sculpturesofjeddah.com जेदाहामा रहेका मुर्तिकहरू जनाकारी भएको वेबसाइट]

[[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>e33ad3zj5jg4fzitlgijkyih7yf9acu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जेदाहा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100929</id>
    <redirect title="जेद्दा" />
    <revision>
      <id>1366915</id>
      <parentid>683779</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T01:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[जेद्दा]]मा ठिक गर्दै</comment>
      <origin>1366915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="mnifyqnkhu6z5hosax4dq5flfl79o6h" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[जेद्दा]]</text>
      <sha1>mnifyqnkhu6z5hosax4dq5flfl79o6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रेखा पौडेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103496</id>
    <revision>
      <id>1366895</id>
      <parentid>1310017</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <origin>1366895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18375" sha1="1r4pj8ovxp9a27zs2trm8qw36uz3du9" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०५७)}}
{{Infobox football biography
| name = रेखा पौडेल
| fullname = 
| image = 
| caption = 
| height = १.६० मि
| birth_date = २०५७ पुस २३
| birth_place = [[खोटाङ जिल्ला]], [[नेपाल]]
| position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]
| youthyears1 = 
| youthclubs1 = 
| currentclub = [[नेपाल पुलिस क्लब (महिला)|नेपाल पुलिस]]
| clubnumber  = 
| years1= –२०७६
| clubs1 = विराटनगर महानगरपालिका
| caps1 =
| goals1 =
| years2 = २०७६–२०७८
| clubs2 = [[नेपाल एपीएफ क्लब|एपीएफ]]
| caps2 = 
| goals2 = 
| years3 = २०७८–२०७९ 
| clubs3 = [[नेपाल पुलिस क्लब (महिला)|नेपाल पुलिस]] 
| caps3 =
| goals3 = 
| years4 = २०७९–२०८०
| clubs4 = [[स्पोर्ट्स ओडिसा]]
| caps4 = ७
| goals4 = ४
| years5 = २०८१–२०८२
| clubs5 = [[अबुधाबी कन्ट्री क्लब]]
| caps5 = ४
| goals5 = २
| years6 = २०८२
| clubs6 = [[माजिया एस एन्ड आरसी|माजिया]]
| caps6 = ४
| goals6 = ८
| years7 = २०८२–
| clubs7 = [[नेपाल पुलिस क्लब (महिला)|नेपाल पुलिस]] 
| caps7 =
| goals7 = 
| nationalyears1 = २०७१
| nationalteam1 = नेपाल यु–१४
| nationalcaps1 = ५
| nationalgoals1 = +१
| nationalyears2 = २०७५
| nationalteam2 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला यु–१८ फुटबल टोली|नेपाल यु–१८]]
| nationalcaps2 = ४
| nationalgoals2 = ७
| nationalyears3 = २०७५–२०७६
| nationalteam3 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला यु–२० फुटबल टोली|नेपाल यु–१९]]
| nationalcaps3 = ४
| nationalgoals3 = २
| nationalyears4 = २०७६–
| nationalteam4 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalcaps4 = २०
| nationalgoals4 = १२
| medaltemplates = {{Medal|Sport|महिला [[फुटबल]]}}
{{Medal|Country|{{NEP}}}}
{{Medal|Competition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[सन् २०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप|नेपाल २०१९]]|टोली}}
{{Medal|RU|[[सन् २०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|नेपाल २०२२]]|टोली}}
{{Medal|RU|[[सन् २०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|नेपाल २०२४]]|टोली}}
{{Medal|Competition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[सन् २०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|साउदी अरेबिया २०२४]]|[[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप टोलीहरू#नेपाल|टोली]]}}
| club-update = ८ पुस २०८२
| nationalteam-update = १७ फागुन २०८०
}}

'''रेखा पौडेल''' (जन्म: २३ पुस २०५७) एक नेपाली व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले नेपाली क्लब [[नेपाल पुलिस क्लव (महिला)|नेपाल पुलिस]] र [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kooora.com/?n=1350501&amp;o=n3182344|title=النيبالية ريخا بوديل تواصل التألق على الملاعب السعودية|language=ar|date=26 August 2024|website=kooora.com|publisher=Riyan Al-Jidani|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=चिन्नुहोस नेपाली टोली (सम्पूर्ण तथ्यांकसहित)|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/49799 website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=सोमवार, फाल्गुन २७, २०७५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331181323/https://www.hamrokhelkud.com/football/49799 |date=2019-03-31 }}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन ==
वि.सं. २०७६ मा, पौडेलले उपमेयर कप महिला फुटबल प्रतियोगितामा विराटनगर महानगरपालिकालाई उपाधि दिलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kathmandupost.com/football/2019/06/28/biratnagar-clinch-womens-football-title|title=Biratnagar clinch women's football title|date=28 June 2019|website=kathmandupost.com|access-date=1 September 2024|quote=Biratnagar striker Rekha Paudel was declared the best player of the tournament and received Rs 25,000.}}&lt;/ref&gt;

वैशाख २०८० मा, उनी [[भारत महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|भारतीय महिला लिग]] टोली [[स्पोर्ट्स ओडिसा]]मा आबद्ध भएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://goalnepal.com/gorkhalis_abroad/news/15783|title=Nepal International Rekha Paudel Joins Odisha FC|date=17 April 2023|website=goalnepal.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thebridge.in/iwl/which-country-has-the-most-representation-in-the-iwl-2023-41867|title=Which country has the highest representation in the IWL 2023?|date=17 May 2023|website=thebridge.in|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;

=== अबुधाबी कन्ट्री क्लब ===
५ अगस्ट २०२४ (२० साउन २०८१) मा, पौडेलले [[२०२४–२५ एएफसी महिला च्याम्पियन्स लिग]]मा संयुक्त अरब इमिरेट्सको टोली [[अबुधाबी कन्ट्री क्लब]]सँग सम्झौता गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kooora.com/?n=1345995&amp;o=n3182344|title=أبوظبي يستعين بنجمة نيبال في المعترك الآسيوي|language=ar|trans-title=अबुधाबीले एसियाली अभियानका लागि नेपाली स्टारलाई टोलीमा भित्र्यायो।|date=5 August 2024|website=kooora.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; २५ अगस्ट २०२४ (९ भदौ २०८१) मा, उनले लाओसको [[याङ एलिफ्यान्ट्स एफसी|याङ एलिफ्यान्ट्स]] विरुद्ध २–१ को जित निकाल्दै क्लबका लागि डेब्यु गरेकी थिइन्। उक्त खेलको ४६औँ मिनेटमा पहिलो गोल गर्दै उनी [[एएफसी महिला च्याम्पियन्स लिग]]मा गोल गर्ने पहिलो नेपाली खेलाडी बनेकी थियन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://goalnepal.com/news/detail/17991|title=Rekha Paudel Becomes First Nepali Women Player To Score A Goal In AFC Champions League|date=26 August 2024|website=goalnepal.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; आयोजक [[अल नासर एफसी (महिला)|अल नासर]]विरुद्धको अन्तिम खेलमा, उनले ६८औँ मिनेटमा निर्णायक गोल गर्दै क्लबलाई प्रतियोगिताको पहिलो संस्करणको समूह चरणमा स्थान दिलाउन सफल भएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.the-afc.com/en/club/afc_womens_champions_league/news/group_a_abu_dhabi_defeat_al_nassr_to_confirm_ticket.html|title=Group A: Abu Dhabi defeat Al Nassr to confirm ticket|date=31 August 2024|website=the-afc.com|publisher=Asian Football Confederation|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; ६ अक्टोबर २०२४ (२० कात्तिक २०८१) मा, रेखा पौडेल एएफसी महिला च्याम्पियन्स लिगको प्रारम्भिक चरण मात्र नभई अन्तिम चरणको समूह चरणमा खेल्ने पहिलो नेपाली फुटबल खेलाडी (महिला वा पुरुष) बनेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-10-06 |title=Rekha Poudel's AFC Women's Champions League Debut Against Hyundai Steel Red Angels • Gorkhali Football |url=https://gorkhalifootball.com/rekha-poudels-afc-womens-champions-league-debut-against-hyundai-steel-red-angels/ |access-date=2024-10-06 |website=gorkhalifootball.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
=== युवा टोली ===
सन् २०१८ (वि.सं. २०७५) मा, १७ वर्षीया पौडेल [[२०१८ साफ यु-१८ महिला च्याम्पियनसिप]]मा उपविजेता बनेको नेपाली यु-१८ टोलीको सदस्य थिइन्। उनले पाकिस्तानविरुद्ध १२–० को जित निकालेको उद्घाटन खेलमै ७ गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.goalnepal.com/south_asia/news/3521|title=SAFF U18 Women's Championship: Nepal U18 Thrashes Pakistan U18|date=28 September 2018|website=goalnepal.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; उनले महादेशीय स्तरमा नेपालको पहिलो युवा सहभागिता रहेको [[२०१९ एएफसी यु-१९ महिला च्याम्पियनसिप छनोट]]मा पनि खेलेकी थिइन्। उनले भारतविरुद्ध दुई गोल गर्दै आफ्नो टोलीलाई अर्को चरणमा पुर्‍याउन सहयोग गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nepal-defeats-india-to-keep-qualification-hopes-alive/?categoryId=81|title=Nepal defeats India to keep qualification hopes alive|date=27 October 2018|website=myrepublica.nagariknetwork.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;

=== वरिष्ठ टोली ===
सन् २०१९ (वि.सं. २०७५) मा, उनी [[सन् २०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]का लागि अन्तिम टोलीमा छानिएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://the-anfa.com/news-detail/127|title=Head Coach Khadka announce 23-women squad|date=25 January 2019|website=the-anfa.com|publisher=All Nepal Football Association|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; उनले १२ मार्च २०१९ (२८ फागुन २०७५) मा [[भुटान राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|भुटान]]विरुद्ध ३–० को जित निकालेको खेलको ८८औँ मिनेटमा वैकल्पिक खेलाडीका रूपमा मैदान प्रवेश गर्दै वरिष्ठ टोलीबाट डेब्यु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://goalnepal.com/match/388|title=SAFF Women's Championship: Nepal 3–0 Bhutan match report|date=12 March 2019|website=goalnepal.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt; २० मार्च २०१९ (६ चैत २०७५) मा, उनले सेमिफाइनलमा [[श्रीलङ्का राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|श्रीलङ्का]]विरुद्ध ४–० को जित दर्ता गर्दा राष्ट्रिय टोलीका लागि आफ्नो पहिलो गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thehimalayantimes.com/sports/nepal-thrash-lanka-4-0-to-enter-saff-championship-finals|title=Nepal thrash Lanka 4-0 to enter SAFF championship finals|date=20 March 2019|website=thehimalayantimes.com|access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== तथ्याङ्क ==
=== अन्तर्राष्ट्रिय ===
{{updated|८ कात्तिक २०८१ सम्मको खेल}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ राष्ट्रिय टोली र वर्ष अनुसार उपस्थिति तथा गोलहरू
|-
!राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोल
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
|२०७५/७६||५||१
|-
|२०७८/७९||३||०
|-
|२०७९/८०||५||१
|-
|२०८०/८१||७||९
|-
|२०८२|| ||१
|-
!colspan=&quot;2&quot;|जम्मा!!२०!!१२
|}

:''अङ्क र नतिजा तालिकामा नेपालको गोल सङ्ख्या पहिले देखाइएको छ, अङ्क स्तम्भले पौडेलको प्रत्येक गोलपछिको अङ्क स्थिति जनाउँछ।''
{{updated|५ कात्तिक २०८१ सम्मको खेल}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ रेखा पौडेलले गरेका अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरूको सूची
|-
!scope=&quot;col&quot;|क्र.सं.
!scope=&quot;col&quot;|मिति
!scope=&quot;col&quot;|रङ्गशाला
!scope=&quot;col&quot;|प्रतिद्वन्द्वी
!scope=&quot;col&quot;|अङ्क
!scope=&quot;col&quot;|नतिजा
!scope=&quot;col&quot;|प्रतियोगिता
|-
|align=&quot;center&quot;| १
|६ चैत २०७५
|[[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर]], नेपाल
|{{fbw|SRI}}
|align=&quot;center&quot;|'''४'''–०
|style=&quot;text-align:center&quot; |४–०
|[[सन् २०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]
|-
|align=&quot;center&quot;| २
|११ असोज २०८०
|[[वेनझोउ स्पोर्ट्स सेन्टर स्टेडियम]], [[वेनझोउ]], चीन
|{{fbw|BAN}}
|align=&quot;center&quot;|'''१'''–१
|style=&quot;text-align:center&quot; |१–१
|[[सन् २०२२ एसियाली खेलकुदमा फुटबल – महिला प्रतियोगिता|२०२२ एसियाली खेलकुद]]
|-
|align=&quot;center&quot;| ३
|८ फागुन २०८०
|rowspan=2|[[किङ अब्दुल्लाह स्पोर्ट्स सिटी रिजर्भ रङ्गशाला]], [[जेदाह|जेद्दा]], साउदी अरब
|{{fbw|SYR|1980}}
|align=&quot;center&quot;|'''४'''–१
|style=&quot;text-align:center&quot; |४–१
|rowspan=2|[[सन् २०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]
|-
|align=&quot;center&quot;| ४
|१२ फागुन २०८०
|{{fbw|PLE}}
|align=&quot;center&quot;|'''२'''–०
|style=&quot;text-align:center&quot; |४–०
|-
|align=&quot;center&quot;| ५
|rowspan=5|५ कात्तिक २०८१
|rowspan=7|[[दशरथ रङ्गशाला]], [[काठमाडौँ]], नेपाल
|rowspan=5|{{fbw|MDV}}
|align=&quot;center&quot;|'''३'''–०
|style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=5|११–०
|rowspan=7|[[सन् २०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]
|-
|align=&quot;center&quot;| ६
|align=&quot;center&quot;|'''४'''–०
|-
|align=&quot;center&quot;| ७
|align=&quot;center&quot;|'''५'''–०
|-
|align=&quot;center&quot;| ८
|align=&quot;center&quot;|'''६'''–०
|-
|align=&quot;center&quot;| ९
|align=&quot;center&quot;|'''९'''–०
|-
|align=&quot;center&quot;| १०
|rowspan=2| ८ कात्तिक २०८१
|rowspan=2| {{fbw|SRI}}
|align=&quot;center&quot;|'''३'''–०
|rowspan=2 align=&quot;center&quot;|६–0
|-
|align=&quot;center&quot;| ११
|align=&quot;center&quot;|'''४'''–०
|-
|align=&quot;center&quot;| १२
|१८ असार २०८२
|[[मिलिय रङ्गशाला]], [[तासकन्द]], उज्बेकिस्तान
|{{fbw|SRI}}
|align=&quot;center&quot;|'''७'''–०
|align=&quot;center&quot;|८–०
|[[सन् २०२६ एएफसी महिला एसियाली कप छनोट]]
|-
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==
*{{Soccerway|rekha-poudel/912452}}

[[श्रेणी:सन् २००१ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>1r4pj8ovxp9a27zs2trm8qw36uz3du9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शेरा दरबार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104342</id>
    <revision>
      <id>1367031</id>
      <parentid>1336901</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राणाशासन */</comment>
      <origin>1367031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13659" sha1="a5apr5rm0b7sjf4ugfzhoq8un270g7j" xml:space="preserve">{{Infobox building
|name= शेरा दरबार
|other_name= शेराबेँसीको दरबार
|image=
|caption= 
|map_type= 
|latitude=
|longitude=
|iso_region= 
|location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]
|location_country= नेपाल
|architect=
|client= [[हेलन शाह]]
|engineer= 
|construction_start_date=
|completion_date=वि.सं. १८२२ 
|date_demolished=२०७२ वैशाख १२
|cost= अज्ञात
|structural_system= ईँट र सुर्खी 
|style= 
|size=१८१ रोपनी
}}
'''शेरा दरबार'''  [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] मा रहेको [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]कालीन दरबार हो। यो दरबारको निर्माण [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा शीत दरबारको रूपमा वि.सं. १८२२ मा गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=विप्लव नेतृत्वको नेकपाद्वारा शेरा दरबार र साझा सेवाको सयौं रोपनी जग्गा कब्जा |url=http://nepallive.com/story/25807 |access-date=2023-04-17 |website=नेपाल लाइभ |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; पृथ्वीनारायण शाहको शासनकालमा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा दुई दरबार निर्माण भएको थियो। [[साततले दरबार (नुवाकोट)|साततले दरबार]]लाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरिएको थियो। नुवाकोटको शेराबेँसीमा रहेको यो दरबार वर्तमान समयमा भग्न अवस्थामा रहेको छ। पृथ्वीनारायण शाह जाडो महिनामा नुवाकोट डाँडामा रहेको दरबार र [[ग्रीष्म ऋतु|गर्मी]] महिनामा [[तादी खोला जलविद्युत केन्द्र|तादी]] किनारमा रहेको शेराबेँसी दरबारमा बस्ने गर्दथे। काशीनाथ तमोटले अनुमान गरेजस्तै पृथ्वीनारायण शाहले ‘[[दिव्योपदेश]]’ दिएको ऐतिहासिक स्थल यही शेराबेँसीको दरबार नै हो भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नेपाल |first=नारायण |title=शेरा दरबारमा कमरेड सरर |url=https://janaastha.com/story/6233 |access-date=2023-04-17 |website=जन आस्था |language=नेपाली }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== वि.सं. १८३१-२००७ ==
[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}&lt;/ref&gt; कर्क प्याट्रिक [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]को भ्रमणमा जाँदा समेत [[बहादुर शाह]]सँग यसै दरबारमा भेट गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;DNB&quot;&gt;{{cite DNB|wstitle=Kirkpatrick, William (1754-1812)|volume=31}}&lt;/ref&gt; वि.सं. १८९७-९८ तिर तत्कालीन [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]] तथा रानी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्य लक्ष्मी]] नुवाकोटमा भ्रमणमा जाँदा पनि यसै दरबारमा बसेका थिए। 

=== राणाशासन ===
वि.सं. १९०३ मा यो शेराबेँसी दरबार भत्कियो र दरबार भत्किएपछि भग्नावशेषमा परिणत भएको हो। त्यसको धेरै वर्षपछि [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशम्शेर]] नुवाकोट भ्रमणमा जाँदा उनले भग्नावशेष दरबार बारेमा बुझ्न खोजेका थिए। [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले राजा पृथ्वीनारायण शाहको ग्रीष्म कालीन दरबारको भग्नावशेष हो भनेर जानकारी पाएपछि तत्कालै पुरानो दरबार जस्तै दरबार बनाउनु भनेर आदेश दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट-माडी दरबार |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_08.pdf |access-date=2023-04-17 |website=हिमालय |type=pdf |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230427042910/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_08.pdf |date=2023-04-27 }}&lt;/ref&gt;तर त्यसबेला पुरानो दरबार देख्ने कोही नभेटेको र पुरानो दरबारको कुनै चित्र पनि नभएकोले शेराफाँटको भव्यता तथा दरबार परिसरबाट मोहित भएका जुद्ध शमशेर महाराजले आफ्नै अनुमानमा दरबार बनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=कोइराला |first=सुमन |title=रानीपोखरी असरल्ल छोड्नेले के बनाउलान् साततले दरबार ?(भिडियो सहित) |url=https://nepalaaja.com/2019/4/201941984513 |access-date=2023-04-17 |website=नेपाल आज |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417014701/https://nepalaaja.com/2019/4/201941984513 |date=2023-04-17 }}&lt;/ref&gt;

तर दरबार बनाउदा सोही पुरानो दरबारको भग्नावशेषमा रहेको इँटाहरूको उपयोग गरिएको थियो। दरबार तयार भएपछि यस दरबारको नाम शेरा दरबार भनेर राखियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नुवाकोटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहकाे शेरा दरबार विप्लबकाे कब्जामा |url=https://www.bidurkhabar.com/archives/3171 |access-date=2023-04-17 |website=विदुर खबर |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== २००७ -हालसम्म ==
अधिराजकुमार [[वसुन्धरा शाह|वसुन्धरा]]की श्रीमती [[हेलन शाह|हेलेन शाह]] र विजया राज्यलक्ष्मी शाहको अंशमा परेको शेरा दरबार र त्यसले चर्चेको जग्गा २०२१ मा हदबन्दी कानुन लागू भएपछि सरकारका नाममा सर्नुपर्ने थियो । तर, उक्त जग्गा व्यक्तिकै नाममा जोगाउन २०२७ मा गौरीशंकर फार्मिङ स्थापना गरी कम्पनीका नाममा राखिएको थियो । गौरीशंकर फार्मिङका सञ्चालक र सेयरधनी हेलेन र विजयालक्ष्मी शाह दुवै थिए । गौरीशंकर फार्मिङको नाम २०३६ मा अन्नपूर्ण फार्मिङमा परिवर्तन गरिएको थियो ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=विवादमा शेरा दरबार जग्गा |url=https://ehimalayatimes.com/2024/12/296507/ |access-date=2025-01-02 |website=Himalaya Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

माओवादी द्वन्द्व उत्कर्षमा पुगेका बेला  १२ पुस २०५९ पृथ्वीनारायण शाहले शीतकालीन दरबारको रुपमा प्रयोग गरेको भवनमा माओवादी  कार्यकर्ताहरुले आगो लगाए र केही संरचना भत्काए ।

== संरचना ==

=== पर्खाल ===
ईन्द्रजात्राको गुठी राखी कुद्न लाएको शिलालेखमा दरबारको चारैतिर पर्खालाले घेरेको वर्णन छ । अहिले पर्खाल्को अवशेष केही अंशमा मात्र कायम छ ।

=== ढोका ===
पुरानो द्वारको अवशेष अहिले सम्म एक ठाउँमा मात्र भेटिएको छ । तादीको किनारपट्टिको दक्षिण द्वार मात्र भेटिएको छ । यो ढोका काठमाडौं तिर आवत जावत  गर्ने &quot;मूल ढोका&quot; को रुपमा बुझिन्छ । यहाँ ढुङ्गे सिंढी अहिले बाँकी नै छ । काठमाडौं बाट [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]] '''कहिल चोक'''की भगवती ल्याएर पहिले यहाँ राखिन्थ्यो । तर यहाँको पाटी भात्केको हुँदा पश्चिमतिरको ढोका ([[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को समयमा निर्मित) निर भगवतीको खट राख्ने गरिएको छ । 
=== इनार ===
दक्षिण ढोकाबाट भित्र पसेपछि पूर्वपट्टि इनार रहेको थियो । पुरानो सो इनारको स्वरुपा परिवरतन गरी &quot;ट्युबवेल्&quot; हालिएको हुँदा माथिल्लो भागले पुरानो इनारको प्रतीनिधित्व गर्दैन । इनारमा प्रयोग गरिएका इँटहरू तीनकुने आकारका, आधा भाग मात्र पोलिएका विशेष खालका छन् । पानी छान्ने कृया होस् भनेर इँट आधा मात्र पोलिएका हुन् । 

=== देव स्थल ===

=== बन्दीखाना ===

=== कमलपोखरी ===

=== रङ्ग बैठक ===

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

[[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]
[[श्रेणी:शाहवंश]]
[[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]]</text>
      <sha1>a5apr5rm0b7sjf4ugfzhoq8un270g7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इमराती गैरआवासी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108658</id>
    <revision>
      <id>1366921</id>
      <parentid>1363806</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T03:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23624" sha1="rmtof190t5f7n2d59ohixj7gfrx1aa9" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = इमराती गैरआवासी &lt;br&gt; الإماراتيون المغتربون
| image = [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|140px]]
| poptime = १,८५०,२००
| popplace = १,८५०,२००
| region1 = {{flagicon|GCC}} अन्य खाडी मुलुक
| pop1 = भिन्नता
| ref1 = 
| region2 = {{flagcountry|Canada}}
| pop2 = २०,९९०
| ref2 = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&amp;T=21&amp;Geo=01&amp;SO=4D|title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables – Immigrant population by place of birth, period of immigration, 2016 counts, both sexes, age (total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data|first=क्यानडा सरकार|last=क्यानडा|website=12.statcan.gc.ca|accessdate=27 May 2018|date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| region3 = {{flagcountry|United Kingdom}}
| pop3 = १७,१६१ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://peoplemov.in/#f_AE|title=peoplemovin - A visualization of migration flows|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| ref3 = &lt;ref name=&quot;OECD&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/18/23/34792376.xls |title=Country-of-birth database |publisher= विकास तथा सहकार्यका लागि सङ्गठन |accessdate=24 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090617032129/http://www.oecd.org/dataoecd/18/23/34792376.xls |archivedate=17 June 2009 }}&lt;/ref&gt;
| region4 = {{flagcountry|India}}
| pop4 = १२,४७०  
| ref4 =&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| region5 = {{flagcountry|United States}}
| pop5 = ९,१९७ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|title=Emiratis Migrating from UAE|url=http://peoplemov.in/#f_AE}}&lt;/ref&gt;
| ref5 = &lt;ref name=&quot;BC&quot;&gt;{{cite web|url=http://bilateralchamber.org/uae-students-contribute-aed243m-us-economy/|title=UAE students contribute AED243m to US economy|work=Bilateral US-Arab Chamber of Commerce|accessdate=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227211226/http://bilateralchamber.org/uae-students-contribute-aed243m-us-economy/ |date=27 February 2015 }}&lt;/ref&gt;
| region6 = {{flagcountry|Australia}}
| pop6 = ४,४१५ 
| ref6 =&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Khaleej&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/biz/inside.asp?xfile=/data/business/2010/June/business_June322.xml&amp;section=business|title=Australia is keen to promote Islamic finance|work=खलिज टाइम्स Times|date=18 June 2010|accessdate=22 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129024330/http://www.khaleejtimes.com/biz/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fbusiness%2F2010%2FJune%2Fbusiness_June322.xml&amp;section=business |date=29 November 2014 }}&lt;/ref&gt;
| region7 = {{flagcountry|Jordan}}
| pop7 = १,७२० 
| ref7 =&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| region8 = {{flagcountry|Germany}}
| pop8 = १,१५२ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| ref8 = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Bevölkerung und Erwerbstätigkeit Ausländische Bevölkerung Ergebnisse des Ausländerzentralregisters |url=https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendBevoelkerung2010200137004.pdf?__blob=publicationFile |publisher=Statistisches Bundesamt |accessdate=2014-07-28}}&lt;/ref&gt; 
| region9 = {{flagcountry|Finland}}
| pop9 = १,४२४
| ref9 = &lt;ref&gt;http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__muutl/statfin_muutl_pxt_11a9.px/table/tableViewLayout2/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| region10 = {{झण्डा|डेनमार्क}}
| pop10 = २२० 
| ref10 =&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population at the first day of the quarter by municipality, sex, age, marital status, ancestry, country of origin and citizenship|url=http://www.statbank.dk/statbank5a/selectvarval/saveselections.asp|publisher=तथ्याङ्क डेनमार्क|accessdate=2014-09-26}}&lt;/ref&gt;
| languages = [[अरबी भाषा|अरबी]] ([[खाडी अरबी]] वा [[मानक अरबी|मानक]])
| religions = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]
| related = [[इमराती मानिस]]
| footnotes = 
}}
'''इमराती गैरआवासी'''ले ({{भाषा-अरबी |الإماراتيون المغتربون}}) [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]का नागरिकहरूको समावेश गर्दछ जसले संयुक्त अरब एमिरेट्सबाट अन्य देशहरूमा बसाइसराई गरेका छन् जसमा इमराती मूलमा जन्मिएका मानिसहरू वा अन्य देशका बासिन्दाहरू पर्दछन्।

== पृष्ठभूमि ==
[[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा नागरिकहरूलाई पर्याप्त अवसरहरू प्रदान गर्ने र धेरै नागरिकहरूलाई जीवनयापन गर्न र अन्य देशहरूमा काम गर्ने आवश्यकतालाई प्रतिस्थापन गरेका कारण विश्वव्यापी अरबी गैरआवासीको एक भागमा इमराती गैरआवासीहरूको सङ्ख्या धेरै सानो छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्सका धेरै स्थानीयहरू राम्रो रोजगारी पाएका कारण नोकरको जागिर गर्न रुचाउँदैनन्। तथापि, केही कुशल इमराती नागरिकहरू राम्रो कामको अवसर वा बहुमूल्य अनुभव प्राप्त गर्न विदेश जान्छन्। एउटा प्रतिवेदनकोे अनुसार दक्षताको प्रमाणपत्र भएका तीन भागका नागरिकहरू मध्ये दुई भागका नागरिकहरू विदेश जाने गरेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data/theuae/2005/October/theuae_October800.xml&amp;section=theuae|title=Brain drain hits UAE|work=खलिज टाइम्स|date=27 October 2005|accessdate=8 November 2014|first=Adel|last=Arafah}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108100452/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data/theuae/2005/October/theuae_October800.xml&amp;section=theuae |date=8 November 2014 }}&lt;/ref&gt; यसको प्रति उत्तरमा, संयुक्त अरब इमिरेट्समा विगतका केही वर्षहरूमा दुबै सार्वजनिक र निजी क्षेत्रहरूको बढ्दो सङ्ख्याको साथ, संयुक्त अरब इमिरेट्स सरकारले बसाइसराइलाई बढावा दिएको थियो
र यसको विपरीत रूपमा विदेश पलायन भएका र प्रवासी इमरातीहरूलाई स्वदेशमा फिर्ता बोलाउँदै रोजगारीका अवसरहरूलाई प्रोत्साहित गर्दै &quot;घर फर्क&quot; भनिने पहलको सुरुवात गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;Gulf&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/my-career/region-enjoys-reverse-brain-drain-1.826950|title=Region enjoys reverse brain-drain|work=गल्फ न्युज|date=25 June 2011|accessdate=8 November 2014|first=Cleofe|last=Maceda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/monster-initiative-for-expat-emiratis-2011-06-19-1.403480|title=Monster initiative for expat Emiratis|work=इमिरेट्स २४/७|date=19 June 2011|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118054345/https://www.emirates247.com/news/emirates/monster-initiative-for-expat-emiratis-2011-06-19-1.403480 |date=18 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/business/economy/what-emiratis-could-learn-by-becoming-expats|title=What Emiratis could learn by becoming expats|work=द नेसनल|date=10 August 2015|accessdate=2 September 2015|first=सबह्|last=अल बिनाली}}&lt;/ref&gt;

यसको अतिरिक्त, धेरै इमीरातीहरू विदेशी विश्वविद्यालयहरूमा शिक्षा लिन, पर्यटन, चिकित्सा उपचार वा व्यापार सञ्चालन गर्ने जस्ता उद्देश्यका लागि विदेश जान्छन्। धेरै इमराती विद्यार्थीहरूको लागि, विदेशमा अध्ययन गर्नु भनेको उनीहरूको क्षितिज, अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र कामका अवसरहरू विस्तार गर्नु हो।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/most-would-go-abroad-for-medical-treatment|title=Most would go abroad for medical treatment|first=मित्य|last=अन्डर उड|date=9 August 2009|accessdate=8 November 2014|work=द नेसनेल}}&lt;/ref&gt; प्रायः साना इमराती गैरआवासीहरू मध्य पूर्व (मुख्यतया खाडि सहयोग परिषद् ), [[उत्तर अमेरिका]], युरोप र [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]मा केन्द्रित छन्। संयुक्त अरब इमिरेट्सले विश्वभरि कूटनीतिक उपस्थिति र दूतावासहरूको सञ्जाल कायम राखेको छ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/education/i-never-singled-her-out-for-scarf-1.194856|title='I never singled her out for scarf'|work=गल्फ न्युज|date=9 August 2007|accessdate=9 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/stint-overseas-boosts-emirati-identity-study|title=Stint overseas boosts Emirati identity: study|work=द नेसनल|date=20 August 2010|accessdate=9 March 2015|first=अम्ना|last=अल हदद}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mofa.gov.ae/mofa_english/portal/2c7ff8a6-c6fa-4418-95a8-db64287fab26.aspx|title=युएई दूतावास|work=परराष्ट्र मन्त्रालय|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220806135531/https://www.mofa.gov.ae/mofa_english/portal/2c7ff8a6-c6fa-4418-95a8-db64287fab26.aspx |date=6 August 2022 }}&lt;/ref&gt;
इमराती राष्ट्रियता कानूनले दोहोरो नागरिकता प्रदान गर्दैन, त्यसैले जो अन्य देशका नागरिक बन्छन् उनीहरूले संयुक्त अरब इमिरेट्सको नागरिकता त्याग्नु पर्लछ। संयुक्त अरब इमिरेट्सको नागरिकता छोडेका व्यक्तिहरूलाई सामान्यतया एमिराती समाजमा देखि रूचाउँदैनन्। &lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;
 
सन् १९९० देखि २०१२ सम्मको बीचमा करिब २५० इमिरातीहरूले बेलायती नागरिक भएको एक सरकारी तथ्याङ्कले देखाएको छ। जबकि केहि अरुले पनि वर्षौंमा अमेरिकी र पश्चिमी नागरिकता प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/uae/government/more-than-250-emiratis-have-switched-to-become-british-citizens-in-22-years-uk-figures-show|title=More than 250 Emiratis have switched to become British citizens in 22 years, UK figures show|work=द नेसनल|date=22 May 2014|accessdate=8 November 2014|first=मिनेली|last=स्वान}}&lt;/ref&gt;

== जनसङ्ख्या वितरण ==

=== मध्य पूर्व ===

धेरै संयुक्त अरब इमिरेट्सका नागरिकहरू खाडी सहयोग परिषद् गठन गर्ने फारसी खाडीको अरब राज्यहरूमा अध्ययन वा बसोबास गर्ने गर्दछन् वा काम गर्छन्। खाडी सहयोग परिषद् राज्यका नागरिकहरू सबै खाडी सहयोग परिषद् सदस्य देशहरूमा आवागमनको स्वतन्त्रता उपभोग गर्दछन् जसमा बसोबास गर्ने र काम गर्ने अधिकार सहित, कुनै पनि प्रतिबन्ध लगाइएको छैन।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dubaifaqs.com/list-of-gcc-countries.php|title=खाडी सहयोग परिषदका देशहरू|work=|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408031323/http://www.dubaifaqs.com/list-of-gcc-countries.php |date=8 April 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zawya.com/story/UAE_ambassador_receives_Emirati_students_in_Oman-WAM20131112082021630/|title=U.A.E. ambassador receives Emirati students in Oman|work=जवाया|date=12 November 2013|accessdate=1 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण एसिया ===

दक्षिण एसियामा मुख्यतया [[पाकिस्तान]] र [[भारत]]मा संयुक्त अरब इमिरेट्सका थोरै सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरूको उपस्थिति रहेको छन्।
&lt;ref name=&quot;Gulf&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uaeinteract.com/docs/UAE_citizens_in_Pakistan,_India_advised_to_report_to_the_embassies/33463.htm|title=UAE citizens in Pakistan, India urged to report to the embassies|work=युएई इन्टरएक्ट|date=27 December 2008|accessdate=11 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118052532/http://www.uaeinteract.com/docs/UAE_citizens_in_Pakistan,_India_advised_to_report_to_the_embassies/33463.htm |date=18 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=/data/nationgeneral/2012/June/nationgeneral_June157.xml&amp;section=nationgeneral|title=Panel meets 32  kids of Emiratis in India|work=खलिज टाइम्स|date=14 June 2012|accessdate=11 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402104030/http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=/data/nationgeneral/2012/June/nationgeneral_June157.xml&amp;section=nationgeneral |date=2 April 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=/data/government/2014/January/government_January51.xml&amp;section=government|title=Shaikh Khalifa meets Pakistani Prime Minister|work=खलिज टाइम्स|date=11 January 2014|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108101225/http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=/data/government/2014/January/government_January51.xml&amp;section=government |date=8 November 2014 }}&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण पूर्वी एसिया ===

सन् २०१२ सम्म करीव २०० एमरती विद्यार्थीहरू [[मलेसिया]]मा अध्ययन गरिरहेका थिए। सन् २००९ सम्म इन्डोनेसिया संयुक्त अरब इमिरेट्सका करीव सय नागरिकहरू थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle09.asp?xfile=data/theuae/2009/October/theuae_October26.xml&amp;section=theuae|title=UAE Citizens Safe|work=खलिज टाइम्स|date=October 2009|accessdate=1 April 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402121128/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle09.asp?xfile=data/theuae/2009/October/theuae_October26.xml&amp;section=theuae |date=2 April 2015 }}&lt;/ref&gt;

=== उत्तर अमेरिका ===

इमराती अमेरिकीको जनसङ्ख्या केहि हजार रहेको अनुमान गरिएको छ। &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=/data/educationnation/2013/September/educationnation_September31.xml&amp;section=educationnation|title=US top choice of Emirati students|work=खलिज टाइम्स|date=18 September 2013|accessdate=8 November 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216182805/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=/data/educationnation/2013/September/educationnation_September31.xml&amp;section=educationnation |date=16 December 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://abudhabi.usembassy.gov/pe_09032010.html|title=Helping Emirati Students Prepare for Academic Success in the U.S.|work=संयुक्त राज्य अमेरिकाको दूतावास (अबु धाबी)|date=3 September 2010|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721070237/http://abudhabi.usembassy.gov/pe_09032010.html |date=21 July 2011 }}&lt;/ref&gt; अमेरिकामा प्राय जसो संयुक्त अरब इमिरेट्सका नागरिकहरू अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरू हुन्। [[क्यानडा]]मा पनि एक सानो इमराती जनसङ्ख्या रहेको छ, जसमा विद्यार्थीहरू समावेश छन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wam.ae/en/news/emirates/1395267649152.html|title=Abdullah bin Zayed meets Emirati students in Canada|work=वाम|date=11 July 2014|accessdate=8 November 2014}}&lt;/ref&gt;

=== युरोप ===
संयुक्त अधिराज्यमा ५,४०० भन्दा बढी इमरातीहरू छन्। [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] इमराती विद्यार्थीहरूको लागि सबै भन्दा लोकप्रिय गन्तव्य हो।&lt;ref name=&quot;OECD&quot;/&gt; संयुक्त अरब इमिरेट्सका करिब ३,४०० विद्यार्थीहरू बेलायतका विभिन्न विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन गरिरहेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaleejtimes.com/darticlen.asp?xfile=data/theuae/2009/October/theuae_October218.xml&amp;section=theuae|title=US, UK universities still first preference for UAE students|first=Afshan|last=Ahmed|work=खलिज टाइम्स|date=11 October 2009|accessdate=18 November 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928211735/http://www.khaleejtimes.com/darticlen.asp?xfile=data/theuae/2009/October/theuae_October218.xml&amp;section=theuae |date=28 September 2012 }}&lt;/ref&gt; बेलायतको लण्डनमा इमराती जनसङ्ख्याको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण एकाग्रता छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mohesr.gov.ae/En/MediaCenter/News/Pages/Numbers-of-UAE-Students-Studying-Abroad-Doubled-Within-a-Decade.aspx|title=Numbers of UAE Students Studying Abroad Doubled Within a Decade|work=Ministry of Education and Scientific Research (United Arab Emirates)|date=25 September 2013|accessdate=8 November 2014}}&lt;/ref&gt; यसको अतिरिक्त, यूरोपभरि अन्य विभिन्न देशहरूमा इमरातीहरू छन् जसमा मुख्यतया विद्यार्थीहरू समावेश छन्।&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/opinions/columnists/emiratis-feel-at-home-in-london-1.136501|title=Emiratis feel at home in London|work=गल्फ न्युज|first=अब्दुल घाफर|last=हुसेन|date=10 October 2008|accessdate=18 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/uae/emirati-students-feel-safe-in-london-but-urge-caution|title=Emirati students feel safe in London but urge caution|work=द नेसनल|date=28 April 2014|accessdate=22 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/emirati-expats-living-abroad-to-better-serve-those-at-home|title=Emirati expats: Living abroad to better serve those at home|work=द नेसनल|date=31 October 2012|accessdate=9 November 2014|first=बुरसा अलकाफा|last=अल हसिमी}}&lt;/ref&gt;

=== ओसिनिया ===

सन् २०१० मा [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]मा, १,७०० भन्दा बढी इमराती विद्यार्थीहरू रहेका थिए। न्युजिल्याण्डमा पनि इमराती विद्यार्थीहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uaeinteract.com/docs/UAE_students_in_New_Zealand_implement_first_phase_of_Iftar_program/42312.htm|title=UAE students in New Zealand implement first phase of &quot;Iftar&quot; program|date=24 August 2010|accessdate=28 February 2015|work=युएई इन्टरर्‍याक्ट}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118053648/http://www.uaeinteract.com/docs/UAE_students_in_New_Zealand_implement_first_phase_of_Iftar_program/42312.htm |date=18 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gulfinthemedia.com/index.php?m=economics&amp;id=524006&amp;lim=340&amp;lang=en&amp;tblpost=2010_06&amp;PHPSESSID=8|title=Australia is keen to promote Islamic finance|work=खलिज टाइम्स|date=18 June 2010|accessdate=8 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211004190927/http://www.gulfinthemedia.com/index.php?m=economics&amp;id=524006&amp;lim=340&amp;lang=en&amp;tblpost=2010_06&amp;PHPSESSID=8 |date=4 October 2021 }}&lt;/ref&gt;

== यो पनि हेर्नुहोस् ==	

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>rmtof190t5f7n2d59ohixj7gfrx1aa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोपाल किराँती</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110669</id>
    <revision>
      <id>1366869</id>
      <parentid>1326579</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12401" sha1="4qejon0aa2v2firsujefis5j8tvl9v2" xml:space="preserve">{{wikify}}

गोपाल किराती नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष हुनुहुन्छ । उहाँको संक्षिप्त विवरण यसप्रकार छन्ः– 


१. जन्मः २० अक्टोबर, १९६५ । सोताङ –१, सोलुखुम्बु, नेपाल ।

२. आमा शीलशोभा राई (पुमा) र बाबु पृथ्वीबहादुर राई (नाछिरिङ) ।

३. पाँच बहिनी र चार भाईमध्ये परिवारको साइला सदस्य ।

४. वर्गः गरिब किसान हुँदै सर्वहारा ।

५. शिक्षाः हुलु निम्न माध्यमिक विद्यालय, स्व–अध्ययन तथा विचारधारात्मक संघर्ष र वर्गसंघर्ष ।

६. राजनीतिक यात्राः 

* सन् १९८२ देखि काठमाडौंबाट पर्यटन मजदुरी ।
* डिसेम्बर १९८३ मा तत्कालीन निर्मल लामा समूहका हरिनारायण राईको सम्बन्धबाट माक्र्सवादी विचारमा प्रतिबद्ध र स्वतन्त्र वाम कार्यकर्ता ।
* १९८८–१९८९ मा निर्दलीय पञ्चायत विरुद्ध राजनीति गरे वापत राज्य विरुद्धको अपराध अभियोगमा सोलु–राजविराज १० महिना कारावास ।
* १९९० को जनआन्दोलनमा, [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] काठमाडौंको भिडन्तमा गम्भीर घाइते ।
* मे १९९० मा गठित जातीय मुिक्तको सवाल उठाउने नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको केन्द्रीय सदस्य । तर एम.एस. थापा र गोरेबहादुर खपाङ्गी राजावादी भएको देखिएपछि त्यस समूहबाट सम्बन्ध विच्छेद ।
* अगष्ट १९९२ मा, किरात स्वायत्त राज्य स्थापनाको लक्ष्यमा गठित खरामो (खम्बुवान राष्ट्रिय मोर्चा) को अध्यक्ष ।
* २६ फेब्रुअरी १९९६ मा विज्ञप्ति जारी गरी नेकपा (माओवादी) नेतृत्वको सशस्त्र जनयुद्धमा समर्थन ।
* ७ जुलाई १९९७ मा काँग्रेस–एमाले सरकारद्वारा कक्षा १ देखि १० सम्म बलात थोपरिएको अनिवार्य संस्कृत कक्षा विरुद्ध माझकिरातका तीन संस्कृत विद्यालयमाथि बम विस्फोटन कारवाही गरी सशस्त्र भूमिगत आन्दोलन घोषणा र पूर्वमा आन्तरिक राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलनको व्यापक जनकारवाही ।
* जुलाई २००१ रोल्पामा नेकपा (माओावादी) द्वारा आयोजित संयुक्त क्रान्तिकारी जनपरिषदको केन्द्रीय सदस्य ।
* अक्टोवर २००१ मा, संखुवासभामा खरामो र लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाबीच एकताबाट बनेको किराती राष्ट्रिय मोर्चाको महासचिव ।
* तत्कालीन नेकपा (माओवादी) नेतृत्वले संकटकालको जटिल संघर्षमा जिम्मेवारी र सम्पर्कविहीन बनाएको कारण जुलाई २००२ मा पूर्व खरामो पृष्ठभूमिका नेताहरूको भेला गरी किरात वर्कर्स पार्टी गठन र पूर्वमा सशस्त्र आन्दोलनको निरन्तरता ।
* जुलाई २००३ मा नेकपा (माओवादी) मा एकीकरण र पार्टी केन्द्रीय सदस्य ।
* जनवरी २००४ मा घोषित किरात स्वायत्त जनसरकारको अध्यक्ष ।
* अप्रिल २००४ मा पार्टी पोलिटब्युरो सदस्यमा बढुवा ।
* जुलाई २००४ को रोल्पा (फुन्टिवाङ) बैठकद्वारा मेची–कोशी ब्युरो इन्चार्ज र पूर्वमा व्यापक फौजी कारवाही ।
* जुन २००६ मा धरानस्थित एक पार्टी कार्यक्रम मार्फत सार्वजनिक ।
* डिसेम्बर २००६ मा कोशी व्युरो इन्चार्ज ।
* जुलाई २००७ मा किरात राज्य समितिको इन्चार्ज र प्रथम संविधानसभा निर्वाचनमा किरात राज्यको १२ मध्ये १० स्थानमा आफूसहित निर्वाचित ।
* अगष्ट २००८ मा गणतन्त्र नेपालको संस्कृति तथा राज्य पुनःसंरचना मन्त्री । आठ सय जिल्लाको नयाँ नेपालको विचार सार्वजनिक एवं पशुपतिमा भारतीय भट्ट निष्काशन र नेपाली ब्राम्हण भट्ट नियुक्ति ।
* सेप्टेम्बर २०११ मा दोस्रो पटक संस्कृति मन्त्री र लुम्बिनी भ्रमण वर्ष–२०१२ को संयोजक ।
* जुलाई २०१२ मा पार्टीको कोचिला राज्य समिति इन्चार्ज ।
* २०१३ को हेटौँडा पार्टी महाधिवेशनमा पहिचानको विशिष्ट नीति निर्माणबारे फरक मतको संघर्ष ।
* मे २०१४ को विराटनगर राष्ट्रिय सम्मेलनबाट पार्टी स्थायी समिति सदस्यमा निर्वाचित ।
* डिसेम्बर २०१४ को केन्द्रीय समितिद्वारा पार्टी केन्द्रीय मुखपत्र ‘वैज्ञानिक समाजवाद’ को सम्पादक मण्डलको कार्यकारी ।
* जुलाई २०१६ मा प्रदेश १ पार्टी इन्चार्ज ।
* अक्टोवर २०१७ मा माओवाद र पहिचान मुद्दा रक्षार्थ पार्टीमा प्रचण्डसँग वैचारिक मतभेद ।
* जुन २०१८ मा नेकपा (माओवादी केन्द्र) पुनर्गठन र अध्यक्षको जिम्मेवारी ।
* फेब्रुअरी २०१९ मा ‘नेपाली माक्र्सवाद’ को विकासमा विशेष जोडसहित नेकपा (माओवादी केन्द्र) को आठौँ महाधिवेशन सम्पन्न र अध्यक्ष पदमा निर्वाचित ।

७. भूमिगत राजनीति

जुलाई १९९७–जुन २००६ ।

८. विवाहः इलाम निवासी इन्द्रबहादुर एवाइराईकी छोरी गीता राईसँग अप्रिल १९९५ मा विवाह र एक सन्तान ।

९. विदेश भ्रमणः मन्त्रीको हैसियतमा थाइल्याण्ड, चीनको हङकङ, सङ्घाइ र बेइजिङ तथा पार्टी काममा भारत ।

१०. मनपर्नेः

* स्थानः पूर्वी नेपालको टेम्के ।
* खानाः किनेमा र ढिंडो ।
* अध्ययन तथा चिन्तन विषयः दर्शन र राजनीतिक कार्यदिशा निर्माण ।
* साहित्यिक विधाः उपन्यास र कथा ।
* गुरुहरुः माक्र्स, लेनिन, माओ, हो ची मिन्ह, पुष्पलाल र जननायक रामप्रसाद राई ।

११. लक्ष्यः 

* वैज्ञानिक समाजवादको कार्यक्रममा देशभक्त जनप्रतिरोध संघर्ष निर्माण ।
* टिष्टा–काँगडा फिर्तासहितको श्रमिकवर्ग, जाति, क्षेत्र, महिला र देशभक्तहरूको संयुक्त (राज्यसत्ता) समाजवादी गणतन्त्र नेपाल स्थापना । क्रमशः नेपालमा राजधानी हुनेगरी नेपाल, चीन र भारतबीच एकीकरणद्वारा एसियाली जनगणतन्त्र निर्माण । साम्राज्यवादलाई परास्त गरी विश्व साम्यवादी क्रान्तिको निरन्तर सेवा ।

१२. इच्छाः

* माक्र्सवाद र बौद्ध दर्शनका वैज्ञानिक पक्षहरुबीच समायोजनद्वारा नयाँ विचारको विकास गर्ने ।
* स्टेफन हकिङको ब्रम्हाण्ड विज्ञानलाई वर्गसंघर्षको सामाजिक विज्ञानसँग जोडेर माक्र्सवादको विकास गर्ने ।

