विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1112 1367842 1362368 2026-07-29T23:32:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367842 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{infobox planet | bgcolour=#AAAFFF | name = पृथ्वी | symbol = [[चित्र:Earth symbol (fixed width).svg|24px|🜨]] | image = [[चित्र:The Earth seen from Apollo 17.jpg|frameless|center|A color image of Earth as seen from Apollo १७.]] | caption = विश्व प्रसिद्ध पृथ्वीको "नीलो मार्बल" चित्र<ref>{{cite news|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21554751/|title=The blue marble|last=Petsko|first=Gregory A.|date=2011|newspaper=Genome Biology|pages=112|doi=10.1186/gb-2011-12-4-112|issn=1474-760X|pmc=3218853|pmid=21554751}}</ref> सन् १९७२ मा चन्द्र अभियान अन्तर्गत अपोलो १७ बाट लिइएको तस्वीर | epoch = जे २००० | aphelion = १५२,१००,००० [[किलोमिटर|किमी]]<br /> <small>(९४,५००,००० [[माइल]]; १.०१६७३ खगोलीय इकाई)</small> | perihelion = १४७,०९५,००० किमी <br /> <small>(९१,४०१,००० माइल; ०.९८३ २७ ख.ई) </small> | semimajor = १४९,५९८,०२३ किमी<ref name="Numerical expressions">{{cite web|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994A&A...282..663S|title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and the planets.|last=Simon|first=J. L.|last2=Bretagnon|first2=P.|last3=Chapront|first3=J.|last4=Chapront-Touze|first4=M.|last5=Francou|first5=G.|last6=Laskar|first6=J.|date=1994-02-01|newspaper=Astronomy and Astrophysics|pages=663|issn=0004-6361}}</ref> <br /> <small>(९२,९५५,९०२ माइल; १.००० ००१ ०२ ख.ई) </small> | semiminor = १४९,५७५,९९९.८२५ किमी<ref name="Numerical expressions" /> <br /> <small>(९२,९४३,०५२ माइल; ०.९९९ ८५० ४८५ ९ ख.ई)</small> | eccentricity = ०.०१६ ७०८६<ref name="Numerical expressions" /> | period = ३६५.२५६ ३६३ ००४ दिन<ref name="IERS">{{cite web|url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html|title=USEFUL CONSTANTS|website=hpiers.obspm.fr|accessdate=2022-01-12}}</ref><br />(१.००० ०१७ ४२० ९६ [[वर्ष]]) | avg_speed = २९.७८ [[किलोमिटर प्रति सेकेन्ड|किमी/से]]<br /> (१०७,२०० [[किलोमिटर प्रति घण्टा|किमी/घ]]) | mean_anomaly = ३५८.६१७° | inclination = ७.२५° सौर्य भूमध्यरेखासँग <br /> १.५७८६९°<ref>{{cite web|url=https://books.google.com.bd/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294&redir_esc=y&hl=en#v=onepage&q&f=false|title=Allen's Astrophysical Quantities|last=Allen|first=Clabon Walter|last2=Cox|first2=Arthur N.|last3=|first3=|publisher=Springer|year=2000|isbn=0-387-98746-0|pages=294}}</ref> स्थिर तल्लाको साथमा <br /> ०.००००५° जे२००० सौर्य कक्षसँग | asc_node = -११.२६० ६४° | arg_peri = ११४.२०७ ८३° | orbital_circ = ९२४,३७५,७०० किमी <br /> <small>(५.१७९ ०५९ ९०० ७ ख.ई)</small> | max_speed = ३०.२८७ किमी/से <br /> <small>(१०९,०३३ किमी/घ)</small> | min_speed = २९.२९१ किमी/से <br /> <small>(१०५,४४८ किमी/घ)</small> | satellites = १ वटा प्राकृतिक उपग्रह ([[चन्द्रमा]]); <br /> ५ वटा भूउपग्रह <br /> >१,८०० वटा कार्यरत कृतिम उपग्रह<ref>{{cite web|url=http://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database#.WUNzsulxXIU|title=UCS Satellite Database|last=|first=Nuclear Weapons & Global Security|date=11 August, 2016|website=|publisher=Union of Concerned Scientists|accessdate=10 October, 2016}}</ref> <br /> | physical_characteristics = छ | aspect_ratio = ०.९९५ ५४७ १ | ellipticity = ०.००३ ३५२ ९ | mean_radius = ६३७१.० किमी <small>(३९५८.८ माइल)</small><ref>{{cite web|title=Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.)|last=|first=David R. Lide|publisher=CRC|year=2000|isbn=0-8493-0481-4.|pages=}}</ref> | equatorial_radius = ६,३७८.१ किमी<small> (३९६३.२ माइल) </small><ref>{{cite web|url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt|title=Selected Astronomical Constants, 2011|last=|first=|date=02 February, 2010|website=|publisher=The Astronomical Almanac|accessdate=25 February, 2011|archivedate=२६ अगस्ट २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |date=2013-08-26 }}</ref><ref>World Geodetic System (WGS-84). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{web archive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/https://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=११ मार्च २०२० }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref> | polar_radius = ६,३५६.८ किमी<small> (३९४९.९ माइल) </small><ref>Cazenave, Anny (1995). "Geoid, Topography and Distribution of Landforms" (PDF). In Ahrens, Thomas J. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington, DC: American Geophysical Union. {{isbn|0-87590-851-9}}.</ref> | flattening = ०.००३३५२८ <ref>International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) Working Group (2004). [https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32_009.pdf?__blob=publicationFile&v=1 "General Definitions and Numerical Standards"]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF). In McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard. [https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32.pdf?__blob=publicationFile&v=1 IERS Conventions (2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808172423/https://www.iers.org/SharedDocs/Publikationen/EN/IERS/Publications/tn/TechnNote32/tn32.pdf?__blob=publicationFile&v=1 |date=2022-08-08 }} (PDF). IERS Technical Note No. 32. Frankfurt am Main: Verlag des Bundesamts für Kartographie und Geodäsie. p. 12. [[आइएसबिएन]] [[wikipedia:Special:BookSources/3-89888-884-3|3-89888-884-3]] पहुँचमिति: २९ अप्रिल २०१६</ref> <br /> १/२९८.२५७२२२१०१, युरोपेली पार्थिव सन्दर्भ प्रणाली, सन् १९८९ | circumference = ४००७५.०१७ किमी <small>निरक्ष रेखा बराबर (२४९०१.४६१ माइल)</small> <br /> ४०००७.८६ किमी <small>पृथ्वीको भूमध्यरेखा बराबर (२४८५९.७३ माइल)</small><ref>{{cite web|url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html|title=How WGS 84 defines Earth|last=Humerfelt|first=Sigurd|date=26 October, 2010|website=|publisher=|accessdate=29 April, 2011|archivedate=३० अक्टोबर २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030125821/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html}}</ref><ref>Earth's circumference is almost exactly 40,000&nbsp;km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref> | surface_area = ५१०,०७२,००० [[वर्ग किलोमिटर|किमी^२]] <br /><small>(१९६ ९४० ००० [[वर्गमाइल|माइल^२]])</small><ref name=":13">{{cite web|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|title=Surface area of our planet covered by oceans and continents. (Table 8o-1)|last=Pidwirny|first=Michael|date=2 February, 2006|website=http://www.physicalgeography.net|publisher=|accessdate=26 November, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html|archivedate=९ डिसेम्बर २००६}}</ref><br /> १४८ ९४० ००० किमी^२ भूमि <br /><small>(५७५ १०० ०० वर्गमाइल; २९.२%)</small> <br /> ३६१ १३२ ००० किमी^२ [[पानी]] <br /><small>(१३९ ४३४ ००० वर्ग माइल; ७०.८%) </small> | volume = १.०८३ २०७ ३{{e|१२}} [[घन किलोमिटर|किमी^३]] <br /><small>(२.५९८ ७६ × १०^११ क्युबिक माइल)</small> | mass = ५.९७ २३७{{e|२४}} [[किलोग्राम]] <br /><small>१.३१ ६६८ × १०^२५ पाउन्ड)<ref>{{cite web|title=The IAU 2009 system of astronomical constants: The report of the IAU working group on numerical standards for Fundamental Astronomy|last=Luzum|first=Brian|last2=Capitaine|first2=Nicole|last3=Fienga|first3=Agnès|last4=Folkner|first4=William|last5=Fukushima|first5=Toshio|last6=et al.|publisher=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 110 (4):|year=August 2011|isbn=|pages=293–304|doi=10.1007/s10569-011-9352-4}}</ref></small> <br /><small>(३.०×१०^−६ ''M''_☉) सौर्य पिण्ड</small> | density = ५.५१४ ग्राम/सेमी^३ <br /><small>(०.१९९२ पाउन्ड/क्युबिक इन्च)</small> | surface_grav = ९.८०७ मि/से^२ <small>(३२.१८ फिट/से^२)</small><ref>{{cite web |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf|title=The international system of units (SI)|last=|first=|publisher=NIST Special Publication 330|year=2008 ed|isbn=|publisher=United States Department of Commerce|pages=52}}</ref> | moment_of_inertia_factor = ०.३३०७ <ref>{{cite web|title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation|last=Williams|first=James G.|publisher=The Astronomical Journal. 108:|yeat=1994|isbn=0004-6256|pages=711|doi=10.1086/117108}}</ref> | escape_velocity = ११.१८६ किमी/से <br /><small>(४० २७० किमी/घण्टा; २५ ०२० माइल/घण्टा)</small> | sidereal_day = ०.९९७ २६९ ६८ दिन;<ref>Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. {{isbn|0-387-98746-0}}.</ref> <br /> <small>(२३ घण्टा ५६ मिनेट ४.१०० सेकेन्ड)</small> | rot_velocity = ०.४६५१ किमी/से<ref>Arthur N. Cox, ed. (2000). Allen's Astrophysical Quantities (4th ed.). New York: AIP Press. p. 244. {{isbn|0-387-98746-0}}.</ref> <br /><small>(१६७४.४ किमी/घण्टा; १०४०.४ माइल/घण्टा)</small> | axial_tilt = २३.४३९ २८११° <ref name=IERS /> | right_asc_north_pole = असङ्ज्ञायित° | declination = +९०° | albedo = ०.३६७ ज्यामितिक प्रतिफलन अनुपात<br />०.३०६ बन्ड प्रतिफलन अनुपात | adjectives = पार्थिव | atmosphere = छ | temperatures = छ | temp_name1 = केलभिन | min_temp_1 = १८४ के<ref>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature|title=World: Lowest Temperature|last=|first=World Meteorological Organization|date=16 June, 2010|website=Arizona State University|publisher=Weather and Climate Extremes Archive|accessdate=7 August, 2010|archivedate=१६ जुन २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819191659/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |date=2016-08-19 }}</ref> | mean_temp_1 = २८८ के<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm|title=Global average temperature may hit record level in 2010|last=Kinver|first=Mark|date=10 December, 2009|website=|publisher=BBC|accessdate=22 April, 2010}}</ref> | max_temp_1 = ३३० के<ref>{{cite web|url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature|title=World: Highest Temperature|last=|first=|date=4 January, 2013|website=Arizona State University.|publisher=Weather and Climate Extremes Archive.|accessdate=7 August, 2010|archivedate=४ जनवरी २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |date=2013-01-04 }}</ref> | temp_name2 = सेल्सियस | min_temp_2 = -८९.२ °से | mean_temp_2 = १५ °से | max_temp_2 = ५६.७ °से | temp_name3 = फरेनहाइट | min_temp_3 = -१२८.५ °फहा | mean_temp_3 = ५९ °फहा | max_temp_3 = १३४ °फहा | surface_pressure = १०१.३२५ किलो पास्कल (समुद्री समतलको क्षेत्र) | atmosphere_composition = ७८.०८% [[नाइट्रोजन]] (N₂; शुष्क वायुको क्षेत्र)<br /> २०.९५% [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (O₂)<br /> ०.९३% [[आर्गन]]<br /> ०.०४०२% [[कार्बनडाइअक्साइड]]<ref>{{cite web|url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/#mlo|title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide|last=|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|date=8 November, 2016|website=|publisher=Earth System Research Laboratory|accessdate=3 December, 2016}}</ref><br /> ~१% जलीय वाष्प <br /><small>(जलवायु परिवर्तनशील)</small> }} '''पृथ्वी''' [[सूर्य]]को दूरी अनुसार सौर्यमण्डलमा रहेका आठ ग्रहमध्ये पृथ्वी तेस्रो, सबैभन्दा घना र पाँचौँ ठूलो [[ग्रह]] हो। सूर्यबाट यसको दूरी लगभग १५ करोड किलोमिटर छ। यो [[सौर्यमण्डल]]का चारवटा अत्यन्तै कठिन ग्रहहरूमध्ये एक हो। पृथ्वीको अर्को नाम "संसार" वा "नीलो ग्रह" हो। यसलाई [[विश्व]] पनि भनिन्छ। यो सौर्य परिवारका ग्रहहरू मध्ये जिवावाशेष भेटिएको एक मात्र ग्रह हो। यो ग्रह करिव ४.५७ अर्ब (४.५७×१०^९) [[वर्ष]] अगाडि उत्पन्न भएको हो। त्यसको केही पछि यसले एकमात्र प्राकृतिक उपग्रह, [[चन्द्रमा]], प्राप्त गरेको थियो। पृथ्वीले सुर्यको वरीपरी ३६५.२५ दिनमा १ फन्को घुम्दछ। [[युनानी भाषा]]मा यसलाई ''गाया'' र ल्याटिनमा यस ग्रहको नाम ''तेरा'' हो। पृथ्वीमा मानिसलगायत अन्य अरबौँ प्रजातिका जीव तथा बनस्पतिको उपस्थिति रहेको छ। आजसम्म जीवन अस्तित्वमा रहेको एक मात्र ब्रह्माण्डीय पिण्ड पृथ्वी हो। पृथ्वी ४५४ करोड वर्षअघि बनेको थियो। एक अरब वर्षभित्रै पृथ्वीमा जीवन देखा परेको थियो।<ref name="age_earth1">"Age of the Earth". U.S. Geological Survey. 1997.</ref> पृथ्वीको जीवमण्डलले यस ग्रहको [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] र अन्य अजैविक अवस्थाहरूमा उल्लेखनीय परिवर्तनहरू ल्याएको छ। फलस्वरुप एकातिर जीवित जीवहरू अस्तित्वमा आएका थिए भने भने अर्कोतिर पृथ्वीमा ओजन तहको पनि निर्माण भइसकेको थियो।<ref>Dalrymple, G. Brent (2001). "The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved". Special Publications, Geological Society of London. 190 (1): 205–221. Bibcode:2001GSLSP.190..205D. doi:10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14.</ref> पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रसँगसँगै यसको ओजन तहले हानिकारक सौर्य विकिरणलाई अवरुद्ध गरी ग्रहमा जीवन विकासका लागि बाटो खोलिदिएको थियो। यस अवधिमा पृथ्वीको प्राकृतिक स्रोत र यसको भौगर्भिक इतिहास र अक्षले जीवनको अस्तित्वलाई जोगाउन महत्त्वपूर्ण काम गरेको थियो।<ref>Burton, Kathleen (2002-11-29). "Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land"</ref> अर्को ५० करोड वर्षसम्म पृथ्वी प्राणीका लागि उपयुक्त हुने आशा गरिएको थियो।<ref>Kunin, W.E.; Gaston, Kevin, eds. (31 December 1996). The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences.</ref> पृथ्वीको सतहलाई थुप्रै कडा पत्रहरूमा विभाजन गरिएको छ जसलाई रिकापी भनिन्छ। अरबौँ वर्षदेखि यस्ता पत्रहरू पृथ्वीको सतहमा जम्मा भएका थिए। पृथ्वीको लगभग ७१ प्रतिशत भाग नुनको पानीले ढाकेको हुन्छ भने बाँकी भाग [[महादेश]] र थुप्रै टापुहरू मिलेर बनेको छ।<ref>National Oceanic and Atmospheric Administration. "Ocean". NOAA.gov.</ref> जमिनमा थुप्रै ताल र पानीका अन्य स्रोतहरू पनि उल्लेखनीय मात्रामा रहेका छन् जुन पृथ्वीकै [[पानी]]ले बनेका हुन्। जीवनको लागि अत्यावश्यक तरल पदार्थ, पानी यस ग्रहको रिकापीहरूमा पाइँदैनन्। पृथ्वीका ध्रुवहरू सधैँ [[अन्टार्क्टिका]]को [[हिम|बरफ]]को ठोस पत्र वा आर्कटिक बरफको समुद्री हिउँका ढिस्कोहरूले ढाकिन्छन्। पृथ्वीको भित्री भाग सधैँ क्रियाशील हुन्छ। यस भागमा तुलनात्मक रूपमा ठोस मन्टल तह, तरल बाहिरी केन्द्र (जसले चुम्बकीय क्षेत्रको निर्माण गर्दछ) र ठोस फलाम अन्तरकेन्द्रिय हुन्छ। ब्रह्माण्डका अन्य वस्तुहरूसँग पृथ्वीको निकट सम्बन्ध रहेको छ। विशेष गरी यस ग्रहको [[सूर्य]] र [[चन्द्रमा]]सँग विशेष सम्बन्ध रहेको छ। हाल पृथ्वीले सूर्यलाई लगभग ३६५.२६ सौर्य दिनमा वा एक नक्षत्र वर्षमा परिक्रमा गर्छ। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६६.१/२ डिग्रीको कोणमा झुकेको छ। फलस्वरूप भूमध्यरेखा वर्षको अवधिको (३६५.२४ सौर्य दिन) समयमा विश्वमा [[मौसम]] परिवर्तन हुन्छ। पृथ्वीको एक मात्र ज्ञात प्राकृतिक उपग्रह चन्द्रमा हो। चन्द्रमाले ४.३५ अरब [[वर्ष]]अघि पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्न थालेको अनुमान गरिन्छ।<ref>Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens, ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. 8.</ref> चन्द्रमाको गतिले गर्दा पृथ्वीको समुद्री ज्वारभाटा फुट्नेे गर्दछ र पृथ्वीको कक्षको ढाल स्थिर छ। चन्द्रमाको गति गर्दा बिस्तारै बिस्तारै पृथ्वीको गतिमा पनि कम हुँदै जान्छ। [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]]को अर्को दुर्घटना हुँदा ३.८ अरबदेखि ३.८ देखि ४.१ अरब वर्षको मध्यवर्ती समयमा थुप्रै क्षुद्रग्रहहरूसँँग पृथ्वीको टक्करले गर्दा पृथ्वीको सतहमा उल्लेखनीय परिवर्तनहरू आएका थिए। मानवजातिको जीविकाको लागि यस ग्रहका [[खनिज|खनिज स्रोत]] तथा जैविक स्रोत दुवै अत्यावश्यक छन्। यस ग्रहका बासिन्दाहरू लगभग २०० स्वतन्त्र [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|सार्वभौम राष्ट्र]]मा सम्पूर्ण ग्रहलाई विभाजित गरी बसोबास गर्दै आएका छन्। यी राज्यहरुबीच आपसी [[कूटनीति|कुटनैतिक]], [[पर्यटन]], व्यापारिक र सैन्य सम्बन्ध रहेका छन्। मानव संस्कृति यस [[ग्रह]]बारे विभिन्न विचारहरूको सुरुवातकर्ता हो। यी धारणाहरूमा पृथ्वीलाई [[देवता]]को रूपमा कल्पना गर्नु, समतल संसारको कल्पना गर्नु र [[ब्रह्माण्ड]]को केन्द्रको रूपमा पृथ्वीलाई कल्पना गर्नु समावेश छ। संसारलाई एकीकृत वातावरणको रूपमा कल्पना गर्ने आधुनिक प्रवृत्ति पनि रहेको छ। हलल यस धारणाले प्रमुखता पाइरहेको देखिन्छ। == नाम तथा व्युतपत्ति == [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|center]] "पृथ्वी" शब्द संस्कृत हो। यो शब्द [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]बाट आएको हो। यसको अर्को नाम "विश्व" हो। पृथ्वीमा पौराणिक ''पृथुर''को शासन थियो। पृथ्वीको पर्यायवाची शब्द वसुधा, बसुन्धरा, धरा, धरनी, पृथ्वी, धरताल, भूमी, क्षिती, माही, दुनिया आदि छन्।कहिलेकाहीँ ''तेर्रा'' भन्ने नाम वैज्ञानिक लेखनमा र विशेषगरी विज्ञानका कथाहरूमा मानवताको वासग्रहलाई अरूबाट छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ जबकि कवितामा ''तेलस'' पृथ्वीको व्यक्तित्वलाई जनाउन प्रयोग गरिएको छ। तेरा केही रोमानी भाषाहरू (ल्याटिनबाट विकसित भाषाहरू) जस्तै [[इटालेली भाषा|इटालेली]] र [[पोर्तगाली भाषा|पोर्चुगाली]]मा पनि यस ग्रहको नाम हो भने अन्य रोमानी भाषाहरूमा यस शब्दले अलिक परिवर्तन गरिएको (जस्तै [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]मा ''तियरा'' र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]मा तेरे) नामहरू जन्माएको थियो। [[युनानी भाषा]]मा यसलाई ''गाया'' भनिन्छ।<ref name="SIMEK179">Simek, Rudolf. Trans. Angela Hall as ''Dictionary of Northern Mythology'', {{nowrap|p. 179.}} Boydell & Brewer, 2007. {{ISBN|978-0-85991-513-7}}.</ref> == पृथ्वीको कालक्रमिक इतिहास == === निर्माण === [[चित्र:TW Hydrae protoplanetary disc horizontal.jpg|thumb|upright=1.35|]] सौर्यमण्डलमा पाइने सबैभन्दा पुरानो पदार्थ ४.५६८२ अर्ब वर्ष पहिलेको मानिएको छ। ४.५४ अर्बवर्ष पहिले आदिम पृथ्वीको निर्माण भइसकेको थियो। सौर्यमण्डलका पिण्डहरू सूर्यसँगैसँगै निर्माण र विकास भएका थिए। एक सिद्धान्तमा आधारित मान्यताका अनुसार सौर्य निहारिकाले गुरुत्वाकर्षण पतनद्वारा एक आणविक बादलबाट एक भागलाई विभाजित गरि एक परिस्थितिजन्य चक्रमा घुम्न र चेप्टो हुन सुरु गर्दछ भने ग्रह सूर्यको साथ उक्त चक्रबाट बाहिर निस्किन्छ। एक निहारिका वायव्य पदर्थ, बरफको टुक्रा र धुलकणहरू मिलेर बनेका हुन्छन्। निहारिका सिद्धान्तका अनुसार अभिवृद्धिद्वारा गठित ग्रहहहरूको निर्माण हुन्छ जसमा आदिम पृथ्वीको निर्माणका लागि ७ १० करोड वर्ष लाग्ने सम्भावना हुन्छ।<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal-Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020}}</ref> [[चित्र:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|left|प्रारम्भिक चरणको सौर्यमण्डल]] सौर्यमण्डलको निर्माण भएको लगभग १० करोड वर्षपछि पृथ्वी एकपछि अर्को टक्करको परिणाम स्वरूप निर्माण भएको थियो। लगभग ४.५४ अर्ब वर्ष पहिले पृथ्वीले आकार लिन सुरु गरेको थियो भने यसको केन्द्रले फलाम र वायुमण्डल प्राप्त गरेको थियो। यी दुई ग्रहहरू बीच ४.५ अरब वर्ष पहिले भयङ्कर टकराव भएको थियो। टक्करको तीव्रता निकै भयङ्कर भएको अनुमान गरिन्छ। थिया नामक ग्रह पृथ्वीसँग चरम टक्कर भएको थियो। टक्करको समयमा पृथ्वी १० करोड वर्ष पुरानो थियो। <ref>{{cite web |url=http://www.priyo.com/2014/07/02/82211.html#sthash.vCgNT5YH.dpuf |title=সংরক্ষণাগারভুক্ত অনুলিপি |accessdate=४ फेब्रुअरी २०१६ |archivedate=२६ डिसेम्बर २०१५ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151228103453/http://www.priyo.com/2014/07/02/82211.html#sthash.vCgNT5YH.dpuf }}</ref> टक्करको परिणामस्वरूप नयाँ ग्रह सिर्जना हुन्छ। तीन वटा चन्द्र अभियानमा फेला परेको चन्द्रमाको माटो र हवाई एरिजोनामा भेटिएका ज्वालामुखीय चट्टानको संयोजनले अनुसन्धानकर्ताहरू आश्चर्यचकित भएका थिए। दुई पत्थरको अक्सिजन आइसोटोपमा कुनै भिन्नता पाइएको थिएन। अनुसन्धान टोलीको नेतृत्व गरेका प्राध्यापक एडवर्ड यङले चन्द्रमाको माटो र पृथ्वीको माटोको अक्सिजन आइसोटोपमा कुनै भिन्नता नभएको बताएका थिए। थिया ग्रह एउटा ग्रहमा परिणत हुँदै भने सोही समय ठूलो टक्करपछि पृथ्वीको सृष्टि भएको मानिन्छ। चन्द्रमाको आयु लगभग ४.५ अर्बवर्ष देखि निकै कम समयको बीच अनुमान गरिएको छ।<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> पृथ्वीको १० प्रतिशत पिण्ड भएको मङ्गल ग्रहको आकारको वस्तु पृथ्वीसँग ठोक्किएपछि पृथ्वीबाट निस्केको पदार्थबाट प्राप्त हुने वृद्धिबाट यसको निर्माण भएको भन्ने मान्यता एक प्रमुख परिकल्पना हो। यसले पृथ्वीमा एक चम्किलो प्रहार गर्छ र यसको केही द्रव्यमान पृथ्वीमा विलीन हुन्छ।<ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112 | issn=0019-1035}}</ref> लगभग ४.१ र ३.८ अर्ब वर्षको बीचमा भीषण बमबारीको समयमा धेरै क्षुद्रग्रहप्रभावहरूले चन्द्रमाको ठूलो सतह वातावरणमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनहरू निम्त्याएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=909–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> === जीवनको उत्पत्ति र विकास === रासायनिक प्रतिक्रियाहरूको परिणामस्वरूप लगभग ४ अरब वर्षपहिले पहिलो अणु अस्तित्वमा आएको थियो भने अर्को ५० करोड वर्षपछि सबै जीवित [[प्राणी]]हरूको विश्वव्यापी समान पूर्वजहरू पत्ता लागेको थियो।<ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=Earth's Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted |url=https://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003121909/http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-date=3 October 2013 |url-access=limited |date=3 October 2013 |work=The New York Times |access-date=3 October 2013}}</ref> [[प्रकाश संश्लेषण]]को विकासको कारण सौर्य ऊर्जाले जीवहरूको अस्तित्व र प्रजननमा प्रत्यक्ष रूपमा मद्दत गरेकाले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा एकीकृत हुन्छ र सूर्यको पराबैजनी किरणहरूसँगको अन्तरक्रियाको कारण ओजोन तहले पृथ्वीलाई हानिकारक किरणहरूबाट बचाउँछ।<ref name="AST-20131108">{{cite journal |last1=Noffke |first1=Nora |last2=Christian |first2=Daniel |last3=Wacey |first3=David |last4=Hazen |first4=Robert M. |title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia |date=8 November 2013 |journal=Astrobiology (journal) |doi=10.1089/ast.2013.1030 |bibcode=2013AsBio..13.1103N |pmid=24205812 |pmc=3870916 |volume=13 |issue=12 |pages=1103–24}}</ref> ठूला कोषहरूसँग साना कोषहरूको संलयनले जटिल कोषहरूको निर्माण गर्दछ जसलाई सुकेन्द्रिक कोशिका भनिन्छ।<ref name="NG-20131208">{{cite journal |last1=Ohtomo |first1=Yoko |last2=Kakegawa |first2=Takeshi |last3=Ishida |first3=Akizumi |last4=Nagase |first4=Toshiro |last5=Rosing |first5=Minik T. |s2cid=54767854 |display-authors=3 |date=January 2014 |title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks |journal=Nature Geoscience |volume=7 |issue=1 |pages=25–28 |bibcode=2014NatGe...7...25O |doi=10.1038/ngeo2025 |issn=1752-0894}}</ref> यस वंशभित्रमा कोषहरू अझ विशिष्ट हुँदा बहुकोशिकीय जीवहरूको जन्म भएको थियो। ओजोन तहमा हानिकारक पराबैजनी किरणहरूको विकिरण अवशोषणको परिणामस्वरूप जीवहरू पृथ्वीको सतहमा एकीकृत हुन सुरु गरेका थिए।<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite (web portal) |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |access-date=20 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818063111/https://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |archive-date=18 August 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=23 October 2015 }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |author-link3=T. Mark Harrison |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B |doi-access=free }} Early edition, published online before print.</ref> हालसम्म फेला परेको सबैभन्दा पुरानो जीवको जीवाश्महरू पश्चिमी [[अस्ट्रेलिया]]मा ३.४८ अर्ब वर्ष पुरानो बलौटे पत्थरमा भेटिएका थिए। पश्चिमी ग्रिनल्यान्डमा फेला परेको ३.७ अर्ब वर्ष पहिलेको परावर्तित जैविक पत्थर पश्चिमी अस्ट्रेलियामा पाइने जैविक चट्टानका केही भागहरू हुन्।<ref name="WU-20171218">{{cite web |last=Tyrell |first=Kelly April |title=Oldest fossils ever found show life on Earth began before 3.5 billion years ago |url=https://news.wisc.edu/oldest-fossils-ever-found-show-life-on-earth-began-before-3-5-billion-years-ago/ |date=18 December 2017 |publisher=University of Wisconsin–Madison |access-date=18 December 2017}}</ref><ref name="PNAS-2017">{{cite journal |last1=Schopf |first1=J. William |last2=Kitajima |first2=Kouki |last3=Spicuzza |first3=Michael J. |last4=Kudryavtsev |first4=Anatolly B. |last5=Valley |first5=John W. |title=SIMS analyses of the oldest known assemblage of microfossils document their taxon-correlated carbon isotope compositions |year=2017 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115 |issue=1 |pages=53–58 |doi=10.1073/pnas.1718063115 |pmid=29255053 |pmc=5776830 |bibcode=2018PNAS..115...53S|doi-access=free }}</ref> ७५ देखि ५८ करोडवर्ष पहिले नियोप्रोटेरोजोइकको समयमा पृथ्वीको अधिकांश भाग हिउँले ढाकेको मानिन्छ। यस अवधारणालाई "स्नोबल अर्थ" भनिन्छ। जटिल बहुकोशिकीय जीवहरू गठन हुन थालेपछि क्याम्ब्रियन विस्फोट भएकाले यस समयको विषय महत्त्व रहेको छ। क्याम्ब्रियन विस्फोटपछि ५३ करोड ५० लाख वर्ष पहिले पाँच वटा ठूला विस्फोट भएका थिए। सबैभन्दा पछिल्लो विस्फोट क्रेटेसियस-टर्सियरी विलुप्त हुनु हो जुन ६६ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यस अवधिमा क्षुद्रग्रह र अन्य ठूला सरीसृपको प्रभावमा उड्न नसक्ने [[डायनोसर]] लोप हुँदै पनि स्तनधारी जस्ता जीवजन्तुका स–साना प्रजातिहरू बाँच्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite book|page=42|title=Climate Change and the Course of Global History|last1=Brooke|first1=John L.|year= 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87164-8}}</ref><ref>{{cite book|page=56|title=Epigenetic Mechanisms of the Cambrian Explosion|last1=Cabej|first1=Nelson R.|year=2019|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-12-814312-4}}</ref> ६ करोड ६० लाख वर्षअघिसम्म स्तनधारीहरूको जीवन फरकफरक थियो र केही लाख वर्ष पहिले प्राचीन अफ्रिकी बाँदरजस्ता जनावरहरूले सीधा उभिने क्षमता हासिल गरेका थिए। कृषिको विकास र पछि सभ्यताको विकाससँगै वातावरण र प्रकृतिमा मानवीय प्रभाव बढ्दै जाँदा हालसम्मको स्थिति प्राप्त गरिएको हो। == संरचनात्मक गुण == पृथ्वी पूरै गोलाकार देखिए जस्तो लागेपनि यो [[सुन्तला]]जस्तै माथि र तल अलिकति थेप्चिएको र बीचको भाग (भूमध्यरेखाको नजिक) अलि फैलिएको छ। यसको आफ्नै अक्ष वरिपरि यसको परिक्रमणले गर्दा यस्तो प्रकारको फैलावट देखिएको हो।<ref name=milbert_smith96>{{cite web |last=Milbert |first=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |accessdate=7 March 2007}}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last=Sandwell |first=D. T. |last2=Smith |first2=W. H. F. |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |accessdate=21 April 2007}}</ref> सोही कारण ध्रुवीय क्षेत्रको व्यासको तुलनामा समान क्षेत्रको व्यास करिब ४३ किमी बढी रहेको छ। पृथ्वीको आकार एक सुन्तला जस्तो छ। परिभ्रमणको फलस्वरूप पृथ्वीको भौगोलिक अक्ष समतल र भूमध्यरेखामा केही मात्रामा फैलिएको हुन्छ। भूमध्यरेखाका साथ पृथ्वीको व्यास ध्रुवको व्यासबाट ४३ किलोमिटर (२७ माइल) बढी छ। यसकारण पृथ्वीको सतहमा पृथ्वीको द्रव्यमान केन्द्रबाट अधिकतम दूरी भूमध्यरेखामा स्थित चिम्बराजो ज्वालामुखी सबैभन्दा उच्च शिखर हो। <ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1086384.htm|title=Tall Tales about Highest Peaks|date=2004-04-16|language=en|accessdate=2017-06-07}}</ref><ref name="The 'Highest' Spot on Earth">{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163 |title=The 'Highest' Spot on Earth |publisher=Npr.org |date=7 April 2007 |accessdate=31 July 2012}}</ref>हालसम्मको अध्ययनमा पृथ्वीको सबैभन्दा तल रहेको भाग मारियाना ट्रेन्ज हो जुन [[प्रशान्त महासागर]]मा अवस्थित छ। यसको कुल गहिराइ ११,०३४ मिटर रहेको छ भने पृथ्वीमा अवस्थित सर्वोच्च शिखर [[सगरमाथा]] हो जुन दक्षिण एसियाको [[नेपाल]]मा अवस्थित छ। सगरमाथाको कुल उचाइ ८,८४८ मिटर रहेको छ। === रासायनिक गठन === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ पृथ्वीको गर्भको रासायनिक गठन <ref name=":0">Brown, Geoff C.; Mussett, Alan E. (1981). The Inaccessible Earth (2nd ed.). Taylor & Francis. p. 166. [[आइएसबिएन]] [[wikipedia:Special:BookSources/0-04-550028-2|0-04-550028-2]]. Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969)</ref> !rowspan="2"|यौग समूह !rowspan="2"|रासायनिक सङ्केत !colspan="2"|गठन |- !style="font-size: smaller;"|महादेशीय !style="font-size: smaller;"|महासागरीय |- |सिलिकनडाई अक्साइड |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|६०.२% |style="text-align: right;"|४५.६% |- |अल्मुलियम अक्साइड |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|१५.२% |style="text-align: right;"|१६.५% |- |क्यालसिमय अक्साइड |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|५.५% |style="text-align: right;"|१२.३% |- |म्याग्नेसियम अक्साइड |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|३.१% |style="text-align: right;"|६.८% |- |फेरस अक्साइड |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|३.८% |style="text-align: right;"|६.२% |- |सोडियम अक्साइड |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|३.०% |style="text-align: right;"|२.६% |- |पोटासियम अक्साइड |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|२.८% |style="text-align: right;"|०.४% |- |फेरिक अक्साइड |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|२.५% |style="text-align: right;"|२.३% |- |[[पानी]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|१.४% |style="text-align: right;"|१.१% |- |[[कार्बनडाइअक्साइड]] |style="text-align: center;"|CO₂ |style="text-align: right;"|१.२% |style="text-align: right;"|१.४% |- |टाइटेनियमडाई अक्साइस |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|०.७% |style="text-align: right;"|१.४% |- |फसफोरस पेन्टा अक्साइड |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|०.२% |style="text-align: right;"|०.३% |- !colspan="2"|जम्मा !style="text-align: right;"|९९.६% !style="text-align: right;"|९९.९% |} पृथ्वीको पिण्ड लगभग ५.९७ x १०२४ किलोग्राम (५,९७० याटोग्राम) रहेको छ। यसमा भएका सबै तत्वहरूमध्ये सबैभन्दा बढी फलाम (३२.१%), अक्सिजन (३०.१%), सिलिकन (१५.१%), म्याग्नेसियम (१३.९%), सल्फर (२.९%), निकल (१.८%), क्याल्सियम (१.५%), र एल्युमिनियम (१.४%) र बाँकी १.२% विभिन्न अन्य तत्वहरूको उपस्थिति रहेको छ। पिण्डको विभाजनको परिणामस्वरूप पृथ्वीको केन्द्र क्षेत्र मुख्य रूपमा फलाम (८८.८%) मिलेर बनेको अनुमान गरिएको छ। यसमा थोरै मात्रामा निकल (५.८%), सल्फर (४.५%) र अन्य तत्वहरूको १% भन्दा कम उपस्थिति पनि रहेको छ।<ref name=":1">Morgan, J. W.; Anders, E. (1980). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC350422 <u>''"Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury"''</u>]. Proceedings of the National Academy of Sciences. '''77''' (12): 6973–77. [[Bibcode:1980PNAS...77.6973M]]. doi:[https://doi.org/10.1073%2Fpnas.77.12.6973 10.1073/pnas.77.12.6973]. [[wikipedia:PubMed Central|<u>PMC</u>]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC350422 <u>350422</u>] . [[wikipedia:PubMed Identifier|<u>PMID</u>]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16592930 <u>16592930</u>].</ref> सामान्यतया पृथ्वीको गर्भमा रहेका चट्टानका सबै तत्व अक्साइड प्रकारका रहेका छन् तर महत्वपूर्ण अपवाद भनेको क्लोरिन, सुफर र फ्लोरिनको उपस्थिति हो जुन चट्टानमा रहेको कुल राशिको १% भन्दा कम हुन्छ। ९९% गर्भ ११ प्रकारका अक्साइडबाट बनेको छ। यसको मुख्य अवयव सिलिका, एल्युमिना, आइरन अक्साइड, चुना, म्याग्नेसिया अक्साइड, पोटास र सोडा हुन्। === घनत्व === पृथ्वीको उत्पत्तिसम्बन्धी अधिकांश सिद्वान्तहरू पृथ्वीको उत्पत्ति [[ग्यास|वायव्य]] अवस्थामा भएको हो भन्ने कुरामा आधारित छन्। यसै आधारमा पृथ्वी ग्यासबाट तरल र तरलबाट ठोस अवस्थामा परिवर्तन भएको हो। तरल पदार्थमा हल्का र गह्रौ खालका विभिन्न [[घनत्व]] भएका पदार्थहरू डुबाउँदा बढी घनत्व भएका [[पदार्थ]]हरू पिँधमा र कम घनत्व भएका पदार्थहरू माथिल्लो सतहमा तैरिन्छ भन्ने सिद्धान्तका आधारमा पृथ्वी तरल अवस्थामा हुँदा यसका गह्रौ पदार्थहरू पिँधमा र हलुका पदार्थहरू माथिल्लो तहमा वितरण भएको हुनुपर्दछ। यस तथ्यका आधारमा पृथ्वीमा गहिराइ अनुसार विभिन्न घनत्व भएका पदार्थहरू वितरण भएका छन् र यी पदार्थहरूको घनत्व पृथ्वीको बाहिरी तहबाट गर्भतर्फ बढ्दै जान्छ। पृथ्वीको अधिकांश बाहिरी सतह कम घनत्व भएका पत्रे चट्टानद्वारा निर्माण भएको छ। [[पत्रे चट्टान]] पृथ्वीको सतहदेखि भित्रतर्फ १/२ माइल (०.८०४५ किमी) देखि १ माइल (१.६०९ किमी) सम्मको गहिराइमा फैलिएको छ। पत्रे चट्टानहरूको बाहिरी सतहभन्दा मित्री भागमा ३ देखि ३.५ घनत्व भएका ग्रेनाइट चट्टानहरूको प्रधानता छ। तर सम्पूर्ण पृथ्वीको औसत [[घनत्व]] भने ५.५ छ। यस कुराले पृथ्वीको ग्रेनाइट चट्टानको तहभन्दा भित्री भाग ५.५ भन्दा बढी घनत्व भएका चट्टानहरूद्वारा निर्माण भएको छ भनेर प्रमाणित हुन्छ। समय-समयमा विभिन्न नक्षत्रहरू चोइटिएर पृथ्वीमा खसेका चोइटाहरूको अध्ययनको आधारमा पनि यदि पृथ्वी र विभिन्न नक्षत्रहरूको उद्गमको स्रोत एउटै हो भने चोइटाहरूमा [[निकेल]] तथा [[फलाम]] आदि धातुहरूको प्रधानता भएकाले पृथ्वीको गर्भमा पनि यस्तै किसिमका [[धातु]]हरूको प्रधानता हुनुपर्दछ भनेर तर्क गर्न सकिन्छ। === दबाब === पृथ्वीको सतहबाट भित्री भागतर्फ वितरण भएका चट्टानहरूको [[घनत्व]] बढ्दै जाने हुँँदा क्रमश: भार पनि बढ्दै जान्छ। यस सम्बन्धमा वैज्ञानिकहरूको दुई बेग्लाबेग्लै धारणा रहेको जसमा केही वैज्ञानिकहरू भूगर्भका पदार्थहरू बाहिरी सतहबाट परेको दबाबको फलस्वरूप निकै खाँधिएर गह्रौ भएका हुन् भन्ने कुरामा विश्वास गर्दछन् भने अन्य केही [[वैज्ञानिक]]हरू यस कुरालाई अस्वीकार गर्दै पृथ्वीको गर्भका पदार्थहरू उत्पत्तिदेखि नै धरातलका पदार्थहरूभन्दा फरक र गह्रौ भएको कुरामा विश्वास राख्दछन् जसमध्ये पहिलो विचारको समर्थन वैज्ञानिक लाप्लसले गरेका थिए। यस विचार अनुसार यदि पृथ्वीको माथिल्लो भागको दबाबको कारणले गर्भका पदार्थहरू गह्रौ भएका हुन् भने पृथ्वीको गर्भका पदार्यहरू [[पानी]]भन्दा पौने एघार (१०३/४) गुणा गह्रौ हुनुपर्दछ। यस आधारमा पृथ्वीको गर्भका पदार्थहरूमा प्रतिवर्गफुट ९ करोड मन भार पर्दछ। आजसम्म कुनै पनि प्रयोगशालामा चट्टानलाई ९ करोड मन वजनले थिच्न नसकिएको हुँदा लाप्लसको भनाइलाई पूर्णत: सत्य मान्न सकिँदैन। किनकि दबाबको कुन मात्रासम्म चट्टान सङ्कुचित हुन्छ र यसको घनत्व कुन मात्रासम्म बढ्दछ भन्ने कुरा थाहा हुन सकेको छैन। दोस्रो विचारधारा अनुसार पृथ्वी विभिन्न तहरूद्वारा निर्माण भएको छ र माथिल्लो तहभन्दा भित्रका तहको निर्माण गर्ने पदार्थहरू रचनामै गह्रौ र फरक छन्। धरातलको सतहदेखिका पदार्थहरूको भित्री तहका [[चट्टान]]हरूमा कुनै प्रभाव पाइदैन किनकि कुनै निश्चित दबाबपछि मात्र पदार्थ सङ्कुचन हुन्छ। त्यो निश्चित दबाब ९ करोड मनभन्दा निकै कम हुन सक्दछ। पृथ्वीको गर्भमा अन्दाज गरिएको [[निकेल]] र [[फलाम]]जस्ता चुम्बकीय गुण भएका [[धातु]]हरू र पृथ्वीमा विद्यमान चुम्बकीय गुणले यस विचारधारामा केही सहमति देखाउँदछ। === तापक्रम === [[चित्र:Earth heat flow.jpg|left|thumb|पृथ्वीको भित्री भागबाट सतहमा ताप प्रवाहको विश्वव्यापी नक्सा]] [[तापक्रम]]को सामान्य वितरणका आधारमा पृथ्वीको सतहदेखि प्रत्येक ३२ [[मिटर]]को गहिराइमा १० सेल्सियस तापक्रम बढ्दै जान्छ। यस आधारमा पृथ्वीको भित्री भाग ज्यादै तातो छ र पृथ्वीको भित्री भागमा रहेका चट्टानहरू धेरै तापकमले गर्दा पग्लेको अवस्थामा छन्। [[केल्भिन थमसन|केल्भिन]]को भनाइअनुसार पृथ्वीको गर्भमा ७००० फरेनहाइट तापक्रम छ। दबाबले [[चट्टान]]को द्रवणाङ्क बिन्दुलाई बढाउने हुँदा पृथ्वीको भित्री भागमा सतहको यति धेरै दबाब पर्दछ कि चट्टानहरू दबाबको त्यस स्थितिमा पग्लन सक्दैनन्। केही विद्वान्हरू यस विचारसँग सहमति राख्दैनन्। उनीहरूको विचारअनुसार प्रशस्त दबाब र तापक्रमको अवस्थामा पदार्थहरू [[ठोस]] वा [[तरल]] अवस्थामा नरहेर वायव्य अवस्थामा परिणत हुन्छन्। यस आधारमा पृथ्वीको गर्भमा प्रशस्त दबाब तथा तापक्रम दुवै विद्यमान भएकाले पृथ्वीको गर्भ वायव्य पदार्थहरूबाट बनेको हुनुपर्दछ। यस कुरालाई मान्ने हो भने पृथ्वीको गर्भको वायव्य पदार्थहरू धरातलभन्दा बाहिरको [[ग्यास|वायव्य पदार्थ]]भन्दा बेग्लै किसिमको हुनुपर्दछ र भित्री वायव्य पदार्थको असर बाह्य सतहमा पनि पर्नुपर्दछ।<ref>{{cite web |title=The Earth's Centre is 1000 Degrees Hotter than Previously Thought |url=http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter |website=The European Synchrotron (ESRF) |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628075455/http://www.esrf.eu/news/general/Earth-Center-Hotter/Earth-Centre-Hotter/ |archive-date=28 June 2013 |date=25 April 2013 |url-status=dead }}</ref> कुनै कारण पृथ्वीको गर्भको ग्यास बाहिर निस्केपछि पृथ्वी त हावा नभएको [[भकुन्डो|भकुण्डो]]जस्तो हुनुपर्दछ। यस कारण पृथ्वीको गर्भको जति तापक्रम र चट्टान घनत्वको कुन हदसम्म पुग्न सक्दछ र कुन स्थितिमा परिणत हुन्छ त्यसबारे वैज्ञानिक परीक्षण नभएसम्म पृथ्वीको भित्री बनावटका बारेमा वास्तविक ज्ञान प्राप्त हुन सक्दैन। == परिक्रमण तथा परिभ्रमण गति == === परिभ्रमण गति === [[चित्र:Rotating earth (Very small).gif]] [[चित्र:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right| सन् २०१६ मे २९ का दिन स्पेस क्लाइमेट अब्जर्भेटरीद्वारा पृथ्वीको बिन्दुसम्म पुग्नु भन्दा केही हप्ता अगाडि लिइएको पृथ्वीको गतिको तस्वीर]] पृथ्वी स्थिर रहेको भान भए तापनि पृथ्वी आफ्नो अक्षमा सधैँ पश्चिमबाट पूर्वतर्फ घुमिरहेको हुन्छ। यो गति [[हातेघडी|घडी]]को दिशाको विपरीत हुन्छ जस कारण पृथ्वीको पूर्वी भागमा पश्चिमको भागमा भन्दा पहिले सूर्योदय हुन्छ। पृथ्वीको अक्ष [[उत्तरी ध्रुव]]देखि [[दक्षिणी ध्रुव|दक्षिण ध्रुव]]सम्म फैलिएको काल्पनिक रेखा हो। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६५°५' को कोणमा ढल्किएर पश्चिमबाट पूर्वतर्फ २३ घण्टा ५६ मिनेट ४.०९ [[सेकेन्ड]]मा अर्थात् दिनको एकपटक घुम्दछ। दिनको एकपटक घुम्ने हुँदा पृथ्वीको यस गतिलाई दैनिक गति वा परिभ्रमण भनिएको हो। सूर्यको सम्बन्धमा पृथ्वीको परिक्रमण अवधिलाई औसत सौर्य दिन भनिन्छ।<ref name="aj136_5_1906">{{cite web |last=McCarthy |first=Dennis D. |last2=Hackman |first2=Christine |last3=Nelson |first3=Robert A. |title=The Physical Basis of the Leap Second |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-11_136_5/page/1906 |newspaper=The Astronomical Journal |pages=1906–08 |date=November 2008 |doi=10.1088/0004-6256/136/5/1906 |bibcode=2008AJ....136.1906M}}</ref> यो एक सौर्य दिन ८६,४०० सेकन्डको (८६,४००.००२५ एसआई सेकन्ड) औसत सौर्य समय हो। ज्वारभाटाको कारण १९ औँ शताब्दीको तुलनामा आज पृथ्वीको सौर्य दिन अलि बढी र प्रत्येक दिन ० देखि २ एसआई मिलिसेकेन्डसम्म फरक पर्न जान्छ। यदि पृथ्वी दैनिक गतिअनुसार नघुमेर स्थिर रहने हो भने यसको आधा भाग सधैँ सूर्यको सम्मुख पर्दछ र सम्मुख परेको आधा भाग सधै उज्यालो र विमुख परेको आधा भाग सधै अँध्यारो हुने थियो जसकारण दिनरात सम्भव हुने थिएन। पृथ्वीको उज्यालो हुने भाग र अँध्यारो हुने भागलाई छुट्याउने रेखालाई प्रकाश चक्र भनिन्छ। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ६६.५° को कोणमा ढल्कनु र [[भूमध्यरेखा]] र दुवै धुवतर्फबाट सूर्यको दूरी समान नभएकाले पृथ्वीको सबै ठाउँमा सूर्यको किरण बराबर मात्रामा पर्दैन। तसर्थ पृथ्वीको सबै ठाउँहरूबाट १२ घण्टाको दिन र १२ घण्टाको रात हुँदैन। पृथ्वीले करिब २४ घण्टाको एकपटक अक्षमा घुमेर सक्ने हुँदा र भूमध्य रेखा र ध्रुवतर्फ पृथ्वीको दूरी फरक हुन्छ र भूमध्यरेखाबाट उत्तर र दक्षिण धुवतर्फ दिनरातका बीचमा फरक बढ्दै जान्छ।<ref name="USNO_TSD">{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961126204059/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |date=26 November 1996 }}</ref><ref>{{cite web |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |newspaper=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |archivedate=१४ मार्च २०१५ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |date=14 March 2015 }}</ref> पृथ्वीको परिभ्रमण गतिको अवधि स्थिर [[तारा]]हरूको सम्बन्धमा गणना गरिन्छ जसलाई ''इन्टरनेसनल अर्थ रोटेसन एन्ड रिफरेन्स सिस्टम सर्भिस''ले (आइइआरएस) ले यसलाई नाक्षत्रिय दिन भन्दछ।<ref name="seidelmann1992">{{cite web |last=Seidelmann |first=P. Kenneth |date=1992 |title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac |pages=48 |publisher=University Science Books |isbn=0-935702-68-7}}</ref> यो ८६,१६४.०९८९ सेकेन्डको औसत सौर्य दिन (युटी१) वा २३ घण्टा ५६ मिनेट ४.०९८९ सेकेन्डको हुन्छ। परिक्रमण काल वा औसत [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]]को सम्बन्धमा पृथ्वीको परिक्रमण अवधिलाई पहिला गलत तरिकाले कालो दिनको रूपमा चिनिन्थ्यो जसको मान ८६,१६४.०९०५ सेकन्डको औसत सौर्य समय बराबरको (२३ घण्टा ५६ मिनट ४.०९०५ सेकेन्ड) थियो।<ref name="iers1623">{{cite web |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |title=IERS Excess of the duration of the day to 86400s&nbsp;... since 1623 |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) |accessdate=23 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |archivedate=३ अक्टोबर २००८ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003083543/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/lod-1623.html |date=3 October 2008 }}</ref> फलस्वरूप नक्षत्रको दिनभन्दा करिब ८.४ मिलिसेकेन्ड छोटो हुन्छ। आइइआरद्वारा औसत सौर्य दिनको लम्बाइ मूल्य अनुमान [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एसआई एकाई]]हरूमा सन् १६२३ देखि २००५ र सन् १९६२ देखि २००५ सम्म उपलब्ध छ।<ref name="iers1962">{{cite web |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813203913/http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/earthor/ut1lod/figure3.html |archivedate=13 August 2007 |title=IERS Variations in the duration of the day 1962–2005 |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) |accessdate=23 September 2008}}</ref> [[पृथ्वीको वायुमण्डल]]मा [[उल्का पिण्ड|उल्कापिण्ड]] र कम परिक्रमण गति भएका उपग्रहहरू बाहेक खगोलीय पिण्डको स्पष्ट मूल गति पृथ्वीको आकाशको पश्चिममा १५ डिग्री/घण्टा = १५'/मिनटको गति दरका साथ देख्न सकिन्छ। जुन वस्तु आकाशीय भूमध्य रेखाको नजिक छ त्यस्तो वस्तु प्रत्येक दुुई मिनेटमा सूर्य वा चन्द्रमाको स्पष्ट परिधिको बराबर हुन्छ। पृथ्वीको सतहबाट सूर्य र चन्द्रमाको स्पष्ट आकार लगभग रूपमा देखिन्छ।<ref name="zeilik1998">{{cite web |last1=Zeilik |first1=M. |last2=Gregory |first2=S. A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil |pages=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/56 56] |publisher=Saunders College Publishing |isbn=0-03-006228-4 |date=1998}}</ref> === परिक्रमण तथा पृथ्वीको कक्ष === पृथ्वीले आफ्नो अक्षमा घुम्नुका साथै सूर्यलाई चारैतर्फबाट परिक्रमा गर्दछ। सूर्यलाई पृथ्वीले चारैतर्फबाट परिक्रमा गर्ने निश्चित अण्डाकार मार्गलाई कक्ष भनिन्छ। पृथ्वीले कक्षबाट सूर्यको परिक्रमा गर्ने गतिलाई परिक्रमण भनिन्छ। पृथ्वीले यो परिक्रमण करिब एक वर्ष अर्थात् ३६५ दिन ५ घण्टा ४८ मिनेट ४५.६८ सेकेन्डमा पूरा गर्ने हुँदा यस गतिलाई वार्षिक गति पनि भनिने गरिन्छ। यो गति ६६,००० माइल (७०६१९४ किमी) प्रतिघण्टाको हुन्छ। उपर्युक्त तरिकाले एक वर्ष ३६५ दिनभन्दा बढी भएको वार्षिक गतिको समयलाई जोड्दै लग्दा प्रत्येक ४ वर्षमा एक दिन (२४ घण्टा) पूरा हुन्छ। यसरी एक दिन बढी भएको प्रत्येक चौथो वर्षलाई अधिक वर्ष भनिन्छ। यस वर्षमा ३६६ दिन हुन्छ। पृथ्वी र सूर्यको औसत दूरी लगभग १४,९६३,७००,००० किमी (९३,०००,००० माइल) छ तर पृथ्वी आफ्नो अण्डाकार मार्गमा सूर्यलाई परिक्रमा गर्दा सूर्य दक्षिणायन भएको स्थितिमा सूर्य र पृथ्वी सबभन्दा नजिक हुन्छन्। यो बेला सूर्य र पृथ्वीको बीचको दूरी १४, ७२,३५०,००० किमी (९१,५००,००० माइल) हुन्छ। यसको ठीक विपरीत सूर्य उत्तरायणको समयमा सूर्य र पृथ्वी सबैभन्दा टाढा पुग्दछन्। यसबेला सूर्य र पृथ्वीको दूरी १५,२०५,०५०,००० किमी (९४,५००,००० माइल) हुन जान्छ। पृथ्वीबाट सूर्य सबैभन्दा नजिक जनवरी ३ र सबैभन्दा टाढा जुलाई ४ का दिन हुन्छ। सबैभन्दा नजिक हुँदा पृथ्वी र सूर्यको दूरी उत्तर गोलार्धमा ३.३ प्रतिशत नजिक हुन्छ। वर्षभरिमा सूर्य करिब १८७ दिन उत्तरायण र १७८ दिन दक्षिणायन हुन्छ। पृथ्वीको परिक्रमण गति प्रतिसेकेन्ड २९.७७ किमी हुन्छ। पृथ्वीको वार्षिक गतिका कारण दिन र रातको समय र ऋतुहरूमा परिवर्तन आउँदछ। पृथ्वीले सूर्यलाई १५० किलोमिटर (९६×१०६ माइल) प्रति ३६५.२५६४ को औसत सौर्य दिन वा एक सौर्य वर्षमा परिक्रमा गर्ने गर्दछ। पृथ्वीको औसत कक्षीय गति २९.७८ किमी/सेकन्ड (१,०७,२०० किमी/घण्टा; ६६,६०० माइल/घण्टा) छ। यस गतिले पृथ्वीको परिधिको समान दूरी लगभग १२,७४२ किमी (७,९१८ माइल) मात्र सात मिनेटमा तय गर्न सकिन्छ र पृथ्वीबाट चन्द्रमाको दूरी ३,४८,००० किमी (२,३९,००० माइल) छ जसलाई लगभग ३ घण्टमा पुरा गर्न सकिन्छ। चन्द्रमा र पृथ्वीले पृष्ठभूमिका ताराहरूको तुलनामा हरेक २७.३२ दिनमा एउटा सामान्य भरकेन्द्रको परिक्रमा गर्दछन्। सूर्यको वरिपरि पृथ्वी-चन्द्र प्रणालीको सामान्य अक्षसँग संयोजन गर्दा, पूर्णा चन्द्रमादेखि अर्को पूर्ण चन्द्रमासम्म चन्द्रमासको अवधि २९.५३ दिनको हुन्छ। आकाशीय उत्तर ध्रुवबाट हेर्दा पृथ्वीको गति चन्द्रमा र तिनीहरूको अक्षीय परिक्रमा घडीको विपरीत दिशातर्फ हुन्छ। सूर्य र पृथ्वीको उत्तर ध्रुवहरू माथिको दृश्यबाट हेर्दा पृथ्वीले सूर्यको विपरीत दिशामा परिक्रमा गर्छ। कक्षीय र अक्षीय तलहरू ठ्याक्कै पङ्क्तिबद्ध हुँदैनन्। पृथ्वीको अक्ष पृथ्वी-सूर्य तलको समानन्तरबाट लगभग २३.४४ डिग्री झुकेको भने पृथ्वी-चन्द्रमा तल पृथ्वी-सूर्य तलको विपरीत ±५.१ डिग्रीसम्म झुकेेेेको छ। यस झुकावको बिनत प्रत्येक दुई हप्तामा एक ग्रहण लाग्ने गर्दथ्यो र चन्द्र ग्रहण र सूर्य ग्रहण बीच तालमेल हुने थियो। पृथ्वीको [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण शक्ति]]को क्षेत्र अर्धव्यासमा लगभग १५ लाख किलोमिटर (९,३०,००० माइल) छ। यो पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षण प्रभाव धेरै टाढा सूर्य र ग्रहहरू भन्दा बलियो हुने अधिकतम दूरी हो। वस्तुहरूले यस अर्धव्यासभित्र पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्नुपर्छ वा सूर्यको गुरुत्वाकर्षण छिद्रद्वारा असीमित हुन सक्छ। पृथ्वी, सौर्यमण्डलको साथसाथै [[आकाशगङ्गा]]मा अवस्थित छ र यसको केन्द्रबाट लगभग २८,००० प्रकाश-वर्ष टाढा परिक्रमा गर्ने गर्दछ। === ऋतु परिवर्तन === [[चित्र:AxialTiltObliquity.png|thumb|left|पृथ्वीको अक्षीय ढाल र परिक्रमाको अक्ष पनि कक्षको सतहसँग सम्बन्धित छ।]] पृथ्वीले [[सूर्य]]लाई आफ्नो कक्षीय मार्गमा परिक्रमा गर्ने हुँदा सूर्य पृथ्वीबाट कहिले नजिक र कहिले टाढा पुग्दछ। पृथ्वीले सूर्यको नजिक हुँदा बढी तापक्रम र टाढा हुँदा कम तापक्रम प्राप्त गर्दछ। सूर्यबाट पृथ्वी नजिक र टाढा हुँदा फरक पर्ने तापक्रमको अवस्थाले पृथ्वीमा एक वर्षभरिमा विभिन्न [[हावा|वायु]]का अवस्थाहरूमा आउँछन्। यसरी हुने [[तापक्रम]] र हावाको परिवर्तनको अवस्थाबाट प्राप्त हुने प्रकृया ऋतुपरिवर्तन हो। पृथ्वीले सूर्यलाई कक्षबाट परिभ्रमण गर्ने अवस्थामा सूर्यबाट पाउने तापको मात्रालाई सामान्यत: चार अवस्थामा बाँड्दा करिब असार ८ असोज ७, पौष ७ र चैत्र ७ गते यिनै चार अवस्थाहरू नै [[ग्रीष्म ऋतु|ग्रीष्म]], [[शरद ऋतु|शरद]], [[शिशिर ऋतु|शिशिर]] र [[वसन्त]] ऋतुहरू हुन्।<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|pages=291–92}}</ref> असार ८ मा सूर्यको स्थिति उत्तरायण हुन्छ त्यसबेला उत्तरी गोलार्धको धेरैजसो भाग सूर्यतर्फ ढल्केको र थोरै भागमात्र सूर्यको विमुख दिशामा पर्दछ भने त्यस समय कर्कटरेखामाथि सूर्यको किरण लम्बरूपले पर्ने हुनाले उत्तरी गोलार्धको आधाभन्दा बढी भागले सूर्यको ताप प्राप्त गर्दछ। यसैले त्यस क्षेत्रमा दिन लामो र रात छोटो हुन्छ। जबकि [[दक्षिणी गोलार्ध]]मा दिन छोटो र रात लामो हुन्छ। उत्तरी गोलार्धमा २१ जुनको समयमा दिन लामो र रात छोटो हुने हुँदा पृथ्वीले दिनभर प्राप्त गरेको तापक्रम रातमा नष्ट हुन सक्दैन। त्यसकारण तापक्रम सञ्चित भैराख्दछ र उत्तरी गोलार्धमा [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]] चल्दछ।