१३. लेखनः

* जुन १९९१ देखि वैचारिक – राजनीतिक व्याख्या विश्लेषणमा आधारित विभिन्न सवालबारे लेखन प्रारम्भ ।
* विभिन्न प्रकाशनमा २०० बढी लेख–रचना प्रकाशित ।
* “महान जनविद्रोह” शीर्षकमा पार्टी पुनर्गठनयताको लेख–सङ्ग्रह प्रकाशन तयारी ।</text>
      <sha1>4qejon0aa2v2firsujefis5j8tvl9v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366873</id>
      <parentid>1366869</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12449" sha1="n5yd9fmo2pipeux6ohi9ad34jh7bzda" xml:space="preserve">{{wikify}}

गोपाल किराती नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष हुनुहुन्छ । उहाँको संक्षिप्त विवरण यसप्रकार छन्ः– 

== प्रारम्भिक जीवन ==
१. जन्मः २० अक्टोबर, १९६५ । सोताङ –१, सोलुखुम्बु, नेपाल ।

२. आमा शीलशोभा राई (पुमा) र बाबु पृथ्वीबहादुर राई (नाछिरिङ) ।

३. पाँच बहिनी र चार भाईमध्ये परिवारको साइला सदस्य ।

४. वर्गः गरिब किसान हुँदै सर्वहारा ।

५. शिक्षाः हुलु निम्न माध्यमिक विद्यालय, स्व–अध्ययन तथा विचारधारात्मक संघर्ष र वर्गसंघर्ष ।

== राजनीतिक यात्राः ==
* सन् १९८२ देखि काठमाडौंबाट पर्यटन मजदुरी ।
* डिसेम्बर १९८३ मा तत्कालीन निर्मल लामा समूहका हरिनारायण राईको सम्बन्धबाट माक्र्सवादी विचारमा प्रतिबद्ध र स्वतन्त्र वाम कार्यकर्ता ।
* १९८८–१९८९ मा निर्दलीय पञ्चायत विरुद्ध राजनीति गरे वापत राज्य विरुद्धको अपराध अभियोगमा सोलु–राजविराज १० महिना कारावास ।
* १९९० को जनआन्दोलनमा, [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] काठमाडौंको भिडन्तमा गम्भीर घाइते ।
* मे १९९० मा गठित जातीय मुिक्तको सवाल उठाउने नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको केन्द्रीय सदस्य । तर एम.एस. थापा र गोरेबहादुर खपाङ्गी राजावादी भएको देखिएपछि त्यस समूहबाट सम्बन्ध विच्छेद ।
* अगष्ट १९९२ मा, किरात स्वायत्त राज्य स्थापनाको लक्ष्यमा गठित खरामो (खम्बुवान राष्ट्रिय मोर्चा) को अध्यक्ष ।
* २६ फेब्रुअरी १९९६ मा विज्ञप्ति जारी गरी नेकपा (माओवादी) नेतृत्वको सशस्त्र जनयुद्धमा समर्थन ।
* ७ जुलाई १९९७ मा काँग्रेस–एमाले सरकारद्वारा कक्षा १ देखि १० सम्म बलात थोपरिएको अनिवार्य संस्कृत कक्षा विरुद्ध माझकिरातका तीन संस्कृत विद्यालयमाथि बम विस्फोटन कारवाही गरी सशस्त्र भूमिगत आन्दोलन घोषणा र पूर्वमा आन्तरिक राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलनको व्यापक जनकारवाही ।
* जुलाई २००१ रोल्पामा नेकपा (माओावादी) द्वारा आयोजित संयुक्त क्रान्तिकारी जनपरिषदको केन्द्रीय सदस्य ।
* अक्टोवर २००१ मा, संखुवासभामा खरामो र लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाबीच एकताबाट बनेको किराती राष्ट्रिय मोर्चाको महासचिव ।
* तत्कालीन नेकपा (माओवादी) नेतृत्वले संकटकालको जटिल संघर्षमा जिम्मेवारी र सम्पर्कविहीन बनाएको कारण जुलाई २००२ मा पूर्व खरामो पृष्ठभूमिका नेताहरूको भेला गरी किरात वर्कर्स पार्टी गठन र पूर्वमा सशस्त्र आन्दोलनको निरन्तरता ।
* जुलाई २००३ मा नेकपा (माओवादी) मा एकीकरण र पार्टी केन्द्रीय सदस्य ।
* जनवरी २००४ मा घोषित किरात स्वायत्त जनसरकारको अध्यक्ष ।
* अप्रिल २००४ मा पार्टी पोलिटब्युरो सदस्यमा बढुवा ।
* जुलाई २००४ को रोल्पा (फुन्टिवाङ) बैठकद्वारा मेची–कोशी ब्युरो इन्चार्ज र पूर्वमा व्यापक फौजी कारवाही ।
* जुन २००६ मा धरानस्थित एक पार्टी कार्यक्रम मार्फत सार्वजनिक ।
* डिसेम्बर २००६ मा कोशी व्युरो इन्चार्ज ।
* जुलाई २००७ मा किरात राज्य समितिको इन्चार्ज र प्रथम संविधानसभा निर्वाचनमा किरात राज्यको १२ मध्ये १० स्थानमा आफूसहित निर्वाचित ।
* अगष्ट २००८ मा गणतन्त्र नेपालको संस्कृति तथा राज्य पुनःसंरचना मन्त्री । आठ सय जिल्लाको नयाँ नेपालको विचार सार्वजनिक एवं पशुपतिमा भारतीय भट्ट निष्काशन र नेपाली ब्राम्हण भट्ट नियुक्ति ।
* सेप्टेम्बर २०११ मा दोस्रो पटक संस्कृति मन्त्री र लुम्बिनी भ्रमण वर्ष–२०१२ को संयोजक ।
* जुलाई २०१२ मा पार्टीको कोचिला राज्य समिति इन्चार्ज ।
* २०१३ को हेटौँडा पार्टी महाधिवेशनमा पहिचानको विशिष्ट नीति निर्माणबारे फरक मतको संघर्ष ।
* मे २०१४ को विराटनगर राष्ट्रिय सम्मेलनबाट पार्टी स्थायी समिति सदस्यमा निर्वाचित ।
* डिसेम्बर २०१४ को केन्द्रीय समितिद्वारा पार्टी केन्द्रीय मुखपत्र ‘वैज्ञानिक समाजवाद’ को सम्पादक मण्डलको कार्यकारी ।
* जुलाई २०१६ मा प्रदेश १ पार्टी इन्चार्ज ।
* अक्टोवर २०१७ मा माओवाद र पहिचान मुद्दा रक्षार्थ पार्टीमा प्रचण्डसँग वैचारिक मतभेद ।
* जुन २०१८ मा नेकपा (माओवादी केन्द्र) पुनर्गठन र अध्यक्षको जिम्मेवारी ।
* फेब्रुअरी २०१९ मा ‘नेपाली माक्र्सवाद’ को विकासमा विशेष जोडसहित नेकपा (माओवादी केन्द्र) को आठौँ महाधिवेशन सम्पन्न र अध्यक्ष पदमा निर्वाचित ।

७. भूमिगत राजनीति

जुलाई १९९७–जुन २००६ ।

८. विवाहः इलाम निवासी इन्द्रबहादुर एवाइराईकी छोरी गीता राईसँग अप्रिल १९९५ मा विवाह र एक सन्तान ।

९. विदेश भ्रमणः मन्त्रीको हैसियतमा थाइल्याण्ड, चीनको हङकङ, सङ्घाइ र बेइजिङ तथा पार्टी काममा भारत ।

१०. मनपर्नेः

* स्थानः पूर्वी नेपालको टेम्के ।
* खानाः किनेमा र ढिंडो ।
* अध्ययन तथा चिन्तन विषयः दर्शन र राजनीतिक कार्यदिशा निर्माण ।
* साहित्यिक विधाः उपन्यास र कथा ।
* गुरुहरुः माक्र्स, लेनिन, माओ, हो ची मिन्ह, पुष्पलाल र जननायक रामप्रसाद राई ।

११. लक्ष्यः 

* वैज्ञानिक समाजवादको कार्यक्रममा देशभक्त जनप्रतिरोध संघर्ष निर्माण ।
* टिष्टा–काँगडा फिर्तासहितको श्रमिकवर्ग, जाति, क्षेत्र, महिला र देशभक्तहरूको संयुक्त (राज्यसत्ता) समाजवादी गणतन्त्र नेपाल स्थापना । क्रमशः नेपालमा राजधानी हुनेगरी नेपाल, चीन र भारतबीच एकीकरणद्वारा एसियाली जनगणतन्त्र निर्माण । साम्राज्यवादलाई परास्त गरी विश्व साम्यवादी क्रान्तिको निरन्तर सेवा ।

१२. इच्छाः

* माक्र्सवाद र बौद्ध दर्शनका वैज्ञानिक पक्षहरुबीच समायोजनद्वारा नयाँ विचारको विकास गर्ने ।
* स्टेफन हकिङको ब्रम्हाण्ड विज्ञानलाई वर्गसंघर्षको सामाजिक विज्ञानसँग जोडेर माक्र्सवादको विकास गर्ने ।

१३. लेखनः

* जुन १९९१ देखि वैचारिक – राजनीतिक व्याख्या विश्लेषणमा आधारित विभिन्न सवालबारे लेखन प्रारम्भ ।
* विभिन्न प्रकाशनमा २०० बढी लेख–रचना प्रकाशित ।
* “महान जनविद्रोह” शीर्षकमा पार्टी पुनर्गठनयताको लेख–सङ्ग्रह प्रकाशन तयारी ।</text>
      <sha1>n5yd9fmo2pipeux6ohi9ad34jh7bzda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366874</id>
      <parentid>1366873</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12455" sha1="4y1wfz6nqapbpk07q4684ioa4e4401v" xml:space="preserve">{{wikify}}

'''गोपाल किराती''' नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष हुनुहुन्छ । उहाँको संक्षिप्त विवरण यसप्रकार छन्ः– 

== प्रारम्भिक जीवन ==
१. जन्मः २० अक्टोबर, १९६५ । सोताङ –१, सोलुखुम्बु, नेपाल ।

२. आमा शीलशोभा राई (पुमा) र बाबु पृथ्वीबहादुर राई (नाछिरिङ) ।

३. पाँच बहिनी र चार भाईमध्ये परिवारको साइला सदस्य ।

४. वर्गः गरिब किसान हुँदै सर्वहारा ।

५. शिक्षाः हुलु निम्न माध्यमिक विद्यालय, स्व–अध्ययन तथा विचारधारात्मक संघर्ष र वर्गसंघर्ष ।

== राजनीतिक यात्राः ==
* सन् १९८२ देखि काठमाडौंबाट पर्यटन मजदुरी ।
* डिसेम्बर १९८३ मा तत्कालीन निर्मल लामा समूहका हरिनारायण राईको सम्बन्धबाट माक्र्सवादी विचारमा प्रतिबद्ध र स्वतन्त्र वाम कार्यकर्ता ।
* १९८८–१९८९ मा निर्दलीय पञ्चायत विरुद्ध राजनीति गरे वापत राज्य विरुद्धको अपराध अभियोगमा सोलु–राजविराज १० महिना कारावास ।
* १९९० को जनआन्दोलनमा, [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] काठमाडौंको भिडन्तमा गम्भीर घाइते ।
* मे १९९० मा गठित जातीय मुिक्तको सवाल उठाउने नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको केन्द्रीय सदस्य । तर एम.एस. थापा र गोरेबहादुर खपाङ्गी राजावादी भएको देखिएपछि त्यस समूहबाट सम्बन्ध विच्छेद ।
* अगष्ट १९९२ मा, किरात स्वायत्त राज्य स्थापनाको लक्ष्यमा गठित खरामो (खम्बुवान राष्ट्रिय मोर्चा) को अध्यक्ष ।
* २६ फेब्रुअरी १९९६ मा विज्ञप्ति जारी गरी नेकपा (माओवादी) नेतृत्वको सशस्त्र जनयुद्धमा समर्थन ।
* ७ जुलाई १९९७ मा काँग्रेस–एमाले सरकारद्वारा कक्षा १ देखि १० सम्म बलात थोपरिएको अनिवार्य संस्कृत कक्षा विरुद्ध माझकिरातका तीन संस्कृत विद्यालयमाथि बम विस्फोटन कारवाही गरी सशस्त्र भूमिगत आन्दोलन घोषणा र पूर्वमा आन्तरिक राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलनको व्यापक जनकारवाही ।
* जुलाई २००१ रोल्पामा नेकपा (माओावादी) द्वारा आयोजित संयुक्त क्रान्तिकारी जनपरिषदको केन्द्रीय सदस्य ।
* अक्टोवर २००१ मा, संखुवासभामा खरामो र लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाबीच एकताबाट बनेको किराती राष्ट्रिय मोर्चाको महासचिव ।
* तत्कालीन नेकपा (माओवादी) नेतृत्वले संकटकालको जटिल संघर्षमा जिम्मेवारी र सम्पर्कविहीन बनाएको कारण जुलाई २००२ मा पूर्व खरामो पृष्ठभूमिका नेताहरूको भेला गरी किरात वर्कर्स पार्टी गठन र पूर्वमा सशस्त्र आन्दोलनको निरन्तरता ।
* जुलाई २००३ मा नेकपा (माओवादी) मा एकीकरण र पार्टी केन्द्रीय सदस्य ।
* जनवरी २००४ मा घोषित किरात स्वायत्त जनसरकारको अध्यक्ष ।
* अप्रिल २००४ मा पार्टी पोलिटब्युरो सदस्यमा बढुवा ।
* जुलाई २००४ को रोल्पा (फुन्टिवाङ) बैठकद्वारा मेची–कोशी ब्युरो इन्चार्ज र पूर्वमा व्यापक फौजी कारवाही ।
* जुन २००६ मा धरानस्थित एक पार्टी कार्यक्रम मार्फत सार्वजनिक ।
* डिसेम्बर २००६ मा कोशी व्युरो इन्चार्ज ।
* जुलाई २००७ मा किरात राज्य समितिको इन्चार्ज र प्रथम संविधानसभा निर्वाचनमा किरात राज्यको १२ मध्ये १० स्थानमा आफूसहित निर्वाचित ।
* अगष्ट २००८ मा गणतन्त्र नेपालको संस्कृति तथा राज्य पुनःसंरचना मन्त्री । आठ सय जिल्लाको नयाँ नेपालको विचार सार्वजनिक एवं पशुपतिमा भारतीय भट्ट निष्काशन र नेपाली ब्राम्हण भट्ट नियुक्ति ।
* सेप्टेम्बर २०११ मा दोस्रो पटक संस्कृति मन्त्री र लुम्बिनी भ्रमण वर्ष–२०१२ को संयोजक ।
* जुलाई २०१२ मा पार्टीको कोचिला राज्य समिति इन्चार्ज ।
* २०१३ को हेटौँडा पार्टी महाधिवेशनमा पहिचानको विशिष्ट नीति निर्माणबारे फरक मतको संघर्ष ।
* मे २०१४ को विराटनगर राष्ट्रिय सम्मेलनबाट पार्टी स्थायी समिति सदस्यमा निर्वाचित ।
* डिसेम्बर २०१४ को केन्द्रीय समितिद्वारा पार्टी केन्द्रीय मुखपत्र ‘वैज्ञानिक समाजवाद’ को सम्पादक मण्डलको कार्यकारी ।
* जुलाई २०१६ मा प्रदेश १ पार्टी इन्चार्ज ।
* अक्टोवर २०१७ मा माओवाद र पहिचान मुद्दा रक्षार्थ पार्टीमा प्रचण्डसँग वैचारिक मतभेद ।
* जुन २०१८ मा नेकपा (माओवादी केन्द्र) पुनर्गठन र अध्यक्षको जिम्मेवारी ।
* फेब्रुअरी २०१९ मा ‘नेपाली माक्र्सवाद’ को विकासमा विशेष जोडसहित नेकपा (माओवादी केन्द्र) को आठौँ महाधिवेशन सम्पन्न र अध्यक्ष पदमा निर्वाचित ।

७. भूमिगत राजनीति

जुलाई १९९७–जुन २००६ ।

८. विवाहः इलाम निवासी इन्द्रबहादुर एवाइराईकी छोरी गीता राईसँग अप्रिल १९९५ मा विवाह र एक सन्तान ।

९. विदेश भ्रमणः मन्त्रीको हैसियतमा थाइल्याण्ड, चीनको हङकङ, सङ्घाइ र बेइजिङ तथा पार्टी काममा भारत ।

१०. मनपर्नेः

* स्थानः पूर्वी नेपालको टेम्के ।
* खानाः किनेमा र ढिंडो ।
* अध्ययन तथा चिन्तन विषयः दर्शन र राजनीतिक कार्यदिशा निर्माण ।
* साहित्यिक विधाः उपन्यास र कथा ।
* गुरुहरुः माक्र्स, लेनिन, माओ, हो ची मिन्ह, पुष्पलाल र जननायक रामप्रसाद राई ।

११. लक्ष्यः 

* वैज्ञानिक समाजवादको कार्यक्रममा देशभक्त जनप्रतिरोध संघर्ष निर्माण ।
* टिष्टा–काँगडा फिर्तासहितको श्रमिकवर्ग, जाति, क्षेत्र, महिला र देशभक्तहरूको संयुक्त (राज्यसत्ता) समाजवादी गणतन्त्र नेपाल स्थापना । क्रमशः नेपालमा राजधानी हुनेगरी नेपाल, चीन र भारतबीच एकीकरणद्वारा एसियाली जनगणतन्त्र निर्माण । साम्राज्यवादलाई परास्त गरी विश्व साम्यवादी क्रान्तिको निरन्तर सेवा ।

१२. इच्छाः

* माक्र्सवाद र बौद्ध दर्शनका वैज्ञानिक पक्षहरुबीच समायोजनद्वारा नयाँ विचारको विकास गर्ने ।
* स्टेफन हकिङको ब्रम्हाण्ड विज्ञानलाई वर्गसंघर्षको सामाजिक विज्ञानसँग जोडेर माक्र्सवादको विकास गर्ने ।

१३. लेखनः

* जुन १९९१ देखि वैचारिक – राजनीतिक व्याख्या विश्लेषणमा आधारित विभिन्न सवालबारे लेखन प्रारम्भ ।
* विभिन्न प्रकाशनमा २०० बढी लेख–रचना प्रकाशित ।
* “महान जनविद्रोह” शीर्षकमा पार्टी पुनर्गठनयताको लेख–सङ्ग्रह प्रकाशन तयारी ।</text>
      <sha1>4y1wfz6nqapbpk07q4684ioa4e4401v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राणाकालीन दरबारहरू</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114157</id>
    <revision>
      <id>1366872</id>
      <parentid>1356854</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* दरबारहरू */</comment>
      <origin>1366872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19517" sha1="p49ppnxamtbhx3v2i5ql5i201n49s0f" xml:space="preserve">
[[चित्र:Simha_durbar.jpg|thumb| [[सिंहदरबार|सिंह दरबार]] ]]
'''नेपालको राणा दरबार महल''' को निर्माण [[राणा वंश|राणा शासक]]हरूद्वारा निजि तथा सरकारी भवनको रूपमा शासकहरूद्वारा निर्माण गरिएका थिए। नेपालमा राणा शासन  राणा शासन १०४ वर्षसम्म रह्यो र त्यस वर्माषसेमै्भम्य राही्नियाो निर्माण गरिए विशेष गरी प्रधानमन्त्री, उनको परिवार र अन्य उच्च-प्रतिष्ठित प्रतिष्ठानहरूले।  

समयमा राणाकालीन भव्य दरबारहरूलाई ''सेतो हात्ती'' भनिन्थ्यो। यी दरबारहरू विशाल क्षेत्रको केन्द्रमा खडा भयो जुन राणा शासकहरूले आम जनतामाथि आफ्नो प्रभुत्व देखाउन र आफ्ना ब्रिटिश मित्र र राणा साथीहरूलाई खुशी पार्न प्रयोग गर्थे। &lt;ref&gt;[http://www.thetaranights.com/singha-durbar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150729104111/http://www.thetaranights.com/singha-durbar/ |date=2015-07-29 }}.thetaranights.com. 29 May 2014. Retrieved on 2015-07-27.&lt;/ref&gt; बि.सं २००७ फागुन ७ मा [[राणा शासन]]को पतनपछि केही दरबारहरू सरकारी कार्यालय/ भवनहरूमा परिणत गरिए। अरू केहि दरबारहरू मालिकहरूद्वारा ध्वस्त गरीए र पुस्तकालयहरू, सङ्ग्रहालयहरू, होटेलहरू र सम्पदा परिसरहरूमा पुनर्निर्माण गरियो। &lt;ref name=&quot;PurushottamShamsher2007&quot;&gt;{{Cite book|last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=2007|title=Ranakalin Pramukh Atihasik Darbarharu|language=Nepali|location=|publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=978-9994611027}}&lt;/ref&gt; अझै पनि निजी स्वामित्वमा रहेका दरबारहरू ध्वस्त भएका छन् वा भग्नावशेषहरूमा छन्। सरकारी स्वामित्व भएको अधिकांश दरबारहरू मर्मत र पुनःस्थापना गरिएको छ। 
[[चित्र:Old_narayanhiti_palace.jpg|right|thumb| पुरानो नारायणहिटी दरबार १९२० ई. , जुन १९५८ई. ध्वस्त पारियो। ]]
[[चित्र:Rani_pokhari_ca_1950.jpg|thumb| काठमाडौँ धाराराको उत्तरमा सेतो राना दरबार - को आँखा दृश्य ]]
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|right|thumb| बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] ]]

== आधारभूत जानकारी ==
अधिकांश राणा दरबारहरू सेतो प्लास्टर लगाइएका छन्। य्यिनीहरूको निर्माण नवशास्त्रीय वास्तुकला वा बारोक युरोपेली वास्तु अनुसार गरिएका छन्।  छन्, र चारवटा पखेटाले बनेका छन् फ्रान्सेली विन्डोज, ग्रीसियन स्तम्भहरू, र धार्मिक र समारोहका उद्देश्यहरूको बीच बीचमा एउटा ठूलो आंगन। यी दरबारका आन्तरिक बीमहरू र स्तम्भहरू सल्ला [[खोटेसल्लो]]को काठले बनेका छन्। &lt;ref name=&quot;thetaranights.com&quot;&gt;http://www.thetaranights.com/baghdurbar-the-tiger-palace/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110140138/https://www.thetaranights.com/baghdurbar-the-tiger-palace/ |date=2019-01-10 }}&lt;/ref&gt; परम्परागत मोर्टार र सेतो प्लास्टरको साथसाथै ईंटहरू, निर्माणमा प्रयोग गरियो। कालो मासको दाल, गुड़, ईट्टाको धूलो, तोरी र चुनको धुलो मिश्रण सिमेन्टको रूपमा प्रयोग गरियो। गुल, कालो दाल, जूट, इँटको धूलो र चूनाको मिश्रण लाइम प्लास्टर (बज्र) प्लास्टरको मुख्य तत्त्व थियो किनकि यो नेपालमा शताब्दीयौंदेखि भएको थियो, मुख्यत: यसले ओसको बिरूद्ध राम्रो प्रतिरोध गर्छ। फ्लोरहरू पिठ्ठी, आयताकार आकारको साथ निर्माण गरिएको थियो, जसको माथि फल्याकहरू राखिएको थियो। यसले अन्तिम फ्लोरलाई अड्याउथ्यो, जसमा वर्गाकार स्लेट राखिएको थियो।  विदेशी प्रशिक्षित [[नेवार जाति|नेवार]] वास्आतुविदले प्रायः दरबारहरू डिजाईन गरेका थिए। &lt;ref name=&quot;PurushottamShamsher2007&quot;&gt;{{Cite book|last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=2007|title=Ranakalin Pramukh Atihasik Darbarharu|language=Nepali|location=|publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=978-9994611027}}&lt;/ref&gt; 

== दरबारहरू ==
[[चित्र:Rani_mahal.jpg|right|thumb| [[रानीमहल|रानी महल]] ]]
[[चित्र:Rani_Mahal,Palpa.jpg|thumb| रानी महल, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] ]]
[[चित्र:Shanker.jpg|right|thumb| लाजिम्पाट दरबार ]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Palace
!Commissioned By
!Date of Construction
!इन्जिनियर
!हालको अवस्था
|-
|[[थापाथली दरबार]]
|[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]
|Late 1700s-1860s
|Initial Unknown, Later by
[[रणशूर बिष्ट]] 
|[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]
|-
|[[सिंहमहल]]
[[थापाथली दरबार|Singha Mahal]]
|[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]
|1855 CE
|[[रणशूर बिष्ट]]
|[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]
|-
|चार बुर्जा दरबार
|[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]
|1855 CE
|[[रणशूर बिष्ट]]
|
|-
|गोल बैठक
|[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]
|1852
|[[रणशूर बिष्ट]]
|
|-
|[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|
|[[जोगबीर स्थापित]]
|[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]
|-
|[[लाल दरबार]], [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1890
|[[जोगबीर स्थापित]]
|होटल याक एण्ड यती
|-
|[[सेतो दरबार]], [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1893
|[[जोगबीर स्थापित]]
|वि सं १९९० मा ध्वस्त भएको
|-
|भाटभटेनी दरबार
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1893
|[[जोगबीर स्थापित]]
|
|-
|[[जावलाखेल दरबार]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1897
|[[जोगबीर स्थापित]]
|भुमि सुधार तथा व्यवस्था कार्यालय
|-
|पानी पोखरी दरबार
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1885
|[[जोगबीर स्थापित]]
|
|-
|[[फोहोरा दरबार]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1896/97
|[[जोगबीर स्थापित]]
|रिक्रिएसन सेन्टर
|-
|हात्तीसार दरबार
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|
|[[जोगबीर स्थापित]]
|चिनियाँ राजदुतको निवास
|-
|[[लाजिम्पाट दरबार]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1894
|[[जोगबीर स्थापित]]
|[[शंकर होटल|शङ्कर होटल]]
|-
|टंगाल दरबार
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1889
|[[जोगबीर स्थापित]]
|
|-
|[[आनन्द निकेतन]]
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|
|
|[[पुल्चोक क्याम्पस]]/ [[इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान]]
|-
|मुडुली दरबार
|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|1893/92
|अज्ञात
|
|-
|भाञ्जाराजाको दरबार
|Probably [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर जबरा]]
|अज्ञात
|अज्ञात
|[[जावलाखेल]] सेन्ट जेभियर स्कूल
|-
|[[सिंहदरबार]] 
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|1908
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय]]
|-
|[[केशरमहल]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[केसर पुस्तकालय|केशर पुस्तकालय]]
|-
|[[श्री दरबार]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|1927
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[मदन पुरस्कार पुस्तकालय]] र [[साझा यातायात]]को कार्यालय
|-
|[[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|1923
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपतिको कार्यालय]]
|-
|[[लक्ष्मी निवास]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|वि सं १९६२ (1905 ई.)
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|
|-
|[[हरिहर भवन]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[निजामति किताबखाना]], कृषि विभाग, [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|राष्ट्रिय पुस्तकालय]] र [[राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग]]
|-
|[[बबरमहल]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|[[महालेखापरीक्षकको कार्यालय (नेपाल)|महालेखा परीक्षकको कार्यालय]]
|-
|[[लक्ष्मी निवास]]
|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|1925
|[[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]]
|
|-
|[[ललिता निवास]]
|[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|
|[[डिल्लीजङ्ग थापा]]
|[[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]
|-
|मानभवन
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|कालीमाटी दरबार
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|नारायण भवन
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|सुरेन्द्र भवन
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|कालीमाटी दरबार
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|नारायण भवन
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|
|-
|शशी भवन
|[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]
|
|अज्ञात
|[[नेपालको प्रधान सेनापति]]को निवास
|-
|हिटी दरबार
|काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]]
|
|अज्ञात
|
|-
|[[बहादुर भवन]]
|[[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]
|
|अज्ञात
|[[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]
|-
|[[मनोहरा दरबार]]
|[[जगतजङ्ग राणा]]
|1879
|अज्ञात
|ध्वस्त
|-
|[[रानीमहल|रानीघाट महल]]
|[[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]
|1893
|अज्ञात
|
|-
|[[पाल्पा दरबार सङ्ग्रहालय|तानसेन दरवार]]
|प्रताप शमशेर जंगबहादुर राणा
|1927
|अज्ञात
|सरकारी कार्यालय
|-
|मिनभवन
|मीन शमशेर 
|अज्ञात
|अज्ञात
|
|-
|रवि भवन
|रवि शमशेर 
|अज्ञात
|अज्ञात
|
|-
|[[बाग दरबार]]
|[[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)|अमर सिंह थापा]] (सानुकाजी){{refn|Not to be confused with the better known commander of Gorkhali forces in the [[Gurkha War]] with the same name. The two Amar Singhs are differentiated by the qualifier Bada (greater) and Sanu (lesser).|group=note}}()
|
|अज्ञात
|[[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिकाको]] कार्यालय
|}

== २०७२ को भूकम्प ==
[[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को]]  भुकम्पको  परिणामस्वरूप धेरै बाँकी दरबारहरू ध्वस्त भए, विशेष गरी माटो-मोर्टार ईंट र चूना प्लास्टरले बनेको। 

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[दौडाहा|दौडाहा प्रणाली]]
* [[सिंहदरबार|सिंह दरबार]] 
* [[रानीमहल|रानी महल]] 

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{Reflist|group=note}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{राणाकालीन दरबारहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका भवनहरू]]
[[श्रेणी:राणाकालीन दरबारहरू| ]]
[[श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको राणाकालीन इतिहास|दरबार]]</text>
      <sha1>p49ppnxamtbhx3v2i5ql5i201n49s0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपिडिया:स्वतन्त्र लेख योग्य सम्भावित नेपाली महिलाहरूको सूची</title>
    <ns>4</ns>
    <id>120717</id>
    <revision>
      <id>1367024</id>
      <parentid>1366394</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>52294</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1367024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48251" sha1="qcqoo2zcp442428207i1g3ow6d261m8" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage &quot;ne&quot; }  MINUS {?item  wdt:P106 wd:Q10833314} }  GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count)
|columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item
|thumb=100
|links=red
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Article
! description
! व्यवसाय
! जन्म मिति
! देहान्त मिति
! तस्वीर
! item
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Shilshila Acharya]]
| 
| [[उद्यमी]]&lt;br/&gt;[[environmental scientist]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 20th century
| 
| [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q131389521|Q131389521]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[भूमिका गिरी]]
| एक नेपाली लोक गायिका हुन्
| [[गायक]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q94413431|Q94413431]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[सपना रोका मगर]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-10
| 
| 
| [[:d:Q102271811|Q102271811]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[गीता शाही]]
| नेपाली अभिनेत्री र मोडल
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-03
| 
| [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q37467229|Q37467229]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[दावा याङ्जुम शेर्पा]]
| नेपाली पर्वतारोही सहयोगी
| [[पर्वतारोही सहयोगी]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
| [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64406217|Q64406217]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[तेजश्री थापा]]
| मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता
| [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]&lt;br/&gt;[[अधिवक्ता]]&lt;br/&gt;[[लेखक]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-11-10
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-03-26
| 
| [[:d:Q62581438|Q62581438]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[शान्ति मिश्र]]
| नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९)
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[librarian]]&lt;br/&gt;[[अनुवादक]]&lt;br/&gt;[[lecturer]]&lt;br/&gt;[[historian]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-05-15
| [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q94508889|Q94508889]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[पेम्बा डोमा शेर्पा]]
| नेपाली हिमाल आरोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-07
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-22
| [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4357604|Q4357604]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]]
| 
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[कवि]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-30
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16013979|Q16013979]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]]
| नेपाली महिला पर्वतारोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| [[:d:Q27975671|Q27975671]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[सङ्गीता श्रेष्ठ]]
| नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-16
| 
| [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q56190200|Q56190200]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[उपासना सिंह ठकुरी]]
| 
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-20
| 
| 
| [[:d:Q61778826|Q61778826]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[सङ्गीता मगर]]
| नेपाली महिला अधिकारकर्मी
| [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1990s
| 
| 
| [[:d:Q63384810|Q63384810]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[सरस्वती चौधरी]]
| नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी
| [[sprinter]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-12
| 
| 
| [[:d:Q68973687|Q68973687]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[उषा शेरचन]]
| 
| [[कवि]]&lt;br/&gt;[[lyricist]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-22
| 
| [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q110983836|Q110983836]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[केल्साङ चुकी तेथोङ]]
| अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र कलाकार]]&lt;br/&gt;[[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11
| 
| [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q3194932|Q3194932]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]]
| नेपाली अधिराजकुमारी
| [[शाही सदस्य]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-20
| 
| 
| [[:d:Q4202325|Q4202325]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[नाङ्सल तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-28
| 
| 
| [[:d:Q18175685|Q18175685]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Srijana Regmi]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-28
| 
| 
| [[:d:Q23796629|Q23796629]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[करुणा भण्डारी]]
| नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-24
| 
| 
| [[:d:Q47089258|Q47089258]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[धनकुमारी बज्राचार्य]]
| कुमारी
| [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q68005618|Q68005618]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[सोनिया भट्ट]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-04
| 
| 
| [[:d:Q107456052|Q107456052]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[रेणु कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-19
| 
| 
| [[:d:Q3425614|Q3425614]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[चन्द्रकला थापा]]
| नेपाली खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-09-02
| 
| 
| [[:d:Q5071283|Q5071283]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[मिङ किपा]]
| नेपाली हिमाल आरोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| 
| [[:d:Q6864647|Q6864647]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[नगमा श्रेष्ठ]]
| मिस नेपाल प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-10
| 
| 
| [[:d:Q6958877|Q6958877]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Chandra Kumari Gurung]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| [[:d:Q16166617|Q16166617]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[देवु थापा]]
| ओलम्पिक जुडो खेलाडी
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-07
| 
| 
| [[:d:Q16215125|Q16215125]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Nimdoma Sherpa]]
| 
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
| 
| [[:d:Q16762305|Q16762305]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[दिलमाया कार्की]]
| नेपाली महिला खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-05&lt;br/&gt;1988-08-05
| 
| 
| [[:d:Q20895958|Q20895958]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[निशा रावल]]
| नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-11
| 
| [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q24678840|Q24678840]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Samita Bajracharya]]
| 
| [[schoolchild]]
| 
| 
| [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27990214|Q27990214]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Laxmi Kunwar]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-29
| 
| 
| [[:d:Q28718095|Q28718095]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[रोनाली अमात्य]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-18
| 
| [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]]
| [[:d:Q51757185|Q51757185]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Khandro Lhamo]]
| 
| [[चिकित्सक]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-30
| [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59877941|Q59877941]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]]
| नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर
| [[banker]]&lt;br/&gt;[[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-27
| 
| 
| [[:d:Q62570956|Q62570956]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Bandana Nepal]]
| 
| [[dancer]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
| 
| [[:d:Q96059398|Q96059398]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Sonika Manandhar]]
| 
| [[environmentalist]]&lt;br/&gt;[[programmer]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-17
| 
| [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q104420892|Q104420892]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[बेलमाया नेपाली]]
| 
| [[documentary filmmaker]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q109283523|Q109283523]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[रोशनी रसाइली]]
| नेपाली गायीका
| [[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-05
| 
| [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q120496223|Q120496223]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[प्रेक्ष्या शाह]]
| नेपाल शाह वंशीय सदस्य
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-19
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-12
| 
| [[:d:Q3910252|Q3910252]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[मोनी मुलेपती]]
| नेपाली महिला पर्वतारोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q6899850|Q6899850]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[सुष्मा जोशी]]
| नेपाली लेखिका
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[director]]&lt;br/&gt;[[कलाकार]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-26
| 
| [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7648973|Q7648973]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[बिभाश्वरी राई]]
| नेपाली महिला खेल सुटर
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-25
| 
| 
| [[:d:Q11854223|Q11854223]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[सोफिया शाह]]
| पौडी खेलाडी
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-09
| 
| 
| [[:d:Q16239784|Q16239784]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[मणिकला राई]]
| नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक
| [[अल्ट्राम्याराथन धावक]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-27
| 
| [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20127296|Q20127296]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Princess Shanti Singh of Nepal]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-20
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| [[:d:Q21009742|Q21009742]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Princess Jayanti of Nepal]]
| 
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-04
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| [[:d:Q21009741|Q21009741]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[सोनी राजभण्डारी]]
| मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| 
| [[:d:Q23883481|Q23883481]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Raj Kumari Pandey]]
| 
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-13
| 
| 
| [[:d:Q29995877|Q29995877]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[प्रिया सिग्देल]]
| सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-08
| 
| 
| [[:d:Q51756966|Q51756966]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[कञ्चन अमात्य]]
| महिला मानव अधिकारकर्मी
| [[social entrepreneur]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| 
| 
| [[:d:Q53870564|Q53870564]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[प्रदिप्ता अधिकारी]]
| नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-03
| 
| 
| [[:d:Q64009491|Q64009491]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Shova Kumari Lama]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-17
| 
| [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015981|Q64015981]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[करिमा बेगम]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-23
| 
| [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64063158|Q64063158]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[रुबी कर्ण]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-06
| 
| [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64133042|Q64133042]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Prashna Shakya]]
| 
| [[गायक]]
| 
| 
| [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]]
| [[:d:Q64746550|Q64746550]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[हसिमा खातुन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911139|Q67911139]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[सृजना सुब्बा]]
| नेपाली अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q93439703|Q93439703]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[गिता राना]]
| 
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-10
| 
| 
| [[:d:Q106003615|Q106003615]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Sanu Siva]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
| [[:d:Q107026786|Q107026786]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Manita Shrestha Pradhan]]
| 
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-01
| 
| 
| [[:d:Q127690896|Q127690896]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[सम्पदा घिमिरे]]
| नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता
| [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[marketer]]&lt;br/&gt;[[climate activist]]&lt;br/&gt;[[योगिनी]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
| 
| [[:d:Q130289252|Q130289252]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Luna Luitel]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-03
| 
| [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q136031827|Q136031827]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[जनक कुमारी चालिसे]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6150649|Q6150649]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[देविका बन्दना]]
| नेपाली गायिका
| [[गायक]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16197783|Q16197783]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[नयना शाक्य]]
| ओलम्पिक पौडी खेलाडी
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| 
| 
| [[:d:Q16222041|Q16222041]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[सम्पदा मल्ल]]
| 
| [[चलचित्र निर्माता]]&lt;br/&gt;[[लेखक]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-19
| 
| 
| [[:d:Q16231931|Q16231931]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Supriya Maskey]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-17
| 
| 
| [[:d:Q16240366|Q16240366]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Lily Thapa]]
| 
| [[अभियानी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16886068|Q16886068]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-11
| 
| 
| [[:d:Q19661026|Q19661026]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[सीता कुमारी राई]]
| नेपाली खेलाडी
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-16
| 
| 
| [[:d:Q19830111|Q19830111]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Princess Princep Shah of Nepal]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-16
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-22
| 
| [[:d:Q21070386|Q21070386]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[सुशीला सिंह]]
| 
| [[न्यायाधीश|न्यायधिश]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-22
| 
| [[:d:Q21459157|Q21459157]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[Nilu Doma Sherpa]]
| 
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-01
| [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]]
| [[:d:Q23769975|Q23769975]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[बिनिता बराल]]
| 
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-08
| 
| [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27924720|Q27924720]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]]
| 
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q31314642|Q31314642]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[देवीमाया पनेरू]]
| नेपाली महिला धावक
| [[sprinter]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-25
| 
| 
| [[:d:Q32381507|Q32381507]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[Tisa Shakya]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-02-04
| 
| 
| [[:d:Q33320546|Q33320546]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[कान्छीमाया कोजु]]
| नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी
| [[खेलकुद विज्ञ]]&lt;br/&gt;[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-03
| 
| 
| [[:d:Q42667977|Q42667977]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[पार्वती थापा]]
| नेपाली महिला खेल सुटर
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| [[:d:Q43120853|Q43120853]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[दुर्गा पौडेल]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-21
| 
| 
| [[:d:Q44783325|Q44783325]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[सुजाता परियार]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-15
| 
| 
| [[:d:Q44802020|Q44802020]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[सिता देवी यादव]]
| संबिधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q45086943|Q45086943]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[सोभा आले]]
| नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-29
| 
| 
| [[:d:Q47087984|Q47087984]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[अनिता श्रेष्ठ]]
| नेपाली खेल सुटर
| [[खेलकुद विज्ञ]]&lt;br/&gt;[[खेल सुटर]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q48869417|Q48869417]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Nishma Gurung]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-11
| 
| 
| [[:d:Q48869749|Q48869749]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[रमा सिंह]]
| नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी
| [[फुटबल खेलाडी]]
| 
| 
| [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q51655395|Q51655395]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[शशिला महर्जन]]
| नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री
| [[biochemist]]&lt;br/&gt;[[biotechnologist]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q51845108|Q51845108]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Anju Kumari]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-12
| 
| [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015754|Q64015754]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[भीमा यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-29
| 
| [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64039326|Q64039326]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[निलम देवी भुमिहारनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-08
| 
| [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64117314|Q64117314]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[शशिकला दाहाल]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-28
| 
| 
| [[:d:Q66486498|Q66486498]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[अनिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-13
| 
| 
| [[:d:Q67867869|Q67867869]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[असिया देवी थरुनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-13
| 
| 
| [[:d:Q67868468|Q67868468]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[गीता कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
| [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67871177|Q67871177]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[जगतारेण देवी सुडिन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911690|Q67911690]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[मन्जु कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q67915651|Q67915651]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[मन्जु कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-11
| 
| 
| [[:d:Q67915719|Q67915719]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Chandra Kala Lamgade]]
| 
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]&lt;br/&gt;[[javelin thrower]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-10
| 
| 
| [[:d:Q80046291|Q80046291]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[रानी कुमारी तिवारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-26
| 
| 
| [[:d:Q105942772|Q105942772]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Surita Kumari Shah]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| 
| 
| [[:d:Q105942922|Q105942922]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]]
| 
| [[किसान|कृषक]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-25
| [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-&quot;Gyani Maiya&quot; (2019 documentary).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q106811256|Q106811256]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Sarita Neupane]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q107026755|Q107026755]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Chandra Kanta Devi Malla]]
| 
| [[शिक्षक]]&lt;br/&gt;[[educator]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| [[:d:Q109332415|Q109332415]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Saru Limbu]]
| 
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-06
| 
| 
| [[:d:Q113040053|Q113040053]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Sabita Dangol]]
| 
| [[कलाकार]]&lt;br/&gt;[[चित्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q116250871|Q116250871]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Bidya Chamling Rai]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117471294|Q117471294]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Indu Kadariya]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q123382520|Q123382520]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Sony Pakhrin]]
| 
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-02
| 
| 
| [[:d:Q131698540|Q131698540]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Sahara Sharma]]
| 
| [[चलचित्र निर्माता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q139583451|Q139583451]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[सुजना श्रेष्ठ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-05
| 
| 
| [[:d:Q1342014|Q1342014]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[सारा देवी तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-06-04
| 
| 
| [[:d:Q2224151|Q2224151]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[अमिशा बस्नेत]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-19
| 
| 
| [[:d:Q4746814|Q4746814]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[सरिता श्रेष्ठ]]
| नेपाली चिकित्सक
| [[चिकित्सक]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-07
| 
| [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4794239|Q4794239]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[दामा कुमारी शर्मा]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5211861|Q5211861]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[धर्मशिला चापागाईं]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-18
| 
| 
| [[:d:Q5269249|Q5269249]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[दुर्गा कुमारी बि.क]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5316379|Q5316379]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[हसिना मिया]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5679156|Q5679156]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[जुन कुमारी रोका]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6311490|Q6311490]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[लीला कुमारी भण्डारी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6547472|Q6547472]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[निलम केसी खँड्का]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7036868|Q7036868]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[फूलमाया क्याप्छाकी]]
| 
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-24
| 
| 
| [[:d:Q7187340|Q7187340]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[फूलमती देवी चौधरी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7188331|Q7188331]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7261334|Q7261334]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[रेनु चन्द]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7313568|Q7313568]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[रुपा सोसी चौधरी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7380185|Q7380185]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[सदिच्छा श्रेष्ठ]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-23
| 
| 
| [[:d:Q7397907|Q7397907]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[सरला रेग्मी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7423017|Q7423017]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[सबकी देवी दास तात्मा]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7442335|Q7442335]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[सीतादेबी बौडेल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7531571|Q7531571]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7648977|Q7648977]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[उर्मिला अर्याल]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7900743|Q7900743]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[सरिता डङ्गोल]]
| नेपाली चित्रकार
| [[चित्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q11305353|Q11305353]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[योग माया]]
| नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका
| [[अभियानी]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
| [[:d:Q12011003|Q12011003]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[अप्साना गिरी]]
| नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी
| [[Esperantist]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-21
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-02
| 
| [[:d:Q12345243|Q12345243]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[मिनाक्षी झा]]
| संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-07
| 
| 
| [[:d:Q13184904|Q13184904]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[काशी पौडेल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16191006|Q16191006]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[सलमा खातुन मिकरानी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-25
| 
| 
| [[:d:Q16215941|Q16215941]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[रुना प्रधान]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-05
| 
| 
| [[:d:Q16223375|Q16223375]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[लिला कुमारी बगाले सोमई]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16239920|Q16239920]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[Sarita Gurung]]
| 
| [[philanthropist]]&lt;br/&gt;[[सामाजिक कार्यकर्ता]]
| 
| 
| [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16256873|Q16256873]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-01
| 
| [[:d:Q17385735|Q17385735]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[राधा ज्ञवाली]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| 
| [[:d:Q17386003|Q17386003]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[निज्मा खुतान]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q17386175|Q17386175]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[शिक्षा श्रेष्ठ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-09
| 
| 
| [[:d:Q18171093|Q18171093]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[पुनम गुरुङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-10-17
| 
| 
| [[:d:Q18175684|Q18175684]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[Shashi Kumary Adhikary]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q19917629|Q19917629]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[पूर्ण शोभा चित्रकार]]
| नेपाली महिला शान्तिकर्मी
| 
| 
| 
| [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q19921542|Q19921542]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[Indu Devi Thapaliya]]
| 
| [[Esperantist]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-20
| 
| [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20479334|Q20479334]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[Nirjala Tamrakar]]
| 
| [[sport cyclist]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-24
| 
| [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q24898424|Q24898424]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Bhagawati Khatri]]
| 
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| 
| [[:d:Q27907431|Q27907431]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[रोजिना श्रेष्ठ]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-19
| 
| [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q30110052|Q30110052]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[सहारा बस्नेत]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| 
| 
| [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q30110208|Q30110208]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]]
| संबिधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q44148576|Q44148576]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[रञ्जु कुमारी झा]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-07
| 
| [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q44271483|Q44271483]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[निर्जला राउत]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-13
| 
| 
| [[:d:Q44274982|Q44274982]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-03
| 
| 
| [[:d:Q44279370|Q44279370]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[दुलारी देवी]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-03-23
| 
| [[:d:Q44789020|Q44789020]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[ईश्वरी न्यौपाने]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q45004136|Q45004136]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[शोभा गौचन]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-18
| 
| 
| [[:d:Q46902413|Q46902413]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[सरस्वती कुमारी चौधरी]]
| नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-28
| 
| 
| [[:d:Q47087995|Q47087995]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[Rejina Uprety]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र निर्माता]]
| 
| 
| [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]]
| [[:d:Q47464928|Q47464928]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[स्नेहा श्रेष्ठ]]
| 
| [[basketball player]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-01&lt;br/&gt;1995-01-21
| 
| 
| [[:d:Q50717791|Q50717791]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Thinley Lhamo]]
| 
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q54958039|Q54958039]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Sabita Rajbhandari]]
| 
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q56318222|Q56318222]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[सुवेक्षा खड्का]]
| नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59656231|Q59656231]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[नैनकला ओझा]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q66370970|Q66370970]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Bodhmaya Kumari Yadav]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q66391512|Q66391512]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[विना पोखरेल]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q66606785|Q66606785]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[कलिला खातुन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q66659072|Q66659072]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[थारु, शिवानी सिंह]]
| 
| [[television presenter]]&lt;br/&gt;[[उपन्यासकार]]&lt;br/&gt;[[पत्रकार]]&lt;br/&gt;[[नाटककार]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q66860332|Q66860332]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[बबिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-18
| 
| 
| [[:d:Q67868805|Q67868805]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[Bechi Lungeli]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-28
| 
| 
| [[:d:Q67869573|Q67869573]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[चमेली देवी दास]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-07
| 
| 
| [[:d:Q67870449|Q67870449]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Fuliya Devi Saday]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-03
| 
| 
| [[:d:Q67871104|Q67871104]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[किरण कुमारी राई]]
| नेपाल राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-01
| 
| 
| [[:d:Q67915184|Q67915184]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[निरा कुमारी शाह]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-12
| 
| 
| [[:d:Q67935365|Q67935365]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[दिलकुमारी रावल थापा]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q69524324|Q69524324]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[केशरी चौधरी]]
| नेपाली महिला खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-25
| 
| 
| [[:d:Q96249806|Q96249806]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[शेषकला पाण्डे]]
| समाजसेवी
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q106205604|Q106205604]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]]
| 
| [[photographer]]&lt;br/&gt;[[photojournalist]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q109324620|Q109324620]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[पल्पसा डङ्गोल]]
| नेपाली अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109389899|Q109389899]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Monalisha Khamboo]]
| 
| [[chess player]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| [[:d:Q109419600|Q109419600]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[आशा मगराती]]
| नेपाली कलाकार
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[casting director]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र निर्माता]]&lt;br/&gt;[[पटकथाकार]]
| 
| 
| [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q110620940|Q110620940]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[Kamala Panta]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q110700869|Q110700869]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[Kamala Sen-Khatri]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q113585474|Q113585474]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[Nirmala Sharma]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[पत्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-29
| 
| [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q113729137|Q113729137]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[Kanta Rizal]]
| 
| [[diplomat]]
| 
| 
| [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q115764140|Q115764140]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[लक्ष्मी तिवारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q115857024|Q115857024]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[Chanda Karki]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]]
| [[:d:Q115857184|Q115857184]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[Maya Panta]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117471297|Q117471297]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[Sabina Bajagain]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117824504|Q117824504]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[Nilam Karn]]
| 
| [[banker]]&lt;br/&gt;[[Wikimedian]]&lt;br/&gt;[[Wikipedian]]
| 
| 
| [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q121503206|Q121503206]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[सुनमाया बुढा]]
| नेपाली महिला धाविका
| [[धावक]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
| 
| [[:d:Q123690167|Q123690167]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Sheila Dixit Karki]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q123945408|Q123945408]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[Nimsari Rajbanshi]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q124006702|Q124006702]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[बबिना भट्टराई]]
| नेपाली गायिका
| [[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-17
| 
| [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q124396920|Q124396920]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[बन्दना झाँगड]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q128784714|Q128784714]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[शुक माया तामाङ]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-09
| 
| [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q130266573|Q130266573]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Ashmina Ranjit]]
| 
| [[interdisciplinary artist]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| 
| [[:d:Q133226301|Q133226301]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]]
| 
| [[मनोरञ्जनकर्ता]]&lt;br/&gt;[[contemporary folk singer]]&lt;br/&gt;[[रेडियो व्यक्तित्व]]&lt;br/&gt;[[समाचार प्रस्तोता]]&lt;br/&gt;[[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[गायक]]
| 
| 
| [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q133759654|Q133759654]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[पुष्पा कुमारी चौधरी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[Auxiliary nurse midwife]]&lt;br/&gt;[[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-20
| 
| 
| [[:d:Q138664900|Q138664900]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[गौरी कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-19
| 
| 
| [[:d:Q138798005|Q138798005]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[नीतिमा भण्डारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-17
| 
| 
| [[:d:Q138798022|Q138798022]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>qcqoo2zcp442428207i1g3ow6d261m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाल सुपर लिग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122328</id>
    <revision>
      <id>1366913</id>
      <parentid>1283437</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T18:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Narayani_Stadium_Birgunj.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Xtamata|]] को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1366913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16221" sha1="rowttwt62i8rqz0z8wdgvcretidk1cn" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालको एक व्यावसायिक फुटबल लिग}}
{{Infobox football league
| name       = नेपाल सुपर लिग&lt;br&gt;Nepal Super League
| image      = नेपाल सुपर लिग.png
| country    = नेपाल
| organisers = नेपाल स्पोर्ट्स एन्ड इभेन्ट्स म्यानेजमेन्ट  &lt;br/&gt; [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]
| confed     = [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]] 
| founded    = २०७८ वैशाख ११
| levels     = १
| teams      = ७
| domest_cup = 
| league_cup = 
| confed_cup = 
| champions  = [[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]] (दोस्रो उपाधि) &lt;br/&gt;([[नेपाल सुपर लिग २०८१-२०८२|२०८१-२०८२]])
| most_successful_club = [[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]]&lt;br/&gt;(दुई उपाधि)
| top_goalscorer = 
| tv       = [[हिमालय टेलिभिजन]]
| website  = [https://www.nepalsuperleague.com/ nepalsuperleague.com]
| current  = [[नेपाल सुपर लिग २०८१-२०८२]]
}}

'''नेपाल सुपर लिग''' [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]को प्राविधिक सहयोगमा नेपाल स्पोर्ट्स एण्ड इभेन्ट्स म्यानेजमेन्टले आयोजना गरेको नेपालकै पहिलो व्यावसायिक फ्रेन्चाइजमा आधारित फुटबल लिग हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सुरु हुँदै फुटबलको सुपर लिग, ललितपुर र काठमाडौं स्पर्धा गर्दै|युआरएल=https://gorkhapatraonline.com/amp/football/2021-04-24-36155|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=गोरखापत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}&lt;/ref&gt; [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] र [[नेपाल राष्ट्रिय लिग]] गरी यो नेपाली फुटबलको तीन शीर्ष प्रमुख फुटबल प्रतियोगिताहरू मध्ये एक हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल सुपर लिग आजदेखि, नेपाल फुटबलमा नयाँ प्रयोग हुँदै|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/948143|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}&lt;/ref&gt;

पहिलो संस्करणको प्रतियोगिता २०७८ वैशाख ११ गते देखि २०७८ जेठ १ सम्म, त्रिपुरेश्वरको [[दशरथ रङ्गशाला]]मा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल सुपर लिग : नयाँ अध्यायको सुरुआत|युआरएल=https://ekantipur.com/sports/2021/04/24/161923098779159603.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}&lt;/ref&gt; यस प्रतियोगितामा कुल ७ टोलीहरूले भाग लिएका थिए।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोभिड नेपाल: कोरोना भाइरस महामारीमा चम्किएको नेपाल सुपर लीग फुटबल|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-57023726.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}&lt;/ref&gt;

== टोलीहरू ==
=== वर्तमान ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!टोली
!अवस्थिति
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[काठमाडौँ रेजर्स फुटबल क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[काठमाडौँ]], [[बागमती प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[ललितपुर सिटी फुटलब क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]], [[बागमती प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[चितवन फुटबल क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[बागमती प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[पोखरा थन्डर्स]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[गण्डकी प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[बुटवल लुम्बिनी फुटबल क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[लुम्बिनी प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[धनगढी फुटबल क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]], [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[झापा फुटबल क्लब]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[झापा जिल्ला|झापा]], [[कोशी प्रदेश]]
|}

=== साविकका टोलीहरू ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!टोली
!अवस्थिति
|-
|[[वीरगन्ज युनाइटेड फुटबल क्लब]]
|[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]], [[मधेश प्रदेश]]
|-
|[[स्पोर्टिङ इलाम फुटबल क्लब]]
|[[इलाम नगरपालिका|इलाम]], [[कोशी प्रदेश]]
|-
|[[विराटनगर सिटी पुटबल क्लब]]
|[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[कोशी प्रदेश]]
|}

== आयोजना                                        ==
[[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]को प्राविधिक सहयोगमा नेपाल खेलकुद तथा इभेन्ट म्यानेजमेन्टद्वारा यस लिगको आयोजना गरिएको हो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=गोविनदराज नेपाल|शीर्षक=नेपाल सुपर लिग फुटबल वैशाख ११ देखि, कसरी खेलाइन्छ ?|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2021/03/937947|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}&lt;/ref&gt;

== रङ्गशाला ==
सबै खेलहरू [[दशरथ रङ्गशाला]]मा खेलाइएको थियो।

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
| {{location map+|Nepal|float=centre|width=500|caption=|places=
{{location map~|Nepal|lat=27.7|long=85.333333|label='''[[काठमाडौँ]]'''|position=right}}{{location map~|Nepal|lat=28.2096|long=83.9856|label='''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]'''|position=left}}{{location map~|Nepal|lat=27.0449|long=84.8672|label='''[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]'''|position=left}}{{location map~|Nepal|lat=27.6866|long=83.4323|label='''[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]'''|position=left}}{{location map~|Nepal|lat=26.4525|long=87.2718|label='''[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]'''|position=left}}{{location map~|Nepal|lat=28.6852|long=80.6216|label='''[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]'''|position=right}}{{location map~|Nepal|lat=27.6588|long=85.3247|label='''[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]'''|position=left}}
{{location map~|Nepal|lat=26.5455|long=87.8942|label='''[[झापा जिल्ला|झापा]]'''|position=bottom}}
{{location map~|Nepal|lat=26.9225|long=87.8942|label='''[[इलाम जिल्ला|इलाम]]'''|position=left}}
{{location map~|Nepal|lat=27.5291|long=84.3542|label='''[[चितवन जिल्ला|चितवन]]'''|position=left}}
}}

|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
![[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]
![[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]
![[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]
![[काठमाडौँ]]
![[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]
|-
|धनगढी रङ्गशाला
|एन्फा टेक्निकल सेन्टर
|[[पोखरा रङ्गशाला]]
| [[दशरथ रङ्गशाला]]
|[[सहिद रङ्गशाला]]
|-
|क्षमता: '''१०,०००'''
|क्षमता: '''५,०००'''
|क्षमता: '''१६,५००'''
|क्षमता: '''१५,०००'''
|क्षमता: '''१५,०००'''
|-
|टोली: [[धनगढी फुटबल क्लब|धनगढी]]
|टोली: [[बुटवल लुम्बिनी फुटबल क्लब|बुटवल लुम्बिनी]]
|टोली: [[पोखरा थन्डर्स]]
|टोली: [[काठमाडौँ रेजर्स फुटबल क्लब|काठमाडौँ रेजर्स]]
|टोली:[[विराटनगर सिटी फुटबल क्लब|विराटनगर सिटी]]
|-
|
|
|[[File:Pokhara Stadium 2022.jpg|frameless]]
|[[File:Dasharath stadium of Kathmandu 3 23 27 824000 PM.jpeg|frameless]]
|[[File:Sahid Rangasala-.jpg|frameless]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+
![[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]
![[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]
![[इलाम नगरपालिका|इलाम]]
![[झापा जिल्ला|झापा]]
![[चितवन जिल्ला|चितवन]]
|-
|[[नारायणी रङ्गशाला]]
|[[च्यसल रङ्गशाला]]
|[[माई भ्याली मैदान]]
|[[डोमलाल राजवंशी मैदान]]
|[[कृष्णपुर खेलकुद मैदान]]
|-
|क्षमता: '''१५,०००'''
|क्षमता: '''१०,०००'''
|क्षमता: '''५,०००'''
|क्षमता: '''२,०००'''
|क्षमता: -
|-
|टोली: [[वीरगन्ज युनाइटेड फुटबल क्लब|वीरगन्ज युनाइटेड]]
|टोली: [[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब]]
|टोली: [[स्पोर्टिङ इलाम फुटबल क्लब]]
|टोली: [[झापा फुटबल क्लब]]
|टोली: [[चितवन फुटबल क्लब]]
|-
| 
|
|
|
| -
|}

== विजेताहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!संस्करण
!सत्र
!विजेता
!{{nowrap|उप–विजेता}}
!{{nowrap|तेस्रो स्थान}}
!{{nowrap|शीर्ष गोलकर्ता}}
|-
|'''पहिलो'''
|[[नेपाल सुपर लिग २०७८|२०७८]]
|'''[[काठमाडौँ रेजर्स फुटबल क्लब|काठमाडौँ रेजर्स]] '''
|[[धनगढी फुटबल क्लब|धनगढी]]
|[[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]]
|{{flagicon|CMR}} मेसौके ओलोमोउ
|-
|'''दोस्रो'''
|{{nowrap|[[नेपाल सुपर लिग २०८०|२०८०]]}}
|'''[[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]] '''
|[[धनगढी फुटबल क्लब|धनगढी]]
|[[पोखरा थन्डर्स]]
|{{flagicon|NGR}} इमोह इजेकेल
|-
|'''तेस्रो'''
|{{nowrap|[[नेपाल सुपर लिग २०८१-२०८२|२०८१–२०८२]]}}
|[[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]]
|[[पोखरा थन्डर्स]]
|[[धनगढी फुटबल क्लब|धनगढी]]
|{{flagicon|Lebanon}} [[अहमद हिजाजी]]
|}

== टोली अनुसार प्रदर्शन ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!टोली
!उपाधिहरू
!{{nowrap|उप–विजेता}}
!विजेता बनेको संस्करण
!{{nowrap|उप–विजेता}} संस्करण
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[ललितपुर सिटी फुटबल क्लब|ललितपुर सिटी]]
|२
|{{NA}}
|[[नेपाल सुपर लिग २०८०|२०८०]], [[नेपाल सुपर लिग २०८१-२०८२|२०८१-२०८२]]
|{{NA}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{nowrap|[[काठमाडौँ रेजर्स फुटबल क्लब|काठमाडौँ रेजर्स]]}}||१
|{{NA}}
|[[नेपाल सुपर लिग २०७८|२०७८]]
|{{NA}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|[[धनगढी फुटबल क्लब|धनगढी]]
|{{NA}}
|२
|{{NA}}
|[[नेपाल सुपर लिग २०७८|२०७८]], [[नेपाल सुपर लिग २०८०|२०८०]]
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{nowrap|[[पोखरा थन्डर्स]]}}
|{{NA}}
|१
|{{NA}}
|[[नेपाल सुपर लिग २०८१-२०८२|२०८१-२०८२]]
|}

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
*[[नेपाल राष्ट्रिय लिग]]
*[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]
*[[नेपालमा फुटबल]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपाल सुपर लिगका टोलीहरू}}

[[श्रेणी:नेपाल सुपर लिग]]
[[श्रेणी:नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू]]</text>
      <sha1>rowttwt62i8rqz0z8wdgvcretidk1cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123059</id>
    <revision>
      <id>1366868</id>
      <parentid>1318790</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* पृष्ठभूमि */</comment>
      <origin>1366868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16626" sha1="ja8gk0c1gbnp18qxg9q8hgwlkwst4j2" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७४
| image =
| fromdate = ३ पुष २०७४
| todate = १५ पुष २०७४
| administrator = इपिएल प्रालि
| cricket format = [[ट्वान्टी२०]]
| tournament format = [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] र प्लेअफ
| host = {{flagcountry|Nepal}}
| champions = विराटनगर वरियर्स &lt;ref name=उपाधि&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इपिएल दोस्रो संस्करणको उपाधि विराटनगरलाई|युआरएल=https://www.ligligkhabar.com/archives/823|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लिगलिग खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}&lt;/ref&gt;''(प्रथम उपाधि)''
| runner ups = भैरहवा ग्लाडिटियर्स
| participants = ६
| matches = १९
| player of the series = *[[बाबर हयात]] (वरियर्स); (३१८ रन ) 
| most runs = *[[बाबर हयात]] (वरियर्स); (३१८)
| most wickets = *[[इसरुल्लाह]] (राइनोज); (१२)
*[[वसन्त रेग्मी]] (वरियर्स); (१२)
| website = {{URL|http://eplt20.com.np/}}
| previous_year = २०७३
| previous_tournament = एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७३
| next_year = २०७५
| next_tournament = एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७५
| imagesize = 200px
}}
''' एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७४''' नेपाली घरेलु क्रिकेट प्रतियोगिता [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]को दोस्रो संस्करण थियो। यसको प्रायोजक टिभिएस भएका कारण यसको नाम '''टिभिएस एभरेष्ट प्रिमियर लिग''' राखिएको थियो। यो नेपालमा व्यावसायिक पुरुष घरेलु ट्वान्टी–२० क्रिकेट प्रतियोगिता थियो। यो प्रतियोगिता २०७४ पुष ३ देखि २०७४ पुष १५ सम्म आयोजना गरिएको थियो। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wicketnepal.com/lalitpur-patriots-talent-hunt-wn017/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704124756/https://wicketnepal.com/lalitpur-patriots-talent-hunt-wn017/|url-status=dead|archive-date=4 July 2018|title=खेल्ने हो ईपीएल ? ललितपुर प्याट्रियट्सले खेलाडी चुन्न ट्यालेन्ट हन्ट गर्दै|website=विकेट नेपाल|accessdate=7 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704124756/https://wicketnepal.com/lalitpur-patriots-talent-hunt-wn017/ |date=4 July 2018 }}&lt;/ref&gt;प्रतियोगितामा ६ टोलीहरूले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए र तिनीहरूको नाम [[नेपालका सहरहरूको सूची|नेपालका प्रमुख सहरहरू]]मा आधारित थियो।

प्रतियोगिता अवधिभर विराटनगर वारियर्स अपराजित रहेको थियो। फाइनलमा भैरहवा ग्लाडियटर्सलाई १ रनले पराजित गरेपछि टोली विजेता बनेको थियो। बाबर हयात सर्वाधिक रन बनाउने र प्रतियोगिताको सर्वाधिक छक्का प्रहार गर्ने खेलाडी बनेका थिए। भैरहवा ग्लाडियटर्सका लागि केही खेलमा राम्रो प्रदर्शन गरेकोमा [[रोहितकुमार पौडेल]] सर्वाधिक मूल्यवान खेलाडीका रुपमा पुरस्कृत भएका थिए। प्रतियोगितामा इसरारुल्लाह र [[वसन्त रेग्मी]]ले १२ विकेट लिएका थिए।

== पृष्ठभूमि ==

इपिएल प्रालिले २०७४ साउन १५ मा काठमाडौँको [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] स्थित [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]को दोस्रो संस्करणको घोषणा गरेको थियो। एभरेष्ट प्रिमियर लिगका संस्थापक आमिर अख्तरले प्रतियोगिताको विजेतालाई २ लाख १० हजार रुपैयाँ पुरस्कार राशिको खुलासा गरेका थिए। उनले भाग लिने टोलीको नाम सहरहरूमा आधारित हुने घोषणा पनि गरेका थिए। प्रतियोगिताको लोगो नेपाली राष्ट्रिय टोलीका पूर्व कप्तान [[पारस खड्का]] र मुख्य प्रशिक्षक [[जगत टमटा|जगत टमाटा]]ले समारोहमा अनावरण गरेका थिए।

== खेलाडी छनोट ==

दिपेन्द्र सिंह ऐरी, [[शक्ति गौचन]], सोमपाल कामी, [[पारस खड्का]], [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]] र शरद भेसावकरलाई प्रत्येक टिमले छनोट अघि नै प्रमुख खेलाडीका रूपमा नामित गरेका थिए। प्रत्येक टोलीले १ लाख रुपैयाँ खर्च गर्न पाउने व्यवस्था मिलाइएको थियो। लिलामी २०७४ कात्तिक १७ मा सम्पन्न भएको थियो र ६० खेलाडी (प्रत्येक टोलीलाई १०) को रूपमा वर्गीकरण गरिएको थियो। सर्वाधिक रु.१,७५,००० बोली रहेको लिलामीमा बिनोद भण्डारी, [[करन केसी|करण केसी]], [[सन्दीप लामिछाने]] र आरिफ शेख महँगा खेलाडीको रूपमा रहेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/29452/|title=Everest Premier League’s auction held|website=Myrepublica.com|accessdate=21 November 2017}}&lt;/ref&gt;
==स्थान==
{{location map+|Nepal|float=left|width=290|caption= [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान]]मा सबै खेलको आयोजना गरिएको थियो।|places=
{{location map~|Nepal|label=&lt;small&gt;[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]&lt;/small&gt;|position=right|lat=27.678060|long=85.290161}}
}}
{{Clear}}

==टोली==
प्रत्येक टोलीमा १५ जना खेलाडीहरू थिए। प्रत्येक टोलीले १० खेलाडीलाई लिलामी मार्फत खरिद गरेका थिए। आ-आफ्नो सहरका प्रत्येक टोलीले आफ्नो टोलीमा एक युवा खेलाडी प्राप्त गर्नका लागि प्रतिभाको खोजी गरेका थिए। त्यसैगरी टोलीमा कम्तिमा तीन जना विदेशी खेलाडी आ–आफ्नो पक्षमा परेका थिए।

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=330 | भैरहपा ग्ल्याडियटर्स 
! width=330 | विराटनगर वारियर्स 
! width=330 | चितवन टाइगर्स 
! width=330 | काठमाडौं किङ्स ११
! width=330 | ललितपुर प्याट्रिओट्स 
! width=330 | पोखरा राइनोज
|-
|valign=top|
*[[शरद भेष्वाकर|शरद भेषावकर]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]])
*[[प्रदीप ऐरी]]
*'''पुनीत विष्ट'''
*अभिनाश बोहरा
*भुवन कार्की
*कृष्ण कार्की 
*प्रकाश केसी 
*'''पुनीत मेहरा'''
*[[रोहितकुमार पौडेल]] 
*हरिशंकर साह
*'''प्रथम सलुन्के'''
*[[आरिफ शेख]]
*''हरजीत सिंह ''
*दिपेश श्रेष्ठ 
*भुपेन्द्र थापा
*''' राहुल यादव'''
|valign=top|
*[[पारस खड्का]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]])
*'''साहन अडिसा'''
*आकाश विष्ट
*रामनरेश गिरी
*'''बाबर हायात'''
*[[अविनाश कर्ण]]
*''दिपेश कडेल''
*[[करन केसी]]
*प्रनित थापामगर 
*सुमित महर्जन 
*'''अंशुमन राथ'''
*[[वसन्त रेग्मी ]]
*अनिल साह
*आसिफ शेख
*पुष्प थापा
|valign=top|
*[[पृथु बास्कोटा]] (कप्तान)
*[[दीपेन्द्र सिंह ऐरी]]
*कमल सिंह ऐरी
*शहब आलम
*[[ललित सिंह भण्डारी|ललित भण्डारी]]
*सुनम गौतम
*'''प्रविण गुप्ता'''&lt;ref&gt;http://narayanionline.com/np/?p=93519&lt;/ref&gt;
*योगेन्द्र कार्की 
*'''शवेज खान'''
*'''प्रमेश कुमार '''
*अनिल मण्डल&lt;ref&gt;http://www.news24nepal.tv/2017/12/08/215835 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210204659/http://www.news24nepal.tv/2017/12/08/215835 |date=2017-12-10 }}&lt;/ref&gt;
*दिलिप नाथ
*भीम सार्की 
*सन्दीप सुनार
*''आकाश थापा''&lt;ref&gt;http://www.news24nepal.tv/2017/12/08/215835 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210204659/http://www.news24nepal.tv/2017/12/08/215835 |date=2017-12-10 }}&lt;/ref&gt;
|valign=top|
*'''फर्वीज महरुफ''' ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]])
*विक्रम भुर्तेल
*[[नरेश बुढाऐर]]
*'''अक्शु फर्नान्डो'''
*[[सोमपाल कामी]]
*सुशील कडेल
*'''सागर कुमार'''
*सिद्धान्त लोलनी
*[[जितेन्द्र मुखिया]]
*[[सागर पुन]]
*राजु रिजाल
*अमर सिंह रौटेला
*समशाद शेख &lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1130543.html&lt;/ref&gt;
*अमित श्रेष्ठ 
*''पुरन विश्वकर्मा ''
*राहुल विश्वकर्मा 
|valign=top|
*[[ज्ञानेन्द्र मल्ल ]] (कप्तान)
*[[महबुब आलम]]
*'''दिपेश भण्डारी '''
*'''सुबोथ भाती'''
*कुशल भुर्तेल
*''सुमित झा''
*सन्दीप जोरा
*रशिद खाज
*'''जयकिशन कोल्सावाला '''
*[[सन्दीप लामिछाने]]
*'''सन्नी पटेल'''
*ललित राज भण्डारी 
*शङ्कर राना
*पवन श्राफ
*राजवीर सिंह
*सोनु तामाङ
|valign=top|
*[[शक्ति गौचन]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]])
*'''आसिफ अली'''
*[[विनोद भण्डारी]]
*सुशान भारी
*सन्तोष भट्ट 
*[[सुनिल धमला]]
*'''इसरुल्लाह'''
*सौरभ खनाल
*विपिन खत्री
*[[राजेश पुलामी]]
*किशोर महतो
*नुरध्वज सेन
*''देव शाह''
*विक्रम सोब
*'''ताज वाली'''
|}
* विदेशी खेलाडी  '''गाढा''' अक्षरमा।
* प्रतिभाको खोजीबाट छानिएका खेलाडीहरू ''छड्के''अक्षरमा।

==अङ्क तालिका==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!width=150 |टोली
!width=30 abbr=&quot;Played&quot; |खेलेको खेल
!width=30 abbr=&quot;Won&quot; |जित
!width=30 abbr=&quot;Lost&quot; |हार
!width=30 abbr=&quot;Tied&quot; |बराबर
!width=30 abbr=&quot;No result&quot; |नतिजा छैन
!width=40 |अङ्क
!width=60 abbr=&quot;Net run rate&quot; |कुल रन दर
|-
|- style=&quot;background-color:#cfc
| align=&quot;left&quot; |[[विराटनगर वरियर्स]] || ५ || ५ || ० || ० || ० || १० || १.२३५ 
|-
|- style=&quot;background-color:#cfc
| align=&quot;left&quot; |भैरहवा ग्लाडिटियर्स || ५ || ४ || १ || ० || ० || ८ || ०.२०८ 
|-
|- style=&quot;background-color:#ffc
| align=&quot;left&quot; |ललितपुर प्याट्रिएट्स || ५ || २ || ३ || ० || ० || ४ || ०.१२८ 
|-
|- style=&quot;background-color:#ffc
| align=&quot;left&quot; |पोखरा राइनोज || ५ || २ || ३ || ० || ० || ४ || ०.०६२ 
|-
|- style=&quot;background-color:#FF8888;&quot;
| align=&quot;left&quot; |काठमाडौँ किङ्स ११ || ५ || १ || ४ || ० || ० || २ || -०.६८२ 
|- style=&quot;background-color:#FF8888;&quot;
| align=&quot;left&quot; |चितवन टाइगर्स || ५ || १ || ४ || ० || ० || २ || -०.९९८ 
|-
|}
* शीर्ष ४ टोली '''प्लेअफ'''को लागि छनोट हुन्छन्।
* {{color box|border=darkgray|#cfc}} '''प्रथम चरण'''मा प्रवेश पाएका
* {{color box|border=darkgray|#ffc}} '''अन्तिम चरणमा''' प्रवेश पाएका
* {{color box|border=darkgray|#FF8888}} '''बाहिरिएको'''

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==

*{{facebook|eplt20official/}}
*[https://wicketnepal.com/tournament/everest-premier-league-epl-2017/ एभरेष्ट प्रिमियर लिग २०७४ का समाचार, अवलोकन, सूचकपत्र, खेल र प्रतिवेदनहरू ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929155747/https://wicketnepal.com/tournament/everest-premier-league-epl-2017/ |date=2021-09-29 }}
*[https://wicketnepal.com/everest-premier-leagues-fixture-announced-wn017/ दोस्रो एभरेष्ट प्रिमियर लिग]

{{नेपालमा क्रिकेट |state=expanded}}
{{एभरेष्ट प्रिमियर लिग}}
[[श्रेणी:एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]</text>
      <sha1>ja8gk0c1gbnp18qxg9q8hgwlkwst4j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125452</id>
    <revision>
      <id>1367034</id>
      <parentid>1230442</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1367034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4991" sha1="qyf5xz85c12vd7l2rthp7vk6oqpc1ot" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name                  = भैरवी मन्दिर
| image                 = Vairab mandira,nuwakot.JPG
| caption               = भैरवी मन्दिर
| deity                 = [[भैरवी]]
| location              = [[बिदुर नगरपालिका]]
| district              = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट ]]
| province              = [[बागमती प्रदेश]]
| country               = [[नेपाल]]
| map_type              = Nepal Bagmati Province#Nepal
| coordinates           = {{coord|27.912565006076136|85.16361641347177}}
| creator               = 
| established           = 
}}
'''भैरवी मन्दिर''' [[विदुर नगरपालिका]]मा रहेको [[मन्दिर|हिन्दू मन्दिर]] हो। यो मन्दिर नेपालका प्रथम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासनकालमा बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2020/07/28/159594634896915596.html|title=लिच्छविकालीन भैरवी मन्दिरमा सुनको जलप|last=थापा|first=कृष्ण|date=१३ श्रावण २०७७|website=कान्तिपुर|accessdate=२६ जेष्ठ २०७९}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
मन्दिरको स्थापनाको मूल मिति विभिन्न लेखकहरूले फरक-फरक रूपमा रिपोर्ट गरेका छन्। केही स्रोतले यो मन्दिर 1783 मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। अन्य स्रोतहरूले यो मन्दिर नेपालको प्रथम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासनकालमा निर्माण भएको उल्लेख गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 July 2018 |title=Bhairavi temple at high risk of landslide |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729041158/https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide/ |archive-date=29 July 2018 |access-date=31 March 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

१७९३ मा, [[बहादुर शाह]]ले मन्दिरमा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|पहिलो चीन-नेपाल युद्ध]]मा नेपालको [[विजय]]को घोषणा गर्ने तामा पत्र  स्थापना गरे।&lt;ref name=&quot;vk01&quot;&gt;{{Cite book|last=Manandhar|first=Vijay Kumar|url=https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ|title=A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D.|date=2004|publisher=Adroit Publishers|isbn=978-81-87392-45-3|pages=135|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bajracharya|first=Bhadra Ratna|url=https://books.google.com/books?id=2oxuAAAAMAAJ|title=Bahadur Shah, the Regent of Nepal, 1785-1994 [i.e. 1794] A.D.|date=1992|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-643-2|language=en}}&lt;/ref&gt;  त्यो युद्धमा बरामद गरिएका हतियारहरू मन्दिरको दोस्रो तलामा राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta12&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=((Panta, S.)) |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य पुजारी ==
मन्दिरको मुख्य पुजारीलाई धामी भनिन्छ। परम्परागत रूपमा, पुजारीलाई राजाको अनुमति बिना त्रिशूली र तादी नदी पार गर्न अनुमति छैन। धामीको मृत्यु भएपछी, उनको स्थान जेठो छोराले पाउँछ।&lt;ref name=&quot;panta122&quot; /&gt; धामीलाई धार्मिक नेताको मान्यता दिइएको थियो । काठमाडौँमा हुने विशेष अवसरमा धामीलाई बोलाईन्थ्यो । 

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>qyf5xz85c12vd7l2rthp7vk6oqpc1ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367035</id>
      <parentid>1367034</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्य पुजारी */</comment>
      <origin>1367035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5698" sha1="1fflu9riokdx9b1lmmhltqwq09tam5h" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name                  = भैरवी मन्दिर
| image                 = Vairab mandira,nuwakot.JPG
| caption               = भैरवी मन्दिर
| deity                 = [[भैरवी]]
| location              = [[बिदुर नगरपालिका]]
| district              = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट ]]
| province              = [[बागमती प्रदेश]]
| country               = [[नेपाल]]
| map_type              = Nepal Bagmati Province#Nepal
| coordinates           = {{coord|27.912565006076136|85.16361641347177}}
| creator               = 
| established           = 
}}
'''भैरवी मन्दिर''' [[विदुर नगरपालिका]]मा रहेको [[मन्दिर|हिन्दू मन्दिर]] हो। यो मन्दिर नेपालका प्रथम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासनकालमा बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2020/07/28/159594634896915596.html|title=लिच्छविकालीन भैरवी मन्दिरमा सुनको जलप|last=थापा|first=कृष्ण|date=१३ श्रावण २०७७|website=कान्तिपुर|accessdate=२६ जेष्ठ २०७९}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
मन्दिरको स्थापनाको मूल मिति विभिन्न लेखकहरूले फरक-फरक रूपमा रिपोर्ट गरेका छन्। केही स्रोतले यो मन्दिर 1783 मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। अन्य स्रोतहरूले यो मन्दिर नेपालको प्रथम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासनकालमा निर्माण भएको उल्लेख गरेको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 July 2018 |title=Bhairavi temple at high risk of landslide |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729041158/https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide/ |archive-date=29 July 2018 |access-date=31 March 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

१७९३ मा, [[बहादुर शाह]]ले मन्दिरमा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|पहिलो चीन-नेपाल युद्ध]]मा नेपालको [[विजय]]को घोषणा गर्ने तामा पत्र  स्थापना गरे।&lt;ref name=&quot;vk01&quot;&gt;{{Cite book|last=Manandhar|first=Vijay Kumar|url=https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ|title=A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D.|date=2004|publisher=Adroit Publishers|isbn=978-81-87392-45-3|pages=135|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bajracharya|first=Bhadra Ratna|url=https://books.google.com/books?id=2oxuAAAAMAAJ|title=Bahadur Shah, the Regent of Nepal, 1785-1994 [i.e. 1794] A.D.|date=1992|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-643-2|language=en}}&lt;/ref&gt;  त्यो युद्धमा बरामद गरिएका हतियारहरू मन्दिरको दोस्रो तलामा राखिएको थियो।&lt;ref name=&quot;panta12&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=((Panta, S.)) |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}&lt;/ref&gt;

== मुख्य पुजारी ==
मन्दिरको मुख्य पुजारीलाई धामी भनिन्छ। परम्परागत रूपमा, पुजारीलाई राजाको अनुमति बिना त्रिशूली र तादी नदी पार गर्न अनुमति छैन। धामीको मृत्यु भएपछी, उनको स्थान जेठो छोराले पाउँछ।&lt;ref name=&quot;panta12&quot;&gt;{{cite journal | vauthors=((Panta, S.)) | title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot | publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology | date= 2012}}&lt;/ref&gt; Other sources mentions that the temple was built around Nepal's first king [[Prithvi Narayan Shah]]'s reign.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 July 2018|title=Bhairavi temple at high risk of landslide|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide|url-status=live|access-date=31 March 2021|website=The Himalayan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729041158/https://thehimalayantimes.com/nepal/bhairavi-temple-at-high-risk-of-landslide/ |archive-date=29 July 2018 }}&lt;/ref&gt; धामीलाई धार्मिक नेताको मान्यता दिइएको थियो । काठमाडौँमा हुने विशेष अवसरमा धामीलाई बोलाईन्थ्यो ।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका मन्दिरहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]]
[[श्रेणी:नुवाकोट]]</text>
      <sha1>1fflu9riokdx9b1lmmhltqwq09tam5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झोछेँ टोल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127038</id>
    <revision>
      <id>1366875</id>
      <parentid>1349773</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */</comment>
      <origin>1366875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8523" sha1="a5q6s7y7499wrlwzlkldk40elunt9ny" xml:space="preserve">{{Infobox street
|name=झोछेँ टोल
|image=Hashish-shop-Kathmandu-1973.jpg
|caption=सन् १९७३ मा झोछेँ टोल
|coordinates={{coord|27.7033|N|85.3075|E|source:wikidata|display=inline,title}}
|native_name=
|other_name=फ्रिक स्ट्रिट
| map_type = Nepal Bagmati Province
| map_size = 265
|location=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौं दरबार क्षेत्र]]को दक्षिण भागमा
|known_for=सन् १९६० देखि सन् १९७० सम्म [[हिप्पी ट्रेल]], लागूपदार्थ बेचबिखन
}}
'''झोछेँ टोल''' वा '''फ्रिक स्ट्रिट''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौं दरबार क्षेत्र]]को दक्षिणमा अवस्थित एउटा सानो टोल हो। यो पुरानो टोललाई सन् १९६० र सन् १९७० को दशकमा अमेरिकी र युरोपेली देशका पर्यटकहरूले हिप्पी ट्रेलको भाग जनाउँदै यसलाई 'फ्रिक स्ट्रिट' नाम दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/94587-94587 |title=ह्‍यासिसदेखि होसियार |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
झोछेँ टोल सन् १९६० को प्रारम्भदेखि सन् १९७० दशकको अन्त्य सम्म हिप्पी जीवनमा रमाउने बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटकहरूको केन्द्रबिन्दु थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/84703-84703 |title=काष्ठमण्डपमा देवानन्द : मरुटोलमा दम मारो दम |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt; त्यसबेला यहाँ पर्यटकहरू तान्ने मुख्य आकर्षण सरकारद्वारा सञ्चालित [[चरेस (लागुपदार्थ)|चरेस]] पसलहरू थिए। संसारका विभिन्न भागबाट हिप्पीहरू कानूनी [[गाँजा (लागुपदार्थ)|गाँजा]]को खोजीमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|बसन्तपुर]]भित्र रहेको यस टोलमा आउने गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/446/2019-08-17 |title=त्यो फ्रिक स्ट्रिट ज्वाइनको खुला बजार |last=किरण |first=सुरेश |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यो स्थानसम्म आउनको लागि [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]बाट सोझै बस सेवाहरू उपलब्ध थिए र कानुनी धुम्रपान खोज्ने हिप्पीहरूलाई लक्षित गर्दै सीमानाहरू थिए। गाँजा र चरस कानूनी र सरकारी इजाजतपत्र पसलहरूमा खुला रूपमा विक्री वितरण हुने भएकोले यो निक्कै लोकप्रिय थियो।&lt;ref name=&quot;KingOfNepal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kingofnepal.net/files/articles.html|title=Golden Tar Heroin and the Black Prince: The Drug Trail Ends in Kathmandu|last=Pietri|first=Joseph|publisher=kingofnepal.net/|accessdate=22 April 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215941/http://kingofnepal.net/files/articles.html |date=4 October 2013 }}&lt;/ref&gt; पश्चिममा युवाहरूको अस्वस्थ जनसङ्ख्याले आफूलाई राजनीतिक र सामाजिक निराशाबाट टाढा राख्न खोज्दै संस्कृति, कला, वास्तुकला, र जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क बनाउन तिनीहरूलाई झोछेँ टोलले आकर्षित गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122378 |title=हिप्पी जो फ्रिक स्ट्रिट र पाई एल्लीमा भेटिए |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt;

सन् १९७० को प्रारम्भमा [[नेपाल सरकार]]ले झोछेँ टोलमा हिप्पीहरूलाई घेराबन्दी सुरु गरेर तिनीहरूलाई भारततर्फ पठाउन सुरु गरेको थियो। यो कार्य धेरै हदसम्म [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] सरकारको निर्देशनमा चलाइएको थियो।  सरकारले पर्यटकहरूको लागि [[भेशभूषा संहिता|ड्रेस कोड]] र शारीरिक उपस्थितिको सम्बन्धमा कडा नियम लागू गरेको थियो। सरकारले त्यस्ता नियमहरू लागू गरेपछि हिप्पीहरूले आफुलाई असुरक्षित महसुस गरे र नेपालको हिप्पी आन्दोलन सन् १९७० को दशकको अन्ततिर समाप्त भएको थियो। अमेरिकी सरकारकै निर्देशनमा नेपाल सरकारले [[नेपाल]]मा चरेस र गाँजाको उत्पादन र बिक्री वितरणमा प्रतिबन्ध लगाएको हो।&lt;ref name=&quot;Kantipur&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html|title=Remembering Freak Street|last=Adhikari,Bashyal|first=Ankit,Pradeep|date=2011-10-01|work=ekantipur|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930022018/http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html|archive-date=30 September 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930022018/http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html |date=30 September 2012 }}&lt;/ref&gt; हिप्पी पर्यटन चाँडै [[पदयात्रा]] र [[सांस्कृतिक पर्यटन]]को अधिक परम्परागत व्यवसायहरूसँग प्रतिस्थापित गरिएको थियो।
[[चित्र:Freak_street.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Freak_street.jpg/220px-Freak_street.jpg|thumb| सन् २००९ मा झोछेँ टोलमा रहेको एक पसल]]

== संस्कृति ==

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]
* [[काठमाडौँ]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{Reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौंका टोलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]</text>
      <sha1>a5q6s7y7499wrlwzlkldk40elunt9ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366876</id>
      <parentid>1366875</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1366876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8561" sha1="7e9yeynanfao6h1nd1sxwhc8zsncph0" xml:space="preserve">{{Infobox street
|name=झोछेँ टोल
|image=Hashish-shop-Kathmandu-1973.jpg
|caption=सन् १९७३ मा झोछेँ टोल
|coordinates={{coord|27.7033|N|85.3075|E|source:wikidata|display=inline,title}}
|native_name=
|other_name=फ्रिक स्ट्रिट
| map_type = Nepal Bagmati Province
| map_size = 265
|location=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौं दरबार क्षेत्र]]को दक्षिण भागमा
|known_for=सन् १९६० देखि सन् १९७० सम्म [[हिप्पी ट्रेल]], लागूपदार्थ बेचबिखन
}}
'''झोछेँ टोल''' वा '''फ्रिक स्ट्रिट''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौं दरबार क्षेत्र]]को दक्षिणमा अवस्थित एउटा सानो टोल हो। यो पुरानो टोललाई सन् १९६० र सन् १९७० को दशकमा अमेरिकी र युरोपेली देशका पर्यटकहरूले हिप्पी ट्रेलको भाग जनाउँदै यसलाई 'फ्रिक स्ट्रिट' नाम दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/94587-94587 |title=ह्‍यासिसदेखि होसियार |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
झोछेँ टोल सन् १९६० को प्रारम्भदेखि सन् १९७० दशकको अन्त्य सम्म हिप्पी जीवनमा रमाउने बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटकहरूको केन्द्रबिन्दु थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/84703-84703 |title=काष्ठमण्डपमा देवानन्द : मरुटोलमा दम मारो दम |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt; त्यसबेला यहाँ पर्यटकहरू तान्ने मुख्य आकर्षण सरकारद्वारा सञ्चालित [[चरेस (लागुपदार्थ)|चरेस]] पसलहरू थिए। संसारका विभिन्न भागबाट हिप्पीहरू कानूनी [[गाँजा (लागुपदार्थ)|गाँजा]]को खोजीमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|बसन्तपुर]]भित्र रहेको यस टोलमा आउने गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/446/2019-08-17 |title=त्यो फ्रिक स्ट्रिट ज्वाइनको खुला बजार |last=किरण |first=सुरेश |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; यो स्थानसम्म आउनको लागि [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]बाट सोझै बस सेवाहरू उपलब्ध थिए र कानुनी धुम्रपान खोज्ने हिप्पीहरूलाई लक्षित गर्दै सीमानाहरू थिए। गाँजा र चरस कानूनी र सरकारी इजाजतपत्र पसलहरूमा खुला रूपमा विक्री वितरण हुने भएकोले यो निक्कै लोकप्रिय थियो।&lt;ref name=&quot;KingOfNepal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kingofnepal.net/files/articles.html|title=Golden Tar Heroin and the Black Prince: The Drug Trail Ends in Kathmandu|last=Pietri|first=Joseph|publisher=kingofnepal.net/|accessdate=22 April 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215941/http://kingofnepal.net/files/articles.html |date=4 October 2013 }}&lt;/ref&gt; पश्चिममा युवाहरूको अस्वस्थ जनसङ्ख्याले आफूलाई राजनीतिक र सामाजिक निराशाबाट टाढा राख्न खोज्दै संस्कृति, कला, वास्तुकला, र जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क बनाउन तिनीहरूलाई झोछेँ टोलले आकर्षित गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122378 |title=हिप्पी जो फ्रिक स्ट्रिट र पाई एल्लीमा भेटिए |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-09-17}}&lt;/ref&gt;

सन् १९७० को प्रारम्भमा [[नेपाल सरकार]]ले झोछेँ टोलमा हिप्पीहरूलाई घेराबन्दी सुरु गरेर तिनीहरूलाई भारततर्फ पठाउन सुरु गरेको थियो। यो कार्य धेरै हदसम्म [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] सरकारको निर्देशनमा चलाइएको थियो।  सरकारले पर्यटकहरूको लागि [[भेशभूषा संहिता|ड्रेस कोड]] र शारीरिक उपस्थितिको सम्बन्धमा कडा नियम लागू गरेको थियो। सरकारले त्यस्ता नियमहरू लागू गरेपछि हिप्पीहरूले आफुलाई असुरक्षित महसुस गरे र नेपालको हिप्पी आन्दोलन सन् १९७० को दशकको अन्ततिर समाप्त भएको थियो। अमेरिकी सरकारकै निर्देशनमा नेपाल सरकारले [[नेपाल]]मा चरेस र गाँजाको उत्पादन र बिक्री वितरणमा प्रतिबन्ध लगाएको हो।&lt;ref name=&quot;Kantipur&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html|title=Remembering Freak Street|last=Adhikari,Bashyal|first=Ankit,Pradeep|date=2011-10-01|work=ekantipur|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930022018/http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html|archive-date=30 September 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930022018/http://www.ekantipur.com/2011/10/01/features/remembering-freak-street/341660.html |date=30 September 2012 }}&lt;/ref&gt; हिप्पी पर्यटन चाँडै [[पदयात्रा]] र [[सांस्कृतिक पर्यटन]]को अधिक परम्परागत व्यवसायहरूसँग प्रतिस्थापित गरिएको थियो।
[[चित्र:Freak_street.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Freak_street.jpg/220px-Freak_street.jpg|thumb| सन् २००९ मा झोछेँ टोलमा रहेको एक पसल]]

== संस्कृति ==

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]
* [[काठमाडौँ]]
* [[दरबार मार्ग]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{Reflist}}

[[श्रेणी:काठमाडौंका टोलहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]</text>
      <sha1>7e9yeynanfao6h1nd1sxwhc8zsncph0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128714</id>
    <revision>
      <id>1367000</id>
      <parentid>1363160</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Sita_Badi_RSP.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Túrelio|Túrelio]]ले [[:c:COM:L|Copyright violation]]: unfree source को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1367000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101932" sha1="and53uuyx1vumwv1l9etg0lrxlwvyyv" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}}
{{Infobox political party
| name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
| native_name = रास्वपा
| logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png
| colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}
| colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]]
| chairperson = [[रवि लामिछाने]]
| spokesperson = [[मनिष झा]]
| leader2_title = वरिष्ठ नेता
| leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]]
| leader3_title = उपसभापति
| leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]]
| leader4_title = महामन्त्री
| leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]]
| leader5_title = पार्टी कोषाध्यक्ष
| leader5_name = लिमा अधिकारी
 | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)&lt;ref name=&quot;total_party_members&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२,४१,७९९ (२०८२)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}&lt;/ref&gt; बाट बढेको;&lt;br /&gt;+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)&lt;/small&gt;| foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}}
| ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]&lt;ref name=&quot;GP&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[संवैधानिक समाजवाद]]&lt;ref name=&quot;JOL&quot;&gt;{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[प्रगतिवाद]]&lt;ref name=&quot;JOL&quot;/&gt;
| position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल
| slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने''
| symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]]
| headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]]
| country = नेपाल
| blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति
| blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]]
| seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू
| seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू
| seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]]
| seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू
| seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]]
| seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| website = {{URL|http://rspnepal.org/}}
| Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल
}}

'''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।&lt;ref&gt;{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’
|publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
=== स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) ===
१६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}&lt;/ref&gt; उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;RL&quot;&gt;{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}&lt;/ref&gt; १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}&lt;/ref&gt; १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।&lt;ref name=&quot;s&quot;&gt;{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}&lt;/ref&gt; निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}&lt;/ref&gt;

[[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}&lt;/ref&gt; उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}&lt;/ref&gt; भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो।

२०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}&lt;/ref&gt; २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}&lt;/ref&gt;

सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}&lt;/ref&gt;

=== जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) ===
'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले
|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}&lt;/ref&gt; दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए।

== सङ्गठन ==
दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;JR&quot;&gt;{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RL&quot;/&gt; दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== विचारधारा ==
दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]&lt;ref name=&quot;GP&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}&lt;/ref&gt; दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== नीतिगत अवधारणा ==
=== अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप ===
दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;

=== निर्वाचन सुधार ===
रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।&lt;ref name=&quot;RL&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा
 |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

२०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}&lt;/ref&gt;

=== आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण ===
दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}&lt;/ref&gt;

=== स्वास्थ्य सेवा ===
दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot; /&gt;

=== भ्रष्टाचार निवारण ===
भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

=== महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक ===
हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot; /&gt;

== जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू ==

=== दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत ===
{{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}}

==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]]
|-
!क्र.सं.
!मन्त्री
!पदभार
!पदबहाली (वि.सं.)
!पदत्याग (वि.सं.)
!कार्यकाल
|-
|१.
|[[रवि लामिछाने]]
|[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|२.
|[[सुमना श्रेष्ठ]]
|[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|३.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]] 
|[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|४.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|}

==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! colspan=&quot;7&quot; |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]]
|-
!क्र.सं.
!मन्त्री
!पदभार
!पदबहाली (वि.सं.)
!पदत्याग (वि.सं.)
!कार्यकाल
!उत्तराधिकारी
|-
|१.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[शरतसिंह भण्डारी]]
|-
|२. 
|[[शिशिर खनाल]]
|[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[अशोककुमार राई]]
|-
|३. 
|[[तोसिमा कार्की]]
| राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)''
|}

== निर्वाचन परिणामहरू ==
&lt;graph&gt;{
	&quot;legends&quot;: [],
	&quot;scales&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;zero&quot;: false,
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
			},
			&quot;padding&quot;: 0.2,
			&quot;range&quot;: &quot;width&quot;,
			&quot;nice&quot;: true
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;linear&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
			},
			&quot;zero&quot;: true,
			&quot;range&quot;: &quot;height&quot;,
			&quot;nice&quot;: true
		},
		{
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;series&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;color&quot;,
			&quot;range&quot;: [
				&quot;#0095DA&quot;
			]
		}
	],
	&quot;version&quot;: 2,
	&quot;marks&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;rect&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;hover&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;red&quot;
					}
				},
				&quot;update&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;color&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;series&quot;
					}
				},
				&quot;enter&quot;: {
					&quot;y&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;x&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
					},
					&quot;y2&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;value&quot;: 0
					},
					&quot;width&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;offset&quot;: -1,
						&quot;band&quot;: &quot;true&quot;
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;color&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;series&quot;,
						&quot;value&quot;: &quot;steelblue&quot;
					}
				}
			},
			&quot;from&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;
			}
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;text&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;enter&quot;: {
					&quot;baseline&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;middle&quot;
					},
					&quot;align&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;right&quot;
					},
					&quot;text&quot;: {
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;y&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;offset&quot;: 4,
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;dy&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;mult&quot;: 0.5,
						&quot;band&quot;: true
					},
					&quot;x&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
					},
					&quot;angle&quot;: {
						&quot;value&quot;: -90
					},
					&quot;fontSize&quot;: {
						&quot;value&quot;: 11
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;white&quot;
					}
				}
			},
			&quot;from&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;
			}
		}
	],
	&quot;height&quot;: 200,
	&quot;axes&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;title&quot;: &quot;Legislative election&quot;,
			&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;format&quot;: &quot;d&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;title&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;grid&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;ticks&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;axis&quot;: {
					&quot;strokeWidth&quot;: {
						&quot;value&quot;: 2
					},
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;labels&quot;: {
					&quot;align&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;right&quot;
					},
					&quot;angle&quot;: {
						&quot;value&quot;: -40
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				}
			},
			&quot;grid&quot;: false
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;title&quot;: &quot;% of party vote&quot;,
			&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;title&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;grid&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;ticks&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;axis&quot;: {
					&quot;strokeWidth&quot;: {
						&quot;value&quot;: 2
					},
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;labels&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				}
			},
			&quot;grid&quot;: false
		}
	],
	&quot;data&quot;: [
		{
			&quot;format&quot;: {
				&quot;parse&quot;: {
					&quot;y&quot;: &quot;number&quot;,
					&quot;x&quot;: &quot;integer&quot;
				},
				&quot;type&quot;: &quot;json&quot;
			},
			&quot;name&quot;: &quot;chart&quot;,
			&quot;values&quot;: [
				{
					&quot;y&quot;: 10.7,
					&quot;series&quot;: &quot;y&quot;,
					&quot;x&quot;: 2022
				}
			]
		}
	],
	&quot;width&quot;: 280
}&lt;/graph&gt;
यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}&lt;/ref&gt; त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार
 |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|निर्वाचन
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|नेता
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|प्रत्यक्ष मत
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |समानुपातिक मत
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सिट संख्या
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;| ±
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|नतिजा
|-
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|मत सङ्ख्या
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|%
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; | ±
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|मत सङ्ख्या
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|%
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; | ±
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]]
| [[रवि लामिछाने]]
| rowspan=&quot;2&quot; |८,१५,०२३
| rowspan=&quot;2&quot; |७.७७
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |११,३०,३४४
| rowspan=&quot;2&quot; |१०.७०
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot; |चौथो
|{{yes2|गठबन्धन सरकार}}
|-
| [[रवि लामिछाने]]
|{{no2|प्रतिपक्ष}}
|-
|[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]]
|'''[[बालेन्द्र शाह]]'''
|'''४६,५०,६९७'''
|'''४४.१७'''
|{{Increase}} ३६.४०
|'''५१,८३,४९३'''
|'''४७.८४'''
|{{Increase}} ३७.१४
|'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}'''
|{{Increase}} १६१
|{{Increase}} प्रथम
|{{yes2|बहुमतको सरकार}}
|}