<ref>{{cite book|last=Burn|first=Chris|title=The Polar Night|url=http://nwtresearch.com/sites/default/files/the-polar-night.pdf|work=The Aurora Research Institute|date=March 1996|access-date=28 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/weather-and-climate/weather/sunlight-hours/|title=Sunlight Hours|work=Australian Antarctic Programme|date=24 June 2020|access-date=13 October 2020}}</ref> तर दक्षिणी गोलार्धमा दिन छिटो र रात लामो हुने हुँदा प्राप्त गर्नेभन्दा तापक्रम नष्ट गर्ने अवधि धेरै हुन्छ यसर्थ यहाँ त्यससमय शिशिर ऋतु चल्दछ। पृथ्वी र सूर्यको यस स्थितिलाई कर्कट सङ्क्रान्ति भनिन्छ। २१ जुनपछि सूर्यको स्थिति दक्षिणायन हुन लाग्ने हुँदा २२ डिसेम्बरमा सूर्यको किरण [[भूमध्यरेखा]]माथि लम्बरूपले पर्दछ र अन्य भागतर्फ सूर्यको किरण तेर्सो पर्दै जान्छ। यस समय पृथ्वीको उत्तर र दक्षिण दुवै गोलार्धको ठीक आधा भाग सूर्यको सम्मुख र ठीक आधा भाग विमुख दिशामा पर्ने हुँदा पृथ्वीको सबै ठाउँमा दिन र रातको लम्बाइ बराबर (१२ घण्टाको दिन र १२ घण्टाको रात) हुन्छ । यस प्रकार दिन र रात बराबर हुने हुँदा सूर्यको ताप पाउने र नष्ट हुने मात्रा पनि बराबर हुन्छ। यसर्थ यस समय पृथ्वीमा न धेरै जाडो न धेरै गर्मी हुन्छ। उत्तरी गोर्धमा ग्रीष्मपछिको शरद् र दक्षिणी गोलार्धमा शिशिरपछिको बसन्त ऋतु चल्लछ।<ref>{{cite web|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%9B%E0%A4%A8%E0%A5%8D-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%A2%E0%A5%8D%E0%A4%A6/|title=दिन छोटिँदै छन्, जाडो बढ्दै छ|publisher=इ आदर्श|access-date=२०१६ जुलाई २०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802173101/https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%9B%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%81%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%9B%E0%A4%A8%E0%A5%8D-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%A2%E0%A5%8D%E0%A4%A6/ |date=2022-08-02 }}</ref> यस्तो बखतमा सूर्य ठीक पूर्वमा उदाउँछ र ठीक पश्चिममा अस्ताउँदछ। सूर्य र पृथ्वीको यस किसिमको स्थितिलाई शरद् सम्पात भनिन्छ। शरद् ऋतुको समाप्तिपछि सूर्य दक्षिणायन हुन्छ र किरण मकररेखामा लम्बरूपले पर्दछ। यसर्थ २२ [[डिसेम्बर]]मा (लगभग पौष ७) दक्षिणी गोलार्धको धेरै भाग सूर्यतर्फ ढल्केको तथा सूर्यको सम्मुख परेका हुन्छन् जब कि उत्तरी गोलार्ध सूर्यको विमुख दिशामा पर्दछ र [[दिन]] छोटो र रात लामो हुन्छ। यस समय पृथ्वीको दक्षिणी गोलार्धले सूर्यबाट ताप प्राप्त गर्ने अवधि बढी र उत्तरी गोलार्धले ताप प्राप्त गर्ने अवधि कम हुने भएकाले दक्षिणी गोलार्धमा ग्रीष्म ऋतु र उत्तरी गोलार्धमा शिशिर ऋतु हुन्छ। यो दिन सूर्य पृथ्वीबाट १५५,१५७,२०० [[किलोमिटर]] टाढा रहन्छ। पृथ्वी र सूर्यको यस स्थितिलाई मकर सङ्क्रान्ति भनिन्छ। २१ मार्चमा (करिब चैत्र ७) सूर्यको स्थिति भूमध्यरेखा क्षेत्रमा लम्बरूपले पर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://mysansar.com/2014/09/15018/|title=ऋतु परिवर्तन हुने कारणहरू|publisher=माई संसार|access-date=२०१४ अक्टोबर १८}}</ref> यस समय दुवै गोलार्धका आधा-आधा भागले बराबर सूर्यताप प्राप्त गर्दछन्। यस कारण सेप्टेम्बर २२ को दिनमा दिन र रातको लम्बाइ बराबर हुन्छ। यो ताप प्राप्ति र नाशको बराबर अवधि हुने हुँदा दुवै गोलार्धमा न धेरै गर्मी न धेरै जाडो हुन्छ। त्यसैले उत्तरी गोलार्धमा शिशिर पछिको बसन्त ऋतु र दक्षिणी गोलार्धमा ग्रीष्मपछिको शरद् ऋतु चल्दछ। सूर्य र पृथ्वीको यस किसिमको स्थितिलाई वसन्त सम्पात भनिन्छ। २१ [[मार्च]]पछि पृथ्वी र सूर्यको स्थिति माथि उल्लेख गरेजस्तै पुनः २१ जुनको स्थिति आउँदछ र सोही क्रम दोहोरिन्छ। भूमध्यरेखा क्षेत्रमा सधैँ दिन र रात बराबर र ध्रुवीय क्षेत्रहरूमा ६ महिनाको दिन र ६ महिनाको रात हुन्छ। यसर्थ यी ठाउँहरूमा ऋतुपरिवर्तनको खास प्रभाव पर्दैन। जब कि कर्कट र मकर रेखातर्फ [[ऋतु परिवर्तन]]को विशेष प्रभाव पर्दछ। वर्तमान समयमा पृथ्वी ३ [[जनवरी]]को र ४ [[जुलाई]]को आसपास सबैभन्दा माथिको बिन्दुमा पुग्दछ। एनागनल चाल र विभिन्न अक्षीय घटनाहरूका कारण समय बित्दै जाँदा यी दिनहरू परिवर्तन हुन्छन् जसले मिलानकोभिच चक्र भनेर चिनिने चक्रीय ढाँचा पछ्याउँदछ।<ref>{{cite web|url=https://climate.nasa.gov/news/2948/milankovitch-orbital-cycles-and-their-role-in-earths-climate/|title=Milankovitch (Orbital) Cycles and Their Role in Earth's Climate|work=NASA|last1=Buis|first1=Alan|date=27 February 2020|access-date=27 October 2020}}</ref> पृथ्वी र सूर्यबीचको यो बदलिँदो दूरीका कारण पृथ्वीको सतहमा पुग्ने सौर्य ऊर्जा [[परमाणु]] ऊर्जाको तुलनामा करिब ६.९% ले वृद्धि हुन्छ। यसो हुनुको कारण प्रमुख कारण दक्षिणी गोलार्द्ध पृथ्वी र सूर्यको सबैभन्दा नजिकको बिन्दुमा पुग्दा मात्र सूर्यतिर ढल्किन्छ। वर्षभरि नै पृथ्वीको दक्षिणी गोलार्द्धले उत्तरी गोलार्द्धको तुलनामा सूर्यबाट अलि बढी ताप पाउँछ। पृथ्वीको अक्षीय ढालका कारण [[ऊर्जा]]को कुल मात्राको वृद्धिको तुलनामा यस घटनाको महत्व निकै सानो छ। अधिकांस अतिरिक्त ऊर्जा दक्षिणी गोलार्द्धमा [[महासागर]]को [[पानी]]ले खपत गर्दछ।<ref>{{cite web|url=http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/pub/seager/Kang_Seager_subm.pdf|title=Croll Revisited: Why is the Northern Hemisphere Warmer than the Southern Hemisphere?|work=Columbia University|last1=Kang|first1=Sarah M.|last2=Seager|first2=Richard|location=New York|access-date=27 October 2020}}</ref> == वासयोग्यता == [[चित्र:Moraine Lake 17092005.jpg|thumb|[[क्यानडा]]को रकी पर्वतमाला अगाडि माइरेन तालको एक सामुद्रीक दृश्य]] कुनै पनि ग्रहमा [[जीवन]]का लागि उपयुक्त नभए पनि कुनैपनि प्रकारका जीवहरू जीवित रहन सक्छन् भने त्यस [[ग्रह]]लाई बस्न सकिने बताइएको छ। पृथ्वीमा प्रशस्त मात्रामा पानी छ जसले एक अर्कामा जटिल जैविक यौगिकहरूको संलग्नता र संयोजनका लागि उचित वातावरण सृजना गर्दछ। साथै यसले उपापचयन प्रक्रियाका लागि आवश्यक [[ऊर्जा]] प्रदान गर्दछ।<ref name="ab20032">{{cite web|date=September 2003|url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html|archiveurl=https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html|archivedate=११ मार्च २०१२|title=Astrobiology Roadmap|publisher=NASA, Lockheed Martin|accessdate=10 March 2007|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410163451/http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html |date=10 April 2007 }}</ref> पृथ्वीबाट सूर्यको दूरीका साथै यसको अक्षीय उपकेन्द्रता, अक्षीय परिक्रमणको गति, अक्षीय ढाल, भू-प्राकृतिक इतिहास, उपयुुक्त [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] र चुम्बकीय क्षेत्र सबै मिलेर पृथ्वीको सतहको वर्तमान हावापानी र वातावरणलाई कायम राख्ने काम गरिरहेका छन्।<ref name="dole19702">{{cite web|first=Stephen H.|last=Dole|date=1970|title=Habitable Planets for Man|publisher=American Elsevier Publishing Co|url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/|accessdate=11 March 2007|isbn=0-444-00092-5}}</ref> === जीवमण्डल === पृथ्वीको सम्पूर्ण पारिस्थितिक योग नै जीवमण्डल हो। यसलाई पृथ्वीमा जीवनको क्षेत्र पनि भन्न सकिन्छ। यो संयुक्त प्रक्रिया (पृथ्वीभित्रको सौर्य र ब्रह्माण्डीय विकिरण र तापबाट विच्छेदन) हो र यो धेरै हदसम्म स्व-नियमित छ। अर्को शब्दमा भन्ने हो भने जीवमण्डलले पृथ्वीको बाहिरी तहमा भएका [[हावा|वायु]], जमिन, [[पानी]] र जीवित वस्तुहरूको योगलाई बुझाउँछ। जीवनको अस्तित्व जीवमण्डलसित सम्बन्धित छ। जीवमण्डलको सीमा करिब २० किलोमिटर माथि र तलसम्म रहेको अनुमान गरिएको भए पनि अधिकांश जीवन मुख्यतः [[हिमालय]]को उचाइभन्दा ५०० [[मिटर]] तल रहेको समुद्रको गहिराइमा पाइन्छन्। लगभग ४.१ अरब वर्षअघि यहाँ जीवहरू अस्तित्वमा आएका थिए। यस ग्रहको [[प्राणी]] जगत् बस्न योग्य [[पारिस्थितिक प्रणाली|पारिस्थितिकी]]को सृजना गर्दछ। कहिलेकाहीँ यी सबैलाई "जीवमण्डल" भनिन्छ। लगभग ३.५ अरब वर्षअघि पृथ्वीको जीवमण्डलको उत्पत्ति सुरु भएको अनुमान गरिएको छ। यो जीवमण्डललाई प्रमुख वासस्थान ओगटेको [[वनस्पति]] तथा वन्यजन्तुको ठूलो प्राकृतिक रूपमा देखा पर्ने समुदायमा विभाजन गर्न सकिन्छ। त्यस्तै धेरै जीवजन्तु र जनावर एउटै परिस्थितिमा बस्ने गरेका छन्। जमिनमा बसोबास गर्ने जीवहरूलाई मुख्यतया अक्षांशको भिन्नता, समुद्री सतह, उचाई र आर्द्रताबाट विभाजन गर्न सकिन्छ। सुमेरु क्षेत्र वा कुमेरू वृत्तको स्थलीय पारिस्थितिकीको सन्दर्भमा उच्च अक्षांश वा अत्यन्त सुख्खा क्षेत्रहरूमा तुलनात्मक रूपमा कुनै जनावर र वनस्पतिहरू पाइदैनन्। यस्ता क्षेत्रहरूमा [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]] क्षेत्रको आर्द्र तराईमा प्रजातिहरूको विविधता सबैभन्दा बढी पाइन्छ।<ref name="amnat163_2_1922">{{cite web|last=Hillebrand|first=Helmut|title=On the Generality of the Latitudinal Gradient|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_2004-02_163_2/page/192|newspaper=American Naturalist|date=2004|pages=192–211|doi=10.1086/381004|pmid=14970922}}</ref> सन् २०१६ जुलाईमा वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीका सबै जीवित जीवहरूमा एउटा परीक्षण गर्दै ३५५ जिनको समूहलाई अन्तिम विश्वव्यापी समान पूर्वजको रूपमा चिनाएका थिए।<ref name="NYT-20160725">{{cite web |last=Wade |first=Nicholas |title=Meet Luca, the Ancestor of All Living Things |url=https://www.nytimes.com/2016/07/26/science/last-universal-ancestor.html |date=25 July 2016 |work=New York Times |accessdate=25 July 2016}}</ref> === प्राकृतिक स्रोत र जमिनको प्रयोग === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em;" |+ मानिसहरूद्वारा प्रयोग गरिएको अनुमानित भूमि, सन् २०००<ref name="Lambin2011">{{cite web |first=Eric F. |last=Lambin |first2=Patrick |last2=Meyfroidt |title=Global land use change, economic globalization, and the looming land scarcity |work=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |publisher=National Academy of Sciences |pages=3465–72 |date=1 March 2011 |url=http://www.pnas.org/content/108/9/3465.full.pdf |accessdate=30 August 2014 |bibcode=2011PNAS..108.3465L |doi=10.1073/pnas.1100480108 |pmid=21321211 |pmc=3048112 |newspaper= |archivedate=३ सेप्टेम्बर २०१३ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130903005101/http://www.pnas.org/content/108/9/3465.full.pdf }}</ref> |- !भूमि प्रयोग !मेगाहक्टर |- | बालीको भूमि |style="text-align:center"| १,३१०–१,६११ |- | चरनभूमि |style="text-align:center"| २,५००–३,४१० |- | प्राकृतिक वनभूमि |style="text-align:center"| ३,१४३–३,८७१ |- | रोपनकृत वनभूमि |style="text-align:center"| १२६–२१५ |- | सहरी क्षेत्र |style="text-align:center"| ६६–३५१ |- | प्रयोग नभएको भूमि |style="text-align:center"| ३५६–४४५ |} मानिसहरूले पृथ्वीका प्राकृतिक स्रोतसाधनहरू विभिन्न उद्देश्यका लागि प्रयोग गरेका छन्। यस मध्ये केही गैर-नवीकरणीय संसाधन मानिन्छन्। जीवाश्म इन्धन भौगर्भिक समयको सन्दर्भमा मात्र नवीकृत हुन्छ। पृथ्वीमा ठूलो मात्रामा जीवाश्म इन्धनको भण्डार रहेको छ। तीमध्ये [[कोइला]], पेट्रोलियम र [[प्राकृतिक ग्याँस]] पनि छन्। यी भण्डारहरूलाई मानिसले ऊर्जा उत्पादन गर्न मात्र नभएर [[रासायनिक पदार्थ]]हरू उत्पादन गर्ने कच्चा पदार्थको रूपमा पनि प्रयोग गर्दछन्। यसबाहेक [[काँचो पदार्थ|कच्चा पदार्थ]] बनाउने प्रक्रियाद्वारा पनि [[खनिज]] पदार्थहरूको प्रयोग हुन्छ।<ref name="Ramdohr">{{cite web |last=Ramdohr |first=Paul |url=http://www.sciencedirect.com/science/book/9780080116358 |title=The Ore Minerals and their Intergrowths |work=AKADEMIE-VERLAG GmbH |publisher=Elsevier Ltd. |year=1969 |isbn=978-0-08-011635-8 |doi=10.1016/B978-0-08-011635-8.50004-8 |accessdate=29 April 2016}}</ref> [[लाभा]], माटोको भूक्षय र प्लेटमा आधारित भौगर्भिक संरचनाले गर्दा यस्ता पदार्थहरू बनेका हुन्। यी भण्डारहरूलाई थुप्रै [[धातु]] तथा अन्य लाभदायी आधारभूत तत्त्वहरूको एकाग्र स्रोतको रूपमा लिइन्छ। पृथ्वीको जीवमण्डलले मानिसका लागि थुप्रै जैविक सामग्रीहरूको उत्पादन गर्ने गर्दछ जसमा [[खाद्यपदार्थ|खाना]], काठ, औषधि, [[प्राणवायु|अक्सिजन]] समावेछ छ भने यस बाहेक विभिन्न जैविक फोहोरहरूको पनि पुनः प्रयोग हुन्छ।<ref name=science299_5607_673>{{cite web |last=Rona |first=Peter A. |title=Resources of the Sea Floor |newspaper=Science |year=2003 |pages=673–74 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci |accessdate=4 February 2007 |doi=10.1126/science.1080679 |pmid=12560541}}</ref> जमिनमा आधारित पारिस्थितिकी जमिनको माथिल्लो भाग र सफा पानीमा निर्भर हुन्छ भने समुद्री [[पारिस्थितिक प्रणाली|पारिस्थितिकी]] जमिनबाट धोएर समुद्री [[पानी]]मा पुग्ने पोषक तत्त्वहरूमा निर्भर हुन्छ। सन् १९८० सम्म पृथ्वीको सतही क्षेत्रको ५,०५३ मेगा हक्टर (५०.५३ मिलियन वर्ग किलोमिटर) क्षेत्रफलमा वनहरू फैलिएका थिए भने ६,७८८ मेेेगाहक्टर (६७.८८ मिलियन वर्ग किलोमिटर) [[क्षेत्रफल]]मा घाँसे मैदान र चरनभूमि तथन १,५०१ मेगाहेक्टर (१५.०१ मिलियन [[वर्ग किलोमिटर]]) [[कृषि]] क्षेत्रले ढाकेको थियो।<ref name="Turner1990">{{cite web |first=B. L., II |last=Turner |title=The Earth As Transformed by Human Action: Global And Regional Changes in the Biosphere Over the Past 300 Years |publisher=CUP Archive |pages=164 |year=1990 |isbn=0521363578 |url=https://books.google.com/books?id=7GI0AAAAIAAJ&pg=PA164 }}</ref> सन् १९९३ मा अनुमानित सिँचाइ क्षेत्र २,४८१,२५० वर्ग किलोमिटर (९,५८,०२० वर्ग माइल) थियो। === प्राकृतिक तथा वातावरणीय समस्या === [[चित्र:Pavlof2014iss.jpg|thumb|left|ज्वालामुखी विस्फोटन हुँदा तातो खरानी वायुमण्डलमा फैलिरहेको छ।]] पृथ्वीको तटीय क्षेत्र र वरिपरिको क्षेत्रमा उष्णकटिबन्धीय चक्रवात, तुफान वा तुफानजस्ता अत्यन्तै खतरनाक मौसमी परिवर्तनहरूले गर्दा यस्ता क्षेत्रहरूमा जनजीवनमा गहिरो प्रभाव पार्दछ। सन् १९८० देखि २००० सम्म यस्ता घटनाहरूमा वर्षेनी औसत ११,८०० जनाको मृत्यु भएको थियो। [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[पहिरो]], [[सुनामी]], विष्फोट, भुमरी, [[पहिरो]], हिमपात, [[बाढी]], डुबान, डढेलो तथा अन्य [[जलवायु परिवर्तन]] तथा प्राकृतिक प्रकोप प्राय: देखिने ठाउँहरू धेरै छन्। विभिन्न स्थानमा वायु र जल [[प्रदूषण]] मानव निर्मित प्रदूषणको कारणले गर्दा हुने हुन्छ। फलस्वरुप [[अम्ल वर्षा|अम्लीय वर्षा]] हुने गरेको पाइन्छ।<ref name=walsh2008>{{cite web |first=Patrick J. |last=Walsh |title=Oceans and human health: risks and remedies from the seas |pages=212 |editor1=Sharon L. Smith |editor2=Lora E. Fleming |publisher=Academic Press, 2008 |isbn=0-12-372584-4 |url=https://books.google.com/books?id=c6J5hlcjFaAC&pg=PA212 |date=16 May 1997}}</ref> वनको जमिनको विनाश, अधिक चरन भूमि, वन फँडानी, वन्यजन्तुको विनाश, प्रजातिलोपन, माटोको भूक्षयको कारणले गर्दा प्रकृतिमा नकारात्मक असर पारिरहेको हुन्छ। मानव जातिको औद्योगीकरणका क्रममा [[उत्सर्जन]] हुने [[कार्बनडाइअक्साइड]]को कारण विश्वव्यापी रूपमा विश्वको तापक्रम बढ्दै गएकोमा वैज्ञानिकहरू सहमति छन्। [[हिमनदी]] र [[हिम|बरफ]]का तहहरू पग्लने जस्ता जलवायु परिवर्तनले गर्दा विश्वको तापक्रम बढ्न गएको हो। अझ बढी अत्यधिक [[तापक्रम]] सीमाहरू अवलोकन भइरहेका छन्। एकै समयमा [[मौसम]] पनि उल्लेखनीय परिवर्तन भइरहेको र विश्वव्यापी रूपमा औसत समुद्री सतह पनि बढिरहेको छ।<ref name="un200702022">{{cite web|date=2 February 2007|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change|title=Evidence is now 'unequivocal' that humans are causing global warming&nbsp;– UN report|publisher=United Nations|accessdate=7 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081221031717/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change|archivedate=21 December 2008}}</ref> == मानवीय भूगोल == [[File:Continents vide couleurs-automatedvector.svg|thumb|right|upright=1.5|पृथ्वीको सातवटा [[महादेश]]<ref name="NatlGeo">[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=world&Mode=d&SubMode=w World] at the [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/ Xpeditions Atlas]'', नेसनल जियोग्राफिक सोसाइटी, वासिङ्टन डिसी, सन् २००६</ref> {{col-begin}} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#0c0|[[उत्तर अमेरिका]]}} |{{legend2|green|[[दक्षिण अमेरिका]]}} |{{legend2|#0040ff|[[अन्टार्क्टिका]]}} }} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#c10000|[[युरोप]]}} |{{legend2|#fed52e|[[अफ्रिका]]}} }} {{col-break}} {{unbulleted list |{{legend2|#f33e01|[[एसिया]]}} |{{legend2|#c04080|[[अस्ट्रेलिया (महादेश)|अस्ट्रेलिया]]}} }} {{col-end}} ]] मानचित्राङ्कन विज्ञान नक्सा बनाउने अध्ययन तथा अभ्यासको विज्ञान हो। भूगोल भन्नाले भूमि, विशेषता, बासस्थान र पृथ्वीको घटनाको अध्ययनलाई बुझ्न सकिन्छ। यसै गरी मानचित्राङ्कन विज्ञान ऐतिहासिक रूपमा विश्वलाई चित्रण गर्ने नियम बनेको छ। सर्वेक्षण स्थिति तथा दूरीको मापन प्रणाली हो। नेभिगेसन एक राम्रो मापन प्रणाली हो। यस प्रणालीद्वारा स्थिति र दिशा मापन गर्न सकिन्छ। मानचित्राङ्कन र भूगोलको साथसाथै यसलाई आवश्यक जानकारी प्रदान गर्न र सही निदान गर्न विकसित गरिएको छ। सन् २०११ को अक्टोबर ३१ सम्म पृथ्वीमा मानिसको जनसङ्ख्या सात अर्ब पुगेको थियो। पूर्वानुमानअनुसार सन् २०५० सम्ममा विश्वको [[जनसङ्ख्या]] ९.२ अरब हुनेछ। सबैभन्दा धेरै [[जनसङ्ख्या वृद्धि]] विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा हुने आशा गरिएको छ।<ref>{{cite web |url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html |title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide |accessdate=31 October 2011 |archivedate=३१ अक्टोबर २०११ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html }}</ref> मानव जनसङ्ख्याको घनत्व संसारको सबै ठाउँमा समान छैन तर अधिकांश जनसङ्ख्या [[एसिया]] महादेशमा बसोबास गर्दछन्। सन् २०२० सम्ममा विश्वको ६० प्रतिशत जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा नभई सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने अनुमान गरिएको छ। पृथ्वीको सतहको ८ भागको १ भाग मानव बसोबासका लागि उपयुक्त हुन्छ भन्ने हिसाब गर्न सकिन्छ।<ref name="un20062">{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090905200753/http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm|archivedate=5 September 2009|title=World Population Prospects: The 2006 Revision|publisher=United Nations|accessdate=7 March 2007}}</ref> पृथ्वीको सतहको तीन चौथाई भाग समुद्रले घेरिएको हुनाले यसको एक तिहाइ भाग मात्र जमिन अवस्थित छ। यस भूमिको केही भागमा [[मरुभूमि]] १४%,<ref name="hessd4_4392">{{cite news|last1=Peel|first1=M. C.|last2=Finlayson|first2=B. L.|last3=McMahon|first3=T. A.|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|publisher=Hydrology and Earth System Sciences Discussions|date=2007|pages=439–73|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/4/439/2007/hessd-4-439-2007.html|accessdate=31 March 2007|doi=10.5194/hessd-4-439-2007}}</ref> अग्ला [[पहाड]]हरू २७% र अन्य अनुपयुक्त भू-भागले रहेका छन्।<ref name="biodiv2">{{cite web|url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml|title=Themes & Issues|publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity|accessdate=29 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml|archivedate=7 April 2007|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |date=7 April 2007 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा उच्च उत्तरी स्थायी संरचना द अलर्टमा अवस्थित छ।<ref name="prb20072">{{cite web|date=2007|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx|archivedate=१० फेब्रुअरी २०१३|title=Human Population: Fundamentals of Growth: Growth|publisher=Population Reference Bureau|accessdate=31 March 2007|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426050056/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx |date=26 April 2013 }}</ref> यो द्वीप [[क्यानडा]]को नुनाभुट (८२°२८′उत्तर) को एलेस्मेरे टापुमा अवस्थित छ। विश्वको सबैभन्दा उच्च दक्षिण-पक्षीय स्थायी संरचना एमुन्डसेन स्कट दक्षिण द्रुव स्टेसन हो। यो अन्टार्क्टिकामा लगभग दक्षिण ध्रुवको (९०°दक्षिण) नजिक।<ref name="cfsa20062">{{cite web|date=15 August 2006|url=http://www.tscm.com/alert.html|title=Canadian Forces Station (CFS) Alert|publisher=Information Management Group|accessdate=31 March 2007}}</ref> [[चित्र:67%C2%BA Per%C3%ADodo de Sesiones de la Asamblea General de Naciones Unidas (8020913157).jpg|thumb|left|न्युयोर्क सहर स्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रधान कार्यालय]] स्वतन्त्र [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|सार्वभौम राष्ट्रहरू]]ले यस ग्रहको लगभग सबै भूमिको दावा गर्छन्।<ref name=cia>{{cite web |date=24 July 2008 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=5 August 2008 |archivedate=५ जनवरी २०१० |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=5 January 2010 }}</ref> [[अन्टार्क्टिका]]का केही भागहरू बाहेक, डेन्युब नदीको पश्चिम किनाराका केही टुक्राहरू, [[इजिप्ट|मिस्र]] र [[सुडान]]बीचको सीमानामा रहेको बिर टाउइल दाबी नगरिएको क्षेत्रहरू हुन्।<ref name="kennedy19892">{{cite book|first=Paul|last=Kennedy|date=1989|title=The Rise and Fall of the Great Powers|publisher=Vintage|isbn=0-679-72019-7}}</ref> सन् २०१५ सम्म विश्वमा १९३ सार्वभौम राज्यहरू रहेका छन् जसलाई सदस्य राष्ट्रको रूपमा समावेश गरिएको छ। साथै दुई पर्यवेक्षक राज्यहरू र ७२ आश्रित प्रदेशहरू र सीमित मान्यता प्राप्त राज्यहरू पनि रहेका छन्। सारा विश्वमाथि अधिकार जमाउने तरिकाले पृथ्वीमा कुनै पनि सार्वभौमसत्ता सम्पन्न सरकारको कहिल्यै निर्माण भएको छैन।<ref name="uncharter2">{{cite web|url=https://www.un.org/aboutun/charter/|title=U.N. Charter Index|publisher=United Nations|accessdate=23 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220011242/http://www.un.org/aboutun/charter/|archivedate=20 February 2009}}</ref> यद्यपि, केही राष्ट्र-राज्यहरूले विश्व प्रभुत्वको लागि लडेतापनि असफल भएका थिए। संयुक्त राष्ट्र सङ्घले एक विश्वव्यापी अन्तर राज्य सङ्गठनको रूपमा कार्य गर्दछ। यो सङ्गठन राष्ट्रहरूबीचको विवादमा हस्तक्षेप गर्ने उद्देश्यले स्थापित भएको छ। यसको उद्देश सशस्त्र द्वन्द्व नहोस् भन्ने हो। [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] मुख्यतया अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको मञ्चको रूपमा कार्यरत छ।<ref name="un_int_law2">{{cite web|url=https://www.un.org/law/|title=International Law|publisher=United Nations|accessdate=27 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081231055149/http://www.un.org/law/|archivedate=31 December 2008}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू|सदस्य राष्ट्रहरू]]को सहमति भएमा सशस्त्र हस्तक्षेपका लागि पनि उपायहरू अपनाइन्छ। सन् १९६१ अप्रिल १२ मा पृथ्वीलाई परिक्रमा गर्ने पहिलो व्यक्ति [[युरी गागरिन]] थिए।<ref name="kuhn20062">{{cite web|first=Betsy|last=Kuhn|date=2006|title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier|url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn|pages=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34]|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=0-8225-5984-6}}</ref> सन् २०१० को जुलाई ३० सम्म करिब ४८७ जनाले अन्तरिक्ष र पृथ्वीको कक्षमा यात्रा गरेका थिए भने यीमध्ये १२ जना चन्द्रमामा सतहमा हिँडेका छन्।<ref name="ellis20042">{{cite web|first1=Lee|last1=Ellis|date=2004|title=Who's who of NASA Astronauts|url=https://archive.org/details/whoswhoofnasaast0000elli|publisher=Americana Group Publishing|isbn=0-9667961-4-4}}</ref><ref name="shayler_vis2005">{{cite web|first1=David|last1=Shayler|first2=Bert|last2=Vis|date=2005|title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center|publisher=Birkhäuser|isbn=0-387-21894-7}}</ref> साधारणतया हाल [[अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन]]मा रहेका मानिसहरू मात्र अन्तरिक्षमा छन्। यस स्टेसनमा कार्यरत कर्मचारीहरूको सङ्ख्या ६ रहेको छ।<ref name="nasa_rg_iss20072">{{cite web|date=16 January 2007|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html|title=Reference Guide to the International Space Station|publisher=NASA|accessdate=23 December 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |date=19 January 2009 }}</ref> उनीहरू हरेक ६ महिनामा परिवर्तन हुने गरेका छन्। पृथ्वीबाट मानिसहरूले यात्रा गरेको सबैभन्दा टाढाको दूरी ४,००,१७१ किलोमिटर हो जुन १९७० को अपोलो १३ अभियानमा प्राप्त भएको थियो।<ref name="Apollo13History2">{{cite web|url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm|title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970|publisher=NASA|accessdate=7 November 2015}}</ref> == चन्द्रमा == {{प्रमुख|चन्द्रमा}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ गुण |- | colspan=2 | [[चित्र:FullMoon2010.jpg|center|पृथ्वीको उत्तरी भागमा पूर्ण चन्द्रमाको दृश्य]] |- | '''ब्यास''' || ३,४७४.८&nbsp;किलोमिटर |- | '''तौल''' || ६{{e|२४}}&nbsp;[[किलोग्राम]] |- | '''अर्धमुख्य अक्ष''' || ३,८४,४००&nbsp;किलोमिटर |- | '''आवर्तनकाल''' || {{nowrap|२७ दिन ७ घण्टा ४३.७ मिनेट}} |} पृथ्वीको अर्धव्यासको एक चौथाइ भाग जत्रो चन्द्रमा तुलनात्मक रूपमा ठूलो प्राकृतिक उपग्रह हो। ग्रहको आकारलाई ध्यानमा राख्दै यो सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो उपग्रह हो। क्षुद्रग्रह [[यमग्रह|यम]]बाट तुलनात्मक रूपमा ठूलो भए तापनि पृथ्वीजस्ता अन्य ग्रहहरूमा भएका प्राकृतिक उपग्रहहरूलाई पनि "चन्द्रमा" भनिनेे गरिन्छ। चन्द्रमा पृथ्वीको एकमात्र प्राकृतिक उपग्रह र [[सौर्यमण्डल]]को पाँचौँ सबैभन्दा ठूलो उपग्रह हो। पृथ्वीको केन्द्रदेखि चन्द्रमाको केन्द्रसम्मको औसत दूरी ३,८४,४०३ किलोमिटर (२३८,८५७ माइल) छ जुन पृथ्वीको व्यासभन्दा ३० गुणा बढी हो। चन्द्रमाको व्यास ३,४७४ किलोमिटर (२,१५९ माइल) छ जुन पृथ्वीको व्यासको एक चौथाई भन्दा अलिक बढी छ। यसको अर्थ चन्द्रमा पृथ्वीको आकारको ५० भागको १ भाग हो। यसको सतहमा गुरुत्वाकर्षण शक्ति पृथ्वीको सतहमा [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]] शक्तिको ६ भागको १ भाग छ। यदि कुनै व्यक्तिको तौल पृथ्वीको सतहमा १२० पाउण्ड छ भने चन्द्रमाको सतहमा उसको तौल २० पाउण्ड मात्र हुनेछ। यसले हरेक २७.३ दिनमा पृथ्वी वरिपरि पूर्ण परिक्रमा पूरा गर्दछ। चन्द्रकाल हरेक २९.५ दिनमा पुनः यथास्थिति फर्किन्छ अर्थात् फेरि त्यही गतिविधि निरन्तर चलिरहन्छ। पृथ्वी-चन्द्र-सूर्य प्रणालीको ज्यामितिमा आवधिक परिवर्तनका कारण चन्द्र चक्रको यो अलौकिक परिक्रमा हुन्छ। पृथ्वी र चन्द्रमाको परिक्रमाद्वारा उत्पन्न गुरुत्वाकर्षण बल र केन्द्रोन्मुखी शक्तिले मुख्यतया पृथ्वीमा ज्वारभाटाको निर्माण गराउँदछ। [[चित्र:Earth-Moon.svg|thumb|left|पृथ्वी र चन्द्रमा प्रणालीको विस्तृत तस्वीर]] पृथ्वी र चन्द्रमाको आकर्षणका कारण हुने ज्वारभाटाका कारण चन्द्रमा पृथ्वीबाट प्रतिवर्ष करिब ३८ मिमिमिटरको दरले टाढा सर्ने गर्दछ।<ref name=espenak_meeus20070207>{{cite web |last1=Espenak |first1=F. |last2=Meeus |first2=J. |date=7 February 2007 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EmcCjR?url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |archivedate=२२ अगस्ट २०११ |title=Secular acceleration of the Moon |publisher=NASA |accessdate=20 April 2007 |df=dmy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503104958/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEcat5/secular.html |date=3 May 2007 }}</ref> लाखौँ वर्षहरूमा यी साना परिवर्तनहरूले गर्दा पृथ्वीको दिन बढेर २३ माइक्रोसेकेन्ड प्रति वर्षमा वृद्धि हुँदा अन्ततः अझ धेरै परिवर्तनहरू भएका छन्। उदाहरणका लागि, डेभोनियन समयकालमा (लगभग ४१ करोड वर्षअघि) एक वर्ष पूरा गर्न ४०० दिन लामो हुन्थ्यो भने प्रत्येक दिन २१.८ घण्टाको हुने गर्दथ्यो।<ref>{{cite book |last=Lambeck |first=Kurt |title=The Earth's Variable Rotation: Geophysical Causes and Consequences |publisher=Cambridge University Press |year=1980 |pages=367 |url=https://books.google.com/books?id=-kiG3uYkoUEC&pg=PA62&dq=%22the+earth's+variable+rotation%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjZ0r_0x4fPAhUDGx4KHS2kCJsQ6AEIHDAA#v=onepage&q&f=false}}</ref> चन्द्रमाले पृथ्वीको हावापानी परिवर्तन गर्न सहयोग पुर्‍याएर जीवन विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ। जीवावशेष तथा कम्प्युटर सिमुलेशनबाट प्राप्त तथ्याङ्कले चन्द्रमा ज्वारभाटाले गर्दा पृथ्वीको अक्षीय ढाल स्थिर रहेको सङ्केत गर्दछ।<ref name=aaa428_261>{{cite news |last1=Laskar |first1=J. |last2=Robutel |first2=P. |last3=Joutel |first3=F. |last4=Gastineau |first4=M. |last5=Correia |first5=A.C.M. |last6=Levrard |first6=B. |title=A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth |newspaper=Astronomy and Astrophysics |date=2004 |pages=261–85 |bibcode=2004A&A...428..261L |doi=10.1051/0004-6361:20041335}}</ref> केही किंवदन्तीहरूले अनुमान लगाएअनुसार पृथ्वीको भूमध्यरेखाको छेउछाउमा अन्य ग्रह तथा सूर्यद्वारा एकनासको बलाधूर्ण बल बिना पृथ्वीको परिक्रमाको अक्ष अनियमित र अस्थिर हुने थियो र [[मङ्गल ग्रह]]को सन्दर्भमा प्रत्येक लाख वर्षमा पृथ्वीमा पनि भयानक परिवर्तनहरू देख्न सकिन्थ्यो।<ref name=nature410_6830_773>{{cite news |last=Murray |first=N. |last2=Holman |first2=M. |title=The role of chaotic resonances in the solar system |newspaper=Nature |date=2001 |pages=773–79 |arxiv=astro-ph/0111602 |doi=10.1038/35071000 |pmid=11298438}}</ref> पृथ्वीको सतहबाट हेर्दा चन्द्रमा र सूर्य लगभग बराबर दूरीमा एउटै आकारका गोलाकार आकाशिय पिण्ड जस्तो देखिन्छन्। यी दुई वस्तुहरूको कोणीय आकार (वा घन कोण) मेल खान्छ किनभने सूर्य चन्द्रमाभन्दा लगभग ४०० गुणा ठूलो भए तापनि एकै समयमा चन्द्रमाको तुलनामा सूर्य पृथ्वीबाट ४०० गुणा टाढा छ।<ref name=angular /><ref name=angular>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |date=25 September 2008 }}</ref> चन्द्रमाको संरचनाको बारेमा सबैभन्दा बढी स्वीकार गरिने सिद्धान्त ''बृहत् प्रभाव सिद्धान्त'' हो। यसले मङ्गल ग्रहजस्तै आकारमा बराबर 'थिया' नामक ब्रह्माण्डीय कणसँग टक्कर खाँदा यसको निर्माण भएको भनेर उल्लेख गरेको छ। यस सिद्धान्तले (अन्य कुराहरूका साथै) चन्द्रमामा फलाम र अस्थिर तत्त्वहरूको सापेक्षिक कमी र यसको संरचनाको प्रकृति पृथ्वीको भित्री भाग जस्तै छ भनी बताउँछ।<ref name=nature412_708>{{cite news |last=Canup |first=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |newspaper=Nature |pages=708–12 |date=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> == क्षुद्रग्रह तथा कृतिम उपग्रहहरू == क्षुद्रग्रह मुख्यतया ताराहरूको वरिपरि घुम्ने चट्टानहरू मिलेर बनेको एक आकाशिय पिण्ड हो। सौर्यमण्डलमा क्षुद्रग्रहहरू साना ग्रहहरूको श्रेणीमा सबैभन्दा प्रसिद्ध पिण्डहरू हुन्। यस्ता ग्रहहरू [[बुधग्रह|बुध]] जस्ता ग्रहहरूभन्दा पनि साना हुन्छन्। अधिकांश क्षुद्रग्रहहरूले [[मङ्गल ग्रह|मङ्गल]] र [[बृहस्पति ग्रह|बृहस्पति]] ग्राह बीचमा रहेको क्षुद्रग्रह पेटीमा विशिष्ट दीर्घवृत्ताकार अक्षमा सूर्यको परिक्रमा गर्छन्। क्षुद्रग्रह पेटीको क्षेत्रमा सौर्यमण्डलको निर्माणका क्रममा प्रारम्भमा बनेका भ्रुणग्रहहरूको अवशेषले बृहस्पतिको कारण हुने गुरुत्वाकर्षण अक्षांस गतिशीलताका कारण ग्रहसँग ठक्कर हुन पाएन जसकारण क्षुद्रग्रह पेटीको उत्पत्ति हुनुको कारण यही अवशेष हो। पृथ्वीमा कम्तीमा पनि पाँचवटा सह कक्षीय क्षुद्रग्रहहरू छन् जसमा "३७५३ क्रुइथन" र "२००२ एए२९" क्षुद्रग्रहहरू पर्दछन्।<ref name=whitehouse20021021>{{cite web |first=David |last=Whitehouse |title=Earth's little brother found |publisher=BBC News |date=21 October 2002 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2347663.stm |accessdate=31 March 2007}}</ref><ref name=christou_asher2011>{{cite arXiv | last1=Christou|first1=Apostolos A.|last2=Asher|first2=David J. | date=31 March 2011 | title=A long-lived horseshoe companion to the Earth | eprint=1104.0036 | class=astro-ph.EP}} See table 2, p. 5.</ref> "२०१० टिके७" भएको ट्रोजन क्षुद्रग्रहले "एल४" मार्गमा एक स्वतन्त्र कक्षीय मार्गमा सूर्य वरिपरि पृथ्वीको अक्षको परिक्रमा गरिरहेको छ।<ref name=Connors>{{cite news |last=Connors |first=Martin |last2=Wiegert |first2=Paul |last3=Veillet |first3=Christian |title=Earth's Trojan asteroid |date=27 July 2011 |newspaper =Nature (journal) |pages=481–83 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v475/n7357/full/nature10233.html |doi=10.1038/nature10233 |accessdate=27 July 2011 |bibcode=2011Natur.475..481C |pmid=21796207}}</ref><ref name=Choi>{{cite web |last=Choi |first=Charles Q. |title=First Asteroid Companion of Earth Discovered at Last |url=http://www.space.com/12443-earth-asteroid-companion-discovered-2010-tk7.html |date=27 July 2011 |publisher=Space.com |accessdate=27 July 2011}}</ref> पृथ्वीभन्दा सानो क्षुद्रग्रह "२००६ आरएच १२०" प्रत्येक बीस वर्षमा पृथ्वी र चन्द्र प्रणाली परिक्रमा प्रणालीलाई जटिल बनाउने गर्दछ। यस प्रक्रियामा यसले पृथ्वीलाई लाग्ने समयभन्दा छोटो समयमा घुमाउन सक्ने क्षमता राख्दछ।<ref>{{cite web |title=2006 RH120 ( = 6R10DB9) (A second moon for the Earth?) |url=http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |website=Great Shefford Observatory |publisher=Great Shefford Observatory |accessdate=17 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206154817/http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |archivedate=6 February 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206154817/http://www.birtwhistle.org/Gallery6R10DB9.htm |date=6 February 2015 }}</ref> कृत्रिम उपग्रह अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरिएको वैज्ञानिक प्रक्रियामा विकसित उपग्रह हो। यी उपग्रहहरू चन्द्रमाजस्तै हुन्छन् तर चन्द्रमा प्रकृतिबाट प्राप्त भएको हो भने कृत्रिम उपग्रह मानिसद्वारा सिर्जना गरिएको हो। सन् २०१६ जनु सम्म पृथ्वीको अक्षमा मानव निर्मित १,४१९ वटा कृत्रिम उपग्रहहरू थिए।<ref name=ucs>{{cite web |title=UCS Satellite Database |date=11 August 2016 |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |url=http://www.ucsusa.org/nuclear_weapons_and_global_security/space_weapons/technical_issues/ucs-satellite-database.html |accessdate=10 October 2016}}</ref> सबैभन्दा पुरानो कृत्रिम उपग्रह भ्यानगार्ड-१ हो। विश्वको सबैभन्दा ठूलो कृत्रिम उपग्रह अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन हो। == संस्कृति तथा ऐतिहासिक दृष्टिकोण == [[चित्र:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|अपोलो-८ बाट खिचिएको ''पृथ्वीको उदय''।]] [[चित्र:Earth symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.35|left|🜨]]<ref name=liungman2004>{{cite web |first=Carl G. |last=Liungman |date=2004 |title=Group 29: Multi-axes symmetric, both soft and straight-lined, closed signs with crossing lines |pages=281–82 |publisher=Ionfox AB |place=New York |isbn=91-972705-0-4}}</ref> मानव संस्कृतिमा यस ग्रहबारे विभिन्न सिद्धान्तहरू रहेका छन्। संसारलाई कहिलेकाहीँ [[भगवान]]को रुपमा व्यक्त गरिन्छ। धेरै संस्कृतिमा पृथ्वी भनेको देवता भनेर उल्लेख गरिएको छ।<ref name="Thematic Guide">{{cite web |title=Thematic Guide to World Mythology |url=https://archive.org/details/thematicguidetow00lore |last=Stookey |first=Lorena Laura |publisher=Greenwood Press |year=2004 |isbn=978-0-313-31505-3 |pages=[https://archive.org/details/thematicguidetow00lore/page/114 114]–115}}</ref> यसलाई सन्तान जन्माउने प्रमुख देवता रूपमा लिइन्स। २०औँ शताब्दीको मध्यमा ''गाया'' सिद्धान्तले पृथ्वीको वातावरण र जीवनलाई एउटा स्वनियमन गर्ने जीवसँग तुलना गरेको थियो जसले गर्दा बासस्थानको स्थायित्व कायम हुन्छ।<ref name="vanishing255">Lovelock, James. ''The Vanishing Face of Gaia''. Basic Books, 2009, p. 255. {{isbn|978-0-465-01549-8}}</ref><ref name="J1972">{{cite web |last=Lovelock |first=J.E. |title=Gaia as seen through the atmosphere |publisher=Atmospheric Environment |date=1972 |pages=579–580 |doi=10.1016/0004-6981(72)90076-5 |publisher=Elsevier |issn=1352-2310 }}</ref><ref name="lovelock1974">{{cite web |last=Lovelock |first=J.E. |last2=Margulis |first2=L. |title=Atmospheric homeostasis by and for the biosphere: the Gaia hypothesis |newspaper=Tellus |date=1974 |pages=2–10 |doi=10.1111/j.2153-3490.1974.tb01946.x |url=http://tellusa.net/index.php/tellusa/article/view/9731 |accessdate=20 October 2012 |publisher=International Meteorological Institute |issn=1600-0870}}</ref> थुप्रै धर्मले सृष्टि गरेका मिथ्याहरूमा अलौकिक [[देवता|देव]] वा देवीहरूले संसार सृष्टि गरेको भन्ने गरिन्छ। वैज्ञानिक अनुसन्धानले गर्दा यस ग्रहबारे मानव धारणामा केही परिवर्तन आएको छ। पश्चिममा समतल पृथ्वीको अवधारणा परिवर्तन भएको छ र गोलाकार पृथ्वीको अवधारणा सृजना गरिएको छ जुन [[पाइथागोरस]]को छैठौँ शताब्दी ईसा पूर्वमा सुरु गरेको थियो।<ref>Russell, Jeffrey B. "The Myth of the Flat Earth". American Scientific Affiliation; but see also Cosmas Indicopleustes.</ref> सोह्रौँ शताब्दीभन्दा अघि भूकेन्द्रीत नमुनामा पृथ्वीलाई [[ब्रह्माण्ड]]को केन्द्र मानिएको थियो तर पछि वैज्ञानिकहरूले पहिलो सैद्धान्तिक विश्लेषणद्वारा यो परिक्रमण गर्ने वस्तु र [[सौर्यमण्डल]]का अन्य [[ग्रह]]हरूजस्तै हो भनेर देखाएका थिए। उन्नाइसौँ शताब्दीसम्म पश्चिमी मुलुकका मानिसहरूले पृथ्वी हजारौँ वर्ष पुरानो हो भनेेर विश्वास गर्थे। पृथ्वीको आयु पत्ता लगाउन जेम्स उसरले बाइबलको वंशावली र अन्य थुप्रै मसीह शास्त्रविद् तथा पादरीहरूको विश्लेषण गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/livesnecromance04godwgoog |title=Lives of the Necromancers |first=William |last=Godwin |date=1876 |pages=49}}</ref> उन्नाइसौँ शताब्दीमा वैज्ञानिकहरूले पृथ्वी कम्तीमा पनि केही लाख वर्ष पुरानो रहेको छ भनेर बुझेका थिए।<ref name=arnett20060716>{{cite web |first=Bill |last=Arnett |date=16 July 2006 |title=Earth |work=The Nine Planets, A Multimedia Tour of the Solar System: one star, eight planets, and more |url=http://nineplanets.org/earth.html |accessdate=9 March 2010}}</ref> सन् १८६४ मा लर्ड केल्भिनले थर्मोडायनामिक्सको प्रयोग गरेर पृथ्वी २ करोडदेखि ४० करोड वर्ष पुरानो थियो भन्ने अनुमान लगाए जसले गर्दा विवाद उत्पन्न भएको थियो तर पछि, १९औँ शताब्दीको अन्ततिर र २०औँ शताब्दीको सुरुतिर रेडियोएक्टिभिटी र रेडियोमेट्रिक डेटिङ पत्ता लागेपछि पृथ्वीको युग निर्धारण गर्ने भरपर्दो तरिका रेडियोमेट्रिक डेटिङ बनेको थियो।<ref>{{cite web |title=Physical Geology: Exploring the Earth |last=Monroe |first=James |publisher=Thomson Brooks/Cole |year=2007 |isbn=978-0-495-01148-4 |pages=263–265 |last2=Wicander |first2=Reed |last3=Hazlett |first3=Richard}}</ref> यसले पृथ्वी एक अरब वर्षभन्दा पुरानो थियो भन्ने प्रमाण दिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=An Equation for Every Occasion: Fifty-Two Formulas and Why They Matter |युआरएल=https://archive.org/details/equationforevery0000hens |अन्तिम=Henshaw |प्रथम=John M. |प्रकाशक=Johns Hopkins University Press |आइएसबिएन=978-1-421-41491-1 |पृष्ठ=[https://archive.org/details/equationforevery0000hens/page/117 117]–118}}</ref><ref>{{cite web |title=Lord Kelvin and the Age of the Earth |url=https://archive.org/details/lordkelvinageofe0000burc_d4q5 |last=Burchfield |first=Joe D. |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=978-0-226-08043-7 |pages=[https://archive.org/details/lordkelvinageofe0000burc_d4q5/page/13 13]–18}}</ref> २०औँ शताब्दीमा मानिसहरूले पहिलोपटक पृथ्वीलाई अक्षबाट र विशेषगरी अपोलो अन्तरिक्ष अभियानद्वारा खिचिएका तस्वीरहरू देखेपछि पृथ्वीबारे मानिसहरूको धारणामा परिवर्तन आएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://alcalde.texasexes.org/2012/06/neil-degrasse-tyson-on-why-space-matters-watch/ |title=Neil deGrasse Tyson: Why Space Matters |work=The Alcalde |first=Rose |last=Cahalan |date=5 June 2012 |accessdate=21 January 2016}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sisterlinks|पृथ्वी}} * [http://www.wikimapia.org/ विकिम्यापिया माध्यमबाट कृत्रिम उपग्रहबाट प्राप्त पृथ्वीका तस्वीहरू] * [http://geomag.usgs.gov/ युएसजिएसको पृथ्वीको चुम्बकवादी घटनाहरू] * {{PDFlink|[http://www.geo.cornell.edu/geology/classes/isacks/velstruct.pdf पृथ्वीको भूकम्पीय संरचना]}} * {{cite web|title= नासा अर्थ अब्जर्वेट्री|url=https://web.archive.org/web/20081017211906/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/BlueMarble/ |date=१७ अक्टोबर २००८ }} * [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html अन्य ग्रह/ताराहरूको तुलनामा पृथ्वीको आकार] * [https://web.archive.org/web/20160305050400/http://www.funonthenet.in/content/view/%E0%A7%A8%E0%A7%AE%E0%A7%A8/%E0%A7%A9%E0%A7%A7/ पृथ्वीको सुन्दर दृश्य] अन्तरिक्षबाट लिइएको पृथ्वीको तस्वीर * [https://web.archive.org/web/20070225223230/http://www.flashearth.com/ फ्ल्यास अर्थ] पृथ्वीका तस्वीरहरू * [http://www.professores.uff.br/hjbortol/arquivo/2005.1/applets/earth_en.html पृथ्वीको जानकारी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.projectshum.org/Planets/earth.html पृथ्वीको तथ्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130218015318/http://www.projectshum.org/Planets/earth.html |date=2013-02-18 }} * [http://www.geody.com/?world=terra जियोडी पृथ्वी] गुगल अर्थ, नासा वर्ल्ड विन्ड, सेलेस्टिया, जिपिएस र अन्य अनुप्रयोगहरूलाई समर्थन गर्ने विश्वको खोज संयन्त्र * [http://reference.aol.com/earth पृथ्वी ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space |date=2008-07-24 }} * [http://reference.aol.com/earth/earth-from-space अन्तरिक्षबाट लिइएको पृथ्वीको तस्वीर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space |date=2008-07-24 }} [[श्रेणी:पृथ्वी|*]] [[श्रेणी:प्रकृति]] [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] [[श्रेणी:सौर्यमण्डल]] mgr64p03cm8vt2u7hucbm04m86b7ei7 0 3297 1367923 1332779 2026-07-30T10:35:19Z Bishaldev100 28807 /* सूची */ 1367923 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन}} {{about|नेपालको साविकका अञ्चलहरू|वर्तमान विभाजनको लागि|नेपालका प्रदेशहरू}} {{Infobox former subdivision | common_name = | conventional_long_name = | native_name = नेपाल अधिराज्य | subdivision = अञ्चलहरू | nation = [[नेपाल]] | image_flag = | image_map = चित्र:Nepal zones.svg| | image_map_caption = साविकका अञ्चलहरू | capital = [[काठमाडौँ]] | year_start = वि.सं २०१८ | year_end = वि.सं २०७२ | footnotes = }} {{नेपालको राजनीति}} वि.सं २०७२ मा सात वटा नयाँ [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]हरूको स्थापना हुनुअघिसम्म नेपाललाई १४ अञ्चलहरूमा र ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। १४ अञ्चलहरूलाई [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|पाँच विकास क्षेत्र]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। प्रत्येक जिल्लाको नेतृत्व प्रमुख जिल्ला अधिकारीले गरेका थिए, जसले शान्ति सुव्यवस्था कायम गर्ने र सरकारका विभिन्न मन्त्रालयका विभागहरूको कामको समन्वय गर्ने जिम्मेवारी पाएका थिए।<ref name="नेपाल सरकारको आधिकारिक पोर्टल">{{cite web|title=नेपाल सरकारको आधिकारिक पोर्टल|url=http://www.nepal.gov.np/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150821045358/http://www.nepal.gov.np/ |date=2015-08-21 }}</ref> == सूची == पूर्व देखि पश्चिम सम्म {| class="wikitable" |+ !विकास क्षेत्र ! !