== नेतृत्व ==

=== पार्टी सभापति ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सभापति
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर 
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
|-
!१
|[[रवि लामिछाने]] 
|[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]]
|१७ असार २०७९ 
|१३ माघ २०७९
|-
!―
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]]
|१३ माघ २०७९ 
|१५ माघ २०७९
|-
!(१)
|[[रवि लामिछाने]] 
|[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]]
|१५ माघ २०७९&lt;ref name=&quot;IP&quot;&gt;{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}&lt;/ref&gt;
|बहालवाला
|}

=== उपसभापति ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |उपसभापति
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर 
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |१
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]]
|१७ असार २०७९&lt;ref name=&quot;rsp&quot;/&gt; 
|बहालवाला 
|-
|[[स्वर्णिम वाग्ले]] 
| 
|१३ मंसिर २०८०&lt;ref name=&quot;rsp&quot;&gt;{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;
|बहालवाला
|}

=== संसदीय दलको नेता ===
* [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}&lt;/ref&gt;

=== सह-महामन्त्री ===
* [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान)
* [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१)

=== संसदीय दलको उपनेता ===
* [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान)

=== प्रमुख सचेतक ===
* [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान)
* [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१)

=== महामन्त्री ===
* [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान)
* मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार)

=== प्रवक्ता ===
* [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान)

=== सह-प्रवक्ता ===
* प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान)

=== पार्टी कोषाध्यक्ष ===
* लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान)

=== उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |उपप्रधानमन्त्री
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |संसद
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |निर्वाचन क्षेत्र
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |प्रधानमन्त्री
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सुरुवात
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |अन्त्य
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |अवधि
|-
|१
|[[रवि लामिछाने]]
|[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]]
|११ पुस २०७९
|१३ माघ २०७९
|३२ दिन
|[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]]
|[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|[[पुष्पकमल दाहाल]]
|}

== संसद सदस्यहरू ==
=== प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) ===
{{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}}

सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!निर्वाचन क्षेत्र
!पूर्ववर्ती 
|-
|१.
|[[रवि लामिछाने]]
|[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|[[कृष्णभक्त पोखरेल]]
|-
|२.
|[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ५]]
|[[केपी शर्मा ओली]]
|-
|३.
|[[स्वर्णिम वाग्ले]]
| [[चित्र:Swarnim Wagle MP 2023.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
|[[रामचन्द्र पौडेल]]
|-
|४.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]]
|[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]]
|-
|५.
|[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]]
|[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]]
|[[पुष्पकमल दाहाल]]
|-
|६.
|[[मनिष झा]]
|[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]]
|[[जुलीकुमारी महतो]]
|-
|७.
|[[शिशिर खनाल]]
|[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]]
|[[भिमसेनदास प्रधान]]
|-
|८.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]]
|[[जीवनराम श्रेष्ठ]]
|-
|९.
|[[हरि ढकाल]]
|[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]]
|[[सुरेन्द्र पाण्डे]]
|-
|१०.
|[[निशा डाँगी]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा १]]
|[[विश्वप्रकाश शर्मा]]
|-
|११.
|[[सोविता गौतम]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]]
|[[विक्रम पाण्डे]]
|-
|१२.
|[[विपिन कुमार आचार्य]]
|[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]]
|[[रेखा शर्मा]]
|-
|१३.
|[[तोसिमा कार्की]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]]
|[[पम्फा भुसाल]]
|-
|१४.
|[[इन्दिरा राना मगर]]
|[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा २]]
|[[देवराज घिमिरे]]
|-
|१५.
|[[गणेश पराजुली]]
|[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]]
|[[रामवीर मानन्धर]]
|-
|१६.
|[[अमरेशकुमार सिंह]]
|[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]
| -
|-
|१७.
|जगदीश खरेल
|[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]]
|[[प्रेमबहादुर महर्जन]]
|-
|१८.
|सस्मित पोखरेल
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]]
|[[प्रदिप पौडेल]]
|-
|१९.
|[[रन्जु दर्शना]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]]
|[[प्रकाशमान सिंह]]
|-
|२०.
|[[बब्लु गुप्ता]]
|[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]]
|[[रामशङ्कर यादव]]
|-
|२१.
|राजुनाथ पाण्डे
|[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]]
|[[सन्तोष चालिसे]]
|-
|२२.
|यज्ञमणि न्यौपाने
|[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]]
|[[डिगबहादुर लिम्बू]]
|-
|२३.
|[[केपी खनाल]]
|[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]]
|[[अरुण कुमार चौधरी]]
|-
|२४.
|पुकार बम
|[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]]
|[[गगन थापा]]
|-
|२५.
|दीपकराज बोहरा
|[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]]
|[[नारायणप्रकाश साउद]]
|-
|२६.
|सुदन गुरुङ
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]]
|[[राजेन्द्र बजगाईं]]
|-
|२७.
|अशोककुमार चौधरी
|[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]]
|[[भगवती चौधरी]]
|-
|२८.
|शिवशङ्कर यादव
|[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]]
|[[राजकिशोर यादव]]
|-
|२९.
|धनञ्जय रेग्मी
|[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]]
|[[राजु थापा]]
|-
|३०.
|गणेश कार्की
|[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]]
|[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]]
|-
|३१.
|सागर ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]]
|[[चन्द्र भण्डारी]]
|-
|३२.
|प्रदिप बिष्ट
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]]
|[[राजेन्द्रकुमार केसी]]
|-
|३३.
|राजिव खत्री
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]]
|[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]]
|-
|३४.
|लेकजङ्ग थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]]
|[[दीपक बोहरा]]
|-
|३५.
|कृष्णहरि बुढाथोकी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]]
|[[पूर्णबहादुर तामाङ]]
|-
|३६.
|सुनिल केसी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]]
|[[सोबिता गौतम]]
|-
|३७.
|विश्वराज पोखरेल
|[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]]
|[[रामहरि खतिवडा]]
|-
|३८.
|[[आशिका तामाङ]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]]
|[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]]
|-
|३९.
|सुलभ खरेल
|[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]]
|[[विष्णुप्रसाद पौडेल]]
|-
|४०.
|प्रकाश पाठक
|[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ३]]
|[[राजेन्द्र लिङ्देन]]
|-
|४१.
|[[ताराप्रसाद जोशी]]
|[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]
|[[शेरबहादुर देउवा]]
|-
|४२.
|श्रीराम न्यौपाने
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]]
|[[शङ्कर भण्डारी]]
|-
|४३.
|आशा झा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]]
|[[योगेन्द्र मण्डल]]
|-
|४४.
|अरविन्द साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]]
|[[ज्वालाकुमारी साह]]
|-
|४५.
|शम्भुप्रसाद ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ४]]
|[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]]
|-
|४६.
|उत्तमप्रसाद पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]]
|[[विद्या भट्टराई]]
|-
|४७.
|जगदीश खरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]]
|[[गङ्गा कार्की]]
|-
|४८.
|सुनिल लम्साल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]]
|[[छबिलाल विश्वकर्मा]]
|-
|४९.
|हरिप्रसाद भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]]
|[[टोपबहादुर रायमाझी]]
|-
|५०.
|सूर्यबहादुर तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]]
|[[अम्बरबहादुर रायमाझी]]
|-
|५१.
|सुशील खड्का
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]]
|[[चित्रबहादुर केसी]]
|-
|५२.
|आशिष गजुरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]]
|[[लेखनाथ दाहाल]]
|-
|५३.
|रुविना आचार्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]]
|[[शेखर कोइराला]]
|-
|५४.
|बिना गुरुङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]]
|दामोदर प्रसाद वैरागी
|-
|५५.
|मधुकुमार चौलागाईं
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]]
|[[सूर्यमान दोङ तामाङ]]
|-
|५६.
|ज्ञानेन्द्र सिंह महता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]]
|[[रमेश लेखक]]
|-
|५७.
|सोम शर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]]
|[[देवेन्द्र पौडेल]]
|-
|५८.
|हरिमोहन भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]]
|[[दामोदर भण्डारी]]
|-
|५९.
|सुरेश कुमार चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]]
|[[सूर्यप्रसाद ढकाल]]
|-
|६०.
|खगेन्द्र सुनार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|[[किशोर सिंह राठौर]]
|-
|६१.
|गणेश धिमाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]]
|[[अच्युतप्रसाद मैनाली]]
|-
|६२.
|रुकेश रञ्जित
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]]
|[[प्रेम सुवाल]]
|-
|६३.
|ठाकुर सिंह थारु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]]
|[[सञ्जयकुमार गौतम]]
|-
|६४.
|रामजी यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]]
|[[सीके राउत]]
|-
|६५.
|लालबिक्रम थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]]
|[[भिम आचार्य]]
|-
|६६.
|तपेश्वर यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]]
|[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]]
|-
|६७.
|भरतप्रसाद पराजुली
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]]
|[[माधव सापकोटा]]
|-
|६८.
|नितिमा भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]]
|[[रामप्रकाश चौधरी]]
|-
|६९.
|चन्दन कुमार सिंह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]]
|[[उपेन्द्र यादव]]
|-
|७०.
|राहबार अन्सारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]]
|[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]]
|-
|७१.
|श्रीधर पोखरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]]
|[[लालवीर चौधरी]]
|-
|७२.
|देवराज पाठक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]]
|[[मेटमणि चौधरी]]
|-
|७३.
|कमल सुवेदी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]]
|[[दीपक गिरी]]
|-
|७४.
|बोधनारायण श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]]
|[[रामनाथ अधिकारी]]
|-
|७५.
|रामविनोद शाह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]]
|[[रामकृष्ण यादव]]
|-
|७६.
|राजकिशोर महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]]
|[[रघुवीर महासेठ]]
|-
|७७.
|गोविन्द पन्थी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]]
|[[गोकर्ण विष्ट]]
|-
|७८.
|कोमल ज्ञवाली
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]]
|[[रञ्जिता श्रेष्ठ]]
|-
|७९.
|जगतप्रसाद जोशी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]]
|[[गङ्गाराम चौधरी]]
|-
|८०.
|खेमराज कोइराला
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]]
|[[वीरबहादुर बलायर]]
|-
|८१.
|आनन्दबहादुर चन्द
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]]
|[[डिल्लीराज पन्त]]
|-
|८२.
|जनक सिंह धामी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]]
|[[तारा लामा तामाङ]]
|-
|८३.
|मोहनलाल आचार्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]]
|[[बलराम अधिकारी]]
|-
|८४.
|विक्रम थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]]
|[[सुरेन्द्रराज आचार्य]]
|-
|८५.
|खडकराज पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]]
|[[मानबहादुर गुरुङ]]
|-
|८६.
|वदन कुमार भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]]
|[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]]
|-
|८७.
|बुद्धरत्न तुलाधर
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]]
|[[उदयशमशेर राणा]]
|-
|८८.
|धर्मराज केसी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]]
|[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]]
|-
|८९.
|प्रमोदकुमार महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]]
|[[गिरीराजमणि पोखरेल]]
|-
|९०.
|दीपक कुमार साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]]
|[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]]
|-
|९१.
|उज्ज्वलकुमार झा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]]
|[[महन्थ ठाकुर]]
|-
|९२.
|गौरी कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]]
|[[महेन्द्र कुमार राय]]
|-
|९३.
|प्रकाश गौतम
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]]
|[[दीपकबहादुर सिंह]]
|-
|९४.
|प्रशान्त उप्रेती
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]]
|[[महेशकुमार बर्तौला]]
|-
|९५.
|कृष्णकुमार कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]]
|[[ऋषिकेश पोखरेल]]
|-
|९६.
|सन्तोष राजवंशी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]]
|[[अमनलाल मोदी]]
|-
|९७.
|राजन् गौतम
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]]
|[[शशाङ्क कोइराला]]
|-
|९८.
|मनिष खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]]
|[[विष्णुकुमार कार्की]]
|-
|९९.
|विक्रम तिमिल्सिना
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]]
|[[हितबहादुर तामाङ]]
|-
|१००.
|अच्युत लामिछाने
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]]
|[[अर्जुननरसिंह केसी]]
|-
|१०१.
|माधवबहादुर थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]]
|[[ठाकुरप्रसाद गैरे]]
|-
|१०२.
|विक्रम खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]]
|[[विनोद चौधरी]]
|-
|१०३.
|नरेन्द्र कुमार गुप्ता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]]
|[[ध्रुवबहादुर प्रधान]]
|-
|१०४.
|सागर भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]]
|[[पदम गिरी]]
|-
|१०५.
|बुद्धिप्रसाद पन्त
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]]
|[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]]
|-
|१०६.
|सुशील कुमार कानु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]]
|[[अजय चौरसिया]]
|-
|१०७.
|रमाकान्त चौरसिया
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]]
|[[राजकुमार गुप्ता]]
|-
|१०८.
|टेकबहादुर शाक्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]]
|[[रमेश रिजाल]]
|-
|१०९.
|सुशान्त वैदिक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]]
|[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]]
|-
|११०.
|राजेश कुमार चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]]
|[[माधवकुमार नेपाल]]
|-
|१११.
|रविन्द्र पटेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]]
|[[प्रभु साह]]
|-
|११२.
|गणेश पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]]
|[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]]
|-
|११३.
|[[कन्हैया बनिया]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]]
|[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]]
|-
|११४.
|तौफिक अहमद खान
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]]
|[[वासुदेव घिमिरे]]
|-
|११५.
|[[पुष्पा कुमारी चौधरी]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]]
|[[नवलकिशोर साह]]
|-
|११६.
|[[अमरकान्त चौधरी]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]]
|[[दिनेशकुमार यादव]]
|-
|११७.
|[[सिताराम साह]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]]
|[[तेजुललाल चौधरी]]
|-
|११८.
|नरेन्द्र साह कलवार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]]
|[[रामेश्वर राय यादव]]
|-
|११९.
|धानन्द्र कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]]
|[[श्यामकुमार घिमिरे]]
|-
|१२०.
|रविन महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]]
|[[महिन्द्र राय यादव]]
|-
|१२१.
|पाराशमणि गेलाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]]
|[[नारायण खड्का]]
|-
|१२२.
|झबिलाल डुम्रे
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]]
|[[धनराज गुरुङ]]
|-
|१२३.
|रमेश कुमार सापकोटा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]]
|[[हृदयराम थानी]]
|-
|१२४.
|शम्भु कुमार यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]]
|[[लिलानाथ श्रेष्ठ]]
|-
|१२५.
|दीपक कुमार साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]]
|[[शरतसिंह भण्डारी]]
|}

==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ====
{{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!समूह
|-
|१२६.
|प्रतिभा रावल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[खस आर्य]]
|-
|१२७.
|लिमा अधिकारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१२८.
|रमेश प्रसाईं
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१२९.
|रिमा विश्वकर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[दलित]]
|-
|१३०.
|अमृता विक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३१.
|पुरुषोत्तम यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मधेशी]]
|-
|१३२.
|समिना मियाँ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]]
|-
|१३३.
|अफसाना बानु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३४.
|गलाजा समिम मिकरानी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३५.
|गीता चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[थारू जाति|थारू]]
|-
|१३६.
|सुरेन्द्र चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३७.
|प्रेमलाल चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३८.
|करिश्मा कठरिया
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३९.
|खगेन्द्र कर्ण
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;7&quot; |[[मधेशी]]
|-
|१४०.
|कामिनी कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४१.
|सरिता महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४२.
|अङ्किता ठाकुर
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४३.
|ललिता कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४४.
|निशा मेहता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४५.
|पुनमकुमारी अग्रवाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४६.
|बसुमाया तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;16&quot; |[[आदिवासी जनजाति]]
|-
|१४७.
|गङ्गा छन्त्याल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४८.
|सुमरिमा उदास
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४९.
|[[अनुष्का श्रेष्ठ]]
|[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५०.
|ओजस्वी शेरचन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५१.
|सिर्जना श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५२.
|रजिनी श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५३.
|कुसुम महर्जन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५४.
|भूमिका श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५५.
|प्रमिला कुलुजु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५६.
|सुजाता तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५७.
|कृपा महर्जन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५८.
|अलिजा गुरुङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५९.
|राम लामा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६०.
|खुश्बु श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६१.
|[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]]
|[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६२.
|प्रभा ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;14&quot; |[[खस आर्य]]
|-
|१६३.
|ज्ञानु पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६४.
|रताकुमारी थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६५.
|शोभा खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६६.
|प्रभा कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६७.
|मञ्जु भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६८.
|सृष्टि भट्टराई
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६९.
|आकृति अवस्थी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७०.
|क्रान्ति शिखा धिताल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७१.
|टीका संग्रौला
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७२.
|श्रद्धा कुँवर 
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७३.
|समीक्षा बास्कोटा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७४.
|विदुषी राणा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७५.
|रचना खतिवडा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७६.
|प्रकाशचन्द्र परियार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;6&quot; |[[दलित]]
|-
|१७७.
|खिमा विक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७८.
|तारा विश्वकर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७९.
|सुष्मा स्वर्णकार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१८०.
|स्मृति सेन्चुरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१८१.
|[[सीता बादी|सीता वादी]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|}

=== प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) ===
{{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}}

सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!पूर्ववर्ती
!निर्वाचन क्षेत्र
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१. 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[रवि लामिछाने]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|१७ असार २०७९
||१३ माघ २०७९
|{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}}
|''पद सिर्जना''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|-
|१५ माघ २०७९
| rowspan=&quot;21&quot; |''२७ भदौ २०८२''
|{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}}
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|-
|२.
|[[स्वर्णिम वाग्ले]]
| 
|DTS|१५ वैशाख २०८०
|{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}}
|[[रामचन्द्र पौडेल]]
|[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
|-
|३.
|[[सुमना श्रेष्ठ]]
| [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |७ पुस २०७९
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
| rowspan=&quot;3&quot; | -
| rowspan=&quot;3&quot; |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित''
|-
|४. 
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
| [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]]
|-
|५.
|[[मनिष झा]]
|[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]]
|-
|६.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[जीवनराम श्रेष्ठ]]
|[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]]
|-
|७.
|[[तोसिमा कार्की]]
| [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[पम्फा भुसाल]]
|[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]]
|-
|८.
|[[हरि ढकाल]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[सुरेन्द्र पाण्डे]]
|[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]]
|-
|९.
|[[शिशिर खनाल]]
|[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[भिमसेनदास प्रधान]]
|[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]]
|-
|१०.
|[[सोविता गौतम]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[माधव कुमार नेपाल]]
|[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]]
|-
|११.
|[[गणेश पराजुली]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[रामवीर मानन्धर]]
|[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]]
|-
|१२.
|[[सन्तोष परियार]]
|[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
| rowspan=&quot;9&quot; | -
| rowspan=&quot;10&quot; |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित''
|-
|१३.
|[[इन्दिरा राना मगर]]
| [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१४.
|[[चन्दा कार्की]]
| [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१५.
|[[निशा डाँगी]]
| [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१६.
|[[असिम शाह]]
| [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१७.
|[[शिव नेपाली]]
|[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१८.
|[[अशोककुमार चौधरी]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१९.
|[[विनीता कठायत]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|२०.
|[[लक्ष्मी तिवारी]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|२१.
|[[बिन्दबासिनी कंसाकार]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]]
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका राजनीतिक दलहरू}}

[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]]
[[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]]</text>
      <sha1>and53uuyx1vumwv1l9etg0lrxlwvyyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367033</id>
      <parentid>1367000</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T11:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajeeb bastola</username>
        <id>39875</id>
      </contributor>
      <origin>1367033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101913" sha1="8wzh6dd5rjm8klxtf5bn6rm44wj3do2" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}}
{{Infobox political party
| name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
| native_name = रास्वपा
| logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png
| colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}
| colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]]
| chairperson = [[रवि लामिछाने]]
| spokesperson = [[मनिष झा]]
| leader2_title = वरिष्ठ नेता
| leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]]
| leader3_title = उपसभापति
| leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]]
| leader4_title = महामन्त्री
| leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]]
| leader5_title = कोषाध्यक्ष
| leader5_name = लिमा अधिकारी
 | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)&lt;ref name=&quot;total_party_members&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२,४१,७९९ (२०८२)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}&lt;/ref&gt; बाट बढेको;&lt;br /&gt;+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)&lt;/small&gt;| foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}}
| ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]&lt;ref name=&quot;GP&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[संवैधानिक समाजवाद]]&lt;ref name=&quot;JOL&quot;&gt;{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[प्रगतिवाद]]&lt;ref name=&quot;JOL&quot;/&gt;
| position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल
| slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने''
| symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]]
| headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]]
| country = नेपाल
| blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति
| blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]]
| seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू
| seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू
| seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]]
| seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू
| seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]]
| seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}}
| website = {{URL|http://rspnepal.org/}}
| Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल
}}

'''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।&lt;ref&gt;{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’
|publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
=== स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) ===
१६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}&lt;/ref&gt; उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।&lt;ref name=&quot;RL&quot;&gt;{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}&lt;/ref&gt; १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}&lt;/ref&gt; १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।&lt;ref name=&quot;s&quot;&gt;{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}&lt;/ref&gt; निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}&lt;/ref&gt;

[[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}&lt;/ref&gt; उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}&lt;/ref&gt; भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो।

२०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}&lt;/ref&gt; २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}&lt;/ref&gt;

सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}&lt;/ref&gt;

=== जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) ===
'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले
|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}&lt;/ref&gt; दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए।

== सङ्गठन ==
दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;JR&quot;&gt;{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RL&quot;/&gt; दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== विचारधारा ==
दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]&lt;ref name=&quot;GP&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}&lt;/ref&gt; दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== नीतिगत अवधारणा ==
=== अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप ===
दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;

=== निर्वाचन सुधार ===
रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।&lt;ref name=&quot;RL&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा
 |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

२०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}&lt;/ref&gt;

=== आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण ===
दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot;&gt;{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}&lt;/ref&gt;

=== स्वास्थ्य सेवा ===
दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot; /&gt;

=== भ्रष्टाचार निवारण ===
भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

=== महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक ===
हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।&lt;ref name=&quot;RSP&quot; /&gt;

== जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू ==

=== दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत ===
{{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}}

==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]]
|-
!क्र.सं.
!मन्त्री
!पदभार
!पदबहाली (वि.सं.)
!पदत्याग (वि.सं.)
!कार्यकाल
|-
|१.
|[[रवि लामिछाने]]
|[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|२.
|[[सुमना श्रेष्ठ]]
|[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|३.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]] 
|[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|-
|४.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]]
|२३ फागुन २०८०
|२८ असार २०८१
|१२८ दिन
|}

==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! colspan=&quot;7&quot; |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]]
|-
!क्र.सं.
!मन्त्री
!पदभार
!पदबहाली (वि.सं.)
!पदत्याग (वि.सं.)
!कार्यकाल
!उत्तराधिकारी
|-
|१.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[शरतसिंह भण्डारी]]
|-
|२. 
|[[शिशिर खनाल]]
|[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[अशोककुमार राई]]
|-
|३. 
|[[तोसिमा कार्की]]
| राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]]
|३ माघ २०७९
|२२ माघ २०७९
|१९ दिन
|[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)''
|}

== निर्वाचन परिणामहरू ==
&lt;graph&gt;{
	&quot;legends&quot;: [],
	&quot;scales&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;zero&quot;: false,
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
			},
			&quot;padding&quot;: 0.2,
			&quot;range&quot;: &quot;width&quot;,
			&quot;nice&quot;: true
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;linear&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
			},
			&quot;zero&quot;: true,
			&quot;range&quot;: &quot;height&quot;,
			&quot;nice&quot;: true
		},
		{
			&quot;domain&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;,
				&quot;field&quot;: &quot;series&quot;
			},
			&quot;type&quot;: &quot;ordinal&quot;,
			&quot;name&quot;: &quot;color&quot;,
			&quot;range&quot;: [
				&quot;#0095DA&quot;
			]
		}
	],
	&quot;version&quot;: 2,
	&quot;marks&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;rect&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;hover&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;red&quot;
					}
				},
				&quot;update&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;color&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;series&quot;
					}
				},
				&quot;enter&quot;: {
					&quot;y&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;x&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
					},
					&quot;y2&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;value&quot;: 0
					},
					&quot;width&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;offset&quot;: -1,
						&quot;band&quot;: &quot;true&quot;
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;color&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;series&quot;,
						&quot;value&quot;: &quot;steelblue&quot;
					}
				}
			},
			&quot;from&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;
			}
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;text&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;enter&quot;: {
					&quot;baseline&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;middle&quot;
					},
					&quot;align&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;right&quot;
					},
					&quot;text&quot;: {
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;y&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
						&quot;offset&quot;: 4,
						&quot;field&quot;: &quot;y&quot;
					},
					&quot;dy&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;mult&quot;: 0.5,
						&quot;band&quot;: true
					},
					&quot;x&quot;: {
						&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
						&quot;field&quot;: &quot;x&quot;
					},
					&quot;angle&quot;: {
						&quot;value&quot;: -90
					},
					&quot;fontSize&quot;: {
						&quot;value&quot;: 11
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;white&quot;
					}
				}
			},
			&quot;from&quot;: {
				&quot;data&quot;: &quot;chart&quot;
			}
		}
	],
	&quot;height&quot;: 200,
	&quot;axes&quot;: [
		{
			&quot;type&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;title&quot;: &quot;Legislative election&quot;,
			&quot;scale&quot;: &quot;x&quot;,
			&quot;format&quot;: &quot;d&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;title&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;grid&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;ticks&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;axis&quot;: {
					&quot;strokeWidth&quot;: {
						&quot;value&quot;: 2
					},
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;labels&quot;: {
					&quot;align&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;right&quot;
					},
					&quot;angle&quot;: {
						&quot;value&quot;: -40
					},
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				}
			},
			&quot;grid&quot;: false
		},
		{
			&quot;type&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;title&quot;: &quot;% of party vote&quot;,
			&quot;scale&quot;: &quot;y&quot;,
			&quot;properties&quot;: {
				&quot;title&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;grid&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;ticks&quot;: {
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;axis&quot;: {
					&quot;strokeWidth&quot;: {
						&quot;value&quot;: 2
					},
					&quot;stroke&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				},
				&quot;labels&quot;: {
					&quot;fill&quot;: {
						&quot;value&quot;: &quot;#000000&quot;
					}
				}
			},
			&quot;grid&quot;: false
		}
	],
	&quot;data&quot;: [
		{
			&quot;format&quot;: {
				&quot;parse&quot;: {
					&quot;y&quot;: &quot;number&quot;,
					&quot;x&quot;: &quot;integer&quot;
				},
				&quot;type&quot;: &quot;json&quot;
			},
			&quot;name&quot;: &quot;chart&quot;,
			&quot;values&quot;: [
				{
					&quot;y&quot;: 10.7,
					&quot;series&quot;: &quot;y&quot;,
					&quot;x&quot;: 2022
				}
			]
		}
	],
	&quot;width&quot;: 280
}&lt;/graph&gt;
यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}&lt;/ref&gt; त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार
 |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|निर्वाचन
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|नेता
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|प्रत्यक्ष मत
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |समानुपातिक मत
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सिट संख्या
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;| ±
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|नतिजा
|-
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|मत सङ्ख्या
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|%
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; | ±
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|मत सङ्ख्या
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot;|%
!style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; | ±
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]]
| [[रवि लामिछाने]]
| rowspan=&quot;2&quot; |८,१५,०२३
| rowspan=&quot;2&quot; |७.७७
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |११,३०,३४४
| rowspan=&quot;2&quot; |१०.७०
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|
| rowspan=&quot;2&quot; |चौथो
|{{yes2|गठबन्धन सरकार}}
|-
| [[रवि लामिछाने]]
|{{no2|प्रतिपक्ष}}
|-
|[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]]
|'''[[बालेन्द्र शाह]]'''
|'''४६,५०,६९७'''
|'''४४.१७'''
|{{Increase}} ३६.४०
|'''५१,८३,४९३'''
|'''४७.८४'''
|{{Increase}} ३७.१४
|'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}'''
|{{Increase}} १६१
|{{Increase}} प्रथम
|{{yes2|बहुमतको सरकार}}
|}

== नेतृत्व ==

=== पार्टी सभापति ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सभापति
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर 
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
|-
!१
|[[रवि लामिछाने]] 
|[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]]
|१७ असार २०७९ 
|१३ माघ २०७९
|-
!―
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]]
|१३ माघ २०७९ 
|१५ माघ २०७९
|-
!(१)
|[[रवि लामिछाने]] 
|[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]]
|१५ माघ २०७९&lt;ref name=&quot;IP&quot;&gt;{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}&lt;/ref&gt;
|बहालवाला
|}

=== उपसभापति ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |उपसभापति
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर 
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |१
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]]
|१७ असार २०७९&lt;ref name=&quot;rsp&quot;/&gt; 
|बहालवाला 
|-
|[[स्वर्णिम वाग्ले]] 
| 
|१३ मंसिर २०८०&lt;ref name=&quot;rsp&quot;&gt;{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;
|बहालवाला
|}

=== संसदीय दलको नेता ===
* [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}&lt;/ref&gt;

=== सह-महामन्त्री ===
* [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान)
* [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१)

=== संसदीय दलको उपनेता ===
* [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान)

=== प्रमुख सचेतक ===
* [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान)
* [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१)

=== महामन्त्री ===
* [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान)
* मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार)

=== प्रवक्ता ===
* [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान)

=== सह-प्रवक्ता ===
* प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान)

=== पार्टी कोषाध्यक्ष ===
* लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान)

=== उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |क्र.सं.
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |उपप्रधानमन्त्री
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |तस्बिर
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |कार्यकाल (वि.सं.)
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |संसद
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |निर्वाचन क्षेत्र
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |प्रधानमन्त्री
|-
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |सुरुवात
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |अन्त्य
! style=&quot;background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;&quot; |अवधि
|-
|१
|[[रवि लामिछाने]]
|[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]]
|११ पुस २०७९
|१३ माघ २०७९
|३२ दिन
|[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]]
|[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|[[पुष्पकमल दाहाल]]
|}

== संसद सदस्यहरू ==
=== प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) ===
{{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}}

सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!निर्वाचन क्षेत्र
!पूर्ववर्ती 
|-
|१.
|[[रवि लामिछाने]]
|[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|[[कृष्णभक्त पोखरेल]]
|-
|२.
|[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ५]]
|[[केपी शर्मा ओली]]
|-
|३.
|[[स्वर्णिम वाग्ले]]
| [[चित्र:Swarnim Wagle MP 2023.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
|[[रामचन्द्र पौडेल]]
|-
|४.
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]]
|[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]]
|-
|५.
|[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]]
|[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]]
|[[पुष्पकमल दाहाल]]
|-
|६.
|[[मनिष झा]]
|[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]]
|[[जुलीकुमारी महतो]]
|-
|७.
|[[शिशिर खनाल]]
|[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]]
|[[भिमसेनदास प्रधान]]
|-
|८.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]]
|[[जीवनराम श्रेष्ठ]]
|-
|९.
|[[हरि ढकाल]]
|[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]]
|[[सुरेन्द्र पाण्डे]]
|-
|१०.
|[[निशा डाँगी]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा १]]
|[[विश्वप्रकाश शर्मा]]
|-
|११.
|[[सोविता गौतम]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]]
|[[विक्रम पाण्डे]]
|-
|१२.
|[[विपिन कुमार आचार्य]]
|[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]]
|[[रेखा शर्मा]]
|-
|१३.
|[[तोसिमा कार्की]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]]
|[[पम्फा भुसाल]]
|-
|१४.
|[[इन्दिरा राना मगर]]
|[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा २]]
|[[देवराज घिमिरे]]
|-
|१५.
|[[गणेश पराजुली]]
|[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]]
|[[रामवीर मानन्धर]]
|-
|१६.
|[[अमरेशकुमार सिंह]]
|[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]
| -
|-
|१७.
|जगदीश खरेल
|[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]]
|[[प्रेमबहादुर महर्जन]]
|-
|१८.
|सस्मित पोखरेल
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]]
|[[प्रदिप पौडेल]]
|-
|१९.
|[[रन्जु दर्शना]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]]
|[[प्रकाशमान सिंह]]
|-
|२०.
|[[बब्लु गुप्ता]]
|[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]]
|[[रामशङ्कर यादव]]
|-
|२१.
|राजुनाथ पाण्डे
|[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]]
|[[सन्तोष चालिसे]]
|-
|२२.
|यज्ञमणि न्यौपाने
|[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]]
|[[डिगबहादुर लिम्बू]]
|-
|२३.
|[[केपी खनाल]]
|[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]]
|[[अरुण कुमार चौधरी]]
|-
|२४.
|पुकार बम
|[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]]
|[[गगन थापा]]
|-
|२५.
|दीपकराज बोहरा
|[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]]
|[[नारायणप्रकाश साउद]]
|-
|२६.
|सुदन गुरुङ
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]]
|[[राजेन्द्र बजगाईं]]
|-
|२७.
|अशोककुमार चौधरी
|[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]]
|[[भगवती चौधरी]]
|-
|२८.
|शिवशङ्कर यादव
|[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]]
|[[राजकिशोर यादव]]
|-
|२९.
|धनञ्जय रेग्मी
|[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]]
|[[राजु थापा]]
|-
|३०.
|गणेश कार्की
|[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]]
|[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]]
|-
|३१.
|सागर ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]]
|[[चन्द्र भण्डारी]]
|-
|३२.
|प्रदिप बिष्ट
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]]
|[[राजेन्द्रकुमार केसी]]
|-
|३३.
|राजिव खत्री
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]]
|[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]]
|-
|३४.
|लेकजङ्ग थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]]
|[[दीपक बोहरा]]
|-
|३५.
|कृष्णहरि बुढाथोकी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]]
|[[पूर्णबहादुर तामाङ]]
|-
|३६.
|सुनिल केसी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]]
|[[सोबिता गौतम]]
|-
|३७.
|विश्वराज पोखरेल
|[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]]
|[[रामहरि खतिवडा]]
|-
|३८.
|[[आशिका तामाङ]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]]
|[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]]
|-
|३९.
|सुलभ खरेल
|[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]]
|[[विष्णुप्रसाद पौडेल]]
|-
|४०.
|प्रकाश पाठक
|[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ३]]
|[[राजेन्द्र लिङ्देन]]
|-
|४१.
|[[ताराप्रसाद जोशी]]
|[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]
|[[शेरबहादुर देउवा]]
|-
|४२.
|श्रीराम न्यौपाने
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]]
|[[शङ्कर भण्डारी]]
|-
|४३.
|आशा झा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]]
|[[योगेन्द्र मण्डल]]
|-
|४४.
|अरविन्द साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]]
|[[ज्वालाकुमारी साह]]
|-
|४५.
|शम्भुप्रसाद ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[झापा ४]]
|[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]]
|-
|४६.
|उत्तमप्रसाद पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]]
|[[विद्या भट्टराई]]
|-
|४७.
|जगदीश खरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]]
|[[गङ्गा कार्की]]
|-
|४८.
|सुनिल लम्साल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]]
|[[छबिलाल विश्वकर्मा]]
|-
|४९.
|हरिप्रसाद भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]]
|[[टोपबहादुर रायमाझी]]
|-
|५०.
|सूर्यबहादुर तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]]
|[[अम्बरबहादुर रायमाझी]]
|-
|५१.
|सुशील खड्का
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]]
|[[चित्रबहादुर केसी]]
|-
|५२.
|आशिष गजुरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]]
|[[लेखनाथ दाहाल]]
|-
|५३.
|रुविना आचार्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]]
|[[शेखर कोइराला]]
|-
|५४.
|बिना गुरुङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]]
|दामोदर प्रसाद वैरागी
|-
|५५.
|मधुकुमार चौलागाईं
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]]
|[[सूर्यमान दोङ तामाङ]]
|-
|५६.
|ज्ञानेन्द्र सिंह महता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]]
|[[रमेश लेखक]]
|-
|५७.
|सोम शर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]]
|[[देवेन्द्र पौडेल]]
|-
|५८.
|हरिमोहन भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]]
|[[दामोदर भण्डारी]]
|-
|५९.
|सुरेश कुमार चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]]
|[[सूर्यप्रसाद ढकाल]]
|-
|६०.
|खगेन्द्र सुनार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]]
|[[किशोर सिंह राठौर]]
|-
|६१.
|गणेश धिमाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]]
|[[अच्युतप्रसाद मैनाली]]
|-
|६२.
|रुकेश रञ्जित
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]]
|[[प्रेम सुवाल]]
|-
|६३.
|ठाकुर सिंह थारु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]]
|[[सञ्जयकुमार गौतम]]
|-
|६४.
|रामजी यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]]
|[[सीके राउत]]
|-
|६५.
|लालबिक्रम थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]]
|[[भिम आचार्य]]
|-
|६६.
|तपेश्वर यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]]
|[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]]
|-
|६७.
|भरतप्रसाद पराजुली
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]]
|[[माधव सापकोटा]]
|-
|६८.
|नितिमा भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]]
|[[रामप्रकाश चौधरी]]
|-
|६९.
|चन्दन कुमार सिंह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]]
|[[उपेन्द्र यादव]]
|-
|७०.
|राहबार अन्सारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]]
|[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]]
|-
|७१.
|श्रीधर पोखरेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]]
|[[लालवीर चौधरी]]
|-
|७२.
|देवराज पाठक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]]
|[[मेटमणि चौधरी]]
|-
|७३.
|कमल सुवेदी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]]
|[[दीपक गिरी]]
|-
|७४.
|बोधनारायण श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]]
|[[रामनाथ अधिकारी]]
|-
|७५.
|रामविनोद शाह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]]
|[[रामकृष्ण यादव]]
|-
|७६.
|राजकिशोर महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]]
|[[रघुवीर महासेठ]]
|-
|७७.
|गोविन्द पन्थी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]]
|[[गोकर्ण विष्ट]]
|-
|७८.
|कोमल ज्ञवाली
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]]
|[[रञ्जिता श्रेष्ठ]]
|-
|७९.
|जगतप्रसाद जोशी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]]
|[[गङ्गाराम चौधरी]]
|-
|८०.
|खेमराज कोइराला
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]]
|[[वीरबहादुर बलायर]]
|-
|८१.
|आनन्दबहादुर चन्द
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]]
|[[डिल्लीराज पन्त]]
|-
|८२.
|जनक सिंह धामी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]]
|[[तारा लामा तामाङ]]
|-
|८३.
|मोहनलाल आचार्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]]
|[[बलराम अधिकारी]]
|-
|८४.
|विक्रम थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]]
|[[सुरेन्द्रराज आचार्य]]
|-
|८५.
|खडकराज पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]]
|[[मानबहादुर गुरुङ]]
|-
|८६.
|वदन कुमार भण्डारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]]
|[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]]
|-
|८७.
|बुद्धरत्न तुलाधर
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]]
|[[उदयशमशेर राणा]]
|-
|८८.
|धर्मराज केसी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]]
|[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]]
|-
|८९.
|प्रमोदकुमार महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]]
|[[गिरीराजमणि पोखरेल]]
|-
|९०.
|दीपक कुमार साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]]
|[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]]
|-
|९१.
|उज्ज्वलकुमार झा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]]
|[[महन्थ ठाकुर]]
|-
|९२.
|गौरी कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]]
|[[महेन्द्र कुमार राय]]
|-
|९३.
|प्रकाश गौतम
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]]
|[[दीपकबहादुर सिंह]]
|-
|९४.
|प्रशान्त उप्रेती
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]]
|[[महेशकुमार बर्तौला]]
|-
|९५.
|कृष्णकुमार कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]]
|[[ऋषिकेश पोखरेल]]
|-
|९६.
|सन्तोष राजवंशी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]]
|[[अमनलाल मोदी]]
|-
|९७.
|राजन् गौतम
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]]
|[[शशाङ्क कोइराला]]
|-
|९८.
|मनिष खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]]
|[[विष्णुकुमार कार्की]]
|-
|९९.
|विक्रम तिमिल्सिना
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]]
|[[हितबहादुर तामाङ]]
|-
|१००.
|अच्युत लामिछाने
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]]
|[[अर्जुननरसिंह केसी]]
|-
|१०१.
|माधवबहादुर थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]]
|[[ठाकुरप्रसाद गैरे]]
|-
|१०२.
|विक्रम खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]]
|[[विनोद चौधरी]]
|-
|१०३.
|नरेन्द्र कुमार गुप्ता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]]
|[[ध्रुवबहादुर प्रधान]]
|-
|१०४.
|सागर भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]]
|[[पदम गिरी]]
|-
|१०५.
|बुद्धिप्रसाद पन्त
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]]
|[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]]
|-
|१०६.
|सुशील कुमार कानु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]]
|[[अजय चौरसिया]]
|-
|१०७.
|रमाकान्त चौरसिया
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]]
|[[राजकुमार गुप्ता]]
|-
|१०८.
|टेकबहादुर शाक्य
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]]
|[[रमेश रिजाल]]
|-
|१०९.
|सुशान्त वैदिक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]]
|[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]]
|-
|११०.
|राजेश कुमार चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]]
|[[माधवकुमार नेपाल]]
|-
|१११.
|रविन्द्र पटेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]]
|[[प्रभु साह]]
|-
|११२.
|गणेश पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]]
|[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]]
|-
|११३.
|[[कन्हैया बनिया]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]]
|[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]]
|-
|११४.
|तौफिक अहमद खान
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]]
|[[वासुदेव घिमिरे]]
|-
|११५.
|[[पुष्पा कुमारी चौधरी]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]]
|[[नवलकिशोर साह]]
|-
|११६.
|[[अमरकान्त चौधरी]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]]
|[[दिनेशकुमार यादव]]
|-
|११७.
|[[सिताराम साह]]
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]]
|[[तेजुललाल चौधरी]]
|-
|११८.
|नरेन्द्र साह कलवार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]]
|[[रामेश्वर राय यादव]]
|-
|११९.
|धानन्द्र कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]]
|[[श्यामकुमार घिमिरे]]
|-
|१२०.
|रविन महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]]
|[[महिन्द्र राय यादव]]
|-
|१२१.
|पाराशमणि गेलाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]]
|[[नारायण खड्का]]
|-
|१२२.
|झबिलाल डुम्रे
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]]
|[[धनराज गुरुङ]]
|-
|१२३.
|रमेश कुमार सापकोटा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]]
|[[हृदयराम थानी]]
|-
|१२४.
|शम्भु कुमार यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]]
|[[लिलानाथ श्रेष्ठ]]
|-
|१२५.
|दीपक कुमार साह
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]]
|[[शरतसिंह भण्डारी]]
|}

==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ====
{{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!समूह
|-
|१२६.
|प्रतिभा रावल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[खस आर्य]]
|-
|१२७.
|लिमा अधिकारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१२८.
|रमेश प्रसाईं
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१२९.
|रिमा विश्वकर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[दलित]]
|-
|१३०.
|अमृता विक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३१.
|पुरुषोत्तम यादव
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|[[मधेशी]]
|-
|१३२.
|समिना मियाँ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]]
|-
|१३३.
|अफसाना बानु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३४.
|गलाजा समिम मिकरानी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३५.
|गीता चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[थारू जाति|थारू]]
|-
|१३६.
|सुरेन्द्र चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३७.
|प्रेमलाल चौधरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३८.
|करिश्मा कठरिया
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१३९.
|खगेन्द्र कर्ण
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;7&quot; |[[मधेशी]]
|-
|१४०.
|कामिनी कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४१.
|सरिता महतो
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४२.
|अङ्किता ठाकुर
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४३.
|ललिता कुमारी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४४.
|निशा मेहता
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४५.
|पुनमकुमारी अग्रवाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४६.
|बसुमाया तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;16&quot; |[[आदिवासी जनजाति]]
|-
|१४७.
|गङ्गा छन्त्याल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४८.
|सुमरिमा उदास
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१४९.
|[[अनुष्का श्रेष्ठ]]
|[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५०.
|ओजस्वी शेरचन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५१.
|सिर्जना श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५२.
|रजिनी श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५३.
|कुसुम महर्जन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५४.
|भूमिका श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५५.
|प्रमिला कुलुजु
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५६.
|सुजाता तामाङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५७.
|कृपा महर्जन
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५८.
|अलिजा गुरुङ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१५९.
|राम लामा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६०.
|खुश्बु श्रेष्ठ
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६१.
|[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]]
|[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]]
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६२.
|प्रभा ढकाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;14&quot; |[[खस आर्य]]
|-
|१६३.
|ज्ञानु पौडेल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६४.
|रताकुमारी थापा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६५.
|शोभा खनाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६६.
|प्रभा कार्की
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६७.
|मञ्जु भुसाल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६८.
|सृष्टि भट्टराई
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१६९.
|आकृति अवस्थी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७०.
|क्रान्ति शिखा धिताल
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७१.
|टीका संग्रौला
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७२.
|श्रद्धा कुँवर 
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७३.
|समीक्षा बास्कोटा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७४.
|विदुषी राणा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७५.
|रचना खतिवडा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७६.
|प्रकाशचन्द्र परियार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
| rowspan=&quot;6&quot; |[[दलित]]
|-
|१७७.
|खिमा विक
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७८.
|तारा विश्वकर्मा
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१७९.
|सुष्मा स्वर्णकार
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१८०.
|स्मृति सेन्चुरी
|
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|-
|१८१.
|[[सीता बादी|सीता वादी]]
| 
|१३ चैत २०८२
|
|{{Age in years and days|27 March 2026}}
|}

=== प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) ===
{{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}}

सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!क्रम
!सांसद
!तस्विर
!पदभार ग्रहण
!पद मुक्त
!कार्यकाल
!पूर्ववर्ती
!निर्वाचन क्षेत्र
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१. 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[रवि लामिछाने]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|१७ असार २०७९
||१३ माघ २०७९
|{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}}
|''पद सिर्जना''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]]
|-
|१५ माघ २०७९
| rowspan=&quot;21&quot; |''२७ भदौ २०८२''
|{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}}
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
|-
|२.
|[[स्वर्णिम वाग्ले]]
| 
|DTS|१५ वैशाख २०८०
|{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}}
|[[रामचन्द्र पौडेल]]
|[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]]
|-
|३.
|[[सुमना श्रेष्ठ]]
| [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |७ पुस २०७९
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
| rowspan=&quot;3&quot; | -
| rowspan=&quot;3&quot; |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित''
|-
|४. 
|[[डोलप्रसाद अर्याल]]
| [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]]
|-
|५.
|[[मनिष झा]]
|[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]]
|-
|६.
|[[विराजभक्त श्रेष्ठ]]
|[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[जीवनराम श्रेष्ठ]]
|[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]]
|-
|७.
|[[तोसिमा कार्की]]
| [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[पम्फा भुसाल]]
|[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]]
|-
|८.
|[[हरि ढकाल]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[सुरेन्द्र पाण्डे]]
|[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]]
|-
|९.
|[[शिशिर खनाल]]
|[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[भिमसेनदास प्रधान]]
|[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]]
|-
|१०.
|[[सोविता गौतम]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[माधव कुमार नेपाल]]
|[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]]
|-
|११.
|[[गणेश पराजुली]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[रामवीर मानन्धर]]
|[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]]
|-
|१२.
|[[सन्तोष परियार]]
|[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
| rowspan=&quot;9&quot; | -
| rowspan=&quot;10&quot; |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित''
|-
|१३.
|[[इन्दिरा राना मगर]]
| [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१४.
|[[चन्दा कार्की]]
| [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१५.
|[[निशा डाँगी]]
| [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१६.
|[[असिम शाह]]
| [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१७.
|[[शिव नेपाली]]
|[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]]
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१८.
|[[अशोककुमार चौधरी]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|१९.
|[[विनीता कठायत]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|२०.
|[[लक्ष्मी तिवारी]]
| 
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|-
|२१.
|[[बिन्दबासिनी कंसाकार]]
|
|७ पुस २०७९
|{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}}
|[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]]
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका राजनीतिक दलहरू}}

[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]]
[[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]]</text>
      <sha1>8wzh6dd5rjm8klxtf5bn6rm44wj3do2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ललितपुर राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131238</id>
    <revision>
      <id>1366906</id>
      <parentid>1366818</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजा */</comment>
      <origin>1366906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17681" sha1="bvda20nw0eeukjedrw5trpygljn9ydn" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            = {{lang|ne|पाटन}}
| conventional_long_name = ललितपुर राज्य
| common_name            = पाटन
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;| event_start            = स्थापना
| date_start             = 
| year_start             = १५६५
| event_end              = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]]
| year_end               = बि.सं १८२५
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;| p1                     = मल्ल वंश
| flag_p1                = 
| s1                     = नेपाल अधिराज्य
| flag_s1                = Flag of Nepal.svg
| capital                = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]
| national_motto         = 
| common_languages       = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religion               = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]]
| currency               = [[नेपाली मोहर|मोहर]]
| today                  = [[नेपाल]]
}}

'''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins &amp; Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}&lt;/ref&gt; [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}&lt;/ref&gt; लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन ।

त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ ।

==इतिहास==

राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}&lt;/ref&gt;

यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे।

राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो।
===स्थापना===
हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए।

हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।&lt;ref&gt;[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए ।
===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल===
===अस्थिरता ===
योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो।

राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।  

===छ प्रधानको शासन===
{{मुख्य|छ प्रधान}}

===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय===
बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}&lt;/ref&gt;

यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।

==राजा==
* हरिहर सिंह (सामन्त)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!राजा
!
!
!
|-
|[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]
|वि.सं. १६७५-
|१७१७
|
|-
|[[श्रीनिवास मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[योगनरेन्द्र मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[लोकप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल)
|
|
|
|-
|[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]])
|
|
|कान्तिपुरका राजा
|-
|[[योगप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[राज्यप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[जयप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]
|
|
|भक्तपुरका राजा
|-
|[[दलमर्दन शाह]]
|
|
|
|-
|[[तेज नरसिंह मल्ल]]
|१८२२
|१८२५ असोज
|
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>bvda20nw0eeukjedrw5trpygljn9ydn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366907</id>
      <parentid>1366906</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजा */</comment>
      <origin>1366907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17705" sha1="p0nz3dc2k1q7emnipx9llbkgihg8i1c" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            = {{lang|ne|पाटन}}
| conventional_long_name = ललितपुर राज्य
| common_name            = पाटन
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;| event_start            = स्थापना
| date_start             = 
| year_start             = १५६५
| event_end              = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]]
| year_end               = बि.सं १८२५
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;| p1                     = मल्ल वंश
| flag_p1                = 
| s1                     = नेपाल अधिराज्य
| flag_s1                = Flag of Nepal.svg
| capital                = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]
| national_motto         = 
| common_languages       = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religion               = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]]
| currency               = [[नेपाली मोहर|मोहर]]
| today                  = [[नेपाल]]
}}

'''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins &amp; Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}&lt;/ref&gt; [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}&lt;/ref&gt; लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन ।

त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ ।

==इतिहास==

राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}&lt;/ref&gt;

यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे।

राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो।
===स्थापना===
हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए।

हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।&lt;ref&gt;[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए ।
===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल===
===अस्थिरता ===
योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो।

राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।  

===छ प्रधानको शासन===
{{मुख्य|छ प्रधान}}

===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय===
बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}&lt;/ref&gt;

यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।

==राजा==
* हरिहर सिंह (सामन्त)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!राजा
!
!
!
|-
|[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]
|वि.सं. १६७५-
|१७१७
|
|-
|[[श्रीनिवास मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[योगनरेन्द्र मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[लोकप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल)
|
|
|
|-
|[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]])
|
|
|कान्तिपुरका राजा
|-
|[[योगप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[राज्यप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[जयप्रकाश मल्ल]]
|१८१५
|१८१९
|
|-
|[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]
|
|
|भक्तपुरका राजा
|-
|[[दलमर्दन शाह]]
|
|
|
|-
|[[तेज नरसिंह मल्ल]]
|१८२२
|१८२५ असोज
|
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>p0nz3dc2k1q7emnipx9llbkgihg8i1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366910</id>
      <parentid>1366907</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजा */</comment>
      <origin>1366910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17909" sha1="ezcgcawzanzvg1ji92oqda304jm63r1" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            = {{lang|ne|पाटन}}
| conventional_long_name = ललितपुर राज्य
| common_name            = पाटन
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;| event_start            = स्थापना
| date_start             = 
| year_start             = १५६५
| event_end              = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]]
| year_end               = बि.सं १८२५
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;| p1                     = मल्ल वंश
| flag_p1                = 
| s1                     = नेपाल अधिराज्य
| flag_s1                = Flag of Nepal.svg
| capital                = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]
| national_motto         = 
| common_languages       = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religion               = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]]
| currency               = [[नेपाली मोहर|मोहर]]
| today                  = [[नेपाल]]
}}

'''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins &amp; Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}&lt;/ref&gt; [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}&lt;/ref&gt; लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन ।

त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ ।

==इतिहास==

राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}&lt;/ref&gt;

यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे।

राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो।
===स्थापना===
हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए।

हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।&lt;ref&gt;[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए ।
===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल===
===अस्थिरता ===
योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो।

राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।  

===छ प्रधानको शासन===
{{मुख्य|छ प्रधान}}

===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय===
बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}&lt;/ref&gt;

यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।

==राजा==
* हरिहर सिंह (सामन्त)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!राजा
!
!
!
|-
|[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]
|वि.सं. १६७५-
|१७१७
|
|-
|[[श्रीनिवास मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[योगनरेन्द्र मल्ल]]
|१७४१
|१७६२
|
|-
|[[लोकप्रकाश मल्ल]]
|
|१७६३
|
|-
|[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल)
|
|१७६६
|
|-
|[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]]
|
|१७७१
|
|-
|[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]]
|१७७१
|१७७४
|
|-
|महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]])
|
|१७७९
|कान्तिपुरका राजा
|-
|[[योगप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]
|
|१८०२
|
|-
|[[राज्यप्रकाश मल्ल]]
|१८०२
|१८१३
|
|-
|[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]]
|१८१३
|१८१५
|
|-
|[[जयप्रकाश मल्ल]]
|१८१५
|१८१९
|
|-
|[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]
|१८१९
|१८२०
|भक्तपुरका राजा
|-
|[[दलमर्दन शाह]]
|१८२०
|१८२२
|
|-
|[[तेज नरसिंह मल्ल]]
|१८२२
|१८२५ असोज
|
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>ezcgcawzanzvg1ji92oqda304jm63r1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366911</id>
      <parentid>1366910</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17977" sha1="p1ko3ovuida1ugq9fftazb3ytrx02fw" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            = {{lang|ne|पाटन}}
| conventional_long_name = ललितपुर राज्य
| common_name            = पाटन
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;| event_start            = स्थापना
|image =Patan Durbar Square-2644.jpg|thumb|Patan Durbar Square-2644
| date_start             = 
| year_start             = १५६५
| event_end              = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]]
| year_end               = बि.सं १८२५
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;| p1                     = मल्ल वंश
| flag_p1                = 
| s1                     = नेपाल अधिराज्य
| flag_s1                = Flag of Nepal.svg
| capital                = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]
| national_motto         = 
| common_languages       = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religion               = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]]
| currency               = [[नेपाली मोहर|मोहर]]
| today                  = [[नेपाल]]
}}

'''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins &amp; Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}&lt;/ref&gt; [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}&lt;/ref&gt; लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन ।

त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ ।

==इतिहास==

राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}&lt;/ref&gt;

यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे।

राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो।
===स्थापना===
हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए।

हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।&lt;ref&gt;[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए ।
===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल===
===अस्थिरता ===
योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो।

राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।  

===छ प्रधानको शासन===
{{मुख्य|छ प्रधान}}

===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय===
बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}&lt;/ref&gt;

यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।

==राजा==
* हरिहर सिंह (सामन्त)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!राजा
!
!
!
|-
|[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]
|वि.सं. १६७५-
|१७१७
|
|-
|[[श्रीनिवास मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[योगनरेन्द्र मल्ल]]
|१७४१
|१७६२
|
|-
|[[लोकप्रकाश मल्ल]]
|
|१७६३
|
|-
|[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल)
|
|१७६६
|
|-
|[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]]
|
|१७७१
|
|-
|[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]]
|१७७१
|१७७४
|
|-
|महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]])
|
|१७७९
|कान्तिपुरका राजा
|-
|[[योगप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]
|
|१८०२
|
|-
|[[राज्यप्रकाश मल्ल]]
|१८०२
|१८१३
|
|-
|[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]]
|१८१३
|१८१५
|
|-
|[[जयप्रकाश मल्ल]]
|१८१५
|१८१९
|
|-
|[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]
|१८१९
|१८२०
|भक्तपुरका राजा
|-
|[[दलमर्दन शाह]]
|१८२०
|१८२२
|
|-
|[[तेज नरसिंह मल्ल]]
|१८२२
|१८२५ असोज
|
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>p1ko3ovuida1ugq9fftazb3ytrx02fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366912</id>
      <parentid>1366911</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17946" sha1="mkit4bp1t79hpghaftorctpfgzhsloo" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name            = {{lang|ne|पाटन}}
| conventional_long_name = ललितपुर राज्य
| common_name            = पाटन
| government_type        = [[राजतन्त्र]]
&lt;!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say &quot;abolition&quot; or &quot;declaration&quot; --&gt;| event_start            = स्थापना
|image =Patan Durbar Square-2644.jpg
| date_start             = 
| year_start             = १५६५
| event_end              = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]]
| year_end               = बि.सं १८२५
&lt;!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --&gt;| p1                     = मल्ल वंश
| flag_p1                = 
| s1                     = नेपाल अधिराज्य
| flag_s1                = Flag of Nepal.svg
| capital                = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]
| national_motto         = 
| common_languages       = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religion               = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]]
| currency               = [[नेपाली मोहर|मोहर]]
| today                  = [[नेपाल]]
}}

'''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins &amp; Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}&lt;/ref&gt; [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}&lt;/ref&gt; लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन ।

त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ ।

==इतिहास==

राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}&lt;/ref&gt;

यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे।

राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो।
===स्थापना===
हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए।

हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।&lt;ref&gt;[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए ।
===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल===
===अस्थिरता ===
योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो।

राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।  

===छ प्रधानको शासन===
{{मुख्य|छ प्रधान}}

===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय===
बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}&lt;/ref&gt;

यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। &lt;ref&gt;{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}&lt;/ref&gt; पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।

==राजा==
* हरिहर सिंह (सामन्त)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!राजा
!
!
!
|-
|[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]
|वि.सं. १६७५-
|१७१७
|
|-
|[[श्रीनिवास मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[योगनरेन्द्र मल्ल]]
|१७४१
|१७६२
|
|-
|[[लोकप्रकाश मल्ल]]
|
|१७६३
|
|-
|[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल)
|
|१७६६
|
|-
|[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]]
|
|१७७१
|
|-
|[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]]
|१७७१
|१७७४
|
|-
|महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]])
|
|१७७९
|कान्तिपुरका राजा
|-
|[[योगप्रकाश मल्ल]]
|
|
|
|-
|[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]
|
|१८०२
|
|-
|[[राज्यप्रकाश मल्ल]]
|१८०२
|१८१३
|
|-
|[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]]
|१८१३
|१८१५
|
|-
|[[जयप्रकाश मल्ल]]
|१८१५
|१८१९
|
|-
|[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]
|१८१९
|१८२०
|भक्तपुरका राजा
|-
|[[दलमर्दन शाह]]
|१८२०
|१८२२
|
|-
|[[तेज नरसिंह मल्ल]]
|१८२२
|१८२५ असोज
|
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>mkit4bp1t79hpghaftorctpfgzhsloo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोकप्रकाश मल्ल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131326</id>
    <revision>
      <id>1366905</id>
      <parentid>1127224</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="mjcz82r7zfu13pjxdza80gecqve0e8n" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = लोकप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image        = 
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७०५–१७०६
| predecessor  = [[योगनरेन्द्र मल्ल]]
| successor    = [[इन्द्र मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = १६९७
| birth_place  = [[ललितपुर राज्य]]
| death_date   = १७०६
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''लोकप्रकाश मल्ल''', जसलाई '''लोकप्रकाश''' पनि भनिन्छ, [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनले सन् १६०५ मा [[योगनरेन्द्र मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र एघार महिनाको छोटो अवधिसम्म शासन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Burleigh|first=Peter|date=16 February 2022|title=A Chronology of Later Kings of Patan|url=https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/handle/1810/227429/kailash_04_01_02.pdf?sequence=2|journal=[[University of Cambridge]]|page=|pages=50–51}}&lt;/ref&gt; [[बिफर]]का कारण एघार महिना शासन गरेपछि लोकप्रकाशको मृत्यु भयो र [[इन्द्र मल्ल]] उत्तराधिकारी बने।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|page=75|pages=|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=202|pages=}}&lt;/ref&gt;

उनी योगनरेन्द्र मल्लका छोरी तर्फका नाति थिए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि उनलाई राजा बनाइएको थियो। उनी सानै नाबालक भएकाले उनकी आमा योगमतीले राज्य सञ्चालन गर्थिन्।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>mjcz82r7zfu13pjxdza80gecqve0e8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राज्यप्रकाश मल्ल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131338</id>
    <revision>
      <id>1366904</id>
      <parentid>1366585</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T16:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="jhpn4prwc2l7jvs1go60hfa3unxcpjs" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image        = 
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>jhpn4prwc2l7jvs1go60hfa3unxcpjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366908</id>
      <parentid>1366904</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रारम्भिक जीवन */</comment>
      <origin>1366908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="rgpk3ubmur7u732ljme4nd95y95g2xb" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image        = 
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;
==शासन ==
वि.सं. १८०२ मा विष्णु मल्लको निधन भएपछि राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। उनले गोरखासँग सम्बन्ध बढाए। 

[[६ प्रधान]]ले उनको आँखा फोरी अन्धा बनाइदिए, त्यसैको पिडाले उनको मृत्यु भयो। उनीपछि [[विश्वजित मल्ल]]लाई गद्दीमा राखियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>rgpk3ubmur7u732ljme4nd95y95g2xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366932</id>
      <parentid>1366908</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रारम्भिक जीवन */</comment>
      <origin>1366932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4042" sha1="3ahl3gs46nr9wo0g61wkfnb6ay71t24" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image        = 
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा [[जयप्रकाश मल्ल]] राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;
==शासन ==
वि.सं. १८०२ मा विष्णु मल्लको निधन भएपछि राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। उनले गोरखासँग सम्बन्ध बढाए। 

[[६ प्रधान]]ले उनको आँखा फोरी अन्धा बनाइदिए, त्यसैको पिडाले उनको मृत्यु भयो। उनीपछि [[विश्वजित मल्ल]]लाई गद्दीमा राखियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>3ahl3gs46nr9wo0g61wkfnb6ay71t24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366941</id>
      <parentid>1366932</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="52lthadnufec3ol5bmdrp6g3yumei1r" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image       = Nepal30003.JPG
| caption     =  Silver coin of Rajya Prakash Malla, inscribed in the [[Newar script]].
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा [[जयप्रकाश मल्ल]] राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;
==शासन ==
वि.सं. १८०२ मा विष्णु मल्लको निधन भएपछि राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। उनले गोरखासँग सम्बन्ध बढाए। 

[[६ प्रधान]]ले उनको आँखा फोरी अन्धा बनाइदिए, त्यसैको पिडाले उनको मृत्यु भयो। उनीपछि [[विश्वजित मल्ल]]लाई गद्दीमा राखियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>52lthadnufec3ol5bmdrp6g3yumei1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366953</id>
      <parentid>1366941</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रारम्भिक जीवन */</comment>
      <origin>1366953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6320" sha1="oq21qfdl8ghy4smm3gzdh2lcp6s4czo" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image       = Nepal30003.JPG
| caption     =  Silver coin of Rajya Prakash Malla, inscribed in the [[Newar script]].
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा [[जयप्रकाश मल्ल]] राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]]ले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। [[राज्यप्रकाश मल्ल]] दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी &quot;मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला&quot; भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।&lt;ref&gt;{{cite journal |author=थापा |first=रमेशजङ्ग |date=बैशाख २०२९ |title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९ |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal= |publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग |volume=19 |issue=1 |page=8 |isbn=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf|date=2021-12-04}})&lt;/ref&gt;

पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;

==शासन ==
वि.सं. १८०२ मा विष्णु मल्लको निधन भएपछि राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। उनले गोरखासँग सम्बन्ध बढाए। 

[[६ प्रधान]]ले उनको आँखा फोरी अन्धा बनाइदिए, त्यसैको पिडाले उनको मृत्यु भयो। उनीपछि [[विश्वजित मल्ल]]लाई गद्दीमा राखियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>oq21qfdl8ghy4smm3gzdh2lcp6s4czo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366954</id>
      <parentid>1366953</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* शासन */</comment>
      <origin>1366954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6486" sha1="ol0zehb353ie6nhghthwpv2y3xls4l7" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = राज्यप्रकाश मल्ल
| title        = 
| more         = 
| image       = Nepal30003.JPG
| caption     =  Silver coin of Rajya Prakash Malla, inscribed in the [[Newar script]].
| succession   = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा
| reign        = १७४५–१७५८
| predecessor  = [[बिष्णु मल्ल]]
| successor    = [[विश्वजित मल्ल]]
| suc-type     = 
| birth_date   = 
| birth_place  = [[कान्तिपुर राज्य]]
| death_date   = १७५८
| death_place  = 
| spouse       = 
| issue        = 
| full name    = 
| father       = [[जगज्जय मल्ल]]
| mother       = 
| occupation   = 
| moretext1    = 
| dynasty      = [[मल्ल वंश]]
}}
'''राज्यप्रकाश मल्ल'''([[नेपाल भाषा]]: 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐥𑑂𑐬𑐎𑐵𑐱 𑐩𑐮𑑂𑐮) [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
राज्यप्रकाश मल्ल कान्तिपुरका राजा जगज्जय मल्लका तेस्रा छोरा थिए।&lt;ref&gt;रेग्मी, p. 126.&lt;/ref&gt; उनका जेठा दाजु राजागद्दीका उत्तराधिकारी भएपनि सानैमा मृत्यु भएकाले जगज्जय मल्ल पछि माहिला छोरा [[जयप्रकाश मल्ल]] राजा भए। केही भारदारले राज्यप्रकाशलाई उत्तराधिकारी बनाउन सल्लाह दिएपनि जगज्जय मल्लले मानेनन्। राज्यप्रकाशले आफू बिरुद्ध &quot;कु&quot; गर्लान् भन्ने शंका गरी जयप्रकाश मल्लले देशनिकाला गरे। उनी पाटनमा शरण लिए।&lt;ref&gt;Regmi. p. 127.&lt;/ref&gt; [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]]ले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। [[राज्यप्रकाश मल्ल]] दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी &quot;मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला&quot; भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।&lt;ref&gt;{{cite journal |author=थापा |first=रमेशजङ्ग |date=बैशाख २०२९ |title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९ |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal= |publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग |volume=19 |issue=1 |page=8 |isbn=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf|date=2021-12-04}})&lt;/ref&gt;

पाटनमा उनका भिनाजु [[विष्णु मल्ल]] राजा थिए र पाटनको राजगद्दीमा आफ्नो उत्तराधिकारी बनाए। &lt;ref&gt;Regmi, p. 204.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burleigh, p. 64.&lt;/ref&gt;

==शासन ==
वि.सं. १८०२ मा विष्णु मल्लको निधन भएपछि राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। उनले गोरखासँग सम्बन्ध बढाए। 

=== कीर्तिपुरको युद्ध ===
{{मुख्य लेख|कीर्तिपुरको युद्ध}}

=== मृत्यु ===
[[६ प्रधान]]ले उनको आँखा फोरी अन्धा बनाइदिए, त्यसैको पिडाले उनको मृत्यु भयो। उनीपछि [[विश्वजित मल्ल]]लाई गद्दीमा राखियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{मल्ल राजाहरू}}

[[श्रेणी:मल्ल वंश]]
[[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]]</text>
      <sha1>ol0zehb353ie6nhghthwpv2y3xls4l7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इन्टरनेसनल रेड क्रस एन्ड रेड क्रिसेन्ट मुभमेन्ट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134115</id>
    <revision>
      <id>1366949</id>
      <parentid>1318631</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20739" sha1="bnag7ofrhrbt3thy0epmjj8n0l5afxy" xml:space="preserve">संगठित '''इन्टरनेसनल रेड क्रस र रेड क्रिसेन्ट मुभमेन्ट''' (अनुवाद: '''अन्तर्राष्ट्रिय रातो क्रस तथा रातो अर्धचन्द्राकार आन्दोलन)''' एक मानवीय आन्दोलन हो जसमा लगभग १६&amp;nbsp;विश्वभर लाखौं स्वयंसेवक, सदस्य र कर्मचारीहरू जोडिएका छन्। यसको स्थापना मानव जीवन र स्वास्थ्यको रक्षा गर्न, सबै मानिसहरूको सम्मान सुनिश्चित गर्न, र मानव पीडालाई रोक्न र कम गर्न भएको थियो । यसभित्र तीनवटा छुट्टाछुट्टै संगठनहरू छन् जुन एकअर्काबाट कानुनी रूपमा स्वतन्त्र छन्, तर साझा आधारभूत सिद्धान्तहरू, उद्देश्यहरू, प्रतीकहरू, विधानहरू र शासक संगठनहरूद्वारा आन्दोलन भित्र एकताबद्ध छन्।

== इतिहास ==
[[चित्र:Jean_Henri_Dunant.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| हेनरी ड्युनान्ट, ''ए मेमोरी अफ सोल्फेरिनोका'' लेखक]]

=== अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन ===
२६ देखि २९ अक्टोबर १८६३ {{Sfn|Dunant|1863|p=2}} समितिद्वारा युद्धभूमिमा चिकित्सा सेवा सुधार गर्न सम्भावित उपायहरू विकास गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन जेनेभामा सम्पन्न भएको थियो। सम्मेलनमा राष्ट्रिय सरकारका १८ आधिकारिक प्रतिनिधि, गैरसरकारी संस्थाका ६ प्रतिनिधि, सात गैर-आधिकारिक विदेशी प्रतिनिधि, र अन्तर्राष्ट्रिय समितिका पाँच सदस्य गरी ३६ व्यक्तिको सहभागिता थियो। आधिकारिक प्रतिनिधित्व गर्ने राज्यहरू र राज्यहरू थिए: 

अस्ट्रियन साम्राज्य, ग्रान्ड डची अफ बाडेन, बाभेरिया साम्राज्य, [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली साम्राज्य]], ह्यानोभर अधिराज्य, हेसेको ग्रान्ड डची, इटालीको राज्य, नेदरल्यान्ड्सको राज्य, [[प्रशा अधिराज्य|प्रसियाको राज्य]], [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]], सक्सोनीको राज्य, स्पेन अधिराज्य, स्विडेन र नर्वेको युनाइटेड किंगडम, र ग्रेट ब्रिटेन र आयरल्याण्डको युनाइटेड किंगडम । {{Sfn|Bennett|2006}}
[[चित्र:Les_5_fondateurs.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| &quot;पाँचको समिति&quot;: गुस्ताव मोयनियर, गुइलाउम-हेनरी डुफोर, हेनरी ड्युनान्ट, लुइस एपिया, थिओडोर मौनोइर]]
लेखिएका प्रस्तावहरू मध्ये, १८६३ अक्टोबर २९ मा सम्मेलनको स्वीकृत अन्तिम घोषणापत्र  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 October 1863 |title=Resoluciones y votos de la Conferencia Internacional de Ginebra, 26-29 de octubre de 1863 - CICR |trans-title=Resolutions and votes of the Geneva International Conference, 26–29 October 1863 |url=https://www.icrc.org/es/doc/resources/documents/treaty/treaty-1863-october-conference.htm |language=es}}&lt;/ref&gt; थिए:

* घाइते सैनिकहरूको लागि राष्ट्रिय राहत समाजको स्थापना;
* घाइते सैनिकहरूको लागि तटस्थता र सुरक्षा;
* युद्ध भूमिमा राहत सहायताको लागि स्वयम्सेवक बलहरूको उपयोग;
* यी अवधारणाहरू लागू गर्न थप सम्मेलनहरूको संगठन;
* फिल्डमा मेडिकल कर्मीहरूका लागि साझा विशिष्ट सुरक्षा प्रतीकको परिचय, अर्थात् रेड क्रस बोकेको सेतो आर्मलेट।

=== जेनेभा महासन्धि, राष्ट्रिय सोसाइटी र अन्तराष्ट्रिय रेस क्रस कमिटि ===
एक वर्ष पछि, स्विस सरकारले सबै युरोपेली देशहरू, साथै [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], ब्राजिल साम्राज्य र मेक्सिकन साम्राज्यलाई सम्मेलनमा भाग लिन आधिकारिक कूटनीतिक आमन्त्रित गर्यो। १६ देशले जेनेभामा जम्मा २६ प्रतिनिधि पठाए । २२ अगस्त १८६४ मा, सम्मेलनले पहिलो [[जेनेभा महासन्धि]] &quot;युद्धभुमीमा सेनामा घाइते सेनारूको अवस्था सुधारको लागि&quot; स्वीकार गर्यो। १२ राज्य र राज्यका प्रतिनिधिहरूले महासन्धिमा हस्ताक्षर गरे: &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864 |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&amp;xp_treatySelected=120 |access-date=2017-06-11 |publisher=International Committee of the Red Cross ICRC |location=Geneva}}&lt;/ref&gt;
 

महासन्धिमा दस धारा थिए ।  सशस्त्र द्वन्द्वमा घाइते सैनिकहरू, क्षेत्रीय चिकित्सा कर्मचारीहरू र विशिष्ट मानवीय संस्थाहरूका लागि तटस्थता र सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्ने पहिलो पटक कानुनी रूपमा बाध्यकारी नियमहरू स्थापना गरेको थियो। {{Sfn|Telò|2014}}
[[चित्र:Mikami_Red_Cross.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| गोटारो मिकामीको रेड क्रसको झण्डा जसको साथ 1905 मा उनले रुसी सेनाको आक्रमणमा मन्चुरियाको फिल्ड अस्पतालबाट हटाए।]]

=== प्रथम विश्व युद्ध ===

== आधारभूत सिद्धान्तहरू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+रेड क्रस र रेड क्रिसेन्ट आन्दोलनका आधारभूत सिद्धान्तहरू
! सिद्धान्त
! परिभाषा
|-
| '''मानवता'''
| रणक्षेत्रमा घाइते भएका व्यक्तिहरूलाई भेदभावविना सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्य लिएर स्थापना गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेण्ट अभियान अन्तर्राष्ट्रिय र राष्ट्रिय दुवै हैसियतमा जहाँसुकै मानवीय विपत्तिलाई हटाउन वा कमगर्न प्रयत्नशील रहन्छ । यसको उद्देश्य जीवन तथा स्वास्थ्यको सुरक्षा तथा मानवको सम्मानलाई सुनिश्चित गर्नु हो । यसले सम्पूर्ण मानवबीचमा पारस्परिक समझदारी, मित्रता, सहयोग र चिरस्थायी शान्तिको अभिवृद्धि गर्दछ ।
|-
| '''निष्पक्षता'''
| रेडक्रसले राष्ट्रियता, जाति, धार्मिक विश्वास, वर्ग र राजनीतिक विचारधाराको आधारमा कुनै भेदभाव गर्दैन । यसले विपत्तिको अवस्थामा मानवलाई सहयोग पुर्‍याउँदा उनिहरूको आवश्यकतालाई मात्र ध्यानमा राख्दछ र सबभन्दा बढी विपत्तिमा परेकालाई प्राथमिकता दिन्छ ।
|-
| '''तटस्थता'''
| सबैको विश्वास प्राप्त गरिरहनका निम्ति शत्रुतापूर्ण व्यवहारमा र कुनै पनि क्षण राजनीतिक, जातिय, धार्मिक अथवा बैचारिक स्वभावका विवादहरूमा रेडक्रस अभियानले कसैको पक्ष लिँदैन ।
|-
| '''स्वतन्त्रता'''
| रेडक्रस अभियानका स्वाधिन छ । राष्ट्रिय सोसाइटीहरूले सम्बन्धित सरकारको मानवीय सेवा कार्यमा सहयोग र सम्बन्धित राष्ट्रको ऐन (कानून पालना गर्दा आफ्नो स्वायत्तता सदा काम गर्नै पर्छ जसबाट रेडक्रस अभियानका आधारभूत सिद्धान्तअनुरुप काम गर्न ती निकायहरु सदैव सक्षम हुन सकुन् ।
|-
| '''स्वैच्छिक सेवा'''
| रेडक्रस स्वेच्छाले अरुको भलाई गर्ने अभियान भएकाले कुनै पनि किसिमको लाभको इच्छाबाट प्रेरित हुँदैन ।
|-
| '''एकता'''
| एउटा मुलुकमा एउटै मात्र रेडक्रस अथवा रेडक्रिसेण्ट सोसाइटी हुन सक्दछ । यो सबैका लागि खुला हुनै पर्छ । यसले आफ्ना मानवीय कार्यहरु देशभरि सञ्चालन गर्नै पर्छ ।
|-
| '''सार्वभौमिकता'''
| अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेण्ट अभियान विश्वव्यापी छ जसमा सबै सोसाइटीहरूको समान सम्मान हुन्छ र सबैले एक(आपसमा सहयोग गर्ने समान दायित्व र कर्तव्य पालना गर्दछन् ।
|}

== प्रतीकहरूको इतिहास ==

=== रेड क्रस ===
[[चित्र:Flag_of_the_Red_Cross.svg|अङ्गुठाकार|100x100पिक्सेल| रेड क्रस]]
रेड क्रस प्रतीक औपचारिक रुपमा सन् १८६३ मा [[जेनेभा]]मा स्वीकृत भएको थियो &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2007-01-14 |title=The history of the emblems |url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/emblem-history.htm |access-date=2016-08-18 |publisher=ICRC}}&lt;/ref&gt;

रेड क्रस झण्डा स्विट्जरल्याण्डको झण्डाको रङ-बदली गरिएको संस्करण हो। यसको निर्माण  &quot;घायल लडाकू र सैन्य चिकित्सा सुविधाहरूको सुरक्षाको लागि अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त मापदण्डहरू स्थापना गर्न स्विस नागरिकहरूको अग्रगामी कार्य&quot; को मान्यतामा गरिएको हो।  &lt;ref name=&quot;jmsf&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.seaflags.us/miscnavy/MiscNavy.html|title=Miscellaneous Navy Flags|last=McMillan|first=Joseph|date=2001|access-date=16 June 2022|publisher=SeaFlags}}&lt;/ref&gt; १९०६ मा,ओटोमन साम्राज्यको तर्क &quot;यस झण्डाले ईसाई धर्मबाट जड लिएको&quot; को अन्त्य गर्न, यो आधिकारिक रूपमा [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्डको]] संघीय रङहरू उल्टाएर रेड क्रस झण्डा गठन गरिएको थियो भन्ने विचारलाई बढावा दिने निर्णय गरियो, यद्यपि कुनै लिखित छैन। {{Sfn|Boissier|1985|p=77}}

=== रेड क्रिसेन्ट ===
[[चित्र:Flag_of_the_Red_Crescent.svg|अङ्गुठाकार|100x100पिक्सेल| रेड क्रिसेन्ट]]
रेड क्रिसेन्ट प्रतीक पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस कमिटि स्वयंसेवकहरूले सन् १८७६ -१८७८ को  [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]] र [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]] बीचको सशस्त्र संघर्षको समयमा प्रयोग गरेको थियो। यो प्रतीक आधिकारिक रूपमा १९२९ मा अपनाइयो, र हालसम्म मुस्लिम जगत का ३३ राज्यहरूले यसलाई मान्यता दिएका छन्। 

=== रेड  क्रिस्टल ===
[[चित्र:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|अङ्गुठाकार|100x100पिक्सेल| रेड क्रिस्टल]]
अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस कमिटि (आईसीआरसी) पहिलेका दुई प्रतीकहरू (रेड क्रस र रेड क्रिसेन्ट) ले धार्मिक अर्थका कारण एसिया-प्रशान्त क्षेत्र को बहुसंख्यक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] वा [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] देशसँग मिल्दो नहुने सम्भावनासँग चिन्तित थियो। एसिया-प्रशान्त क्षेत्र, जहाँ बहुसंख्यकले यी प्रतीकहरूसँग सम्बद्ध थिएनन्। त्यसकारण, १८२२ मा, तत्कालीन-अध्यक्ष कर्नेलियो सोमारुगाले निर्णय गरे कि तेस्रो, अधिक तटस्थ प्रतीक आवश्यक थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sommaruga |first=Cornelio |date=2 October 1997 |title=The red cross and red crescent emblems - Special issue - ICRC |url=https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/news-release/2009-and-earlier/57jnrb.htm |access-date=11 November 2022 |website=www.icrc.org |publisher=International Committee of the Red Cross |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== रेड लायन एण्ड सन ===
[[चित्र:Red_Lion_with_Sun.svg|अङ्गुठाकार|100x100पिक्सेल| रेड लायन एण्ड सन]]
रेड लायन एण्ड सन सोसाइटी अफ इरानको स्थापना सन् १९२२ मा भएको थियो र सन् १९२३ मा रेड क्रस आन्दोलनमा जोडिएको थियो  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the Iranian Red Crescent Society |url=http://www.rcs.ir/en/index.php?page_id%3D2%26menu_id%3D1%26menu_item_id%3D3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110944/http://www.rcs.ir/en/index.php?page_id=2&amp;menu_id=1&amp;menu_item_id=3 |archive-date=2007-09-28 |access-date=2007-08-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928110944/http://www.rcs.ir/en/index.php?page_id=2&amp;menu_id=1&amp;menu_item_id=3 |date=2007-09-28 }}&lt;/ref&gt; यो प्रतीक १८६४ मा,इरानका दुई प्रतिद्वन्द्वी, ओटोम्यान र रुसी साम्राज्यहरूले प्रयोग गरेको अर्धचन्द्राकार र क्रसको प्रतिस्पर्धा  उदाहरणको रूपमा जेनेभामा पेश गरिएको थियो  &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2004-12-14 |title=دوره دوم(1301ـ1327) تأسيس و تثبيت |trans-title=Second period (1301-1327) Establishment and consolidation |url=http://www.rcs.ir/fa/index.php?page_id%3D3%26menu_id%3D1%26menu_item_id%3D33 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404114921/http://www.rcs.ir/fa/index.php?page_id=3&amp;menu_id=1&amp;menu_item_id=33 |archive-date=2009-04-04 |access-date=2007-08-14 |website=[[Iranian Red Crescent Society]] |language=fa }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090404114921/http://www.rcs.ir/fa/index.php?page_id=3&amp;menu_id=1&amp;menu_item_id=33 |date=2009-04-04 }}&lt;/ref&gt; । यद्यपि त्यो दाबी रेड क्रिसेन्टको इतिहाससँग असंगत छ। यो पनि मानिन्छ कि रेड क्रिसेन्ट जस्तै रातो सिंह र सूर्य, रूस र टर्की बीचको १८७७-१८७८ को युद्धको समयमा कल्पना गरिएको हुन सक्छ।
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}</text>
      <sha1>bnag7ofrhrbt3thy0epmjj8n0l5afxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इनरुवा-दुहबी राजमार्ग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140178</id>
    <revision>
      <id>1366919</id>
      <parentid>1332390</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T02:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7454" sha1="1cmhl1ak2uh5gdz4vhiq5okze06sz0w" xml:space="preserve">'''स०५४''' वा [[इनरुवा-दुहबी राजमार्ग]] वा '''इनरुवा-दुहबी सडक''' [[कोशी प्रदेश]]को [[सुनसरी जिल्ला]]मा अवस्थित नेपालको छोटो राष्ट्रिय साहायक राजमार्ग हो। राजमार्गको कुल लम्बाइ मात्र १४.३२ किलोमिटर (८.९० माइल) छ। चार लेनको राष्ट्रिय साहायक राजमार्गको सडक पूर्ण कालो गरिनेछ । पहिले  पहिले, सीधा विराटनगर जाने यात्रुलाई इटहरी गएर विराटनगरतर्फ लाग्नुपर्ने हुन्थ्यो । तर इनरुवा-दुहबी सहायक सडकको कारणले अहिले इटहरी गईराख्नुपर्ने छैन । इनरुवाबाट सीधा पूर्व दुहबी निस्किन पाएदेखि १४ किमीको दूरी बचत भएको छ । जसले गर्दा गाडी र सवारीको तेल, पैसा र समयको ठूलो बचत भएको छ । &lt;ref&gt;[https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1047537 हुलाकी मार्ग : इतिहासको अन्तरकुन्तर र भविष्यको अवसर]&lt;/ref&gt;

[[महेन्द्र राजमार्ग]] र [[कोशी राजमार्ग]] आपसमा इटहरीमा पुगेर जोडिन्छन् । सुनसरी जिल्लाको पश्चिमी सीमा भएर जाने महेन्द्र राजमार्ग र यस जिल्लाको पूर्वी सीमा भएर जाने कोशी राजमार्गसँग जिल्लाको ग्रामीण भेगलाई जोड्ने काम यस इनरुवा-दुहबी सडकले गरेको छ । महेन्द्र राजमार्ग र कोशी राजमार्गलाई ग्रामीण भेगमा इनरुवा-दुहबी सडकले जोड्ने काम पनि गरेको छ । यस सडकको निर्माणको श्रेय प्रतिनिधिसभा सदस्य तथा पूर्वमन्त्री [[विजयकुमार गच्छदार]]लाई दिइन्छ । यस भेगमा सिंचाइ प्रणालीको पनि पहुँच छ । तर यस भेगको कृषि क्षेत्र र कृषक वर्गले यसको लाभ उठाउन सकेको देखिंदैन । हाल, इनरुवा-दुहबी सडक झैं इनरुवादेखि १० किमी तल लौकहीबाट विराटनगर जोड्ने सडक बन्दै गरेको छ । यो सडक [[हुलाकी राजमार्ग]]को हिस्साको रूपमा लौकही-विराटनगर खण्ड हो । &lt;ref&gt;[https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1047537 हुलाकी मार्ग : इतिहासको अन्तरकुन्तर र भविष्यको अवसर]&lt;/ref&gt;
{{Short description|Highway in Nepal}}
{{Infobox road
| country = NPL
| marker_image = 
| provinces= [[कोशी प्रदेश]]
| label1= जिल्ला
| location1= [[सुनसरी जिल्ला]]
| type = 
| route =
| name =इनरुवा-दुहबी साहायक सडक
| alternate_name = Inaruwa-Dhuhabi Secondary Highway 
| map = 
| map_custom = 
| map_notes = 
| length_km = 14.32
| direction_a = पश्चिम
| terminus_a = [[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा नगरपालिका]]
| junction = [[गढी गाउँपालिका|गढी गाउँपालिका]]
| direction_b = पूर्व
| terminus_b = [[दुहवी नगरपालिका|दुहबी नगरपालिका]]
| established = 
| history = कालो-पत्रे चार लेन  (Black topped four lanes)
| next_type = 
| next_route = 
| next_dab = 
| previous_type = 
| previous_route = 
| previous_dab = 
| header_type =
| status= निर्माणनधिन अवस्थामा
}}

कोशी प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री केदार कार्कीले इनरुवा–दुहबी सडकको निर्माण चाँडै सुरु हुने बताएका छन् । सुनसरी सदरमुकाम इनरुवा–१ मा  स्थानीयसँगको कुराकानीका क्रममा मुख्यमन्त्री कार्कीले सो सडकखण्ड निर्माणका लागि बोलपत्र आह्वानको प्रक्रिया अगाडि बढेकाले निर्माण चाँडै सुरु हुने उल्लेख गरे ।&lt;ref&gt; [https://sunsarionline.com/2024/02/16/10918/  इनरुवा–दुहबी सडक चाँडै निर्माण हुन्छ : मुख्यमन्त्री कार्की ] &lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt; { https://www.ratopati.com/story/411853/kedar-karki इनरुवा–दुहबी सडक चाँडै निर्माण हुन्छ : मुख्यमन्त्री कार्की } &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; [ https://hamrakura.com/news-details/164278/2024-02-16 इनरुवा–दुहबी सडक चाँडै निर्माण हुन्छ : मुख्यमन्त्री कार्की ] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; [https://www.nepalkhoj.com/2024/02/16/359055/  इनरुवा–दुहबी सडक चाँडै निर्माण हुन्छ : मुख्यमन्त्री कार्की ] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[ https://www.aarthikdainik.com/news/130430/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624074826/https://www.aarthikdainik.com/news/130430/ |date=2024-06-24 }} इनरुवा–दुहबी सडक चाँडै निर्माण हुन्छ : मुख्यमन्त्री कार्की ]&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[सुनकोशी करिडोर]]
* [[तमोर करिडोर]]
* [[इनरुवा-कप्तानगन्ज राजमार्ग]]
* [[सिद्धिचरण राजमार्ग]]
* [[हुलाकी राजमार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका राजमार्गहरू}}

[[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]]
==बाह्य लिङ्कहरू==</text>
      <sha1>1cmhl1ak2uh5gdz4vhiq5okze06sz0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निगुरो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143253</id>
    <revision>
      <id>1366955</id>
      <parentid>1297374</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T05:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41475-35</username>
        <id>79961</id>
      </contributor>
      <comment>/* विविधताहरू */ अर्को नाम</comment>
      <origin>1366955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26860" sha1="9qntb1294hu6zlc45fi1at6ewigr861" xml:space="preserve">{{For|the band|Fiddlehead (band)}}
[[चित्र:Fiddlehead_closeup.png|अङ्गुठाकार|डुकु निगुरो ]]
[[चित्र:Pan_Roasted_Chicken_Breasts,_Garlic_Mashed_Potatoes,_Fiddlehead_Ferns_and_Sauce_Supreme.jpg|अङ्गुठाकार|फिडलहेड्स सहित चिकन डिश]]
[[चित्र:Fern_fiddleheads.jpg|अङ्गुठाकार|डण्ठे निगुरो बढ्दै बढ्दै]]
[[चित्र:Closeup_of_very_large_fern_frond.jpg|अङ्गुठाकार]]
[[चित्र:Fiddlehead_Saint_John.JPG|अङ्गुठाकार|सेन्ट जोन, न्यू ब्रन्सविक, क्यानाडामा मूर्तिकार जिम बोयडद्वारा सेन्ट जोन आर्ट्स सेन्टरमा डण्ठे निगुरोको मूर्तिकला]]
निगुरो भनेको एउटा नफुल्ने वनस्पति हो। नयाँ पलाएको कलिलो टुसाहरु जुन [[सागपात|तरकारी]] रूपमा प्रयोगको लागि टिप्ने गरिन्छ। 

बोटमा प्रत्येक निगुरोहरु नयाँ टुसा (सर्किनेट वर्नेसन) मा उम्रन्छ्न्। निगुरोहरू मौसमको सुरुमा टिपिने हुनाले, टुसा उम्रिनु अघि र यसको पूर्ण उचाइमा पुग्नु अघि, तिनीहरूलाई जमिनको एकदम नजिक काटिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Tis the season...for fiddleheads! |url=https://www.newscentermaine.com/article/life/maine-moments/tis-the-seasonfor-fiddleheads/97-632f31eb-929e-470d-9957-063843cf5fbb |access-date=2021-05-03 |website=newscentermaine.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

बुट्यानबाट निस्कने निहुरोहरूमा प्याक्विलोसाइड, ब्रेकेन विषाक्ततासँग सम्बन्धित यौगिक, र थायामिनेस हुन्छ। सबै प्रजातिहरूमा प्याक्विलोसाइड हुँदैन, जस्तै डिप्लोजियम एस्क्युलेन्टम, पूर्वी एसियाका भागहरूमा नियमित रूपमा खपत हुने निगुरो हो जुन ब्राकेन (''टेरिडियम एक्विलिनम'') भन्दा फरक छ।

निगुरो घुमाउरो सजावट जस्तो देखिन्छ (जसलाई तार भएको) उपकरणको अन्त्यमा स्क्रोल भनिन्छ, जस्तै फिडल। यसलाई '''क्रोजियर''' पनि भनिन्छ, बिशपहरू प्रयोग गरिएको वक्र कर्मचारी पछि, जसको उत्पत्ति गोठालाको कुटिलमा हुन्छ।

== विविधताहरू ==
केही जातका निगुरोहरुको पातको तरकारीको रूपमा पकाएर खाइन्छ। यी मध्ये सबैभन्दा लोकप्रिय हुन्ः

* ब्र्याकेन, ''टेरिडियम एक्विलिनम'', विश्वव्यापी रूपमा फेला परेको (यदि पूर्ण रूपमा पकाएको छैन भने विषाक्त)
* अस्ट्रिच फर्न, ''म्याट्युसिया स्ट्रुथियोप्टेरिस'', विश्वभर उत्तरी क्षेत्रहरूमा पाइन्छ, र उत्तर अमेरिकाको मध्य/पूर्वी भाग
* लेडी फर्न, ''एथिरियम फिलिक्स-फेमिना'', अधिकांश समशीतोष्ण उत्तरी गोलार्धमा।
* दालचिनी फर्न वा बकहर्न फर्न, ''ओस्मुन्डा सिनामोमिया'', उत्तरी अमेरिकाको पूर्वी भागहरूमा पाइन्छ, यद्यपि अस्ट्रिच फर्न जत्तिकै स्वादिष्ट हुँदैन।
* रोयल फर्न, ''ओस्मुन्डा रेगालिस'', विश्वव्यापी रूपमा फेला परेको 
* मिडिन, वा स्टेनोक्लेना पलस्ट्रिस, सारावाक पाइन्छ, जहाँ यो स्थानीय स्वादिष्ट भोजनको रूपमा मूल्यवान छ &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Paul P.K. |first=Chai |date=April 2016 |title=Midin (Stenochlaena palustris), the popular wild vegetable of Sarawak |url=http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf |url-status=dead |journal=Agriculture Science Journal |publisher=Universiti Tunku Abdul Rahman |volume=2 |issue=2 |pages=18–20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529135516/http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf |archive-date=2018-05-29 |access-date=29 May 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529135516/http://eprints.utar.edu.my/2006/1/Midin_(Stenochlaena_palustris),_the_popular_wild_vegetable_of_Sarawak.pdf |date=2018-05-29 }}&lt;/ref&gt;
* जेन्माइ वा फुल फुल्ने फर्न, ''ओस्मुन्डा जापोनिका'', [[पूर्वी एसिया]] पाइन्छ।
* [[पानीनिहुरो|तरकारी फर्न]], ''एथिरियम एस्क्युलेन्टम'', एशिया र [[ओसिनिया]] पाइन्छ
* पूर्वेली नेपालीहरूले यसलाई निगुरो भने पनि यसलाई निउरो नामले पनि चिनिन्छ।

== स्रोत र बाली ==
[[चित्र:Fiddleheads_Crosses_de_fougère.jpg|अङ्गुठाकार|नयाँ सङ्कलन गरिएका निगुरोहरूको बाल्टी]]
मौसमी रूपमा उपलब्ध, निगुरोहरू दुवै फोर्ज र वसन्तमा व्यावसायिक रूपमा टिप्ने गरिन्छ। निगुरोहरू उठाउँदा, दिगो फसलका लागि प्रति बिरुवा/क्लस्टरको एक तिहाइ मात्र लिन सिफारिस गरिन्छ। प्रत्येक बोटले धेरैवटा टुप्पाहरू उत्पादन गर्दछ जुन फलहरूमा परिणत हुन्छ।

== पाककला प्रयोगहरू ==
{{Reflist}}{{Cookbook|Fiddlehead}}
[[चित्र:Fiddlehead_Fern_as_a_vegetable.jpg|अङ्गुठाकार|तरकारीको रूपमा निगुरोको पात]]
मध्य युगको सुरुदेखि नै उत्तरी [[फ्रान्स]] धेरै भागमा निगुरो परम्परागत आहारको हिस्सा भएको छ,  [[एसिया]], [] र शताब्दीयौंसम्म मूल निवासी अमेरिकीहरू बीच पनि। {{स्रोत नखुलेको|date=May 2023}}{{स्रोत नखुलेको|date=May 2023}}तिनीहरू रूसी सुदूर पूर्व आहारको एक हिस्सा पनि हुन् जहाँ तिनीहरू प्रायः शरद ऋतुमा जङ्गलीमा छानिन्छन्, जाडोमा नुनमा संरक्षित हुन्छन्, र त्यसपछि वसन्तमा खपत हुन्छन्।

=== एसियाली खाना ===
इन्डोनेसियामा, युवा निगुरोको टुप्पो रिच, गलङ्गल, लेमनग्रास, [[बेसार]] पात र अन्य मसलाहरूसँग मिसाइएको नरिवलको चटनीमा पकाइन्छ। यो परिकारलाई गुलाई पाकिस वा गुलाई पाकु भनिन्छ, र [[इन्डोनेसिया]] मिनाङ्गकाबाउ जातीय समूहबाट उत्पन्न भएको हो।

[[फिलिपिन्स]], डिप्लोजियम एस्क्युलेन्टम वा पाकोको युवा फ्रन्डहरू प्रायः टमाटर, नुनिलो अन्डा स्लाइसहरू, र साधारण भिनाइग्रेट ड्रेसिंगको साथ सलादमा बनाइन्छ।

पूर्वी एसियामा, जङ्गली निगुरो (''टेरिडियम एक्विलिनम'') तरकारीको रूपमा खाइन्छ, जसलाई जापानमा ''कोगोमी'' (कोगोमी), कोरियामा ''गोसरी'' (тилина), र चीन र [[ताइवान]] जुईकाई (телини) भनिन्छ। 

[[कोरिया]], एक विशिष्ट बान्चन (सानो साइड डिश) ''गोसरी-नामुल'' (тилинтиналь) हो जसमा तयार गरिएको डुकु निगुरोहरु हुन्छन् जसलाई साउट गरिएको छ। यो लोकप्रिय परिकार ''बिबिमबप'', युकगेजाङ र बिन्डा-तेओकको पनि एक स्वाद हो। दक्षिण कोरियाको दक्षिणी टापु जेजु टापुमा, अप्रिलदेखि मेसम्म यसलाई सङ्कलन गर्ने एउटा परम्परा रहिआएको छ।