नामकरण ! |- | rowspan="3" |[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[मेची अञ्चल]] |[[मेची नदी]] | |- |[[कोशी अञ्चल]] |[[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] | |- |[[सगरमाथा अञ्चल]] |[[सगरमाथा]] | |- | rowspan="3" |[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[जनकपुर अञ्चल]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर सहर]] | |- |[[बागमती अञ्चल]] |[[बागमती नदी]] | |- |[[नारायणी अञ्चल]] |[[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] | |- | rowspan="3" |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[गण्डकी अञ्चल]] |[[गण्डकी नदी]] | |- |[[लुम्बिनी अञ्चल]] |भगवान [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल [[लुम्बिनी]] | |- |[[धौलागिरी अञ्चल]] |[[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरी हिमाल]] | |- | rowspan="3" |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[राप्ती अञ्चल]] |[[राप्ती नदी]] | |- |[[कर्णाली अञ्चल]] |[[कर्णाली नदी]] | |- |[[भेरी अञ्चल]] |[[भेरी नदी]] | |- | rowspan="2" |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[सेती अञ्चल]] |[[सेती नदी]] | |- |[[महाकाली अञ्चल]] |[[महाकाली नदी]] | |} ==नक्सा == <imagemap> Image:Map-of-Nepal Nepali.png|700px|left|नेपालका साविकका अञ्चलहरूको नक्सा poly 95 272 91 272 89 278 91 288 80 280 70 279 65 272 57 265 52 261 49 258 46 258 43 253 37 248 37 242 38 237 43 232 45 226 46 216 52 208 60 210 59 202 64 195 64 190 65 180 62 176 61 172 59 173 61 166 65 161 69 157 73 150 77 145 77 137 74 132 76 128 79 122 84 121 87 119 90 117 94 111 98 102 99 100 104 97 106 96 113 96 116 93 120 90 127 84 130 81 132 77 133 73 135 68 137 67 141 69 144 69 152 71 152 75 156 84 157 89 156 94 151 98 152 108 155 117 156 125 152 128 144 132 138 133 133 135 127 137 121 139 122 149 121 160 119 157 124 162 129 163 132 169 135 171 128 177 122 180 118 189 113 202 105 206 100 208 96 214 93 220 90 225 88 235 89 244[[महाकाली अञ्चल]] poly 95 272 104 277 109 281 112 286 117 291 125 296 133 295 137 300 143 307 149 306 151 312 158 308 158 302 162 298 167 295 170 292 174 287 177 285 181 277 182 272 180 265 180 261 176 254 171 250 166 248 159 246 155 242 153 239 151 231 159 231 161 232 168 235 171 239 175 239 181 239 184 240 190 242 196 244 202 243 207 248 211 254 213 262 217 260 215 250 213 246 209 240 204 234 201 229 202 221 208 215 212 213 214 210 213 206 209 201 209 194 209 187 212 182 217 178 224 180 231 181 238 179 237 174 235 166 235 157 239 155 243 155 242 150 240 145 236 141 233 135 235 128 236 119 240 108 240 102 233 101 225 101 219 100 212 101 207 103 203 101 201 93 201 90 195 89 192 89 188 88 180 84 176 87 174 90 164 91 161 92 156 94 154 98 151 102 155 112 157 121 155 127 154 131 150 131 145 132 142 133 138 135 135 137 132 137 129 138 123 138 123 151 122 161 125 161 131 166 134 170 134 174 131 176 128 178 123 180 118 191 113 202 106 203 99 211 94 221 91 231 91 244 91 252[[सेती अञ्चल]] poly 183 86 190 90 196 89 201 88 201 96 205 102 204 106 209 111 214 107 216 103 220 102 225 102 231 102 236 105 240 106 242 111 238 114 236 118 236 120 236 125 235 128 234 132 233 136 233 139 237 144 242 148 244 150 242 155 239 158 237 161 235 163 234 167 233 171 237 176 237 180 234 180 230 181 228 181 224 180 219 178 217 177 212 178 210 181 208 185 206 189 206 196 207 200 211 207 215 212 218 214 222 217 220 220 223 223 231 224 236 225 246 228 250 231 258 232 266 233 272 229 274 230 278 231 281 229 285 223 290 220 296 217 306 215 309 214 317 215 318 221 319 224 319 230 325 229 329 226 332 227 335 230 339 231 345 231 348 236 352 240 354 243 356 250 362 252 367 252 377 254 387 256 396 258 400 259 407 264 421 266 427 266 435 264 443 259 447 256 448 248 451 243 454 239 457 236 459 231 462 227 463 222 463 214 466 211 463 208 457 206 450 203 448 199 448 192 447 190 443 186 438 183 435 179 432 176 432 174 430 170 430 165 426 162 422 163 420 164 416 162 417 158 416 152 410 146 403 145 399 144 397 145 394 148 394 151 391 146 389 145 386 142 383 140 380 139 376 135 374 135 369 135 368 139 363 134 359 132 353 128 351 125 348 121 349 119 350 115 343 118 340 116 341 113 339 111 333 109 332 106 325 102 322 101 319 99 316 97 314 94 310 94 308 92 301 89 298 88 294 86 288 86 285 83 284 78 284 74 285 70 286 68 281 66 280 62 278 59 278 56 279 54 280 51 276 50 270 50 267 50 265 50 259 50 255 46 252 46 249 46 246 46 242 46 240 46 237 46 233 46 231 42 226 37 224 37 217 37 212 43 212 46 212 49 209 50 205 50 203 47 201 45 197 43 197 47 196 53 196 60 197 63 197 67 193 72 190 77 183 77 184 81 [[कर्णाली अञ्चल]] poly 158 310 156 311 157 304 162 298 167 295 173 288 179 282 183 276 183 265 178 259 175 254 171 251 168 249 166 247 163 248 160 246 156 244 154 241 152 238 150 236 154 233 158 233 164 234 168 238 175 242 184 239 190 242 197 243 203 242 206 246 210 252 212 258 214 262 217 258 215 253 213 248 211 243 207 240 205 238 203 235 201 232 200 228 201 222 206 218 213 214 219 215 219 222 227 224 233 226 241 229 248 231 256 232 264 231 271 228 275 232 281 230 288 222 295 217 304 214 312 216 317 219 317 225 319 228 324 229 330 229 335 231 332 236 330 241 328 246 321 250 312 257 304 264 299 269 294 275 291 278 285 281 276 278 271 282 271 290 272 297 269 302 266 305 267 312 270 319 275 323 277 327 279 329 277 333 274 335 273 341 274 348 279 352 284 355 289 359 289 365 289 369 286 369 282 371 278 373 276 376 268 375 263 377 259 380 255 383 252 382 245 380 240 373 237 372 233 368 231 368 227 366 225 366 221 363 217 361 213 357 208 356 206 354 204 349 202 344 198 342 195 340 192 343 190 346 185 345 184 341 183 338 180 334 176 329 174 325 174 320 171 314 166 313[[भेरी अञ्चल]] poly 275 376 284 383 293 387 299 393 305 399 309 399 314 407 321 407 330 407 336 404 344 404 349 401 351 397 356 394 362 394 368 394 368 391 364 388 361 386 364 381 370 376 375 374 380 374 385 372 388 370 387 367 386 365 386 362 385 354 388 351 391 348 394 343 392 339 391 336 395 329 399 326 397 322 394 319 389 316 385 315 379 305 376 298 376 291 380 288 384 290 385 286 385 283 386 281 391 281 395 279 399 276 402 271 405 267 407 263 401 263 395 258 388 257 387 253 378 254 373 252 369 254 363 254 360 252 355 249 354 243 352 239 350 235 345 233 342 232 336 231 332 230 327 244 324 248 319 250 316 254 311 257 307 259 303 264 299 269 296 275 292 277 289 281 284 281 281 281 280 279 276 277 273 282 272 286 270 288 269 299 268 304 264 305 266 318 270 319 275 320 278 329 275 334 272 340 272 344 278 348 281 352 286 357 290 359 289 366 285 369 282 369 279 369[[राप्ती अञ्चल]] poly 397 330 407 328 412 329 417 334 421 338 427 337 432 337 434 343 439 346 445 346 451 352 456 356 456 361 460 360 464 358 469 353 472 347 474 342 477 338 480 334 480 330 482 327 479 323 478 322 475 318 474 311 472 306 476 300 478 295 481 293 482 286 484 279 486 275 488 275 485 271 485 268 488 266 489 261 494 255 498 253 502 251 505 251 509 251 514 248 518 244 523 243 529 242 531 240 531 237 533 234 533 230 533 224 536 221 531 220 529 219 527 217 526 216 524 212 523 210 523 209 524 205 524 202 524 200 525 200 522 200 519 200 518 198 516 196 515 196 513 196 512 196 509 194 508 194 506 194 504 192 500 190 499 190 497 191 496 191 492 192 488 196 481 196 477 198 471 198 468 199 468 203 468 208 467 212 460 230 460 233 455 237 451 242 449 249 446 256 442 261 436 263 432 265 426 267 419 267 413 266 411 266 408 263 407 263 405 267 403 272 401 275 397 277 394 280 393 280 390 281 388 282 386 284 385 283 385 288 384 291 379 290 378 292 377 294 377 298 378 301 378 301 377 304 379 306 385 314 388 318 391 322 397 325[[धौलागिरी अञ्चल]] poly 442 370 446 373 451 373 458 373 462 373 465 377 469 374 474 373 480 373 483 375 484 379 490 380 498 377 503 377 509 373 514 377 517 379 524 382 533 382 540 383 542 386 543 389 546 393 550 394 553 394 559 394 561 395 561 391 562 387 565 384 570 382 574 380 577 379 581 379 586 386 591 387 595 384 596 380 593 375 593 371 596 366 599 362 601 359 603 356 609 353 610 347 614 346 618 345 619 340 621 336 622 330 625 326 628 323 631 321 637 317 635 314 635 311 636 305 636 301 638 297 640 293 645 288 643 284 637 280 631 277 622 282 619 284 618 288 615 289 606 291 602 291 600 291 598 287 596 285 592 284 588 283 587 278 586 274 584 273 581 273 577 271 572 268 569 266 564 265 562 262 557 262 556 254 552 251 547 246 543 246 540 244 536 242 530 238 527 238 523 242 516 246 510 249 507 250 502 251 499 252 495 257 493 259 488 262 482 267 485 272 488 275 489 278 485 283 483 288 483 290 479 295 476 301 475 304 473 307 470 312 472 315 474 318 476 322 479 326 482 330 479 336 476 339 472 344 469 353 467 358 461 360 456 365 447 368 443 368[[गण्डकी अञ्चल]] poly 349 402 353 407 353 414 354 422 356 426 360 429 365 432 372 429 376 433 383 435 390 436 393 436 405 436 411 441 414 444 418 450 427 453 430 446 432 443 430 438 430 433 434 431 437 431 443 433 446 433 461 436 467 439 473 441 481 446 488 451 493 446 490 440 490 437 495 437 505 437 511 434 515 430 518 426 521 422 522 420 528 416 529 413 532 410 536 406 542 406 547 406 552 404 557 398 558 395 554 392 551 391 546 394 543 392 541 389 541 386 540 384 534 383 530 383 524 381 520 380 516 380 512 378 508 375 506 375 500 378 498 379 493 379 488 378 487 380 481 378 480 375 478 375 473 375 470 375 464 376 460 376 457 374 452 373 449 373 446 373 440 372 440 370 442 367 444 365 450 367 455 363 456 356 453 354 451 351 447 351 444 347 441 345 439 345 436 344 435 341 432 339 428 338 426 336 423 336 421 335 418 334 414 330 412 328 406 326 400 326 397 327 394 329 388 332 388 339 390 343 392 347 391 349 388 354 386 355 386 362 386 368 387 370 383 371 379 375 376 376 370 376 363 380 358 387 364 389 367 393 362 395 358 394 356 394 354 396[[लुम्बिनी अञ्चल]] poly 585 384 586 391 587 394 588 399 593 399 600 398 604 400 601 401 604 405 608 405 612 405 617 403 622 401 629 401 636 400 638 401 647 403 647 407 653 411 655 417 654 421 657 425 657 430 662 435 667 435 674 437 671 439 678 439 682 441 685 443 686 446 690 448 695 448 699 448 704 448 708 447 711 447 714 440 717 440 720 440 722 439 722 436 722 433 723 430 723 427 725 426 727 422 728 419 733 416 734 412 738 409 739 406 742 402 745 399 747 394 749 394 749 392 750 388 750 383 749 380 752 376 743 378 741 378 739 375 738 371 740 369 739 365 737 363 735 359 732 355 732 347 730 344 726 339 723 337 716 334 711 328 710 323 709 320 702 323 696 328 694 325 686 323 682 323 676 324 674 326 667 329 664 328 661 326 658 326 655 326 652 326 648 325 644 324 638 323 636 322 636 320 632 320 628 325 624 330 623 332 618 336 618 341 618 343 617 345 613 347 610 349 606 352 603 356 601 360 597 365 595 368 593 373 593 379 595 384 595 387 592 388 589 388 585 387[[बागमती अञ्चल]] poly 668 529 664 532 657 532 654 531 649 530 646 529 645 526 644 523 644 517 643 515 638 515 634 517 631 518 627 518 625 516 626 514 626 512 621 513 620 509 619 507 617 504 614 501 611 498 606 499 604 497 601 495 598 497 596 498 592 498 592 495 585 495 583 492 581 488 581 485 584 480 584 475 584 472 584 467 584 463 582 460 580 457 580 455 574 452 571 452 567 452 562 450 556 450 552 447 548 447 542 447 538 445 536 442 534 439 534 436 531 435 531 439 527 438 524 432 521 430 517 427 521 424 523 420 524 417 527 414 530 412 535 411 536 408 541 407 544 407 548 404 553 403 556 401 557 398 555 394 560 393 562 389 563 387 565 385 570 382 576 380 580 379 584 379 587 384 585 388 587 395 591 399 597 399 603 401 604 405 609 406 617 404 624 403 628 401 634 401 641 401 643 402 647 406 652 409 653 412 653 424 655 426 657 432 663 437 667 438 673 438 677 441 682 444 685 445 680 448 678 452 678 457 683 461 686 463 688 469 687 473 686 482 682 480 679 485 676 489 673 494 674 498 675 505 671 509 669 516 668 522[[नारायणी अञ्चल]] poly 763 551 760 550 758 550 754 548 751 544 748 544 743 543 738 543 736 544 734 546 732 547 730 549 728 553 726 554 722 554 720 550 714 550 712 549 709 544 709 539 709 537 709 531 710 527 709 522 707 521 704 521 699 517 695 516 691 516 686 521 684 522 678 525 673 525 670 529 669 525 668 520 668 517 670 512 674 507 675 504 676 498 676 493 677 489 680 486 684 482 685 477 687 473 687 469 687 464 687 462 686 459 682 457 680 456 677 453 678 449 682 447 684 447 686 447 689 447 693 448 696 448 700 448 704 449 707 449 710 447 710 445 712 443 714 442 720 439 723 437 724 433 724 431 723 428 724 425 726 421 729 418 732 415 736 412 738 408 741 406 743 402 743 400 743 398 745 395 748 394 750 393 749 389 749 385 750 382 755 377 759 374 759 370 759 368 757 368 756 365 755 362 755 360 755 358 756 356 755 353 752 349 755 345 758 345 762 343 765 342 765 344 765 351 765 355 766 359 767 364 770 364 773 364 778 365 782 369 783 372 789 372 793 372 798 375 803 377 803 373 803 369 806 366 807 370 809 375 814 379 813 383 813 388 814 393 815 397 815 400 811 403 809 406 806 412 802 413 797 414 792 419 790 421 789 425 784 429 780 431 777 435 775 439 773 443 773 447 774 463 768 463 771 463 780 466 785 471 787 469 789 474 786 476 785 480 784 485 786 488 787 491 787 495 784 497 780 497 779 501 778 503 775 504 773 507 770 507 765 505 763 505 763 510 763 514 763 517 763 524 766 532 769 535 770 538 766 539 763 546[[जनकपुर अञ्चल]] poly 763 550 766 543 767 540 769 536 768 532 766 529 764 527 763 524 763 518 763 514 763 511 763 508 766 507 769 506 771 506 774 506 776 506 779 503 783 501 786 499 788 499 790 495 789 490 787 487 786 485 786 483 783 481 785 480 788 479 789 476 790 472 788 470 787 468 784 466 781 464 776 463 773 464 770 464 770 459 772 458 773 454 774 450 774 447 775 441 778 439 781 435 783 429 786 427 788 426 791 422 794 417 797 416 803 414 806 412 809 409 811 405 814 402 814 399 815 395 815 392 815 389 815 385 813 381 813 377 812 374 811 370 809 367 806 364 808 360 809 354 812 347 813 344 817 344 820 346 816 350 821 353 824 350 826 350 830 354 832 356 834 360 836 361 842 361 844 361 847 362 847 365 849 367 851 368 855 368 858 369 861 370 863 372 861 377 861 381 861 384 861 388 863 392 864 398 865 402 863 405 862 410 860 421 859 428 859 430 856 432 854 436 852 440 852 444 854 448 857 451 859 454 859 457 855 459 854 463 855 466 855 469 854 474 854 479 856 482 857 485 860 490 861 494 860 499 860 501 860 504 860 507 863 508 867 509 870 509 874 508 879 508 884 508 884 512 884 514 884 518 883 520 879 523 874 527 871 528 868 530 865 533 864 535 864 538 863 541 861 546 860 549 859 553 860 556 859 558 857 561 853 565 850 566 846 568 844 568 842 572 838 573 835 573 833 573 830 576 828 574 824 571 819 570 813 566 811 565 808 564 805 561 799 558 791 557 787 553 780 552 778 549 773 550 771 553 769 553 767 553 766 551[[सगरमाथा अञ्चल]] poly 863 371 870 374 874 380 880 387 886 387 892 387 899 387 903 385 909 382 911 387 910 390 919 389 926 386 930 385 933 388 935 389 940 388 944 388 941 397 939 404 937 406 934 407 932 407 930 411 927 416 924 421 921 423 920 428 919 434 918 439 918 445 920 449 925 455 929 457 933 459 939 461 943 464 947 466 950 466 951 471 949 475 947 479 944 480 941 483 939 485 935 486 933 488 930 491 928 493 926 498 923 499 923 503 925 509 928 513 931 515 935 519 937 520 940 526 943 532 943 534 942 538 940 541 940 545 940 547 940 551 940 556 940 561 941 568 942 573 940 575 937 576 934 579 929 579 925 578 922 576 915 574 911 574 906 576 904 579 901 582 899 584 896 584 894 582 891 581 889 578 886 576 883 576 881 577 877 577 873 575 873 572 870 567 870 562 868 559 869 552 866 552 863 555 860 557 858 559 860 553 859 551 861 549 861 546 862 540 863 535 865 533 868 530 871 529 873 526 875 525 878 522 880 520 882 516 883 511 883 508 880 507 878 507 876 507 874 507 870 508 868 509 866 510 863 510 861 509 859 505 859 501 860 494 858 492 857 488 857 486 856 484 855 482 854 478 856 470 855 467 856 464 857 460 859 455 859 453 859 451 857 450 855 449 855 447 854 444 854 442 854 440 855 435 853 433 857 431 858 424 860 416 860 413 861 409 862 407 864 403 864 400 863 396 863 393 863 387 863 382 861 380 861 376 861 373[[कोशी अञ्चल]] poly 944 388 941 396 939 402 934 407 931 407 929 406 928 411 926 416 923 418 920 423 919 427 919 432 916 436 917 441 917 446 920 450 923 452 925 455 929 458 933 459 937 461 940 462 943 462 947 465 950 467 950 471 949 476 946 479 944 480 939 482 937 483 935 486 931 489 928 491 927 493 925 497 923 498 923 501 925 506 928 510 928 512 933 515 937 520 941 521 942 526 943 530 943 534 940 541 940 547 941 553 941 563 941 571 942 576 946 575 950 578 953 574 956 571 960 571 963 570 968 568 970 574 975 576 977 580 979 581 983 581 985 578 988 575 991 569 992 563 993 559 995 556 997 551 998 546 999 542 1000 538 1001 529 999 516 992 506 987 496 981 489 978 486 980 480 982 473 982 468 984 459 986 454 983 445 985 442 986 439 987 435 984 430 988 423 991 418 993 412 997 406 999 397 1001 392 1001 387 998 382 993 380 988 380 985 379 982 379 977 379 973 377 968 376 963 375 961 378 958 384 954 386 950 388[[मेची अञ्चल]] desc none </imagemap> {{clear}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{portal|नेपाल}} *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) *[[नेपालका जिल्लाहरू]] *[[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] (साविकको) [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजनहरू]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] {{नेपालका अञ्चलहरू}} {{नेपाल}} a8m7pxt20quqh4yad2tnennyk8fd9eh 1367924 1367923 2026-07-30T10:35:35Z Bishaldev100 28807 /* सूची */ 1367924 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन}} {{about|नेपालको साविकका अञ्चलहरू|वर्तमान विभाजनको लागि|नेपालका प्रदेशहरू}} {{Infobox former subdivision | common_name = | conventional_long_name = | native_name = नेपाल अधिराज्य | subdivision = अञ्चलहरू | nation = [[नेपाल]] | image_flag = | image_map = चित्र:Nepal zones.svg| | image_map_caption = साविकका अञ्चलहरू | capital = [[काठमाडौँ]] | year_start = वि.सं २०१८ | year_end = वि.सं २०७२ | footnotes = }} {{नेपालको राजनीति}} वि.सं २०७२ मा सात वटा नयाँ [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]हरूको स्थापना हुनुअघिसम्म नेपाललाई १४ अञ्चलहरूमा र ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। १४ अञ्चलहरूलाई [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|पाँच विकास क्षेत्र]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। प्रत्येक जिल्लाको नेतृत्व प्रमुख जिल्ला अधिकारीले गरेका थिए, जसले शान्ति सुव्यवस्था कायम गर्ने र सरकारका विभिन्न मन्त्रालयका विभागहरूको कामको समन्वय गर्ने जिम्मेवारी पाएका थिए।<ref name="नेपाल सरकारको आधिकारिक पोर्टल">{{cite web|title=नेपाल सरकारको आधिकारिक पोर्टल|url=http://www.nepal.gov.np/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150821045358/http://www.nepal.gov.np/ |date=2015-08-21 }}</ref> == सूची == पूर्व देखि पश्चिम सम्म {| class="wikitable" |+ !विकास क्षेत्र !अञ्चल !नामकरण ! |- | rowspan="3" |[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[मेची अञ्चल]] |[[मेची नदी]] | |- |[[कोशी अञ्चल]] |[[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] | |- |[[सगरमाथा अञ्चल]] |[[सगरमाथा]] | |- | rowspan="3" |[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[जनकपुर अञ्चल]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर सहर]] | |- |[[बागमती अञ्चल]] |[[बागमती नदी]] | |- |[[नारायणी अञ्चल]] |[[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] | |- | rowspan="3" |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[गण्डकी अञ्चल]] |[[गण्डकी नदी]] | |- |[[लुम्बिनी अञ्चल]] |भगवान [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल [[लुम्बिनी]] | |- |[[धौलागिरी अञ्चल]] |[[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरी हिमाल]] | |- | rowspan="3" |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[राप्ती अञ्चल]] |[[राप्ती नदी]] | |- |[[कर्णाली अञ्चल]] |[[कर्णाली नदी]] | |- |[[भेरी अञ्चल]] |[[भेरी नदी]] | |- | rowspan="2" |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |[[सेती अञ्चल]] |[[सेती नदी]] | |- |[[महाकाली अञ्चल]] |[[महाकाली नदी]] | |} ==नक्सा == <imagemap> Image:Map-of-Nepal Nepali.png|700px|left|नेपालका साविकका अञ्चलहरूको नक्सा poly 95 272 91 272 89 278 91 288 80 280 70 279 65 272 57 265 52 261 49 258 46 258 43 253 37 248 37 242 38 237 43 232 45 226 46 216 52 208 60 210 59 202 64 195 64 190 65 180 62 176 61 172 59 173 61 166 65 161 69 157 73 150 77 145 77 137 74 132 76 128 79 122 84 121 87 119 90 117 94 111 98 102 99 100 104 97 106 96 113 96 116 93 120 90 127 84 130 81 132 77 133 73 135 68 137 67 141 69 144 69 152 71 152 75 156 84 157 89 156 94 151 98 152 108 155 117 156 125 152 128 144 132 138 133 133 135 127 137 121 139 122 149 121 160 119 157 124 162 129 163 132 169 135 171 128 177 122 180 118 189 113 202 105 206 100 208 96 214 93 220 90 225 88 235 89 244[[महाकाली अञ्चल]] poly 95 272 104 277 109 281 112 286 117 291 125 296 133 295 137 300 143 307 149 306 151 312 158 308 158 302 162 298 167 295 170 292 174 287 177 285 181 277 182 272 180 265 180 261 176 254 171 250 166 248 159 246 155 242 153 239 151 231 159 231 161 232 168 235 171 239 175 239 181 239 184 240 190 242 196 244 202 243 207 248 211 254 213 262 217 260 215 250 213 246 209 240 204 234 201 229 202 221 208 215 212 213 214 210 213 206 209 201 209 194 209 187 212 182 217 178 224 180 231 181 238 179 237 174 235 166 235 157 239 155 243 155 242 150 240 145 236 141 233 135 235 128 236 119 240 108 240 102 233 101 225 101 219 100 212 101 207 103 203 101 201 93 201 90 195 89 192 89 188 88 180 84 176 87 174 90 164 91 161 92 156 94 154 98 151 102 155 112 157 121 155 127 154 131 150 131 145 132 142 133 138 135 135 137 132 137 129 138 123 138 123 151 122 161 125 161 131 166 134 170 134 174 131 176 128 178 123 180 118 191 113 202 106 203 99 211 94 221 91 231 91 244 91 252[[सेती अञ्चल]] poly 183 86 190 90 196 89 201 88 201 96 205 102 204 106 209 111 214 107 216 103 220 102 225 102 231 102 236 105 240 106 242 111 238 114 236 118 236 120 236 125 235 128 234 132 233 136 233 139 237 144 242 148 244 150 242 155 239 158 237 161 235 163 234 167 233 171 237 176 237 180 234 180 230 181 228 181 224 180 219 178 217 177 212 178 210 181 208 185 206 189 206 196 207 200 211 207 215 212 218 214 222 217 220 220 223 223 231 224 236 225 246 228 250 231 258 232 266 233 272 229 274 230 278 231 281 229 285 223 290 220 296 217 306 215 309 214 317 215 318 221 319 224 319 230 325 229 329 226 332 227 335 230 339 231 345 231 348 236 352 240 354 243 356 250 362 252 367 252 377 254 387 256 396 258 400 259 407 264 421 266 427 266 435 264 443 259 447 256 448 248 451 243 454 239 457 236 459 231 462 227 463 222 463 214 466 211 463 208 457 206 450 203 448 199 448 192 447 190 443 186 438 183 435 179 432 176 432 174 430 170 430 165 426 162 422 163 420 164 416 162 417 158 416 152 410 146 403 145 399 144 397 145 394 148 394 151 391 146 389 145 386 142 383 140 380 139 376 135 374 135 369 135 368 139 363 134 359 132 353 128 351 125 348 121 349 119 350 115 343 118 340 116 341 113 339 111 333 109 332 106 325 102 322 101 319 99 316 97 314 94 310 94 308 92 301 89 298 88 294 86 288 86 285 83 284 78 284 74 285 70 286 68 281 66 280 62 278 59 278 56 279 54 280 51 276 50 270 50 267 50 265 50 259 50 255 46 252 46 249 46 246 46 242 46 240 46 237 46 233 46 231 42 226 37 224 37 217 37 212 43 212 46 212 49 209 50 205 50 203 47 201 45 197 43 197 47 196 53 196 60 197 63 197 67 193 72 190 77 183 77 184 81 [[कर्णाली अञ्चल]] poly 158 310 156 311 157 304 162 298 167 295 173 288 179 282 183 276 183 265 178 259 175 254 171 251 168 249 166 247 163 248 160 246 156 244 154 241 152 238 150 236 154 233 158 233 164 234 168 238 175 242 184 239 190 242 197 243 203 242 206 246 210 252 212 258 214 262 217 258 215 253 213 248 211 243 207 240 205 238 203 235 201 232 200 228 201 222 206 218 213 214 219 215 219 222 227 224 233 226 241 229 248 231 256 232 264 231 271 228 275 232 281 230 288 222 295 217 304 214 312 216 317 219 317 225 319 228 324 229 330 229 335 231 332 236 330 241 328 246 321 250 312 257 304 264 299 269 294 275 291 278 285 281 276 278 271 282 271 290 272 297 269 302 266 305 267 312 270 319 275 323 277 327 279 329 277 333 274 335 273 341 274 348 279 352 284 355 289 359 289 365 289 369 286 369 282 371 278 373 276 376 268 375 263 377 259 380 255 383 252 382 245 380 240 373 237 372 233 368 231 368 227 366 225 366 221 363 217 361 213 357 208 356 206 354 204 349 202 344 198 342 195 340 192 343 190 346 185 345 184 341 183 338 180 334 176 329 174 325 174 320 171 314 166 313[[भेरी अञ्चल]] poly 275 376 284 383 293 387 299 393 305 399 309 399 314 407 321 407 330 407 336 404 344 404 349 401 351 397 356 394 362 394 368 394 368 391 364 388 361 386 364 381 370 376 375 374 380 374 385 372 388 370 387 367 386 365 386 362 385 354 388 351 391 348 394 343 392 339 391 336 395 329 399 326 397 322 394 319 389 316 385 315 379 305 376 298 376 291 380 288 384 290 385 286 385 283 386 281 391 281 395 279 399 276 402 271 405 267 407 263 401 263 395 258 388 257 387 253 378 254 373 252 369 254 363 254 360 252 355 249 354 243 352 239 350 235 345 233 342 232 336 231 332 230 327 244 324 248 319 250 316 254 311 257 307 259 303 264 299 269 296 275 292 277 289 281 284 281 281 281 280 279 276 277 273 282 272 286 270 288 269 299 268 304 264 305 266 318 270 319 275 320 278 329 275 334 272 340 272 344 278 348 281 352 286 357 290 359 289 366 285 369 282 369 279 369[[राप्ती अञ्चल]] poly 397 330 407 328 412 329 417 334 421 338 427 337 432 337 434 343 439 346 445 346 451 352 456 356 456 361 460 360 464 358 469 353 472 347 474 342 477 338 480 334 480 330 482 327 479 323 478 322 475 318 474 311 472 306 476 300 478 295 481 293 482 286 484 279 486 275 488 275 485 271 485 268 488 266 489 261 494 255 498 253 502 251 505 251 509 251 514 248 518 244 523 243 529 242 531 240 531 237 533 234 533 230 533 224 536 221 531 220 529 219 527 217 526 216 524 212 523 210 523 209 524 205 524 202 524 200 525 200 522 200 519 200 518 198 516 196 515 196 513 196 512 196 509 194 508 194 506 194 504 192 500 190 499 190 497 191 496 191 492 192 488 196 481 196 477 198 471 198 468 199 468 203 468 208 467 212 460 230 460 233 455 237 451 242 449 249 446 256 442 261 436 263 432 265 426 267 419 267 413 266 411 266 408 263 407 263 405 267 403 272 401 275 397 277 394 280 393 280 390 281 388 282 386 284 385 283 385 288 384 291 379 290 378 292 377 294 377 298 378 301 378 301 377 304 379 306 385 314 388 318 391 322 397 325[[धौलागिरी अञ्चल]] poly 442 370 446 373 451 373 458 373 462 373 465 377 469 374 474 373 480 373 483 375 484 379 490 380 498 377 503 377 509 373 514 377 517 379 524 382 533 382 540 383 542 386 543 389 546 393 550 394 553 394 559 394 561 395 561 391 562 387 565 384 570 382 574 380 577 379 581 379 586 386 591 387 595 384 596 380 593 375 593 371 596 366 599 362 601 359 603 356 609 353 610 347 614 346 618 345 619 340 621 336 622 330 625 326 628 323 631 321 637 317 635 314 635 311 636 305 636 301 638 297 640 293 645 288 643 284 637 280 631 277 622 282 619 284 618 288 615 289 606 291 602 291 600 291 598 287 596 285 592 284 588 283 587 278 586 274 584 273 581 273 577 271 572 268 569 266 564 265 562 262 557 262 556 254 552 251 547 246 543 246 540 244 536 242 530 238 527 238 523 242 516 246 510 249 507 250 502 251 499 252 495 257 493 259 488 262 482 267 485 272 488 275 489 278 485 283 483 288 483 290 479 295 476 301 475 304 473 307 470 312 472 315 474 318 476 322 479 326 482 330 479 336 476 339 472 344 469 353 467 358 461 360 456 365 447 368 443 368[[गण्डकी अञ्चल]] poly 349 402 353 407 353 414 354 422 356 426 360 429 365 432 372 429 376 433 383 435 390 436 393 436 405 436 411 441 414 444 418 450 427 453 430 446 432 443 430 438 430 433 434 431 437 431 443 433 446 433 461 436 467 439 473 441 481 446 488 451 493 446 490 440 490 437 495 437 505 437 511 434 515 430 518 426 521 422 522 420 528 416 529 413 532 410 536 406 542 406 547 406 552 404 557 398 558 395 554 392 551 391 546 394 543 392 541 389 541 386 540 384 534 383 530 383 524 381 520 380 516 380 512 378 508 375 506 375 500 378 498 379 493 379 488 378 487 380 481 378 480 375 478 375 473 375 470 375 464 376 460 376 457 374 452 373 449 373 446 373 440 372 440 370 442 367 444 365 450 367 455 363 456 356 453 354 451 351 447 351 444 347 441 345 439 345 436 344 435 341 432 339 428 338 426 336 423 336 421 335 418 334 414 330 412 328 406 326 400 326 397 327 394 329 388 332 388 339 390 343 392 347 391 349 388 354 386 355 386 362 386 368 387 370 383 371 379 375 376 376 370 376 363 380 358 387 364 389 367 393 362 395 358 394 356 394 354 396[[लुम्बिनी अञ्चल]] poly 585 384 586 391 587 394 588 399 593 399 600 398 604 400 601 401 604 405 608 405 612 405 617 403 622 401 629 401 636 400 638 401 647 403 647 407 653 411 655 417 654 421 657 425 657 430 662 435 667 435 674 437 671 439 678 439 682 441 685 443 686 446 690 448 695 448 699 448 704 448 708 447 711 447 714 440 717 440 720 440 722 439 722 436 722 433 723 430 723 427 725 426 727 422 728 419 733 416 734 412 738 409 739 406 742 402 745 399 747 394 749 394 749 392 750 388 750 383 749 380 752 376 743 378 741 378 739 375 738 371 740 369 739 365 737 363 735 359 732 355 732 347 730 344 726 339 723 337 716 334 711 328 710 323 709 320 702 323 696 328 694 325 686 323 682 323 676 324 674 326 667 329 664 328 661 326 658 326 655 326 652 326 648 325 644 324 638 323 636 322 636 320 632 320 628 325 624 330 623 332 618 336 618 341 618 343 617 345 613 347 610 349 606 352 603 356 601 360 597 365 595 368 593 373 593 379 595 384 595 387 592 388 589 388 585 387[[बागमती अञ्चल]] poly 668 529 664 532 657 532 654 531 649 530 646 529 645 526 644 523 644 517 643 515 638 515 634 517 631 518 627 518 625 516 626 514 626 512 621 513 620 509 619 507 617 504 614 501 611 498 606 499 604 497 601 495 598 497 596 498 592 498 592 495 585 495 583 492 581 488 581 485 584 480 584 475 584 472 584 467 584 463 582 460 580 457 580 455 574 452 571 452 567 452 562 450 556 450 552 447 548 447 542 447 538 445 536 442 534 439 534 436 531 435 531 439 527 438 524 432 521 430 517 427 521 424 523 420 524 417 527 414 530 412 535 411 536 408 541 407 544 407 548 404 553 403 556 401 557 398 555 394 560 393 562 389 563 387 565 385 570 382 576 380 580 379 584 379 587 384 585 388 587 395 591 399 597 399 603 401 604 405 609 406 617 404 624 403 628 401 634 401 641 401 643 402 647 406 652 409 653 412 653 424 655 426 657 432 663 437 667 438 673 438 677 441 682 444 685 445 680 448 678 452 678 457 683 461 686 463 688 469 687 473 686 482 682 480 679 485 676 489 673 494 674 498 675 505 671 509 669 516 668 522[[नारायणी अञ्चल]] poly 763 551 760 550 758 550 754 548 751 544 748 544 743 543 738 543 736 544 734 546 732 547 730 549 728 553 726 554 722 554 720 550 714 550 712 549 709 544 709 539 709 537 709 531 710 527 709 522 707 521 704 521 699 517 695 516 691 516 686 521 684 522 678 525 673 525 670 529 669 525 668 520 668 517 670 512 674 507 675 504 676 498 676 493 677 489 680 486 684 482 685 477 687 473 687 469 687 464 687 462 686 459 682 457 680 456 677 453 678 449 682 447 684 447 686 447 689 447 693 448 696 448 700 448 704 449 707 449 710 447 710 445 712 443 714 442 720 439 723 437 724 433 724 431 723 428 724 425 726 421 729 418 732 415 736 412 738 408 741 406 743 402 743 400 743 398 745 395 748 394 750 393 749 389 749 385 750 382 755 377 759 374 759 370 759 368 757 368 756 365 755 362 755 360 755 358 756 356 755 353 752 349 755 345 758 345 762 343 765 342 765 344 765 351 765 355 766 359 767 364 770 364 773 364 778 365 782 369 783 372 789 372 793 372 798 375 803 377 803 373 803 369 806 366 807 370 809 375 814 379 813 383 813 388 814 393 815 397 815 400 811 403 809 406 806 412 802 413 797 414 792 419 790 421 789 425 784 429 780 431 777 435 775 439 773 443 773 447 774 463 768 463 771 463 780 466 785 471 787 469 789 474 786 476 785 480 784 485 786 488 787 491 787 495 784 497 780 497 779 501 778 503 775 504 773 507 770 507 765 505 763 505 763 510 763 514 763 517 763 524 766 532 769 535 770 538 766 539 763 546[[जनकपुर अञ्चल]] poly 763 550 766 543 767 540 769 536 768 532 766 529 764 527 763 524 763 518 763 514 763 511 763 508 766 507 769 506 771 506 774 506 776 506 779 503 783 501 786 499 788 499 790 495 789 490 787 487 786 485 786 483 783 481 785 480 788 479 789 476 790 472 788 470 787 468 784 466 781 464 776 463 773 464 770 464 770 459 772 458 773 454 774 450 774 447 775 441 778 439 781 435 783 429 786 427 788 426 791 422 794 417 797 416 803 414 806 412 809 409 811 405 814 402 814 399 815 395 815 392 815 389 815 385 813 381 813 377 812 374 811 370 809 367 806 364 808 360 809 354 812 347 813 344 817 344 820 346 816 350 821 353 824 350 826 350 830 354 832 356 834 360 836 361 842 361 844 361 847 362 847 365 849 367 851 368 855 368 858 369 861 370 863 372 861 377 861 381 861 384 861 388 863 392 864 398 865 402 863 405 862 410 860 421 859 428 859 430 856 432 854 436 852 440 852 444 854 448 857 451 859 454 859 457 855 459 854 463 855 466 855 469 854 474 854 479 856 482 857 485 860 490 861 494 860 499 860 501 860 504 860 507 863 508 867 509 870 509 874 508 879 508 884 508 884 512 884 514 884 518 883 520 879 523 874 527 871 528 868 530 865 533 864 535 864 538 863 541 861 546 860 549 859 553 860 556 859 558 857 561 853 565 850 566 846 568 844 568 842 572 838 573 835 573 833 573 830 576 828 574 824 571 819 570 813 566 811 565 808 564 805 561 799 558 791 557 787 553 780 552 778 549 773 550 771 553 769 553 767 553 766 551[[सगरमाथा अञ्चल]] poly 863 371 870 374 874 380 880 387 886 387 892 387 899 387 903 385 909 382 911 387 910 390 919 389 926 386 930 385 933 388 935 389 940 388 944 388 941 397 939 404 937 406 934 407 932 407 930 411 927 416 924 421 921 423 920 428 919 434 918 439 918 445 920 449 925 455 929 457 933 459 939 461 943 464 947 466 950 466 951 471 949 475 947 479 944 480 941 483 939 485 935 486 933 488 930 491 928 493 926 498 923 499 923 503 925 509 928 513 931 515 935 519 937 520 940 526 943 532 943 534 942 538 940 541 940 545 940 547 940 551 940 556 940 561 941 568 942 573 940 575 937 576 934 579 929 579 925 578 922 576 915 574 911 574 906 576 904 579 901 582 899 584 896 584 894 582 891 581 889 578 886 576 883 576 881 577 877 577 873 575 873 572 870 567 870 562 868 559 869 552 866 552 863 555 860 557 858 559 860 553 859 551 861 549 861 546 862 540 863 535 865 533 868 530 871 529 873 526 875 525 878 522 880 520 882 516 883 511 883 508 880 507 878 507 876 507 874 507 870 508 868 509 866 510 863 510 861 509 859 505 859 501 860 494 858 492 857 488 857 486 856 484 855 482 854 478 856 470 855 467 856 464 857 460 859 455 859 453 859 451 857 450 855 449 855 447 854 444 854 442 854 440 855 435 853 433 857 431 858 424 860 416 860 413 861 409 862 407 864 403 864 400 863 396 863 393 863 387 863 382 861 380 861 376 861 373[[कोशी अञ्चल]] poly 944 388 941 396 939 402 934 407 931 407 929 406 928 411 926 416 923 418 920 423 919 427 919 432 916 436 917 441 917 446 920 450 923 452 925 455 929 458 933 459 937 461 940 462 943 462 947 465 950 467 950 471 949 476 946 479 944 480 939 482 937 483 935 486 931 489 928 491 927 493 925 497 923 498 923 501 925 506 928 510 928 512 933 515 937 520 941 521 942 526 943 530 943 534 940 541 940 547 941 553 941 563 941 571 942 576 946 575 950 578 953 574 956 571 960 571 963 570 968 568 970 574 975 576 977 580 979 581 983 581 985 578 988 575 991 569 992 563 993 559 995 556 997 551 998 546 999 542 1000 538 1001 529 999 516 992 506 987 496 981 489 978 486 980 480 982 473 982 468 984 459 986 454 983 445 985 442 986 439 987 435 984 430 988 423 991 418 993 412 997 406 999 397 1001 392 1001 387 998 382 993 380 988 380 985 379 982 379 977 379 973 377 968 376 963 375 961 378 958 384 954 386 950 388[[मेची अञ्चल]] desc none </imagemap> {{clear}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{portal|नेपाल}} *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) *[[नेपालका जिल्लाहरू]] *[[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] (साविकको) [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजनहरू]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] {{नेपालका अञ्चलहरू}} {{नेपाल}} tu6shkmsu0rcae8i6wywr8ju7rcspc3 0 6393 1367925 1351945 2026-07-30T10:43:00Z Bishaldev100 28807 1367925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == == पर्यटन == ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] o5333eczly5abd5eeqofatonxsta7mm 1367926 1367925 2026-07-30T10:44:55Z Bishaldev100 28807 /* जनसाङ्ख्यिकी */ 1367926 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == == पर्यटन == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] 7waod5cyh7x76xazwnkc2skhi9tshso 1367927 1367926 2026-07-30T10:48:01Z Bishaldev100 28807 /* संस्कृति */ 1367927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == == पर्यटन == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] 9ld7hs75d8fki06ukxv3kcgo88366iq 1367928 1367927 2026-07-30T10:49:19Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1367928 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == [[देवीघाट]] [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] pnv8mhs2yem1iuxix2zddsstf34ey8s 1367929 1367928 2026-07-30T10:56:09Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1367929 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट]] [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको देवीघाट एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने त्रिशूली नदीमा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] j9iwvkuxzkmrgpmr05kyqcho1ocynia 1367930 1367929 2026-07-30T11:00:14Z Bishaldev100 28807 /* संस्कृति */ 1367930 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट]] [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको देवीघाट एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने त्रिशूली नदीमा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] pl7aqfuzq6fjpn5j828j48p0au4wgsj 1367931 1367930 2026-07-30T11:00:32Z Bishaldev100 28807 /* पर्यटन */ 1367931 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने त्रिशूली नदीमा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] 7tszc3vhkdwl8spf8ozng93h71v5qjk 1367932 1367931 2026-07-30T11:00:47Z Bishaldev100 28807 /* पर्यटन */ 1367932 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] bz6tkqcybt3brp2xmgh5qvglvnjdvjw 1367933 1367932 2026-07-30T11:05:12Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1367933 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] ohm92d5uvs2m89siojwm8d177718bki 1367934 1367933 2026-07-30T11:06:19Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1367934 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] bnmkfe7i2m1a0d4aoc5h5lcoip3f2bi 1367935 1367934 2026-07-30T11:12:23Z Bishaldev100 28807 /* चाडपर्वहरू */ 1367935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] ahjvq71ub0thiy13kvuswupsbul2okz 1367937 1367935 2026-07-30T11:19:52Z Bishaldev100 28807 /* शिक्षा */ 1367937 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] i1bd6wva2uitajmq7h1yq6zr1mxvrtv 1367938 1367937 2026-07-30T11:24:36Z Bishaldev100 28807 1367938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यस नगरपालिकाको प्रमुख बजार केन्द्रहरुमा विदुर, वट्टार, त्रिशुली, गगटे, हात्तिगौडा, ढुंगे, वेत्रावती, अक्करे, राईसिङ्ग, नुवाकोट दरबार क्षेत्र, [[देवीघाट]], वगुवा र कोलनी आदि रहेका छन् । ठोरी-गल्छी- विदुर हुँदै [[त्रिशूली करिडोर|त्रिशुली-मैलुङ-स्याफ्रुबेशी-रसुवागढी]] त्रिदेशीय सडक मार्गले भारत, नेपाल र चिनको केरुङसम्मको पहुँचलाई स्थापित गराएको छ भने सिन्धुपाल्चोक-चिसापानी-छहरे ढिकुरे हुँदै विदुर नगरपालिकादेखि धादिङसम्मको अर्को [[पुष्पलाल राजमार्ग|पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग]]ले छिमेकी जिल्लासँग स्थलमार्ग मार्फतको पहुँचलाई सुविधाजनक बनाएको छ ।<ref>{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय {{!}} विदुर नगरपालिका |url=http://bidurmun.gov.np/node/3 |access-date=2026-07-30 |website=bidurmun.gov.np |language=ne}}</ref> == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] 27u7f9nma61atk0xn1u6za31nx8nfwp 1367947 1367938 2026-07-30T11:43:05Z Bishaldev100 28807 /* फोहोर व्यवस्थापन */ 1367947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यस नगरपालिकाको प्रमुख बजार केन्द्रहरुमा विदुर, वट्टार, त्रिशुली, गगटे, हात्तिगौडा, ढुंगे, वेत्रावती, अक्करे, राईसिङ्ग, नुवाकोट दरबार क्षेत्र, [[देवीघाट]], वगुवा र कोलनी आदि रहेका छन् । ठोरी-गल्छी- विदुर हुँदै [[त्रिशूली करिडोर|त्रिशुली-मैलुङ-स्याफ्रुबेशी-रसुवागढी]] त्रिदेशीय सडक मार्गले भारत, नेपाल र चिनको केरुङसम्मको पहुँचलाई स्थापित गराएको छ भने सिन्धुपाल्चोक-चिसापानी-छहरे ढिकुरे हुँदै विदुर नगरपालिकादेखि धादिङसम्मको अर्को [[पुष्पलाल राजमार्ग|पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग]]ले छिमेकी जिल्लासँग स्थलमार्ग मार्फतको पहुँचलाई सुविधाजनक बनाएको छ ।<ref>{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय {{!}} विदुर नगरपालिका |url=http://bidurmun.gov.np/node/3 |access-date=2026-07-30 |website=bidurmun.gov.np |language=ne}}</ref> == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === विदुरको वडा नं ६ मा डम्पिङ साइट छ । वडा नं २ मा अर्को डम्पिङ साइटको प्रस्ताव गरिएको छ । <ref>{{Cite journal |date=२०८१।०५।०७ |title=आ.व. ०८०।०८१ को वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |url=http://bidurmun.gov.np/sites/bidurmun.gov.np/files/documents/वार्षिक%20समिक्षा-%20२०८०-८१.pdf |journal=विदुर नगरपालिका |pages=44-48}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === === अन्य धर्म === === शिक्षा === नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि उत्कृष्ट गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] rn70b1qwy5qawlmbthb1zp5zhagbvhb 0 8540 1367858 1333221 2026-07-30T04:36:44Z Bishaldev100 28807 1367858 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = झलनाथ खनाल |image = Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg |caption = झलनाथ खनाल |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |president = [[रामवरण यादव]] |term_start = वि.सं. २०६७ माघ २३ |term_end = वि.सं. २०६८ भदौ ११ |predecessor = [[माधवकुमार नेपाल]] |successor = [[बाबुराम भट्टराई]] |birth_date =वि.सं. २००६ चैत ६ |birth_place = [[इलाम जिल्ला]], [[साँखेजुङ]] |death_date = |death_place = |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |}} '''झलनाथ खनाल''' (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्। == जीवनी == खनालको जन्म [[इलाम जिल्ला]]को [[साँखेजुङ]]को पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए।<ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref> रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्। == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम">नागरिक न्यूज डट कम</ref> वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए। === जेल तथा भूमिगत जीवन === शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">झलनाथ खनालको जीवनी, [[हिमालय टेलिभिजन]], २०६७ माघ २०</ref><ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> राजनीतिक संलग्नताको अभियोगमा पक्राउ भई खनाल जेल परेका थिए। उनी वि. सं. २०३० सालमा तीन सार्वजनिक सुरक्षा ऐन अन्तर्गत चौध महिना जेल परे भनें [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]को राज्याभिषेकको समयमा पनि ६ महिना जेल परेका थिए। जेलबाट छुटेपछि पूर्णकालिन भूमिगत भएका खनाल वि. सं. २०३३ सालमा [[झापा जिल्ला|झापा]]मा पक्राउ परेका थिए। खनाल वि. सं. २०३६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछिको आम माफीमा झापा जेलबाट रिहा भएका थिए। पार्टीले [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] वहिष्कारको नीति लिएको हुनाले खनाल पुनः भूमिगत भएका थिए। झापा विद्रोहपछि उनी वि. सं. २०३१ सालमा गठित 'क्रान्तिकारीहरूको सङ्गठन' को ओर्डिनेसन कमिटिको संस्थापक सदस्य भएर काम गरेका थिए। वि. सं. २०३४ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)]]का सस्थापक सदस्य भएका खनाल चार वर्षपछि ६ वर्षका लागि महासचिव भएका थिए।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> वि. सं. २०३९ सालदेखि २०४६ सालसम्म नेकपा (माले)को महासचिव भएका खनालले वि. सं. २०३७ सालदेखि भूमिगत जीवन बिताएका थिए। उनी वि. सं. २०४६ सालको आन्दोलनको सफलतासँगै खुलामञ्चबाट जे.एन. खनालको नाममा सार्वजनिक भएका थिए। वि. सं. २०४६ सालमा सम्पन्न नेकपा (माले)को चौथो महाधिवेशनले [[मदन भण्डारी]]लाई नेतृत्वमा स्थापित गरेको थियो। वि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा उनी केन्द्रीय हाइ कमान्डमा मालेका प्रतिनिधिको रूपमा रहेका थिए। वि. सं. २०५९ मा तत्कालिन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि उनी केही समयको लागि पुनः भूमिगत भएका थिए। सोही समय उनी कार्यवाहक महासचिव भएर भूमिगत रूपमा पार्टी सञ्चालन गरेका थिए। खनालको राजनीतिक जीवनीका बारेमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] केन्द्रीय नेपाली विभागका भिष्मराज काफ्लेले स्नातकोत्तर तहको शोधपत्र गरेका छन्। === प्रधानमन्त्री === {{मुख्य लेख|झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्}} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-02-03 |title=एमाले नेता खनाल प्रधानमन्त्री पदमा निर्वाचित |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/02/110203_khanal_pm |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> <ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|date=1 December 2017}}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। २०६८ भदौ १२ मा, झलनाथ खनालले राष्ट्रपति डाक्टर रामवरण यादव समक्ष राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web |date=2011-08-14 |title=प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालद्वारा पदबाट राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/08/110813_pm_resigns |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> संविधानसभाको म्याद तीन महिना थप्ने बेला जेठ २८ गते मध्यराती भएको सहमतिमा प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएर राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माणको निम्ति मार्ग प्रसस्त गर्ने उल्लेख थियो। [[चित्र:Jhalanath_Sapath.jpg|अङ्गुठाकार|Oath-taking ceremony, 6 February 2011]] == पेशागत जीवन == खनालले [[विज्ञान|विज्ञान विषय]]मा स्नातकको अध्ययन पूरा गरेपछि वि. सं. २०२७/२८ सालतिर [[बागलुङ जिल्ला]]स्थित गलकोट माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सोही विद्यालयमा नेपाली राजनीतिज्ञ [[चित्रबहादुर केसी]] पनि पढाउने गरेका थिए। उनी इलामको भानुभक्त माध्यमिक विद्यालय मङ्गलबारेमा समेत अध्यापन गराएका थिए। शिक्षण पेशा छोडेपछि उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिक शास्त्र]] र [[इतिहास]] विषय लिएर [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका थिए। == महत्वपूर्ण जिम्मेवारी == जनआन्दोलनपछि गठित अन्तरिम सरकारमा खनाल [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]], [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] र [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्रीको जिम्मेवारी निर्वहन गरेका थिए। वि. सं. २०५३ सालको गठवन्धन सरकारमा खनाल [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री भएकाथिए। वि. सं. २०६४ चैतमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभा निर्वाचन]]मा पार्टीको लज्जास्पद पराजयपछि तत्कालीन महासचिव [[माधवकुमार नेपाल]]ले पद छाडेपछि उनी महासचिव भएका थिए। संविधान सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित एमालेका एक मात्र शीर्ष नेता खनाल संसदीय दलका नेता समेत भएका थिए। वि. सं. २०६५ साल फागुन [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको नेकपा एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट खनाल अध्यक्षमा निर्वार्चित भएका थिए। [[File:JN PM of Nepal.jpg|thumb|200px| प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछि झलनाथ खनाल]] == निर्वाचन इतिहास == वि. सं. २०४८ सालको [[आम निर्वाचन २०४८|आम निर्वाचन]]मा खनाल [[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वि. सं. २०५१ सालको मध्यवाधि निर्वाचनमा संसद सदस्यमा इलामबाट पुनः निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०५६ को निर्वाचनमा उनी पराजित भएपनि पहिलो तथा दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा उनी इलामबाटै निर्वाचित भएका थिए। उनी पहिलो [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा समेत विजयी भएका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]का उम्मेदवार भएर [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]बाट २१,८०२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]]सँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref> {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |'''[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९]]''' |वि.सं. २०७९ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |२१,८०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एस)]] |<ref name=":1" /> |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |३६,८०५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] | |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |पराजित |८,७९१ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":02">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,३४२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |वि.सं. २०६४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,६५५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |वि.सं. २०५६ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |१८,५०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive2">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५१]] |वि.सं. २०५१ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१४,३८३ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive22">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०४८]] |वि.सं. २०४८ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |२५,५४० |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite book |url=http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |title=आम निर्वाचन २०४८ नतिजा |publisher=नेपाल रिसर्च}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [http://www.jnkhanal.com.np झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823175335/http://www.jnkhanal.com.np/ |date=2019-08-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] [[श्रेणी:खस जाति]] cqq6zge5mxcid8me3pkb74k2afh7hjo 1367859 1367858 2026-07-30T04:38:10Z Bishaldev100 28807 /* प्रधानमन्त्री */ 1367859 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = झलनाथ खनाल |image = Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg |caption = झलनाथ खनाल |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |president = [[रामवरण यादव]] |term_start = वि.सं. २०६७ माघ २३ |term_end = वि.सं. २०६८ भदौ ११ |predecessor = [[माधवकुमार नेपाल]] |successor = [[बाबुराम भट्टराई]] |birth_date =वि.सं. २००६ चैत ६ |birth_place = [[इलाम जिल्ला]], [[साँखेजुङ]] |death_date = |death_place = |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |}} '''झलनाथ खनाल''' (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्। == जीवनी == खनालको जन्म [[इलाम जिल्ला]]को [[साँखेजुङ]]को पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए।<ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref> रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्। == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम">नागरिक न्यूज डट कम</ref> वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए। === जेल तथा भूमिगत जीवन === शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">झलनाथ खनालको जीवनी, [[हिमालय टेलिभिजन]], २०६७ माघ २०</ref><ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> राजनीतिक संलग्नताको अभियोगमा पक्राउ भई खनाल जेल परेका थिए। उनी वि. सं. २०३० सालमा तीन सार्वजनिक सुरक्षा ऐन अन्तर्गत चौध महिना जेल परे भनें [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]को राज्याभिषेकको समयमा पनि ६ महिना जेल परेका थिए। जेलबाट छुटेपछि पूर्णकालिन भूमिगत भएका खनाल वि. सं. २०३३ सालमा [[झापा जिल्ला|झापा]]मा पक्राउ परेका थिए। खनाल वि. सं. २०३६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछिको आम माफीमा झापा जेलबाट रिहा भएका थिए। पार्टीले [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] वहिष्कारको नीति लिएको हुनाले खनाल पुनः भूमिगत भएका थिए। झापा विद्रोहपछि उनी वि. सं. २०३१ सालमा गठित 'क्रान्तिकारीहरूको सङ्गठन' को ओर्डिनेसन कमिटिको संस्थापक सदस्य भएर काम गरेका थिए। वि. सं. २०३४ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)]]का सस्थापक सदस्य भएका खनाल चार वर्षपछि ६ वर्षका लागि महासचिव भएका थिए।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> वि. सं. २०३९ सालदेखि २०४६ सालसम्म नेकपा (माले)को महासचिव भएका खनालले वि. सं. २०३७ सालदेखि भूमिगत जीवन बिताएका थिए। उनी वि. सं. २०४६ सालको आन्दोलनको सफलतासँगै खुलामञ्चबाट जे.एन. खनालको नाममा सार्वजनिक भएका थिए। वि. सं. २०४६ सालमा सम्पन्न नेकपा (माले)को चौथो महाधिवेशनले [[मदन भण्डारी]]लाई नेतृत्वमा स्थापित गरेको थियो। वि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा उनी केन्द्रीय हाइ कमान्डमा मालेका प्रतिनिधिको रूपमा रहेका थिए। वि. सं. २०५९ मा तत्कालिन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि उनी केही समयको लागि पुनः भूमिगत भएका थिए। सोही समय उनी कार्यवाहक महासचिव भएर भूमिगत रूपमा पार्टी सञ्चालन गरेका थिए। खनालको राजनीतिक जीवनीका बारेमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] केन्द्रीय नेपाली विभागका भिष्मराज काफ्लेले स्नातकोत्तर तहको शोधपत्र गरेका छन्। === प्रधानमन्त्री === [[चित्र:Jhalanath_Sapath.jpg|अङ्गुठाकार|सपथ ग्रहण समारोह ]] {{मुख्य लेख|झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्}} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-02-03 |title=एमाले नेता खनाल प्रधानमन्त्री पदमा निर्वाचित |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/02/110203_khanal_pm |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> <ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|date=1 December 2017}}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। २०६८ भदौ १२ मा, झलनाथ खनालले राष्ट्रपति डाक्टर रामवरण यादव समक्ष राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web |date=2011-08-14 |title=प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालद्वारा पदबाट राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/08/110813_pm_resigns |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> संविधानसभाको म्याद तीन महिना थप्ने बेला जेठ २८ गते मध्यराती भएको सहमतिमा प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएर राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माणको निम्ति मार्ग प्रसस्त गर्ने उल्लेख थियो। == पेशागत जीवन == खनालले [[विज्ञान|विज्ञान विषय]]मा स्नातकको अध्ययन पूरा गरेपछि वि. सं. २०२७/२८ सालतिर [[बागलुङ जिल्ला]]स्थित गलकोट माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सोही विद्यालयमा नेपाली राजनीतिज्ञ [[चित्रबहादुर केसी]] पनि पढाउने गरेका थिए। उनी इलामको भानुभक्त माध्यमिक विद्यालय मङ्गलबारेमा समेत अध्यापन गराएका थिए। शिक्षण पेशा छोडेपछि उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिक शास्त्र]] र [[इतिहास]] विषय लिएर [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका थिए। == महत्वपूर्ण जिम्मेवारी == जनआन्दोलनपछि गठित अन्तरिम सरकारमा खनाल [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]], [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] र [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्रीको जिम्मेवारी निर्वहन गरेका थिए। वि. सं. २०५३ सालको गठवन्धन सरकारमा खनाल [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री भएकाथिए। वि. सं. २०६४ चैतमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभा निर्वाचन]]मा पार्टीको लज्जास्पद पराजयपछि तत्कालीन महासचिव [[माधवकुमार नेपाल]]ले पद छाडेपछि उनी महासचिव भएका थिए। संविधान सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित एमालेका एक मात्र शीर्ष नेता खनाल संसदीय दलका नेता समेत भएका थिए। वि. सं. २०६५ साल फागुन [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको नेकपा एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट खनाल अध्यक्षमा निर्वार्चित भएका थिए। [[File:JN PM of Nepal.jpg|thumb|200px| प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछि झलनाथ खनाल]] == निर्वाचन इतिहास == वि. सं. २०४८ सालको [[आम निर्वाचन २०४८|आम निर्वाचन]]मा खनाल [[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वि. सं. २०५१ सालको मध्यवाधि निर्वाचनमा संसद सदस्यमा इलामबाट पुनः निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०५६ को निर्वाचनमा उनी पराजित भएपनि पहिलो तथा दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा उनी इलामबाटै निर्वाचित भएका थिए। उनी पहिलो [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा समेत विजयी भएका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]का उम्मेदवार भएर [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]बाट २१,८०२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]]सँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref> {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |'''[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९]]''' |वि.सं. २०७९ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |२१,८०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एस)]] |<ref name=":1" /> |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |३६,८०५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] | |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |पराजित |८,७९१ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":02">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,३४२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |वि.सं. २०६४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,६५५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |वि.सं. २०५६ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |१८,५०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive2">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५१]] |वि.सं. २०५१ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१४,३८३ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive22">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०४८]] |वि.सं. २०४८ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |२५,५४० |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite book |url=http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |title=आम निर्वाचन २०४८ नतिजा |publisher=नेपाल रिसर्च}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [http://www.jnkhanal.com.np झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823175335/http://www.jnkhanal.com.np/ |date=2019-08-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] [[श्रेणी:खस जाति]] kicb9ys8ykn023nduie8cazlvdu8iad 1367860 1367859 2026-07-30T04:38:49Z Bishaldev100 28807 /* प्रधानमन्त्री */ 1367860 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = झलनाथ खनाल |image = Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg |caption = झलनाथ खनाल |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |president = [[रामवरण यादव]] |term_start = वि.सं. २०६७ माघ २३ |term_end = वि.सं. २०६८ भदौ ११ |predecessor = [[माधवकुमार नेपाल]] |successor = [[बाबुराम भट्टराई]] |birth_date =वि.सं. २००६ चैत ६ |birth_place = [[इलाम जिल्ला]], [[साँखेजुङ]] |death_date = |death_place = |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |}} '''झलनाथ खनाल''' (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्। == जीवनी == खनालको जन्म [[इलाम जिल्ला]]को [[साँखेजुङ]]को पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए।<ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref> रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्। == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम">नागरिक न्यूज डट कम</ref> वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए। === जेल तथा भूमिगत जीवन === शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">झलनाथ खनालको जीवनी, [[हिमालय टेलिभिजन]], २०६७ माघ २०</ref><ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> राजनीतिक संलग्नताको अभियोगमा पक्राउ भई खनाल जेल परेका थिए। उनी वि. सं. २०३० सालमा तीन सार्वजनिक सुरक्षा ऐन अन्तर्गत चौध महिना जेल परे भनें [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]को राज्याभिषेकको समयमा पनि ६ महिना जेल परेका थिए। जेलबाट छुटेपछि पूर्णकालिन भूमिगत भएका खनाल वि. सं. २०३३ सालमा [[झापा जिल्ला|झापा]]मा पक्राउ परेका थिए। खनाल वि. सं. २०३६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछिको आम माफीमा झापा जेलबाट रिहा भएका थिए। पार्टीले [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] वहिष्कारको नीति लिएको हुनाले खनाल पुनः भूमिगत भएका थिए। झापा विद्रोहपछि उनी वि. सं. २०३१ सालमा गठित 'क्रान्तिकारीहरूको सङ्गठन' को ओर्डिनेसन कमिटिको संस्थापक सदस्य भएर काम गरेका थिए। वि. सं. २०३४ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)]]का सस्थापक सदस्य भएका खनाल चार वर्षपछि ६ वर्षका लागि महासचिव भएका थिए।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> वि. सं. २०३९ सालदेखि २०४६ सालसम्म नेकपा (माले)को महासचिव भएका खनालले वि. सं. २०३७ सालदेखि भूमिगत जीवन बिताएका थिए। उनी वि. सं. २०४६ सालको आन्दोलनको सफलतासँगै खुलामञ्चबाट जे.एन. खनालको नाममा सार्वजनिक भएका थिए। वि. सं. २०४६ सालमा सम्पन्न नेकपा (माले)को चौथो महाधिवेशनले [[मदन भण्डारी]]लाई नेतृत्वमा स्थापित गरेको थियो। वि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा उनी केन्द्रीय हाइ कमान्डमा मालेका प्रतिनिधिको रूपमा रहेका थिए। वि. सं. २०५९ मा तत्कालिन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि उनी केही समयको लागि पुनः भूमिगत भएका थिए। सोही समय उनी कार्यवाहक महासचिव भएर भूमिगत रूपमा पार्टी सञ्चालन गरेका थिए। खनालको राजनीतिक जीवनीका बारेमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] केन्द्रीय नेपाली विभागका भिष्मराज काफ्लेले स्नातकोत्तर तहको शोधपत्र गरेका छन्। === प्रधानमन्त्री === [[चित्र:Jhalanath_Sapath.jpg|अङ्गुठाकार|[[सपथ|सपथ ग्रहण]] समारोह ]] {{मुख्य लेख|झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्}} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-02-03 |title=एमाले नेता खनाल प्रधानमन्त्री पदमा निर्वाचित |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/02/110203_khanal_pm |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> <ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|date=1 December 2017}}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। २०६८ भदौ १२ मा, झलनाथ खनालले राष्ट्रपति डाक्टर रामवरण यादव समक्ष राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web |date=2011-08-14 |title=प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालद्वारा पदबाट राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/08/110813_pm_resigns |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> संविधानसभाको म्याद तीन महिना थप्ने बेला जेठ २८ गते मध्यराती भएको सहमतिमा प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएर राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माणको निम्ति मार्ग प्रसस्त गर्ने उल्लेख थियो। == पेशागत जीवन == खनालले [[विज्ञान|विज्ञान विषय]]मा स्नातकको अध्ययन पूरा गरेपछि वि. सं. २०२७/२८ सालतिर [[बागलुङ जिल्ला]]स्थित गलकोट माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सोही विद्यालयमा नेपाली राजनीतिज्ञ [[चित्रबहादुर केसी]] पनि पढाउने गरेका थिए। उनी इलामको भानुभक्त माध्यमिक विद्यालय मङ्गलबारेमा समेत अध्यापन गराएका थिए। शिक्षण पेशा छोडेपछि उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिक शास्त्र]] र [[इतिहास]] विषय लिएर [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका थिए। == महत्वपूर्ण जिम्मेवारी == जनआन्दोलनपछि गठित अन्तरिम सरकारमा खनाल [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]], [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] र [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्रीको जिम्मेवारी निर्वहन गरेका थिए। वि. सं. २०५३ सालको गठवन्धन सरकारमा खनाल [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री भएकाथिए। वि. सं. २०६४ चैतमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभा निर्वाचन]]मा पार्टीको लज्जास्पद पराजयपछि तत्कालीन महासचिव [[माधवकुमार नेपाल]]ले पद छाडेपछि उनी महासचिव भएका थिए। संविधान सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित एमालेका एक मात्र शीर्ष नेता खनाल संसदीय दलका नेता समेत भएका थिए। वि. सं. २०६५ साल फागुन [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको नेकपा एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट खनाल अध्यक्षमा निर्वार्चित भएका थिए। [[File:JN PM of Nepal.jpg|thumb|200px| प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछि झलनाथ खनाल]] == निर्वाचन इतिहास == वि. सं. २०४८ सालको [[आम निर्वाचन २०४८|आम निर्वाचन]]मा खनाल [[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वि. सं. २०५१ सालको मध्यवाधि निर्वाचनमा संसद सदस्यमा इलामबाट पुनः निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०५६ को निर्वाचनमा उनी पराजित भएपनि पहिलो तथा दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा उनी इलामबाटै निर्वाचित भएका थिए। उनी पहिलो [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा समेत विजयी भएका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]का उम्मेदवार भएर [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]बाट २१,८०२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]]सँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref> {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |'''[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९]]''' |वि.सं. २०७९ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |२१,८०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एस)]] |<ref name=":1" /> |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |३६,८०५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] | |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |पराजित |८,७९१ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":02">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,३४२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |वि.सं. २०६४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,६५५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |वि.सं. २०५६ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |१८,५०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive2">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५१]] |वि.सं. २०५१ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१४,३८३ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive22">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०४८]] |वि.सं. २०४८ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |२५,५४० |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite book |url=http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |title=आम निर्वाचन २०४८ नतिजा |publisher=नेपाल रिसर्च}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [http://www.jnkhanal.com.np झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823175335/http://www.jnkhanal.com.np/ |date=2019-08-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] [[श्रेणी:खस जाति]] fnx1abq5wmu06w7f7ovizyitws7qbkt 1367861 1367860 2026-07-30T04:39:22Z Bishaldev100 28807 /* प्रधानमन्त्री */ 1367861 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = झलनाथ खनाल |image = Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg |caption = झलनाथ खनाल |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |president = [[रामवरण यादव]] |term_start = वि.सं. २०६७ माघ २३ |term_end = वि.सं. २०६८ भदौ ११ |predecessor = [[माधवकुमार नेपाल]] |successor = [[बाबुराम भट्टराई]] |birth_date =वि.सं. २००६ चैत ६ |birth_place = [[इलाम जिल्ला]], [[साँखेजुङ]] |death_date = |death_place = |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |}} '''झलनाथ खनाल''' (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्। == जीवनी == खनालको जन्म [[इलाम जिल्ला]]को [[साँखेजुङ]]को पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए।<ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref> रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्। == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम">नागरिक न्यूज डट कम</ref> वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए। === जेल तथा भूमिगत जीवन === शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">झलनाथ खनालको जीवनी, [[हिमालय टेलिभिजन]], २०६७ माघ २०</ref><ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> राजनीतिक संलग्नताको अभियोगमा पक्राउ भई खनाल जेल परेका थिए। उनी वि. सं. २०३० सालमा तीन सार्वजनिक सुरक्षा ऐन अन्तर्गत चौध महिना जेल परे भनें [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]को राज्याभिषेकको समयमा पनि ६ महिना जेल परेका थिए। जेलबाट छुटेपछि पूर्णकालिन भूमिगत भएका खनाल वि. सं. २०३३ सालमा [[झापा जिल्ला|झापा]]मा पक्राउ परेका थिए। खनाल वि. सं. २०३६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछिको आम माफीमा झापा जेलबाट रिहा भएका थिए। पार्टीले [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] वहिष्कारको नीति लिएको हुनाले खनाल पुनः भूमिगत भएका थिए। झापा विद्रोहपछि उनी वि. सं. २०३१ सालमा गठित 'क्रान्तिकारीहरूको सङ्गठन' को ओर्डिनेसन कमिटिको संस्थापक सदस्य भएर काम गरेका थिए। वि. सं. २०३४ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)]]का सस्थापक सदस्य भएका खनाल चार वर्षपछि ६ वर्षका लागि महासचिव भएका थिए।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> वि. सं. २०३९ सालदेखि २०४६ सालसम्म नेकपा (माले)को महासचिव भएका खनालले वि. सं. २०३७ सालदेखि भूमिगत जीवन बिताएका थिए। उनी वि. सं. २०४६ सालको आन्दोलनको सफलतासँगै खुलामञ्चबाट जे.एन. खनालको नाममा सार्वजनिक भएका थिए। वि. सं. २०४६ सालमा सम्पन्न नेकपा (माले)को चौथो महाधिवेशनले [[मदन भण्डारी]]लाई नेतृत्वमा स्थापित गरेको थियो। वि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा उनी केन्द्रीय हाइ कमान्डमा मालेका प्रतिनिधिको रूपमा रहेका थिए। वि. सं. २०५९ मा तत्कालिन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि उनी केही समयको लागि पुनः भूमिगत भएका थिए। सोही समय उनी कार्यवाहक महासचिव भएर भूमिगत रूपमा पार्टी सञ्चालन गरेका थिए। खनालको राजनीतिक जीवनीका बारेमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] केन्द्रीय नेपाली विभागका भिष्मराज काफ्लेले स्नातकोत्तर तहको शोधपत्र गरेका छन्। === प्रधानमन्त्री === [[चित्र:Jhalanath_Sapath.jpg|अङ्गुठाकार|[[पदको शपथ|सपथ ग्रहण]] समारोह ]] {{मुख्य लेख|झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्}} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-02-03 |title=एमाले नेता खनाल प्रधानमन्त्री पदमा निर्वाचित |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/02/110203_khanal_pm |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> <ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|date=1 December 2017}}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। २०६८ भदौ १२ मा, झलनाथ खनालले राष्ट्रपति डाक्टर रामवरण यादव समक्ष राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web |date=2011-08-14 |title=प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालद्वारा पदबाट राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/08/110813_pm_resigns |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> संविधानसभाको म्याद तीन महिना थप्ने बेला जेठ २८ गते मध्यराती भएको सहमतिमा प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएर राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माणको निम्ति मार्ग प्रसस्त गर्ने उल्लेख थियो। == पेशागत जीवन == खनालले [[विज्ञान|विज्ञान विषय]]मा स्नातकको अध्ययन पूरा गरेपछि वि. सं. २०२७/२८ सालतिर [[बागलुङ जिल्ला]]स्थित गलकोट माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सोही विद्यालयमा नेपाली राजनीतिज्ञ [[चित्रबहादुर केसी]] पनि पढाउने गरेका थिए। उनी इलामको भानुभक्त माध्यमिक विद्यालय मङ्गलबारेमा समेत अध्यापन गराएका थिए। शिक्षण पेशा छोडेपछि उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिक शास्त्र]] र [[इतिहास]] विषय लिएर [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका थिए। == महत्वपूर्ण जिम्मेवारी == जनआन्दोलनपछि गठित अन्तरिम सरकारमा खनाल [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]], [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] र [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्रीको जिम्मेवारी निर्वहन गरेका थिए। वि. सं. २०५३ सालको गठवन्धन सरकारमा खनाल [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री भएकाथिए। वि. सं. २०६४ चैतमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभा निर्वाचन]]मा पार्टीको लज्जास्पद पराजयपछि तत्कालीन महासचिव [[माधवकुमार नेपाल]]ले पद छाडेपछि उनी महासचिव भएका थिए। संविधान सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित एमालेका एक मात्र शीर्ष नेता खनाल संसदीय दलका नेता समेत भएका थिए। वि. सं. २०६५ साल फागुन [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको नेकपा एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट खनाल अध्यक्षमा निर्वार्चित भएका थिए। [[File:JN PM of Nepal.jpg|thumb|200px| प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछि झलनाथ खनाल]] == निर्वाचन इतिहास == वि. सं. २०४८ सालको [[आम निर्वाचन २०४८|आम निर्वाचन]]मा खनाल [[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वि. सं. २०५१ सालको मध्यवाधि निर्वाचनमा संसद सदस्यमा इलामबाट पुनः निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०५६ को निर्वाचनमा उनी पराजित भएपनि पहिलो तथा दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा उनी इलामबाटै निर्वाचित भएका थिए। उनी पहिलो [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा समेत विजयी भएका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]का उम्मेदवार भएर [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]बाट २१,८०२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]]सँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref> {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |'''[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९]]''' |वि.सं. २०७९ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |२१,८०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एस)]] |<ref name=":1" /> |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |३६,८०५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] | |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |पराजित |८,७९१ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":02">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,३४२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |वि.सं. २०६४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,६५५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |वि.सं. २०५६ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |१८,५०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive2">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५१]] |वि.सं. २०५१ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१४,३८३ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive22">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०४८]] |वि.सं. २०४८ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |२५,५४० |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite book |url=http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |title=आम निर्वाचन २०४८ नतिजा |publisher=नेपाल रिसर्च}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [http://www.jnkhanal.com.np झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823175335/http://www.jnkhanal.com.np/ |date=2019-08-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] [[श्रेणी:खस जाति]] hwnkt9s24v6xdaup7au1u5rr5p0wxon 1367862 1367861 2026-07-30T04:40:54Z Bishaldev100 28807 /* महत्वपूर्ण जिम्मेवारी */ 1367862 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = झलनाथ खनाल |image = Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg |caption = झलनाथ खनाल |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |president = [[रामवरण यादव]] |term_start = वि.सं. २०६७ माघ २३ |term_end = वि.सं. २०६८ भदौ ११ |predecessor = [[माधवकुमार नेपाल]] |successor = [[बाबुराम भट्टराई]] |birth_date =वि.सं. २००६ चैत ६ |birth_place = [[इलाम जिल्ला]], [[साँखेजुङ]] |death_date = |death_place = |party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |}} '''झलनाथ खनाल''' (जन्म: वि. सं. २००६ चैत ६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी वि. सं. २०६७ माघ २३ देखि वि. सं. २०६८ भदौ ११ सम्म नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३५औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का पूर्व अध्यक्ष तथा संविधान सभामा नेकपा (एमाले)का संसदीय दलका नेता रहेका थिए। नेकपा (एमाले) टुक्रिएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]का वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन्। == जीवनी == खनालको जन्म [[इलाम जिल्ला]]को [[साँखेजुङ]]को पण्डित गाउँमा वि. सं. २००६ साल चैत ६ गते भएको हो। पिता पुङ्कनाथ र माता मधुमाता खनालका १३ सन्तान मध्ये सातौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका खनाललाई बाल्यकालमा घर परिवारले 'जन्तरे' भनेर बोलाउने गरेका थिए।<ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref> रवी लक्ष्मी चित्रकारसँग अन्तर जातीय विवाह गरेको खनालको एक छोरा छन्। == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === खनाल १५ वर्षकै किशोर अवस्थामा राजनीतिमा आवद्ध भएका थिए। मेची विद्यार्थी सङ्गठनको अध्यक्षबाट उनको राजनीतिक यात्रा सुरु भएको थियो।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम">नागरिक न्यूज डट कम</ref> वि. सं. २०२३ सालमा उनी मेची विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष बन्न सफल भएका थिए। वि. सं. २०२५ सालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता प्राप्त गरेपछि उनी सक्रिय राजनीति थालेका थिए। === जेल तथा भूमिगत जीवन === शिक्षण पेशामा रहेकै अवस्थामा राजद्रोहका आरोपमा केही महिना जेलपछि उनीलाई धौलागिरी अञ्चलाधीशले निलम्बन गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">झलनाथ खनालको जीवनी, [[हिमालय टेलिभिजन]], २०६७ माघ २०</ref><ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> राजनीतिक संलग्नताको अभियोगमा पक्राउ भई खनाल जेल परेका थिए। उनी वि. सं. २०३० सालमा तीन सार्वजनिक सुरक्षा ऐन अन्तर्गत चौध महिना जेल परे भनें [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]को राज्याभिषेकको समयमा पनि ६ महिना जेल परेका थिए। जेलबाट छुटेपछि पूर्णकालिन भूमिगत भएका खनाल वि. सं. २०३३ सालमा [[झापा जिल्ला|झापा]]मा पक्राउ परेका थिए। खनाल वि. सं. २०३६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछिको आम माफीमा झापा जेलबाट रिहा भएका थिए। पार्टीले [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] वहिष्कारको नीति लिएको हुनाले खनाल पुनः भूमिगत भएका थिए। झापा विद्रोहपछि उनी वि. सं. २०३१ सालमा गठित 'क्रान्तिकारीहरूको सङ्गठन' को ओर्डिनेसन कमिटिको संस्थापक सदस्य भएर काम गरेका थिए। वि. सं. २०३४ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माले)]]का सस्थापक सदस्य भएका खनाल चार वर्षपछि ६ वर्षका लागि महासचिव भएका थिए।<ref name="नागरिक न्यूज डट कम" /> वि. सं. २०३९ सालदेखि २०४६ सालसम्म नेकपा (माले)को महासचिव भएका खनालले वि. सं. २०३७ सालदेखि भूमिगत जीवन बिताएका थिए। उनी वि. सं. २०४६ सालको आन्दोलनको सफलतासँगै खुलामञ्चबाट जे.एन. खनालको नाममा सार्वजनिक भएका थिए। वि. सं. २०४६ सालमा सम्पन्न नेकपा (माले)को चौथो महाधिवेशनले [[मदन भण्डारी]]लाई नेतृत्वमा स्थापित गरेको थियो। वि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा उनी केन्द्रीय हाइ कमान्डमा मालेका प्रतिनिधिको रूपमा रहेका थिए। वि. सं. २०५९ मा तत्कालिन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि उनी केही समयको लागि पुनः भूमिगत भएका थिए। सोही समय उनी कार्यवाहक महासचिव भएर भूमिगत रूपमा पार्टी सञ्चालन गरेका थिए। खनालको राजनीतिक जीवनीका बारेमा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] केन्द्रीय नेपाली विभागका भिष्मराज काफ्लेले स्नातकोत्तर तहको शोधपत्र गरेका छन्। === प्रधानमन्त्री === [[चित्र:Jhalanath_Sapath.jpg|अङ्गुठाकार|[[पदको शपथ|सपथ ग्रहण]] समारोह ]] {{मुख्य लेख|झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्}} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-02-03 |title=एमाले नेता खनाल प्रधानमन्त्री पदमा निर्वाचित |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/02/110203_khanal_pm |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> <ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|date=1 December 2017}}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। २०६८ भदौ १२ मा, झलनाथ खनालले राष्ट्रपति डाक्टर रामवरण यादव समक्ष राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web |date=2011-08-14 |title=प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालद्वारा पदबाट राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2011/08/110813_pm_resigns |access-date=2026-07-30 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> संविधानसभाको म्याद तीन महिना थप्ने बेला जेठ २८ गते मध्यराती भएको सहमतिमा प्रधानमन्त्रीले राजीनामा दिएर राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माणको निम्ति मार्ग प्रसस्त गर्ने उल्लेख थियो। == पेशागत जीवन == खनालले [[विज्ञान|विज्ञान विषय]]मा स्नातकको अध्ययन पूरा गरेपछि वि. सं. २०२७/२८ सालतिर [[बागलुङ जिल्ला]]स्थित गलकोट माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सोही विद्यालयमा नेपाली राजनीतिज्ञ [[चित्रबहादुर केसी]] पनि पढाउने गरेका थिए। उनी इलामको भानुभक्त माध्यमिक विद्यालय मङ्गलबारेमा समेत अध्यापन गराएका थिए। शिक्षण पेशा छोडेपछि उनले [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिक शास्त्र]] र [[इतिहास]] विषय लिएर [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका थिए। == महत्वपूर्ण जिम्मेवारी == जनआन्दोलनपछि गठित अन्तरिम सरकारमा खनाल [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]], [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] र [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्रीको जिम्मेवारी निर्वहन गरेका थिए। वि. सं. २०५३ सालको गठवन्धन सरकारमा खनाल [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री भएकाथिए। वि. सं. २०६४ चैतमा भएको [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभा निर्वाचन]]मा पार्टीको पराजयपछि तत्कालीन महासचिव [[माधवकुमार नेपाल]]ले पद छाडेपछि उनी महासचिव भएका थिए। संविधान सभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष निर्वाचित एमालेका एक मात्र शीर्ष नेता खनाल संसदीय दलका नेता समेत भएका थिए। वि. सं. २०६५ साल फागुन [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको नेकपा एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट खनाल अध्यक्षमा निर्वार्चित भएका थिए। [[File:JN PM of Nepal.jpg|thumb|200px| प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछि झलनाथ खनाल]] == निर्वाचन इतिहास == वि. सं. २०४८ सालको [[आम निर्वाचन २०४८|आम निर्वाचन]]मा खनाल [[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए। वि. सं. २०५१ सालको मध्यवाधि निर्वाचनमा संसद सदस्यमा इलामबाट पुनः निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०५६ को निर्वाचनमा उनी पराजित भएपनि पहिलो तथा दोस्रो संविधान सभा निर्वाचनमा उनी इलामबाटै निर्वाचित भएका थिए। उनी पहिलो [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा समेत विजयी भएका थिए। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]]का उम्मेदवार भएर [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]बाट २१,८०२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]]सँग २,५०२ मतान्तरले पराजित भएका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref> {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |'''[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९]]''' |वि.सं. २०७९ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |२१,८०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एस)]] |<ref name=":1" /> |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |३६,८०५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] | |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |पराजित |८,७९१ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":02">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] |वि.सं. २०७० |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,३४२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |वि.सं. २०६४ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१७,६५५ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |वि.सं. २०५६ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |पराजित |१८,५०२ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive2">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|access-date=2020-11-15}}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०५१]] |वि.सं. २०५१ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |१४,३८३ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref name="archive22">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24|access-date=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref> |- |[[आम निर्वाचन २०४८]] |वि.सं. २०४८ |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |विजयी |२५,५४० |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] |<ref>{{Cite book |url=http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |title=आम निर्वाचन २०४८ नतिजा |publisher=नेपाल रिसर्च}}</ref> |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [http://www.jnkhanal.com.np झलनाथ खनालको ब्यक्तिगत वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823175335/http://www.jnkhanal.com.np/ |date=2019-08-23 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] [[श्रेणी:खस जाति]] 4shp4ic1f5zkqvpymdiri5cf5lbh4nl 0 8890 1367841 1321605 2026-07-29T22:40:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalDailekhDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = दैलेख जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Karnali Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[दैलेख जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ३३.८९<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3213 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|29.085|81.53|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[भेरी अञ्चल]], [[दैलेख जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ३२१३ रहेको थियो जसमध्ये १५८४ पुरुष र १६२९ महिला रहेका थिए भने यहाँ ५४४ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2019/07/pulationandhousing-census-2011.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref> यो हाल [[आठबीस नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो आठबीस नगरपालिकाको वडा नम्बर ५ हो। विक्रम संवत २००७ अघाडी यो गाविसमा चारवटा मौजा थिए अथवा यो गाविसलाई चार भागमा विभाजन गरिएको थियो भने विक्रम सम्वत् २०१८ सालको आधुनिक नेपालको ढाँचा बने पछि सिंहासैन गाविसमा गाभिएको थियो । पछि गएर विक्रम सम्वत २०३८ सालमा पिपलकोटका केही बुद्धीजिवी व्याक्तीहरूको अथाह प्रयासपछी यो गाविस सिंहासैन गा.वि.स.बाट अलग भएको थियो । [[कर्णाली नदी]]को काखमा अवस्थित यो गा.वि.स.को अक्षांश र देशांतर २९.९ उत्तर देखी ८१.५४ पूर्व सम्म रहेको छ । <ref name="geoloc">http://www.fallingrain.com/world/NP/0/Pipalkot.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229090152/http://www.fallingrain.com/world/NP/0/Pipalkot.html |date=2008-02-29 }} | title = Pipalkot | work = Falling Rain Genomics, Inc}}</ref>समुद्र सतह देखी यो गा.वि.स १५९१&nbsp;[[मिटर]] (५२१९&nbsp;फुट) उचाइँमा रहेको छ । ==इतिहास== पूर्वकालमा पिपलकोटको तोलिचाका भन्ने गाउँमा बाघे र भौंरे नाम गरेको दुई भाइहरू कोटे राजाको रूपमा राजा भएर राज्य गर्दथे । ति बाघे भौंरेले सिंहासैनका तत्कालिन कोटे राजालाई दुःख दिएकोले सिंहासैनका कोटे राजाले [[चामुण्डा, दैलेख|चामुण्डा]]को तिलुखानाबाट हंशे र कण्ठे नामका आपन्तलाई आफ्नो सहयोगको लागि बोलाएर ल्याएका थिए । ति हंशे र कण्ठेहरूले लडाइँ गरेर बाघे र भौंरेलाई मारी यो गाउँलाई सिंहासैनमा नै गाभेका थिए । बाघे भौंरेलाई मार्न हंशे कण्ठेलाई निकै मिहनेत गर्नु परेको थियो ।<ref>विभिन्न किंवदंतीहरू</ref> त्यसपछी यो गा.वि.स. लगायत यहाँको सबै क्षेत्रहरू [[दुल्लु नगरपालिका|दुल्लू राज्य]] को अधिनस्थ भएको थियो । दुल्लु राज्यको अधिनस्थ भएका बेला यो गाविस आठबीस दरामा पर्दथ्यो । त्यो बेला यो गा.वि.स.लाई तोलिचाखा मौजा, पातेमेला मौजा, चिउरी मौजा र गोर्खी मौजामा विभाजन गरिएको थियो । २०१७ साल पछि यो गा.वि.स.का सबै मौजाहरूलाई पुनः सिंहासैन गा.वि.स.मा गाभिएको थियो । त्यसपछी २०३८ सालमा सिँहासैन गा.पं.बाट पिपलकोट गाउँ पञ्चायत अलग भएको थियो । चिउरी डाँडामा रहेको पिपलको रुख र "कोट" भन्ने ठाउँको नामबाट लक्षिराम जैसी लगायतका केही बुद्वीजिवीहरूले यस गा.वि.स.को नाम पिपलकोट राखेका थिए। लक्षिराम जैसी यो गा.वि.स.का नागरीकहरूमा पहिला शिक्षक हुन्। उनी श्री दिप मा.बि.का तत्कालीन प्रधानाध्यापक थिए। यो गा.वि.स.स्थापना भएको सालबाट हाल सम्म जम्मा छ जना प्रधान पञ्च तथा गा.वि.स. अध्यक्षहरू बदलिएका छन्। यो गा.वि.स.का पहिला प्रधान पञ्च दत्त प्रसाद जैसी हुन्। यो गा.वि.स.लाई सिँहासैनबाट अलग गराउनमा दत्त प्रसाद जैसीको ठूलो योगदान रहेको थियो। सिँहासैन र पिपलकोट अलग नहुनु अघाडी पनि दत्त प्रसाद जैसी प्रधान पञ्च रहि सकेका थिए। हाल सम्म पिपलकोटमा पदाधीकारी भएका सबै व्याक्तीहरूको विवरण यस प्रकार रहेको छ:- *प्र.पं. दत्त प्रसाद जैसी (वि.सं २०३८-२०४३) *प्र.पं. खम्म बहादुर बस्नेत (वि.सं २०४३-२०४६) *गा.वि.स.अध्यक्ष महा जैसी (वि.सं. २०४९-२०५४) *गा.वि.स. अध्यक्ष धन ब. बस्नेत (वि.सं. २०५४-२०७४) *वार्ड अध्यक्ष कर्ण बहादुर आले (वि. सं. २०७४- २०७९) *वार्ड अध्यक्ष बजिर सिंह बि क (२०७९- वर्तमान) यो गा.वि.स.बाट आज सम्म गाउँ स्तर भन्दा माथिल्लो निकायको लागि २ जनाले उम्मेदवारी दिएका छन्। जसमा विक्रम सम्वत २०४३ को स्थानिय चुनावमा दत्त प्रसाद जैसीले जिल्ला पत्र्चायत सदस्यका लागि उम्मदवारी दर्ता गराएका थिए। यसैगरी विक्रम सम्वत २०७० को संविधान सभाको चुनावमा राम प्रसाद जैसीले [[अखण्ड नेपाल पार्टी]]का तर्फबाट दैलेख क्षेत्र नम्वर २ लागि प्रत्यक्ष तर्फको उम्मेदवारी दिएका थिए। अब यो गाविस लगायत आसपासका गाविसहरूलाई जोडेर दैलेख जिल्लाको [[आठबीस नगरपालिका|आठबिस]] नगरपालिका बनाइएको छ । ==भूगोल== कर्णाली नदीको काखमा अवस्थित यो गाविस समुद्र सतहबाट १५९१;[[मिटर]] (५२१९&nbsp;फुट) उचाइँमा रहेको छ । यो गाविसको भौगोलिक स्थिति भन्नु पर्दा यो एक विकट [[पहाड|पहाडी]] र नदी तटिए गा.वि.स. हो। यो गा.वि.स.को सिमाना दक्षिणमा [[विसल्ला|बाहाकोट]], पश्चिममा [[सिंहासैन]] र [[राकम कर्णाली]] , उत्तरमा [[कर्णाली नदी|कर्णाली]] नदी तथा [[अछाम जिल्ला|अछाम]] जिल्लाको [[कालेकाँडा]] गाविस, पूर्वमा [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] जिल्लाको [[मार्ता]] गा.वि.स. सँग जोडिएको छ। यो गा.वि.स.को माथी पट्टी किलाहान्ना, गोइचाखर्क, भलाने, मुग्राहाँ, भित्रीखोला, आदी लेखहरू पर्दछन् यहाँका लेखहरूमा [[सतुवा]], [[हातजरी]], [[पाँचऔंले]] जस्ता वनौषधीहरूका साथै [[रतुवा]], [[घोरल]], [[भालु]], [[बाघ]], [[थारल]], [[बँदेल]] जस्ता जंगली जनावर र [[कालिज]], [[पिउरा|प्याँउरा]] आदि जंगली चराहरू पाइन्छन्। यस गा.वि.स.को तल पट्टी कर्णाली नदी पर्दछ। यसको पूर्वमा बग्ने राँगोरहे खोला, बिचमा पर्ने [[खुनगाड खोला]] र पश्चिममा पर्ने ढोर खोला यहाँका मुख्य पानीका श्रोतहरू हुन्। यहाँ ठूला साना धेरै भिर पाखाहरू छन्।ति मध्य चुईके भिर, कोटे भिर, बान्ने भिर, भेरे पगार मुख्य हुन्। यहाँका भिरहरूमा जंगली मौरी (जसलाई [[भिरमौरी]] अथवा "भेरा" भनिन्छ) र [[शिलाजित|सिलाजित]] प्रसस्त मात्रामा पाइन्छ। ==जनसङ्ख्या== पिपलकोट गा.वि.स.मा [[जैसी]], [[ठकुरी]], [[मगर जाति|मगर]], [[बस्नेत]], [[बिष्ट]], [[थापा]], [[विश्वकर्मा जाति|कामी]], [[दमाई जाति|दमाई]], भण्डारा, पुरी आदी जातीहरूको बसोवास रहेको छ। यो गाविसको जनसङ्ख्या ३,९३१ रहेको छ। <ref>Village profile 2010</ref> यहाँ ६१९ वटा घरधुरीहरू छन्। ==गाउँ== पिपलकोट गा.वि.स.मा साना ठूला गाँउहरूत धेरै छन्। यो गा.वि.स.गाउँ नै गाउँहरू मिलेर बनेको छ।ति मध्य यो गा.वि.स.का मुख्य गाउँहरू यस प्रकार रहेका छन् :- {|class= "wikitable" !क्रम सङ्ख्या !!गाउँको नाम !!वडा नंवर |- |१ ||[[तोलीचाका]] ||१,२ |- |२ ||[[जामनेपानी]] ||६ |- |३ ||[[पातेमेला]] ||४ |- |४ ||[[किटु]] ||५ |- |५ ||[[छाम]] ||६ |- |६ ||[[चिउरी गाउँ|चिउरी]] ||७ |- |७ ||[[गोर्खी गाउँ|गोर्खि]] ||८ |- |८ ||[[लयपातल]] ||९ |- |९ ||[[सुँगरखाल]] ||१ |- |} ==संस्कृती== [[File:Hudka.jpg|300px|thumb|पिपलकोटमा हुड्के नाचको एक झलक]] पिपलकोट गा.वि.स.मा विभिन्न जात जातीहरूको बसोवास छ। यसैगरी यहाँका वासिन्दाहरूका आफ्नो-आफ्नो परम्परा र रिति रिवाज अनुसारका चाडपर्व, भेषभुषा, खानपान, रहनसहन छन्। यहाका वासिन्दाहरूमा कसैले [[मगर खाम भाषा|मगर खाम]] बोल्छन् भने धेरैजसोले [[नेपाली भाषा]]को प्रयोग गर्दछन्। यहाँका मानिसहरूले मनाउने मुख्य चाड पर्वहरू यस प्रकार रहेका छन्। *[[दसैँ|दशैं]] *[[तिहार]] *[[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]] *[[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] *[[होली]] *[[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] *[[चैते दसैँ|चैते दशैं]] *[[नागपञ्चमी]] *[[मालिका चतुर्दशी]] *[[तीज|तिज]] *[[सोह्र श्राद्ध]] [[चित्र:Maruni.jpg|300px|thumb|पिपलकोटको मारुनी नाँचको एक झलक]] माथी उल्लेखित चाडपर्वहरू बाहेक यहाँका वासिन्दाहरूले आफ्नो आफ्नो परम्परा अनुसारका चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन्। यहाँका उत्सवहरूमा [[देउडा गीत|देउडा नाच]], [[मारुनी नाच]], [[दोहरी गीत]], [[हुड्केली नाच]], न्याउले, नगरानाच, रत्यौली आदि सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको आयोजना गरिन्छन्। यहाँ विवाहा, ब्रतबन्ध, न्वारन आदी उत्सवहरूमा पनि माथी उल्लेखीत सांस्कृतीक कार्यक्रमहरूको आयोजना गर्ने प्रचलन रहेको छ। भेषभुषा रहन सहन खान पान पहिलेका दिनहरूमा फरक फरक भए फनि हाल आएर एक रुपता पाईएको छ। पहिलेका दिनहरूमा आफ्नो जात अनुसारको वृती गर्ने यहाँका वासिन्दाहरूको अब [[कृषि]], व्यापार र नोकरी मुख्य पेसा भएको छ। सधैं जसो मेलापात [[पानी घट्ट|घट्ट]], [[ढिकी]], [[जाँतो]], खेत खेताला गरेर दिन विताउने यहाँका मान्छेहरू अब आधुनिक युग तिर ढल्केको अनुभव गर्न सकिन्छ। २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको शाक्षरता ५५% रहेको छ। ==धार्मीक तथा पर्यटकीय स्थलहरू== [[चित्र:नैनेलस्थान.jpg|250px|thumb|पिपलकोटको गोर्खी स्थित नैनेल देउताको मन्दिर]] पिपलकोट गा.वि.स.को चिउरीमा रहेको वीर खम्बा र मुग्राहाँ(ढुङ्गे धारो)लाई यो गा.वि.स.कै पुरातात्वीक सम्पदाहरूको रूपमा लिइन्छन्। स्थानियवासीहरूमा भएको चेतनाको कमिले गर्दा यी संपदाहरू जिर्ण अवस्थामा रहेका छन्। यसैगरी मुग्राहाँको पातलमा रहेको ढुङ्गेधारो पनि यो ठाउँको पुरातात्वीक सम्पदा नै हो तर सम्पदाको सुरक्षा हुन नसकेको कारण हाल यो मुग्राहाँमा प्रयोग भएका ढुङ्गाहरू कसैले चोरेर लगी सकेको थाह हुन आएको छ। यती हुँदा हुँदै स्थानिय स्तरबाट कुनै पनि पहल नगरिएको कारण यी पुरात्विक सम्पदाहरूको सम्बन्धीत निकायमा कुनै पनि जानकारी भएको छैन। धार्मिक सम्पदाहरूमा यहाँको चलन अनुसार पूजा गरिने देवी देउताहरूका स्थान(मन्दिर) पर्दछन्। देवस्थानलाई स्थानिय भाषामा थान भन्ने गरिन्छ जसमा अजमारे माईस्थान, ढ्याकीढुङ्गा माईस्थान, डुप्केगरा माईस्थान, पैयाँसैनी नैनेलस्थान, गोर्खी नैनेलस्थानका साथै अन्य देवस्थानहरू पर्दछन्। यि देवस्थानहरूमा पुजा गरिने दिन छेमेकी जिल्ला कालिकोट, अछाम, सुर्खेत, बर्दिया, कैलाली आदी विभिन्न ठाउँका भक्तजनहरू भेला हुने गर्दछन्। ==प्राकृतिक सौन्दर्यता== [[चित्र:हिमालय दृश्य.jpg|300px|thumb|पिपलकोटबाट देखिने हिमालयको दृश्य]] भौगोलिक हिसाबले विकट देखिए पनि पिपलकोट गा.वि.स. प्राकृतिक छटाले भरिपुर्ण छ। वन सम्पदाको धनी रहेको यो गा.वि.मा वर्षै भरी जता ततै हरियाली नै हरियाली देखिन्छ। यहाँबाट उत्तर तिर देखिने हिमालयका चुचुराहरूमा घाम उदाउदा र अस्ताउदाको दृश्य अति नै मनमोहक लाग्दछ। [[असोज]] [[कात्तिक|कार्तिक]] र [[मङ्सिर|मंसिर]]मा खेतहरूमा लहलह झुलेका [[धान|धानका बालाहरू]]लाई हेर्दा कसैलाई ढोग गर्दै छन् जस्तो लाग्दछ। बोटभरी लटरम्म फलेका [[सुन्तला]], [[काठे ज्यामिर|ज्यामिर]], [[कागती वर्ग|कागती]] आदी फलहरूले जता ततै सौन्दर्यता छाएको हुन्छ। प्रत्यक घरहरूमा [[मकै]]का सुलीहरू देखिन्छन्। घर वरपर [[सयपत्री]], [[गोदावरी फूल|गोदावरी]], [[मखमली]], [[गुलाफ|गुलाब]], [[सूर्यमुखी फूल|सूर्यमुखी]] आदी फूलहरूको सुवास छरिएको हुन्छ। [[मयल (वनस्पति)|मेल]], [[भक्मिलो|भकिमिलो]], [[भलायो]], [[वन लसुन]] आदी जंगली फलफूलहरूले प्रकृती सजिएकी हुन्छीन। [[पुस]] [[माघ]] र [[फागुन|फाल्गुण]]मा चिसो बढ्छ गा.वि.स.को अग्लो भु-भागहरूमा हिम पात भएमा सेतै फुलेका केशहरू जिग्रिङ्ग फिजारे बुढीया बसे झैं लाग्ने यो गा.वि.स.को किलाहान्ना, भलाने, गोईचाखर्कको दृष्य अझैं मनमोहक लाग्दछ। [[चैत]] बैसाख र [[जेठ]] महिनामा [[उतिस]], [[अङ्गेरी|अयाँर]], [[साल]] आदीमा नयाँ पालुवाहरू आएर बसंत ऋतुको स्वागत गर्दछन्। [[काग]], [[कोइली]], [[ढुकुर]], [[कालिज]], न्याउली आदी चराहरूको स्वरले वन पाखा गुंजायमान हुन्छ। यसै गरी [[गुराँस]], [[काफल]], [[चुत्रो]], [[ऐँसेलु]], [[घँगारु]], [[हिमाली गुलाफ|हिमाली गुलाव]], गुएँली आदी जंगली फलफूलहरूले प्रकृती शोभायमान देखिन्छ भने बारीमा [[स्याउ]], [[नास्पाती]], [[आरू|आरु]], [[आँप]] आदी लटरम्म फलेको फलहरू वनपाखामा गुंजिने [[बाँसुरी]]को धुन [[गाई]], [[भैँसी|भैंसी]], [[बाख्रा]] आदी घर पालुवा जनावरको मुखबाट निस्किने आवाज र घाँडोको आवाजको साथमा गोठालाहरूको सुसेली, झ्याउरे, ठाडीभाका र न्याउले तथा खेतबारीमा [[गहुँ]], [[जौ]]का बालाहरू देख्दा यहाँको सौन्दर्यताको बखान गर्न सकिन्न। [[असार]] [[साउन|श्रावण]] र [[भदौ|भाद्र]] महिनामा कृषकहरू खेतबारीमा पानिमा भिज्दै [[असारे गीत]]को साथमा स्याँकु ओढेर [[रोपाईं]], गोडाई गर्नमा तल्लिन देखिन्छन भने प्रकृतीले यहाँको दृष्य निकै रमणिय बनाएको हुन्छ। घना वन जंगलको वीचमा [[अल्लो]], [[सिस्नो]], [[लिउँरो]] निंगालो आदीका झाडीहरूको वीचबाट कलकल गर्दै निस्केर ठुलो झरनाको रुप लग्दै बग्ने खोलाहरूको सौन्दर्यता निकै मनमोहक देखिन्छ। साँझपख वनपाखामा गुंजीने [[झ्याउँकिरी]]को आवाज र धानको खेतमा [[भ्यागुतो|भ्यागुता]]को ट्वार ट्वारले हर कसैको मन लोभ्याउँछ। ==हालका गतिवीधीहरू== [[चित्र:खेती.jpg|250px|thumb|पिपलकोटमा गरिएको गहुँ खेती]] पिपलकोट गा. वि. स. पिछडियको गा.वि.स. भएकोले पहिलेका दिनहरूमा यहाँका वासिन्दाहरूले धेरै दुःख खेप्नुपरे पनि हालमा आएर यहाँ केही सुविधा मुलक कार्यहरू हुँदै आएका छन् । पिपलकोट हुँदै जाने [[कर्णाली राजमार्ग]]का कारण यातायातको सुविधा राम्रै भई रहेको छ भने स्थानिय खिड्किज्युला, मालाचौर र रातिमाटा बजारबाट दैनिक उपभोग्यका सामानहरू सजिलै उपलब्ध गर्न सकिन्छ । पहिलेका दिनहरूमा घिउ बेचेर नुन लिनलाई कम्तिमा २० दिन लगाएर [[बाँके जिल्ला|बाँके]]को नेपालगञ्ज, [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]]को राजापुर, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]को कटासें, [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]]को विरेन्द्र नगर सम्म पुग्नु पर्थ्यो । अछाम र कालिकोटमा बनेका नमस्ते, स्काई, स्मार्टसेल, र [[एनसेल]]का मोबाइल टावरहरू र रेडियो स्टेशनले गर्दा यहाँ संचारको राम्रो प्रवंधको साथै इन्टरनेटको पँहुच पनि राम्रो छ। पहिलेका दिनहरूमा इलाका हुलाक कार्यलय राकम कर्णाली जान एक दिन पुरा हिंडेर जानु पर्थ्यो । पहिले [[रेडियो नेपाल]] मात्र सुनिने यो गा.वि.स.को समाचारहरू बाहिर प्रसारण गर्न यात कालिकोटको मान्म यात दैलेख सदरमुकाम जानु पर्थ्यो मान्म जान एक दिन पैदल जानु पर्थ्यो भने दैलेख जान तिन दिन । पिछडियको गा.