[[जापान]], जङ्गली निगुरो एक बहुमूल्य परिकार हो, र निगुरोमा भुनाएर तरकारीमा कुनै पनि विषाक्त पदार्थलाई बेअसर गर्न प्रतिष्ठित छ। जापानमा, फुल फुल्ने डुकुको निगुरो 

=== तीय खाना ===
[[भारतीय उपमहाद्वीप]], यो [[उत्तर भारत|उत्तर]] र [[उत्तरपूर्वी भारत|उत्तरपूर्वी]] [[भारतीय उपमहाद्वीप|डुकु]] हिमाली राज्यहरूमा पाइन्छ। [[त्रिपुरा]] राज्यमा, यसलाई [[ककबरक भाषा|कोकबोरोक]] भाषामा मुइखोन्चोक भनिन्छ। त्रिपुनिगुरोाएक भागको रूपमा फिडलहेड फर्न भाजाएर तयार गरिन्छ जसलाई साइड डिशको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। [[मणिपुर]] यसलाई स्थानीय थाडोउ भाषामा 'चेकोह' भनिन्छ। यसलाई सामान्यतया कुखुरा, अन्डा, झिँगे वा अन्य प्रोटिनहरूसँग पकाइएर खाइन्छ।

मन्डी (हिमाचल प्रदेश) मा यसलाई लिङ्गड भनिन्छ र तरकारीको अचारका लागि प्रयोग गरिन्छ। [[हिमाचल प्रदेश]] कुल्लु उपत्यकामा यसलाई स्थानीय रूपमा लिङ्गरी भनेर चिनिन्छ र अचार लिङ्गरीको आचार बनाउन प्रयोग गरिन्छ। [[काँगडा उपत्यका|काङ्गडा उपत्यका]] यसलाई काङ्गडी बोलीमा लुङडु भनिन्छ र तरकारीको रूपमा खाइन्छ। चम्बा यसलाई &quot;कसरोड&quot; भनिन्छ। [[उत्तराखण्ड]] [[कुमाउँ मण्डल|कुमाऊँ डिभिजन]] यसलाई लिम्ब्रा भनिन्छ। [[उत्तराखण्ड]] [[गढवाल मण्डल|गढवाल डिभिजन]] यसलाई लङ्गुडा भनिन्छ र तरकारीको रूपमा खाइन्छ। [[दार्जिलिङ]] र [[सिक्किम]] क्षेत्रहरूमा, यसलाई निगुरो (निउरो) भनिन्छ र तरकारी साइड डिशको रूपमा सामान्य हुन्छ, प्रायः स्थानीय चीजसँग मिसाइन्छ र कहिलेकाहीँ अचार गरिन्छ। [[पश्चिम बङ्गाल]] दक्षिणी क्षेत्रहरूमा यसलाई ढेकी शक वा ढेकी साग भनेर चिनिन्छ।

असममा, यसलाई ढेकिया चक ([[असम|आसाम]] திகியாயா சக்க்கா) भनेर चिनिन्छ, त्यहाँ यो एक लोकप्रिय साइड डिश हो। [[जम्मु|जम्मू]] र कश्मीरको जम्मू क्षेत्रमा, यसलाई कसरोद (कसरोद) भनिन्छ। सबैभन्दा प्रसिद्ध डोगरा परिकार ''कसरोड का आचार'' (निगुरोको डुकु अचार) हो। पुन्चमा यसलाई स्थानीय भाषामा 'कन्डोर' (कन्डोर) भनिन्छ। किश्तवाडमा यसलाई स्थानीय भाषा किश्तवार टेड (टेड) भनिन्छ। यसलाई सुक्खा तरकारीको अतिरिक्त तरकारीको रूपमा रोटी वा [[पराठा]] खानका लागि पकाइन्छ। जम्मू-कश्मीरको रामबन जिल्लामा यसलाई खाह भाषामा &quot;धीड&quot; भनिन्छ।

[[नेपाल]] यो निगुरो (निउरो) वा निङ्ग्रो (निङ्रो) भनिने मौसमी खाना हो। नेपाली खानामा प्रायः पाइने फिडलहेडका तिनवटा प्रजातिहरू छन्, सेतो हरियो तना भएको सेती नियुरो, गाढा बैजनी तना भएको काली नियुरो र ठुलो हरियो तना भएको तुलो नियुरो। यसलाई तरकारीको अतिरिक्त तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, प्रायः स्थानीय स्पष्ट मक्खनमा पकाइन्छ। यसलाई पनि छरिन्छ।

=== उत्तर अमेरिकी खाना ===
अस्ट्रिच निगुरो (''म्याट्युसिया स्ट्रुथियोप्टेरिस'') स्थानीय रूपमा &quot;फिडलहेड्स&quot; भनेर चिनिन्छ, वसन्तमा उत्तरपूर्वी उत्तर अमेरिकाको भिजेका क्षेत्रहरूमा जङ्गली बढ्छ। पूर्वी क्यानाडा र [[मेन]] मालिसेट, मि 'कमाक र पेनोब्स्कट मानिसहरूले परम्परागत रूपमा फिडलहेडहरू काट्ने गरेका छन्, र तरकारीहरू 18 औं शताब्दीको सुरुमा एकेडियन बसोबास गर्नेहरूलाई र पछि संयुक्त साम्राज्यका वफादारहरूलाई 1780 को दशकमा न्यू ब्रन्सविक बसोबास गर्न थाले। फिडलहेड्स यी क्षेत्रहरूमा परम्परागत परिकार रहिरहन्छ, न्यू ब्रन्सविक, क्युबेक र मेनमा हुने धेरैजसो व्यावसायिक फसलहरू, र तरकारीलाई विशेष गरी न्यू ब्रन्सविचको प्रतीक मानिन्छ। उत्तर अमेरिकाको सबैभन्दा ठुलो उत्पादक, प्याकर र जङ्गली फिडलहेडको वितरकले 2006 मा पोर्ट कोलबोर्न [[ओन्टारियो]] पहिलो व्यावसायिक फिडलहेड फार्म स्थापना गर्यो। फिडलहेड उत्पादन गर्ने क्षेत्रहरू नोभा स्कोटिया, भार्मन्ट र न्यू ह्याम्पशायरमा पनि अवस्थित छन्। क्यानाडाको टाइड हेड गाउँ, न्यू ब्रन्सविकले आफूलाई &quot;विश्वको फिडलहेड राजधानी&quot; को रूपमा बिल गर्दछ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Field Guide to Canadian Cocktails|date=2015|location=[[Toronto]]}}&lt;/ref&gt;

निगुरोहरू ताजा र फ्रोजन बेचिन्छन्। ताजा फिडलहेडहरू वसन्तमा केही हप्ताका लागि मात्र बजारमा उपलब्ध हुन्छन्, र धेरै महँगो हुन्छन्। तथापि, अचार र फ्रोजन फिडलहेडहरू केही पसलहरूमा वर्षभरि फेला पार्न सकिन्छ। तरकारी सामान्यतया तातो खानु अघि, होलान्डाइज सस, मक्खन, निम्बू, भिनेगर र/वा लसुन, वा सलाद वा मेयोनिज चिसो गरी उमालिन्छ, उमालिन्छ र/वा पकाइन्छ।

निगुरोहरू पकाउन, यो सल्लाह दिइन्छ चिसो पानीको धेरै परिवर्तनहरूमा धुनु अघि खैरो कागजी भुस हटाउन, त्यसपछि तिनीहरूलाई उमाल्नुहोस् वा भाप दिनुहोस्। उमाल्दा कटुता र ट्यानिन्स र विषाक्त पदार्थको मात्रा कम हुन्छ। रोग नियन्त्रण र रोकथाम केन्द्रहरूले सन् १९९० को दशकको सुरुमा फिडलहेड्ससँग धेरै खानाबाट हुने रोगका मामिलाहरू सम्बन्धित गरे। यद्यपि उनीहरूले फिडलहेड्समा विष पहिचान गरेनन्, त्यस केसको निष्कर्षले सुझाव दिन्छ कि फिडलहेड्सले खाना खानु अघि राम्ररी पकाउनु पर्छ। स्वास्थ्य अधिकारीहरूले पकाउन १५ मिनेट र १० देखि १२ मिनेट वाष्पीकरण भएमा सिफारिस गरेको खाना पकाउने समय हो। पेटभरी खानेहरूले सिफारिस गरेको खाना पकाउने विधि भनेको स्टीम बास्केटमा पातलो तह फैलाउनु र हल्का रूपमा स्टीम गर्नु हो, जबसम्म कोमल कुरकुरा हुँदैन।  {{स्रोत नखुलेको|date=May 2022}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2022)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== माओरी खाना ===
माओरी मानिसहरूले ऐतिहासिक रूपमा पिकोपिको भनिने जवान फर्न अङ्कुरहरू खाए, जसले न्युजिल्यान्ड निगुरोका धेरै प्रजातिहरूलाई जनाउन सक्छ।

== संविधानहरू ==
निगुरोमा सोडियम कम हुन्छ, तर पोटेशियममा धनी हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bushway |first=A. A. |last2=Wilson |first2=A. M. |last3=McGann |first3=D. F. |last4=Bushway |first4=R. J. |year=1982 |title=The Nutrient Composition of Fresh Fiddlehead Greens |journal=Journal of Food Science |volume=47 |issue=2 |pages=666–667 |doi=10.1111/j.1365-2621.1982.tb10147.x}}&lt;/ref&gt;

धेरै निगुरोहरुमा थाइमिन इन्जाइम पनि हुन्छ, जसले थाइमिनलाई तोड्छ। अत्यधिक मात्रामा सेवन गर्दा यसले बेरिबेरी निम्त्याउन सक्छ ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Evans |first=W. C. |year=1976 |title=Bracken thiaminase-mediated neurotoxic syndromes |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=73 |issue=1–3 |pages=113–131 |doi=10.1111/j.1095-8339.1976.tb02017.x}}&lt;/ref&gt;

यसबाहेक, त्यहाँ केही प्रमाणहरू छन् कि निगुरोका केही प्रजातिहरू, उदाहरणका लागि ब्र्याकेन (''टेरिडियम'' जीनस) विषाक्त छन्। सिकिमिक एसिड नष्ट गर्न फिडलहेडहरू पूर्ण रूपमा पकाउन सिफारिस गरिन्छ। अस्ट्रिच निगुरो (''म्याट्युसिया स्ट्रुथियोप्टेरिस'') क्यान्सर हुने ठानिएको छैन, यद्यपि त्यहाँ प्रमाण छ कि यसमा अहिलेसम्म अज्ञात विषाक्त पदार्थ छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ostrich Fern Poisoning -- New York and Western Canada, 1994 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00032588.htm |access-date=11 June 2011 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt;

== पनि हेर्नुहोस् ==

* बोयी र शुकी दुई चिनियाँ राजकुमारहरू जो प्रसिद्ध रूपमा लामो समयसम्म उजाडस्थानमा निर्वासनबाट बाँचेका थिए

== सन्दर्भहरू ==
{{Non-timber forest products}}

* ब्यारेट, एल. ई. र डिकेट, लिन। फिडेलमेनिया। WaveCloud निगमः 2014  {{ISBN|978-1-62217-164-4}}ISBN [[Special:BookSources/978-1-62217-164-4|978-1-62217-164-4]]&amp;nbsp;
* लियोन, एमी र लिन एन्ड्रिन। ''वर्मोन्टको भान्सामा'' एचपी बुक्स 1999।  {{ISBN|1-55788-316-5}}[[ISBN (identifier)|आइएसबिएन]] [[Special:BookSources/1-55788-316-5|1-55788-316-5]] &amp;nbsp;pp 68-69।
* स्ट्रिकल्यान्ड, रोन। ''Vermonters: मुखबाट निम्न देशदेखि उत्तरपूर्वी राज्यसम्मका इतिहासहरू'' न्यू इङ्गल्याण्ड प्रेसः 1986।  {{ISBN|0-87451-867-9}}[[ISBN (identifier)|आइएसबिएन]] [[Special:BookSources/0-87451-867-9|0-87451-867-9]]&amp;nbsp;

== बाह्य लिङ्कहरू ==

* फिडलहेड्स, मेन विश्वविद्यालय, 2018 मा तथ्यहरू
[[श्रेणी:निङ्ग्रो]]
[[श्रेणी:तरकारी]]
[[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]]</text>
      <sha1>9qntb1294hu6zlc45fi1at6ewigr861</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:रेखा पौडेल</title>
    <ns>1</ns>
    <id>147857</id>
    <revision>
      <id>1366898</id>
      <parentid>1331683</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1366898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="e4yy1a27bmxhzsdernm6bzpanwwnnk2" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}
{{वार्ता पृष्ठ}}</text>
      <sha1>e4yy1a27bmxhzsdernm6bzpanwwnnk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148493</id>
    <revision>
      <id>1366963</id>
      <parentid>1363490</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T07:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1366963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10697" sha1="agwhs6uk14hcqwa878fmhlu64wb677h" xml:space="preserve">[[File:NSW_Builders_Labourers_march_on_IWD_1975.jpg|alt=सन् १९७५ को अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसमा एनएसडब्लु विल्डर्स लेबरर्सको र्‍याली, सिड्नी।|thumb|350x350px|अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसको र्‍यालीमा भाग लिँदै गरेका विल्डर्स लेबरर्स फेडेरेसनका महिला सदस्यहरू, सन् १९७५ मार्च, सिड्नी]]

'''ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन''' 
सन् १९६० को दशकको अन्त्यमा सुरु भई सन् १९८० को दशकको सुरुवातसम्म जारी रहेको [[नारीवादी आन्दोलन]]को अंश थियो। व्यक्तिगत मुद्दाहरूलाई राजनीतिक बहसको हिस्सा बनाउने र यौनवादको विषयलाई राजनीतिक मूलधारमा ल्याउने [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र अन्य देशका नारीवादी आन्दोलनहरूबाट प्रभावित भई, [[अस्ट्रेलिया]] र [[न्युजिल्यान्ड]] महिलाहरूले सन् १९६९ र सन् १९७० मा महिला स्वतन्त्रताका लागि समूहहरू गठन गर्न थालेका थिए। प्रशान्त टापुहरू आवद्ध देशहरूमा थोरै संस्थाहरू गठन भएतापनि फिजी र गुआम देशका महिलाहरू यस आन्दोलनसँग निकट बनेका थिए।

छिट्टै नै यसका समर्थकहरू सम्पूर्ण अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड भरी फैलिएका थिए। नारीवादी अगुवाहरूको प्राथमिक मुद्दा सबै क्षेत्रमा महिलाहरूको स्वायत्ततामा केन्द्रीय थियो, जसमा बाल हेरचाह केन्द्र, समान अवसर, समान ज्याला र रोजगारी, महिलाहरूलाई वस्तुकरण गर्ने प्रवृत्ति, प्रजनन अधिकार, यौनिकता र यौन दुर्व्यवहारमा ध्यानाकर्षण गरिएको थियो। यस आन्दोलनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मुद्दा समाजले महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा मौलिक परिवर्तन ल्याउनुमा केन्द्रित थियो। महिलाप्रतिको सोचमा परिवर्तन नआएसम्म विद्यमान कानुनमा सुधार गरेर मात्र समाजमा महिलाको स्थान परिवर्तन हुन्छ भन्ने कुरालाई अस्वीकार गर्दै, नारीवादी अगुवाहरूले सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनमा भाग लिँदै विभिन्न मुद्दाहरूमा जानकारी प्रकाशित गरी एकीकृत प्रयासहरू व्यवस्थित गर्न बैठकहरू सञ्चालन गरेका थिए।

== सिड्नी ==

[[सिड्नी]]मा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन सन् १९६९ मा बल्मेन र ग्लिबमा महिलाहरूको स-साना बैठकहरूबाट सुरु भएको थियो। यो सन् १९६० को दशकको अन्त्य र सन् १९७० को दशकभरि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा भएको महिला स्वतन्त्रताको राजनीतिक र साङ्गठनिक विकासको एक हिस्सा थियो। {{sfn|Allan|1999}} ग्लिबमा रहेका नारीवादीहरूको प्रारम्भिक समूह नै सन् १९७० मा ६७ ग्लिब प्वाइन्ट रोडको पहिलो स्थानमा महिला स्वतन्त्रता गृह स्थापना गर्न जिम्मेवार थियो।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Grace |date=25 February 2022 |title=Hidden from History: The Inner City and Sydney's Second Wave Feminist Movement |url=https://honisoit.com/2022/02/hidden-from-history-the-inner-city-and-sydneys-second-wave-feminist-movement/ |access-date=19 December 2023 |website=Honi Soit}}&lt;/ref&gt; यसका लागि आवासीय क्षेत्र अर्की प्रारम्भिक सिड्नी नारीवादी बारबरा लेभीले उपलब्ध गराएकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Curthoys |first=Ann |date=22 February 2012 |title=Radical Glebe |url=https://glebesociety.org.au/socialhistory/radical-glebe-a-personal-view-by-ann-curthoys/ |access-date=19 December 2023 |website=The Glebe Society }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231220174035/https://glebesociety.org.au/socialhistory/radical-glebe-a-personal-view-by-ann-curthoys/ |date=20 December 2023 }}&lt;/ref&gt;

पहिले 'निजी जीवन'को दायरामा मात्र मानिने बलात्कार, घरेलु हिंसा, हाडनाता करणी र गर्भपतन जस्ता मुद्दाहरूको बारेमा एकअर्कासँग कुरा गर्दै, ग्लिब महिला स्वतन्त्रता गृह र अन्य ठाउँमा भेला भएका महिलाहरूले यी मुद्दाहरूको समानता पत्ता लगाएका थिए। यस्ता पहिले निषेधित मानिएका विषयहरूमा गरिने सामूहिक कुराकानीलाई 'चेतना अभिवृद्धि' भन्न थालिएको थियो जुन जुन राजनीतिक सङ्गठनका पुराना स्वरूपहरू र नयाँ स्वतन्त्रता आन्दोलनबीचको मुख्य राजनीतिक भिन्नताहरूमध्ये एक थियो। महिलाका अनुभवहरू व्यक्तिगत र विशिष्ट नभई विश्वव्यापी र प्रणालीगत हुन् भन्ने बुझाइलाई 'व्यक्तिगत नै राजनीतिक हो' भनेर सङ्क्षेपीकरण गरिएको थियो जुन महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको प्रमुख अन्तर्दृष्टि मध्ये एक बनेको थियो।{{sfn|Bellamy|1987|p=189}}

सन् १९७१ को अन्त्यसम्ममा सिड्नीभरि लगभग १६ वटा विभिन्न महिला स्वतन्त्रता समूहहरू गठन भइसकेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hamilton |first=Frances | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|date=28 September 2020 |title=The grassroots power of the Women's Liberation Movement |work=Green Left |url=https://www.greenleft.org.au/content/grassroots-power-womens-liberation-movement |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Cooper |first=Nola |date=21 December 2023 |title=The Sydney Women's Liberation Movement 1970 - 1975: Journey through some of the highlights of the Sydney Women's Liberation Movement as recalled by Nola Cooper |url=https://whnsw.asn.au/wp-content/uploads/2016/01/The_Sydney_Womens_Liberation_Movement_1970-1975.pdf |access-date=21 December 2023 |website=Women's Health NSW}}&lt;/ref&gt; सन् १९७२ को वसन्त ऋतुमा, यस समूहका सदस्यहरूले सिड्नीको हाइड पार्कको ठीक दक्षिणमा रहेको २५ अल्बर्टा सडकमा एउटा पुरानो दुई तले भवनमा नयाँ परिसर फेला पारेका थिए।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; सन् १९७६ जुलाईमा सिड्नीमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको 'वुमेन्स हाउस' पुनः चिपेनडेलको रेडफर्न रोडको कुनामा रहेको ६२ रिजेन्ट स्ट्रिटमा सरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 September 1977 |title=Directory |pages=7 |work=Tribune (Sydney, NSW) |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/230403835 |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[नारीवादी आन्दोलन]]
* [[उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]]
* [[युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन]]</text>
      <sha1>agwhs6uk14hcqwa878fmhlu64wb677h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्वायम्भु मनु</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149105</id>
    <redirect title="स्वायम्भुव मनु" />
    <revision>
      <id>1366882</id>
      <parentid>1347352</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="c5yylp0srabndlmc4kyxrhye47kmvqz" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[स्वायम्भुव मनु]]</text>
      <sha1>c5yylp0srabndlmc4kyxrhye47kmvqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सीता बादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149278</id>
    <revision>
      <id>1367001</id>
      <parentid>1357438</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Sita_Badi_RSP.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Túrelio|Túrelio]]ले [[:c:COM:L|Copyright violation]]: unfree source को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1367001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4905" sha1="m9ar78a8l2mefgu47zno6361ryf0xgd" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ र मन्त्री}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[माननीय]]
| name                = सीता बादी
| office              = [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]]
| term_start          = १३ चैत २०८२
| president           = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| prime_minister      = [[बालेन्द्र शाह]]
| predecessor         = श्रद्धा श्रेष्ठ
| office1             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start1         = १२ चैत २०८२
| constituency1       = [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]]
| party               = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
| citizenship         = [[नेपाल|नेपाली]]
| image               =
| caption             = २०८२ मा सीता बादी
}}

'''सीता बादी''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]]मा [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Sita Badi becomes first minister from Badi community |url=https://english.khabarhub.com/2026/27/541214/ |access-date=2026-03-27 |website=खबरहब |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=15 ministers in Balendra Shah Cabinet finalised |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/27/15-ministers-in-balendra-shah-cabinet-finalised |access-date=2026-03-27 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Meet the five women ministers in Balen-led cabinet |url=https://english.onlinekhabar.com/five-women-ministers.html |website=अनलाइनखबर |access-date=2026-03-27 |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt;
उनी [[बादी समुदाय]]बाट मन्त्री बन्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को तर्फबाट निर्वाचित [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shahi |first=Tripti |date=2026-03-21 |title=खोला किनारमा संघर्ष गर्दै संसद् यात्रा तय गरेकी सीता बादी |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/21/sita-badi-who-made-her-way-to-parliament-by-struggling-on-the-banks-of-a-river-06-52.html |access-date=2026-03-27 |website=इकान्तिपुर |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== राजनीतिक जीवन ==
बादी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[दलित]] महिला क्लस्टर अन्तर्गत [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]]बाट निर्वाचित भएकी थिइन्।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]]
[[श्रेणी:सुर्खेत जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>m9ar78a8l2mefgu47zno6361ryf0xgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>क्लाउदिया सेन्बाउम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150885</id>
    <revision>
      <id>1366865</id>
      <parentid>1366541</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रपति काल (२०२४–वर्तमान) */ सामग्री थप गरिएको</comment>
      <origin>1366865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18415" sha1="igfn9a9tqx2rkbd9ghzo45ek539m7q1" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| image               = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg
| caption             = २०२५ मा क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| office              = ६६ औँ [[मेक्सिकोका राष्ट्रपति]]
| term_start          = १ अक्टोबर २०२४
| term_end            = 
| predecessor         = [[एन्ड्रेस म्यानवेल लोपेस ओबराडोर]]
| successor           = 
| office1             = ८ औँ [[:en:List of heads of government of Mexico City|मेक्सिको सिटीको सरकार प्रमुख]]
| term_start1         = ५ डिसेम्बर २०१८
| term_end1           = १६ जुन २०२३
| predecessor1        = [[मीगेल आङ्खेल मान्सेरा]]
| successor1          = [[मार्टी बात्रेस]]
| office2             = ७ औँ [[त्लाल्पान|त्लाल्पान को प्रतिनिधि मण्डल प्रमुख]]
| term_start2         = १ अक्टोबर २०१५
| term_end2           = ६ डिसेम्बर २०१७
| predecessor2        = हेक्टर ह्युगो हर्नान्डेज रोडरीगेज
| successor2          = फर्नान्डो हर्नान्डेज पलासियोस
| birth_name          = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1962|06|24}}
| birth_place         = [[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| office3             = [[मेक्सिको सिटी|सङ्घीय जिल्लाको वातावरण सचिव]]
| term_start3         = ५ डिसेम्बर २०००
| term_end3           = १५ मे २००६
| 2blankname3         = मेयर
| 2namedata3          = आन्द्रेस म्यानुएल लोपेस् ओबराडोर
| predecessor3        = [[अलेहान्द्रो एन्सीनास् रोद्रीगेस्]]
| successor3          = एदुआर्दो वेगा लोपेस्
| party               = [[मोरेना]] (सन् २०१४ - )
| other_party          = [[पि.आर.डी]] (सन् १९८९–२०१४)
| height              = 
| spouse              = {{ubl   | {{marriage|[[कार्लोस ईमास हिसपेर्त]]|1987|2016|end=div}}   | {{marriage|[[हेसुस मारिया तार्रीबा]]|2023}}   }}
| children            = २
| residence           = [[राष्ट्रिय दरबार (मेक्सिको)]]
| education           = [[न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको]] ([[विज्ञानमा स्नातक]], [[विज्ञानमा स्नातकोत्तर]], [[विद्यावारिधि]])&lt;br&gt;[[क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय]] ([[विद्यावारिधि]])
| signature           = Firma de Claudia Sheinbaum.svg
| website             = 
| parents             = {{ubl
  | [[कार्लोस सेन्बाउम योसेलेवित्ज]] (बुवा)
  | [[एनी पार्दो सेमो]] (आमा)
  }}
| module              = {{Infobox scientist|embed=yes
| fields              = [[ऊर्जा संरक्षण]],  [[ऊर्जा नीति]], [[दिगो विकास]]
| workplaces          = न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको}}
}}

'''क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो''' (जन्म २४ जुन १९६२) एक मेक्सिकन वैज्ञानिक र राजनीतिज्ञ हुन् जो सन् २०२४ देखि ६६औँ [[मेक्सिकोको राष्ट्रपति]]का रूपमा कार्यरत छिन्। उनी सन् २०१८ देखि २०२३ सम्म [[मेक्सिको सिटी]]को [[सरकार प्रमुख]] अर्थात् मेयर थिइन्। उनी मेक्सिको सिटीको प्रमुखमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो [[यहुदी]] व्यक्ति हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jta.org/2018/07/02/news-opinion/jewish-woman-elected-mayor-mexico-city?|title=Mexico City elects first Jewish mayor|date=2 July 2018|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=21 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost1&quot;&gt;{{cite web|last=Weber |first=Jonathan |url=https://www.jpost.com/diaspora/mexico-city-elects-first-jewish-female-mayor-561329 |title=Mexico City elects first Jewish, female mayor |work=The Jerusalem Post|date=2018-07-02 |access-date=2026-07-21}}&lt;/ref&gt; उनी मोरेना ([[नेसनल रिजेनेरेसन मुभमेन्ट]]) दलकी सदस्य हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Zerega |first1=Georgina |title=Claudia Sheinbaum dejará su cargo el 16 de junio para ser “la primera mujer en encabezar los destinos” de México |trans-title=Claudia Sheinbaum will leave her post the 16th of June to become &quot;the first woman to lead the fate of the nation&quot; of Mexico |url=https://elpais.com/mexico/2023-06-12/claudia-sheinbaum-anuncia-que-dejara-el-gobierno-de-ciudad-de-mexico-el-16-de-junio-para-entrar-en-la-interna-de-morena.html |website=[[El País]] |access-date=21 July 2026 |language=es-MX |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mexico City mayor to step down to pursue historic bid for presidency |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexico-city-mayor-step-down-pursue-historic-bid-presidency-2023-06-12/ |website=Reuters |access-date=21 July 2026 |language=en |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt; सेन्बाउमले सन् २०२४ को मेक्सिकी आम निर्वाचनमा राष्ट्रपतिका लागि सफलतापूर्वक प्रतिस्पर्धा गर्दै [[:en:landslide victory|शानदार जित]] हाँसिल गरिन्। उनी राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो यहुदी व्यक्ति हुन्।&lt;ref name=win&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexicans-vote-election-seen-crowning-first-female-president-2024-06-02/ |title=Mexico's Sheinbaum poised to become first woman president |publisher=Reuters |date=2 June 2024 |last1=Madry |first1=Kylie |last2=Valentine |first2=Hilaire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=poised&gt;{{cite news|url=https://www.israelhayom.com/2024/06/03/sheinbaum-poised-to-become-mexicos-first-female-jewish-president/|title=Sheinbaum poised to become Mexico's first female, Jewish president|publisher=Israel Hayom|date=June 3, 2024|accessdate=July 21, 2026}}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दोको जन्म मेक्सिको सिटीमा भएको थियो। उनका पिताका यहुदी हजुरबुबा-हजुरआमा १९२० को दशकमा लिथुआनियाबाट मेक्सिको सिटीमा बसाईँ सरी आएका थिए। उनका आमाबुबा दुवै वैज्ञानिक हुन्। उनकी आमा एक जीववैज्ञानिक र न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोको विज्ञान सङ्कायकी प्राध्यापक हुन् भने उनका बुबा एक रासायनिक इन्जिनियर हुन्।
न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोमा विद्यार्थी छँदा उनी कोन्सेहो एस्टुडियान्टिल युनिभर्सिटारियो (विश्वविद्यालय विद्यार्थी परिषद्) की सदस्य थिइन्। उक्त समूहले पछि 'पार्टी अफ द डेमोक्रेटिक रिभोल्युसन' (लोकतान्त्रिक क्रान्ति पार्टी) स्थापना गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।
उनले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्क्लेमा सन् १९९१ देखि १९९४ सम्म चार वर्षमा आफ्नो विद्यावारिधीको शोधकार्य पूरा गरिन्।
==राष्ट्रपति काल (२०२४–वर्तमान)==
सेन्बाउमले १ अक्टोबर २०२४ मा मेक्सिकोको ६६औँ राष्ट्रपतिका रूपमा [[शपथ ग्रहण]] गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Por qué junio y octubre son las nuevas fechas clave para las elecciones 2024 de México |url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |access-date=3 June 2024 |agency=CNN en Español |date=20 January 2024 |archive-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326033457/https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; उनी देशको पहिलो महिला र पहिलो यहुदी राष्ट्रपति बनेकी हुन्।&lt;ref name=win/&gt;&lt;ref name=poised/&gt;
२ अक्टोबर २०२४ मा, [[:en:Tlatelolco massacre|त्लातेलोल्को नरसंहार]]को स्मृति दिवसको अवसरमा सेन्बाउमले एक आदेश जारी गर्दै उक्त नरसंहारका लागि देश जिम्मेवार रहेको स्वीकार गरिन् र पीडितहरूसँग सार्वजनिक रूपमा क्षमायाचना गरिन्।
नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले राष्ट्रपतिका रूपमा आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमण गर्दै [[Rio de Janeiro|रियो द जेनेरियो]]मा आयोजित [[G20|जी-२० शिखर सम्मेलन]]मा सहभागिता जनाइन्। त्यहाँ उनले विश्वव्यापी सैन्य खर्चको १% रकम वन पुनःरोपण (पुनर्वनीकरण) प्रयासहरूमा लगाउने प्रस्ताव राखिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manetto |first=Francesco |date=2024-11-19 |title=At G20 summit, Mexico's Sheinbaum defends allocating 1% of global military spending to reforestation |url=https://english.elpais.com/international/2024-11-19/at-g20-summit-mexicos-sheinbaum-defends-allocating-1-of-global-military-spending-to-reforestation.html |access-date=2026-7-24 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}&lt;/ref&gt; सम्मेलनका क्रममा सेन्बाउमले तत्कालिन अमेरिकी राष्ट्रपति [[जो बाइडेन]], क्यानेडियन प्रधानमन्त्री [[जस्टिन ट्रुडो]], चिनियाँ राष्ट्रपति [[सी जिन फिङ]], र फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[इमानुएल म्याक्रोन]]सँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=López-Castro |first=Por Fernanda |date=2024-11-19 |title=Sheinbaum tuvo reuniones bilaterales con 6 presidentes en Cumbre del G20 en Brasil; así fueron los encuentros |url=https://www.infobae.com/mexico/2024/11/19/sheinbaum-tuvo-reuniones-bilaterales-con-6-presidentes-en-cumbre-del-g20-en-brasil-asi-fueron-los-encuentros/ |access-date=2024-11-19 |website=infobae |language=es-ES}}&lt;/ref&gt;
६ नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले [[२०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचन]]मा विजयी भएकोमा [[डोनाल्ड ट्रम्प]]लाई बधाई दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camhaji |first=Elías |date=2024-11-07 |title=Sheinbaum felicita a Trump para apagar el nerviosismo en México: &quot;Tuvimos una llamada muy cordial&quot; |url=https://elpais.com/mexico/2024-11-07/sheinbaum-felicita-a-trump-para-apagar-el-nerviosismo-en-mexico-tuvimos-una-llamada-muy-cordial.html |access-date=2025-01-15 |website=El País México |language=es-MX}}&lt;/ref&gt; मेक्सिकन आयातमा २५% भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाउने ट्रम्पको धम्कीपछि, उनले ट्रम्पलाई पत्र पठाउँदै यसले ल्याउन सक्ने आर्थिक क्षतिका बारेमा सचेत गराइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Morland |first1=Sarah |last2=O'Boyle |first2=Brendan |date=2024-11-27 |title=Mexican president warns Trump tariffs will kill jobs, hints at retaliation |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexican-president-tells-trump-tariffs-will-worsen-inflation-kill-jobs-2024-11-26/ |access-date=2026-07-24 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Mexico's president warns Trump over threat to institute crippling tariffs |url=https://www.msnbc.com/the-reidout/reidout-blog/trump-tariffs-mexico-president-claudia-sheinbaum-rcna181923 |access-date=2026-07-24 |website=MSNBC.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villagran |first=Lauren |title=Mexico's president sends warning over Trump's proposed tariffs |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/11/26/mexico-warns-trump-tariff-worsen-inflation/76587148007/ |access-date=2026-07-24 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[अमेरिकी न्याय विभाग]]ले मेक्सिकन आपराधिक गिरोहहरूले प्रयोग गर्ने ७४% हतियार अमेरिकाबाटै आएको तथ्य सार्वजनिक गरेपछि, उनले अमेरिकाबाट मेक्सिकोका आपराधिक समूहहरूतर्फ हुने साना हतियारको प्रवाहप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheinbaum usará informe de armas de EU en negociaciones con Trump |url=https://www.proceso.com.mx/nacional/2025/1/9/sheinbaum-usara-informe-de-armas-de-eu-en-negociaciones-con-trump-343469.html |access-date=2026-07-24 |website=www.proceso.com.mx |language=spanish}}&lt;/ref&gt;
१ फेब्रुअरी २०२५ मा, ट्रम्पले भन्सार शुल्क थप्ने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरेपछि सेन्बाउमले भन्सार र गैर-भन्सार दुवै प्रकारका जवाफी कदम चाल्ने चेतावनी दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Murray |first=Warren |last2=Bekiempis |first2=Victoria |date=2025-02-02 |title=Canada and Mexico hit back after Trump signs order for punishing tariffs |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/01/trump-tariffs-canada-mexico-china?CMP=oth_b-aplnews_d-1 |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; दुई दिनपछि, दुवै नेताहरूबीच एक महिनाका लागि भन्सार शुल्क रोक्ने सहमति भयो; जसमा सेन्बाउमले सीमामा १०,००० [[:en:National Guard (Mexico)|नेसनल गार्ड]]का जवानहरू पठाउने र ट्रम्पले मेक्सिकोनर्फ हुने हतियार तस्करीविरुद्ध कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता जनाए।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Phillips |first=Tom |last2= |first2= |date=2025-02-03 |title=Donald Trump and Mexican president announce one-month pause in US tariffs |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/03/mexican-president-announces-one-month-pause-on-trump-us-tariffs |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Imbert |first=Fred |last2=Mangan |first2=Dan |date=2025-02-03 |title=Trump pauses Mexico tariffs for one month after agreement on border troops |url=https://www.cnbc.com/2025/02/03/trump-tariffs-mexico-canada-china-sheinbaum-responds.html |access-date=2026-07-24 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

==बाह्य कडीहरू==</text>
      <sha1>igfn9a9tqx2rkbd9ghzo45ek539m7q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366879</id>
      <parentid>1366865</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>/* राष्ट्रपति काल (२०२४–वर्तमान) */ टाइपो मिलाइएको</comment>
      <origin>1366879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18416" sha1="qj1nsg5ck46p33yax1tgzt21kssu1jz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| image               = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg
| caption             = २०२५ मा क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| office              = ६६ औँ [[मेक्सिकोका राष्ट्रपति]]
| term_start          = १ अक्टोबर २०२४
| term_end            = 
| predecessor         = [[एन्ड्रेस म्यानवेल लोपेस ओबराडोर]]
| successor           = 
| office1             = ८ औँ [[:en:List of heads of government of Mexico City|मेक्सिको सिटीको सरकार प्रमुख]]
| term_start1         = ५ डिसेम्बर २०१८
| term_end1           = १६ जुन २०२३
| predecessor1        = [[मीगेल आङ्खेल मान्सेरा]]
| successor1          = [[मार्टी बात्रेस]]
| office2             = ७ औँ [[त्लाल्पान|त्लाल्पान को प्रतिनिधि मण्डल प्रमुख]]
| term_start2         = १ अक्टोबर २०१५
| term_end2           = ६ डिसेम्बर २०१७
| predecessor2        = हेक्टर ह्युगो हर्नान्डेज रोडरीगेज
| successor2          = फर्नान्डो हर्नान्डेज पलासियोस
| birth_name          = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1962|06|24}}
| birth_place         = [[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| office3             = [[मेक्सिको सिटी|सङ्घीय जिल्लाको वातावरण सचिव]]
| term_start3         = ५ डिसेम्बर २०००
| term_end3           = १५ मे २००६
| 2blankname3         = मेयर
| 2namedata3          = आन्द्रेस म्यानुएल लोपेस् ओबराडोर
| predecessor3        = [[अलेहान्द्रो एन्सीनास् रोद्रीगेस्]]
| successor3          = एदुआर्दो वेगा लोपेस्
| party               = [[मोरेना]] (सन् २०१४ - )
| other_party          = [[पि.आर.डी]] (सन् १९८९–२०१४)
| height              = 
| spouse              = {{ubl   | {{marriage|[[कार्लोस ईमास हिसपेर्त]]|1987|2016|end=div}}   | {{marriage|[[हेसुस मारिया तार्रीबा]]|2023}}   }}
| children            = २
| residence           = [[राष्ट्रिय दरबार (मेक्सिको)]]
| education           = [[न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको]] ([[विज्ञानमा स्नातक]], [[विज्ञानमा स्नातकोत्तर]], [[विद्यावारिधि]])&lt;br&gt;[[क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय]] ([[विद्यावारिधि]])
| signature           = Firma de Claudia Sheinbaum.svg
| website             = 
| parents             = {{ubl
  | [[कार्लोस सेन्बाउम योसेलेवित्ज]] (बुवा)
  | [[एनी पार्दो सेमो]] (आमा)
  }}
| module              = {{Infobox scientist|embed=yes
| fields              = [[ऊर्जा संरक्षण]],  [[ऊर्जा नीति]], [[दिगो विकास]]
| workplaces          = न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको}}
}}

'''क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो''' (जन्म २४ जुन १९६२) एक मेक्सिकन वैज्ञानिक र राजनीतिज्ञ हुन् जो सन् २०२४ देखि ६६औँ [[मेक्सिकोको राष्ट्रपति]]का रूपमा कार्यरत छिन्। उनी सन् २०१८ देखि २०२३ सम्म [[मेक्सिको सिटी]]को [[सरकार प्रमुख]] अर्थात् मेयर थिइन्। उनी मेक्सिको सिटीको प्रमुखमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो [[यहुदी]] व्यक्ति हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jta.org/2018/07/02/news-opinion/jewish-woman-elected-mayor-mexico-city?|title=Mexico City elects first Jewish mayor|date=2 July 2018|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=21 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost1&quot;&gt;{{cite web|last=Weber |first=Jonathan |url=https://www.jpost.com/diaspora/mexico-city-elects-first-jewish-female-mayor-561329 |title=Mexico City elects first Jewish, female mayor |work=The Jerusalem Post|date=2018-07-02 |access-date=2026-07-21}}&lt;/ref&gt; उनी मोरेना ([[नेसनल रिजेनेरेसन मुभमेन्ट]]) दलकी सदस्य हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Zerega |first1=Georgina |title=Claudia Sheinbaum dejará su cargo el 16 de junio para ser “la primera mujer en encabezar los destinos” de México |trans-title=Claudia Sheinbaum will leave her post the 16th of June to become &quot;the first woman to lead the fate of the nation&quot; of Mexico |url=https://elpais.com/mexico/2023-06-12/claudia-sheinbaum-anuncia-que-dejara-el-gobierno-de-ciudad-de-mexico-el-16-de-junio-para-entrar-en-la-interna-de-morena.html |website=[[El País]] |access-date=21 July 2026 |language=es-MX |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mexico City mayor to step down to pursue historic bid for presidency |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexico-city-mayor-step-down-pursue-historic-bid-presidency-2023-06-12/ |website=Reuters |access-date=21 July 2026 |language=en |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt; सेन्बाउमले सन् २०२४ को मेक्सिकी आम निर्वाचनमा राष्ट्रपतिका लागि सफलतापूर्वक प्रतिस्पर्धा गर्दै [[:en:landslide victory|शानदार जित]] हाँसिल गरिन्। उनी राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो यहुदी व्यक्ति हुन्।&lt;ref name=win&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexicans-vote-election-seen-crowning-first-female-president-2024-06-02/ |title=Mexico's Sheinbaum poised to become first woman president |publisher=Reuters |date=2 June 2024 |last1=Madry |first1=Kylie |last2=Valentine |first2=Hilaire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=poised&gt;{{cite news|url=https://www.israelhayom.com/2024/06/03/sheinbaum-poised-to-become-mexicos-first-female-jewish-president/|title=Sheinbaum poised to become Mexico's first female, Jewish president|publisher=Israel Hayom|date=June 3, 2024|accessdate=July 21, 2026}}}&lt;/ref&gt;
==प्रारम्भिक जीवन==
क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दोको जन्म मेक्सिको सिटीमा भएको थियो। उनका पिताका यहुदी हजुरबुबा-हजुरआमा १९२० को दशकमा लिथुआनियाबाट मेक्सिको सिटीमा बसाईँ सरी आएका थिए। उनका आमाबुबा दुवै वैज्ञानिक हुन्। उनकी आमा एक जीववैज्ञानिक र न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोको विज्ञान सङ्कायकी प्राध्यापक हुन् भने उनका बुबा एक रासायनिक इन्जिनियर हुन्।
न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोमा विद्यार्थी छँदा उनी कोन्सेहो एस्टुडियान्टिल युनिभर्सिटारियो (विश्वविद्यालय विद्यार्थी परिषद्) की सदस्य थिइन्। उक्त समूहले पछि 'पार्टी अफ द डेमोक्रेटिक रिभोल्युसन' (लोकतान्त्रिक क्रान्ति पार्टी) स्थापना गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।
उनले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्क्लेमा सन् १९९१ देखि १९९४ सम्म चार वर्षमा आफ्नो विद्यावारिधीको शोधकार्य पूरा गरिन्।
==राष्ट्रपति काल (२०२४–वर्तमान)==
सेन्बाउमले १ अक्टोबर २०२४ मा मेक्सिकोको ६६औँ राष्ट्रपतिका रूपमा [[शपथ ग्रहण]] गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Por qué junio y octubre son las nuevas fechas clave para las elecciones 2024 de México |url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |access-date=24 July 2026 |agency=CNN en Español |date=20 January 2024 |archive-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326033457/https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; उनी देशको पहिलो महिला र पहिलो यहुदी राष्ट्रपति बनेकी हुन्।&lt;ref name=win/&gt;&lt;ref name=poised/&gt;
२ अक्टोबर २०२४ मा, [[:en:Tlatelolco massacre|त्लातेलोल्को नरसंहार]]को स्मृति दिवसको अवसरमा सेन्बाउमले एक आदेश जारी गर्दै उक्त नरसंहारका लागि देश जिम्मेवार रहेको स्वीकार गरिन् र पीडितहरूसँग सार्वजनिक रूपमा क्षमायाचना गरिन्।
नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले राष्ट्रपतिका रूपमा आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमण गर्दै [[Rio de Janeiro|रियो द जेनेरियो]]मा आयोजित [[G20|जी-२० शिखर सम्मेलन]]मा सहभागिता जनाइन्। त्यहाँ उनले विश्वव्यापी सैन्य खर्चको १% रकम वन पुनःरोपण (पुनर्वनीकरण) प्रयासहरूमा लगाउने प्रस्ताव राखिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manetto |first=Francesco |date=2024-11-19 |title=At G20 summit, Mexico's Sheinbaum defends allocating 1% of global military spending to reforestation |url=https://english.elpais.com/international/2024-11-19/at-g20-summit-mexicos-sheinbaum-defends-allocating-1-of-global-military-spending-to-reforestation.html |access-date=2026-7-24 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}&lt;/ref&gt; सम्मेलनका क्रममा सेन्बाउमले तत्कालिन अमेरिकी राष्ट्रपति [[जो बाइडेन]], क्यानेडियन प्रधानमन्त्री [[जस्टिन ट्रुडो]], चिनियाँ राष्ट्रपति [[सी जिन फिङ]], र फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[इमानुएल म्याक्रोन]]सँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=López-Castro |first=Por Fernanda |date=2024-11-19 |title=Sheinbaum tuvo reuniones bilaterales con 6 presidentes en Cumbre del G20 en Brasil; así fueron los encuentros |url=https://www.infobae.com/mexico/2024/11/19/sheinbaum-tuvo-reuniones-bilaterales-con-6-presidentes-en-cumbre-del-g20-en-brasil-asi-fueron-los-encuentros/ |access-date=2026-07-24 |website=infobae |language=es-ES}}&lt;/ref&gt;
६ नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले [[२०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचन]]मा विजयी भएकोमा [[डोनाल्ड ट्रम्प]]लाई बधाई दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camhaji |first=Elías |date=2024-11-07 |title=Sheinbaum felicita a Trump para apagar el nerviosismo en México: &quot;Tuvimos una llamada muy cordial&quot; |url=https://elpais.com/mexico/2024-11-07/sheinbaum-felicita-a-trump-para-apagar-el-nerviosismo-en-mexico-tuvimos-una-llamada-muy-cordial.html |access-date=2026-07-24 |website=El País México |language=es-MX}}&lt;/ref&gt; मेक्सिकन आयातमा २५% भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाउने ट्रम्पको धम्कीपछि, उनले ट्रम्पलाई पत्र पठाउँदै यसले ल्याउन सक्ने आर्थिक क्षतिका बारेमा सचेत गराइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Morland |first1=Sarah |last2=O'Boyle |first2=Brendan |date=2024-11-27 |title=Mexican president warns Trump tariffs will kill jobs, hints at retaliation |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexican-president-tells-trump-tariffs-will-worsen-inflation-kill-jobs-2024-11-26/ |access-date=2026-07-24 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Mexico's president warns Trump over threat to institute crippling tariffs |url=https://www.msnbc.com/the-reidout/reidout-blog/trump-tariffs-mexico-president-claudia-sheinbaum-rcna181923 |access-date=2026-07-24 |website=MSNBC.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villagran |first=Lauren |title=Mexico's president sends warning over Trump's proposed tariffs |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/11/26/mexico-warns-trump-tariff-worsen-inflation/76587148007/ |access-date=2026-07-24 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[अमेरिकी न्याय विभाग]]ले मेक्सिकन आपराधिक गिरोहहरूले प्रयोग गर्ने ७४% हतियार अमेरिकाबाटै आएको तथ्य सार्वजनिक गरेपछि, उनले अमेरिकाबाट मेक्सिकोका आपराधिक समूहहरूतर्फ हुने साना हतियारको प्रवाहप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheinbaum usará informe de armas de EU en negociaciones con Trump |url=https://www.proceso.com.mx/nacional/2025/1/9/sheinbaum-usara-informe-de-armas-de-eu-en-negociaciones-con-trump-343469.html |access-date=2026-07-24 |website=www.proceso.com.mx |language=spanish}}&lt;/ref&gt;
१ फेब्रुअरी २०२५ मा, ट्रम्पले भन्सार शुल्क थप्ने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरेपछि सेन्बाउमले भन्सार र गैर-भन्सार दुवै प्रकारका जवाफी कदम चाल्ने चेतावनी दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Murray |first=Warren |last2=Bekiempis |first2=Victoria |date=2025-02-02 |title=Canada and Mexico hit back after Trump signs order for punishing tariffs |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/01/trump-tariffs-canada-mexico-china?CMP=oth_b-aplnews_d-1 |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; दुई दिनपछि, दुवै नेताहरूबीच एक महिनाका लागि भन्सार शुल्क रोक्ने सहमति भयो; जसमा सेन्बाउमले सीमामा १०,००० [[:en:National Guard (Mexico)|नेसनल गार्ड]]का जवानहरू पठाउने र ट्रम्पले मेक्सिकोतर्फ हुने हतियार तस्करीविरुद्ध कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता जनाए।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Phillips |first=Tom |last2= |first2= |date=2025-02-03 |title=Donald Trump and Mexican president announce one-month pause in US tariffs |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/03/mexican-president-announces-one-month-pause-on-trump-us-tariffs |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Imbert |first=Fred |last2=Mangan |first2=Dan |date=2025-02-03 |title=Trump pauses Mexico tariffs for one month after agreement on border troops |url=https://www.cnbc.com/2025/02/03/trump-tariffs-mexico-canada-china-sheinbaum-responds.html |access-date=2026-07-24 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