वि.स. भएकोले सफरस नेपाल, [[सामाजिक सेवा केन्द्र (सोसेक)]], दैलेख, केयर नेपाल, हेल्पटास आदी संस्थाहरूको सहयोग जारी छ । विकासको गतिविधीहरू तिब्रतर रूपमा बढेका छन् । वि. सं २०६९ [[चैत|चैत्र]] महिनाको २७ गतेबाट यो गा.वि.स.लाई खुला दिशामुक्त गा.वि.स. घोषणा गरिएको थियो भने २०७१ चैत्र १८ गते देखि यो गाविसलाई [[छाउपडी]] मुक्त गाविस घोषणा गरिएको थियो । २०७३ साल फागुन ९ गते यो गाविस लाई पूर्ण शाक्षार गा.वि.स. घोषणा गरिएको थियो । स्थित स्वास्थ्य चौकिमा प्रारम्भीक स्वास्थे सम्बन्धीका सबै सुविधाहरू उपलब्ध छन् । पहिलेका दिनहरूमा अस्पतालको लागि एक दिन हिंडेर लकान्द्र अथवा [[मान्म|मान्मा]] जानु बाहेक अर्को विकल्प थिएन । पिपलकोट गा.वि.स.को तोलिचाखाको विद्यालयले [[माध्यमिक विद्यालय]]को अनुमति पाएकोले र राकम कर्णालीमा एस्.एल्.सी को परीक्षा केन्द्र सञ्चालन भएकोले यहाँका बालबालीकाहरूलाई माध्यमिक तहको शिक्षा लिन सजिलो भएको छ । पहिलेका दिनहरूमा माध्यमिक तहको शिक्षा हासिल गर्न कम्तिमा एक दिनको पैदल दुरी पार गरेर तिलेपाटा, चामुण्डा, दुल्लु, कालिकोट, अछाम पुग्नु पर्थ्यो । एस्.एल्.सीको परीक्षा दिनको लागि दैलेख अथवा दुल्लु जानु पर्थ्यो । यसका साथै सिंहासैन, तिलेपाटा र राकम कर्णालीमा सञ्चालन भैरहेका १०+२ का साथै तिलेपाटा स्थित क्यापसले यो गा.वि.स.का छात्र छात्राहरूलाई उच्च शिक्षाको पनि राम्रो सुविधा भएको देखिन्छ । पहिलेका दिनहरूमा उच्च शिक्षाको लागि सुर्खेत नेपालगञ्ज जानु बाहेक अर्को विकल्प थिएन। यो गाविसमा हालसम्म एक [[माध्यमिक विद्यालय]], एक [[निम्न माध्यमिक विद्यालय]] र ६ वटा [[प्राथमिक विद्यालय]]हरू सञ्चालनमा रहेका छन् । ==कसरी पुग्ने== यहाँ पुग्नको लागि निम्न मार्गहरू रहेका छन्। #कर्णाली राजमार्गमा पर्ने पिपलकोटको ४, ५ र ६ नंवर सम्म बस अथवा मोटर द्वारा पुग्न सकिन्छ। #हाल निर्माणाधिनमा रहेका रामघाट- कालिकोट मोटर मार्ग र पिपलकोट ग्रामिण रोड पुरा भएमा गाविसका सबै वडाहरूमा यातायातको साधनहरूको पहुँच हुने सम्भावना छ। #हवाई मार्गको लागि यहाँका नजिकका विमानस्थलहरूमा हाल निर्माणाधीन अछामको कमल बजार विमानस्थल र कालिकोटको कोटवाडा विमानस्थल पर्दछन्। ==अनुकुल समय== देवस्थानमा जाने भक्तजनहरू बाहेक अन्य पर्यटकहरूको लागि [[शरद ऋतु]], [[वसन्त|वसन्त ऋतु]] र [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]को समय अनुकुल हुन सक्छ। पैदल घुम्नु पर्ने भएकोले अन्य समयमा यहाँ वर्षा याममा [[जुका]] लाग्छन् भने हिउँदमा चिसो हुन्छ। हिम क्रिडा गर्नको लागि यो गा.वि.स.मा पौष देखी फागुन सम्म पानी परेको दिन अनुकुल हुन सक्छ र कर्णाली नदीमा जल क्रिडा गर्नेहरूको लागि असोज देखी जेठ सम्मको समय अनुकुल हुन सक्छ। वर्षा याममा कर्णालीमा पानीको गति तेज हुन्छ। जसले गर्दा पानीमा डुंगा चलाउन सकिन्न। देवस्थानहरूमा दर्शन पूजा आदी गर्न जाने भक्तजनहरूले जुन दिन पूजा छ त्यही दिन जान राम्रो हुन्छ किन भने अन्य दिनमा मन्दिरहरूका ढोका बन्द हुन्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:दैलेख जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:दैलेख जिल्लाका ठाउँहरू]] tfv9sdgsy0c72mqxsdm32jwhjjfqvs3 0 11002 1367831 1364564 2026-07-29T14:34:03Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1367831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. ---> <!-- ---> | name = उदितनारायण<br/>Udit Narayan | image = Udit-Narayan-2019.jpg | image_size = 220px | caption = | birth_name = उदितनारायण | birth_date = {{birth date and age|df=y|1955|12|1}}<ref name='bday'/> | birth_place = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]], [[नेपाल]] | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|रञ्जना नारायण झा|1984|reason=}}<ref name='firstwifecaseref1'>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-singer-udit-narayan-accosted-by-first-wife-1025327|title=Singer Udit Narayan accosted by 'first' wife|publisher=Daily News and Analysis|date=|accessdate=13 June 2017}}</ref> |{{marriage|दीपा नारायण झा|1985|}} }}<ref name='firstwifecaseref1'/> | children = [[आदित्य नारायण]] (छोरा)<ref name='uditson'>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/sa-re-ga-ma-pa-l-il-champs-host-sa-re-ga-ma-pa-l-il-champs-aditya-narayan-today-people-know-me-by-my-name/story-1gH4kJrnmRyEXrFEHb7DYJ.html|title=Sa Re Ga Ma Pa L’il Champs’ Aditya Narayan: Today people know me by my name|publisher=|date=|accessdate=13 June 2017}}</ref> | honours = *प्रबाला [[गोरखा दक्षिण बाहु]] (२००१) *[[पद्म श्री]] (२००९) *[[पद्म भूषण]] (२०१६) | awards = *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि आइफा पुरस्कार]] *[[लता मंगेशकर पुरस्कार]] *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]<ref name="ReferenceA">[[उदितनारायणद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पुरस्कार र नामाङ्कन]]</ref> | parents = | website = * {{facebook|UditNarayanOfficial}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[फिल्मी]] * [[पप सङ्गीत|पप]] * [[भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत|शास्त्रीय]] * [[अर्ध-शास्त्रीय सङ्गीत|अर्ध-शास्त्रीय]] * [[भजन]] * [[लोकगीत|लोक]] }} | instrument = Vocals | label = {{flatlist| * [[यश राज फिल्म्स]] * [[सुपर क्यासेट इन्डस्ट्रीज टी-सीरीज|टी-सीरीज]] * [[सोनी म्युजिक इन्डिया|सोनी म्युजिक]] * [[HMV रेकर्ड्स]] * [[टिप्स इन्डस्ट्रीज|टिप्स]] * [[सारेगामा]] * वीनस रेकर्ड्स & टेपस्लोभ }} }} | nationality = | occupation = [[पार्श्व गायक|पार्श्वगायक]] | years_active = १९७०-वर्तमान | signature = }} '''उदितनारायण''' (जन्म १ डिसेम्बर १९५५<ref name='bday'>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/aditya-bakes-a-cake-for-father-udit-narayan-on-birthday/16736163|title=Aditya bakes a cake for father Udit Narayan on birthday|publisher=Mid Day|date=3 December 2015|accessdate=15 June 2017}}</ref> एक प्रसिद्ध भारतीय [[पार्श्व गायक]] हुन्। उनले नेपाली, हिन्दी, मैथिली, नेपाल भाषा, उर्दु, तमिल, तेलगु, मलयालम, कन्नड, ओडिया, आसामी र सिन्धी भाषाहरूको चलचित्रमा पार्श्व गायकको रूपमा गीत गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Udit Narayan - Chunri Lyrics {{!}} Lyrics.com |url=https://www.lyrics.com/lyric/14591709/Udit+Narayan/Chunri |access-date=25 March 2024 |website=www.lyrics.com}}</ref> उनले हालसम्म करीब ३२ भाषाहरूमा २५,००० भन्दा बढी गीत गाएका छन्, जसमा २६० चलचित्रहरू हिन्दी भाषाका छन।{{Cn}} उनले [[पद्म श्री]] पुरस्कार पनि जितेका छन।<ref>{{cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/160125-seven-years-after-padma-shree-udit-narayan|title=Seven years after Padma Shree, Udit Narayan honoured with Padma Bhushan|website=Radioandmusic.com|access-date=26 October 2018}}</ref> उनले सन् २००१ मा प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहु]] नेपालको तत्कालिन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह]]बाट प्राप्त गर्नुका साथै सन् २००९ मा भारतको उच्च सम्मान पदक [[पद्म श्री]] पुरस्कारबाट सम्मानित भएका थिए।<ref name="Udit award">{{Cite web |title=Udit Narayan to receive India\'s Padma Bhushan |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2016/01/25/udit-narayan-to-receive-indias-padma-bhushan |access-date=2025-03-07 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> उनका २१ वटा ट्र्याकहरू बीबीसीको "सबै समयका शीर्ष ४० बलिउड साउन्डट्र्याकहरू" मा समावेश छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/asiannetwork/features/top40_soundtracks_10_01.shtml|title=Top 40 Soundtracks of All Time|publisher=BBC Asian Network |access-date=26 October 2018}}</ref> सन् १९८० मा उनीस-बीजमा आफ्नो हिन्दी प्लेब्याक डेब्यूमा उनले मोहम्मद रफीसँग र सन् १९८० को दशकमा किशोर कुमारसँग पनि गाउन पाए । उनले अन्ततः सन् १९८८ मा आमिर खान र जुही चावला अभिनित फिल्म कयामत से कयामत तकमा आफ्नो छाप छोडे , उनको गीत "पापा कहते हैं" उनको उल्लेखनीय प्रदर्शन थियो जसले उनलाई सन् १९८० को दशकमा पहिलो फिल्मफेयर अवार्ड दिलायो र उनले बलिउड प्लेब्याक गायनमा आफूलाई स्थापित गरे। साउन्डट्र्याक सन् १९८० को दशकमा सबैभन्दा धेरै बिक्री हुने एल्बमहरू मध्ये एक बन्यो। साउन्डट्र्याक आनन्द-मिलिंद ,साथै भारतको अग्रणी रेकर्ड लेबलहरू मध्ये एक, टी-सिरीजको करियरको लागि एक सफलता थियो। त्यसपछि उनी संगीत निर्देशकहरूको मनपर्ने मध्ये एक गायक थिए। सन् १९९० को दशकमा उनले हिन्दी र नेपाली भाषाहरू सहित हजारौं गीतहरूको लागि आवाज दिए। उनको योगदानलाई कदर गर्दै, नेपालका राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देवले उनलाई भारतीय सिनेमा र संगीतमा उनको योगदानको लागि सन् २००१ मा गोरखा दक्षिणा बाहुको अर्डर र भोजपुरी सिनेमामा उनको योगदानको लागि चित्रगुप्त सिनेमायात्रा सम्मान २०१५ ले सम्मानित गर्नुभयो।<ref name="Udit award"/> उनी फिल्मफेयर पुरस्कारको इतिहासमा तीन दशकभन्दा बढी समय (सन् १९८०, सन् १९९० र सन् २००० को दशक) जित्ने एक मात्र पुरुष गायक हुन्।<ref name="toi bio UN">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/udit-narayan |title=Udit Narayan: Latest News, Videos and Udit Narayan Photos |website=The Times of India |access-date=26 October 2018}}</ref> उनको मन पर्ने गीतकार/लेखक हेमन्त खतिवडा हुन् ! == प्रारम्भिक जीवन == उदित नारायण झाको जन्म १ डिसेम्बर १९५५ मा नेपाली नागरिक हरेकृष्ण झा र भारतीय नागरिक भुवनेश्वरी झाको एक जातीय मैथिल ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। सन्  २००९ मा, जब नारायणलाई भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान पद्मश्री प्रदान गरिएको थियो , उनको भारतीय नागरिकतामाथि प्रश्न उठाउने रिपोर्टहरू आएका थिए, जसमा उनी नेपालमा जन्मेको दाबी गरिएको थियो। यद्यपि, उदित नारायण आफैंले यी रिपोर्टहरूलाई "पूर्ण रूपमा झूटा" भनेका थिए र भनेका थिए कि उनको जन्म बिहारको सुपौल जिल्लाको बैसी गाउँमा भारत-नेपाल सीमा नजिकै उनका मामा हजुरबुबाको घरमा भएको थियो । पद्मश्री स्वीकार गर्दा नेपालमा उनको आलोचना भयो, उनले नेपाली दैनिक कान्तिपुरलाई भने कि उनी "नेपालबाट आएका हुन् तर उनकी आमाको घर बिहारमा थियो।" भारतीय पत्रिका आउटलुकसँगको २०१७ को अन्तर्वार्तामा , उनले आफ्नो जन्म बैसीमा भएको स्पष्ट पारे र स्पष्ट पारे कि उनका बुबा हरेकृष्ण भारतको सीमामा रहेको नेपालको सप्तरी जिल्लाको भारदहका मूल निवासी थिए । सेप्टेम्बर २०१८ मा, उदित नारायणले उत्तर अमेरिकाको बिहार झारखण्ड एसोसिएसनद्वारा आयोजित एक समारोहमा आफूलाई बिहारीको रूपमा चिनाउने खुलासा गरे । नारायणले भारतको बिहारको सुपौल कुनौलीस्थित जागेश्वर हाई स्कूलमा अध्ययन गरे, जहाँ उनले एसएससी पूरा गरे र पछि नेपालको काठमाडौँस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयको रत्न राज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट आफ्नो इन्टरमिडिएट डिग्री हासिल गरे । उनका बुबा हरेकृष्ण झा एक किसान थिए र उनकी आमा भुवनेश्वरी देवी एक लोक गायिका थिइन् जसले उनको करियरलाई प्रोत्साहन दिइन् । == व्यक्तिगत जीवन == सन् २००६ मा रंजना नारायणले आफूलाई नारायणकी पहिलो पत्नी भएको दाबी गरिन् तर नारायणले यसलाई निरन्तर अस्वीकार गरे। पछि, उनले उनलाई आफ्नी पत्नीको रूपमा स्वीकार गरे र उनको पालनपोषणको व्यवस्था गर्ने वाचा गरे। नारायणको दुई पटक विवाह भएको छ, पहिले रंजना नारायण झासँग र त्यसपछि दीपा गहतराजसँग। उनले रंजना नारायणसँग विवाह गर्दा नै दीपा गहतराजसँग आफ्नो सम्बन्ध सुरु गरेका थिए। नारायण र दीपाको विवाह सन् १९८५ मा भएको थियो। दीपा गहतराजसँग, उनका एक छोरा, आदित्य नारायण छन् , जो एक पार्श्व गायक पनि हुन्। == करियर == सन् १९९० को दशक र सन् २००० को दशकको सुरुवातमा नारायण बलिउडका सबैभन्दा प्रख्यात गायकहरू मध्ये एक हुन्। उनी विभिन्न बलिउड स्टारहरूका लागि अन-स्क्रिन गायन आवाज हुन्। उनले बलिउड अभिनेता अमिताभ बच्चन , राजेश खन्ना , देव आनन्द , आमिर खान , शाहरुख खान , सलमान खान , अक्षय कुमार र अजय देवगनका लागि गीत गाएका छन् । उनका धेरैजसो युगल गीतहरू अल्का याग्निकसँग छन् । उनले १९७० मा रेडियो नेपालका लागि मैथिली लोक गायक (कर्मचारी कलाकार) को रूपमा आफ्नो करियर सुरु गरे , जसमा मैथिली र नेपाली भाषामा प्रायः लोकप्रिय लोक गीतहरू गाए । बिस्तारै, उनले आधुनिक नेपाली गीतहरू गाउन थाले। आठ वर्ष पछि, नारायण भारतीय विद्या भवनमा शास्त्रीय संगीत अध्ययन गर्न नेपालस्थित भारतीय दूतावासबाट नेपालीहरूको लागि संगीत छात्रवृत्तिमा बम्बई सरे। सन् १९८० मा नारायणले आफ्नो बलिउड करियर सुरु गरे जब उनलाई संगीत निर्देशक राजेश रोशनले ध्यान दिए, जसले नारायणलाई हिन्दी फिल्म उनीस-बीजको लागि पार्श्व गायन गर्न आग्रह गरे। नारायणलाई गायक मोहम्मद रफीसँग गाउने अवसर दिइएको थियो । उनले देवानन्दको लागि स्वामी दादामा एक दोहोरी गाए। उनको पहिलो युगलगीत फिल्म सन्नाटामा थियो। त्यसको लगत्तै, नारायणले सन् १९८३ मा बडे दिल वाला सहित धेरै अन्य फिल्महरूको लागि गाए, जहाँ उनले वरिष्ठ संगीत निर्देशक आरडी बर्मनद्वारा रचित वरिष्ठ गायिका लता मंगेशकरसँग युगलगीत गाए । सोही वर्ष, नारायणले किशोर कुमारसँग फिल्म कहदो प्यार है मा गाए । उनले गाएका अर्का गायक सुरेश वाडकर थिए जसको संगीत बप्पी लाहिरीले बनाएका थिए । उनको करियरमा एउटा महत्त्वपूर्ण कोसेढुङ्गा १९८८ मा आयो जब आनन्द-मिलिंदले उनलाई अलका याज्ञिकसँग बलिउड फिल्म कयामत से कयामत तकका सबै गीतहरू गाउने अवसर दिए , जसले उनलाई फिल्मफेयर पुरस्कार प्रदान गर्‍यो । सन् २०१४ मा द टाइम्स अफ इन्डियासँगको अन्तर्वार्तामा , नारायणले भने: "मैले गाएको गीत, "मञ्जिलें", "पेहला नशा" पछि मेरो करियरको सबैभन्दा राम्रो गीत हो, जसले मलाई सुपरस्टारडम दियो!"। पुकार , धडकन , लगान , देवदास र वीर-जारा जस्ता फिल्महरूमा गीतहरू गाउँदै नारायण सन् २००० को दशकसम्म पनि प्रख्यात रहे। सन् २००२ मा, नारायणले देवदास फिल्मबाट नव कलाकार श्रेया घोषालसँग " बैरी पिया " गाए , जसको बारेमा Rediff.com ले उल्लेख गरेको छ: "नारायणले देवदासको शाश्वत रोमान्टिकतालाई सफलतापूर्वक कैद गर्दछ"। सन् २०१४ मा, नारायणले महिला दिवस विशेष: स्प्रेडिङ मेलोडीज एभ्रीह्वेयर एल्बमको लागि श्रेया घोषालसँग "ना हम जो कह दे" शीर्षकको गीत गाए। गीत राम शंकर द्वारा संगित गरिएको थियो र एके मिश्रा द्वारा लेखिएको थियो। उनले आफ्नो निकटतम व्यावसायिक प्रतिद्वन्द्वी कुमार सानुसँग प्रतिस्पर्धा गरे जसले सन् १९९० को दशकमा लगातार पाँच पटक फिल्मफेयर पुरस्कार जितेका थिए। नारायणको कामको प्रशंसा उनका समकालीन अलका याज्ञिक , कविता कृष्णमूर्ति र संगीत निर्देशक अंकित तिवारीले गरेका छन् । मिड-डेले उनलाई ९० को दशकका उल्लेखनीय पार्श्व गायकहरूको सूचीमा समावेश गरेको छ। नारायणलाई उनको पुस्ताका सबैभन्दा प्रमुख गायकहरू मध्ये एक मानिन्छ। == अन्य काम == नारायणका साथी जियान्द नवाब दीदागले उनलाई पार्श्व गायकको रूपमा छनोट हुनको लागि आफ्नो काम पुरानोबाट आधुनिकमा परिवर्तन गर्न सुझाव दिए, तर यो काम गरेनन् र सन् १९७३ मा पुराना फिल्महरूलाई विचार गर्दा, नारायणले सिन्दूर नामक नेपाली फिल्मको लागि एउटा गीत गाए । यो नेपाली हास्य कलाकार गोपालराज मैनाली (चंखे) र बसुन्धरा भुषाल (नक्कली) को लागि एउटा हास्य गीत थियो। नारायणले यो गीत सुष्मा श्रेष्ठसँग गाए , जसलाई अहिले हिन्दी फिल्महरूमा पूर्णिमा भनेर चिनिन्छ। नारायणले सन् १९८५ मा दुई नेपाली फिल्महरू - कुसुमे रुमाल र पिरतीमा पनि अभिनय गरेका छन् । सन् २००४ मा, उनले आफ्नो पहिलो गैर-चलचित्र नेपाली एल्बम, उपहार रिलिज गरे , जसमा उनले आफ्नी श्रीमती दीपा झासँग युगल गीत गाए। नारायणका धेरै एकल एल्बमहरू छन्, जस्तै भजन संगम , भजन वाटिका , आई लभ यू , दिल दिवाना , ये दोस्ती , लभ इज लाइफ , जनम , झुम्का दे झुम्का , सोना नो घादुलो , धुली गंगा र मा तारिणी । नारायणले भारत र विदेशमा धेरै स्टेज कार्यक्रमहरूमा प्रस्तुति दिएका छन् र धेरै पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन्। यसमा स्क्रिन भिडियोकन अवार्ड, एमटीभी बेस्ट भिडियो अवार्ड र प्राइड अफ इन्डिया गोल्ड अवार्ड समावेश छन्। सन् २०१० मा, नारायणले मधुश्रीसँग मिलेर अंग्रेजी स्वतन्त्र फिल्म व्हेन ह्यारी ट्राइज टु म्यारीको लागि गीत गाएका थिए । नारायणले कुमार सानुसँग टिभी कार्यक्रम "ये दुनियाँ गजब की" को शीर्षक गीत पनि गाए । सन् २०१५ मा उनी "मेलानकोली" नामक मेगा शृङ्खला अभियानमा संलग्न थिए , जहाँ ४२१ नेपाली कलाकारहरूले ३३ मिनेट ४९ सेकेन्ड लामो वातावरणीय गीत गाए, जसमा ३६५ कलाकारहरूले १९ मे २०१६ मा रेडियो नेपाल स्टुडियो, सिंहदरबार, काठमाडौँमा गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड कायम गरे। यो वातावरणविद् निपेश ढाकाद्वारा लेखिएको, रचना गरिएको र निर्देशन गरिएको हो । == टेलिभिजन == नारायण सन् २००७ मा सोनी टिभीमा संगीतकार अनु मलिक र पार्श्व गायिका अलिशा चिनाईसँग इन्डियन आइडल ३ को निर्णायक प्यानलमा थिए । नारायण सोनी टिभीमा गायन घराना (गायकहरूको परिवार) को एकसाथ ल्याउने कुरामा आधारित रियालिटी शो वार परिवारको लागि निर्णायकहरूको प्यानलमा थिए। उनले संगीत जोडी जतिन-ललितका साथी पार्श्व गायक कुमार सानु र जतिन पण्डितसँग निर्णायकको भूमिका बाँडे । नारायण जो जीता वोही सुपर स्टार र सा रे ग म प लिल च्याम्प्समा अतिथिको रूपमा देखा परेका छन्। मे २०२४ को मध्यमा, उनी कलर्स टिभीको मंगल लक्ष्मीमा कार्तिक र लक्ष्मीको संगीत हेरचाहको लागि अतिथिको रूपमा देखा परेका थिए। == एक अभिनेताको रूपमा == उदित नारायण झाले सन् १९८५ मा बनेको नेपाली चलचित्र कुसुमे रुमालमा अभिनय गरेका थिए र सबै गीतहरू गाए, जुन नेपाली चलचित्र उद्योगको सर्वकालीन क्लासिक्स मध्ये एक हो। यसमा उनी भुवन केसी र तृप्ति नाडाकरसँग थिए। यो चलचित्र बक्स अफिसको शीर्ष दस सूचीमा २५ हप्ता बितायो र सन् २००१ मा तुलसी घिमिरेको अर्को चलचित्र, दर्पण छायाँले यसलाई उछिनेर सबै समयको सबैभन्दा धेरै कमाउने नेपाली चलचित्र बन्यो । == अन्य गायकहरूसँग काम == उदित नारायणको करियर १९८० मा सुरु भयो र ९० को दशकमा फस्टायो। प्लेब्याक गायनको विशाल अवधिमा, प्रसिद्ध महिला प्लेब्याक गायकहरूसँग युगल गीतहरू बाहेक, उदित नारायण सबै पुस्ताका प्लेब्याक गायकहरूसँग सहकार्य गर्ने भाग्यशाली थिए। उदित नारायणले प्रख्यात गायक मोहम्मद रफीसँग डेब्यू गरे र त्यसपछि ८० को दशकमा किशोर कुमार , अमित कुमार , सुरेश वाडकर , मोहम्मद अजिज र अन्यसँग गीतहरू साझा गर्ने अवसर पाए । उनका धेरैजसो पुरुष युगल गीतहरू कुमार सानु र अभिजीतसँग छन्। यद्यपि उनका उत्कृष्ट डिस्कोग्राफी गीतहरू गायक अभिजीत भट्टाचार्यसँग युगल गीतहरू थिए । == सम्मान == [[File:Udit Narayan with APJ Abdul Kalam.jpg|thumb|300px|नारायणले भारतका पूर्व राष्ट्रपति [[अब्दुल कलाम|ए.पी.जे. अब्दुल कलाम]]बाट उत्कृष्ट पुरुष पार्श्व गायक पुरस्कार प्राप्त गर्दै।]] [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Bhushan Award to Shri Udit Narayan Jha, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 12, 2016.jpg|thumb|300px|नारायणले भारतका पूर्व राष्ट्रपति [[प्रणब मुखर्जी|प्रणव मुखर्जी]]बाट पद्म भूषण प्राप्त गर्दै।|upright=1.2|right]] -- प्रबल गोरखा दक्षिणा बाहु, नेपालको सर्वोच्च नागरिक सम्मान मध्ये एक, प्रतिष्ठित गोरखा दक्षिणा बाहु (गोरखा दाहिने हातको आदेश) को चौथो श्रेणी, नेपालका राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव]]द्वारा, २००१ -- पद्मभूषण : भारत सरकारबाट तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान, २०१६ -- मध्य प्रदेश सरकारको राष्ट्रिय लता मंगेशकर पुरस्कार, २०१५ -- राजभवन २०१६ मा महाराष्ट्रबाट राष्ट्रिय वीरता पुरस्कार -- पद्मश्री : भारत सरकारबाट चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान, २००९ -- स्वाभिमानी मुम्बईकर पुरस्कार, २०१६ मा सम्मानित -- रेडियो मिर्ची अवार्ड, २०१६ बाट विशेष निर्णायक मण्डल स्यालुट अवार्ड -- एस. कृष्ण कुमारबाट संगीतको लागि किशोर कुमार स्मृति पुरस्कार प्राप्त -- मुम्बईमा डा. अम्बेडकर पुरस्कार, २०१५ -- उनको असाधारण प्रदर्शनको लागि पुरस्कृत भोजपुरी उद्योग, २०१५ -- बिआईएफए पुरस्कार प्राप्त, २०१५ -- प्रथम, चित्रगुप्त सिनेयात्रा फिल्म पुरस्कार, २०१५ -- महाराष्ट्र सरकारबाट २०११ मा महाराष्ट्र रत्न पुरस्कार -- पहिलो मोहम्मद रफी पुरस्कार, २०१० -- दोस्रो मेडस्केप इन्डिया राष्ट्रिय पुरस्कार -- भोजपुरी सिनेमाको लागि चित्रगुप्त सिनेमायात्रा सम्मान, २०१५ -- सम्राट विक्रमादित्य संगीत अलङ्करण सम्मान, २००६ प्राप्त -- भारतीय संगीतमा उनको योगदानको लागि लोकमत सुर ज्योत्स्ना राष्ट्रिय संगीत पुरस्कार २०२१ == उत्कृष्ट सम्मान र पुरस्कारहरू == -- बिग इन्टरटेनमेन्ट अवार्ड २०१७ उदित नारायणले ९२.७ एफएम सुहाना सफर लेजेन्ड अवार्ड जिते -- मिर्ची म्युजिक अवार्ड २०१६ निर्णायक मण्डलको विशेष सलाम == अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान र पुरस्कारहरू == -- मलेसियाबाट अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डलौरेट व्यक्तित्व पुरस्कार, २०११ == जीवनभर उपलब्धि पुरस्कारहरू == -- कलाश्री पुरस्कार, २०१० बाट लाइफटाइम अचिभमेन्ट पुरस्कार -- सहारा अवध सम्मान पुरस्कार विजेता, २००६ -- सूर्यदत्त राष्ट्रिय पुरस्कार, २०१६ बाट लाइफटाइम अचिभमेन्ट पुरस्कार<ref>{{cite web|url=http://sirfnews.com/alka-yagnik-udit-narayan-get-lata-mangeshkar-award|title=गायक र सङ्गितकार ले पाए राष्ट्रिय लता मंगेशकर अवार्ड|date=21 October 2017|publisher=|accessdate=1 December 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181027021647/http://www.sirfnews.com/alka-yagnik-udit-narayan-get-lata-mangeshkar-award/ |date=27 October 2018 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची|2}} ==बाह्य लिङ्क== {{Commonscat|Udit Narayan|उदितनारायण झा}} [[श्रेणी:गायक]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५५ मा जन्म]] [[श्रेणी:पार्श्व गायकहरू]] ruis7mu2ndyojjhhu3s6ofc6u8r2dow 0 15782 1367855 1252102 2026-07-30T04:12:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367855 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मङ्गन | settlement_type = सहर | pushpin_map = India Sikkim#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = सिक्किममा मङ्गनको अवस्थिती | coordinates = {{coord|27.52|N|88.53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[सिक्किम]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[मङ्गन जिल्ला|मङ्गन]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 956 | population_total = 4644 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = सरकारी | demographics1_info1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[सिक्किमी भाषा|भुटिया]], [[लेप्चा भाषा|लेप्चा ]], [[लिम्बू भाषा|लिम्बू]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[किराँती भाषा परिवार|राई]], [[गुरुङ भाषा|गुरूङ]], [[मगर भाषा|मगर]], [[शेर्पा भाषा|शेर्पा]], [[तामाङ भाषा|तामाङ]] र [[सुनुवार भाषा|सुनुवार]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० }} '''मङ्गन''' [[भारत]]को [[सिक्किम]] राज्यको [[मङ्गन जिल्ला]]को सदरमुकाम हो। [[टिस्टा नदी]]को छेउमा रहेको सहर राजधानी [[गान्तोक]]सँग धातुको सडकले जोडिएको छ। मङ्गन जिल्ला क्षेत्रफलको हिसाबले सिक्किमको सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो। यो सहर जिल्लाको दक्षिणी भागमा अवस्थित छ। जिल्ला खुलेपछि मङ्गनले आफ्नो अर्थतन्त्रमा फड्को मारेको छ, मुख्यतया अर्गानिक खेतीका कारण।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Mangan.html Falling Rain Genomics, Inc - Mangan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125095122/http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Mangan.html |date=2022-01-25 }}</ref> भारतको २०११ को जनगणना अनुसार, मङ्गनको जनसङ्ख्या ४६४४ थियो। जनसङ्ख्याको ५५% पुरुष र ४५% महिला छन्। मङ्गनको औसत साक्षरता दर ८३.८१% छ, राज्यको औसत ८१.४२% भन्दा बढी: पुरुष साक्षरता ८७.८०%, र महिला साक्षरता ७९.३४% छ।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|accessdate=2008-11-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |date=2004-06-16 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{सिक्किमका जिल्लाहरूको राजधानी}} {{सिक्किम}} {{Commonscat}} [[श्रेणी:मङ्गन जिल्लाका सहर र नगरहरू]] g2z0i2p3gyvjd1x2e9wy7l4g4j6dlum 0 31759 1367911 1355221 2026-07-30T09:03:03Z ~2026-42058-08 80040 /* वडा विभाजन */ 1367911 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline =File:साविक मेघौली गाविस.png |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 30.43<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 15,965 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.21|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १५,९६५ रहेको थियो जसमध्ये ७,४७१ पुरुष र ८,४९४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३,८९० घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकको ५-९ वडाहरू भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २७ हो भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर २८ हो। == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ मेघौली गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | १ || मेघौली || १–४ || '''२८''' |- | २ || मेघौली || ५–७ || '''२७''' |- | ३ || मेघौली || ८–९ || '''२७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 8jgj0drtgz2w3dy1d096lof01umesph 1367912 1367911 2026-07-30T09:06:12Z ~2026-42058-08 80040 /* वडा विभाजन */ 1367912 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline =File:साविक मेघौली गाविस.png |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 30.43<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 15,965 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.21|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १५,९६५ रहेको थियो जसमध्ये ७,४७१ पुरुष र ८,४९४ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३,८९० घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकको ५-९ वडाहरू भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २७ हो भने १-४ वडाहरू वडा नम्बर २८ हो। == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ मेघौली गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | १ || मेघौली || १–३ || '''२८''' |- | २ || मेघौली || ४,६–७ || '''२७''' |- | ३ || मेघौली || ५,८–९ || '''२७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] gj4f5wzjo8dw0tyltd294r9th76u40h 0 44441 1367850 1205581 2026-07-30T01:39:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367850 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बापतला | native_name = | native_name_lang = te | other_name = | nickname = | settlement_type = [[सहर|शहर]] | image_skyline = | image_alt = beach at sunset view | image_caption = Suryalanka Beach | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = अन्ध्र प्रदेशमा बापतलाको अवस्थिति, भारत | coordinates = {{coord|15|54|16|N|80|28|3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[भारत]] | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[आन्ध्र प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[गुन्टुर जिल्ला]] | subdivision_type3 = मन्डल | subdivision_name3 = बापतला | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = Bhavanarayana Swamy | government_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archivedate=28 January 2016|format=PDF}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf |date=28 January 2016 }}</ref> | government_type = [[नगरपालिका परिषद]] | governing_body = बापतला नगरपालिका | leader_title = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLA]] | leader_name = कोना रघुपथि | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_B_DCHB_GUNTUR.pdf|website=Census of India|accessdate=24 August 2015|pages=14,46|format=PDF}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 17.92 | elevation_footnotes = <ref name=geo>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Bapatla.html|title=Maps, Weather, and Airports for Bapatla, India|work=fallingrain.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307144914/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Bapatla.html |date=2016-03-07 }}</ref> | elevation_m = 6 | population_total = {{#property:P1082|from=Q633274}} | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=631592|title=Census 2011 |publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=23 July 2014 |format=PDF}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[तेलगु भाषा]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = पिन | postal_code = 522 101 | registration_plate = AP–07 | blank_name_sec1 = [[List of constituencies of the Lok Sabha#Andhra Pradesh (25)|Lok Sabha constituency]] | blank_info_sec1 = बापताला (एससी) | blank1_name_sec1 = [[List of constituencies of Andhra Pradesh Legislative Assembly|Assembly constituency]] | blank1_info_sec1 = बापतला | website = {{URL|http://bapatla.cdma.ap.gov.in/en}}, {{URL|http://manabapatla.info}} | footnotes = }} '''बापतला''' [[भारत]]का सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो। ==परिचय== ==इतिहास== ==पर्यटन स्थलहरू== {{ठुटो}} {{stub}} {{Commonscat|Bapatla}} [[श्रेणी:भारतका सहरहरू]] 84aueve0cvx0hedbmga2mq0x3j24dyt 0 49453 1367877 1320411 2026-07-30T05:52:30Z Bishaldev100 28807 1367877 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Nepal Kathmandu Durbar Square Panorama.jpg|thumb|right|तलेजू भवानी मन्दिर]]'''तलेजु भवानी मन्दिर''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरवार क्षेत्र]]मा अवस्थित एक प्रसिद्ध मन्दिर हो। मल्लकालमा निर्मित यो ऐतिहासिक मन्दिर वर्षको १ पटक दशैंको महानवमीका दिन मात्र सर्वसाधारणका लागि खुल्ला रहन्छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। सर्वसाधारणका लागि दसैंको महानवमीका दिन मात्र खुल्ने तलेजु भवानी मन्दिरको इतिहास पनि रोचक छ । कोतपर्वपछि तलेजु मन्दिरमा ५४ वटा राँगा र ५४ वटा बोकाको बलि दिने चलन चलाइयो । पाप मोचनका लागि बलि दिने राणाकालीन त्यो परम्परा अझै पनि कायमै छ । हरेक वर्षको दसैंमा नेपाल सरकारले ५४ वटा राँगा तथा ५४ वटा बोका बलि चढाउँछ । नेपाल आर्मीको हेडक्वार्टरबाट मार हान्न केही सैनिक खटाइन्छन् । पहिले तलेजु मन्दिर प्रवेश गर्ने चारवटा गेट थिए । ती चारै दिशाबाट ओहदाअनुसारका व्यक्तिले प्रवेश पाउने व्यवस्था थियो, जसअनुसार दक्षिणतिरको ढोकाबाट राजा उत्तरतिरबाट भारदार, पूर्वतिरबाट भक्तपुर, ललितपुर तथा कीर्तिपुरका राजा अनि पश्चिमतिरबाट सर्वसाधारणले प्रवेश पाउँथे । देवी, देउता तथा कुमारीलाई पनि पश्चिमकै गेटबाट प्रवेश गराइन्थ्यो । सन् १९९० को भुइँचालोपछि भने अरू सबै गेट बन्द गरेर एउटै मात्र गेट खुलाइयो । तुलजा भवानीलाई नेवार समुदायमा इष्टदेवीका रूपमा पुज्ने गरिएको छ । तुलजा भवानीलाई तुलजा, तलेजु, तुर्जा, तलेजी आदि नामले पूजा–अर्चना गरिन्छ । तुलजा भवानीलाई दैवीशक्ति वा मातृशक्तिका रूपमा पनि पुजिन्छ । तुलजा भवानीको पूजा–अर्चना नेपाल, भारतलगायत तिब्बतमा पनि गरिन्छ । नेपालमा तुलजा भवानीलाई प्रवेश गराउने व्यक्ति कर्नाटवंशी राजा [[हरिसिंहदेव|हरिहरसिंह देव]] हुन् । उनी सिम्रौनगढका राजा थिए । मल्ल राजाहरूले यो मन्दिरलाई निजी प्रार्थना स्थलका रूपमा विकास गरेका थिए । तीनतलाको हनुमानढोकास्थित तलेजु मन्दिर १ सय २ फिट अग्लो छ । सप्तमीका दिन मन्दिरबाट भवानीलाई हनुमानढोका दरबारको मूलचोकमा ल्याएर राखिन्छ । नवमीका दिन मूलचोकबाट भवानीलाई फेरि मन्दिरमा फिर्ता लगिन्छ र दिनभर पूजा–अर्चना गरी सर्वसाधारणका लागि खुला गरिन्छ । सर्वसाधारणका लागि तलेजु मन्दिर वर्षमा एकपटक खुला गरिए पनि यहाँ दिनहुँ पूजाआजा भने भैरहेको हुन्छ । बिहान साढे ८ बजेतिर मन्दिर छिर्ने पुजारी उद्धव साढे १० बजेसम्म पूजाआजामै व्यस्त हुन्छन् । कर्माचार्यका अनुसार एउटा पूजा गर्न कम्तीमा ८ जना मानिस संलग्न हुन्छन् । त्यहाँ हरेक बेलुका आरती हुन्छ । मुख्य मन्दिर (देवीको मूर्ति राखिएको ठाउँ) मा तीनवटा थर भएका व्यक्तिले मात्र प्रवेश गर्न पाउँछन्, कर्माचार्य, जोशी र राजवंशी । त्यसबाहेक राजभण्डारी, प्रधान, सुवाल, सिं, बज्राचार्य, राजोपाध्याय, खड्गी, महर्जन तथा परियारले मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न पाउँछन् । थरअनुसार नै उनीहरूको कामको प्रकृति तोकिएको हुन्छ जस्तो नगरा बजाउने, घण्टा बजाउने, भुजा पकाउने, लिपपोत गर्ने, पानी ल्याउने, कुमारीलाई भोग चढाउने आदि । यो मन्दिरमा मल्ल तथा शाह राजाहरूले विभिन्न पर्वको परम्परा बसाएका थिए । यो तलेजु मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष ७५ वटा ठूला तथा २४ वटा साना पर्व मनाउने गरिएको छ । रोचक त के भने एउटा पर्वमा ४२ जना मानिस, त्यसमा पनि १६ जातका मानिस अनिवार्य चाहिन्छ । तलेजु मन्दिरमा सबैले पूजा गर्न पाउँदैनन् । राणाकाल र त्यसअघि राजपरिवारका सदस्यहरूले मात्र पूजा गर्ने अवसर पाए । त्यहाँ पूजा गर्न विधि–विधान पुर्‍याउनुपर्छ । त्यसका लागि ज्योतिष कहाँ गएर तिथिमिति हेराएर, शुभ साइत र शुभ मिति जुराउनुपर्छ । त्यसपछि पुजारीले मन्त्र दान गर्छन् अनि मात्र पूजा गर्न पाइन्छ । राणाकालमा जंगबहादुर राणाबाहेक अरू कसैले यो मन्दिरमा पूजा गर्ने आँट गरेनन् । ‘किन सर्वसाधारणका लागि यो मन्दिर सधैं खुला हुँदैन ?’ ‘छोपेको चिजलाई छोप्नैपर्छ ।’ पुजारी उद्धवले अथ्र्याए, ‘सधैंभरि देख्न पाए त्यसको महत्त्व हुँदैन । भगवान् पनि अदृश्य नै राम्रा ।’ हनुमानढोका क्षेत्रमा तलेजु मदिर सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफलमा फैलिएको अग्लो मन्दिर हो । <nowiki>https://saptahik.com.np/culture/2016/10/09/20161009110155</nowiki>{{आधार|नेपाल}} [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[मन्दिर]] # [[नेपालका हिन्दू मन्दिरहरूको सूची]] # [[वटुक भैरव]] ({{lang|en|Batuk Bhairab (Lagankhel)}}) # [[बङ्गालामुखी मन्दिर|बंगलामुखी मन्दिर]] ({{lang|en|Bangalamukhee Mandir}}) # [[चामुन्डा मन्दिर, पाटन]] ({{lang|en|Chamunda Temple (Patan)}}) # [[मिन नाथ मन्दिर (चाकुवा ध्यो)]] ({{lang|en|Min Nath (Tangal)}}) # [[रातो मच्छिन्द्रनाथको भोटो जात्रा]] # [[मच्छिन्द्रनाथ]] # [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]] # [[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]] ==फोटो ग्यालरी== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:देवताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:महादेव]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] ==बाह्य कडी== {{आधार|नेपाल}} spqemdha8w83wtp8a1rahdricnsnfuo 0 49458 1367878 1366950 2026-07-30T05:55:33Z Bishaldev100 28807 1367878 wikitext text/x-wiki [[File:Kumari-ghar at Hanuman-Dhoka Durbar Square after 2072 earthquake.jpg|thumb|कुमारीघर]] '''कुमारीघर''' काठमाडौँ दरवार क्षेत्रमा अवस्थित छ। हनुमानढोका नामले पनि प्रसिद्ध यो दरवार क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन र मन्दिरहरु राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरु हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], [[हनुमान ढोका|वसन्तपुर दरवार]], [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । == इतिहास == पंचलिग भैरवका स्थानमा एक ज्यापूका शरीरमा देवता प्रवेश भई भैरवका शिलामूर्तिमाथि पलेटी मारी काप्न लागे । त्यहाँ रहने मानिसहरूले तिमी को हो ? भनी सोद्धा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई डाकी ल्याऊ, उनैलाई कहुँला भनी जवाफ गरे । सो खबर दरबारमा पुग्दा राजाले अहंकार गरी भोज खाई मदले मात्तिएको ज्यापू हो, त्यसलाई नमारिछोड्दिन भनी नासलचोकमा ल्याएर को होस् भनी सोद्धा केही भन्न सकेन । कामिरहेको त्यस ज्यापूलाई टुपी समाई शासना गर्दै हात्तीको खम्बामा बाँधेर राख्दा रातमै मन्यो । भोलिपल्ट त्यस ज्यापूको सर्वस्व लिए । फेरि अर्को ज्यापूमाथि देवता प्रवेश हुँदा यो खबर सुनेर राजा सवारी भई सोद्धा "जसमाथि हामीले प्रवेश गरिराखेका थियौं यसलाई हेला गरी मारिस् भने अब तैले राज्यको आश नगर" भनी राजाले आफ्नो मुख नदेख्ने गरी राजातिर पिठिउँ फर्काएर जवाफ दियो । राजाले अनेक प्रकारले बुझाउँदा पनि प्रसन्न गराउन नसक्का फर्की दरबारमा गए । त्यसै दिनका सपनामा कुमारीदेवीले दर्शन दिदै भनिन् "जयप्रकाश, तंलाई वरदान दिनाका निमित्त त्यस ज्यापूका शरीरमा प्रवेश गरेकी थिएँ । तैले मलाई हेला गरी त्यस ज्यापूलाई मारिदिइस्, अब तं यो राज्यको आशा नगर । तलाई जिती शत्रुले राज्य गर्नेछ ।" रिसाउँदै देवीले यति भनिन् । राजाले बहुत दिक्क हुँदै बिसायस बलि दिई पूजा गरे । यी देवीलाई सन्तुष्ट गराउँछु भनी वास्तुचक्रका प्रतापले कुमारीको घर बनाए । सुन्दर रथ बनाएर गणेश र वटुकभैरवसहित कुमारी देवीको यात्रा गरी इन्द्रयात्राका नाउँले प्रतिवर्ष चलाए ।<ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=19 |issue=01 |pages=1-23}}</ref> तर बिधिको बिधान [[इन्द्रजात्रा]]मा कुमारीको रथयात्रा चलिरहेको बेलामा नै वि.सं. १८२५ मा जयप्रकाश मल्लको राज्य गुम्यो । {{आधार|नेपाल}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}} [[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]] s4tj4mfvut50w6snwiu9rmon2gbrok8 0 49459 1367865 1209064 2026-07-30T05:16:16Z Bishaldev100 28807 1367865 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == === हनुमान ढोका === === नासल चोक === === मूल चोक === === मोहन चोक === === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] kgar0ol68kojb3d5h5io3aj3yfovn2w 1367866 1367865 2026-07-30T05:19:37Z Bishaldev100 28807 /* वर्णन */ 1367866 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === === मूल चोक === === मोहन चोक === === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] in4kj4q9n9p10uwonyco6596ifznyqe 1367868 1367866 2026-07-30T05:23:56Z Bishaldev100 28807 /* वर्णन */ 1367868 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === === मूल चोक === === मोहन चोक === === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] sfqdrqgkafbr9wqssim24heg9fzogua 1367869 1367868 2026-07-30T05:27:12Z Bishaldev100 28807 1367869 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === === मूल चोक === === मोहन चोक === === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] lljpb8y054c80vankekyktoe90wvyer 1367870 1367869 2026-07-30T05:31:29Z Bishaldev100 28807 /* नासल चोक */ 1367870 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === [[चित्र:Coronation_of_King_Gyanendra_2058_Jestha.jpg|पाठ=राजा ज्ञानेन्द्र|अङ्गुठाकार|नासल चोकमा राजा ज्ञानेन्द्रको [[राज्याभिषेक]]]] सुवर्णद्वारबाट भित्र पसेपछि नासलचोक आउँछ । यो चोक हनूमान्ढोकामा रहेका सबै चोकभन्दा ठूलो ही। मल्लकालका ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा अनेक ठाउँमा यस चोकको उल्लेख आउँछ । यस चोकको पूर्वपट्टि मूलचोक, पूर्व दक्षिण कुनामा वसन्तपुर, दक्षिणपट्टि सडक, पश्चिमपट्टि लामाचोक र दाखचोक, पश्चि- मोत्तर कुनामा प्राङ्गण, उत्तरपट्टि मोहनचोक पर्दछ। यस चोकको पूर्वी लङमा नासल देवता (नाट्येश्वर) को सानो देवल छ। सोही देवताको नामबाट यस चोकको नामकरण भएको छ। मल्लकालमा विशेष गरेर राजदरवारमा नचाइने नाचको अभ्यास र प्रदर्शन नासलचोकमा गरिन्थ्यो । मूलद्वारबाट पस्नासाथ आउने यो चोक राजा र प्रजा भेटघाट गर्ने काममा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । राजदरवारसंग सम्बन्ध राख्ने कुनै कुरो परेको खण्डमा प्रजाहरू यस चोकमा आउँथे । राजपरिवारलाई कुनै दुःख आइपरेमा प्रजाहरू यस चोकमा आएर समवेदना प्रकट गर्दथे । शाहकालमा आएर यस चोकले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त गयो । शाह राजाहरूको [[राज्याभिषेक]]को समारोह यहीं संपन्न हुन थाल्यो । यसभन्दा पहिले मल्लकालमा राज्याभिषेकसम्बन्धी काम मूलचोकमा गरिन्थ्यो । विशाल नेपालका शासक शाहवंशी राजाहरूको राज्याभिषेकको समारोहको लागि मूलचोक सांगुरो भएको हुनाले दरबारको सबभन्दा ठूलो चोकको रूपमा रहेको नासलचोकमा राज्याभिषेकको काम हुन थालेको देखिन्छ === मूल चोक === === मोहन चोक === === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] ef5skhqnje2yc73tjzqlwnme70pczz4 1367871 1367870 2026-07-30T05:34:16Z Bishaldev100 28807 /* मोहन चोक */ 1367871 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === [[चित्र:Coronation_of_King_Gyanendra_2058_Jestha.jpg|पाठ=राजा ज्ञानेन्द्र|अङ्गुठाकार|नासल चोकमा राजा ज्ञानेन्द्रको [[राज्याभिषेक]]]] सुवर्णद्वारबाट भित्र पसेपछि नासलचोक आउँछ । यो चोक हनूमान्ढोकामा रहेका सबै चोकभन्दा ठूलो ही। मल्लकालका ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा अनेक ठाउँमा यस चोकको उल्लेख आउँछ । यस चोकको पूर्वपट्टि मूलचोक, पूर्व दक्षिण कुनामा वसन्तपुर, दक्षिणपट्टि सडक, पश्चिमपट्टि लामाचोक र दाखचोक, पश्चि- मोत्तर कुनामा प्राङ्गण, उत्तरपट्टि मोहनचोक पर्दछ। यस चोकको पूर्वी लङमा नासल देवता (नाट्येश्वर) को सानो देवल छ। सोही देवताको नामबाट यस चोकको नामकरण भएको छ। मल्लकालमा विशेष गरेर राजदरवारमा नचाइने नाचको अभ्यास र प्रदर्शन नासलचोकमा गरिन्थ्यो । मूलद्वारबाट पस्नासाथ आउने यो चोक राजा र प्रजा भेटघाट गर्ने काममा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । राजदरवारसंग सम्बन्ध राख्ने कुनै कुरो परेको खण्डमा प्रजाहरू यस चोकमा आउँथे । राजपरिवारलाई कुनै दुःख आइपरेमा प्रजाहरू यस चोकमा आएर समवेदना प्रकट गर्दथे । शाहकालमा आएर यस चोकले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त गयो । शाह राजाहरूको [[राज्याभिषेक]]को समारोह यहीं संपन्न हुन थाल्यो । यसभन्दा पहिले मल्लकालमा राज्याभिषेकसम्बन्धी काम मूलचोकमा गरिन्थ्यो । विशाल नेपालका शासक शाहवंशी राजाहरूको राज्याभिषेकको समारोहको लागि मूलचोक सांगुरो भएको हुनाले दरबारको सबभन्दा ठूलो चोकको रूपमा रहेको नासलचोकमा राज्याभिषेकको काम हुन थालेको देखिन्छ === मूल चोक === === मोहन चोक === नासलचोकको उत्तरपट्टि मोहनचोक रहेको छ । त्यस चोकको उत्तरी लङमा दलानमा टाँसिएको सुवर्णपत्रको अभिलेखअनुसार राजा प्रतापमल्लले वि.सं. १७०५ फागुनमा यस चोकको निर्माण गराएका थिए । त्यस अभिलेखमा यस चोकलाई मनमोहनचोक भन्ने संज्ञा दिइएको छ। तर ठ्यासफु जस्ता तात्कालिक लेखहरूमा यस चोकलाई मोहनचोक नै भनिएको पाइन्छ । मल्लकालमा राजा र राजपरिवारको मूलवासस्थान मोहनचोकमा थियो । देशदेशान्तरका राजाहरूसंग मित्रसम्बन्ध जोड्दा तथा सल्लाहसाहुति गर्नुपर्दा मोहनचोक प्रयोगमा ल्याइन्थ्यो । वि. सं. १७३५ आश्विनमा गोरखाका राजा [[पृथ्वीपति शाह]] काठमाडौंमा आउँदाखेरि राजा [[नृपेन्द्र मल्ल|नृपेन्द्रमल्ल]]ले मोहनचोकमा बसेर मीत लाएका थिए ।यसै गरी वि. सं. १७४२ पौषमा [[पार्थिवेन्द्र मल्ल|पार्थिवेन्द्रमल्ल]]ले भक्तपुरका [[जितामित्र मल्ल|जितामित्र]] र गोरखाका राजा पृथ्वीपति शाहसंग मोहनचोकमा बसी भेट गरेका थिए । राजपरिवारको व्यक्तिलाई बन्धनमा राख्नुपर्दा मोहनचोकमा बाँधेर राखेको घटना पनि इतिहासमा पाइन्छन् । प्रतापमल्लका कान्छा छोरा महीपतेन्द्रलाई र उनका बैठके आदिलाई समेत डोरीले बाँधेर यस चोकमा राखेको वर्णन ठ्यासफुमा गरिएको छ । === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] e8vsarv9hgew0p6qb68q40rxvmr3n2j 1367872 1367871 2026-07-30T05:39:03Z Bishaldev100 28807 /* मोहन चोक */ 1367872 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === [[चित्र:Coronation_of_King_Gyanendra_2058_Jestha.jpg|पाठ=राजा ज्ञानेन्द्र|अङ्गुठाकार|नासल चोकमा राजा ज्ञानेन्द्रको [[राज्याभिषेक]]]] सुवर्णद्वारबाट भित्र पसेपछि नासलचोक आउँछ । यो चोक हनूमान्ढोकामा रहेका सबै चोकभन्दा ठूलो ही। मल्लकालका ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा अनेक ठाउँमा यस चोकको उल्लेख आउँछ । यस चोकको पूर्वपट्टि मूलचोक, पूर्व दक्षिण कुनामा वसन्तपुर, दक्षिणपट्टि सडक, पश्चिमपट्टि लामाचोक र दाखचोक, पश्चि- मोत्तर कुनामा प्राङ्गण, उत्तरपट्टि मोहनचोक पर्दछ। यस चोकको पूर्वी लङमा नासल देवता (नाट्येश्वर) को सानो देवल छ। सोही देवताको नामबाट यस चोकको नामकरण भएको छ। मल्लकालमा विशेष गरेर राजदरवारमा नचाइने नाचको अभ्यास र प्रदर्शन नासलचोकमा गरिन्थ्यो । मूलद्वारबाट पस्नासाथ आउने यो चोक राजा र प्रजा भेटघाट गर्ने काममा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । राजदरवारसंग सम्बन्ध राख्ने कुनै कुरो परेको खण्डमा प्रजाहरू यस चोकमा आउँथे । राजपरिवारलाई कुनै दुःख आइपरेमा प्रजाहरू यस चोकमा आएर समवेदना प्रकट गर्दथे । शाहकालमा आएर यस चोकले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त गयो । शाह राजाहरूको [[राज्याभिषेक]]को समारोह यहीं संपन्न हुन थाल्यो । यसभन्दा पहिले मल्लकालमा राज्याभिषेकसम्बन्धी काम मूलचोकमा गरिन्थ्यो । विशाल नेपालका शासक शाहवंशी राजाहरूको राज्याभिषेकको समारोहको लागि मूलचोक सांगुरो भएको हुनाले दरबारको सबभन्दा ठूलो चोकको रूपमा रहेको नासलचोकमा राज्याभिषेकको काम हुन थालेको देखिन्छ === मूल चोक === === मोहन चोक === नासलचोकको उत्तरपट्टि मोहनचोक रहेको छ । त्यस चोकको उत्तरी लङमा दलानमा टाँसिएको सुवर्णपत्रको अभिलेखअनुसार राजा प्रतापमल्लले वि.सं. १७०५ फागुनमा यस चोकको निर्माण गराएका थिए । त्यस अभिलेखमा यस चोकलाई मनमोहनचोक भन्ने संज्ञा दिइएको छ। तर ठ्यासफु जस्ता तात्कालिक लेखहरूमा यस चोकलाई मोहनचोक नै भनिएको पाइन्छ । मोहनचोकको रचना चौक्वाथको रचनाशैलीसंग मिल्दोजुल्दो देखिएको छ । चौक्वाथ बनाउँदा चोकको चारकुनामा चारवटा बुर्जा जस्ता भवन बनाउने चलन थियो । यो कुरो पाटन दरवारको चौक्वाठको निर्माणशैलीबाट बुझिन्छ । मोहनचोकमा पनि चोकको कुनाकुनामा बुर्जा जस्ता भवन बनेका छन् । पूर्वी दक्षिणी कुनामा पञ्चमुखी हनूमान्‌को मन्दिर तथा दक्षिणपश्चिम कुनामा आगम को मन्दिर बुर्जा जस्तै उठाइएका छन् । पश्चिमोत्तर कुनामा पनि बुर्जा जस्तो भवन बनेको छ । त्यस भवनमाथि गजूरको प्रयोग गरिएको छ तापनि त्यस भवनभित्र कुनै देवता स्थापना गरिएको छैन । त्यस कारण सो भवन मन्दिर नभएर एक बुर्जा मात्र हो । पूर्वोत्तर कुनामा चाहि अहिले कुनै पनि बुर्जा जस्तो भवनको अस्तित्व छैन । मल्लकालमा राजा र राजपरिवारको मूलवासस्थान मोहनचोकमा थियो । देशदेशान्तरका राजाहरूसंग मित्रसम्बन्ध जोड्दा तथा सल्लाहसाहुति गर्नुपर्दा मोहनचोक प्रयोगमा ल्याइन्थ्यो । वि. सं. १७३५ आश्विनमा गोरखाका राजा [[पृथ्वीपति शाह]] काठमाडौंमा आउँदाखेरि राजा [[नृपेन्द्र मल्ल|नृपेन्द्रमल्ल]]ले मोहनचोकमा बसेर मीत लाएका थिए ।यसै गरी वि. सं. १७४२ पौषमा [[पार्थिवेन्द्र मल्ल|पार्थिवेन्द्रमल्ल]]ले भक्तपुरका [[जितामित्र मल्ल|जितामित्र]] र गोरखाका राजा पृथ्वीपति शाहसंग मोहनचोकमा बसी भेट गरेका थिए । राजपरिवारको व्यक्तिलाई बन्धनमा राख्नुपर्दा मोहनचोकमा बाँधेर राखेको घटना पनि इतिहासमा पाइन्छन् । प्रतापमल्लका कान्छा छोरा महीपतेन्द्रलाई र उनका बैठके आदिलाई समेत डोरीले बाँधेर यस चोकमा राखेको वर्णन ठ्यासफुमा गरिएको छ । मल्लकालमा बाहिरका मित्र राजाहरू आफ्नो राजधानीमा आउँदा [[रानी पोखरी|रानीपोखरी]]को तीरसम्म गई लिन जाने तथा त्यहाँबाट स्वागत गरेर ल्याई मोहनचोकमा राख्ने चलन काठमाडौंमा चलेको थियो । त्यस वेला रानीपोखरी काठमाडौं शहरको किल्लाबाट ठीक बाहिर पर्दथ्यो त्यस कारण शहरबाहिरसम्म गएर किल्लाको ढोकाबाट मित्र राजालाई सत्कार गरेर ल्याई असन, इन्द्रचोकको बाटो गरी आफ्नो वासस्थान मोहनचोकमा भिव्याई मित्र राजाको सत्कार गरिन्थ्यो । राजा र राजाका प्राप्त पुरुषहरूबाहेक अरू कसैलाई यस चोक भित्र बस्ने अधिकार थिएन । राजपरिवारकै व्यक्तिहरू पनि गद्दीनशीन राजालाई चित्त नबुझेको खण्डमा मोहनचोकमा उठबस गर्न पाउँदैनथे । काठमाडौंको इतिहासमा यस्तो घटनाको उल्लेख आएको छ । मल्लकालमा हनुमान्‌ढोका दरवारमा मूल राजकीय वासस्थानको रूपमा मोहनचोकको विशिष्ट स्थान थियो । यसैले यस चोकमा जन्मेको राजकुमार मात्र गद्दीको हकदार हुन्छ भन्ने धारणा बस्न गएको थियो । [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]]को जन्म हनुमान्ढोकाभन्दा बाहिर भएको हुनाले उनी राजा बनाइँदा केही भारादारहरूले मोहनचोकमा नजन्मेको व्यक्ति राजा हुन पाउँदैन भनी हल्ला मच्चाएका थिए। === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] im2oule89mscvu9c6wc5dxyhzv9pkk1 1367873 1367872 2026-07-30T05:42:00Z Bishaldev100 28807 /* मोहन चोक */ 1367873 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === [[चित्र:Coronation_of_King_Gyanendra_2058_Jestha.jpg|पाठ=राजा ज्ञानेन्द्र|अङ्गुठाकार|नासल चोकमा राजा ज्ञानेन्द्रको [[राज्याभिषेक]]]] सुवर्णद्वारबाट भित्र पसेपछि नासलचोक आउँछ । यो चोक हनूमान्ढोकामा रहेका सबै चोकभन्दा ठूलो ही। मल्लकालका ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा अनेक ठाउँमा यस चोकको उल्लेख आउँछ । यस चोकको पूर्वपट्टि मूलचोक, पूर्व दक्षिण कुनामा वसन्तपुर, दक्षिणपट्टि सडक, पश्चिमपट्टि लामाचोक र दाखचोक, पश्चि- मोत्तर कुनामा प्राङ्गण, उत्तरपट्टि मोहनचोक पर्दछ। यस चोकको पूर्वी लङमा नासल देवता (नाट्येश्वर) को सानो देवल छ। सोही देवताको नामबाट यस चोकको नामकरण भएको छ। मल्लकालमा विशेष गरेर राजदरवारमा नचाइने नाचको अभ्यास र प्रदर्शन नासलचोकमा गरिन्थ्यो । मूलद्वारबाट पस्नासाथ आउने यो चोक राजा र प्रजा भेटघाट गर्ने काममा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । राजदरवारसंग सम्बन्ध राख्ने कुनै कुरो परेको खण्डमा प्रजाहरू यस चोकमा आउँथे । राजपरिवारलाई कुनै दुःख आइपरेमा प्रजाहरू यस चोकमा आएर समवेदना प्रकट गर्दथे । शाहकालमा आएर यस चोकले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त गयो । शाह राजाहरूको [[राज्याभिषेक]]को समारोह यहीं संपन्न हुन थाल्यो । यसभन्दा पहिले मल्लकालमा राज्याभिषेकसम्बन्धी काम मूलचोकमा गरिन्थ्यो । विशाल नेपालका शासक शाहवंशी राजाहरूको राज्याभिषेकको समारोहको लागि मूलचोक सांगुरो भएको हुनाले दरबारको सबभन्दा ठूलो चोकको रूपमा रहेको नासलचोकमा राज्याभिषेकको काम हुन थालेको देखिन्छ === मूल चोक === === मोहन चोक === नासलचोकको उत्तरपट्टि मोहनचोक रहेको छ । त्यस चोकको उत्तरी लङमा दलानमा टाँसिएको सुवर्णपत्रको अभिलेखअनुसार राजा प्रतापमल्लले वि.