==बाह्य कडीहरू==</text>
      <sha1>qj1nsg5ck46p33yax1tgzt21kssu1jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366880</id>
      <parentid>1366879</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T13:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ केही विवरण सुधारिएको</comment>
      <origin>1366880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18408" sha1="20551zzpw7jzmf1kj01xgejhc8fo8du" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| image               = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg
| caption             = २०२५ मा क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| office              = ६६ औँ [[मेक्सिकोका राष्ट्रपति]]
| term_start          = १ अक्टोबर २०२४
| term_end            = 
| predecessor         = [[आन्द्रेस मानुएल लोपेस ओब्रादोर]]
| successor           = 
| office1             = ८ औँ [[:en:List of heads of government of Mexico City|मेक्सिको सिटीको सरकार प्रमुख]]
| term_start1         = ५ डिसेम्बर २०१८
| term_end1           = १६ जुन २०२३
| predecessor1        = [[मीगेल आङ्खेल मान्सेरा]]
| successor1          = [[मार्टी बात्रेस]]
| office2             = ७ औँ [[त्लाल्पान|त्लाल्पान को प्रतिनिधि मण्डल प्रमुख]]
| term_start2         = १ अक्टोबर २०१५
| term_end2           = ६ डिसेम्बर २०१७
| predecessor2        = हेक्टर ह्युगो हर्नान्डेज रोडरीगेज
| successor2          = फर्नान्डो हर्नान्डेज पलासियोस
| birth_name          = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो
| birth_date          = {{birth date and age|df=yes|1962|06|24}}
| birth_place         = [[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| office3             = [[मेक्सिको सिटी|सङ्घीय जिल्लाको वातावरण सचिव]]
| term_start3         = ५ डिसेम्बर २०००
| term_end3           = १५ मे २००६
| 2blankname3         = मेयर
| 2namedata3          = आन्द्रेस मानुएल लोपेस ओब्रादोर
| predecessor3        = [[अलेहान्द्रो एन्सीनास् रोद्रीगेस्]]
| successor3          = एदुआर्दो वेगा लोपेस्
| party               = [[मोरेना]] (सन् २०१४ - )
| other_party          = [[पि.आर.डी]] (सन् १९८९–२०१४)
| height              = 
| spouse              = {{ubl   | {{marriage|[[कार्लोस ईमास हिसपेर्त]]|1987|2016|end=div}}   | {{marriage|[[हेसुस मारिया तार्रीबा]]|2023}}   }}
| children            = २
| residence           = [[राष्ट्रिय दरबार (मेक्सिको)]]
| education           = [[न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको]] ([[विज्ञानमा स्नातक]], [[विज्ञानमा स्नातकोत्तर]], [[विद्यावारिधि]])&lt;br&gt;[[क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय]] ([[विद्यावारिधि]])
| signature           = Firma de Claudia Sheinbaum.svg
| website             = 
| parents             = {{ubl
  | [[कार्लोस सेन्बाउम योसेलेवित्ज]] (बुवा)
  | [[एनी पार्दो सेमो]] (आमा)
  }}
| module              = {{Infobox scientist|embed=yes
| fields              = [[ऊर्जा संरक्षण]],  [[ऊर्जा नीति]], [[दिगो विकास]]
| workplaces          = न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको}}
}}

'''क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो''' (जन्म २४ जुन १९६२) एक मेक्सिकन वैज्ञानिक र राजनीतिज्ञ हुन् जो सन् २०२४ देखि ६६औँ [[मेक्सिकोको राष्ट्रपति]]का रूपमा कार्यरत छिन्। उनी सन् २०१८ देखि २०२३ सम्म [[मेक्सिको सिटी]]को [[सरकार प्रमुख]] अर्थात् मेयर थिइन्। उनी मेक्सिको सिटीको प्रमुखमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो [[यहुदी]] व्यक्ति हुन्।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jta.org/2018/07/02/news-opinion/jewish-woman-elected-mayor-mexico-city?|title=Mexico City elects first Jewish mayor|date=2 July 2018|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=21 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost1&quot;&gt;{{cite web|last=Weber |first=Jonathan |url=https://www.jpost.com/diaspora/mexico-city-elects-first-jewish-female-mayor-561329 |title=Mexico City elects first Jewish, female mayor |work=The Jerusalem Post|date=2018-07-02 |access-date=2026-07-21}}&lt;/ref&gt; उनी मोरेना ([[नेसनल रिजेनेरेसन मुभमेन्ट]]) दलकी सदस्य हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Zerega |first1=Georgina |title=Claudia Sheinbaum dejará su cargo el 16 de junio para ser “la primera mujer en encabezar los destinos” de México |trans-title=Claudia Sheinbaum will leave her post the 16th of June to become &quot;the first woman to lead the fate of the nation&quot; of Mexico |url=https://elpais.com/mexico/2023-06-12/claudia-sheinbaum-anuncia-que-dejara-el-gobierno-de-ciudad-de-mexico-el-16-de-junio-para-entrar-en-la-interna-de-morena.html |website=[[El País]] |access-date=21 July 2026 |language=es-MX |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mexico City mayor to step down to pursue historic bid for presidency |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexico-city-mayor-step-down-pursue-historic-bid-presidency-2023-06-12/ |website=Reuters |access-date=21 July 2026 |language=en |date=12 June 2023}}&lt;/ref&gt; सेन्बाउमले सन् २०२४ को मेक्सिकी आम निर्वाचनमा राष्ट्रपतिका लागि सफलतापूर्वक प्रतिस्पर्धा गर्दै [[:en:landslide victory|शानदार जित]] हाँसिल गरिन्। उनी राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो यहुदी व्यक्ति हुन्।&lt;ref name=win&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexicans-vote-election-seen-crowning-first-female-president-2024-06-02/ |title=Mexico's Sheinbaum poised to become first woman president |publisher=Reuters |date=2 June 2024 |last1=Madry |first1=Kylie |last2=Valentine |first2=Hilaire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=poised&gt;{{cite news|url=https://www.israelhayom.com/2024/06/03/sheinbaum-poised-to-become-mexicos-first-female-jewish-president/|title=Sheinbaum poised to become Mexico's first female, Jewish president|publisher=Israel Hayom|date=June 3, 2024|accessdate=July 21, 2026}}}&lt;/ref&gt;

==प्रारम्भिक जीवन==
क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दोको जन्म मेक्सिको सिटीमा भएको थियो। उनका पिताका यहुदी हजुरबुबा-हजुरआमा १९२० को दशकमा लिथुआनियाबाट मेक्सिको सिटीमा बसाईँ सरी आएका थिए। उनका आमाबुबा दुवै वैज्ञानिक हुन्। उनकी आमा एक जीववैज्ञानिक र न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोको विज्ञान सङ्कायकी प्राध्यापक हुन् भने उनका बुबा एक रासायनिक इन्जिनियर हुन्।
न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोमा विद्यार्थी छँदा उनी कोन्सेहो एस्टुडियान्टिल युनिभर्सिटारियो (विश्वविद्यालय विद्यार्थी परिषद्) की सदस्य थिइन्। उक्त समूहले पछि 'पार्टी अफ द डेमोक्रेटिक रिभोल्युसन' (लोकतान्त्रिक क्रान्ति पार्टी) स्थापना गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।
उनले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्क्लेमा सन् १९९१ देखि १९९४ सम्म चार वर्षमा आफ्नो विद्यावारिधीको शोधकार्य पूरा गरिन्।
==राष्ट्रपति काल (२०२४–वर्तमान)==
सेन्बाउमले १ अक्टोबर २०२४ मा मेक्सिकोको ६६औँ राष्ट्रपतिका रूपमा [[शपथ ग्रहण]] गरिन्।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Por qué junio y octubre son las nuevas fechas clave para las elecciones 2024 de México |url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |access-date=24 July 2026 |agency=CNN en Español |date=20 January 2024 |archive-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326033457/https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; उनी देशको पहिलो महिला र पहिलो यहुदी राष्ट्रपति बनेकी हुन्।&lt;ref name=win/&gt;&lt;ref name=poised/&gt;
२ अक्टोबर २०२४ मा, [[:en:Tlatelolco massacre|त्लातेलोल्को नरसंहार]]को स्मृति दिवसको अवसरमा सेन्बाउमले एक आदेश जारी गर्दै उक्त नरसंहारका लागि देश जिम्मेवार रहेको स्वीकार गरिन् र पीडितहरूसँग सार्वजनिक रूपमा क्षमायाचना गरिन्।
नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले राष्ट्रपतिका रूपमा आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमण गर्दै [[Rio de Janeiro|रियो द जेनेरियो]]मा आयोजित [[G20|जी-२० शिखर सम्मेलन]]मा सहभागिता जनाइन्। त्यहाँ उनले विश्वव्यापी सैन्य खर्चको १% रकम वन पुनःरोपण (पुनर्वनीकरण) प्रयासहरूमा लगाउने प्रस्ताव राखिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manetto |first=Francesco |date=2024-11-19 |title=At G20 summit, Mexico's Sheinbaum defends allocating 1% of global military spending to reforestation |url=https://english.elpais.com/international/2024-11-19/at-g20-summit-mexicos-sheinbaum-defends-allocating-1-of-global-military-spending-to-reforestation.html |access-date=2026-7-24 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}&lt;/ref&gt; सम्मेलनका क्रममा सेन्बाउमले तत्कालिन अमेरिकी राष्ट्रपति [[जो बाइडेन]], क्यानेडियन प्रधानमन्त्री [[जस्टिन ट्रुडो]], चिनियाँ राष्ट्रपति [[सी जिन फिङ]], र फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[इमानुएल म्याक्रोन]]सँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=López-Castro |first=Por Fernanda |date=2024-11-19 |title=Sheinbaum tuvo reuniones bilaterales con 6 presidentes en Cumbre del G20 en Brasil; así fueron los encuentros |url=https://www.infobae.com/mexico/2024/11/19/sheinbaum-tuvo-reuniones-bilaterales-con-6-presidentes-en-cumbre-del-g20-en-brasil-asi-fueron-los-encuentros/ |access-date=2026-07-24 |website=infobae |language=es-ES}}&lt;/ref&gt;
६ नोभेम्बर २०२४ मा, सेन्बाउमले [[२०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचन]]मा विजयी भएकोमा [[डोनाल्ड ट्रम्प]]लाई बधाई दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Camhaji |first=Elías |date=2024-11-07 |title=Sheinbaum felicita a Trump para apagar el nerviosismo en México: &quot;Tuvimos una llamada muy cordial&quot; |url=https://elpais.com/mexico/2024-11-07/sheinbaum-felicita-a-trump-para-apagar-el-nerviosismo-en-mexico-tuvimos-una-llamada-muy-cordial.html |access-date=2026-07-24 |website=El País México |language=es-MX}}&lt;/ref&gt; मेक्सिकन आयातमा २५% भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाउने ट्रम्पको धम्कीपछि, उनले ट्रम्पलाई पत्र पठाउँदै यसले ल्याउन सक्ने आर्थिक क्षतिका बारेमा सचेत गराइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Morland |first1=Sarah |last2=O'Boyle |first2=Brendan |date=2024-11-27 |title=Mexican president warns Trump tariffs will kill jobs, hints at retaliation |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexican-president-tells-trump-tariffs-will-worsen-inflation-kill-jobs-2024-11-26/ |access-date=2026-07-24 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Mexico's president warns Trump over threat to institute crippling tariffs |url=https://www.msnbc.com/the-reidout/reidout-blog/trump-tariffs-mexico-president-claudia-sheinbaum-rcna181923 |access-date=2026-07-24 |website=MSNBC.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villagran |first=Lauren |title=Mexico's president sends warning over Trump's proposed tariffs |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/11/26/mexico-warns-trump-tariff-worsen-inflation/76587148007/ |access-date=2026-07-24 |website=USA TODAY |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[अमेरिकी न्याय विभाग]]ले मेक्सिकन आपराधिक गिरोहहरूले प्रयोग गर्ने ७४% हतियार अमेरिकाबाटै आएको तथ्य सार्वजनिक गरेपछि, उनले अमेरिकाबाट मेक्सिकोका आपराधिक समूहहरूतर्फ हुने साना हतियारको प्रवाहप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheinbaum usará informe de armas de EU en negociaciones con Trump |url=https://www.proceso.com.mx/nacional/2025/1/9/sheinbaum-usara-informe-de-armas-de-eu-en-negociaciones-con-trump-343469.html |access-date=2026-07-24 |website=www.proceso.com.mx |language=spanish}}&lt;/ref&gt;
१ फेब्रुअरी २०२५ मा, ट्रम्पले भन्सार शुल्क थप्ने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरेपछि सेन्बाउमले भन्सार र गैर-भन्सार दुवै प्रकारका जवाफी कदम चाल्ने चेतावनी दिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Murray |first=Warren |last2=Bekiempis |first2=Victoria |date=2025-02-02 |title=Canada and Mexico hit back after Trump signs order for punishing tariffs |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/feb/01/trump-tariffs-canada-mexico-china?CMP=oth_b-aplnews_d-1 |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; दुई दिनपछि, दुवै नेताहरूबीच एक महिनाका लागि भन्सार शुल्क रोक्ने सहमति भयो; जसमा सेन्बाउमले सीमामा १०,००० [[:en:National Guard (Mexico)|नेसनल गार्ड]]का जवानहरू पठाउने र ट्रम्पले मेक्सिकोतर्फ हुने हतियार तस्करीविरुद्ध कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता जनाए।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Phillips |first=Tom |last2= |first2= |date=2025-02-03 |title=Donald Trump and Mexican president announce one-month pause in US tariffs |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/03/mexican-president-announces-one-month-pause-on-trump-us-tariffs |access-date=2026-07-24 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Imbert |first=Fred |last2=Mangan |first2=Dan |date=2025-02-03 |title=Trump pauses Mexico tariffs for one month after agreement on border troops |url=https://www.cnbc.com/2025/02/03/trump-tariffs-mexico-canada-china-sheinbaum-responds.html |access-date=2026-07-24 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

==बाह्य कडीहरू==</text>
      <sha1>20551zzpw7jzmf1kj01xgejhc8fo8du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दरबार मार्ग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150901</id>
    <revision>
      <id>1366849</id>
      <parentid>1366848</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="2ccq6zl9k1dxeatfi5s3pufvcnplfk9" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>2ccq6zl9k1dxeatfi5s3pufvcnplfk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366850</id>
      <parentid>1366849</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5444" sha1="r1rr558n62z6maz8qcnahef0bda8yyg" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । नारायणहिटीमा रणोद्दीपासिंहको दर बार थियो । ४२ सालको पर्वपछिवीर शमशेरले आफ्नो छोरीको विवाह पृथ्वीविक्रमसँग गरेर उक्त दर बार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले सेतो दरबार, फोहोरा दरबार र लाल डरबार निर्माण गराए ।

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>r1rr558n62z6maz8qcnahef0bda8yyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366851</id>
      <parentid>1366850</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="h58q0h19b0f6tiojkdx790mizcv6kl9" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार|लाल डरबार]] निर्माण गराए ।

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>h58q0h19b0f6tiojkdx790mizcv6kl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366852</id>
      <parentid>1366851</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="9qmwf0trp4jomfr6bdbemlv3bxl6dm0" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार|लाल डरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>9qmwf0trp4jomfr6bdbemlv3bxl6dm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366853</id>
      <parentid>1366852</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5853" sha1="5ivlv7ongmo1b3qlzk2ld4mrfw4derc" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार|लाल डरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।

{{clear}}

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>5ivlv7ongmo1b3qlzk2ld4mrfw4derc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366854</id>
      <parentid>1366853</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6007" sha1="sr29bvbz0kky3q2nqcpxno0h7ws8kim" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार|लाल डरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।

{{clear}}

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>sr29bvbz0kky3q2nqcpxno0h7ws8kim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366855</id>
      <parentid>1366854</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राणाकाल */</comment>
      <origin>1366855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6241" sha1="exh5zpw1hyt6khjbystz3krbs9l58dj" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। 'सेतो मत्स्येन्द्रनाथ' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|Janabaha durbar]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>exh5zpw1hyt6khjbystz3krbs9l58dj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366856</id>
      <parentid>1366855</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1366856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6401" sha1="rgg20luyem2ebv3e2ywrc3w7ei5ksem" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>rgg20luyem2ebv3e2ywrc3w7ei5ksem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366857</id>
      <parentid>1366856</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रचीन */</comment>
      <origin>1366857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8520" sha1="80lqhhvjwn1uzy4zqeaahsbe7rzp2yx" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== शाहकाल ===
[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>80lqhhvjwn1uzy4zqeaahsbe7rzp2yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366858</id>
      <parentid>1366857</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* शाहकाल */</comment>
      <origin>1366858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9615" sha1="dkntknb979vq8mby9234y48hbwiqeal" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए। यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, जसको ३ दिनपछि (चैत २६ गते) [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>dkntknb979vq8mby9234y48hbwiqeal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366862</id>
      <parentid>1366858</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* २०४६ चैत २३ */</comment>
      <origin>1366862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9873" sha1="ry36jfh6h2rck8xubae2b7nwogeoert" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए। यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, जसको ३ दिनपछि (चैत २६ गते) [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>ry36jfh6h2rck8xubae2b7nwogeoert</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366864</id>
      <parentid>1366862</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T12:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* २०४६ चैत २३ */</comment>
      <origin>1366864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11080" sha1="9v3wmeh3jcbzdq03dcnelss6ytb8tvl" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए। यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>9v3wmeh3jcbzdq03dcnelss6ytb8tvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366909</id>
      <parentid>1366864</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T17:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* २०४६ चैत २३ */</comment>
      <origin>1366909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11471" sha1="kjaldg99s98ndraz9nhy7gobbh0p5k4" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = Durbarmarg with ''[[Narayanhity Palace Museum|Narayanhiti Palace ]]'' visible in background.
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>kjaldg99s98ndraz9nhy7gobbh0p5k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366916</id>
      <parentid>1366909</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T01:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11533" sha1="5pn05uowtb68u4aw9ozk99z63ht4xsd" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = पृष्ठभूमिमा देखिने [[नारायणहिटी दरबार]] सहितको दरबारमार्ग 
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>5pn05uowtb68u4aw9ozk99z63ht4xsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366917</id>
      <parentid>1366916</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T01:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11611" sha1="mkflltjt9bj00tvs20yylb71gy3k3s8" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = पृष्ठभूमिमा देखिने [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] सहितको दरबारमार्ग 
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>mkflltjt9bj00tvs20yylb71gy3k3s8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366918</id>
      <parentid>1366917</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T01:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40912-31</username>
        <id>79903</id>
      </contributor>
      <origin>1366918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11636" sha1="q5y6uuelv4ielbhp2f2vtt67hozw9e7" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = पृष्ठभूमिमा देखिने [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] सहितको दरबारमार्ग 
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[काठमाडौं]], [[नेपाल]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|दरबार मार्ग]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>q5y6uuelv4ielbhp2f2vtt67hozw9e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366930</id>
      <parentid>1366918</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <origin>1366930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11724" sha1="dvlrme8grxx0ea6cjjuif2k8jwex9nv" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = पृष्ठभूमिमा देखिने [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] सहितको दरबारमार्ग 
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[काठमाडौं]], [[नेपाल]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|महेन्द्र सालिक देखिनारायणहिटी सम्मको दृस्य ]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>dvlrme8grxx0ea6cjjuif2k8jwex9nv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366931</id>
      <parentid>1366930</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T04:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>1366931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11756" sha1="jvs1gdkpzaga1x4m6bbg9hnz08fo9of" xml:space="preserve">
{{Infobox street
| name        = Durbarmarg &lt;br&gt; दरबारमार्ग
| marker_image = 
| other_name  = 
| image       = Royalpalacektm2006.JPG
| caption     = पृष्ठभूमिमा देखिने [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] सहितको दरबारमार्ग 
| coordinates = {{coord|27|42|45.40|N|85|19|4.70|E}}
| native_name = {{native name|ne|दरबारमार्ग}}
| former_names = 
| maint       = 
| length_mi   = 
| length_ref  = 
| length_m    = 
| length_ft   = 
| width       = 
| addresses   = [[काठमाडौं]], [[नेपाल]]
| location    = 
| postal_code = 44600
| terminus_a  = 
| direction_a = 
| junction    = 
| terminus_b  = 
| direction_b = 
| north       = 
| east        = 
| south       = 
| west        = 
| commissioning_date = 
| construction_start_date = 
| completion_date = 
| inauguration_date = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| demolition_date = 
}}
'''दरबारमार्ग''' नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] रहेको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] अगाडिको एउटा फराकिलो, लामो मार्ग हो। यो  च्याम्प्स एलिसीज र धेरै राजधानीहरूको मुख्य मार्गहरू जस्तै सहरको मुटु मान्न सकिन्छ। यो [[ठमेल]]सँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो। यसको छेउमा विलासी होटलहरू (जस्तै होटल डेल' अन्नपूर्ण, याक यति), अन्तर्राष्ट्रिय खाना पस्कने रेस्टुरेन्टहरू, महँगा बुटिकहरू, ट्राभल एजेन्सीहरू, केही दूतावासहरू, व्यावसायिक बैंकिङ मुख्यालयहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन कार्यालयहरू जस्ता प्रिमियम रियल इस्टेटहरू सहित परिष्कृत केन्द्रहरूमा विश्वव्यापी किनमेल ब्रान्ड आउटलेटहरू छन्।

दरबार मार्ग र जमालको चोक मा [[राजा महेन्द्र]]को सालिक रहेको छ। जमालको प्राचीन बस्ती [[राणा वंश|राणाहरू]]को निर्माण मोहको शिकार भएको थियो। शासकहरूले किसानहरू र मठहरूबाट जग्गा कब्जा गरे, नयाँ बाटो बनाउन पुरानो बहाल भत्काए। '[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|सेतो मत्स्येन्द्रनाथ]]' को एक समयको निवासस्थान, बहाल, जहाँ खेतमा देवताको मूर्ति फेला परेको थियो, त्यहाँ उभिएको थियो, जुन हरेक वर्ष जन बहाद जात्रामा मनाइन्छ। श्वेता मत्स्येन्द्रनाथको रथ जम्मा गरिन्छ र राजा महेन्द्र सालिकको वरपर तीन पटक घुमाइन्छ। दरबार मार्गमा, जसको ठूलो भाग राणा कालमा निर्माण गरिएको थियो, [[त्रि-चन्द्र कलेज]]को क्याम्पस र उपत्यकाको मुस्लिमले प्रयोग गर्ने मस्जिद पनि छन्।

== इतिहास ==

=== प्रचीन ===
किम्बदन्ती अनुसार परापूर्व कालमा जमल क्षेत्रको खेतमा एक जना ज्यापुले खेत खन्दा सेतो मच्छिन्द्रनाथको मूर्ति फेला पारेका थिए। उक्त मूर्तिलाई घर लगी [[धान]]को भकारीभित्र लुकाइराख्दा त्यस [[भकारी]]बाट जति धान झिक्दा पनि नसकिएपछि मूर्तिलाई अन्नदाता ठहर्‍याई जनबहालमा स्थापना गरिएको किम्वदन्ती छ । सोही परम्परा अनुसार हालपनि मूर्ती फेला परेकै स्थान जमलमै रथ बनाउने चलन छ । उपत्यकामा जमल र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]], नालाको सेतो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को बुङमति र [[चोभार]]को रातोसहित चार वटा [[मच्छिन्द्रनाथ]] छन्। धार्मिक सहिष्णुताको प्रतिक सेतो मच्छिन्द्रनाथलाई शैव सम्प्रदायले [[शिव]], शाक्त सम्प्रदायले [[शक्ति]] र बौद्धमहायन तथा बज्रयान सम्प्रदायले आर्यअवलोकितेश्वरका रूपमा पूज्ने परम्परा छ। &lt;ref name=&quot;image&quot;&gt;[http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425211512/http://imagechannels.com/samachar/thap_janakari/911 |date=2013-04-25 }}&lt;/ref&gt;

=== राणाकाल ===
[[चित्र:Durbar_Margh.jpg|अङ्गुठाकार|बायाँमा [[सेतो दरबार]] गेट र चित्रको बिचमा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]|बायाँ]]
[[File:Red Palace of Bir Shumsher.jpg|thumb|लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ।]]
राणा कालमा यहाँ पश्चिमा वस्तुशैलीका दरबारको निर्माण सुरु भयो । [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी]]मा रणोद्दीपसिंहको दरबार थियो । [[४२ सालको पर्व]]पछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले आफ्नो छोरीको विवाह [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीविक्रम]]सँग गरेर उक्त दरबार दाइजो दिए । त्यस बाहेक उनले [[सेतो दरबार]], [[फोहोरा दरबार|फोहोरा दरबा]]र र [[लाल दरबार]] निर्माण गराए । लाल दरबारमा अहिले होटेल [[याक एण्ड यति]] छ। 

दरबारमार्गको पुछारमा [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] छ । 

१९९० मा आगोलागी भएर सेतो दरबार ध्वस्त भयो । 
{{clear}}

=== २०४६ चैत २३ ===
चैत २३ गते जनआन्दोलनको क्रममा विशाल जुलुस दरबारमार्गतर्फ अघि बढेको थियो। राजदरबार नजिकै पुगेपछि शाही सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि भीषण गोलीबारी गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=घिमिरे |first=रामकुमार |title=२०४६ सालको जन आन्दोलनका घटनाहरूको विवरण: एक अध्ययन |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_19_02_08.pdf |journal=CNAS |volume=19 |issue=2 |pages=283-307}}&lt;/ref&gt; यो घटना [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को आन्दोलन]]कै सबैभन्दा हिंसात्मक र निर्णायक मोड मानिन्छ, चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत [[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह]]को मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द|लोकेन्द्र बहादुर चन्द]]को प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो।&lt;ref&gt;{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज चैत २४, छयालीस सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको दिन|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/66313/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}&lt;/ref&gt; चैत २६ गते [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले ३० वर्षे [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्त्य गरी प्रजातन्त्र पुनर्बहालीको घोषणा गरेका थिए।[[चित्र:Janabaha_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]]]]
[[चित्र:King's_Way.jpg|अङ्गुठाकार|महेन्द्र सालिक देखिनारायणहिटी सम्मको दृस्य (२०७१ फागुन ) ]]
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:काठमाडौँका बजारहरू]]
[[श्रेणी:काठमाडौँको अर्थतन्त्र]]</text>
      <sha1>jvs1gdkpzaga1x4m6bbg9hnz08fo9of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दरबारमार्ग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150902</id>
    <redirect title="दरबार मार्ग" />
    <revision>
      <id>1366871</id>
      <timestamp>2026-07-24T12:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>[[दरबार मार्ग]]मा अनुप्रेषण गर्दै</comment>
      <origin>1366871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="lqwzkkn2ff7z9wfew39m4n4wfo94i7x" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[दरबार मार्ग]]</text>
      <sha1>lqwzkkn2ff7z9wfew39m4n4wfo94i7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:क्लाउदिया सेन्बाउम</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150903</id>
    <revision>
      <id>1366881</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1366881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150904</id>
    <revision>
      <id>1366884</id>
      <timestamp>2026-07-24T13:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1366884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150905</id>
    <redirect title="नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली" />
    <revision>
      <id>1366885</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>[[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली]]मा अनुप्रेषण गर्दै</comment>
      <origin>1366885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="llzix3enamq6r7rtmozc0z4zgq3s0pr" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली]]</text>
      <sha1>llzix3enamq6r7rtmozc0z4zgq3s0pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रीति राई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150906</id>
    <revision>
      <id>1366886</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox football biography | name = प्रीति राई | image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png | fullname = प्रीति कुलुङ राई | birth_date = २०६१ मङ्सिर ६, | birth_place = काठमाडौँ, नेपाल | height =...</comment>
      <origin>1366886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7106" sha1="r4p12er69zbnd3a43f7kgroh2zkqo9g" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox football biography
| name = प्रीति राई
| image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png
| fullname = प्रीति कुलुङ राई
| birth_date = २०६१ मङ्सिर ६,
| birth_place = काठमाडौँ, नेपाल
| height = ४ फिट १० इन्च
| position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]
| currentclub = [[ रिएङ एफसी]]
| clubnumber = 
| clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब (महिला)|एपिएफ क्लब]]
| years1 = 
| clubs2 = 
| years2 = 
| clubs3 = [[किकस्टार्ट एफसी (महिला)|किकस्टार्ट]]
| years3 = सन् २०२३–२०२४
| caps3 = ८
| goals3 = ०
| clubs4 = [[इत्तिहाद क्लब|इत्तिहाद]]
| years4 = सन् २०२५–२०२६
| caps4 = ४
| goals4 = १
| clubs5 = [[रिएङ एफसी]]
| years5 = सन् २०२६–
| caps5 = १
| goals5 = २
| nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalyears1 = सन् २०२१–
| nationalcaps1 = २१
| nationalgoals1 = ५
| club-update = २७ अप्रिल २०२६
| nationalteam-update = ३१ अगस्ट २०२५
| medaltemplates = {{MedalSport|महिला [[फुटबल]]}}
{{MedalCountry|{{fb|NEP}}}}
{{MedalCompetition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२२ नेपाल]]|}}
{{Medal|RU|[[२०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ नेपाल]]|}}
{{MedalCompetition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU| [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ साउदी अरेबिया]]|}}
}}

'''प्रीति कुलुङ राई''' (जन्म: २०६१ मङ्सिर ६) एक नेपाली [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले [[ रिएङ एफसी]] र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय महिला टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फुटबलर प्रिति राई कम्बोडियाको क्लवमा आवद्ध|url=https://radiokantipur.com/sports/2026/04/07/1775574904 |access-date=२०८३ साउन ९ |website=रेडियो कान्तिपुर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; 

== प्रारम्भिक जीवन ==
राई नेपालको [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]की स्थायी निवासी हुन्। उनी चन्द्रप्रसाद राई र ज्ञानमाया राईकी छोरी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=१६ वर्षको उमेरमै महिला राष्ट्रिय फुटबल टिममा ‘डेब्यु’ गरेकी प्रीति राई |url=https://kendrabindu.com/sports/73535/ |access-date=2024-04-13 |website=Kendrabindu |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनले नेपालको शारदा एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले छ वर्षको उमेरदेखि नै फुटबल खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Rising star Preeti Rai sets sights on SAFF Championship redemption - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/preeti-rai-nepali-footballer.html |access-date=2024-04-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन==
सन् २०२५ मा, उनी [[जोर्डन महिला प्रो लिग]] क्लब [[इत्तिहाद क्लब]]मा आबद्ध भएकी थिइन्&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preeti Rai joins Jordan’s Etihad Club
 |url=https://english.khabarhub.com/2025/12/490475/
 |access-date=1 February 2026
 |website=Khabarhub English
 |language=en
 |date=12 August 2025 }}&lt;/ref&gt; भने उनी सन् २०२६ मा कम्बोडियाको  रिएङ एफसीमा आबद्ध भएकी थिइन्।

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
राईले २०७८ भदौ २४, मा [[दशरथ रङ्गशाला]]मा बङ्गलादेशविरुद्ध भएको फिफा मैत्रीपूर्ण खेलबाट नेपालको राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीमा उत्कृष्ट डेब्यु गरेकी थिइन्। मात्र १६ वर्षको उमेरमा राईले आफ्नो कौशल प्रदर्शन गर्दै २२औँ मिनेटमा गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-05-21 |title=Preeti Rai's debut match for Nepal shines: Player of the match |url=https://gorkhalifootball.com/preeti-rai-debut-match-for-nepal-national-team/ |access-date=2024-05-21 |website=gorkhalifootball.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राई [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली]]को सदस्य थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा नेपाली टोली उपविजेता बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=अनिता भेटवाल र गोपेन राई :: फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति |title=फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति राई |url=https://www.himalkhabar.com/news/140462/ |access-date=2024-04-13 |website=हिमालखबर |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २००४ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>r4p12er69zbnd3a43f7kgroh2zkqo9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366887</id>
      <parentid>1366886</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1366887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7072" sha1="aj2yh9u5i06ah2toaztvnaeoqvqhxgi" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}}
{{Infobox football biography
| name = प्रीति राई
| image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png
| fullname = प्रीति कुलुङ राई
| birth_date = २०६१ मङ्सिर ६,
| birth_place = काठमाडौँ, नेपाल
| height = ४ फिट १० इन्च
| position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]
| currentclub = [[ रिएङ एफसी]]
| clubnumber = 
| clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब (महिला)|एपिएफ क्लब]]
| years1 = 
| clubs2 = 
| years2 = 
| clubs3 = [[किकस्टार्ट एफसी (महिला)|किकस्टार्ट]]
| years3 = सन् २०२३–२०२४
| caps3 = ८
| goals3 = ०
| clubs4 = [[इत्तिहाद क्लब|इत्तिहाद]]
| years4 = सन् २०२५–२०२६
| caps4 = ४
| goals4 = १
| clubs5 = [[रिएङ एफसी]]
| years5 = सन् २०२६–
| caps5 = १
| goals5 = २
| nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalyears1 = सन् २०२१–
| nationalcaps1 = २१
| nationalgoals1 = ५
| club-update = २७ अप्रिल २०२६
| nationalteam-update = ३१ अगस्ट २०२५
| medaltemplates = {{MedalSport|महिला [[फुटबल]]}}
{{MedalCountry|{{fb|NEP}}}}
{{MedalCompetition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२२ नेपाल]]|}}
{{Medal|RU|[[२०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ नेपाल]]|}}
{{MedalCompetition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU| [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ साउदी अरेबिया]]|}}
}}

'''प्रीति कुलुङ राई''' (जन्म: २०६१ मङ्सिर ६) एक नेपाली [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले [[ रिएङ एफसी]] र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय महिला टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फुटबलर प्रिति राई कम्बोडियाको क्लवमा आवद्ध|url=https://radiokantipur.com/sports/2026/04/07/1775574904 |access-date=२०८३ साउन ९ |website=रेडियो कान्तिपुर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन ==
राई नेपालको [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]की स्थायी निवासी हुन्। उनी चन्द्रप्रसाद राई र ज्ञानमाया राईकी छोरी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=१६ वर्षको उमेरमै महिला राष्ट्रिय फुटबल टिममा ‘डेब्यु’ गरेकी प्रीति राई |url=https://kendrabindu.com/sports/73535/ |access-date=2024-04-13 |website=Kendrabindu |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनले नेपालको शारदा एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले छ वर्षको उमेरदेखि नै फुटबल खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Rising star Preeti Rai sets sights on SAFF Championship redemption - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/preeti-rai-nepali-footballer.html |access-date=2024-04-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन==
सन् २०२५ मा, उनी [[जोर्डन महिला प्रो लिग]] क्लब [[इत्तिहाद क्लब]]मा आबद्ध भएकी थिइन्&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preeti Rai joins Jordan’s Etihad Club
 |url=https://english.khabarhub.com/2025/12/490475/
 |access-date=1 February 2026
 |website=Khabarhub English
 |language=en
 |date=12 August 2025 }}&lt;/ref&gt; भने उनी सन् २०२६ मा कम्बोडियाको  रिएङ एफसीमा आबद्ध भएकी थिइन्।

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
राईले २०७८ भदौ २४, मा [[दशरथ रङ्गशाला]]मा बङ्गलादेशविरुद्ध भएको फिफा मैत्रीपूर्ण खेलबाट नेपालको राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीमा उत्कृष्ट डेब्यु गरेकी थिइन्। मात्र १६ वर्षको उमेरमा राईले आफ्नो कौशल प्रदर्शन गर्दै २२औँ मिनेटमा गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-05-21 |title=Preeti Rai's debut match for Nepal shines: Player of the match |url=https://gorkhalifootball.com/preeti-rai-debut-match-for-nepal-national-team/ |access-date=2024-05-21 |website=gorkhalifootball.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राई [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली]]को सदस्य थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा नेपाली टोली उपविजेता बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=अनिता भेटवाल र गोपेन राई :: फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति |title=फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति राई |url=https://www.himalkhabar.com/news/140462/ |access-date=2024-04-13 |website=हिमालखबर |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २००४ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>aj2yh9u5i06ah2toaztvnaeoqvqhxgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366888</id>
      <parentid>1366887</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>हिमाल सुवेदीद्वारा [[प्रिती कुलुङ]] पृष्ठलाई [[प्रीति राई]]मा सारियो</comment>
      <origin>1366887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7072" sha1="aj2yh9u5i06ah2toaztvnaeoqvqhxgi" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}}
{{Infobox football biography
| name = प्रीति राई
| image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png
| fullname = प्रीति कुलुङ राई
| birth_date = २०६१ मङ्सिर ६,
| birth_place = काठमाडौँ, नेपाल
| height = ४ फिट १० इन्च
| position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]
| currentclub = [[ रिएङ एफसी]]
| clubnumber = 
| clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब (महिला)|एपिएफ क्लब]]
| years1 = 
| clubs2 = 
| years2 = 
| clubs3 = [[किकस्टार्ट एफसी (महिला)|किकस्टार्ट]]
| years3 = सन् २०२३–२०२४
| caps3 = ८
| goals3 = ०
| clubs4 = [[इत्तिहाद क्लब|इत्तिहाद]]
| years4 = सन् २०२५–२०२६
| caps4 = ४
| goals4 = १
| clubs5 = [[रिएङ एफसी]]
| years5 = सन् २०२६–
| caps5 = १
| goals5 = २
| nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalyears1 = सन् २०२१–
| nationalcaps1 = २१
| nationalgoals1 = ५
| club-update = २७ अप्रिल २०२६
| nationalteam-update = ३१ अगस्ट २०२५
| medaltemplates = {{MedalSport|महिला [[फुटबल]]}}
{{MedalCountry|{{fb|NEP}}}}
{{MedalCompetition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२२ नेपाल]]|}}
{{Medal|RU|[[२०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ नेपाल]]|}}
{{MedalCompetition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU| [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२४ साउदी अरेबिया]]|}}
}}

'''प्रीति कुलुङ राई''' (जन्म: २०६१ मङ्सिर ६) एक नेपाली [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले [[ रिएङ एफसी]] र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय महिला टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फुटबलर प्रिति राई कम्बोडियाको क्लवमा आवद्ध|url=https://radiokantipur.com/sports/2026/04/07/1775574904 |access-date=२०८३ साउन ९ |website=रेडियो कान्तिपुर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन ==
राई नेपालको [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]की स्थायी निवासी हुन्। उनी चन्द्रप्रसाद राई र ज्ञानमाया राईकी छोरी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=१६ वर्षको उमेरमै महिला राष्ट्रिय फुटबल टिममा ‘डेब्यु’ गरेकी प्रीति राई |url=https://kendrabindu.com/sports/73535/ |access-date=2024-04-13 |website=Kendrabindu |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनले नेपालको शारदा एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले छ वर्षको उमेरदेखि नै फुटबल खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Rising star Preeti Rai sets sights on SAFF Championship redemption - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/preeti-rai-nepali-footballer.html |access-date=2024-04-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन==
सन् २०२५ मा, उनी [[जोर्डन महिला प्रो लिग]] क्लब [[इत्तिहाद क्लब]]मा आबद्ध भएकी थिइन्&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preeti Rai joins Jordan’s Etihad Club
 |url=https://english.khabarhub.com/2025/12/490475/
 |access-date=1 February 2026
 |website=Khabarhub English
 |language=en
 |date=12 August 2025 }}&lt;/ref&gt; भने उनी सन् २०२६ मा कम्बोडियाको  रिएङ एफसीमा आबद्ध भएकी थिइन्।

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
राईले २०७८ भदौ २४, मा [[दशरथ रङ्गशाला]]मा बङ्गलादेशविरुद्ध भएको फिफा मैत्रीपूर्ण खेलबाट नेपालको राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीमा उत्कृष्ट डेब्यु गरेकी थिइन्। मात्र १६ वर्षको उमेरमा राईले आफ्नो कौशल प्रदर्शन गर्दै २२औँ मिनेटमा गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-05-21 |title=Preeti Rai's debut match for Nepal shines: Player of the match |url=https://gorkhalifootball.com/preeti-rai-debut-match-for-nepal-national-team/ |access-date=2024-05-21 |website=gorkhalifootball.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राई [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली]]को सदस्य थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा नेपाली टोली उपविजेता बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=अनिता भेटवाल र गोपेन राई :: फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति |title=फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति राई |url=https://www.himalkhabar.com/news/140462/ |access-date=2024-04-13 |website=हिमालखबर |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २००४ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>aj2yh9u5i06ah2toaztvnaeoqvqhxgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366890</id>
      <parentid>1366888</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <origin>1366890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7100" sha1="jzplctjcv807yhtg1cs4ewafsgskvzy" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}}
{{Infobox football biography
| name = प्रीति राई
| image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png
| fullname = प्रीति कुलुङ राई
| birth_date = २०६१ मङ्सिर ६,
| birth_place = काठमाडौँ, नेपाल
| height = ४ फिट १० इन्च
| position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]
| currentclub = [[ रिएङ एफसी]]
| clubnumber = 
| clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब (महिला)|एपिएफ क्लब]]
| years1 = 
| clubs2 = 
| years2 = 
| clubs3 = [[किकस्टार्ट एफसी (महिला)|किकस्टार्ट]]
| years3 = सन् २०२३–२०२४
| caps3 = ८
| goals3 = ०
| clubs4 = [[इत्तिहाद क्लब|इत्तिहाद]]
| years4 = सन् २०२५–२०२६
| caps4 = ४
| goals4 = १
| clubs5 = [[रिएङ एफसी]]
| years5 = सन् २०२६–
| caps5 = १
| goals5 = २
| nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalyears1 = सन् २०२१–
| nationalcaps1 = २१
| nationalgoals1 = ५
| club-update = २७ अप्रिल २०२६
| nationalteam-update = ३१ अगस्ट २०२५
| medaltemplates = {{MedalSport|महिला [[फुटबल]]}}
{{MedalCountry|{{fb|NEP}}}}
{{MedalCompetition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२२ नेपाल]]|}}
{{Medal|RU|[[सन् २०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२४ नेपाल]]|}}
{{MedalCompetition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU| [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२४ साउदी अरब]]|}}
}}

'''प्रीति कुलुङ राई''' (जन्म: २०६१ मङ्सिर ६) एक नेपाली [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले [[ रिएङ एफसी]] र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय महिला टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फुटबलर प्रिति राई कम्बोडियाको क्लवमा आवद्ध|url=https://radiokantipur.com/sports/2026/04/07/1775574904 |access-date=२०८३ साउन ९ |website=रेडियो कान्तिपुर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन ==
राई नेपालको [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]की स्थायी निवासी हुन्। उनी चन्द्रप्रसाद राई र ज्ञानमाया राईकी छोरी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=१६ वर्षको उमेरमै महिला राष्ट्रिय फुटबल टिममा ‘डेब्यु’ गरेकी प्रीति राई |url=https://kendrabindu.com/sports/73535/ |access-date=2024-04-13 |website=Kendrabindu |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनले नेपालको शारदा एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले छ वर्षको उमेरदेखि नै फुटबल खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Rising star Preeti Rai sets sights on SAFF Championship redemption - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/preeti-rai-nepali-footballer.html |access-date=2024-04-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन==
सन् २०२५ मा, उनी [[जोर्डन महिला प्रो लिग]] क्लब [[इत्तिहाद क्लब]]मा आबद्ध भएकी थिइन्&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preeti Rai joins Jordan’s Etihad Club
 |url=https://english.khabarhub.com/2025/12/490475/
 |access-date=1 February 2026
 |website=Khabarhub English
 |language=en
 |date=12 August 2025 }}&lt;/ref&gt; भने उनी सन् २०२६ मा कम्बोडियाको  रिएङ एफसीमा आबद्ध भएकी थिइन्।

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
राईले २०७८ भदौ २४, मा [[दशरथ रङ्गशाला]]मा बङ्गलादेशविरुद्ध भएको फिफा मैत्रीपूर्ण खेलबाट नेपालको राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीमा उत्कृष्ट डेब्यु गरेकी थिइन्। मात्र १६ वर्षको उमेरमा राईले आफ्नो कौशल प्रदर्शन गर्दै २२औँ मिनेटमा गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-05-21 |title=Preeti Rai's debut match for Nepal shines: Player of the match |url=https://gorkhalifootball.com/preeti-rai-debut-match-for-nepal-national-team/ |access-date=2024-05-21 |website=gorkhalifootball.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राई [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली]]को सदस्य थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा नेपाली टोली उपविजेता बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=अनिता भेटवाल र गोपेन राई :: फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति |title=फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति राई |url=https://www.himalkhabar.com/news/140462/ |access-date=2024-04-13 |website=हिमालखबर |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २००४ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>jzplctjcv807yhtg1cs4ewafsgskvzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366892</id>
      <parentid>1366890</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन */</comment>
      <origin>1366892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9512" sha1="j23shjt78s2w315695twrb994oycodb" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपाली फुटबल खेलाडी (जन्म २०६१)}}
{{Infobox football biography
| name = प्रीति राई
| image = Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png
| fullname = प्रीति कुलुङ राई
| birth_date = २०६१ मङ्सिर ६,
| birth_place = काठमाडौँ, नेपाल
| height = ४ फिट १० इन्च
| position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]
| currentclub = [[ रिएङ एफसी]]
| clubnumber = 
| clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब (महिला)|एपिएफ क्लब]]
| years1 = 
| clubs2 = 
| years2 = 
| clubs3 = [[किकस्टार्ट एफसी (महिला)|किकस्टार्ट]]
| years3 = सन् २०२३–२०२४
| caps3 = ८
| goals3 = ०
| clubs4 = [[इत्तिहाद क्लब|इत्तिहाद]]
| years4 = सन् २०२५–२०२६
| caps4 = ४
| goals4 = १
| clubs5 = [[रिएङ एफसी]]
| years5 = सन् २०२६–
| caps5 = १
| goals5 = २
| nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
| nationalyears1 = सन् २०२१–
| nationalcaps1 = २१
| nationalgoals1 = ५
| club-update = २७ अप्रिल २०२६
| nationalteam-update = ३१ अगस्ट २०२५
| medaltemplates = {{MedalSport|महिला [[फुटबल]]}}
{{MedalCountry|{{fb|NEP}}}}
{{MedalCompetition|[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU|[[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२२ नेपाल]]|}}
{{Medal|RU|[[सन् २०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२४ नेपाल]]|}}
{{MedalCompetition|[[वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]}}
{{Medal|RU| [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप|सन् २०२४ साउदी अरब]]|}}
}}

'''प्रीति कुलुङ राई''' (जन्म: २०६१ मङ्सिर ६) एक नेपाली [[फुटबल]] खेलाडी हुन्, जसले [[ रिएङ एफसी]] र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय महिला टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फुटबलर प्रिति राई कम्बोडियाको क्लवमा आवद्ध|url=https://radiokantipur.com/sports/2026/04/07/1775574904 |access-date=२०८३ साउन ९ |website=रेडियो कान्तिपुर|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन ==
राई नेपालको [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]की स्थायी निवासी हुन्। उनी चन्द्रप्रसाद राई र ज्ञानमाया राईकी छोरी हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=१६ वर्षको उमेरमै महिला राष्ट्रिय फुटबल टिममा ‘डेब्यु’ गरेकी प्रीति राई |url=https://kendrabindu.com/sports/73535/ |access-date=2024-04-13 |website=Kendrabindu |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनले नेपालको शारदा एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले छ वर्षको उमेरदेखि नै फुटबल खेल्न सुरु गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Rising star Preeti Rai sets sights on SAFF Championship redemption - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/preeti-rai-nepali-footballer.html |access-date=2024-04-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== क्लब खेल जीवन==
सन् २०२५ मा, उनी [[जोर्डन महिला प्रो लिग]] क्लब [[इत्तिहाद क्लब]]मा आबद्ध भएकी थिइन्&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Preeti Rai joins Jordan’s Etihad Club
 |url=https://english.khabarhub.com/2025/12/490475/
 |access-date=1 February 2026
 |website=Khabarhub English
 |language=en
 |date=12 August 2025 }}&lt;/ref&gt; भने उनी सन् २०२६ मा कम्बोडियाको  रिएङ एफसीमा आबद्ध भएकी थिइन्।

== अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन ==
राईले २०७८ भदौ २४, मा [[दशरथ रङ्गशाला]]मा बङ्गलादेशविरुद्ध भएको फिफा मैत्रीपूर्ण खेलबाट नेपालको राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीमा उत्कृष्ट डेब्यु गरेकी थिइन्। मात्र १६ वर्षको उमेरमा राईले आफ्नो कौशल प्रदर्शन गर्दै २२औँ मिनेटमा गोल गरेकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Football |first=Gorkhali |date=2024-05-21 |title=Preeti Rai's debut match for Nepal shines: Player of the match |url=https://gorkhalifootball.com/preeti-rai-debut-match-for-nepal-national-team/ |access-date=2024-05-21 |website=gorkhalifootball.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

राई [[२०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली]]को सदस्य थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा नेपाली टोली उपविजेता बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=राई |first=अनिता भेटवाल र गोपेन राई :: फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति |title=फिल्डमा फर्किन आतुर प्रीति राई |url=https://www.himalkhabar.com/news/140462/ |access-date=2024-04-13 |website=हिमालखबर |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== तथ्याङ्क ==
=== अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू ===

{{updated|५ कात्तिक २०८१ सम्मको खेल}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ राष्ट्रिय टोली र वर्ष अनुसार उपस्थिति तथा गोलहरू
|-
!राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोल
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल टोली|नेपाल]]
|-
|२०७८|| ||१
|-
|२०८१|| ||४
|-
!colspan=&quot;2&quot;|जम्मा !!!! ५
|}
:''अङ्क र नतिजा तालिकामा नेपालको गोल सङ्ख्या पहिले देखाइएको छ, अङ्क स्तम्भले राईको प्रत्येक गोलपछिको अङ्क स्थिति जनाउँछ।''
{{updated|५ कात्तिक २०८१ सम्मको खेल}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! क्र.सं. !! मिति !! रङ्गशाला !! प्रतिद्वन्द्वी !! अङ्क !! नतिजा !! प्रतियोगिता
|-
| १. || २४ भदौ २०७८ || [[दशरथ रङ्गशाला]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] ||{{fbw|BAN}} || align=center|'''२'''–१ ||align=center| २–१ || फिफा मैत्रीपूर्ण
|-
| २. || १५ फागुन २०८० || [[प्रिन्स अब्दुल्लाह अल-फैसल स्पोर्ट्स सिटी]], [[जिद्दा]], [[साउदी अरब]] || {{fbw|LBN}} || align=center|'''२'''–१ ||align=center| २–१ || [[सन् २०२४ वाफ महिला च्याम्पियनसिप]]
|-
| ३. || rowspan=3| ५ कात्तिक २०८१ || rowspan=3| [[दशरथ रङ्गशाला]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] || rowspan=3| {{fbw|MDV}} || align=center|'''१'''–० || rowspan=3 align=center| ११–० || rowspan=3| [[सन् २०२४ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]
|-
| ४. || align=center|'''७'''–०
|-
| ५. || align=center|'''१०'''–०
|-
|}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २००४ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]]</text>
      <sha1>j23shjt78s2w315695twrb994oycodb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रिति राई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150907</id>
    <redirect title="प्रीति राई" />
    <revision>
      <id>1366889</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>हिमाल सुवेदीद्वारा [[प्रिती कुलुङ]] पृष्ठलाई [[प्रीति राई]]मा सारियो</comment>
      <origin>1366889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="qnlm3ms9i9fmj0zhbay4klvwjdvh7jm" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[प्रीति राई]]</text>
      <sha1>qnlm3ms9i9fmj0zhbay4klvwjdvh7jm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366891</id>
      <parentid>1366889</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T14:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>हिमाल सुवेदी ले [[प्रिती कुलुङ]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[प्रिति राई]] मा सारेको हो</comment>
      <origin>1366889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="qnlm3ms9i9fmj0zhbay4klvwjdvh7jm" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[प्रीति राई]]</text>
      <sha1>qnlm3ms9i9fmj0zhbay4klvwjdvh7jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:प्रीति राई</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150908</id>
    <revision>
      <id>1366893</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1366893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जेदाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150909</id>
    <redirect title="जेद्दा" />
    <revision>
      <id>1366897</id>
      <timestamp>2026-07-24T14:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>हिमाल सुवेदीद्वारा [[जेदाह]] पृष्ठलाई [[जेद्दा]]मा सारियो</comment>
      <origin>1366897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="mnifyqnkhu6z5hosax4dq5flfl79o6h" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[जेद्दा]]</text>
      <sha1>mnifyqnkhu6z5hosax4dq5flfl79o6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इन्फिब्युलेसन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150910</id>
    <revision>
      <id>1366899</id>
      <timestamp>2026-07-24T15:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ सृजना गरिएको।</comment>
      <origin>1366899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7223" sha1="rje4pmpwrmdtvqyndfqbyxzizk6dbax" xml:space="preserve">'''इन्फिब्युलेसन''' वा तेस्रो प्रकारको [[महिला यौनाङ्ग कर्तन]] भन्नाले बाहिरी जननेन्द्रियका भाग काटेर योनीको मुख सिलाई गरी साँघुरो बनाउने प्रक्रिया सम्झनुपर्छ। यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र योनीपट्टा (''लेबिया'') काटेर छाला जोडिन्छ र पिसाब तथा महिनावारीको लागि सानो प्वाल मात्र छोडिन्छ। यो हानिकारक तथा अलाभकारी परम्परा हो जसलाई [[विश्व स्वास्थ्य संगठन]]ले विरोध एवम् निशेध गरेको छ।
[[File:FGC Types.svg]]
यो चित्रले महिला यौनाङ्ग कर्तन बारे जानकारी गराउँछ। केही संस्कृति र समुदायमा प्रचलित यो एउटा परम्परागत प्रथा हो, जसमा बालिकाको बाहिरी जननेन्द्रिय (''भल्भा'') को भाग काट्ने, हटाउने वा परिवर्तन गर्ने गरिन्छ। यो सामान्यतया १५ वर्षभन्दा कम उमेरमा नै गरिन्छ।

''''चित्र A. Normal'''': महिला जननेन्द्रिय प्राकृतिक रूपमा यस्तो देखिन्छ जहाँ योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'' - अत्यन्तै संवेदनशील अङ्ग), भित्री ओष्ठ (''लेबिया माइनोरा''), बाहिरी ओष्ठ (''लेबिया मेजोरा''), मुत्रद्वार र योनीद्वार हुन्छन्।

''''चित्र B. Type I'''': यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र कहिलेकाहीँ भित्री ओष्ठ (''लेबिया माइनोरा'') लाई हटाइन्छ। यो अन्यभन्दा कम गम्भीर कर्तन भएपनि हानिकारक हुन्छ।

''''चित्र C. Type II'''': यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र  भित्री ओष्ठको केही वा सम्पूर्ण भाग हटाइन्छ। यो अझ व्यापक हुन्छ।

''''चित्र D. Type III (''इन्फिब्युलेसन'')'''': यो सबैभन्दा गम्भीर, जटिल र कठोर प्रकृतिको कर्तन हो।  ''इन्फिब्युलेसन''मा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र योनीपट्टा (''लेबिया'') का भागहरू काटेर हटाइन्छ र बाँकी छालालाई सिउने गरिन्छ। यसमा योनीको मुखलाई साँघुरो बनाई पिसाब र महिनावारीको रगत बग्नका लागि एकदम सङ्कुचित छिद्र मात्र छोडिन्छ।

उत्तरपूर्वी अफ्रिकाका केही भागहरू मुख्यत: [[सोमालिया]], [[सुडान]], जीबुटी, इरिट्रिया, [[केन्या]] आदिमा यस्तो परम्परा विद्यमान छ।&lt;ref name=Yoder2008&gt;{{cite journal|last1=Yoder|first1=P. Stanley|last2=Khan|first2=Shane|date=March 2008|title=Numbers of women circumcised in Africa: The Production of a Total|url=http://dhsprogram.com/pubs/pdf/WP39/WP39.pdf|publisher=USAID, DHS Working Papers|issue=39|pages=13–14}}&lt;/ref&gt; ''इन्फिब्युलेसन'' गर्नुको मुख्य उद्देश्य छोरी मान्छेको कामुकता नियन्त्रण गर्नु, कौमार्य कायम राख्नु तथा धार्मिक एवम् सांस्कृतिक परम्परा र संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नु हो।

==दुष्परिणाम==
• प्रक्रियाका क्रममा अत्याधिक पीडा, अत्याधिक रक्तस्राव र मानसिक आघात पुग्न सक्छ।

• निर्मलीकरण नगरिएका औजारहरूको प्रयोग भए धनुष्टङ्कार वा ''एचआईभी'' लगायतका सङ्क्रमणको उच्च जोखिम हुन्छ।

• दीर्घकालीन समस्याहरू: महिनावारीको समयमा अत्याधिक पीडा हुने, पिसाब फेर्न कठिनाइ हुने, दीर्घकालीन दुखाइ, दाग वा खत बस्नु, ''फिस्टुला'' र सुत्केरी अवस्थामा गम्भीर जटिलताहरू देखिनुका साथै आमा र बच्चाको मृत्युको उच्च जोखिम रहन्छ।

• यौन अङ्कुर ('क्लिटोरिस') र संवेदनशील तन्तुहरूमा क्षति पुग्दा वा तिनलाई हटाउँदा जीवनको पछिल्लो चरणमा यौन सुख र आनन्द गुम्नु।

अत: ''इन्फिब्युलेसन''लाई व्यापक रूपमा मानव अधिकारको उल्लङ्घन तथा महिला र किशोरीहरू विरुद्धको हिंसाको एक रूप मानिन्छ। धेरै देशहरूले यसमाथि प्रतिबन्ध लगाएका छन् र यस प्रथाको अन्त्यका लागि विभिन्न अभियानहरू पनि सञ्चालन भइरहेका छन्। यसबाट स्वास्थ्यसम्बन्धी कुनै पनि फाइदा हुने कुरा प्रमाणित भएको छैन।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}
==बाह्य कडीहरू==</text>
      <sha1>rje4pmpwrmdtvqyndfqbyxzizk6dbax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1366900</id>
      <parentid>1366899</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T15:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य कडीहरू */</comment>
      <origin>1366900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7696" sha1="qplqhox1f4rmkifzmt45h0954lycerk" xml:space="preserve">'''इन्फिब्युलेसन''' वा तेस्रो प्रकारको [[महिला यौनाङ्ग कर्तन]] भन्नाले बाहिरी जननेन्द्रियका भाग काटेर योनीको मुख सिलाई गरी साँघुरो बनाउने प्रक्रिया सम्झनुपर्छ। यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र योनीपट्टा (''लेबिया'') काटेर छाला जोडिन्छ र पिसाब तथा महिनावारीको लागि सानो प्वाल मात्र छोडिन्छ। यो हानिकारक तथा अलाभकारी परम्परा हो जसलाई [[विश्व स्वास्थ्य संगठन]]ले विरोध एवम् निशेध गरेको छ।
[[File:FGC Types.svg]]
यो चित्रले महिला यौनाङ्ग कर्तन बारे जानकारी गराउँछ। केही संस्कृति र समुदायमा प्रचलित यो एउटा परम्परागत प्रथा हो, जसमा बालिकाको बाहिरी जननेन्द्रिय (''भल्भा'') को भाग काट्ने, हटाउने वा परिवर्तन गर्ने गरिन्छ। यो सामान्यतया १५ वर्षभन्दा कम उमेरमा नै गरिन्छ।

''''चित्र A. Normal'''': महिला जननेन्द्रिय प्राकृतिक रूपमा यस्तो देखिन्छ जहाँ योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'' - अत्यन्तै संवेदनशील अङ्ग), भित्री ओष्ठ (''लेबिया माइनोरा''), बाहिरी ओष्ठ (''लेबिया मेजोरा''), मुत्रद्वार र योनीद्वार हुन्छन्।

''''चित्र B. Type I'''': यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र कहिलेकाहीँ भित्री ओष्ठ (''लेबिया माइनोरा'') लाई हटाइन्छ। यो अन्यभन्दा कम गम्भीर कर्तन भएपनि हानिकारक हुन्छ।

''''चित्र C. Type II'''': यसमा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र  भित्री ओष्ठको केही वा सम्पूर्ण भाग हटाइन्छ। यो अझ व्यापक हुन्छ।

''''चित्र D. Type III (''इन्फिब्युलेसन'')'''': यो सबैभन्दा गम्भीर, जटिल र कठोर प्रकृतिको कर्तन हो।  ''इन्फिब्युलेसन''मा योनी अङ्कुर (''क्लिटोरिस'') र योनीपट्टा (''लेबिया'') का भागहरू काटेर हटाइन्छ र बाँकी छालालाई सिउने गरिन्छ। यसमा योनीको मुखलाई साँघुरो बनाई पिसाब र महिनावारीको रगत बग्नका लागि एकदम सङ्कुचित छिद्र मात्र छोडिन्छ।

उत्तरपूर्वी अफ्रिकाका केही भागहरू मुख्यत: [[सोमालिया]], [[सुडान]], जीबुटी, इरिट्रिया, [[केन्या]] आदिमा यस्तो परम्परा विद्यमान छ।&lt;ref name=Yoder2008&gt;{{cite journal|last1=Yoder|first1=P. Stanley|last2=Khan|first2=Shane|date=March 2008|title=Numbers of women circumcised in Africa: The Production of a Total|url=http://dhsprogram.com/pubs/pdf/WP39/WP39.pdf|publisher=USAID, DHS Working Papers|issue=39|pages=13–14}}&lt;/ref&gt; ''इन्फिब्युलेसन'' गर्नुको मुख्य उद्देश्य छोरी मान्छेको कामुकता नियन्त्रण गर्नु, कौमार्य कायम राख्नु तथा धार्मिक एवम् सांस्कृतिक परम्परा र संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नु हो।

==दुष्परिणाम==
• प्रक्रियाका क्रममा अत्याधिक पीडा, अत्याधिक रक्तस्राव र मानसिक आघात पुग्न सक्छ।

• निर्मलीकरण नगरिएका औजारहरूको प्रयोग भए धनुष्टङ्कार वा ''एचआईभी'' लगायतका सङ्क्रमणको उच्च जोखिम हुन्छ।

• दीर्घकालीन समस्याहरू: महिनावारीको समयमा अत्याधिक पीडा हुने, पिसाब फेर्न कठिनाइ हुने, दीर्घकालीन दुखाइ, दाग वा खत बस्नु, ''फिस्टुला'' र सुत्केरी अवस्थामा गम्भीर जटिलताहरू देखिनुका साथै आमा र बच्चाको मृत्युको उच्च जोखिम रहन्छ।

• यौन अङ्कुर ('क्लिटोरिस') र संवेदनशील तन्तुहरूमा क्षति पुग्दा वा तिनलाई हटाउँदा जीवनको पछिल्लो चरणमा यौन सुख र आनन्द गुम्नु।

अत: ''इन्फिब्युलेसन''लाई व्यापक रूपमा मानव अधिकारको उल्लङ्घन तथा महिला र किशोरीहरू विरुद्धको हिंसाको एक रूप मानिन्छ। धेरै देशहरूले यसमाथि प्रतिबन्ध लगाएका छन् र यस प्रथाको अन्त्यका लागि विभिन्न अभियानहरू पनि सञ्चालन भइरहेका छन्। यसबाट स्वास्थ्यसम्बन्धी कुनै पनि फाइदा हुने कुरा प्रमाणित भएको छैन।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
* https://www.europeantimes.news/ne/2023/09/infibulation-%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%9B%E0%A5%88%E0%A4%A8-2/</text>
      <sha1>qplqhox1f4rmkifzmt45h0954lycerk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:इन्फिब्युलेसन</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150911</id>
    <revision>
      <id>1366901</id>
      <timestamp>2026-07-24T15:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Omnathpokh1</username>
        <id>20435</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1366901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Bhadra Kumari Baramu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>150912</id>
    <revision>
      <id>1366925</id>
      <timestamp>2026-07-25T03:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1366925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6346" sha1="ik8kki2cvas0wmetdzvctnu7w2yu6jq" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Bhadra Kumari Baramuज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४२]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bhadra Kumari Baramu|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:३८, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>ik8kki2cvas0wmetdzvctnu7w2yu6jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोलाप मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150913</id>
    <revision>
      <id>1367003</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|रामकृष्णकी प्रत्यक्ष शिष्या}}  {{Infobox person | honorific_prefix = | name = गोलाप मा | honorific_suffix = | native_name = गोलाप सुन्दरी देवी | image = Golap_Ma_woman_disciple_of_Sri_Ramakrishna.jpg | alt = | caption = [[रामकृष्ण परमहंस]]की प्रत्यक्ष शिष्या तथा श्...</comment>
      <origin>1367003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6735" sha1="8mwnv4ch378nh414o59pg822lao7hvp" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|रामकृष्णकी प्रत्यक्ष शिष्या}}

{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = गोलाप मा
| honorific_suffix =
| native_name = गोलाप सुन्दरी देवी
| image = Golap_Ma_woman_disciple_of_Sri_Ramakrishna.jpg
| alt =
| caption = [[रामकृष्ण परमहंस]]की प्रत्यक्ष शिष्या तथा श्री [[शारदा देवी]]की परिचारिका
| birth_name = गोलाप सुन्दरी
| birth_date =
| birth_place = [[बागबजार]], [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| death_date = {{Death date|df=yes|1924|12|19|}}
| death_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| other_names = अन्नपूर्णा देवी, गोलाप मा
| education =
| alma_mater =
| occupation = गृहिणी
| years_active =
| known_for = आध्यात्मिक कार्य
| notable_works =
| style =
| spouse =
| children = एक छोरा, एक छोरी
| parents =
| awards =
}}

'''गोलाप मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| গোলাপ মা}}) १९औँ शताब्दीकी एक महिला सन्त र [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]की प्रत्यक्ष गृहस्थ शिष्या तथा उनकी आध्यात्मिक पत्नी तथा उनकी अर्की सहचरी [[योगिन मा]] सँगै [[रामकृष्ण मठ]]की पवित्र माता [[शारदा देवी|श्री सारदा देवी]]की प्रमुख सहचरी थिइन्। उनको वास्तविक नाम अन्नपूर्णा देवी वा गोलाप सुन्दरी देवी थियो।&lt;ref&gt;[http://www.ramakrishnavivekananda.info/kathamrita/kathamrita.htm People in Gospel of Sri Ramakrishna]&lt;/ref&gt; उनलाई &quot;शोकाकुल ब्राह्मणी&quot; भनेर पनि उल्लेख गरिएको छ। उनले श्री रामकृष्ण आन्दोलनको प्रारम्भिक विकासमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँदै मृत्युनहुन्जेलसम्म [[उद्बोधन]]मा बसोबास गरेकी थिइन् जुन कलकत्तामा पवित्र माता बस्ने घर थियो। उनी रामकृष्ण मठका भक्तहरूमाझ गोलाप मा (अनुवाद: गोलाप आमा) का नामले लोकप्रिय थिइन्।

''गोलाप मा''को प्रारम्भिक जीवनबारे धेरै थोरै मात्र ज्ञात छ, उनी सायद १८४० को दशकमा उत्तरी कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा एउटा ब्राह्मण परिवारमा जन्मिएकी थिइन्। उनको विवाह भएपछि उनले एक छोरा र चण्डी नामक एक छोरीलाई जन्म दिएकी थिइन्। चण्डीको विवाह कलकत्ताको पाथुरियाघाटाको ठाकुर परिवारका सौरिन्द्र मोहन ठाकुरसँग भएको थियो। तथापि, उनले आफ्नो पति, छोरा र छोरी एकपछि अर्को गर्दै गुमाइन् र आफ्नो क्षतिका कारण शोकाकुल बनेकी थिइन्। उनलाई उनकी छिमेकी [[योगिन मा]]ले [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]कहाँ ल्याएकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;Women Disciples&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples |access-date=6 January 2014 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==अन्तिम वर्षहरू==

उनलाई दयालु र परोपकारी भनेर वर्णन गरिएको थियो भने आफ्नो अन्तिम वर्षहरूमा उनी आफ्नो आध्यात्मिक साधनामा तल्लीन थिइन्। उनको आम्दानीको आधा हिस्सा गरिब र अभावग्रस्तहरूलाई दानमा खर्च हुन्थ्यो। शारदा देवीका अनुसार गोलापले [[जप]] मार्फत आध्यात्मिक आत्मसाक्षात्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। उनको जीवन सरल तर कठोर थियो। उनी साक्षर थिइन् र [[महाभारत]] र [[भगवद्गीता]] जस्ता धर्मशास्त्रहरूको अध्ययन गर्न सक्थिन्।&lt;ref&gt;{{cite book |last= Chetanananda |first= Swami |date= 1997|title= God Lived with Them |publisher= Vedanta Society of St. Louis|page= 59|isbn= 978-8-175051-98-0}}&lt;/ref&gt;

श्री सारदा देवीको २१ जुलाई १९२० मा देहावसान भएपछि, गोलाप मा, योगिन मा र स्वामी सारदानन्दसँगै, सारदाका भक्तहरूका लागि आध्यात्मिक आधारस्तम्भ बनेकी थिइन्। उनको मृत्यु सन् १९२४ डिसेम्बर १९ का दिन भएको थियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>8mwnv4ch378nh414o59pg822lao7hvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367004</id>
      <parentid>1367003</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6741" sha1="hh9yrgv3izho690xbd9eqyqn09hyhtd" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|रामकृष्णकी प्रत्यक्ष शिष्या}}

{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = गोलाप मा
| honorific_suffix =
| native_name = गोलाप सुन्दरी देवी
| image = Golap_Ma_woman_disciple_of_Sri_Ramakrishna.jpg
| alt =
| caption = [[रामकृष्ण परमहंस]]की प्रत्यक्ष शिष्या तथा श्री [[शारदा देवी]]की परिचारिका
| birth_name = गोलाप सुन्दरी
| birth_date =
| birth_place = [[बागबजार]], [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| death_date = {{Death date|df=yes|1924|12|19|}}
| death_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| other_names = अन्नपूर्णा देवी, गोलाप मा
| education =
| alma_mater =
| occupation = गृहिणी
| years_active =
| known_for = आध्यात्मिक कार्य
| notable_works =
| style =
| spouse =
| children = एक छोरा, एक छोरी
| parents =
| awards =
}}

'''गोलाप मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| গোলাপ মা}}) १९औँ शताब्दीकी एक महिला सन्त र [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]की प्रत्यक्ष गृहस्थ शिष्या तथा उनकी आध्यात्मिक पत्नी तथा उनकी अर्की सहचरी [[योगिन मा]] सँगै [[रामकृष्ण सङ्घ]]की पवित्र माता [[शारदा देवी|श्री सारदा देवी]]की प्रमुख सहचरी थिइन्। उनको वास्तविक नाम अन्नपूर्णा देवी वा गोलाप सुन्दरी देवी थियो।&lt;ref&gt;[http://www.ramakrishnavivekananda.info/kathamrita/kathamrita.htm People in Gospel of Sri Ramakrishna]&lt;/ref&gt; उनलाई &quot;शोकाकुल ब्राह्मणी&quot; भनेर पनि उल्लेख गरिएको छ। उनले श्री रामकृष्ण आन्दोलनको प्रारम्भिक विकासमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँदै मृत्युनहुन्जेलसम्म [[उद्बोधन]]मा बसोबास गरेकी थिइन् जुन कलकत्तामा पवित्र माता बस्ने घर थियो। उनी रामकृष्ण मठका भक्तहरूमाझ गोलाप मा (अनुवाद: गोलाप आमा) का नामले लोकप्रिय थिइन्।

''गोलाप मा''को प्रारम्भिक जीवनबारे धेरै थोरै मात्र ज्ञात छ, उनी सायद १८४० को दशकमा उत्तरी कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा एउटा ब्राह्मण परिवारमा जन्मिएकी थिइन्। उनको विवाह भएपछि उनले एक छोरा र चण्डी नामक एक छोरीलाई जन्म दिएकी थिइन्। चण्डीको विवाह कलकत्ताको पाथुरियाघाटाको ठाकुर परिवारका सौरिन्द्र मोहन ठाकुरसँग भएको थियो। तथापि, उनले आफ्नो पति, छोरा र छोरी एकपछि अर्को गर्दै गुमाइन् र आफ्नो क्षतिका कारण शोकाकुल बनेकी थिइन्। उनलाई उनकी छिमेकी [[योगिन मा]]ले [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]कहाँ ल्याएकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;Women Disciples&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples |access-date=6 January 2014 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==अन्तिम वर्षहरू==

उनलाई दयालु र परोपकारी भनेर वर्णन गरिएको थियो भने आफ्नो अन्तिम वर्षहरूमा उनी आफ्नो आध्यात्मिक साधनामा तल्लीन थिइन्। उनको आम्दानीको आधा हिस्सा गरिब र अभावग्रस्तहरूलाई दानमा खर्च हुन्थ्यो। शारदा देवीका अनुसार गोलापले [[जप]] मार्फत आध्यात्मिक आत्मसाक्षात्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। उनको जीवन सरल तर कठोर थियो। उनी साक्षर थिइन् र [[महाभारत]] र [[भगवद्गीता]] जस्ता धर्मशास्त्रहरूको अध्ययन गर्न सक्थिन्।&lt;ref&gt;{{cite book |last= Chetanananda |first= Swami |date= 1997|title= God Lived with Them |publisher= Vedanta Society of St. Louis|page= 59|isbn= 978-8-175051-98-0}}&lt;/ref&gt;

श्री सारदा देवीको २१ जुलाई १९२० मा देहावसान भएपछि, गोलाप मा, योगिन मा र स्वामी सारदानन्दसँगै, सारदाका भक्तहरूका लागि आध्यात्मिक आधारस्तम्भ बनेकी थिइन्। उनको मृत्यु सन् १९२४ डिसेम्बर १९ का दिन भएको थियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>hh9yrgv3izho690xbd9eqyqn09hyhtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367008</id>
      <parentid>1367004</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8110" sha1="9jsvp86tran1a1jignar2xxlz9w5hkl" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|रामकृष्णकी प्रत्यक्ष शिष्या}}

{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = गोलाप मा
| honorific_suffix =
| native_name = गोलाप सुन्दरी देवी
| image = Golap_Ma_woman_disciple_of_Sri_Ramakrishna.jpg
| alt =
| caption = [[रामकृष्ण परमहंस]]की प्रत्यक्ष शिष्या तथा श्री [[शारदा देवी]]की परिचारिका
| birth_name = गोलाप सुन्दरी
| birth_date =
| birth_place = [[बागबजार]], [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| death_date = {{Death date|df=yes|1924|12|19|}}
| death_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]
| other_names = अन्नपूर्णा देवी, गोलाप मा
| education =
| alma_mater =
| occupation = गृहिणी
| years_active =
| known_for = आध्यात्मिक कार्य
| notable_works =
| style =
| spouse =
| children = एक छोरा, एक छोरी
| parents =
| awards =
}}

'''गोलाप मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| গোলাপ মা}}) १९औँ शताब्दीकी एक महिला सन्त र [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]की प्रत्यक्ष गृहस्थ शिष्या तथा उनकी आध्यात्मिक पत्नी तथा उनकी अर्की सहचरी [[योगिन मा]] सँगै [[रामकृष्ण सङ्घ]]की पवित्र माता [[शारदा देवी|श्री सारदा देवी]]की प्रमुख सहचरी थिइन्। उनको वास्तविक नाम अन्नपूर्णा देवी वा गोलाप सुन्दरी देवी थियो।&lt;ref&gt;[http://www.ramakrishnavivekananda.info/kathamrita/kathamrita.htm People in Gospel of Sri Ramakrishna]&lt;/ref&gt; उनलाई &quot;शोकाकुल ब्राह्मणी&quot; भनेर पनि उल्लेख गरिएको छ। उनले श्री रामकृष्ण आन्दोलनको प्रारम्भिक विकासमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँदै मृत्युनहुन्जेलसम्म [[उद्बोधन]]मा बसोबास गरेकी थिइन् जुन कलकत्तामा पवित्र माता बस्ने घर थियो। उनी रामकृष्ण मठका भक्तहरूमाझ गोलाप मा (अनुवाद: गोलाप आमा) का नामले लोकप्रिय थिइन्।

''गोलाप मा''को प्रारम्भिक जीवनबारे धेरै थोरै मात्र ज्ञात छ, उनी सायद १८४० को दशकमा उत्तरी कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा एउटा ब्राह्मण परिवारमा जन्मिएकी थिइन्। उनको विवाह भएपछि उनले एक छोरा र चण्डी नामक एक छोरीलाई जन्म दिएकी थिइन्। चण्डीको विवाह कलकत्ताको पाथुरियाघाटाको ठाकुर परिवारका सौरिन्द्र मोहन ठाकुरसँग भएको थियो। तथापि, उनले आफ्नो पति, छोरा र छोरी एकपछि अर्को गर्दै गुमाइन् र आफ्नो क्षतिका कारण शोकाकुल बनेकी थिइन्। उनलाई उनकी छिमेकी [[योगिन मा]]ले [[रामकृष्ण परमहंस|श्री रामकृष्ण]]कहाँ ल्याएकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;Women Disciples&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples |access-date=6 January 2014 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==श्री रामकृष्णको प्रभाव==

उनको सन् १८८५ मा शोकाकुल अवस्थामा श्री रामकृष्णसँग भेट भएको थियो। रामकृष्णले उनलाई शोकबाट मुक्त गराएपछि उनलाई [[शारदा देवी]]सँग परिचय गराएका थिए। त्यसपछि उनी घनिष्ठ सहचरी बनेकी थिइन्। &lt;Ref Name = &quot;Women Saints of East and West&quot;&gt; Women Saints of East and West, by swami Ghanananda, published by Vedanta Press, Hollywood, 1955&lt;/ref&gt; गोलाप मा रामकृष्णकी प्रमुख महिला शिष्यामध्ये एक थिइन् र उनको खाना बोक्ने र कोठा सफा गर्ने मार्फत उनलाई व्यक्तिगत सेवा गर्थिन्।&lt;ref name=&quot;Women Disciples&quot;/&gt;
श्री रामकृष्णको बिरामी अवस्थामा, उनले उनलाई समर्पित सेवा प्रदान गरिन् र श्री शारदा देवीकी निरन्तर सहचरी थिइन्।

==अन्तिम वर्षहरू==

उनलाई दयालु र परोपकारी भनेर वर्णन गरिएको थियो भने आफ्नो अन्तिम वर्षहरूमा उनी आफ्नो आध्यात्मिक साधनामा तल्लीन थिइन्। उनको आम्दानीको आधा हिस्सा गरिब र अभावग्रस्तहरूलाई दानमा खर्च हुन्थ्यो। शारदा देवीका अनुसार गोलापले [[जप]] मार्फत आध्यात्मिक आत्मसाक्षात्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। उनको जीवन सरल तर कठोर थियो। उनी साक्षर थिइन् र [[महाभारत]] र [[भगवद्गीता]] जस्ता धर्मशास्त्रहरूको अध्ययन गर्न सक्थिन्।&lt;ref&gt;{{cite book |last= Chetanananda |first= Swami |date= 1997|title= God Lived with Them |publisher= Vedanta Society of St. Louis|page= 59|isbn= 978-8-175051-98-0}}&lt;/ref&gt;

श्री सारदा देवीको २१ जुलाई १९२० मा देहावसान भएपछि, गोलाप मा, योगिन मा र स्वामी सारदानन्दसँगै, सारदाका भक्तहरूका लागि आध्यात्मिक आधारस्तम्भ बनेकी थिइन्। उनको मृत्यु सन् १९२४ डिसेम्बर १९ का दिन भएको थियो।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>9jsvp86tran1a1jignar2xxlz9w5hkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:गोलाप मा</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150914</id>
    <revision>
      <id>1367009</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1367009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>योगिन मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150915</id>
    <revision>
      <id>1367011</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: {{Short description|Disciple of Hindu mystic Sarada Devi (1851–1924)}} {{Infobox person | name = योगिन मा | image = Yogin Ma.jpg | birth_name = योगीन्द्र मोहिनी विश्वास | birth_date = {{birth date|1851|01|16|df=yes}} | birth_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]] | death_date = {{death date and age|1924|06|04|1...</comment>
      <origin>1367011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="66piezcqdfg6pye1lz7p5aoxu6ho6v5" xml:space="preserve">{{Short description|Disciple of Hindu mystic Sarada Devi (1851–1924)}}
{{Infobox person
| name = योगिन मा
| image = Yogin Ma.jpg
| birth_name = योगीन्द्र मोहिनी विश्वास
| birth_date = {{birth date|1851|01|16|df=yes}}
| birth_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]
| death_date = {{death date and age|1924|06|04|1851|01|16|df=yes}}
[[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]}}

'''योगिन मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| যোগীন মা}}) (१६ जनवरी १८५१ - ४ जुन १९२४), जन्म नाम '''योगीन्द्र मोहिनी विश्वास''', हिन्दु रहस्यवादी महिला सन्त तथा [[रामकृष्ण परमहंस]]की पत्नी र आध्यात्मिक सहचरी [[शारदा देवी]]की प्रमुख महिला शिष्यामध्ये एक थिइन्। [[गोपालेर मा]]सँगै उनी शारदा देवीको निरन्तर सहचरी थिइन् जसलाई [[रामकृष्ण सङ्घ]]मा पवित्र माताको रूपमा पूजा गरिन्छ। योगिन मा सङ्घको प्रारम्भिक गठनमा एक प्रमुख साक्षी र सक्रिय योगदानकर्ता थिइन्। उनी सारदा देवीसँग [[कलकत्ता]]को [[उद्बोधन घर]]मा बसेकी थिइन् जुन [[स्वामी सारदानन्द]]ले सारदा देवीको प्रयोगका लागि निर्माण गरेका थिए।

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>66piezcqdfg6pye1lz7p5aoxu6ho6v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367013</id>
      <parentid>1367011</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3935" sha1="inmxpuhprh2z7m5hawpp6ihh78bg06y" xml:space="preserve">{{Short description|Disciple of Hindu mystic Sarada Devi (1851–1924)}}
{{Infobox person
| name = योगिन मा
| image = Yogin Ma.jpg
| birth_name = योगीन्द्र मोहिनी विश्वास
| birth_date = {{birth date|1851|01|16|df=yes}}
| birth_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]
| death_date = {{death date and age|1924|06|04|1851|01|16|df=yes}}
[[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]}}

'''योगिन मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| যোগীন মা}}) (१६ जनवरी १८५१ - ४ जुन १९२४), जन्म नाम '''योगीन्द्र मोहिनी विश्वास''', हिन्दु रहस्यवादी महिला सन्त तथा [[रामकृष्ण परमहंस]]की पत्नी र आध्यात्मिक सहचरी [[शारदा देवी]]की प्रमुख महिला शिष्यामध्ये एक थिइन्। [[गोपालेर मा]]सँगै उनी शारदा देवीको निरन्तर सहचरी थिइन् जसलाई [[रामकृष्ण सङ्घ]]मा पवित्र माताको रूपमा पूजा गरिन्छ। योगिन मा सङ्घको प्रारम्भिक गठनमा एक प्रमुख साक्षी र सक्रिय योगदानकर्ता थिइन्। उनी सारदा देवीसँग [[कलकत्ता]]को [[उद्बोधन घर]]मा बसेकी थिइन् जुन [[स्वामी सारदानन्द]]ले सारदा देवीको प्रयोगका लागि निर्माण गरेका थिए।

''योगिन मा''को जन्म सन् १८५१ जनवरी १६ का दिन [[कलकत्ता]]मा योगीन्द्र मोहिनी विश्वासको रूपमा एक सफल चिकित्सक प्रसन्न कुमार मित्राको घरमा भएको थियो। उनको विवाह छ वा सात वर्षको उमेरमा अम्बिका चरण विश्वाससँग भएको थियो किनकि बङ्गालमा केटीहरूको सानै उमेरमा विवाह गराउने चलन थियो। उनका पतिले आफ्नो सम्पूर्ण धन गुमाएका थिए भने उनलाई पुनर्स्थापित र सुधार गर्ने उनका सबै प्रयासहरूका बाबजुद पनि उनी मदिरापान गहिरो लतमा थिए। योगिन माले अन्ततः आफ्नो एक मात्र छोरीसँग आफ्नो पतिको घर छाडिन् र कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा आफ्नो बुबाको घरमा आफ्नी विधवा आमासँग शरण लिन गएकी थिइन्।&lt;ref&gt;[http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html A Holy Woman of modern India by Swami Asheshananda] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110728093945/http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html |date=28 July 2011 }}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>inmxpuhprh2z7m5hawpp6ihh78bg06y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367015</id>
      <parentid>1367013</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="6u0su9d4ebzyhgeprjo10rsats8wx0p" xml:space="preserve">{{Short description|Disciple of Hindu mystic Sarada Devi (1851–1924)}}
{{Infobox person
| name = योगिन मा
| image = Yogin Ma.jpg
| birth_name = योगीन्द्र मोहिनी विश्वास
| birth_date = {{birth date|1851|01|16|df=yes}}
| birth_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]
| death_date = {{death date and age|1924|06|04|1851|01|16|df=yes}}
[[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]}}

'''योगिन मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| যোগীন মা}}) (१६ जनवरी १८५१ - ४ जुन १९२४), जन्म नाम '''योगीन्द्र मोहिनी विश्वास''', हिन्दु रहस्यवादी महिला सन्त तथा [[रामकृष्ण परमहंस]]की पत्नी र आध्यात्मिक सहचरी [[शारदा देवी]]की प्रमुख महिला शिष्यामध्ये एक थिइन्। [[गोपालेर मा]]सँगै उनी शारदा देवीको निरन्तर सहचरी थिइन् जसलाई [[रामकृष्ण सङ्घ]]मा पवित्र माताको रूपमा पूजा गरिन्छ। योगिन मा सङ्घको प्रारम्भिक गठनमा एक प्रमुख साक्षी र सक्रिय योगदानकर्ता थिइन्। उनी सारदा देवीसँग [[कलकत्ता]]को [[उद्बोधन घर]]मा बसेकी थिइन् जुन [[स्वामी सारदानन्द]]ले सारदा देवीको प्रयोगका लागि निर्माण गरेका थिए।

''योगिन मा''को जन्म सन् १८५१ जनवरी १६ का दिन [[कलकत्ता]]मा योगीन्द्र मोहिनी विश्वासको रूपमा एक सफल चिकित्सक प्रसन्न कुमार मित्राको घरमा भएको थियो। उनको विवाह छ वा सात वर्षको उमेरमा अम्बिका चरण विश्वाससँग भएको थियो किनकि बङ्गालमा केटीहरूको सानै उमेरमा विवाह गराउने चलन थियो। उनका पतिले आफ्नो सम्पूर्ण धन गुमाएका थिए भने उनलाई पुनर्स्थापित र सुधार गर्ने उनका सबै प्रयासहरूका बाबजुद पनि उनी मदिरापान गहिरो लतमा थिए। योगिन माले अन्ततः आफ्नो एक मात्र छोरीसँग आफ्नो पतिको घर छाडिन् र कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा आफ्नो बुबाको घरमा आफ्नी विधवा आमासँग शरण लिन गएकी थिइन्।&lt;ref&gt;[http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html A Holy Woman of modern India by Swami Asheshananda] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110728093945/http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html |date=28 July 2011 }}&lt;/ref&gt;

== पछिल्लो जीवन ==
उनी पछि [[शारदा देवी]]सँगै कलकत्ता फर्किइन् र प्रायः उनीसँगै कलकत्ताको उद्बोधन घरमा बसेकी थिइन्। आफ्नो जीवनको अन्त्यतिर, योगिन माले स्वामी सारदानन्दबाट वैदिक परम्पराअनुसार अन्तिम सन्न्यास दीक्षा लिएकी थिइन्। बाबुराम महाराज (स्वामी प्रेमानन्द) पनि त्यस समारोहमा उपस्थित थिए। सन् १९२४ जुन ४ का दिन उद्बोधन घरमा उनको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples of Ramakrishna |access-date=1 June 2011 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>6u0su9d4ebzyhgeprjo10rsats8wx0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367019</id>
      <parentid>1367015</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T09:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10287" sha1="ddww2a2xve69k0wx11cm0dyfgip9xzf" xml:space="preserve">{{Short description|Disciple of Hindu mystic Sarada Devi (1851–1924)}}
{{Infobox person
| name = योगिन मा
| image = Yogin Ma.jpg
| birth_name = योगीन्द्र मोहिनी विश्वास
| birth_date = {{birth date|1851|01|16|df=yes}}
| birth_place = [[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]
| death_date = {{death date and age|1924|06|04|1851|01|16|df=yes}}
[[कलकत्ता]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]]}}

'''योगिन मा''' ({{भाषा-बङ्गाली| যোগীন মা}}) (१६ जनवरी १८५१ - ४ जुन १९२४), जन्म नाम '''योगीन्द्र मोहिनी विश्वास''', हिन्दु रहस्यवादी महिला सन्त तथा [[रामकृष्ण परमहंस]]की पत्नी र आध्यात्मिक सहचरी [[शारदा देवी]]की प्रमुख महिला शिष्यामध्ये एक थिइन्। [[गोपालेर मा]]सँगै उनी शारदा देवीको निरन्तर सहचरी थिइन् जसलाई [[रामकृष्ण सङ्घ]]मा पवित्र माताको रूपमा पूजा गरिन्छ। योगिन मा सङ्घको प्रारम्भिक गठनमा एक प्रमुख साक्षी र सक्रिय योगदानकर्ता थिइन्। उनी सारदा देवीसँग [[कलकत्ता]]को [[उद्बोधन घर]]मा बसेकी थिइन् जुन [[स्वामी सारदानन्द]]ले सारदा देवीको प्रयोगका लागि निर्माण गरेका थिए।

''योगिन मा''को जन्म सन् १८५१ जनवरी १६ का दिन [[कलकत्ता]]मा योगीन्द्र मोहिनी विश्वासको रूपमा एक सफल चिकित्सक प्रसन्न कुमार मित्राको घरमा भएको थियो। उनको विवाह छ वा सात वर्षको उमेरमा अम्बिका चरण विश्वाससँग भएको थियो किनकि बङ्गालमा केटीहरूको सानै उमेरमा विवाह गराउने चलन थियो। उनका पतिले आफ्नो सम्पूर्ण धन गुमाएका थिए भने उनलाई पुनर्स्थापित र सुधार गर्ने उनका सबै प्रयासहरूका बाबजुद पनि उनी मदिरापान गहिरो लतमा थिए। योगिन माले अन्ततः आफ्नो एक मात्र छोरीसँग आफ्नो पतिको घर छाडिन् र कलकत्ताको बागबजार क्षेत्रमा आफ्नो बुबाको घरमा आफ्नी विधवा आमासँग शरण लिन गएकी थिइन्।&lt;ref&gt;[http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html A Holy Woman of modern India by Swami Asheshananda] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110728093945/http://www.vedanta.org/reading/monthly/articles/2005/12.yogin_ma.html |date=28 July 2011 }}&lt;/ref&gt;

==आध्यात्मिक जागरण==

प्रतिकूलताले उनलाई ईश्वरसाक्षात्कारको लागि तीव्र आकांक्षा विकास गर्न प्रेरित गरेको र १९औँ शताब्दीका बङ्गालका रहस्यवादी सन्त [[रामकृष्ण परमहंस]]सँगको आकस्मिक भेटले उनको जीवन परिवर्तन गरेको थियो। सन् १८८२ मा,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples of Ramakrishna |access-date=1 June 2011 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; योगिन माले पहिलोपटक रामकृष्णसँग [[बालाराम बोस]]को घरमा भेटघाट गरेकी थिइन्। दक्षिणेश्वरमा भेटघाटपछि, रामकृष्णले उनलाई दीक्षा दिँदै उनका गुरु तथा मार्गदर्शक बनेका थिए। योगिन मा पहिलोपटक रामकृष्णकी पत्नी र आध्यात्मिक सहचरी [[शारदा देवी]]सँग दक्षिणेश्वरमा नहबतको भवनमा भेटघाट गरेकी थिइन् जहाँ सारदा देवी बस्ने गर्थिन्। शारदा देवीको घनिष्ठ सहचरीको रूपमा ''योगिन मा''ले आफ्ना केही दैनिक अनुभवहरू अभिलेख गरी साझा गरेकी थिइन् जसले दक्षिणेश्वरमा बसोबासको क्रममा शारदा देवीको प्रारम्भिक जीवन र आध्यात्मिक साधनाहरूको महत्त्वपूर्ण प्रमाणको रूपमा काम गर्दछ। उनले यस अवधिमा आफ्नो जीवनका धेरै घटनाहरू वर्णन गरिन् - रामकृष्णको देहावसानपछि वृन्दावनको यात्रा, पुरीको यात्रा र [[बालाराम बोस]] सहित आफ्ना धेरै भक्तहरूको घरमा कलकत्तामा बसोबास।&lt;ref&gt;[http://www.rkmfiji.org/node/363 Recordings of Yogin Ma] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120324204106/http://www.rkmfiji.org/node/363 |date=24 March 2012}}&lt;/ref&gt;

रामकृष्ण र शारदा देवीले बिताएको जीवनले ''योगिन मा''लाई आध्यात्मिक साधनाहरू अभ्यास गर्न र सन्न्यासीझैँ पवित्र र शुद्ध जीवन बिताउन प्रेरित गरेको थियो। उनले धर्मशास्त्रहरूमा विशेषगरी [[रामायण]], [[महाभारत]] र [[पुराण]]हरूको पनि अध्ययन गरेकी थिइन्। रामकृष्णले उनको आध्यात्मिक सामर्थ्यलाई यस भविष्यवाणीद्वारा स्वीकार गरेका थिए कि, &quot;उनी साधारण फूल होइन जुन चाँडै फुल्नेछ, उनी सहस्रदल कमल हुन् जुन बिस्तारै फुल्नेछ।&quot;&lt;ref&gt;&quot;Women Saints of East and West&quot;, by Swami Ghanananda, John Stewart-Wallace, 1979, Vedanta Press, Hollywood, California&lt;/ref&gt;

१६ अगस्ट १८८६ मा रामकृष्णको मृत्यु हुँदा योगिन मा [[वृन्दावन]]मा थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=donationsbm |title=Yogin Ma |url=https://belurmath.org/yogin-ma/ |access-date=2026-02-23 |website=Belur Math - Ramakrishna Math and Ramakrishna Mission |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यहाँ उनी शारदा देवीसँग बस्न सुरु गरी पछि आजीवन सहचरी बनेकी थिइन्। शारदा देवीले उनलाई &quot;मेये योगिन&quot; भनेर बोलाउँथिन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=VivekaVani |date=2021-12-22 |title=Yogin-Ma (Yogindra Mohini Biswas) |url=https://vivekavani.com/h11/ |access-date=2026-02-24 |website=VivekaVani |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पछिल्लो जीवन ==
उनी पछि [[शारदा देवी]]सँगै कलकत्ता फर्किइन् र प्रायः उनीसँगै कलकत्ताको उद्बोधन घरमा बसेकी थिइन्। आफ्नो जीवनको अन्त्यतिर, योगिन माले स्वामी सारदानन्दबाट वैदिक परम्पराअनुसार अन्तिम सन्न्यास दीक्षा लिएकी थिइन्। बाबुराम महाराज (स्वामी प्रेमानन्द) पनि त्यस समारोहमा उपस्थित थिए। सन् १९२४ जुन ४ का दिन उद्बोधन घरमा उनको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |title=Women disciples of Ramakrishna |access-date=1 June 2011 |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190852/http://www.belurmath.org/women_disciples.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}</text>
      <sha1>ddww2a2xve69k0wx11cm0dyfgip9xzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वार्तालाप:योगिन मा</title>
    <ns>1</ns>
    <id>150916</id>
    <revision>
      <id>1367020</id>
      <timestamp>2026-07-25T09:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026</comment>
      <origin>1367020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve" xml:space="preserve">{{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}}</text>
      <sha1>f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:मैत्या घर्ती मगर</title>
    <ns>3</ns>
    <id>150917</id>
    <revision>
      <id>1367023</id>
      <timestamp>2026-07-25T10:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1367023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6394" sha1="b5ai7zgxaeobsxmgcjgirzxnx6cls3j" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, मैत्या घर्ती मगरज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:मैत्या घर्ती मगर|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:००, २५ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>b5ai7zgxaeobsxmgcjgirzxnx6cls3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सहायता:लग इन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150918</id>
    <revision>
      <id>1367027</id>
      <timestamp>2026-07-25T10:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41319-50</username>
        <id>79968</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: https://www.eadarsha.com/nep/208771.html</comment>
      <origin>1367027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="08yh8ptsy61t2a1jmwc3oi971dp1unj" xml:space="preserve">https://www.eadarsha.com/nep/208771.html</text>
      <sha1>08yh8ptsy61t2a1jmwc3oi971dp1unj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1367028</id>
      <parentid>1367027</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T10:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41319-50</username>
        <id>79968</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1367028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="t5jsd40lfv35uct61plbxrd2f4eyyde" xml:space="preserve">https://www.eadarsha.com/nep/208771.html
पृथ्वीनारायण क्याम्पसका उपप्राध्यापक भण्डारीलाई विद्यावारिधि

डा. विष्णुप्रसाद भण्डारी

FacebookXMessengerWhatsAppEmailShare
पोखरा । पृथ्वीनारायण क्याम्पसका उपप्राध्यापक विष्णुप्रसाद भण्डारीलाई विद्यावारिधि उपाधि प्राप्त भएको छ । उनले “नेपालका किसानहरूको सामाजिक-आर्थिक स्तर उकास्न माइक्रोफाइनान्सको योगदान” विषयमा विद्यावारिधि उपाधि प्राप्त गरेका हुन्।

कास्की र बर्दिया जिल्लामा गरिएको यस अध्ययनले माइक्रोफाइनान्स सेवाले किसानको आय, बचत, सम्पत्ति, उद्यमशीलता, रोजगारी, आधुनिक कृषि प्रविधि, बजार पहुँच तथा सामाजिक सशक्तीकरणमा उल्लेखनीय सकारात्मक प्रभाव पारेको निष्कर्ष निकालेको छ । अध्ययनमा ग्रामीण किसानमा अनौपचारिक ऋणप्रति निर्भरता अझै कायम रहेको देखिएकाले ग्रामीण–शहरी असमानता घटाउन विशेष नीतिगत सुधार आवश्यक रहेको औंल्याइएको छ।

उक्त अनुसन्धान त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) का पूर्व उपकुलपति प्राडा केशरजंग बराल तथा शंकरदेव क्याम्पसका पूर्व क्याम्पस प्रमुख प्राडा केशवराज जोशीमातहतमा रही सम्पन्न गरिएको डा. भण्डारीले बताए।

त्रिवि व्यवस्थापन संकायका डीन प्राडा महानन्द चालिसेको अध्यक्षतामा बसेको संकायको बोर्ड तथा दिल्ली विश्वविद्यालयअन्तर्गत दिल्ली स्कुल अफ इकोनोमिक्सका पूर्व डीन प्राडा सी.पी. गुप्तासहितको मूल्यांकन समितिले विद्यावारिधि उपाधि प्रदान गरेको हो । पृथ्वीनारायण क्याम्पस व्यवस्थापन संकायकै जसबहादुर गुरुङलाई पनि विद्यावारिधि उपाधि प्राप्त भएको छ।

पोखरा–२३, ठूलाखेतका भण्डारी रेडक्रस सोसाइटी युवा समिति कास्कीका पूर्व अध्यक्षसमेत हुन् । उनी विभिन्न शैक्षिक एवं सामाजिक संघसंस्थामा पनि उत्रिकै क्रियाशील छन्।

उनी विगतमा पत्रकारितामा समेत क्रियाशील थिए । उनलाई विद्यावारिधि उपाधि प्राप्त भएपछि सामाजिक सञ्जालमा बधाईको लहर छ।</text>
      <sha1>t5jsd40lfv35uct61plbxrd2f4eyyde</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>