सं. १७०५ फागुनमा यस चोकको निर्माण गराएका थिए । त्यस अभिलेखमा यस चोकलाई मनमोहनचोक भन्ने संज्ञा दिइएको छ। तर ठ्यासफु जस्ता तात्कालिक लेखहरूमा यस चोकलाई मोहनचोक नै भनिएको पाइन्छ । मोहनचोकको रचना चौक्वाथको रचनाशैलीसंग मिल्दोजुल्दो देखिएको छ । चौक्वाथ बनाउँदा चोकको चारकुनामा चारवटा बुर्जा जस्ता भवन बनाउने चलन थियो । यो कुरो पाटन दरवारको चौक्वाठको निर्माणशैलीबाट बुझिन्छ । मोहनचोकमा पनि चोकको कुनाकुनामा बुर्जा जस्ता भवन बनेका छन् । पूर्वी दक्षिणी कुनामा पञ्चमुखी हनूमान्‌को मन्दिर तथा दक्षिणपश्चिम कुनामा आगम को मन्दिर बुर्जा जस्तै उठाइएका छन् । पश्चिमोत्तर कुनामा पनि बुर्जा जस्तो भवन बनेको छ । त्यस भवनमाथि गजूरको प्रयोग गरिएको छ तापनि त्यस भवनभित्र कुनै देवता स्थापना गरिएको छैन । त्यस कारण सो भवन मन्दिर नभएर एक बुर्जा मात्र हो । पूर्वोत्तर कुनामा चाहि अहिले कुनै पनि बुर्जा जस्तो भवनको अस्तित्व छैन । मल्लकालमा राजा र राजपरिवारको मूलवासस्थान मोहनचोकमा थियो । देशदेशान्तरका राजाहरूसंग मित्रसम्बन्ध जोड्दा तथा सल्लाहसाहुति गर्नुपर्दा मोहनचोक प्रयोगमा ल्याइन्थ्यो । वि. सं. १७३५ आश्विनमा गोरखाका राजा [[पृथ्वीपति शाह]] काठमाडौंमा आउँदाखेरि राजा [[नृपेन्द्र मल्ल|नृपेन्द्रमल्ल]]ले मोहनचोकमा बसेर मीत लाएका थिए ।यसै गरी वि. सं. १७४२ पौषमा [[पार्थिवेन्द्र मल्ल|पार्थिवेन्द्रमल्ल]]ले भक्तपुरका [[जितामित्र मल्ल|जितामित्र]] र गोरखाका राजा पृथ्वीपति शाहसंग मोहनचोकमा बसी भेट गरेका थिए । राजपरिवारको व्यक्तिलाई बन्धनमा राख्नुपर्दा मोहनचोकमा बाँधेर राखेको घटना पनि इतिहासमा पाइन्छन् । प्रतापमल्लका कान्छा छोरा महीपतेन्द्रलाई र उनका बैठके आदिलाई समेत डोरीले बाँधेर यस चोकमा राखेको वर्णन ठ्यासफुमा गरिएको छ । मल्लकालमा बाहिरका मित्र राजाहरू आफ्नो राजधानीमा आउँदा [[रानी पोखरी|रानीपोखरी]]को तीरसम्म गई लिन जाने तथा त्यहाँबाट स्वागत गरेर ल्याई मोहनचोकमा राख्ने चलन काठमाडौंमा चलेको थियो । त्यस वेला रानीपोखरी काठमाडौं शहरको किल्लाबाट ठीक बाहिर पर्दथ्यो त्यस कारण शहरबाहिरसम्म गएर किल्लाको ढोकाबाट मित्र राजालाई सत्कार गरेर ल्याई असन, इन्द्रचोकको बाटो गरी आफ्नो वासस्थान मोहनचोकमा भिव्याई मित्र राजाको सत्कार गरिन्थ्यो । राजा र राजाका प्राप्त पुरुषहरूबाहेक अरू कसैलाई यस चोक भित्र बस्ने अधिकार थिएन । राजपरिवारकै व्यक्तिहरू पनि गद्दीनशीन राजालाई चित्त नबुझेको खण्डमा मोहनचोकमा उठबस गर्न पाउँदैनथे । काठमाडौंको इतिहासमा यस्तो घटनाको उल्लेख आएको छ । मल्लकालमा हनुमान्‌ढोका दरवारमा मूल राजकीय वासस्थानको रूपमा मोहनचोकको विशिष्ट स्थान थियो । यसैले यस चोकमा जन्मेको राजकुमार मात्र गद्दीको हकदार हुन्छ भन्ने धारणा बस्न गएको थियो । [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]]को जन्म हनुमान्ढोकाभन्दा बाहिर भएको हुनाले उनी राजा बनाइँदा केही भारादारहरूले मोहनचोकमा नजन्मेको व्यक्ति राजा हुन पाउँदैन भनी हल्ला मच्चाएका थिए। === सुन्दरचोक === मोहनचोकको पृष्ठभागमा उत्तरतिर सुन्दरचोक छ। । मोहनचोकको भित्री भागको रूपमा सुन्दरचोकको निर्माण गरिएको देखिन्छ । मोहनचोककै पश्चिमोत्तर कुनामा रहेको प्रवेशद्वारबाट भित्र पसेपछि सुन्दरचोकमा पुगिन्छ । सिंहढोकानिर रहेको प्राङ्गणबाट र त्रिशूलचोकबाट पनि त्यहाँ पस्न सकिन्छ । यस चोकको घरमा प्रयोग गरिएका धेरैजसा झ्याल ढोका नेपाली कलाको प्रतिनिधित्व गर्दछन् तापनि चोकको दक्षिणी र पश्चिमी लङमा नेपाली कलाको कुनै अवशेष बाँकी रहेका छैनन् । चोकको पूर्वी लङ दुइतले छ, अरू सबै लङ तीनतले छन् । पूर्वी लङको दलानको एउटा खापामा महाकालको मूर्ति अजित गरिएको छ । काष्ठकलाको दृष्टिले सो मूर्ति महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । यस चोकको पश्चिमोत्तर कुनामा राजा प्रतापमल्लले स्थापना गरेको लक्षप्रतापेश्वरको मूर्ति रहेको छ । त्यहाँ रहेको एउटा सानो घण्टमा वि. सं. १७०७ फागुनको राजा प्रतापमल्लको छोटो अभिलेख अद्भुित छ । मोहनचोकमा जस्तै यस चोकमा पनि सुनधारा छ । अभिलेखअनुसार प्रताप मल्लले वि.सं. १७०७ फागुनमा आफ्नी पत्नी रूपमतीदेवीको नाउँमा यो सुनधारा बनाउन लगाएका थिए । यस धाराको माथि गुम्बज शैलीको सानो मन्दिर बनेको छ । === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] 6usiqq5fqbmm7vq6i4tcj8d8rc5uchv 1367874 1367873 2026-07-30T05:48:17Z Bishaldev100 28807 /* मूल चोक */ 1367874 wikitext text/x-wiki {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} [[File:The Kumari jatra. Three temple cars outside the Hanuman Dhoka, or Old Palace, Kathmandu - Oldfield collection (1850-1863) - BL WD 3279.jpg|thumb|विसं १९०६ मा कुमारी जात्राको अवसरमा हनुमान ढोका]] '''हनुमान ढोका''' वा '''वसन्तपुर दरवार''' [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य [[इतिहास|ऐतिहासिक]] भवन तथा मन्दिरहरू राजा [[रत्न मल्ल]]देखि [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वीवीरविक्रम शाह]]का पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू हुन् [[तलेजु मन्दिर]],[[जगन्नाथ मन्दिर]], [[शिवपार्वती मन्दिर]], [[ठूलो घण्टा]], [[कालभैरव]], [[मैजुदेवल]], [[कुमारीघर]], '''वसन्तपुर दरवार''', [[गद्दी बैठक]], [[काष्ठमण्डप]]। हनुमानढोका क्षेत्रमा राजदरबार , मन्दिर, जलस्रोत, बगैंचा आदि पूर्ण वा खुला ठाउँले घेरिएको उत्कृष्ट आंगन भएका विविध स्मारकहरू छन्। क्षेत्रमा प्यागोडा, शिखर र डोम वास्तुकला शैलीका धेरै मन्दिरहरू छन् । यो दरबार मूर्त र अमूर्त सांस्कृतिक विविधतामा धनी छ र यसको उत्कृष्ट ऐतिहासिक, पुरातात्विक र धार्मिक मूल्य छ। तसर्थ, यो सन् १९७९ मा [[युनेस्को]] विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलको रूपमा सूचीकृत भएको थियो। अद्वितीय चाडपर्व, अनुष्ठान, मूर्तिकला, चोक, मन्दिर आदि देशको जीवित संस्कृति र राष्ट्रिय गौरवका पक्ष हुन्। सन् १६७२ मा गहिरो कलाप्रेमी [[प्रताप मल्ल]]ले मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि [[हनुमान]]को प्रतिमा स्थापना गर्दा दरबारको नाम हनुमानढोका राखिएको थियो। हनुमान ढोका दरवारमा भएका चोकहरु मोहन चोक, सुन्दर चोक(रानीका लागि), नासल चोक (सवभन्दा ठूलो), मूल चोक, त्रिशूल चोक, दशै चोक, लोह चोक, दाख चोक, मसान चोक, न्हुल्क्षे चोक र वायु चोक । मल्लराजाहरू आफूलाई रामचन्द्रका वंशज हौं भन्ने कुरामा गर्व गर्दथे । यस कारण तिनीहरू रामचन्द्रका परम अनुयायी हनुमान्‌का भक्त थिए । हनुमान्‌को सेवाले लडाईंमा विजय प्राप्त हुन्छ र आफ्नो वासस्थान सुरक्षित रहन्छ भन्ने कुरामा उनीहरूको विश्वास थियो । यसैले उपत्यकाका तीनै मल्लदरवारमा हनुमानका मूर्ति स्थापना गरिएका छन् । काठमाडौंको राजदरवारको प्राङ्गणमा रहेका दुइटा हनुमान्चाहि राजा प्रतापमल्लले वि. सं. १७२६ वैशाखमा स्थापना गरेका थिए । तिनमा पहिलो ठूलो घण्टाको अगाडि राखिएको छ; दोस्रो त्योभन्दा ठूलो दरवारको मूलढोकामा रहेको छ । यिनै हनुमान्‌को नाउँमा काठमाडौंको राजदरवार प्रसिद्ध छ । राजा प्रतापमल्लले [[हनुमान|हनूमान्‌को]] यो मूर्ति स्थापना गरेका थिए । ठूलो घण्टाको सामुन्ने योभन्दा सानो अर्को हनुमान्‌को मूर्ति छ । त्यो पनि राजा [[प्रताप मल्ल|प्रतापमल्ल]]कै कृति हो । यी दुइटै हनुमान्‌को पीठमा एउटै बेहोराको अभिलेख कुँदिएको छ। ती अभिलेख अनुसार वि. सं. १७२६ मा हनुमान्‌का ती दुइ मूर्ति स्थापना गरिएका थिए । == इतिहास == === लिच्छवी काल === हनुमानढोका सुरुदेखि नै राजदरबार थियो, जुन सहरको मुटुमा अवस्थित थियो। केन्द्रमा अवस्थित यो दरबार [[लिच्छवी|लिच्छवी काल]]देखि नै प्राचिन शासकका लागि विशेष महत्त्वपूर्ण भएको छ। हनुमानढोकाको वर्तमान स्थल वरपरको क्षेत्रलाई "कोलिग्राम" वा "दक्षिण राजकुला" भनिन्थ्यो। प्रारम्भिक मध्ययुगीन कालमा दरबारको पहिलेको नाम "कान्तिपुर" वा प्रकाशको सहर भनेर चिनिन्थ्यो। गुणकामदेवलाई काठमाडौँको स्थापनाको श्रेय दिइन्छ।<ref name="Sen">[https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&dq=Gunakamadeva&pg=PA302 Book:Ancient Indian History And Civilization, Author:S. N. Sen]</ref> नगरहरूको विकाससँगै उनले कृषि समाजलाई [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारिक औद्योगिक नगरमा रूपान्तरण गरे।<ref name="Sen" /> === मल्ल काल === [[यक्ष मल्ल]]ले वृहत नेपाल मण्डल,जसको केन्द्र भक्तपुरमा थियो, को निर्माण गरेका थिए । उनको मृत्यु पछी उनले बनाएको विशाल साम्राज्य टुकृयो । राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा [[राय मल्ल]] राजा भए पनि माहिला [[रत्न मल्ल]]ले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । रत्न मल्ल (१४८२ ईस्वी) स्वतन्त्र काठमाडौंका प्रथम राजा थिए। यद्यपि, काठमाडौंको स्थापनाको श्रेय भाषा वंशावलीले राजा [[गुणकामदेव]]लाई दिइन्छ । [[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]]ले दरबार बनाएर कोटिलिंगेश्वर, जगन्नाथ, [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]] र महेन्द्रेश्वर मन्दिरहरू निर्माण गरे जुन आज पनि छ। [[प्रताप मल्ल]]ले हनुमानको प्रतिमा, [[कालभैरव]], स्वैतवैरब र प्रसिद्ध सुन्दरी चोक, मोहनकाली चोक जस्ता धेरै स्मारकहरू निर्माण गरे। === शाह-राणा काल === राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले बसन्तपुर नौ तले दरबार निर्माण गरेका थिए । राजकुमार [[बहादुर शाह]] भतिजा नावालक राजा रणबहादुर शाहको नायव भई राज्य सञ्चालन गर्न थालेपछि [[कोत पर्व#सिसमहल|सिस महल]]मा बन्यो ।<ref name=":0">कोतपर्वको सङ्क्षिप्त विश्लेषण - प्र. से. प्रेमसिंह बस्न्यात , Ph.D</ref> १८६३ वैशाख १४ मा आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरीमा रणबहादुर शाहलाई उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]]) चल्यो। यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] थिए । दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> बिसं १९०३ भाद्र ३१ मा यसै दरबार परिसरमा रहेको सिस महलमा भेला भएका भारदारहरू बीच को छलफलामा स्थिती चारकदै गएपछी [[कोत पर्व|नरसंहार]] भयो । यस हत्याकाण्डमा ३१ जनाको हत्या भयो । वि सं १९६५ मा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशम्शेर राणा]]ले गद्दी बैठकको निर्माण गरेका थिए। त्यति वेला विदेशी पाहुनालाई स्वागत गर्न, ओहोदाको प्रमाणपत्र दिन तथा राज्यका महत्त्वपूर्ण बैठकका लागि गद्दी बैठक प्रयोग हुने गरेको थियो। गद्दी बैठकको तल्लो तलामा रहेका तीन वटा ग्यालरीमा ऐतिहासिक हातहतियार राखिएका छन्। जसमा पृथ्वीनारायण शाहले प्रयोग गरेका हातहतियार पनि छन्। त्यस्तै, भुइँतलामा नेपाल एकीकरणदेखि गणतन्त्रसम्मको राजनीतिक परिचय दिने विभिन्न घटनाक्रम समेटिएका तस्वीर राखिएका छन्। शाहवंशीय राजाहरूको ११ पुस्ताकै तस्वीर पनि राखिएको छ। अडियो भिडियो कक्षमा विभिन्न जात्रा र पर्वसँग सम्बन्धित द्वश्य र वृत्तचित्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यससँगै हनुमानढोका क्षेत्रका सय वर्ष पुराना तस्वीर पनि हेर्न सकिनेछ। जुन राजदरबारका फोटोग्राफर दिर्गमान चित्रकार, गणेश चित्रकार र किरण चित्रकारका संकलन हुन्। <ref>{{Cite journal |first=अमित मचामसी र विकल श्रेष्ठ |date=चैत १९, २०७८ |title=यस्तो छ चन्द्रशम्शेरले बनाएको गद्दी बैठक (तस्वीरहरू) |url=https://www.himalkhabar.com/news/129096 |journal=}}</ref> == वर्णन == एक चोकबाट अर्को चोकमा जान चोककै एक कुनामा एउटा सानो ढोका बनाइएको छ। केही गडबडी भएको खण्डमा ती ढोका बन्द गरिन्छन् र दरवारमा बस्ने मान्छेहरू सुरक्षापूर्वक भवनको विभिन्न भागमा बस्छन् । यसरी आक्रमणकारीहरू प्रशस्तै भए पनि राम्रो बचावट गर्न सकिन्छ भन्ने भावको कुरा त्यहाँ परेको छ । मल्ल राजदरवारहरूमा यस किसिमको रचना अझै पनि देख्न सकिन्छ। एउटा चाखलाग्दो कुरो के छ भने उक्त चोकमा जस्तै मल्ल दरवारका कोठाहरूमा पनि आवतजावत गर्नालाई भिन्ने बाटो प्रायः छुट्याइएको हुँदैन । एउटा कोठाबाट अर्को कोठामा जान कोठाकै पृष्ठभागमा ढोका बनाइएका हुन्छन् । यसरी हरेक कोठामा दुइ ढोका हुन्छन् । भित्री कोठामा जानलाई बाहिरी कोठा भएर जानु पर्छ । यसै गरी त्यसभन्दा अझ भित्रको कोठामा जान तो दुबै कोठामा नकुल्चिकन जाने बाटो हुँदैन । यस्तो रचना सुरक्षाकै दृष्टिले गरिएको हुनुपर्छ । === हनुमान ढोका === === नासल चोक === [[चित्र:Coronation_of_King_Gyanendra_2058_Jestha.jpg|पाठ=राजा ज्ञानेन्द्र|अङ्गुठाकार|नासल चोकमा राजा ज्ञानेन्द्रको [[राज्याभिषेक]]]] सुवर्णद्वारबाट भित्र पसेपछि नासलचोक आउँछ । यो चोक हनूमान्ढोकामा रहेका सबै चोकभन्दा ठूलो ही। मल्लकालका ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा अनेक ठाउँमा यस चोकको उल्लेख आउँछ । यस चोकको पूर्वपट्टि मूलचोक, पूर्व दक्षिण कुनामा वसन्तपुर, दक्षिणपट्टि सडक, पश्चिमपट्टि लामाचोक र दाखचोक, पश्चि- मोत्तर कुनामा प्राङ्गण, उत्तरपट्टि मोहनचोक पर्दछ। यस चोकको पूर्वी लङमा नासल देवता (नाट्येश्वर) को सानो देवल छ। सोही देवताको नामबाट यस चोकको नामकरण भएको छ। मल्लकालमा विशेष गरेर राजदरवारमा नचाइने नाचको अभ्यास र प्रदर्शन नासलचोकमा गरिन्थ्यो । मूलद्वारबाट पस्नासाथ आउने यो चोक राजा र प्रजा भेटघाट गर्ने काममा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । राजदरवारसंग सम्बन्ध राख्ने कुनै कुरो परेको खण्डमा प्रजाहरू यस चोकमा आउँथे । राजपरिवारलाई कुनै दुःख आइपरेमा प्रजाहरू यस चोकमा आएर समवेदना प्रकट गर्दथे । शाहकालमा आएर यस चोकले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त गयो । शाह राजाहरूको [[राज्याभिषेक]]को समारोह यहीं संपन्न हुन थाल्यो । यसभन्दा पहिले मल्लकालमा राज्याभिषेकसम्बन्धी काम मूलचोकमा गरिन्थ्यो । विशाल नेपालका शासक शाहवंशी राजाहरूको राज्याभिषेकको समारोहको लागि मूलचोक सांगुरो भएको हुनाले दरबारको सबभन्दा ठूलो चोकको रूपमा रहेको नासलचोकमा राज्याभिषेकको काम हुन थालेको देखिन्छ === मूल चोक === नासलचोकको पूर्वोत्तर कुनामा रहेको प्रवेशद्वारबाट भित्र पसेपछि मूलचोक पुगिन्छ । मूलचोक प्राचीन राजदरवारको अपरिहार्य अङ्ग थियो । यसैले तीनै शहरको मल्लदरवारमा मूलचोक बनेका छन् । वंशावलीअनुसार राजा महेन्द्रमल्ल (वि. सं. १६१७ आ. - १६३१ म.) ले तलेज भवानीको मन्दिर बनाउँदाखेरि नै आफ्नो दरवारमा मूलचोकको पनि निर्माण गराएका थिए । काठमाडौंको मूलचोकको पहिलो उल्लेख वि. सं. १६८५ मा पाइएको छ। । मल्लकालमा धार्मिक दृष्टिकोणले यस चोकको विशेष महत्त्व थियो । राजा तथा राजपरिवारको विवाह, होम, गोदान आदि धार्मिक कृत्य यस चोकमा संपन्न गरिन्थे । मल्ल राजाहरूको राज्याभिषेक समारोह तथा चौतारा (प्रधानमन्त्री) को नियुक्ति सम्बन्धी काम कुरो पनि मूलचोकमा हुन्थ्यो । वि.सं. १७३१ आषाढमा मूलचोकको पूर्वी दलानमा राजा नृपेन्द्रमल्लको राज्याभिषेक भएको थियो । । उनको सो राज्याभिषेक समारोहमा पाटन र भक्तपुरका राजाहरू पनि सामेल भएका थिए । पाटनका राजा श्रीनिवासमल्लले नृपेन्द्रमल्ललाई राजतिलक लगाइदिएका थिए। === त्रिशूलचोक === मूलचोकको उत्तरी दलानमा रहेको ढोकाबाट भित्र पसेपछि त्रिशूलचोक पुगिन्छ । बाहिर प्राङ्गणमा काकेश्वरको मन्दिरसामुन्ने रहेको सिंहढोकाबाट पनि यस चोकमा पुग्न सकिन्छ । मल्लकालिक लेखहरूमा यस चोकलाई "त्रिशूलरिवि" भनी लेखिएको छ । । यस चोकमा मल्ल राजाहरूको इष्टदेवता तलेजुको विशाल मन्दिर रहेको छ । सोही मन्दिरको मुनि शाक्तसंप्रदायको चिह्नस्वरूप प्रस्तरको ठूलो त्रिशूल स्थापना गरिएको छ । सोही त्रिशूलले गर्दा यस चोकको नाम त्रिशूलरिवि अथवा त्रिशूलचोक भन्ने रहन गएको छ । === मोहन चोक === नासलचोकको उत्तरपट्टि मोहनचोक रहेको छ । त्यस चोकको उत्तरी लङमा दलानमा टाँसिएको सुवर्णपत्रको अभिलेखअनुसार राजा प्रतापमल्लले वि.सं. १७०५ फागुनमा यस चोकको निर्माण गराएका थिए । त्यस अभिलेखमा यस चोकलाई मनमोहनचोक भन्ने संज्ञा दिइएको छ। तर ठ्यासफु जस्ता तात्कालिक लेखहरूमा यस चोकलाई मोहनचोक नै भनिएको पाइन्छ । मोहनचोकको रचना चौक्वाथको रचनाशैलीसंग मिल्दोजुल्दो देखिएको छ । चौक्वाथ बनाउँदा चोकको चारकुनामा चारवटा बुर्जा जस्ता भवन बनाउने चलन थियो । यो कुरो पाटन दरवारको चौक्वाठको निर्माणशैलीबाट बुझिन्छ । मोहनचोकमा पनि चोकको कुनाकुनामा बुर्जा जस्ता भवन बनेका छन् । पूर्वी दक्षिणी कुनामा पञ्चमुखी हनूमान्‌को मन्दिर तथा दक्षिणपश्चिम कुनामा आगम को मन्दिर बुर्जा जस्तै उठाइएका छन् । पश्चिमोत्तर कुनामा पनि बुर्जा जस्तो भवन बनेको छ । त्यस भवनमाथि गजूरको प्रयोग गरिएको छ तापनि त्यस भवनभित्र कुनै देवता स्थापना गरिएको छैन । त्यस कारण सो भवन मन्दिर नभएर एक बुर्जा मात्र हो । पूर्वोत्तर कुनामा चाहि अहिले कुनै पनि बुर्जा जस्तो भवनको अस्तित्व छैन । मल्लकालमा राजा र राजपरिवारको मूलवासस्थान मोहनचोकमा थियो । देशदेशान्तरका राजाहरूसंग मित्रसम्बन्ध जोड्दा तथा सल्लाहसाहुति गर्नुपर्दा मोहनचोक प्रयोगमा ल्याइन्थ्यो । वि. सं. १७३५ आश्विनमा गोरखाका राजा [[पृथ्वीपति शाह]] काठमाडौंमा आउँदाखेरि राजा [[नृपेन्द्र मल्ल|नृपेन्द्रमल्ल]]ले मोहनचोकमा बसेर मीत लाएका थिए ।यसै गरी वि. सं. १७४२ पौषमा [[पार्थिवेन्द्र मल्ल|पार्थिवेन्द्रमल्ल]]ले भक्तपुरका [[जितामित्र मल्ल|जितामित्र]] र गोरखाका राजा पृथ्वीपति शाहसंग मोहनचोकमा बसी भेट गरेका थिए । राजपरिवारको व्यक्तिलाई बन्धनमा राख्नुपर्दा मोहनचोकमा बाँधेर राखेको घटना पनि इतिहासमा पाइन्छन् । प्रतापमल्लका कान्छा छोरा महीपतेन्द्रलाई र उनका बैठके आदिलाई समेत डोरीले बाँधेर यस चोकमा राखेको वर्णन ठ्यासफुमा गरिएको छ । मल्लकालमा बाहिरका मित्र राजाहरू आफ्नो राजधानीमा आउँदा [[रानी पोखरी|रानीपोखरी]]को तीरसम्म गई लिन जाने तथा त्यहाँबाट स्वागत गरेर ल्याई मोहनचोकमा राख्ने चलन काठमाडौंमा चलेको थियो । त्यस वेला रानीपोखरी काठमाडौं शहरको किल्लाबाट ठीक बाहिर पर्दथ्यो त्यस कारण शहरबाहिरसम्म गएर किल्लाको ढोकाबाट मित्र राजालाई सत्कार गरेर ल्याई असन, इन्द्रचोकको बाटो गरी आफ्नो वासस्थान मोहनचोकमा भिव्याई मित्र राजाको सत्कार गरिन्थ्यो । राजा र राजाका प्राप्त पुरुषहरूबाहेक अरू कसैलाई यस चोक भित्र बस्ने अधिकार थिएन । राजपरिवारकै व्यक्तिहरू पनि गद्दीनशीन राजालाई चित्त नबुझेको खण्डमा मोहनचोकमा उठबस गर्न पाउँदैनथे । काठमाडौंको इतिहासमा यस्तो घटनाको उल्लेख आएको छ । मल्लकालमा हनुमान्‌ढोका दरवारमा मूल राजकीय वासस्थानको रूपमा मोहनचोकको विशिष्ट स्थान थियो । यसैले यस चोकमा जन्मेको राजकुमार मात्र गद्दीको हकदार हुन्छ भन्ने धारणा बस्न गएको थियो । [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]]को जन्म हनुमान्ढोकाभन्दा बाहिर भएको हुनाले उनी राजा बनाइँदा केही भारादारहरूले मोहनचोकमा नजन्मेको व्यक्ति राजा हुन पाउँदैन भनी हल्ला मच्चाएका थिए। === सुन्दरचोक === मोहनचोकको पृष्ठभागमा उत्तरतिर सुन्दरचोक छ। । मोहनचोकको भित्री भागको रूपमा सुन्दरचोकको निर्माण गरिएको देखिन्छ । मोहनचोककै पश्चिमोत्तर कुनामा रहेको प्रवेशद्वारबाट भित्र पसेपछि सुन्दरचोकमा पुगिन्छ । सिंहढोकानिर रहेको प्राङ्गणबाट र त्रिशूलचोकबाट पनि त्यहाँ पस्न सकिन्छ । यस चोकको घरमा प्रयोग गरिएका धेरैजसा झ्याल ढोका नेपाली कलाको प्रतिनिधित्व गर्दछन् तापनि चोकको दक्षिणी र पश्चिमी लङमा नेपाली कलाको कुनै अवशेष बाँकी रहेका छैनन् । चोकको पूर्वी लङ दुइतले छ, अरू सबै लङ तीनतले छन् । पूर्वी लङको दलानको एउटा खापामा महाकालको मूर्ति अजित गरिएको छ । काष्ठकलाको दृष्टिले सो मूर्ति महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । यस चोकको पश्चिमोत्तर कुनामा राजा प्रतापमल्लले स्थापना गरेको लक्षप्रतापेश्वरको मूर्ति रहेको छ । त्यहाँ रहेको एउटा सानो घण्टमा वि. सं. १७०७ फागुनको राजा प्रतापमल्लको छोटो अभिलेख अद्भुित छ । मोहनचोकमा जस्तै यस चोकमा पनि सुनधारा छ । अभिलेखअनुसार प्रताप मल्लले वि.सं. १७०७ फागुनमा आफ्नी पत्नी रूपमतीदेवीको नाउँमा यो सुनधारा बनाउन लगाएका थिए । यस धाराको माथि गुम्बज शैलीको सानो मन्दिर बनेको छ । === कुमारीचोक === {{मुख्य लेख|कुमारीघर}} गद्दीबैठकनजीकै पश्चिम दक्षिण कुनामा कुमारीचोक रहेको छ । राजा [[जयप्रकाश मल्ल|जयप्रकाश]] [[जयप्रकाश मल्ल|मल्ल]]ले यो चोक बनाउन लागेका हुन् भनी भाषावंशावलीमा लेखिएको छ हालै पाइएको एउटा ठ्यासफुले यो कुरो प्रमाणित गरेको छ । उक्त ठ्यासफुको वर्णनअनुसार वि. सं. १८१३ फागुनमा जग हाली सोही साल भाद्रसम्ममा संपूर्ण चोकको निर्माणकार्य सिद्धिएको थियो । यस उपलक्ष्यमा भाद्रशुक्ल दशमीको दिन राजा जयप्रकाशले स्वयम्भू, पशुपति नादि प्रसिद्ध देवताहरूलाई निमन्त्रणा पठाई आफैले स्वागत गरी हनुमान्ढोकामा ल्याएका थिए । कुमारीचोकको निर्माण उपत्यकामा बनेका बौद्ध विहारको शैलीमा गरिएको छ । यस चोकलाई कोही कोही कुमारीबहाल पनि भन्दछन् । यस चोकमा उचित श्राङ्गिक लक्षणले युक्त बालिकाको चयन गरी कुमारीदेवीको रूपमा सन्मानपूर्वक राख्ने चलन अद्यापि चलेर आएको छ । बालिकाको चयन बौद्ध धर्मावलम्बी नेवारहरूको परिवारबाट हुन्छ तापनि कुमारीलाई तलेजु - भवानीको अवतार मान्ने चलन छ । यसैले तलेजुका पुजारीहरू कुमारीलाई शेवमतअनुसार पूजा गर्छन् । नेपालमा धार्मिक समन्वयको एक उज्ज्वल झलक यसले प्रस्तुत गरेको छ । कुमारीचोक पस्ने मूलढोकाको दायाँ बायाँ उत्तराभिमुख प्रस्तरका दुइ सिंह उभिएका छन् । करीब चार हात जति अग्ला ती दुइ आकृति प्रस्तरका टुकाहरू जोडेर बनाइएका छन् प्रायः विहार मन्दिरश्रादिको मूलढोकाको दायां बायाँ सिंहका मूर्ति द्वारपालको रूपमा राख्ने चलन प्राचीन कालदेखि यहाँ चलेर आएको छ । सिंहमूर्तिको दायाँ बायाँ दुवैतिर पेटी छन् पेटीमाथि कुमारीको रथमा प्रयोग गरिने काठका मूढा राखिएका छन् । बौद्धविहारको शैलीमा बनेको कुमारोचीकका चारै लङ कलापूर्ण ज्याल ढोकाले सिंगारिएका छन् । चारैतिर जम्मा तीन तला छन् । यसको पूर्वी लङको केही भाग पछि थपिएको देखिन्छ । यो कुरा चोकबाहिर सडकबाट हेर्दा थाहा पाइन्छ । सडकतिर फर्केको यस लङ्गमा बायाँतिर रहेका सबै किसिमका झ्याल दायाँतिर पनि बनेका छन् । === संग्रहालय === ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Temple(Hanumandhoka).jpg File:Shiva Parbati Temple.jpg|हनुमानढोकामा रहेको शिव पार्वती मन्दिर Durbar square (Basantapur).jpg File:Krishna Mandir 123.jpg|हनुमानढोकामा रहेको कृष्ण मन्दिर File:Basantapur at night.jpg|रातिको समयमा हनुमानढोकाको दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Hanuman Dhoka}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] 9fixe5m7tb9qqtulo10lsbqgy407l70 0 50661 1367848 1239967 2026-07-30T01:21:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367848 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Net Migration Rate.svg|right|260px|thumb| सन् २००८ को बसाइँसराई दर: धनात्मक (नीलो), ऋणात्मक (सुन्तला), स्थिर (हरियो), तथ्याङ्क नभएको (खैरो)]] नयाँ भौगोलिक क्षेत्रमा स्थायी वा अस्थायी रूपमा बसोबास गर्ने उद्देश्यले एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा मानिसहरूको आवागमन हुने प्रक्रिया हो।<ref>{{Cite web |last=Society |first=National Geographic |date=2010-12-14 |title=Introduction to Human Migration |url=http://www.nationalgeographic.org/activity/introduction-human-migration/ |access-date=2023-08-12 |website=National Geographic Society |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910165944/http://www.nationalgeographic.org/activity/introduction-human-migration/ |date=2016-09-10 }}</ref> विश्वव्यापी रूपमा मानव आप्रवासनलाई लामो दूरीमा र एक देशबाट अर्को देशमा हुने बाह्य आप्रवासन र एउटै देश भित्र हुने आन्तरिक आप्रवासन गरी दुई भागमा विभाजन गरिन्छ। यसलाई ठाउँबाट अर्को ठाउँमा हुने मानिसहरूको भौगोलिक चाल पनि भन्न सकिन्छ। यतिले मात्र बसाइँ सराईको परिभाषा पूर्ण नहुने हुँदा निश्चित समय अवधिमा, निश्चित भौगोलिक वा राजनितिक एकाइकबाट अर्को भौगोलिक वा राजनितिक एकाईमा बासस्थान परिवर्तन गरेर हुने मानिसहरूको भौगोलिक चाललाई बसाइँसराई भनिन्छ। यसकारण निश्चित समय अवधि, निशचित भौगोलिक दुरी र वासस्थान परिवर्तन बसाइसराईका आवश्यक पक्षहरू हुन्। मानव बसाइँसराई मानिस आफ्नो बसोबासका लागि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा जाने कृया हो। यसका दुई प्रकार आन्तरिक र बाह्य हुन्। त्यसैगरी यसलाई स्थायी बसाइँ सराई र अस्थायी बसाइँ सराई गरी अर्को तरिकाले पनि छुट्याउन सकिन्छ। आन्तरिक बसाइँसराई देशभित्रको बसाइँसराइ हो भने बाह्य बसाइँसराइ देश बाहिर बसाइँ सर्ने प्रक्रिया हो। जबर्जस्ती विस्थापन प्राकृतिक विपत्ति वा नागरिक अशान्तिका कारण आफ्नो घरबाट अन्यत्र सर्ने व्यक्तिहरूलाई विस्थापित व्यक्तिहरू वा यस प्रक्रियालाई जबर्जस्ती विस्थापन भनिन्छ। यस्ता व्यक्तिहरू यदि गृह देशमा रहेका छन् भने, आन्तरिक रूपमा विस्थापित व्यक्तिहरूको रूपमा वर्णन गर्न सकिन्छ। गृह देशमा राजनीतिक, धार्मिक वा अन्य कारणले अर्को देशमा शरण लिन जाने मानिसहरूले औपचारिक रूपमा परदेशमा आश्रयको लागि अनुरोध गर्न सक्छन्। यी मानिसहरूलाई सामान्यतया शरण खोज्नेहरूको रूपमा चिनिन्छ। यदि आवेदन स्वीकृत गरियो भने उनीहरूको कानूनी वर्गीकरण [[शरणार्थी]]हरूको रूपमा परिवर्तन हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=What is a refugee? |url=https://www.unhcr.org/what-refugee |access-date=2023-08-12 |website=UNHCR}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|about=yes|wikititle=human migration}} {{Commons category|Human migration}} c98t680phl8i1kjzp2rye8i0ffaolyf 0 58338 1367902 1328666 2026-07-30T08:36:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367902 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = रियाना<br>Rihanna | image = Rihanna Fenty 2018.png | caption = सन् २०१८ मा रिहाना | birth_name = रोबिन रिहाना फेन्टी | birth_date = {{Birth date and age|1988|2|20}} | other_names = | birth_place = [[सेन्ट माइकल]], [[बार्बाडोस]] | organisation = {{plainlist| * [[क्लारा लियोनेल फाउन्डेसन]] * [[फेन्टी ब्युटी]] * [[फेन्टी (उत्पादक)|फेन्टी]] }} | occupation = {{flatlist| * गायिका * गीतकार * अभिनेत्री * व्यवसायी महिला }} | net_worth = युएस$६००&nbsp;मिलियन (सन् २०१९ को अनुमान)<!--SOURCED IN 'INFLUENCE AND LEGACY' SECTION. DO NOT remove the word estimate--> | awards = [[रियानाद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | years_active = सन् २००३–वर्तमान | signature = | website = {{URL|rihanna.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer <!-- mandatory field --> | genre = {{flatlist|<!-- Before adding/removing genres, please discuss the issue at Talk page or add a compelling source. Sources of lightweight quality will be subject to scrutiny and even removal. --> * [[समकालीन आर एन्ड बी|आर एन्ड बी]] * [[पप सङ्गीत|पप]] * [[रेगे]] * [[हिप हप सङ्गीत|हिप हप]] * [[नृत्य सङ्गीत|नृत्य]] }} | instrument = भोकल्स | label = {{flatlist| * [[रक नेसन]] * [[डेफ ज्याम रेकर्डिङ्स|डेफ ज्याम]] * एसआरपी * वेस्टबरी रोड }} | associated_acts = <!--PLEASE NOTE: If you are going to add to this list, make sure that it is an artist who has formed a SIGNIFICANT part of Rihanna's career.-->{{flatlist| * [[जे–जी (गायक)|जे–जी]] * [[क्रिस ब्राउन]] * [[ड्रेक (गायक)|ड्रेक]] * [[क्याल्भिन ह्यारिस|क्याल्भिन ह्यार्रिस]] * [[एमिनेम|इमिनेम]] * [[नियो]] }} }} | module2 = {{Infobox officeholder|embed=yes | office = [[बार्बाडोस|बार्बाडेली]] [[राजदूत असाधारण र साधिकार]] | term_start = सेप्टेम्बर २१, २०१८ }} }} '''रोबेन रियाना फेन्टि''' ({{IPAc-en|r|i|ˈ|æ|n|ə}} {{Respell|ree|AN|ə}};<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hJP6q7XzLrQ|title=Rihanna shows AJ Hammer how to pronounce her name.|work=HLN|via=YouTube|accessdate=May 2, 2017}}</ref>{{refn|सामान्यतया अङ्ग्रेजी भाषी मानिसहरूले उनलाई रियानाको रूपमा उच्चारण गर्दछन्। {{IPAc-en|r|i|'|a:|n|ə}} {{Respell|ree|AH|nə}}|group=n}} जन्म फेब्रुअरी २०, १९८८)<ref>{{cite web|url=https://www.bet.com/music/2017/02/20/-happy-birthday-to-a-real-boss---see-who-s-wishing-rihanna-s-a-h.html|title="Happy Birthday to a Real BOSS," See Who's Wishing Rihanna's A Happy 29th Birthday|work=BET|date=February 20, 2017}}</ref> (जन्म २० फेब्रुअरी १९९८) उत्तर अमेरिकाको देश बार्बाडोसकी गायिका, गीतकार, र अभिनेत्री हुन्। उनी [[बार्बाडोस]]को सेन्ट माइकलमा जन्मिएता पनि देशको राजधानी ब्रिजटाउनमा हुर्केकी थिइन्। उनलाई सन् २००३ मा उनकै देशमा, एक अमेरिकी रेकर्ड निर्माता इभान रोगर्सले पत्ता लगाएका थिए। सन् २००४ मा, उनले रेकर्ड निर्माता इभान रोजर्सको निर्देशनमा विभिन्न छोटा सङ्गीतहरू रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>Shanaaz Prince: {{Cite web|url=http://www.dispatchlive.co.za/news/rihanna-ticket-fever-gathers-pace-in-sa/|title=''Rihanna ticket fever gathers pace in SA.' Abgerufen am|accessdate=६ फेब्रुअरी २०१६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016003714/http://www.dispatchlive.co.za/news/rihanna-ticket-fever-gathers-pace-in-sa |date=2015-10-16 }}</ref> उनले डेफ जाम रेकर्डिङका अध्यक्ष, र्‍यापर र हिप हप निर्माता जे जीको लागि परिक्षण प्रस्तुति दिएकी थिइन्। उनले त्यसपछि डेफ जाम रेकर्डिङसँग अनुमोदनमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=http://digiweb.excite.de/spotify-rihanna-wird-weltweit-am-haeufigsten-gestreamt-N60306.html |title=Die am meisten gestreamten Musiker auf Spotify: Rihanna belegt Platz 1 |work=Excite Network |date=2014-03-10 |accessdate=2015-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317054539/http://digiweb.excite.de/spotify-rihanna-wird-weltweit-am-haeufigsten-gestreamt-N60306.html |date=2015-03-17 }}</ref> सन् २००५, मा म्युजिक अफ द सन नामक उनको पहिलो स्टुडियो गिती सङ्ग्रह सार्वजनिक गरे पश्चात्, उनी चर्चामा आएकी थिइन्। त्यसलगत्तै सन् २००६ मा उनले आफ्नो दोस्रो स्टुडियो गिती सङ्ग्रह ''अ गर्ल लाइक मि'' पनि सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उनका दुबै गिती सङ्ग्रहहरू अमेरिकी [[बिलबोर्ड २००]] को दस भित्र पर्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.boutblank.com/news/spotify-2017-in-zahlen-ed-sheeran-fuehrt-vier-top-5-platzierungen-an/77572 |title=Spotify 2017 in Zahlen: Ed Sheeran führt vier "Top 5"-Platzierungen an |date=2017-12-06 |language=de}}</ref> सन् २००७ मा गुड गर्ल गन ब्याड नामक आफ्नो तेस्रो गिती सङ्ग्रह सार्वजनिक गरेसँगै रियानाले, मानिसहरूले उनलाई हेर्ने दृष्टिकोणको विकास गरेकी थिइन् जसले गर्दा उनलाई सबैका माझ प्रणय प्रतीकको रूपमा हेरिएको थियो र उनले आफ्ना सङ्गीतहरूमा नृत्य-पपको सुरुवात गरेकी थिइन्।<ref>https://www.bz-berlin.de/leute/rihanna-ist-die-reichste-musikerin-der-welt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018071003/https://www.bz-berlin.de/leute/rihanna-ist-die-reichste-musikerin-der-welt |date=2020-10-18 }}</ref> यो रियानाको साङ्गीतिक कार्यजीवनका लागि एक निर्णायक सुरुवात रहेको थियो। सन् २००८ वा ५०औँ वार्षिक ग्रामी पुरस्कार समारोहमा रियानाले आफ्नो पहिलो ग्रामी पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन् तथापि उनका त्यसबेलाका प्रेमी [[क्रिस ब्राउन]]ले उनीमाथि हमला गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/1683342/adele-rihanna-time-100-influential-people-list/ |title=adele rihanna time 100 influential people list |author=Jocelyn Vena |work=mtv.com |date=2012-04-18 |accessdate=2012-04-18 |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111194035/http://www.mtv.com/news/1683342/adele-rihanna-time-100-influential-people-list/ |date=2015-01-11 }}</ref> उनको चौथो गिती सङ्ग्रह, रेटेड आर भने सन् २००९ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। उनको [[पप सङ्गीत|पप]]मा आधारित पाँचौ गिती सङ्ग्रह, लाउड सन् २०१० मा सार्वजनिक गरिएलगत्तै उक्त गिती सङ्ग्रहले अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००]]मा पर्न सफल तिन वटा गीत उत्पादन गरेको थियो जसमा "अोन्ली गर्ल (इन द वर्ल्ड)", "ह्वाट्स माइ नेम" र "एस एन्ड एम" समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a429429/rihanna-named-billboards-top-pop-chart-artist.html#~p0qHwYKbnL6Ytn |title=Rihanna named billboards artist decade |author=Lewis Corner |work=digitalspy.co.uk |date=2012-12-09 |accessdate=2012-12-09 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनको सन् २०११ मा प्रकाशन गरिएको टक द्याट टक नामक गिती सङ्ग्रहलाई अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घले बहु-प्लेटिनम प्रमाणित गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a429429/rihanna-named-billboards-top-pop-chart-artist.html#~p0qHwYKbnL6Ytn |title=Rihanna named billboards artist decade |author=Lewis Corner |work=digitalspy.co.uk |date=2012-12-09 |accessdate=2012-12-09 |language=en}}</ref> उनको अर्को युनापोलोजेटिक (२०१२) नामक गिती सङ्ग्रहले भने ग्रामी पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। उनको आठौँ स्टुडियो गिती सङ्ग्रह, एन्टि (२०१६) [[बिलबोर्ड २००]] को शीर्ष स्थानमा पर्ने सफल उनको व्यक्तिगत दोस्रो गिती सङ्ग्रह बनेको थियो।<ref>[http://www.grammy.com/artist/rihanna Rihanna] auf der Website der Grammy Awards. Abgerufen am 12. Februar 2016।</ref> उक्त गिती सङ्ग्रहमा समावेश गीतहरूलाई त्यस वर्ष अनलाइनमा सबैभन्दा धेरै अनलाइनमा बजाइएको थियो। उनी उत्कृष्ट व्यापार गर्न सफल कलाकार समेत हुन् जसमा उनका विश्वभरि २८ करोड प्रस्तुतिहरू बिक्री भइसकेका छन् जसले गर्दा उनलाई एक उत्कृष्ट पप गायिकाको रूपमा लिन सकिन्छ। उनका धेरै जस्ता गीतहरू सर्वाधिक बिक्री भएको एकल सङ्गीतको रूपमा प्रख्यात छन् जसमा समावेश केही गीतहरू जस्तै "अम्ब्रेला", "स्टे", र "वर्क"लाई उनले अमेरिकी गायक एमिनेमसँग सहकार्यमा निर्माण गरेकी थिइन्। उनको गीत "लभ द वे यु लाइ" सर्वाधिक बिक्री भएको गीतहरूको सूचीमा समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.de/news/94738-riesenehre-rihanna-erhalt-den-michael-jackson-video-vanguard-award |title=Riesenehre: Rihanna erhält den Michael Jackson Video Vanguard Award |work=MTV.de |date=2016-08-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231140346/http://www.mtv.de/news/94738-riesenehre-rihanna-erhalt-den-michael-jackson-video-vanguard-award |date=2016-12-31 }}</ref> उनले सार्वजनिक गरेका १४ वटा गीतहरू [[बिलबोर्ड हट १००]] को शीर्ष स्थानमा पुगेका छन् जसले गर्दन उनी सबैभन्दा सानो उमेरको एकल कलाकार बन्न सफल भएकी छिन्। उनका गीतहरू मध्ये जम्मा ३१ वटा गीतहरू [[बिलबोर्ड हट १००]]को शीर्ष १० मा पर्न सफल भएका छन्। बेलायत र [[अस्ट्रेलिया]]मा उनका ३० वटा भन्दा धेरै गीतहरू शीर्ष १० मा पुगेका थिए। सो सफलता प्राप्त गर्ने उनी २१औँ शताब्दीकी एकमात्र कलाकार हुन्।<ref name="PopPrincess">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1692970/rihanna-video-music-awards-performance-history.jhtml|title=Rihanna's Road To 2012 VMAs: From Pop Princess To Good Girl Gone Bad|publisher=MTV News Viacom|date=31 de agosto de 2012|first=Alexis|last=Nadeska|accessdate=15 de junio de 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902192742/http://www.mtv.com/news/articles/1692970/rihanna-video-music-awards-performance-history.jhtml |date=2012-09-02 }}</ref> [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]ले उनलाई सन् २००० दशकको डिजिटल सङ कलाकार, २०१० दशकको उत्कृष्ट हट १०० कलाकार र सबै समयको लागि उत्कृष्ट पप गायिकाको रूपमा नामाकरण गरेको थियो। यसका अतिरिक्त, महिलाको तर्फबाट उनकै गीत [[स्पोटिफाई]] र एप्पल सङ्गीतमा सबैभन्दा धेरै बजाइएको (रूचाइएको) छ।<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/rihanna-talkin-cops-article-1.369544|title=Rihanna talkin' to the cops|website=New York Daily News|accessdate=17 de marzo de 2017}}</ref> विभिन्न पुरस्कार र सम्मानको कुरा गर्ने हो भने, उनले हालसम्म ९ वटा ग्रामी पुरस्कार, १३ वटा अमेरिकी सङ्गीत पुरस्कार र १२ वटा बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कार हात पारेकी छिन्। उनले हाल छ वटा गिनिज विश्व किर्तिमान कायम गरेकी छिन्। त्यसबाहेक, उनी सबैभन्दा पहिलो सन् २०१३ मा साङ्गीतिक प्रतिमाहरूका लागि अमेरिकी सङ्गीत पुरस्कार र सन् २०१६ मा माइकल ज्याक्सन भिडिओ भेनगार्ड पुरस्कारकाट सम्मानित हुन पुगेकी थिइन्। उनी फेसन आइकन पुरस्कारबाट सम्मानित भएकी थिइन्। उक्त पुरस्कार भने सन् २०१४ मा अमेरिकाको फेसन बनोटकर्ता सङ्घले प्रदान गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2018/08/15/638551793/rihanna-is-the-21st-centurys-most-influential-musician|title=Rihanna Is The 21st Century's Most Influential Musician|website=NPR|accessdate=17 de marzo de 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com.au/culture/features/how-rihanna-became-a-21stcentury-music-legend/image-gallery/79db0b1a330be39d3707a02ae11e1c8d|title=How Rihanna became a 21st-century music legend|website=भोग|accessdate=17 de marzo de 2017}}</ref> सन् २०१२ मा, [[फोर्ब्स]]ले उनलाई चौथो सबैभन्दा शक्तिशाली प्रख्यात मानिसहरूको वरियतामा राखेको थियो। जहाँ टाइम नामक एक अमेरिकी पत्रिकाले भने उनलाई विश्वकै सबैभन्दा प्रभावशाली व्याक्तिहरूको सूचीमा समावेश गरेको थियो जसमा उक्त पत्रिकाले सन् २०१२ र २०१८ को आफ्नो वार्षिक सूचीमा उनलाई सुचीकृत गरेको थियो। सन् २०१७ को सुरु तिर, हर्भाड फाउन्डेसनले उनलाई हर्भाड विश्वविद्यालयको वर्षको मानवीय कार्यकर्ताको रूपमा नामकरण गरेको थियो। सन् २०१८ मा बार्बाडोस सरकारको निमित्त उनलाई राजदूतको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो जहाँ उनको कार्य भनेको देशमा शिक्षा, पर्यटन र लगानीको पदोन्नति गर्नु हो। सङ्गीत बाहेक, रियाना मानवीय, उद्यमी, र फेसन उद्योगमा उनको संलग्नताको लागि परिचित छिन्। उनी गैर-नाफामुखी संस्था क्लारा लियोनेल फाउन्डेसन, प्रसाधन सामग्री ब्रान्ड फेन्टी ब्यूटी, र एलभिएमआस-मोएत एन्सी लुई भितोँ अन्तर्गतको फेसन गृह फेन्टीको संस्थापक हुन्।<ref name="billboard cover story 2012">{{Cite web|first=Hampp|last=Andrew|url=http://www.billboard.com/articles/news/474075/rihannas-unapologetic-the-billboard-cover-story|title=Rihanna's 'Unapologetic': The Billboard Cover Story|work=Billboard|date=20 de noviembre de 2012|accessdate=20 de noviembre de 2012}}</ref> रियानाले अभिनयमा क्षेत्रमा पनि संलग्न छिन् जहाँ उनले ब्याटलसिप (सन् २०१२) भालेसियन एन्ड द सिटी अफ अ थाउजेन्ड प्लानेट्स (सन् २०१७) र ओसन्स ८ (सन् २०१८) लगायतका चलचित्रहरूमा प्रमुख भूमिकामा अभिनय प्रस्तुत गरेकी थिइन्। == जीवनी र साङ्गीतिक यात्रा == === सन् १९९८–२००३: प्रारम्भिक जीवन === [[File:Bridgetown1.jpg|thumb|right|रियाना ब्रिजटाउन, बार्बाडोसमा हुर्किएकी थिइन्।]] रोबेन रियाना फेन्टि २० फेब्रुअरी १९८८ [[बार्बाडोस]]को एक प्रमुख सहर सेन्ट माइकलमा जन्मिएकी थिइन्।<ref>{{Cite journal|last=Spivey|first=Lisa|title=Rihanna, The New Cover Girl|newspaper=Los Angeles Sentinel|volume=72|issue=23|date=January 2007|page=B.5|issn=0890-4340}}</ref><ref name="People">{{cite magazine|url=http://www.people.com/people/rihanna/biography|title=Rihanna: Biography&nbsp;— Part 1 & 2|magazine=पिपुल|accessdate=December 16, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217063124/http://www.people.com/people/rihanna/biography|archivedate=December 17, 2008}}</ref> उनकी आमा, मोनिका (जन्म नाम: ब्रेथवेट), एक सेवानिवृत्त लेखा परिक्षक थिइन् उनी अफ्रिकी-गीनी मुलकी र उनका बुबा रोनाल्ड फेन्टि, एक गोदाम परिवेक्षक थिए र उनी अफ्रिकी-बार्बाडेली र आयरल्यान्डेली मुलका थिए।<ref name="ew">{{cite news|last=Watson|first=Margeaux|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20043393,00.html|title=Caribbean Queen: Rihanna|work=Entertainment Weekly|date=June 22, 2007|accessdate=November 27, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017175832/http://www.ew.com/ew/article/0,,20043393,00.html |date=October 17, 2008 }}</ref><ref>{{cite news|last=Clark|first=Noelene|url=http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/04/rihanna-half-siblings-family-sisters-brother.html|title=Rihanna's secret family: two half-sisters, a half-brother&nbsp;— and two nieces|work=Los Angeles Times|date=April 18, 2011|accessdate=July 21, 2011}}</ref> रियानाका रोरी र रजद फेन्टि गरि दुईवटा दाइहरू छन् र उनका बुबाको तर्फबाट २ जना सौतेनी दिदी र १ जना दाइ छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcdfw.com/entertainment/music/Brown-Had-No-Soul-in-His-Eyes-During-Attack-Rihanna-69369232.html?amp=y|title=Rihanna: My Dad Used to Hit Mom|website=www.nbcdfw.com|publisher=NBC Universal Inc.|access-date=May 31, 2019}}</ref> दुई जनानै फरक आमाबाट जन्मिएका थिए। उनी ब्रिजटाउनमा ३ वटा कोठा भएको एक बङ्गलामा हुर्किएकी थिइन्। उनले आफ्ना बुबासँग बाटोको छेउमा कपडा बेच्ने काम गर्थिन्।<ref name="People"/><ref name="Biography Today">{{cite journal|year=2008|title=Rihanna 1988–|journal=Biography Today|volume=17|issue=2|page=90|publisher=Omnigraphics|issn=1058-2347}}</ref> बाल्यकालमा उनको बुवाले धेरै मदिरा वा लागूऔषधको प्रयोग गरेको हुँदा उनमा गहिरो छाप परेको थियो।<ref name="ew"/><ref>{{cite web |last=Vena |first=Jocelyn |url=http://www.mtv.com/news/articles/1652415/rihanna-louds-man-down-gangsta.jhtml |title=Rihanna Says Loud's 'Man Down' Is 'Gangsta' |publisher=Viacom International Inc |date=November 16, 2010 |accessdate=July 27, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806073208/http://www.mtv.com/news/articles/1652415/rihanna-louds-man-down-gangsta.jhtml |archivedate=August 6, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806073208/http://www.mtv.com/news/articles/1652415/rihanna-louds-man-down-gangsta.jhtml |date=August 6, 2011 }}</ref> रियानाका बुबाले उनकी आमालाई कुटपिट समेत गर्दथे र उनीहरूको लडाइँमा, उनले छुट्याउने गरेको उनले एक अन्तर्वार्तामा बताएकी थिइन्। सानै उमेर छँदा, उनको टाउको दुख्ने पीडा समस्यका कारण उनले धेरै सिटी स्क्यानहरू गरेकी थिइन्।<ref name="cricketer">{{cite news|last1=Venugopal|first1=Arun|title=As a kid, I was giving throwdowns to Lara, Chanderpaul and Hooper|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/1097263.html|accessdate=May 16, 2017|publisher=ESPN Sports Media Ltd.|date=May 15, 2017}}</ref><ref name="ew"/> तथापी, चिकित्सकहरूले भने टाउकामा मासु पलाएको भनेर टिप्पणी समेत गरेका थिए। उनी त्यसबेला जम्मा चौध वर्षकी थिइन्। रियानाको बुबा आमाको सम्बन्ध विच्छेद भएपश्चात्, उनको स्वास्थवस्थामा सुधार आएको थियो। उनको बाल्यकाल रेगे सङ्गीत (एक प्रकारको सङ्गीतको किसिम) सुन्दै हुर्किएकी थिइन्। उनले चार्ल्स एफ ब्रोमे स्मारक प्राथमिक विद्यालय र कोम्बेरमेरे विद्यालयमा अध्ययन गरेकी थिइन् जहाँ उनले भविष्यका अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी, क्रिस जोर्डन र कार्लोस ब्राथवेटसँगै पठनपाठन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7880732.stm|title=Talking Shop: Shontelle|date=March 5, 2009|work=बिबिसी|accessdate=March 5, 2009}}</ref> रियाना उप-शैन्य कार्यक्रममा, नौछात्रा सेना थिइन, जहाँ भविष्यकी बार्बाडेली गायिका-गीतकार शोन्तेल्ले उनको हवल्दार थिइन्। यद्यपि उनले, सुरुमा अध्ययनलाई प्राथमिकतामा राखि अगाडि बढ्ने सोचेता पनि पछि सङ्गीत क्षेत्रमा लागेकी थिइन्।<ref>{{cite magazine |last=DePaulo |first=Lisa |url=https://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |title=Good Girl Gone Badass |magazine=GQ |date=January 2010 |accessdate=July 27, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111123063012/http://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |archivedate=November 23, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123063012/http://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |date=November 23, 2011 }}</ref> सन् २००३ मा, रियानाले आफ्ना दुई सहपाठीहरूका साथ एक साङ्गीतिक समूहको गठन गरेकी थिइन्। उनलाई सन् २००३ मा उनकै देशमा, एक अमेरिकी रेकर्ड निर्माता इभान रोगर्सले पत्ता लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7880732.stm|title=Talking Shop: Shontelle|date=March 5, 2009|work=बिबिसी|accessdate=March 5, 2009}}</ref> कुनै आधिकारिक नाम वा कुनै सामग्रीहरू बिना, समूहले परिक्षण प्रस्तुति दिएको थियो जसमा प्रस्तुति पश्चात्, रोगर्सले टिप्पणी जारी गर्दै, प्रस्तुतिमा आएका तीन जना मध्ये उनलाई उनी बाहेक अरू त्यहाँ उपस्थिति नभएको जस्तो भान भएको बताएका थिए। रियाना रोगर्सको कक्षमा गएर, डेस्टिनी चाइल्डको "इमोसन" र मारिया क्यारीको "हिरो" लगायतका गीतहरू प्रस्तुत गरेकी थिइन्।<ref>{{cite magazine |last=DePaulo |first=Lisa |url=https://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |title=Good Girl Gone Badass |magazine=GQ |date=January 2010 |accessdate=July 27, 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111123063012/http://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |archivedate=November 23, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123063012/http://www.gq.com/women/photos/201001/rihanna-video-photos?currentPage=2 |date=November 23, 2011 }}</ref> रियानाको प्रस्तुतिबाट प्रभावित भएका रोगर्सले रियाना र उनकी आमासँग दोस्रो बैठकको लागि समय र स्थान निर्धारण गरेका थिए र त्यसपछि रियानालाई [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा रोगर्सको गृहनगरमा केही परिक्षण अन्तर्गतका गीतहरू रेकर्ड गर्न आमन्त्रित गरिएको थियो जसलाई पछि उत्कृष्ट भएको खण्डमा रेकर्ड लेबमा पठाइने बताइएको थियो।<ref name="ew"/> उनले अध्ययन गरेको विद्यालय बन्द वा बिदामा उनले गीतहरू रेकर्ड गरेकी थिइन् जसले गर्दा रेकर्डिङहरू निरन्तर नभई केही समयको अन्तरालमा भएका थिए।<ref name="TheGuardian1">{{cite news|last=Patterson|first=Sylvia|url=https://www.theguardian.com/music/2007/aug/26/popandrock|title=Singing in the rain|work=The Guardian|publisher=Guardian News and Media Limited|date=August 27, 2007|accessdate=September 24, 2011|location=लन्डन}}</ref> "पोन दे रिप्ले" र "द लास्ट टाइम" परिक्षण गीतको रूपमा रेकर्ड गरिएका उनका दुईवटा गीतहरू हुन्<ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=GGidBbtrM08|title=2005 Rihanna Interview|via=युट्युब|accessdate=February 20, 2016}}</ref> जसलाई अन्ततोगत्वा उनको प्रथम गिती सङ्ग्रह "म्युजिक अफ द सन"मा समावेश गरिएको थियो। सोही वर्ष, रियानाले रोगर्स र कार्ल स्टर्केनको उत्पादन कम्पनी, सिन्डिकेटेड रिदम प्रोडक्सन्समा हस्ताक्षर गरेकी थियो।<ref name="TheGuardian1"/> ==टिप्पणीहरू== {{Reflist|group=n}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Rihanna|रिहाना}} * {{Official website}} * {{IMDb name|1982597|रिहाना}} [[श्रेणी:रिहाना]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:बार्बाडियन फेसन डिजाइनरहरू]] [[श्रेणी:बार्बाडियन गायिकाहरू]] [[श्रेणी:बार्बाडियन पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:ब्रिट पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:हिप हप गायकहरू]] 8a29rkdws29fmmamwoy4s6m9b9toviy 0 60684 1367852 1343312 2026-07-30T02:39:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367852 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prime Minister | honorific-prefix = The Right Honourable | name = ब्रायन मुलरोनी | honorific-suffix = PC, CC, GOQ | image = Brian Mulroney 2011.jpg | caption = | order = List of Canadian Prime Ministers | office = Prime Minister of Canada | term_start = सेप्टेम्बर १७, १९८४ | term_end = जुन २५, १९९३ | monarch = [[एलिजाबेथ द्वितीय]] | deputy = Erik Nielsen<small>(1984-1986)</small><br>Don Mazankowski <small>(1986-1993)</small> | predecessor = [[जोन टर्नर|जोन र्टनर]] | successor = [[किम क्याम्पबेल]] | office2 = Leader of the Opposition (Canada)|Leader of the Opposition | term_start2 = August 29, 1983 | term_end2 = September 16, 1984 | monarch2 = [[एलिजाबेथ द्वितीय]] | predecessor2 = Erik Nielsen | successor2 = [[जोन टर्नर|जोन र्टनर]] | birth_date = {{birth date|1939|3|20}} | birth_place = Baie-Comeau, Quebec | birthname = Martin Brian Mulroney | nationality = Canadian | death_date = {{death date and age|2024|02|29|1939|03|20|df=y}} | death_place = Palm Beach, [[फ्लोरिडा]] | party = [[Progressive Conservative Party of Canada|Progressive Conservative]] | religion = [[Roman Catholic Church|Roman Catholic]] | residence = [[Westmount, Quebec]], [[Canada]] <br> [[Palm Beach, Florida]], [[U.S.]] | spouse = [[Mila Mulroney]] | signature = Brian Mulroney Signature.svg | relations = | children = [[Ben Mulroney|Ben]], Mark, Nicolas, Caroline | alma_mater = [[St. Francis Xavier University]]<br/>[[Université Laval]] | occupation = | profession = [[Lawyer]]<br/>[[Businessman]] | constituency_MP3 = [[Central Nova]] | term_start3 = August 29, 1983 | term_end3 = September 4, 1984 | majority3 = | predecessor3 = [[Elmer M. MacKay]] | successor3 = [[Elmer M. MacKay]] | constituency_MP4 = [[Manicouagan (electoral district)|Manicouagan]] | term_start4 = September 4, 1984 | term_end4 = November 21, 1988 | majority4 = | predecessor4 = [[André Maltais]] | successor4 = [[Charles Langlois (politician)|Charles Langlois]] | constituency_MP5 = [[Charlevoix (electoral district)|Charlevoix]] | term_start5 = November 21, 1988 | term_end5 = September 8, 1993<ref name="Parliament">{{cite web|url=http://www2.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=1335c5d9-2c4e-4ed4-b8d2-c85f1099e8d8|title=Parliament of Canada|publisher=.parl.gc.ca|accessdate=2010-06-07}}</ref> | majority5 = | predecessor5 = [[Charles-André Hamelin|Charles Hamelin]] | successor5 = [[Gérard Asselin]] }} '''ब्रायन मुलरोनी''' [[क्यानडा]]का राजनितिज्ञ तथा पूर्व [[प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनको जन्म स.न् १९३९को [[मार्च]] २०मा [[ब्यूविक]]को एक सहरमा भएको थियो। ==प्रारम्भिक जीवन== ==पारिवारिक जीवन== ==राजनितिज्ञको रूपमा== ==प्रधानमन्त्रीको रूपमा== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist|30em}} ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote}} * [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060418/mulroney_rehab_060418/20060418?hub=Canada The 'Greenest' PM in History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604010108/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060418/mulroney_rehab_060418/20060418?hub=Canada |date=2009-06-04 }} * [http://www.depauw.edu/news/index.asp?id=13954 Ubben Lecture at DePauw University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610202636/http://www.depauw.edu/news/index.asp?id=13954 |date=2011-06-10 }} * http://mulroneymediaroom.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113124143/http://mulroneymediaroom.com/ |date=2012-01-13 }}, Brian Mulroney's personal site for releasing documents and statements about his public activity. * [http://www.cbc.ca/archives/categories/politics/prime-ministers/brian-mulroney-the-negotiator/topic---brian-mulroney-the-negotiator.html CBC Digital Archives – Brian Mulroney: The Negotiator] * http://www.mulroneyonline.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422151754/http://mulroneyonline.com/ |date=2018-04-22 }} * [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0009624 "Martin Brian Mulroney," by Norman Hillmer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215110402/http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0009624 |date=2010-02-15 }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{Persondata<!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata --> |NAME=Mulroney, Martin Brian |ALTERNATIVE NAMES=Mulroney, Brian |SHORT DESCRIPTION=18th Prime Minister of Canada (1984–1993) |DATE OF BIRTH=March 20, 1939 |PLACE OF BIRTH=[[Baie-Comeau]], [[Quebec]] |DATE OF DEATH=n/a |PLACE OF DEATH=n/a }} {{Commonscat|Brian Mulroney}} [[श्रेणी:क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:क्यानडाका राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] fqm92b1azvy3zpd2lch8pytep0p991r 0 61934 1367840 1229720 2026-07-29T21:35:28Z CommonsDelinker 144 Fan-siu-wong-2010-5-22-17-44-57.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Fan-siu-wong-2010-5-22-17-44-57.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1367840 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese-language singer and actor | name = लोयुस फ्यान | image = | image_size = 180px | caption = Louis Fan at a press conference in [[Petaling Jaya]], [[Malaysia]], on 22 May 2010 to promote ''[[The Legend Is Born – Ip Man]]''. | chinesename = 樊少皇 | pinyinchinesename = Fán Shàohuáng | jyutpingchinesename = Faan6 Siu6-wong4 | birth_name = | ancestry = [[Yucheng City|Yucheng]], [[Shandong]], [[चीन|China]] | birth_date = {{birth date|1973|6|19}}<ref>{{IMDb name|266658}}</ref> | birth_place = [[Hong Kong]] | death_date = | death_place = | restingplace = | othername = Fan Siu-wong, Terry Fan | yearsactive = 1985-present }} '''लोयुस फ्यान''' हङकङ चलचित्र क्षेत्रका एक प्रसिद्ध अभिनेता तथा मार्सल कलाकार हुन् । == बाल्यकाल == ==चलचित्र शुरुवात== == अभिनेताको रूपमा == ==निर्माताको रूपमा== == व्यक्तिगत जीवन == === विवहा === == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== *{{IMDb name|id=0266658}} *[http://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=6213&display_set=eng Louis Fan] at the [[Hong Kong Movie Database]] *[http://www.hkcinemagic.com/en/people.asp?id=44 Louis Fan on HK Cinemagic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224225132/http://www.hkcinemagic.com/en/people.asp?id=44 |date=2013-12-24 }} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME =Fan, Louis | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Hong Kong actor | DATE OF BIRTH =June 19, 1973 | PLACE OF BIRTH =[[Hong Kong]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:कलाकार]] gcte6xj9qu6hyxbdry6blcny6o1tvsn 0 65334 1367832 1364524 2026-07-29T15:48:55Z ~2026-42005-93 80035 1367832 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = नेयमार | image = | image_size = | caption = | fullname = नेयमार डा सिल्भा संटोस जुनियर<ref name="नेयमार">{{cite web|url=http://espnfc.com/player/_/id/132948/neymar-da-silva-santos-j%C3%BAnior?cc=3888|title=नेयमार|publisher=ESPN}}</ref> | birth_date = सन् १९९२ फेब्रुअरी ५ | birth_place = [[मोगी डास क्रुज]], ब्राजिल<ref name="नेयमार" /> | height = {{convert|१.७५|m|ftin|0|abbr=on}}<ref>[http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/neymar-jr "नेयमार प्रोफाइल"]. FC Barcelona.com. Retrieved 9 May 2014</ref> | position = [[फरवार्ड (फुटबल)|फरवार्ड]], [[मिडफिल्डर विंगर|बिंगर]] | currentclub = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९९–२००३ | youthclubs1 = [[:en:Associação Atlética Portuguesa (Santos)|सानटिस्टा]] | youthyears2 = २००३–२००९ | youthclubs2 = [[:en:Santos FC|संटोस]] | years1 = २००९–२०१३ | clubs1 = [[:en:Santos FC|संटोस]] | caps1 = १०३ <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | goals1 = ५४ <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | years2 = २०१३–२०१७ | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = १२३ <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | goals2 = ६८<!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | years3 = २०१७–2026 | clubs3 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट जर्मेन]] | caps3 = ७८ <!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | goals3 = ५९<!--ONLY LEAGUE APPS & GOALS--> | nationalyears1 = २००९ | nationalteam1 = [[:en:Brazil national under-17 football team|ब्राजिल अन्डर-१७]] | nationalcaps1 = ३ | nationalgoals1 = १ | nationalyears2 = २०११ | nationalteam2 = [[:en:Brazil national under-20 football team|ब्राजिल अन्डर-२०]] | nationalcaps2 = ७ | nationalgoals2 = ९ | nationalyears3 = २०१२ | nationalteam3 = [[:en:Brazil national under-23 football team|ब्राजिल अन्डर-२३]] | nationalcaps3 = ७ | nationalgoals3 = ४ | nationalyears4 = २०१०–2026 | nationalteam4 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] | nationalcaps4 = ११५ | nationalgoals4 = ७०<!-- NO LIVE UPDATES WIKIPEDIA IS NOT FOR LIVE PER WT:FOOTY CONSENSUS--> | medaltemplates = {{MedalCountry| {{BRA}}}} {{MedalSport|पुरुष [[:en:Football at the Summer Olympics|फुटबल]]}} {{MedalSilver|[[:en:2012 Summer Olympics|२०१२ लण्डन]]|[[:en:Football at the 2012 Summer Olympics - Men's tournament|टिम प्रतिस्पर्धा]]}} {{MedalGold|[[२०१६ ग्रीष्मकालील ओलम्पिक|२०१६ ब्राजिल]]|[[:en:Football at the 2012 Summer Olympics - Men's tournament|टिम प्रतिस्पर्धा]]}} | club-update = ११ नोवेम्बर,२०२१ | nationalteam-update = ११ नोवेम्बर २०२१ }} '''नेयमार डा सिल्भा संटोस जुनियर''' को जन्म ब्राजिलमा सन् १९९२ फेब्रुअरी ५ मा भएको हो । आफ्ना फुटबल टिमका खेलाडी तथा दर्शकदीर्घा माझ उनी '''नेयमार'''को नामले चिनिन्छन् । उनी [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]]बाट खेल्छन । व्यावसायिक रूपमा हाल उनी स्पेनिस क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना फुटबल क्लब]]बाट विश्व किर्तिमानी रकममा फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट-जर्मेन आबद्ध भएका छन् र पियसजीमा खेल्दै छन् । उनी फुटबल खेल मैदानमा [[फरवार्ड (फुटबल)|फरवार्ड]], [[मिडफिल्डर विंगर|बिंगर]]बाट खेल्ने गर्छन । === क्लब जीवन === साउदी प्रो-लिगको क्लब अल हिलालले ब्राजिलियन फरवार्ड नेयमार अनुबन्ध गरेको छ । अल हिलालले फ्रेन्च लिग वान च्याम्पियन पेरिस सेन्ट जर्मेन (पिएसजी) बाट नेयमारलाई ९० मिलियन युरोमा भित्र्याएको हो । अल हिलाल र नेयमारबीच दुई वर्षको सम्झौता भएको छ । नेयमारले मेडिकल टेस्ट पूरा गरिसकेका छन् । अबको केही दिनमा सबै कागजी प्रक्रिया पनि सकिने बताइएको छ । सन् २०१७ मा स्पेनिस क्लब बार्सिलोनाबाट पिएसजी भित्रिएका नेयमारले पिएसजीका लागि १ सय १२ फ्रेन्च लिग वान खेलमा ८२ गोल गरेका छन् । नेयमार यो सिजन अल हिलाल भित्रिने चौथो खेलाडी हुन् । यसअघि अल हिलालले रुवेन नेभेस, कालिडो काउलीबाली र माल्कोमलाई अनुबन्ध गरिसकेको छ । ==सान्तोष क्लब== ===सान्टोसबाट ट्रान्सफर=== नेयमार सन् २०१३मा सान्टोसबाट [[एफसी बार्सिलोना]] आउँदा पनि विश्व फुटबलमा तहल्का मच्चिएको थियो। त्यस समय ५७ मिलियन युरो तिरेको बार्सिलोनाले क्लबमात्र नभएर नेयमारका पिता र ब्राजिलको केहि सरकारी कार्यालयमा समेत केहि रकम तिर्नुपरेको थियो। [[रियल म्याड्रिड]]ले पनि उनलाई पछ्याईरहेको अवस्थमा बार्सिलोनाले मोटो रकम तिरेको थियो। ==एफसी बार्सिलोना== २०१३-१३ सिजनबाट नेयमार बार्सिलोना प्रवेश गरेका हुन्।भने २०१७-१८ सिजनमा बार्सिलोनाबाट ट्रान्सफर भएर पिएसजी पुषेका हुन्।<ref>[[http://www.hamrokhelkud.com]]/ नेयमार विश्व किर्तिमान रकममा पियसजी जाो लगभग पक्का</ref> ===बार्सिलोनाको ‘एमएसएन'=== सन् २०१४ मा [[लुइस स्वारेज|सुआरेज]]को आगमनसँगै नेयमारको प्रदर्शनमा पनि सुधार आयो। उनले पहिलो सिजनमा ४१ खेल खेल्दै १५ गोल र १५ असिस्ट दिएपनि सुआरेज आएपछिको दोश्रो सिजनमा भने ३९ गोल र ११ असिस्ट दिन सफल रहे। त्यसै सिजन बार्सिलोनाले च्याम्पियन्स लिग, स्पेनिस लिग र कोपा डेल रे जितेर ट्रेबल हासिल गर्यो। ===पिएसजीसँगको अभूतपूर्व प्रदर्शन=== सन् २०१६/१७को च्याम्पियन्स लिग अन्तर्गत राउण्ड अफ १६को पहिलो लेगमा बार्सिलोना ४-०ले पराजित भयो। तर दोश्रो लेगको ८८औं मिनेट सम्ममा पनि ३ गोलको आवश्यकता रहेको बार्सिलोनाले अन्तिम ६ मिनेटमा ३ गोल गर्दै खेल जित्यो। ८८औं मिनेटमा नेयमारले फ्रिकिक मार्फत गोल गरे भने त्यसको २ मिनेटमा पेनाल्टीमार्फत गोल गर्दै खेल बराबरीमा ल्याए। उनले अन्तिम मिनेटमा सर्जी रोबर्टोलाई दिएको पास गोल भएपछि बार्सिलोनाले अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट पुनरागमन गर्यो। <ref>[[http://www.hamrokhelkud.com]]/ नेयमारले गरे चमत्कार</ref> ==पेरिस सेन्ट जर्मेन== ब्राजिलियन फरवार्ड नेयमार बार्सिलोना छाडेर फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट जर्मेन (पिएसजी) जाने लगभग पक्का भइसके पछि उनी [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|विश्व कीर्तिमानी रकम]]मा पिएसजीमा अनुबन्ध भएका थिए।<ref>[[http://www.hamrokhelkud.com]]/ नेयमारका करियरकै शीर्ष ५ क्षण</ref> ==राष्ट्रिय टिम== ===२०१४ फिफा विश्वकप=== ब्राजिलमा आयोजित विश्वकपमा नेयमारले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने आशा राखिएको थियो। उनले आफुले खेलका ५ खेलमा ४ गोल र १ असिस्ट प्रदान गरे तर कोलम्बियासँगको खेलमा ढाडमा चोट बोकेपछि उनले बाँकी खेल खेल्न सकेनन्। नेयमारबिनाको ब्राजिलले सेमिफाइनलमा घरेलु मैदानमा जर्मनीसँग ७-१को पराजय व्येहोर्यो। ===रियोमा ओलम्पिक स्वर्ण=== [[२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक| सन् २०१६मा रियो ओलम्पिकको]] फुटबलमा ब्राजिलले स्वर्ण पदक जितेको थियो। फुटबल जगतमा ब्राजिलले जित्न बाँँकी रहेको एकमात्र पदकका रूपमा लिइएको यस उपाधि जिताउन नेयमारले उल्लेख्य भूमिका खेले। [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] को विश्वकपमा लज्जास्पद पराजय भोगेको [[जर्मनी]]लाई फाइनलमा पराजित गर्दै ब्राजिलले [[स्वर्ण पदक]] जित्यो।साथै उनी यो स्वर्ण विजेता टिमका कप्तान समेत रहेका थिए। ==गोल विवरण== ===क्लबकालागि गोल=== ===अन्तराष्ट्रिय गोल=== {{Main|नेयमारले गरेका अन्तराष्ट्रिय गोलहरू}} ====वर्ष अनुसार गोल==== ==फुटबल बाहिर== ==उपाधिहरू== ===क्लब=== ;{{flagicon|BRA}} सान्तोष क्लब *कोपा डो ब्राजिल:२०१० *[[ब्राजिल|ब्राजिलियन फुटबल लिग]]:२०१०,२०११,२०१२ ;{{flagicon|ESP}} [[एफसी बार्सिलोना]] *[[ला लिगा]]:२०१४-१५,२०१५-१६ *कोपा डेल रे कप:२०१४-१५,२०१५-१६,२०१६-१७ *स्पेनिस सुपर कप:२०१३ *युफा च्याम्पियन लिग:२०१४-१५ *[[फिफा क्लब विश्वकप]]:[[२०१५ फिफा क्लब विश्वकप|२०१५]] ;{{flagicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट जर्मेन]] ===अन्तर्राष्ट्रिय=== ;{{fb|BRA}} *दक्षिण अमेरिकी युवा च्याम्पियनसिप:२०११ *[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]:[[२०१३ फिफा कन्फेडेरेसन कप|२०१३]] *[[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक खेल स्वर्ण पदक]]:[[२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०१६]] ==सम्मान तथा पुरस्कारहरू== [[File:Neymargoldenball.jpg |thumb|right|250px| [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप गोल्डेन बलका]] साथमा नेयमार]] *[[फिफा पुस्कार अवार्ड]]:२०११ *वर्ड स्कोर युथ प्लेयर अफ द इयर:२०११ *[[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप गोल्डेन बल]]:[[२०१३ फिफा कन्फेडेरेसन कप|२०१३]] *[[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप ब्रन्ज सु]]:[[२०१३ फिफा कन्फेडेरेसन कप|२०१३]] *[[फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप ब्रन्ज सु]]:[[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] ==स्रोतहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Neymar}} [[श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] 8d62dmni2w66511v5nf3fsudvj888a5 0 71501 1367829 1229351 2026-07-29T12:28:29Z किराँत 80017 /* */ 1367829 wikitext text/x-wiki {{Region history |country = Kirat Dynasty |image = |width = 18em |bold = no |data1 = [[किराँत काल]] |data2 = पहिलाे राजा |data3 =यलम्बर |data4 = |data5 = |data6 = [[१९०३ वर्ष ८ महिना]] |data7 = [[३२ किरात राजाहरु]] |data8 = <nowiki>[[धर्म मुन्धुम]</nowiki> |data9 = [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बु]], [[ याख्खा]] , |header10 = [[नेपाली इतिहासको समयरेखा|समय तालिका]] }} <noinclude> यालाम्बेर वा '''यलम्बर''' , यालाम्वार ([[English language|English]]: [[:en:Yalambar|Yalambar]]) प्रथम किराँती राजा हामी [[किराँत जाति|किरात]]हरूको पहिलो राजा हुन् यलम्बर जसले किराँतीहरूको रहनसहन व्यापार लगायत रीतिथिति संस्कार संस्कृति जोगाउने कार्य गरेका थिए। [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] उपत्यका गोपाल बंग्श राजालाई पराजित गरी काठमाडौं उपत्यकालाई आफ्नु राज्य स्थापित गर्ने पहिलो ठूलो [[किराँत जाति|किरात]] राजा हुन् ज्यो नेपालकै ठुलो र लामो शासन गर्ने किरात राजा मध्य १ हुन्। उहाँको राजकुल [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]] (राज्य) द्वारा असफल भएको थियो। उहाँले नेपालमा कहिल्यै कसैले नगरेको ठूलो साम्राज्य गरेको थियो। यो पनि राजा यालाम्बर र्हिन्दु महाकाव्य महाभारत ठूलो युद्धमा साक्षी भनेर विश्वास छ। उहाँको उत्तराधिकारिहरूले लगभग १९०३ वर्ष ८ महिना लामो ३१ पुस्ता सम्म को लागि काठमाडौँ उपत्यकाको शासन गरेका थिए । ति किरात राजाका सन्तानहरू मध्ये मा [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बु]], [[याक्खा जाति|याक्खा]] आदि इत्यादी जो नेपालमा किराँतीका रुप मा चिनिन्छ। किरातहरूको सम्पूर्ण दाजु, भाइहरू राजा हुने चलन चल्ती लाई किरात शासन भनिन्छ<br /> सबै ३२ किरात राजा को एक सूची तल दिइएको छ । # राजा श्री यलम्बर - ९० वर्ष, # राजा श्री पेलं - ८१ वर्ष, # राजा श्री मेलं - ८९ वर्ष, # राजा श्री चंमिं - ४२ वर्ष, # राजा श्री धस्कं - ३७ वर्ष, # राजा श्री वलंच - ३१ वर्ष ६ महिना, # राजा श्री हुतिं - ४० वर्ष ८ महिना, # राजा श्री हुरमा - ५० वर्ष, # राजा श्री तुस्के - ४१ वर्ष ८ महिना, # राजा श्री प्रसफुं - ३८ वर्ष ६ महिना, # राजा श्री पवः - ४६ वर्ष, # राजा श्री दास्ती - ४० वर्ष, # राजा श्री चम्ब - ७१ वर्ष, # राजा श्री कंकं - ५४ वर्ष, # राजा श्री स्वनन्द - ४० वर्ष ६ महिना, # राजा श्री फुकों - ५८ वर्ष, # राजा श्री शिंघु - ४९ वर्ष ६ महिना, # राजा श्री जुलम् - ७३ वर्ष ३ महिना, # राजा श्री लुकं - ४० वर्ष, # राजा श्री थोरम् - ७१ वर्ष, # राजा श्री थुको - ८३ वर्ष, # राजा श्री वर्म्म - ७३ वर्ष ६ महिना, # राजा श्री गुंजं ७२ वर्ष ७ महिना, # राजा श्री पुस्क - ८१ वर्ष, # राजा श्री त्यपमि - ५४ वर्ष, # राजा श्री मुगमम् - ५८ वर्ष, # राजा श्री शसरू - ६३ वर्ष, # राजा श्री गंणं - ७४ वर्ष, # राजा श्री खिम्बुं - ७६ वर्ष, # राजा श्री गिरीजं - ८१ वर्ष, # राजा श्री खुरांज - ७८ वर्ष, # राजा श्री गस्ती - ८५ वर्ष <br /> [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]लाई पहिले [[किराँत जाति|किरात]]हरूले नामकरण गरेका थिए जसलाई कोठमधुम भन्ने गर्थे किरातहरूको धर्म लाई मुक्धुम भनिन्छ। अहिले पनि [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बु]], [[याक्खा जाति|याक्खा]]हरूको बस्तीमा कोट वा कोठ ठाउको नामकरण गरिन्छ जुन ठाउँ बिश्स्ता धर्म, कर्म, रितिर्वज, शिक्षा दिक्षा र गुठ को महान भूमिका राखिन्छ (कोठ + मुक्धुम = कोठमधुम) किरात राज्य पछि (कस्ठामण्डप) [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] राखिएको पाइन्छ <br /> राज्य गर्ने ठाउँ लाई कोट वा कोठ भनिन्छ <br /> कोट लाई २ किसिमले नामकरण गरिन्छ <br /> जुन पहिलो कोट एउटै मात्रै हुन्छ जुन अगाडि राखिन्छ जस्तै कोट + धर्म, ठाउँ र कुनै... <br /> दोस्रो कोट अन्तिम मा राखिन्छ जुन पहिलो कोट छुटिएर गाएको दाजु वा भई को राज्यलाई (शाख) कोट अन्तिममा राखिन्छ जस्तै : नगरकोट<br /> कोट+मण्डुम = काठमण्डु प्रमुख <br /> नगर+कोट = नगरकोट, चरी+कोट = चरीकोट शाख मानिन्छ । <br /> {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} *L.C. Shankar 2003, ''Tharus, the pioneer of civilization of Nepal'' *D Diwas 2000, ''Nepalese culture, society, and tourism'' *KC Tanka 2004, ''The culture, tourism & nature of Nepal: research, oriented collection of religion, art and culture'' ==बाह्य कडीहरू== {{clear}} [[श्रेणी:राजा]] [[श्रेणी:किराँती राजा]] rycqnwgtb4xgtkdchujmwfh0xlizf1p 0 75105 1367837 1366821 2026-07-29T18:01:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367837 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Finance_ministry_of_Nepal.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|"अर्थ मन्त्रालय"]] '''नेपालामा बजेट''' भनेको [[नेपाल सरकार|नेपाल सरका]]रलाई राजस्व उठाउन र खर्च गर्न दिने [[कानून|कानुन]] हो । बजेट "विनियोजन विधेयक", "राष्ट्र ऋण उठाउने विधेयक" र "[[आर्थिक विधेयक (नेपाल)|आर्थिक विधेयक]]" को रुपमा अर्थमन्त्रीद्वारा संसदमा प्रस्तुत गरिन्छ । नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा [[संसद]]मा [[बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523071902/https://www.aarthikdainik.com/view/63455/ |date=2024-05-23 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ। नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै पटक बजेट प्रस्तुत गर्ने अर्थमन्त्री डा. [[रामशरण महत]] हुन्। उनले कुल ७ पटक बजेट प्रस्तुत गरेका छन् सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो। तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ। बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br />शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<br />विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला बेलायतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री रवर्ट वालपोलले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । ==बजेटको विकासक्रम == नेपालमा बजेटको इतिहास : पाँच करोडदेखि १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड सम्म नेपालमा वि.सं. २००८ साल मार्ग१ गते देखि औपचारिकरूपमा बजेट घोषणा सुरु भएको हो । तत्कालीन अर्थमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]]ले राजासमक्ष ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ बजेट प्रस्तुत गरेका थिए ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/|title=नेपालको पहिलो बजेट (पूर्णपाठ)|last=इकागज {{!}}|date=माघ २१, २०७७|work=इकागज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523065105/https://ekagaj.com/article/budget-special/5751/ |date=2024-05-23 }}</ref> जसमा राजस्व ३ करोड ६ लाख १९ हजार रुपैयाँ राखिएको थियो । नेपालमा बजेट प्रणालीमा वि स २०५९।६० सालबाट मध्येकालिन खर्च संरचनाको व्यवस्थापन मार्फत आवधिक योजना तर बजेटको तादम्यता कायम गर्दै प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन प्रणालीको सुरुवात भएको पाईन्छ यस अवधिमा विभिन्न किसिमका बजेट आए भने बजेटको आकारमा पनि व्यापक परिवर्तन भयो । आर्थिक वर्ष २०२७/०२८ देखि नेपालको बजेट १ अर्ब नाघेको हो । ०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री महेश आचार्यले ल्याएको बजेटको आकार ३६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँको थियो । जसमा १६ अर्ब ८९ करोड विकासका लागि छुट्याइएको थियो । त्यसैगरी ०६१/०६२ सालमा पहिलोपटक नेपालको बजेटको आकार १ खर्ब रुपैयाँ नाघेको हो । त्यसयता बजेटको सामान्यरूपमा बढे पनि ०७२ वैशाख १२ गते भूकम्प गएपछि त्यसको पुनर्निर्माणका लागि बजेट थप्नु परेकाले अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले आब ०७२/०७३ मा ८ खर्ब १९ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइयो । त्यसअघि आब ०७१/०७३ मा ६ खर्ब १७ अर्बको बजेट महतले नै ल्याएका थिए । ==बजेटको सूची== {| class="wikitable sortable" |+ ! !आर्थिक वर्ष !मिती !अर्थमन्त्री !प्रधानमन्त्री !रुपैयाँ !सन्दर्भ |- | |२००८ |वि.सं. २००८ मंसिर २१ |[[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण समशेर]] |मातृकाप्रसाद कोइराला |५ करोड २५ लाख २९ हजार |<ref name=":0" /> |- | |२०२१/२२ |२०२१ असार २३ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |३४ करोड २ लाख ८४ हजार |<ref>{{Cite web |title=नेपाल राजपत्र |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10881}}</ref> |- | |२०३१/ ३२ |२०३१ असार २१ |[[भेषबहादुर थापा]] | |१ अर्ब ७४ करोड |<ref>{{Cite web |title=२०३१-३२ को वजेट वक्तव्य प्रकाशित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5478 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |२०४१/४२ |२०४१ असार २६ |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | |९ अर्ब ८० लाख |<ref>{{Cite web |title=आ व ०४१-४२ को बजेट वक्तव्य |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=13474 |access-date=2025-01-23 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- | |०४८ | |[[महेश आचार्य]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई |३६ अर्ब ६४ करोड | |- | | | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] | | | |- | | | |[[भरतमोहन अधिकारी]] | | | |- | |२०६५ ।६६ |२०६५ असोज ३ |[[बाबुराम भट्टराई|डा.बाबुराम भट्टराई]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |२ खर्ब ३६ अर्ब १ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६५/६६ असोज |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2277 }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ असार २८ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |२ खर्ब ८५ अर्ब ९३ करोड |<ref>{{Cite web |title=बजेट वक्तव्य २०६६/६७ |url=https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726165303/https://www.mof.gov.np/site/publication-detail/2276 |date=2024-07-26 }}</ref> |- | |२०६६ ।६७ |२०६७ मंसिर ४ |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |३ खर्ब ३७ अर्व ९० करोड |<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/business/2010/11/20/320788.html|title=३ खर्व ३७ अर्व ९० करोडको बजेट प्रस्तुत / पूर्वाधारमा जोड (पूर्ण विवरणसहित)|date=मंसिर ४, २०६७|work=कान्तिपु}}</ref> |- | |२०६७ ।६८ | |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | | |- | |२०६८ ।६९ | |[[भरतमोहन अधिकारी]] |[[झलनाथ खनाल]] | | |- | |२०६९ ।७० | |[[वर्षमान पुन]] |[[बाबुराम भट्टराई]] | | |- | |२०७० ।७१ | |[[शङ्करप्रसाद कोइराला]] |[[खिलराज रेग्मी]] | | |- | |२०७१ ।७२ | |[[रामशरण महत|डा. रामशरण महत]] |[[सुशील कोइराला]] | | |- | |२०७२ ।७३ | | |[[खड्गप्रसाद ओली]] | | |- | |२०७३ ।७४ | | |[[पुष्पकमल दाहाल]] | | |- | |२०७४ ।७५ | | |[[शेरबहादुर देउवा]] | | |- | |२०७५ /७६ |२०७५ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१३ खर्ब १५अर्बको १६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७५ /७६ को बजेट |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%2520Speech%25202075_20201118080750.pdf}}</ref> |- | |२०७६/७७ |२०७६ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१५ खर्ब ३२ अर्बको ९६ करोड |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%259F%2520%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25B5%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%2520%25E0%25A5%25A8%25E0%25A5%25A6%25E0%25A5%25AD%25E0%25A5%25AC_20190603122910.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७७/७८ |२०७७ जेठ १५ |[[युवराज खतिवडा]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोड |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-52833645|title=नेपाल बजेट: आर्थिक वर्ष २०७७/७८ का लागि १४ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक|date=२८ मई २०२०|work=बीबीसी नेपाल}}</ref> |- | |२०७८/७९ |२०७८ जेठ १५ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |१६ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड |<ref>{{Cite web |title= आर्थितक वर्ष २०७८ ।७९ को आय-व्ययको सार्वजनिक जानकारी वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/Budget%20Speech%20(Final)%20Full_20210530100738.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०७९/८० |२०७९ जेठ १५ |[[जनार्दन शर्मा]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |१७ खर्ब ९३ अर्ब ८३ करोड |<ref>{{Cite web|title=आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट वक्तव्य|url=https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf|website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724123502/https://ird.gov.np/public/pdf/1595560286.pdf |date=2024-07-24 }}</ref> |- | |२०८०/८१ |२०८० जेठ १५ |[[प्रकाशशरण महत|डा. प्रकाशशरण महत]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/05/1314463|title=बजेटको आकार १७ खर्ब ५१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ (पूर्ण पाठसहित)|work=अनलाइनखबर|access-date=२०८० जेठ १५}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्य |url=https://mof.gov.np/uploads/document/file/1686554933_1685371031_Budget_Sppech_2080-81_Final.pdf |website=नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालय}}</ref> |- | |२०८१/८२ |२०८१ जेठ १५ |[[वर्षमान पुन]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |१८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड<ref>{{Cite web |title=बजेटको आकार १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/05/1486523 |access-date=२०८१ जेठ १५ |website=अनलाइनखबर}}</ref> | |} [[चित्र:Budget_of_Nepal_2007.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|877x877पिक्सेल|Budget of Nepal Graph]] == बजेट होलिडे == '''बजेट होलिडे''' भनेको सरकारले खर्च गर्न नपाउने अवस्था सिर्जना हुनु हो। सरकारले आफ्नो आयव्यय विवरण जननिर्वाचित निकायबाट अनुमोदन गराएर मात्र खर्च गराउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता छ। सरकारको आयव्यय विवरण संसदबाट अनुमोदन नभए सरकारको खर्च रोकिन्छ । खर्च प्रभावित भएपनि सरकारले राजस्व संकलन भने निरन्तर गर्न सक्छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1014288|title=बजेट होलिडे के हो ? कहाँ-कहाँ रोकियो खर्च ?|last=पुरी|first=अच्युत|date=२०७८ भदौ ३१}}</ref> === नरोकिने खर्च === बजेट पारित नहुँदा पनि सरकारले संविधानको धारा ११८ अनुसार संसदको स्वीकृति नचाहिने भीभीआईपी (राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति)को पारिश्रमिकसहित संघीय सञ्चित कोषमाथि व्ययभार हुने रकम खर्च गर्न सक्छ । * राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधा * प्रधानन्यायाधीश, सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र न्यायपरिषद्का सदस्यको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रतिनिधिसभाका सभामुख र उपसभामुख, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष र उपाध्यक्षको पारिश्रमिक र सुविधा * संवैधानिक निकायका प्रमुख र पदाधिकारीको पारिश्रमिक र सुविधा * प्रदेश प्रमुखको पारिश्रमिक र सुविधा * राष्ट्रपति कार्यालय वा उपराष्ट्रपतिको कार्यालय, सर्वोच्च अदालत, न्यायपरिषद्, संवैधानिक निकाय र प्रदेश प्रमुख कार्यालयको प्रशासनिक खर्च * नेपाल सरकारको दायित्वको ऋण सम्बन्धी व्ययभार * नेपाल सरकारविरुद्ध अदालतबाट भएको फैसला/आदेश अनुसार भुक्तानी दिनुपर्ने रकम । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/17 बजेट वक्तव्य सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720160400/https://mof.gov.np/site/publication-category/17 |date=2024-07-20 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 विनियोजन ऐन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807192943/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/86 |date=2024-08-07 }} * [https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 आर्थिक ऐन तथा विधयेक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724143053/https://www.mof.gov.np/site/publication-category/66 |date=2024-07-24 }} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:सार्वजनिक वित्त]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थतन्त्रहरू|बजेट ]] [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|बजेट]] [[श्रेणी:नेपालको आर्थिक इतिहास|बजेट]] 4wg21x3a0mnthzri0cso1250afo0vtj 0 83646 1367946 1351958 2026-07-30T11:37:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |image=ShivapuriDham Dhangadi.jpg |name=उत्तररामेश्वर शिवपुरी धाम मन्दिर |caption=शिवपुरी धाम मन्दिर |deity=[[शिव]] |festival=[[महाशिवरात्रि]] |location=[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |district=[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |province=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |country=[[नेपाल]] |site_area=आठ बिघा }} '''शिवपुरी धाम''' वा '''उत्तररामेश्वरम शिवपुरी धाम''' [[कैलाली जिल्ला]]को [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] उत्तरबेहडीमा रहेको एक हिन्दु धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web |last=जोशी |first=पुष्पराज |title=साउने सोमबार : घुम्न जाम, शिवपुरी धाम |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/279321-1595236436.html |access-date=2023-05-02 |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली}}</ref> यहाँ [[नेपाल]]कै सबैभन्दा ठूलो [[शिवलिङ्ग]] स्थापना गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=शिवपुरी धाममा ज्योतिर्लिङ्ग प्राण प्रतिष्ठाको तयारी पूरा |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/02/541072 |access-date=2023-05-02 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> शिवपुरी धाममा १०८ फिटको शिवलिङ्ग हुनुका साथै यस धाममा १०८ वटा तुलसी मठ, १०८ किलोको घण्ट, १०८ घण्ट र धारा रहेको सुन्दर देवस्थल हो। यस धाममा विभिन्न अवसरहरूमा कुम्भ मेला लाग्ने गर्दछ र नेपाल र भारतबाट हजारौ हिन्दु श्रद्धालु भक्तजनहरू यहाँ दर्शन गर्न आउने गर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=धार्मिक पर्यटनको केन्द्र बन्दै शिवपुरी धाम |url=https://www.paschimtoday.com/news-details/12597/2020-02-21 |access-date=2023-05-02 |website=पश्चिम टुडे |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==स्थान== शिवपुरी धाम क्षेत्र धनगढी ३ उत्तरबेहडीमा अवस्थित छ भने यो क्षेत्र धार्मिक तथा भौतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण, सुन्दर र रमणीय छ।<ref>{{Cite web |last=थली |first=बोलन्या |date=2020-10-10 |title=शिवपुरी धाम धार्मिक पर्यटकिय स्थल बन्दै (फोटो फिचर) |url=https://bolanyathali.com/2020/11064/ |access-date=2023-05-02 |website=बोलन्या [[थली]] |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502031357/https://bolanyathali.com/2020/11064/ |date=2023-05-02 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु मन्दिरहरू]] 6xon2yfg2fqh3pfg16itu8c4r1z853r 0 87558 1367864 1357559 2026-07-30T05:04:26Z Bishaldev100 28807 1367864 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name =आकाश भैरव मन्दिर <br> Akash Bhairav Temple | image = Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-08-2007-gje.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = | map_caption = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_region = | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = आकाश भैरव मन्दिर | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | newari = | bengali = | country = [[नेपाल]] | state/province = | district = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | location = | elevation_m = | primary_deity = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[File:Akash Bhairab.JPG|thumb|upright=1.28|आकाश भैरव, इन्द्रचोक, काठमाण्डौ]] '''आकाश भैरव मन्दिर''' [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]को [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]]मा रहेको छ। भैरवनाथको अर्को स्वरुप नै आकास भैरव हो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[मन्दिर]] # [[वटुक भैरव]] ({{lang|en|Batuk Bhairab (Lagankhel)}}) # [[बङ्गालामुखी मन्दिर|बंगलामुखी मन्दिर]] ({{lang|en|Bangalamukhee Mandir}}) # [[चामुण्डा मन्दिर, पाटन|चामुन्डा मन्दिर, पाटन]] ({{lang|en|Chamunda Temple (Patan)}}) # [[मिन नाथ मन्दिर (चाकुवा ध्यो)]] ({{lang|en|Min Nath (Tangal)}}) # [[रातो मच्छिन्द्रनाथको भोटो जात्रा]] # [[मच्छिन्द्रनाथ]] # [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]] # [[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]] == चित्र दिर्घा == <gallery> File:Akash Bhairav Temple of Indrachoak , Kathmandu.jpg File:Akash Bhairav Temple 01.jpg File:Akash Bhairav Temple 02.jpg File:Akash Bhairav1.jpg File:Akash bhairav ktm GP4.JPG File:Akash bhairav ktm GP7.JPG File:Akash Bhairab Temple-IMG 2965.jpg Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-12-Maedchen-2013-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Hindu temples in Nepal|नेपालका मन्दिरहरू}} * {{commonscat-inline|Temples|मन्दिरहरू}} {{काठमाडौँका दर्शनीय स्थलहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Akash Bhairab Temple}} [[श्रेणी:देवताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू]] cdyqm3iau33u2aruekrb5fvunmlvvml 0 88777 1367879 1297791 2026-07-30T05:59:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367879 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मेरठ | other_name = | settlement_type = [[सहर|सहर]] | image_skyline = Shaheed Smarak Meerut-2.jpg | image_caption = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 28.99 | longd = 77.70 | coordinates_display = inline,title | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type = देश | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type1 = [[:en:States and territories of India|राज्य]] | subdivision_type2 = [[:en:List of districts of India|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[मेरठ जिल्ला|मेरठ]] | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 141.89 | elevation_footnotes = | elevation_m = 224.659 | population_total = 1309023 | population_as_of = 2011 | population_rank = 26 | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,424,908 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 250 0xx | area_code_type = टेलिफोन कोड नं. | area_code = 91- 121- XXXX XXXX | registration_plate = UP-15 | website = {{URL|meerut.nic.in}} | footnotes = }} '''मेरठ''' [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको एक सहर हो। यहाँ नगर निगम कार्यरत छ। यो प्राचीन नगर [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]देखि ७२ कि॰मी॰ (४४ मील) उत्तर पूर्वमा स्थित छ। मेरठ, [[राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र]] (एन.सी.आर) को हिस्सा हो। यहाँ [[भारतीय सेना]]को एक छावनी पनि छ। यो उत्तर प्रदेशको सबैभन्दा क्खिटो विकसित र शिक्षित हुने जिल्लाहरूमा एक हो। == भूगोल == मेरठको भौगोलिक स्थिति {{coor d|28.98|N|77.7|E|}}<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Meerut.html फॉलिंग रेन जीनोमिक्स, इन्क - मेरठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928001800/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Meerut.html |date=2013-09-28 }} हो |</ref> यहाँको औसत ऊंचाई २१९&nbsp;[[मीटर]] (७१८&nbsp;[[फुट|फीट]]) छ। निकटवर्ती सहर : * [[राजधानी दिल्ली]] * [[रुडकी]] * [[देहरादुन]] * [[सहारनपुर]] * [[अलीगढ]] * [[नौयडा]] * [[गाजियाबाद]] * [[हापुड|हापुड़]] == मीडिया == मेरठ एक महत्त्वपूर्ण ''मास मीडिया'' केन्द्र बन्दै छ। देशको विभिन्न क्षेत्रहरूदेखि पत्रकार एवम् अन्य मीडियाकर्मी यहाँ कार्यरत छन्। हाललैमा, धेरै समाचार च्यानलहरूले अपराधमा केन्द्रित कार्यक्रम देखाउन आरम्भ गरेका छन्। चूँकि मीडिया केन्द्र मेरठमा स्थित छ, तब शहरलाई राष्ट्रिय स्तरमा राम्रो प्रचार मिल्दैछ। हालैको वर्षहरूमा नगरमा कानुन व्यवस्थाको स्थिति धेरै सुधारिएको छ। यसमा मीडियाको धेरै ठुलो हात छ। मेरठ वेब मीडियाको पनि मुख्य केन्द्र बन्दै छ। मेरठमा एक्सएन व्यू न्यूज, र धेरै अन्य वेब मीडिया च्यानल स्थिति छन्। == शिक्षा == नगरमा कुल चार विश्वविद्यालय छन्, [[चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय मेरठ|चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय]], [[सरदार वल्लभ भाइ पटेल कृषि एवम् प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय]], [[शोभित विश्वविद्यालय]] एवम् [[स्वामी विवेकानन्द सुभारती विश्वविद्यालय|स्वामी विवेकानंद सुभारती विश्वविद्यालय]]। यस बाहेक नगरमा धेरै अन्य महाविद्यालय एवम् विद्यालय छन्। == नौचन्दी मेला == यहाँको ऐतिहासिक नौचन्दी मेला [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] – मुस्लिम [[एकता]]को प्रतीक हो। हजरत बाला मियाको दरगाह एवम् नवचण्डी देवी (नौचन्दी देवी) को मन्दिर एक अर्काको निकटमा स्थित छन्। मेलाको बेला मन्दिरको घण्टीहरूको साथ अजानको आवाज एक सांप्रदायिक आध्यात्मको प्रतिध्वनि दिन्छ। यो मेला चैत मासको [[नौरथा|नवरात्रि]] पर्वदेखि एक सप्ताह पहलेबाट लाग्छ। [[होली]]को लगभग एक सप्ताह पछि र एक माहिना सम्म चल्छ। == पर्यटन स्थल == * '''पाण्डव किला''' * '''सहिद स्मारक''' * '''शाहपीर मकबरा''' * '''हस्तिनापुर तीर्थ''' * '''जैन श्वेतांबर मन्दिर''' * '''रोमन कैथोलिक चर्च''' * '''सेन्ट जोन चर्च''' * '''नंगली तीर्थ''' * '''सूरज कुण्ड''' * '''जामा मस्जिद''' * '''द्रोपदी की रसोई''' * '''हस्तिनापुर अभयारण्य''' == आवागमन == ;वायु मार्ग [[पन्तनगर विमानक्षेत्र]] वा [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानक्षेत्र]] मेरठको निकटतम विमानस्थल हो। पन्तनगरको विमानस्थल मेरठदेखि 62 किमी. को दूरीमा स्थित छ। ;रेल मार्ग मेरठ जंक्शन देशको प्रमुख शहरहरूसङ अनेक ट्रेनहरूको माध्यमबाट जोडिएको छ। दिल्ली, जम्मु, अम्बाला, सहारनपुर आदि स्थानहरू देखि सजिलै मेरठ पुग्न सकिन्छ। ;सडक मार्ग मेरठ उत्तर प्रदेश र आसपासको राज्यहरूको अनेक शहरहरूसङ सडक मार्गद्वारा जोडिएको छ। राज्य परिवहन निगमको बसहरू अनेक शहरहरूदेखि मेरठको लागि नियमित रूपले चल्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{commons category|Meerut|मेरठ}} {{Million-plus agglomerations in India}} [[श्रेणी:भारतका महानगरहरू]] pjq6nii7jntrjsx2jqx7ad9qqihozjv 0 89238 1367835 1317516 2026-07-29T18:00:21Z पर्वत सुवेदी 31224 1367835 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ तथा बागमती प्रदेशको पूर्व मुख्यमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = अष्टलक्ष्मी शाक्य | image = | caption = २०७९ मा शाक्य | office = [[बागमती प्रदेश]]को दोस्रो मुख्यमन्त्री | term_start = २ भदौ २०७८ | term_end = ११ कात्तिक २०७८ | president = | governor = *[[विष्णुप्रसाद प्रसाईँ]] *[[यादवचन्द्र शर्मा]] | preceded = [[डोरमणि पौडेल]] | successor = [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] | office2 = [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री | term_start2 = २ भाद्र २०६५ | term_end2 = ११ जेठ २०६६ | prime_minister2 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | president2 = [[रामवरण यादव]] | preceded2 = श्यामसुन्दर गुप्ता | succeeded2 = महेन्द्र राय यादव | office3 = [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण]] मन्त्री | term_start3 = २०६१ | term_end3 = २०६१ | monarch3 = [[ज्ञानेन्द्र शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | prime_minister3 = [[शेरबहादुर देउवा]] | preceded3 = रेणुकुमारी यादव | succeeded3 = दुर्गा श्रेष्ठ | office4 = [[बागमती प्रदेश सभा]]को सदस्य | term_start4 = १९ माघ २०७४ | term_end4 = २०७९ | constituency4 = [[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८ (ख)]] | preceded4 = ''निर्वाचन क्षेत्र सिर्जना गरिएको'' | successor4 = [[उद्धव थापा]] | office5 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्य | term_start5 = २०५६ | term_end5 = २०६४ | constituency5 = [[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] | preceded5 = [[साहना प्रधान]] | succeeded5 = हितमान शाक्य {{small|([[नेपालको पहिलो संविधान सभा|संविधान सभा]] सदस्यका रूपमा)}} | office6 = [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] / [[व्यवस्थापिका संसद]]को सदस्य | term_start6 = १५ जेठ २०६५ | term_end6 = २८ असोज २०७४ | constituency6 = समानुपातिक | preceded6 = | succeeded6 = | party = [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]] {{small|(२०७५ अघि, २०७७–हाल)}} | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|df=y|1953|09|30}} | birth_place = [[झोछेँ टोल]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | parents = तीर्थबहादुर शाक्य (बुबा)<br> कुलमाया शाक्य (आमा) | spouse = [[अमृतकुमार बोहरा]] | cabinet = [[अष्टलक्ष्मी शाक्य मन्त्रिपरिषद्]] | website = | other_party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] {{small|(२०७५–२०७७)}} }} '''अष्टलक्ष्मी शाक्य''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा [[बागमती प्रदेश]]की पूर्व [[मुख्यमन्त्री]] हुन्।<ref>{{cite web|url=https://english.khabarhub.com/2021/18/203843/|title=Asta Laxmi sworn-in as Chief Minister of Bagmati Province|date=18 August 2021|publisher=Khabarhub}}</ref> उनी नेपालको पहिलो महिला मुख्यमन्त्री हुन्।<ref>{{cite web|url= https://kathmandupost.com/politics/2021/08/18/asta-laxmi-shakya-appointed-first-woman-chief-minister|title=Asta Laxmi Shakya becomes first woman chief minister|publisher=The Kathmandu Post}}</ref> निवर्तमान मुख्यमन्त्री [[डोरमणि पौडेल]]ले संसदीय दलको नेता र मुख्यमन्त्री दुवै पदबाट राजीनामा दिएपछि, प्रदेश प्रमुख [[विष्णुप्रसाद प्रसाईँ]]ले शाक्यलाई २ भदौ २०७८ मा [[नेपालको संविधान]]को धारा १६८ (१) बमोजिम [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेकपा (एमाले)]]को संसदीय दलको सर्वसम्मत नेता निर्वाचित भएपछि मुख्यमन्त्री नियुक्त गरेका थिए। २५ फागुन २०७९ मा उनलाई [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]को तर्फबाट वि.सं. २०७९ को उपराष्ट्रपति निर्वाचनका लागि उम्मेदवार चयन गरिएको थियो। वि.सं. २०५६ मा पहिलोपटक संसदमा निर्वाचित भएकी शाक्यले वि.सं. २०६१ देखि २०६१ (सन् २००४ देखि २००५) सम्म [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्री]] र वि.सं. २०६५ देखि २०६६ सम्म [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग मन्त्री]]को रूपमा काम गरेकी थिइन्। उनी हाल [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]की उपाध्यक्षको रूपमा कार्यरत छिन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == शाक्यको जन्म सन् वि.सं. २०१० मा [[काठमाडौँ]]मा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GxtBDwAAQBAJ&dq=Shakya&pg=PT60|title=Varieties of Activist Experience: Civil Society in South Asia|last=Shneiderman|first=Sara|date=17 August 2010|publisher=SAGE Publishing India|isbn=9789385985812|editor-last=Gellner|editor-first=David|language=en|chapter=Creating 'Civilized' Communists: A Quarter of a Century of Politicization in Rural Nepal}}</ref> उनी [[दसैँ]] पर्वको आठौँ दिन अर्थात् अष्टमीको दिन जन्मिएकी थिइन्, जसका कारण उनको नाम अष्टलक्ष्मी राखिएको थियो। हनुमानढोका दरबार क्षेत्र नजिकैको [[झोछेँ टोल]]मा रहेको एक [[नेवार]] परिवारका आठ बालबालिकामध्ये उनी दोस्रो सन्तान थिइन्। वि.सं. २०२८ मा [[प्रवेशिका परीक्षा]] उतिर्ण गरेपछि उनी आफ्नी साथी [[सुलोचना मानन्धर]]सँगै बसन्तपुरमा चिनियाँ भाषा कक्षामा भर्ना भएकी थिइन्, जो हाल एक लेखिका हुन्।<ref name=":0" /> उच्च शिक्षाका लागि शाक्य [[रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस]] भर्ना भएकी थिइन्, तर चार वर्षपछि उनले "सामन्तवादी शिक्षा" भन्दै क्याम्पस छाडेकी थिइन्। उनले चिनियाँ भाषा अध्ययन गर्न थालेकी थिइन्, जहाँबाट उनले आफ्ना शिक्षक, वामपन्थी बुद्धिजीवी तथा चिकित्सक महेशमान श्रेष्ठबाट कम्युनिस्ट विचारधाराबारे सिकेकी थिइन्। उनी [[माओ त्सेतुङ]]को जीवन र योगदानबाट निकै प्रभावित भएकी थिइन् र क्रान्तिका क्रममा चीनका महिला कार्यकर्ताहरूले गरेको सङ्घर्षका लेखहरू पढ्ने गर्थिन्। उनी पछि [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माले)|नेकपा (माले)]]मा आबद्ध भएकी थिइन्।<ref name=":0" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references/> {{ढाँचा:बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका महिला मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:२०औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] cesvq37cnxz1pritt2ee214cuw3oga1 0 100483 1367839 1090761 2026-07-29T20:17:58Z Sunlightson 66105 1367839 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | logo = | founded = १९८३ | region = ओशिनिया ([[ओसिनिया फुटबल सङ्घ|ओशेनिया फुटबल सङ्घ]]) | number of teams = ४ | current champions = {{nowrap|{{fbw|NZL}} {{small|(५ औँ उपाधि)}}}} | most successful team = {{nowrap|{{fbw|NZL}} {{small|(५ औँ उपाधि)}}}}<ref>{{cite web|title=ओशिनिया कप (महिला)|url=http://www.rsssf.com/tableso/oc-women.html|publisher=आरएसएसएसएफ}}</ref> | current = [[२०१८ ओएफसी महिला राष्ट्र कप]] }} '''ओएफसी महिला राष्ट्र कप''' (पहिला ओएफसी महिला च्याम्पियनसिपको रूपमा चिनिने) राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीहरूकालागि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता हो जुन [[ओसिनिया फुटबल सङ्घ|ओशेनिया फुटबल सङ्घ]]ले सञ्चालन गर्दछ । यसलाई हरेक तीन-तिन वर्षको अन्तरालमा १९८३ देखि १९८८ सम्म आयोजित गरिन्थ्यो तर अहिले यस प्रतियोगिता अनियमित अन्तरालमा आयोजना गरिन्छ । हाल सम्म आयोजित १० प्रतियोगिताहरू मध्य ५ वटा भने [[न्युजिल्यान्ड महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|न्युजिल्यान्ड]]ले जितेको छ । ==इतिहास== ===पहिला प्रतियोगिताहरू (1983–1989)=== OFC महिला नेशन्स कप 1983 मा सुरु भएको थियो (''OFC महिला च्याम्पियनशिप'' को रूपमा)। पहिलो संस्करण न्यू क्यालेडोनिया मा भयो, र न्यूजील्यान्डले जित्यो, अष्ट्रेलियालाई न्यूमे मा 3–2 ले हराएपछि। यो संस्करणमा न्यू क्यालेडोनिया र फिजीले पनि भाग लिए। 1986 को अर्को संस्करणमा टुर्नामेन्टको आयोजना न्यूजील्यान्ड ले गर्यो। टुर्नामेन्ट अमेरिकाबाट आएर आएका चिनियाँ ताइपेले जित्यो, अष्ट्रेलियालाई 4–1 ले हराएपछि। पापुआ न्यू गिनीले झिकिएपछि दोस्रो न्यूजील्यान्ड टोलीले पनि यो टुर्नामेन्टमा भाग लियो। चाइनीज ताइपेले फेरि १९८९ मा अष्ट्रेलियाको माटोमा न्यूजिल्याण्डविरुद्ध जित प्राप्त गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/122251107|title=Decisive Taipei goal ensures celebration|first=Graham|last=Cooke|location=Brisbane|publisher=The Canberra Times|date=2 April 1989|access-date=21 August 2023}}</ref> यो संस्करणले पापुवा न्यू गिनीसको पहिलो उपस्थिति चिन्हित गर्‍यो, जसले आफ्ना सबै खेलहरू हार्यो। ===पहिलो विश्व कप छनोट (1991–1995)=== यो प्रतियोगिता 1991 मा फर्कियो, फेरि [[अस्ट्रेलिया]]मा; केवल तीन टोलीहरूसँग: होस्ट, न्यूजिल्याण्ड र पापुआ न्यू गिनिया। यस प्रतियोगिताले पनि 1991 FIFA महिला विश्व कपको छनोटको प्रक्रिया काम गर्यो। न्यूजिल्याण्ड पहिलो स्थानमा पुग्यो र विश्व कपको लागि छनोट भयो। 1995 मा, पापुआ न्यू गिनिया होस्ट बन्यो। यस संस्करणमा अघिल्लो संस्करणका समान टोलीहरू समावेश थिए। यस पटक अस्ट्रेलियाले प्रतियोगिता जित्यो र स्वीडेनमा हुने 1995 FIFA महिला विश्व कपका लागि छनोट भयो। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.oceaniafootball.com/ ओएफसीको आधिकारिक वेबसाइट] *[http://www.rsssf.com/tableso/oc-women.html ओशिनिया कप (महिला)] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] sxwyzljrxmi1g6z89zbaf70mprvhcul 0 100899 1367936 1168424 2026-07-30T11:15:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367936 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = वेहाडी | native_name = {{Nastaliq|وِہاڑی}} | settlement_type = [[सहर]] | image ={{Location map|Pakistan |float = right |width=300 | caption = पाकिस्तानको नक्शामा वेहाडी अवस्थिति | label = वेहाडी|position=right|background=|lat=30.231|long=72.2110}} | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|पाकिस्तान}} | subdivision_type1 = [[प्रदेश]] | subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab}} [[पन्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[वेहाडी जिल्ला|वेहाडी]] | subdivision_type3 = तहसील | subdivision_name3 = [[वेहाडी तहसील|वेहाडी]] | subdivision_type4 = सङ्धिय परिसर | subdivision_name4 = | established_title = | government_type = | leader_title = नाजिम | leader_name = | leader_title1 = | established_date = | area_total_km2 = 12 | population_footnotes = | population_as_of = | population_urban = 145,464<ref>{{cite web |url=http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |title=अभिलेख गरिएको |accessdate=2009-09-17 |deadurl= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060414034050/http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |archivedate=2006-04-14 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060414034050/http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |date=2006-04-14 }}</ref><ref>[http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left क्षेत्रफल सन्दर्भ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060414034050/http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |date=2006-04-14 }}</ref> | population_note = | elevation_footnotes = | population_density_km2 = auto | elevation_m = | timezone = [[पाकिस्तानी मानक समय|पाकिस्तानी समय]] | utc_offset = +६ | timezone_DST = [[पाकिस्तानी मानक समय|पाकिस्तानी समय]] | utc_offset_DST = +६ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ६११००० | area_code_type = सम्पर्क कोड | area_code = ०६७ | website = | footnotes = [https://www.punjab.gov.pk/vehari वेडारी पञ्जाब पोर्टल] }} '''वेहाडी''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''وِہاڑی '''}}}}) पाकिस्तानको पञ्जाब प्रदेशमा रहेको वेहाडी जिल्लाको राजधानी सहर हो । यो सहर पाकिस्तानको ऐतिहाँसीक [[मुल्तान]] सहरबाट १०० किलोमिटरको दुरीमा रहेको छ । यो सहर मुल्तान दिल्ली सडकमा रहेको छ जसलाई भारतीय इस्लामी शासक शेर शास सुरीले निर्माण गरेका थिए ।<ref>[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=34&dn=वेहाडी जिल्ला - पाकिस्तान सरकार] मिती=२०१२-०८-०५</ref> यो सहर समुन्द्री सतहबाट १३५ (४४३ फिट) मिटरको उचाइमा रहेको छ ।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Vihari.html वेहाडीको अवस्थिति] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207212946/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Vihari.html |date=2019-12-07 }}</ref> ==भूगोल== ===अवस्थिति=== वेहाडी सहर [[मुल्तान]] सहरबाट ९६ किलोमिटर दुरीमा रहेको छ भने [[कराची]] सहरबाट ९५६ किलोमिटरको दुरीमा छ त्यस्तै [[लाहोर]] सहरबाट २१८ किलोमिटर, [[फैसलाबाद]]बाट ११९ किलोमिटर, [[बहावलपुर]]बाट ६१ किलोमिटर हसिलपुरबाट ४१ किलोमिटर, मल्सीबाट ४६ किलोमिटर, केच शह,बाट ३६ किलोमिटर, बुरावाली सहरबाट २७ किलोमिटर, लुड्डान सहरबाट ७८ किलोमिटर भने पाकट्टन सहरबाट ११२ किलोमिटर र सुतलेज नदिबाट ३७ किलोमिटर उत्तरमा अवस्थित छ । वेहाडी सहरमा वेहाडी सिंचाइ योजना रहेको छ जसले नदी नजिकका र वेहाडी सहरलाई पानी उपलब्ध बनाउदै आएको छ । ===मौसम=== वेहाडी जिल्ला लगायत वेहाडी सहरको मौसम गृष्म ऋतुमा तातो र सुख्खा हुन्छ भने हिउँद ऋतुमा जाडो र ओसिलो हुने गरेको छ । यहाँको अहिलेसम्मकै सबैभन्दा अधिक तापक्रम ४५ डिग्री पुगेको छ भने वार्सिक अौसतमा ३० डिग्री हुन्छ । यस ठाउँको हिउँदमा तापक्रम औसत २१ डिग्री दखि ५ डिग्री सम्म मापन गरिएको छ । ==कृषि== वेहाडी सहरमा दर्जनौं कपास उद्योग र कपासका विउबाट तेलहरू उत्पादन गर्ने कलकारखानाहरूले गर्दा यस सहरलाई कपासको सहरको रूपमा पनि लिन सकिन्छ । यस सहरमा अन्य खाद्यान्नहरू जस्तै उखु, धान, गँहु आदि उत्पादन हुने गरेको पाईन्छ । यस सहरमा हिउँद ऋतुमा आँप, अम्बा, कागती जस्ता फलफूलहरूको पनि उत्पादन हुने गरेको छ । वेहाडी सहर गृष्म ऋतुमा गर्मी भएतापनि अक्टोबर र फेब्रुअरीको महिना अरु महिना भन्दा आरामदाय हुन्छ जुन समयमा हल्का वर्ष हुने गरेको छ । ==शिक्षा== सहरमा दुई पूर्ण विश्वविद्यालय परिसर रहेको छ जसमा पुरुष र महिलाहरूको पढ्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ भने दुई स्नातक विद्यालयहरू छन् । सन् २००१ देखि एस सहरमा भर्चुअल विश्वविद्यालय क्याम्पस रहेको छ । यस सहरमा धेरै उच्च माध्यमिक विद्यालयहरू र निजी विश्वविद्यालयहरू छन् । ==यातायात== वेहाडी सहर दक्षिणमा बैकल्पिक रेलमार्गकोको रूपमा रहेको छ जसले मुल्तान र पञ्जाबको राजधानी लाहोर सहरलाई जोडेको छ । यस सहरमा दक्षिण मार्गलाई यस सहरको प्रमुख मार्गको रूपमा लिइन्छ । मल्तान र लाहोर बीच रेल मार्गको एक भाग विद्युतीय शक्तिले चल्ने बनाइएको छ जुन दुर्त गतिमा गुड्छ । यस सहरमा अन्य राष्ट्रिय राजमार्गहरू पनि रहेका छन् जसले यस सहरलाई अन्य सहरहरूसँग जोडेको छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{पाकिस्तानका सहरहरू}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|वेहाडी}} * [https://www.openstreetmap.org/node/251155404#map=9/29.9376/72.3498 वेहाडी सहरको नक्शा] * [https://www.pakpedia.pk/vehari वेहाडी सहरको जानकारी पाकपिडियामा] [[श्रेणी:पाकिस्तानका सहरहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] e9a6f7v3r61ubtduzehl10qdp4ubxr1 0 102859 1367851 903192 2026-07-30T02:14:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367851 wikitext text/x-wiki उज्यालो एफ् एम् ९० मेहगाहर्जमा काठमाडौ र यसको आसपासको क्षेत्रमा र देश भर विभिन्न समुदयिक रेडियोहरूद्वर रिले प्रसारण गरिने साहित्यिक कार्यक्रम हो।उत्पदकहरूले यसलाई '''बुलबुल - एउटा ईरानी चरा'''भन्ने उपनाम दिएका छन। == इतिहास == [[उज्यालो एफएम|उज्यालो रेडियो नेटवर्क]]बाट हरेक बुधवार राती ९ बजेर १५ मिनेटमा प्रसारण हुने यस कार्यक्रम गजलको कार्यक्रम हो। यसमा नेपाली गजल र गजलका श्रष्टाहरुका बारेमा विभिन्न विषयमा चर्चा हुने गरेको छ। यस कार्यक्रममा गजलकारहरूको अन्तरवार्ता पनि हुने गरेको छ। यसका प्रस्तुता अच्युत घिमिरेको हुन्।<ref>{{cite web|url=http://unn.com.np/show/2247|title=बुलबुल रेडियो कार्यक्रम|author=|date=|work=उज्यालो अनलाइन|accessdate=५ फागुन २०७५}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == रिले प्रसारण गर्ने स्टेशनहरू == ===कपिलबस्तु=== रेडियो बुद्ध आवाज एफ.एम. ८९.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===काठमाडौँ=== उज्यालो ९० नेटवर्क एफ.एम. ९० मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===कास्की=== माछापुछ्रे एफ.एम. एफ.एम. ९१.० मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती १०:३० बजे रेडियो तरङ एफ.एम. १०७.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===गुल्मी=== रेडियो रेसुंगा एफ.एम. १०६.२ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===चितवन=== रेडियो त्रिबेणी एफ.एम. १००.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===झापा=== बिर्ता एफ.एम. एफ.एम. १०५ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे मेची ट्युन्स एफ.एम. एफ.एम. ९६.८ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===दोलखा=== रेडियो कालिन्चोक एफ.एम. १०६.४ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===नुवाकोट=== नुवाकोट एफ.एम. एफ.एम. १०६.८ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===पर्वत=== रेडियो पर्वत एफ.एम. १०३.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===पाल्पा=== श्रीनगर एफ.एम. एफ.एम. ९३.२ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===बर्दिया=== बर्दिया कृष्णसार एफ.एम. एफ.एम. १००.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===मकवानपुर=== प्रतिध्वनी एफ.एम. एफ.एम. ९७.० मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे हेटौँडा एफ.एम. एफ.एम. ९६.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===महोत्तरी=== रेडियो दर्पण एफ.एम. ८८.४ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===रामेछाप=== रेडियो तिनलाल एफ.एम. १०२.१ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे ===रूपन्देही=== तिनाउ एफ.एम. एफ.एम. ९८.२ मेगाहर्ज प्रसारण समय: सोमबार राती ९:१५ बजे ===सुर्खेत=== बुलबुले एफ.एम. एफ.एम. १०३.४ मेगाहर्ज प्रसारण समय: बुधवार राती ९:१५ बजे रेडियो भेरी एफ.एम. ९८.६ मेगाहर्ज प्रसारण समय: शनिबार राती ९:१५ बजे रेडियो नयाँ युग १०७.३ मेघाहर्ज लमही देउखुरी दाङ प्रसारण समय: बुधवार राती ९ बजे ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{DEFAULTSORT:बुलबुल}} [[श्रेणी:रेडियो कार्यक्रम]] [[श्रेणी:गजल]] [[श्रेणी:मनोरञ्जन]] gwx7mwhdnpm9kvxhcw2rjvye86o6lek 0 111173 1367845 1296847 2026-07-30T00:36:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367845 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = भनेसा पिट्रुओ | image =Vany5.jpg | alt = Picture of Vanessa Petruo | caption = सन् २००१ मा पिट्रुओ | birth_name = भनेसा पिट्रुओ | birth_date = {{Birth date and age|1979|10|23|df=y}} | birth_place = [[बर्लिन]], [[जर्मनी]] | occupation = {{flat list| *मनोरोग विशेषज्ञ *गायिका *अभिनेत्री *मोडल *गीतकार }} | years_active = सन् २०००–२००९ | children = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = [[पप सङ्गीत|पप]], [[आत्मीय सङ्गीत|आत्मीय]]<ref name="Genre - Soul Music">{{cite web|url=http://www.cdstarts.de/interpreten/14211-Vanessa-Petruo.html|title=CDStats - Mama Lilla Would review}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807150215/http://www.cdstarts.de/interpreten/14211-Vanessa-Petruo.html |date=2019-08-07 }}</ref>, बैकल्पिक रक<ref name="alternative rock">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Vanessa-Petruo-Mama-Lilla-Would/release/709965|title=Discogs - Mama Lilla Would}}</ref> | label = }}}} '''भनेसा एनेलिस पिट्रुओ''' ({{भाषा-जर्मनेली|Vanessa Petruo}}) (जन्म २३ अक्टोबर १९७९) एक [[जर्मनी|जर्मनेली]] मनोचिकित्सक तथा पूर्व गायिका-गीतकार, अभिनेत्री तथा दूरदर्शन व्यक्तित्व हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/action/doSearch?ContribAuthorStored=Petruo%2C+Vanessa&|title=Autor: Petruo, Vanessa: Suche|website=Wiley Online Library|language=जर्मनेली|access-date=2019-10-08}}</ref> उनी जर्मनीको राजधानी [[बर्लिन]]मा कलाकारहरूको परिवारमा जन्मिएकी थिइन् भने उनी त्यही हुर्किएकी थिइन्। कार्यकालको सुरुवाती चरणमा उनको दूरदर्शनमा सानो भूमिका थियो र उनले श्रव्य अभिनेत्रीको रूपमा सन् २००० मा जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन प्रतिभा कार्यक्रम पपस्टार्समा गठन भएको युवती समूह नो एन्जेल्सको सदस्यको रूपमा ख्याति कमाएकी थिइन।<ref name="presseportal"/> युवती साङ्गीतिक समूह [[नो एन्जेल्स]]को उनी एक अग्रणी गायिका थिइन् भने यो समूह यूरोपेली मूलको सबैभन्दा बढी साङ्गीतिक प्रस्तुतिहरू बिक्री गर्न सफल साङ्गीतिक समूह पनि हो। साङ्गीतिक कार्यकाल भरि, पिट्रुओले सार्वजनिक गरेका चारवटा गीतहरू जर्मनेली एकल चार्टको शीर्ष स्थानमा पुगेका थिए। उनको शीर्ष स्थानमा आएको गीत "समथिङ एबाउट अस"लाई उनले सह लेखन गरेकी थिइन् जसको प्रतिलिपी विश्वव्यापी रूपमा ५० लाख भन्दा बढी बिक्री भएको थियो।<ref name="presseportal">{{cite web|work=Presseportal|author=ots|title=BLITZ Spezial über die No Angels|url=http://www.presseportal.de/pm/6708/966608/sat_1|accessdate=5 April 2007|language=जर्मनेली}}</ref> साङ्गीतिक समूह [[नो एन्जेल्स]]बाट उनको प्रस्थान पछि, पिट्रूले उनको पहिलो एकल गीत "ड्रामा क्वीन" जारी गरेकी थिइन् जुन जर्मनेली एकल चार्टको शीर्ष २० मा पर्न सफल भएको थियो। पछि उनले आफ्नो हालसम्मको पहिलो र अन्तिम गिती सङ्गालो मामा लिला उर्द (२००५) जारी गरेकी थिइन् जसले समालोचकहरूबाट मिश्रित प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो तथापि, यसले मध्यम व्यवसायीक सफलता प्राप्त गरेको थियो। सन् २००० को पछिल्लो समयमा पिट्रुओले गीतकारको रूपमा काम गरिरहँदा, सन् २०१० मा उनका थप साङ्गीतिक परियोजनाहरू सफल हुन सकेनन् र उनले शैक्षिक कार्यकाललाई मध्यनजर गर्दै रेकर्डिङ व्यवसायबाट अवकाश लिएकी थिइन्।<ref>Fabienne Kinzelmann: [http://www.spiegel.de/lebenundlernen/uni/vanessa-petruo-von-no-angels-studiert-in-dresden-a-1009248.html ''Ex-Popstar Petruo. Und alljährlich fragt das Dschungelcamp.''] Spiegel Online. 30. Dezember 2014, abgerufen am 29. April 2017.</ref> == प्रारम्भिक जीवन == पिट्रुओको जन्म २३ अक्टोबर १९७९ मा जर्मनीको राजधानी [[बर्लिन]]मा भएको थियो।<ref name="welt">{{cite news|first=Jessica|last=Schulte am Hülse|date=2007-07-29|title=Popstar sein ist ein Pakt mit dem Teufel|newspaper=Die Welt|url=https://www.welt.de/berlin/article1063875/Popstar_sein_ist_ein_Pakt_mit_dem_Teufel.html|accessdate=2008-06-26}}</ref> उनकी आमा मर्सिडिज, स्पेन र पेरु मुलकी थिइन् भने उनले बर्लिनको सार्लोटनबर्गम रात्रि क्लब सञ्चालन गर्दथिन्। उनको बुबा थोमस पिट्रुओ (सन् १९५६ –२०१८) आकाशवणी कार्यक्रमका प्रस्तुता र अभिनेता थिए, जसलाई स्पोन्ज बब स्क्वायरप्यान्ट्समा प्लान्क्टनको जर्मनेली आवाज भनेर चिनिन्थ्यो। <ref name="welt"/> पिट्रुओका दुई साना भाइबहिनी जोन अलेक्जेन्डर र प्रिज्जिल्ला छन्। उनका हजुरबुबा, हेन्ज पिट्रुओ (सन् १९१८–२००१), रुन्दुफुन्क इम अमेरिकानसिन सेक्टोरका लागि एक प्रसिद्ध आकाशवाणी कार्यक्रमका प्रस्तुता थिए र उनले एक श्रव्य अभिनेताको रूपमा पनि काम गर्दथे जुन स्टार वार सागामा डर्थ वाडरको जर्मनेली डबको रूपमा परिचित थिए। <ref name="welt"/> पिट्रूले पठनपाठन बर्लिनमा एक रोमन क्याथोलिक विद्यालयमा भएको थियो र पछि उनले व्यायामशालामा भाग लिएकी थिइन्। बुबाबाट प्रभावित, पेट्रुओले सानै उमेर देखिनै चलचित्रहरूलाई विभिन्न भाषामा अनुवाद गर्न थालेकी थिइन्। बाह्र वर्षको उमेरमा, उनले गायन सिक्नका लागि पाठहरू लिन थालेकी थिइन्।<ref name="welt"/> उनको आफ्नै साङ्गीतिक समूह र पहिलो व्यवसायीक गीत रेकर्डिङको साथ सङ्गीतमा अनुभव बटुल्दै, किशोरावस्थामा उनले जर्मनेली दूरदर्शनमा धेरै प्रदर्शनहरू गरेकी थिइन्। महा विद्यालयको स्नातक पछि, पिट्रूले सञ्चार अध्ययन गर्नका लागि निवेदन दिएकी थिइन् र त्यस पछिको केही समय पश्चाच् एमटिभी जर्मनी र समाचार च्यानल एन २४ दुवैमा प्रशिक्षार्थीको रूपमा उक्त महा विद्यालय छोडेकी थिइन्।<ref name="welt"/> उनले सन् १९९८ मा गीतकार बर्न्ड क्लान्केको साथ पप समूह स्टिल गठन गर्दै आफ्नो व्यवसायीक साङ्गीतिक कार्यकाल सुरु गरेकी थिइन्। <ref name="VPOfficial">{{cite news |url=http://www.vanessapetruo.tv/work/projekte.php |title=Offizielle Website von Vanessa Petruo - Projekte |work=vanessa-petruo.de |accessdate=22 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726155103/http://www.vanessapetruo.tv/work/projekte.php |archive-date=26 July 2011 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726155103/http://www.vanessapetruo.tv/work/projekte.php |date=26 July 2011 }}</ref> तिनीहरूले स्वतन्त्र रूपमा एक विस्तारित सङ्ग्रह, स्टिल जारी गरेका थिए तथापि उनीहरू कुनैपनि रेकर्ड सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न भने असफल भएका थिए।<ref>{{Webarchive|url=http://www.vegetarisch-geniessen.com/0402/artikel/modeohnetierleid/index.html |wayback=20081013222916 |text=''Mode ohne Tierleid.'' |archiv-bot=2019-05-21 00:54:53 InternetArchiveBot }} vegetarisch-geniessen.com. Abgerufen am 29. April 2017.</ref> == कार्यकाल == === सन् २०००–२००३: पपस्टार्स र नो एन्जेल्स === {{मुख्य|नो एन्जेल्स}} सन् २००० मा, पिट्रुओले जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन कार्यक्रम पपस्टार्सको लागि अडिसन दिएकी थिइन्। उनले हजारौँ अन्य महिलाहरूसँग प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गरेकी थिइन्। उनले प्रस्तुत गरेको बिल विथरको "एन्ट नो सनसाइन" नामक गीतबाट निर्णायकहरू सिमोन एन्जेल, राइनर मोसलेनर र मारियो एम मेन्ड्रिज्की प्रभावित भएका थिए। उनले शीर्ष तीसमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्दै अगाडि बढेकी थिइन्। उनले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका कारण शीर्ष १० मा स्थान पाउँदै तुरुन्तै एक कार्यशालाका लागि प्रतिस्पर्धीहरूसँग सामेल हुन स्पेनको मोयोर्का गएकी थिइन् जहाँ उनले केही सङ्घर्ष गर्नुपरेता पनि उनले उक्त कार्यक्रमको अन्तिम दशमा प्रवेश गर्न सफल भएकी थिइन्। नोभेम्बर २००० मा एउटा विशेष श्रृङ्खलाको क्रममा, मूल्याङ्कन सदस्य मोसलेनरले अन्तमा पिट्रुओ अन्तिम पाँच सदस्यीय युवती समूह नो एन्जेलसको सदस्य बन्नका लागि छानिएको खुलासा गरेका थिए। यसरी उनी पाँच सदस्यीय युवती साङ्गीतिक समूह नो एन्जेल्सको सदस्य बनेकी थिइन् जसमा उनका साथ [[नाडिया बिनाइसा]], [[लुसी डियाकोभस्का]], [[जेसिका वाल्स]] र [[सेन्डी मोलिङ]] समावेश थिए। त्यसपछि उक्त साङ्गीतिक समूहले पोलिडर रेकर्ड्ससँग सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=No Angels - Biografi|work=Chart-King|url=http://www.chart-king.de/include.php?path=content/news.php&contentid=13098|language=जर्मनेली|accessdate=January 31, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208234110/http://www.chart-king.de/include.php?path=content/news.php&contentid=13098 |date=February 8, 2007 }}</ref> समूहले उनीहरूको पहिलो एकल "डेलाइट इन योर्क आइज" जारी गर्न झण्डै चार महिना लिएका थिए जुन पछि यस समूहको पहिलो गिती सङ्गालो एलेमेन्ट्स (सन् २००१) मा देखा परेको थियो। दुबै एकल गीत र गिती सङ्गालो एक अप्रत्याशित तर अत्यन्तै सफल बन्न पुगेको थियो। समूहको यो प्रस्तुति अस्ट्रिया, जर्मनी र स्विस मिडिया कन्ट्रोल एकल, गिती सङ्गालो र प्रवाह चार्टमा शीर्ष स्थानमा प्रवेश गरेको थियो जसले नो एन्जेल्सलाई वर्षको सबैभन्दा सफल पर्दापण गर्ने समूहको रूपमा उचाई प्रदान गरेको थियो। <ref name="presseportal"/> त्यसपछिका पछिल्ला वर्षहरूमा, नो एन्जेल्सले नाउ ... अस! र पियोर गरी दुई वटा गिती सङ्गालो जारी गरेको थियो भने ती दुबै जारी गरिएकम गिती सङ्गालोहरू जर्मनेली चार्टको शीर्ष स्थानमा पुगेका थिए। ती दुईवटा गिती सङ्गालोहरूमा १२ वटा गीतहरू समावेश छन् र ति मध्ये ४ वटा गीतहरू भने जर्मनेली चार्टको शीर्ष स्थानमा आएका थिए। अन्तत: विश्वव्यापी रूपमा ५० लाख भन्दा बढी एकल र गिती सङ्गालोहरू बेच्न सफल नो एन्जेल्स अहिलेसम्मको इतिहास सबैभन्दा बढी बिक्री गराउन सफल हुने जर्मनेली युवती समूह हुन्। समूह एटोमिक किटन पछि सन् २००१ र सन् २००३ को बीच यूरोपको महादेशको दोस्रो सबैभन्दा सफल युवती साङ्गीतिक समूह पनि हो। <ref name="presseportal"/> यस साङ्गीतिक समूहकी सदस्य [[जेसिका वाल्स]]ले मार्च २००३ मा उनको पहिलो बच्चाको जन्म भएपछि समूह छोडेकी थिइन्। ५ सेप्टेम्बर २००३ मा, समूहमा बाँकी रहेका चार सदस्यहरूले तीन वर्षको लगातार भ्रमण र रोगको बढ्दो क्रमसँगै समूहको सबै कार्यलाई रोक्ने घोषण गरेका थिए। सोही वर्षको नोभेम्बरमा द बेस्ट अफ नो एन्जेल्सको सार्वजनिकले समूहको अन्त्यलाई प्रष्ट पारेको थियो। बाँकी रहेका प्रत्येक सदस्यहरू सन् २००४ को सुरुवातमा छुट्टिएका थिए। <ref name="presseportal"/> नो एन्जेल्सले ३१ जनवरी २००७ मा, पुनर्मिलनको घोषण गरेका थिए तर उनी आफ्नो एकल परियोजनाका कारण समूहमा पुन: सामेल भएकी थिइनन्।<ref name="presseportal"/> === सन् २००२-२००९: एकल कार्यकाल === एकल कलाकारको रूपमा आफ्नो कार्यकाल सुरु सुरू गर्ने पेट्रुओ [[नो एन्जेल्स]]की पहिलो सदस्य हुन्। <ref>{{Webarchive|url=http://www.vanessapetruo.tv/News/more.php?news_id=4|wayback=20080501000000|text=''ť Mama Lilla would – Tour 2005'' auf ihrer offiziellen Website}}.</ref> अप्रिल २००४ मा, उनले आफ्नो पहिलो एकल "ड्रामा क्वीन " जारी गरेकी थिइन्। नो एन्जेल्स सहकर्मी थोर्स्टन ब्र्जब्रोत्ज्मान र अलेक्जेन्डर गिरिङ्गाससँग मिलेर उनले उक्त एकल गीतलाई सार्वजनिक गरेकी थिइन्। एक मध्यम व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको यस गीत जर्मनेली चार्टमा एघारौँ स्थान सम्म पुग्न सफल भएको थियो। <ref>Roland Schweins: [http://blog.styleranking.de/fashion-news/ex-no-angel-vanessa-petruo-modelt-fur-von-marco-tozzi/ ''Ex-No Angel Vanessa Petruo modelt für Marco Tozzi.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224081759/http://blog.styleranking.de/fashion-news/ex-no-angel-vanessa-petruo-modelt-fur-von-marco-tozzi/ |date=2010-02-24 }} blog.styleranking.de. 30. Juli 2008, abgerufen am 29. April 2017.</ref> माउस टिद्वारा निर्मित "पप देट मेलोडी" नामक उनको दोस्रो गीतका लागि श्रव्य दृश्य कैद गरिएको थियो तथापि यसलाई सार्वजनिक गरिनु पूर्व नै चडै रद्द गरिएको थियो। यसको सट्टामा, पिट्रुओले आफ्नो रेकर्ड कम्पनी सेयन रेकर्ड्समा दुई महिनासम्म एक साधारण कर्मचारीको रूपमा काम गरेकी थिइन्। पोलिडर र सेयन रेकर्ड्ससँग उनको रेकर्डिङ अनुबन्धनको विस्तार पछि, उनले युनिभर्सल आइल्यान्डसँग रेकर्डिङ सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् र दोस्रो एकल "हट ब्लडेड वुमन" सार्वजनिक गरेकी थिइन् जसलाई समालोचकहरूले प्रशंसा गरेका थिए। उनले सन् २००५ मा उनको पहिलो गिती सङ्गालो मामा लिला उर्द जारी गरेकी थिइन्।<ref name="PF">{{cite web|title=Was macht eigentlich Ex-No Angel Vanessa Petruo?|publisher=Promiflash.de|url=https://www.promiflash.de/news/2010/07/09/was-macht-eigentlich-ex-no-angel-vanessa-petruo.html|accessdate=2010-07-09}}</ref> यसका अतिरिक्त, उनले डाक्टर डोलिटल २ (सन् २००१), लिलो एन्ड स्टिच (सन् २००२), र बु, जिनो एन्ड स्नुकर्स (सन् २००४) जस्ता धेरै एनिमेसन चलचित्रहरूमा आवाज योगदान गरेकी थिइन् र उनले पछि आरटिएलको श्रृङखला विल्डे एन्जेलमा पनि अभिनय गरेकी थिइन्। <ref name="PF"/> उनले सन् २००६ को हास्य प्रधान चलचित्र ह्वेर इज फ्रेड? मा पनि अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name="stern">{{cite web|title=Purer Sex in der Stimme|publisher=Stern.de|url=https://www.stern.de/kultur/musik/vanessa-petruo-purer-sex-in-der-stimme-3287920.html|accessdate=17 July 2019}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20070202033617/http://www.vanessa-petruo.de/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{IMDb name|id=0972553}} * [http://www.myspace.com/vanessapetruo भनेसा पिट्रुओ] [[माइस्पेस]]मा [[श्रेणी:जर्मनेली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:नो एन्जेल्सका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]] k9q7tu7hhtf4q7m38hn4dxbb7f22yen 0 111354 1367880 1318953 2026-07-30T06:07:26Z Bishaldev100 28807 /* देश अनुसार */ 1367880 wikitext text/x-wiki वर्तमान समयमा '''कर्फ्यू''' ({{lang-en|Curfew}}) पुलिस-प्रशासनद्वारा घोषित एक आदेश वा आज्ञा हो जुनको उपयोग विशेष परिस्थितिमा उदाहरणत: दंगा, लूटपाट, आगजनी, हिंसात्मक तथा विध्वंसक कार्यलाई नियन्त्रणमा लिएर पुन: शान्ति एवं व्यवस्था स्थापित गर्न तथा नागरिकको सुरक्षाको निमित्त गरिन्छ। कर्फ्यू आदेशसँग विधिको बल हुन्छ र यसको उल्लङ्घन दण्डनीय हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew|title=curfew - definition of curfew in English from the Oxford dictionary|work=oxforddictionaries.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707012344/http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew |date=2012-07-07 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/curfew|title=Curfew - Define Curfew at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>[[राज्यविप्लव|'कु']] र [[सैनिक कानून]] पछि पनि कर्फ्यू लगाइन्छ। == इतिहास == "कर्फ्यू" को प्रारम्भ [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]मा विलियम द कंकरर द्वारा राजनीतिक दमनको लागि भएको थियो। यद्यपि यो धारणा १६ औँ शताब्दी देखि चलेको थियो, तथापि यसको कुनै ऐतिहासिक आधार छैन। मध्यकालीन यूरोपमा "कर्फ्यू" एक प्रकारको नियण्त्रणको साधन थियो जुन द्वारा कुनै निश्चित समयमा गिरजाघरमा घण्टा बजाएरागो निभाइन्थ्यो। कर्फ्यूको माध्यमले कहिलेकाही सायंकाल निर्धारित समय थियो, जो प्राय: पाँच बजे या नौ बजे हुने गर्थ्यो, सूचना गिरजाघरमा घण्टी बजाएर दिने गरिन्थ्यो। यसको प्रयोग म्युनिसिपल वा सामुदायिक विनियमको द्योतक चिह्नको रूपमा गरिन्थ्यो। सायंकाल गिरजाघरमा घण्टा बजाउने प्रथा अझै पनि युरोपका अनेक शहरमा प्रचलित छ। [[File:Pictures of English History Plate XIII - The Curfew.jpg|thumb|Pictures of English History Plate XIII - The Curfew]]|तस्वीर का चित्रण कर्फ्यू प्रवर्तन]] ==देश अनुसार== === बंगलादेश === {{main|छात्र-जनताको विद्रोह}} १९ जुलाई २०२४ मा, [[शेख हसिना]]को नेतृत्वको अवामी लिग सरकारले राष्ट्रिय कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो र बंगलादेशमा सार्वजनिक अशान्तिलाई सम्बोधन गर्न सेना तैनाथ गर्ने योजना घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite web |date=24 July 2024 |title=7-hour curfew break in Dhaka, 3 other districts |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/7-hour-curfew-break-dhaka-3-other-districts-3660196}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/bangladesh-imposes-communications-blackout-as-protest-violence-continues|title=National curfew imposed in Bangladesh after student protesters storm prison|last1=Ellis-Petersen|first1=Hannah|date=19 July 2024|work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl4ymjrx10xo|title=Bangladesh unrest: Government imposes curfew as protests continue|work=www.bbc.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/19/bangladesh-demonstrations-police-hasina/|title=Bangladesh imposes curfew after dozens killed in anti-government protests|last1=Shih|first1=Gerry|date=19 July 2024|newspaper=Washington Post|access-date=24 July 2024}}</ref> देशभर सरकारी जागिर कोटा विरुद्धको विरोधमा भएको केही दिनको झडपपछि सरकारले कर्फ्यू लगाउने घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/19/bangladesh-imposes-curfew-deploys-army-as-job-quota-protests-continue|title=Bangladesh imposes curfew, deploys army as job quota protests continue|work=Al Jazeera|access-date=24 July 2024|issue=19 July 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-continues-in-bangladesh-amid-crackdown-on-protesters/3281832|title=Curfew continues in Bangladesh amid crackdown on protesters|work=www.aa.com.tr|access-date=24 July 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2024/07/bangladesh-imposes-strict-curfew-with-shoot-on-sight-order-following-deadly-protests/|title=Bangladesh Imposes Strict Curfew With 'Shoot-On-Sight' Order Following Deadly Protests|work=thediplomat.com|access-date=24 July 2024}}</ref> अगस्ट ४ मा, असहयोग आन्दोलनमा भएको जनविद्रोहको सबैभन्दा घातक दिन पछि सरकारले फेरि कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो। ===नेपाल=== नेपालमा कर्फ्यू लगाउ सक्ने बारे ऐनमा भनिएको छ :- "कुनै ठाउँमा आन्दोलन वा हुलदङ्गा भई शान्ति भङ्ग हुन जाने देखिएमा परिस्थितिको विचार गरी आवश्यक भएमा [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]]/ सिडिओले त्यस्तो स्थानको सीमाना तोकी सो ठाउँमा कसैले आवतजावत गर्न, भेला हुन र तोकेको अरू कुनै काम गर्न नपाउने गरी कफ्र्यू लगाउन आदेश जारी गर्न सक्नेछ । त्यसरी कफ्र्यूको आदेश दिंदा प्रमुख जिंल्ला अधिकारीले सो आदेश, कफ्र्यू लाग्ने क्षेत्र र सो वरिपरिका क्षेत्रका सर्वसाधारण जनताको जानकारीको लागि प्रचार गर्नु पर्दछ।" ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बन्दाबन्दी|लकडाउन]] ==सन्दर्भ== [[श्रेणी:सुरक्षा]] jjo0l3y130vqd2zcbgwp2mlbw9pcadz 1367881 1367880 2026-07-30T06:07:57Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल */ 1367881 wikitext text/x-wiki वर्तमान समयमा '''कर्फ्यू''' ({{lang-en|Curfew}}) पुलिस-प्रशासनद्वारा घोषित एक आदेश वा आज्ञा हो जुनको उपयोग विशेष परिस्थितिमा उदाहरणत: दंगा, लूटपाट, आगजनी, हिंसात्मक तथा विध्वंसक कार्यलाई नियन्त्रणमा लिएर पुन: शान्ति एवं व्यवस्था स्थापित गर्न तथा नागरिकको सुरक्षाको निमित्त गरिन्छ। कर्फ्यू आदेशसँग विधिको बल हुन्छ र यसको उल्लङ्घन दण्डनीय हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew|title=curfew - definition of curfew in English from the Oxford dictionary|work=oxforddictionaries.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707012344/http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew |date=2012-07-07 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/curfew|title=Curfew - Define Curfew at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>[[राज्यविप्लव|'कु']] र [[सैनिक कानून]] पछि पनि कर्फ्यू लगाइन्छ। == इतिहास == "कर्फ्यू" को प्रारम्भ [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]मा विलियम द कंकरर द्वारा राजनीतिक दमनको लागि भएको थियो। यद्यपि यो धारणा १६ औँ शताब्दी देखि चलेको थियो, तथापि यसको कुनै ऐतिहासिक आधार छैन। मध्यकालीन यूरोपमा "कर्फ्यू" एक प्रकारको नियण्त्रणको साधन थियो जुन द्वारा कुनै निश्चित समयमा गिरजाघरमा घण्टा बजाएरागो निभाइन्थ्यो। कर्फ्यूको माध्यमले कहिलेकाही सायंकाल निर्धारित समय थियो, जो प्राय: पाँच बजे या नौ बजे हुने गर्थ्यो, सूचना गिरजाघरमा घण्टी बजाएर दिने गरिन्थ्यो। यसको प्रयोग म्युनिसिपल वा सामुदायिक विनियमको द्योतक चिह्नको रूपमा गरिन्थ्यो। सायंकाल गिरजाघरमा घण्टा बजाउने प्रथा अझै पनि युरोपका अनेक शहरमा प्रचलित छ। [[File:Pictures of English History Plate XIII - The Curfew.jpg|thumb|Pictures of English History Plate XIII - The Curfew]]|तस्वीर का चित्रण कर्फ्यू प्रवर्तन]] ==देश अनुसार== === बंगलादेश === {{main|छात्र-जनताको विद्रोह}} १९ जुलाई २०२४ मा, [[शेख हसिना]]को नेतृत्वको अवामी लिग सरकारले राष्ट्रिय कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो र बंगलादेशमा सार्वजनिक अशान्तिलाई सम्बोधन गर्न सेना तैनाथ गर्ने योजना घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite web |date=24 July 2024 |title=7-hour curfew break in Dhaka, 3 other districts |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/7-hour-curfew-break-dhaka-3-other-districts-3660196}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/bangladesh-imposes-communications-blackout-as-protest-violence-continues|title=National curfew imposed in Bangladesh after student protesters storm prison|last1=Ellis-Petersen|first1=Hannah|date=19 July 2024|work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl4ymjrx10xo|title=Bangladesh unrest: Government imposes curfew as protests continue|work=www.bbc.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/19/bangladesh-demonstrations-police-hasina/|title=Bangladesh imposes curfew after dozens killed in anti-government protests|last1=Shih|first1=Gerry|date=19 July 2024|newspaper=Washington Post|access-date=24 July 2024}}</ref> देशभर सरकारी जागिर कोटा विरुद्धको विरोधमा भएको केही दिनको झडपपछि सरकारले कर्फ्यू लगाउने घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/19/bangladesh-imposes-curfew-deploys-army-as-job-quota-protests-continue|title=Bangladesh imposes curfew, deploys army as job quota protests continue|work=Al Jazeera|access-date=24 July 2024|issue=19 July 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-continues-in-bangladesh-amid-crackdown-on-protesters/3281832|title=Curfew continues in Bangladesh amid crackdown on protesters|work=www.aa.com.tr|access-date=24 July 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2024/07/bangladesh-imposes-strict-curfew-with-shoot-on-sight-order-following-deadly-protests/|title=Bangladesh Imposes Strict Curfew With 'Shoot-On-Sight' Order Following Deadly Protests|work=thediplomat.com|access-date=24 July 2024}}</ref> अगस्ट ४ मा, असहयोग आन्दोलनमा भएको जनविद्रोहको सबैभन्दा घातक दिन पछि सरकारले फेरि कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो। ===नेपाल=== नेपालमा कर्फ्यू लगाउ सक्ने बारे ऐनमा भनिएको छ :- "कुनै ठाउँमा आन्दोलन वा हुलदङ्गा भई शान्ति भङ्ग हुन जाने देखिएमा परिस्थितिको विचार गरी आवश्यक भएमा [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]]/ सिडिओले त्यस्तो स्थानको सीमाना तोकी सो ठाउँमा कसैले आवतजावत गर्न, भेला हुन र तोकेको अरू कुनै काम गर्न नपाउने गरी कफ्र्यू लगाउन आदेश जारी गर्न सक्नेछ । त्यसरी कफ्र्यूको आदेश दिंदा प्रमुख जिल्ला अधिकारीले सो आदेश, कर्फ्यू लाग्ने क्षेत्र र सो वरिपरिका क्षेत्रका सर्वसाधारण जनताको जानकारीको लागि प्रचार गर्नु पर्दछ।" ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बन्दाबन्दी|लकडाउन]] ==सन्दर्भ== [[श्रेणी:सुरक्षा]] 9ljua8rk557agxzw6s9r1u33st3zni8 1367882 1367881 2026-07-30T06:13:24Z Bishaldev100 28807 /* देश अनुसार */ 1367882 wikitext text/x-wiki वर्तमान समयमा '''कर्फ्यू''' ({{lang-en|Curfew}}) पुलिस-प्रशासनद्वारा घोषित एक आदेश वा आज्ञा हो जुनको उपयोग विशेष परिस्थितिमा उदाहरणत: दंगा, लूटपाट, आगजनी, हिंसात्मक तथा विध्वंसक कार्यलाई नियन्त्रणमा लिएर पुन: शान्ति एवं व्यवस्था स्थापित गर्न तथा नागरिकको सुरक्षाको निमित्त गरिन्छ। कर्फ्यू आदेशसँग विधिको बल हुन्छ र यसको उल्लङ्घन दण्डनीय हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew|title=curfew - definition of curfew in English from the Oxford dictionary|work=oxforddictionaries.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707012344/http://oxforddictionaries.com/definition/english/curfew |date=2012-07-07 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/curfew|title=Curfew - Define Curfew at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>[[राज्यविप्लव|'कु']] र [[सैनिक कानून]] पछि पनि कर्फ्यू लगाइन्छ। == इतिहास == "कर्फ्यू" को प्रारम्भ [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]मा विलियम द कंकरर द्वारा राजनीतिक दमनको लागि भएको थियो। यद्यपि यो धारणा १६ औँ शताब्दी देखि चलेको थियो, तथापि यसको कुनै ऐतिहासिक आधार छैन। मध्यकालीन यूरोपमा "कर्फ्यू" एक प्रकारको नियण्त्रणको साधन थियो जुन द्वारा कुनै निश्चित समयमा गिरजाघरमा घण्टा बजाएरागो निभाइन्थ्यो। कर्फ्यूको माध्यमले कहिलेकाही सायंकाल निर्धारित समय थियो, जो प्राय: पाँच बजे या नौ बजे हुने गर्थ्यो, सूचना गिरजाघरमा घण्टी बजाएर दिने गरिन्थ्यो। यसको प्रयोग म्युनिसिपल वा सामुदायिक विनियमको द्योतक चिह्नको रूपमा गरिन्थ्यो। सायंकाल गिरजाघरमा घण्टा बजाउने प्रथा अझै पनि युरोपका अनेक शहरमा प्रचलित छ। [[File:Pictures of English History Plate XIII - The Curfew.jpg|thumb|Pictures of English History Plate XIII - The Curfew]]|तस्वीर का चित्रण कर्फ्यू प्रवर्तन]] ==देश अनुसार== === बंगलादेश === {{main|छात्र-जनताको विद्रोह}} १९ जुलाई २०२४ मा, [[शेख हसिना]]को नेतृत्वको अवामी लिग सरकारले राष्ट्रिय कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो र बंगलादेशमा सार्वजनिक अशान्तिलाई सम्बोधन गर्न सेना तैनाथ गर्ने योजना घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite web |date=24 July 2024 |title=7-hour curfew break in Dhaka, 3 other districts |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/7-hour-curfew-break-dhaka-3-other-districts-3660196}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/bangladesh-imposes-communications-blackout-as-protest-violence-continues|title=National curfew imposed in Bangladesh after student protesters storm prison|last1=Ellis-Petersen|first1=Hannah|date=19 July 2024|work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl4ymjrx10xo|title=Bangladesh unrest: Government imposes curfew as protests continue|work=www.bbc.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/19/bangladesh-demonstrations-police-hasina/|title=Bangladesh imposes curfew after dozens killed in anti-government protests|last1=Shih|first1=Gerry|date=19 July 2024|newspaper=Washington Post|access-date=24 July 2024}}</ref> देशभर सरकारी जागिर कोटा विरुद्धको विरोधमा भएको केही दिनको झडपपछि सरकारले कर्फ्यू लगाउने घोषणा गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/19/bangladesh-imposes-curfew-deploys-army-as-job-quota-protests-continue|title=Bangladesh imposes curfew, deploys army as job quota protests continue|work=Al Jazeera|access-date=24 July 2024|issue=19 July 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-continues-in-bangladesh-amid-crackdown-on-protesters/3281832|title=Curfew continues in Bangladesh amid crackdown on protesters|work=www.aa.com.tr|access-date=24 July 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2024/07/bangladesh-imposes-strict-curfew-with-shoot-on-sight-order-following-deadly-protests/|title=Bangladesh Imposes Strict Curfew With 'Shoot-On-Sight' Order Following Deadly Protests|work=thediplomat.com|access-date=24 July 2024}}</ref> अगस्ट ४ मा, असहयोग आन्दोलनमा भएको जनविद्रोहको सबैभन्दा घातक दिन पछि सरकारले फेरि कर्फ्यू घोषणा गर्‍यो। ===नेपाल=== नेपालमा कर्फ्यू लगाउ सक्ने बारे ऐनमा भनिएको छ :- "कुनै ठाउँमा आन्दोलन वा हुलदङ्गा भई शान्ति भङ्ग हुन जाने देखिएमा परिस्थितिको विचार गरी आवश्यक भएमा [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]]/ सिडिओले त्यस्तो स्थानको सीमाना तोकी सो ठाउँमा कसैले आवतजावत गर्न, भेला हुन र तोकेको अरू कुनै काम गर्न नपाउने गरी कफ्र्यू लगाउन आदेश जारी गर्न सक्नेछ । त्यसरी कफ्र्यूको आदेश दिंदा प्रमुख जिल्ला अधिकारीले सो आदेश, कर्फ्यू लाग्ने क्षेत्र र सो वरिपरिका क्षेत्रका सर्वसाधारण जनताको जानकारीको लागि प्रचार गर्नु पर्दछ।" === संयुक्त राज्य अमेरिका === संयुक्त राज्य अमेरिकामा कर्फ्यू कानून सामान्यतया संघीय कानूनको सट्टा स्थानीय आदेश (मुख्यतया म्युनिसिप्यालिटी वा काउन्टी द्वारा लागू) को विषय हो। यद्यपि, संविधानले केही अधिकारहरूको ग्यारेन्टी गर्दछ, जुन १४ औं संशोधन मार्फत राज्यहरूमा लागू गरिएको छ। त्यसैले, कुनै पनि कर्फ्यू कानूनलाई उल्ट्याउन र खारेज गर्न सकिन्छ। तैपनि, कर्फ्यू राज्य र स्थानीय सरकारहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यो राज्य<ref>{{cite web |title=Curfews in New York · 411 NY |url=https://411newyork.org/guide/2009/08/14/curfews-in-new-york/ |website=411newyork.org}}</ref> र काउन्टी वा नगरपालिका अनुसार पनि फरक हुन्छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बन्दाबन्दी|लकडाउन]] ==सन्दर्भ== [[श्रेणी:सुरक्षा]] aamikm386n8fkiemw73o3kxny5bvwmg 0 114145 1367863 1364967 2026-07-30T04:53:50Z Bishaldev100 28807 /* फोटो ग्यालरी */ 1367863 wikitext text/x-wiki [[चित्र:AnnapurnaAjima1.jpg|thumb|200x200px|असनको रूफटप दृश्य ]] [[चित्र:Asan,_Kathmandu_(1920).jpg|thumb|200x200px|सन् १९२० मा असन ]] [[चित्र:Nyalon_stone_fish.jpg|thumb|200x200px|ढुङ्गे माछा ]] '''असन''' ({{lang-new|असं}}) (वैकल्पिक नामहरू:'''असन टोल''', '''असन टुहु''' अन त्वाः) [[नेपाल|नेपालको]] राजधानी [[काठमाडौँ]]को औपचारिक बजार र आवासीय क्षेत्र हो। यो बजार/टोल काठमाडौँ सहरका सबैभन्दा प्रसिद्ध ऐतिहासिक स्थानहरू मध्ये एक हो। असन बजार उत्सव, पात्रो, र रणनीतिक स्थानको लागि प्रसिद्ध छ। असनलाई परम्परागत एसियाली [[नेवार जाति|नेवारी]] बजारको एक उत्तम उदाहरणको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यहाँ [[तुलाधर]], [[महर्जन]], [[श्रेष्ठ]], [[बज्राचार्य]] र [[शाक्य]] समुदायको बाहुल्यता रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://college.holycross.edu/faculty/tlewis/PDFs/Buddhist_Merchants_in_Kathmandu.pdf|title=Buddhist Merchants in Kathmandu: The Asan Twah Market and Uray Social Organization|last=Lewis|first=Todd T.|authorlink=|year=1995|website=Contested Hierarchies|publisher=Oxford: Clarendon Press|accessdate=7 September 2012}}</ref> == चाडपर्व == असन सांस्कृतिक तथा धार्मिक केन्द्र हो र धेरै उत्सव तथा जुलूसहरूको पनि स्थान हो।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/109531|title=असनको इतिवृत्त, मजलिसको आँखा– २०|last=दीक्षित|first=कमल|date=भदौ १२, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114320/https://archive.himalkhabar.com/109531 |date=2022-05-16 }}</ref> == फोटो ग्यालरी == <gallery> चित्र:काठमाडौ असन (91550).jpg|असन बजार २०८३ चित्र:काठमाडौ असन (56551).jpg|असन बजार चित्र:काठमाडौ असन.jpg|असनमा रहेको मन्दिर चित्र:Charriot and The Temple of Annapurna.jpg|सेतो मच्छिन्द्रनाथ जात्राको पहिलो दिनको तस्बिर। तीनधारा पाठशाला ([[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]]) बाट असनमा ल्याएर अन्नपूर्णा देवीको मन्दिर नजिकै राखिएको सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथ। </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]] == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Asan, Kathmandu}} [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका ठाउँहरू]] sx6wz8r27ft8eaxzx83wq0tntj6urkm 0 114348 1367847 1340158 2026-07-30T01:09:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367847 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = बद्रीनाथ<br/>Badrinath | image = Badrinath poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[विवी विनायक]] | producer = [[अल्लू अरविन्द]] | writer = चिन्नी कृष्ण<ref>{{YouTube|MNt46-L4zvs}}</ref> | screenplay = विवी विनायक | story = चिन्नी कृष्ण | based_on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --> | starring = {{plainlist| *[[अल्लू अर्जुन]] *[[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]] *[[प्रकाश राज]] *[[केली दोर्जी]] *[[अश्विनी कलसेकर]] }} | music = [[एम एम केरावाणी]] | cinematography = [[रवि वर्मन]] | editing = गौतम राजु | studio = [[गीता आर्ट्स]] | distributor = [[गीता आर्ट्स]] | released = {{Film date|df=yes|2011|6|10}}<ref>{{cite web |url=http://popcorn.oneindia.in/title/4694/badhrinaadh.html |title=Badrinath – Movie Reviews, Videos, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis on |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204072105/http://popcorn.oneindia.in/title/4694/badhrinaadh.html |date=4 December 2010 |work=Popcorn.oneindia.in |archive-date=4 December 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204072105/http://popcorn.oneindia.in/title/4694/badhrinaadh.html |date=4 December 2010 }}</ref> | runtime = १४० मिनेट<ref name=IMDA>{{cite web|url=https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAbRZAANAAAEJeAAB|title=BADRENATH (NC16)|website=[[Infocomm Media Development Authority]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717075827/https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAbRZAANAAAEJeAAB |date=2020-07-17 }}</ref> | country = [[भारत]] | language = [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] | budget = {{INR}} ४२ करोड<ref name=BUDGET>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20110620-actor-allu-arjun-film-badrinath-most-expensive-tollywood-film-746467-2011-06-10|title=Tollywood actor Allu Arjun's film Badrinath costs Rs 42 crore|website=India Today|accessdate=17 June 2011}}</ref> | gross = {{INR}} ३० करोड (''कुल हिस्सा'')<ref>{{cite web|url=http://andhraboxoffice.com/info.aspx?id=168&cid=6&fid=192|title=Badrinath Total Collections|publisher=Andhraboxoffice.com}}</ref> }} '''''बद्रीनाथ'''''<ref name=IMDA/><ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747|title=Badrenath (Original Motion Picture Soundtrack)|website=[[Apple Music]]}}</ref> २०११ भारतीय [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] भाषाको एक्शन चलचित्र हो जुन [[विवी विनायक]]द्वारा निर्देशित, चिन्नी कृष्णद्वारा लिखित र [[अल्लू अरविन्द]]द्वारा निर्मित छ। [[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]], [[प्रकाश राज]] र [[केली दोर्जी]]सँग यसमा [[अल्लू अर्जुन]] टाइटलर भूमिकामा छन्। यस चलचित्रमा सह-कलाकार [[अश्विनी कलसेकर]], [[राकेश वरे]], [[राव रमेश]] र [[प्रगति (अभिनेत्री)|प्रगति]] छन्। ==कलाकार== * [[अल्लू अर्जुन]] बद्रीको रूपमा * [[तमन्ना भाटिया|तमन्ना]] अलकनन्दाको रूपमा * [[प्रकाश राज]] गुरु भीष्मा नारायणको रूपमा * [[केली दोर्जी]] सरकारको रूपमा * [[अश्विनी कलसेकर]] सरकारकी श्रीमतीको रूपमा * राकेश वरे नानीको रूपमा, सरकारको छोरा * [[ब्रह्मानन्दम]] ब्याटिङ बाबाको रूपमा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|1625856|बद्रीनाथ}} * {{Rotten Tomatoes|badrinath}} [[श्रेणी:तेलगु भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०११ का चलचित्रहरू]] 0hamfbobunc5mxf2ocrtvvorp0fza0k 0 121108 1367833 1367054 2026-07-29T16:20:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367833 wikitext text/x-wiki पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार (वि.सं असार २०८२), [[नेपाल]]मा ५८ वटा ब्रोडब्यान्ड [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]]हरू छन्। नेपालका अधिकांश इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले फाइबर टु द होम (एफटिटिएच) प्रविधि प्रयोग गर्छन्, केहीले आफ्ना पुराना केबल/डिएसएल/ताररहित सञ्जालहरूलाई फाइबरमा स्तर उन्नति गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=फाइबर इन्टरनेटमा डिशहोमलाई उछिन्दै टेलिकम बन्यो दोस्रो ठुलो आईएसपी, यस्ता छन् शीर्ष १० कम्पनी|url=https://techpana.com/2026/158006/nepal-telecom-becomes-2nd-largest-fiber-isp-top-10-internet-providers|access-date=६ साउन २०८३|website=टेकपाना |language=नेपाली}}</ref> == ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार == २०८३ असार मसान्त सम्मको नेपालमा शीर्ष १० इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू तल दिइएको छ। <ref>{{Cite web|title=MIS report|url=https://nta.gov.np/uploads/contents/NTA_MIS_%202083Mangsir.pdf|website=nta.gov.np|date=मङ्सिर २०८२|accessdate=६ साउन २०८३}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |क्रम ! rowspan="2" |नाम ! rowspan="2" |लोगो ! rowspan="2" |ग्राहकहरू (२०८३ असार) ! rowspan="2" |बजार साझेदारी |- |- |१ |[[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन]] |[[चित्र:Worldlink_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|150x150पिक्सेल]] |१०,९१,७८० |३०.५६% |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] | |३,९४,५५२ |११.८२% |- |३ |[[डिस होम|डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड]] |[[चित्र:DishHome_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|50x50पिक्सेल]] |३,७४,२१८ |१०.४७% |- |४ |[[भायानेट]] |[[File:Vianetlogo.png|center|frameless|100x100px]] |३,७३,८५१ |१०.४६% |- |५ |[[क्लासिक टेक]] |[[File:Classic Tech Pvt. Ltd. Logo.jpg|center|frameless|147x147px]] |२,९२,२७२ |८.२०% |- |६ |[[सुबिसु केबलनेट]] |[[File:Subisu Logo.svg|center|frameless|150x150px]] |२,६८,६२२ |७.५२% |- |७ |[[वेब सर्फर्स]] | |१,७३,३४७ |४.८६% |- |८ |[[वाइफाई नेपाल]] | |१,१८,७७८ |३.३२% |- |९ |[[टेकमाइन्ड्स]] | |१,१८,४१६ |३.३२% |- |१० |[[सिजी टेलिकम|सिजी कम्युनिकेसन्स]] | |९३,५३४ |२.६२% |- ! colspan="5" |स्रोत:नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची|इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] ekq2abn4cgy19gi8haxlu5ma2ol8y7l 0 122132 1367867 1348215 2026-07-30T05:22:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367867 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Mithila Student Union<br />{{lang|ne|मिथिला विद्यार्थी सङ्घ}} | image = MSU_logo.png | alt = Mithila Student Union Logo | caption = MSU Flag | abbreviation = MSU | formation = २०१५ | founder = अनूप मैथिल | type = विद्यार्थी सङ्गठन | status = गैर सरकारी संस्था | purpose = सक्रियता, मिथिला क्षेत्रमा विकास | headquarters = [[नयाँ दिल्ली]], [[Delhi]], [[भारत]] | location_city = भारत | region = [[भारत]] | language = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | leader_title = राष्ट्रिय अध्यक्ष | leader_name = अविनाश भारद्वाज | leader_title2 = राष्ट्रिय महासचिव | leader_name2 = [[गोपाल चौधरी]] | website = {{URL|http://mithilastudentunion.com/}} }} '''मिथिला विद्यार्थी सङ्घ''' छोटो रूप '''(एमएसयु)''' एक गैर राजनीतिक<ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-mithila-student-union-performed-17040520.html|title=मिथिला स्टूडेंट यूनियन ने किया प्रदर्शन|work=jagran|access-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117180516/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-mithila-student-union-performed-17040520.html|archive-date=2017-11-17}}</ref> विद्यार्थी सङ्गठन हो, जसको एक मात्र उद्देश्य भारतमा बस्ने [[मिथिला]] र मैथिलको विकास हो। यो [[बिहार]]को सबैभन्दा ठूलो विद्यार्थी सङ्गठन हो।<ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/blogs/prime-time-with-ravish-kumar-on-indian-education-system-1775928|title=यूनिवर्सिटी सीरीज का 24वां अंक : शिक्षा पर निवेश इतना कम क्यों? रवीश कुमार के साथ प्राइम टाइम|work=NDTVIndia|access-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117174829/https://khabar.ndtv.com/news/blogs/prime-time-with-ravish-kumar-on-indian-education-system-1775928|archive-date=2017-11-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117174829/https://khabar.ndtv.com/news/blogs/prime-time-with-ravish-kumar-on-indian-education-system-1775928 |date=2017-11-17 }}</ref>यो [[भारतीय संविधान]] अन्तर्गत समाज दर्ता ऐन, १८६० को प्रावधान अन्तर्गत दर्ता गरिएको सङ्गठन हो। अनूप मैथिल यस मिथिला विद्यार्थी सङ्घका संस्थापक अध्यक्ष हुन्। == इतिहास == मिथिला क्षेत्रमा शिक्षा प्रणाली, रोजगार, आप्रवासन सम्बन्धी मुद्दाहरू, साक्षरता, स्वास्थ्य सुविधाहरूको अवस्था र साना उद्योगको अभावको सुधार गर्न सन् २०१५ मा यस संस्थाको स्थापना भएको हो।<ref>{{Cite web|url=http://mithilastudentunion.com/|title=Mithila Student Union {{!}} एक डेग, विकास लेल|website=mithilastudentunion.com|language=en-US|accessdate=2018-06-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323193614/http://mithilastudentunion.com/ |date=2019-03-23 }}</ref> ==समयरेखा== * ६ मे २०१५ : एमएसयुको पहिलो अभियान अनूप मैथिलको नेतृत्वमा दरभङ्गा, [[सहरसा]], [[पूर्णिया]]लाई स्मार्ट सहरहरूको सूचीमा समावेश गर्न जुलुस निकालिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/March-to-include-Darbhanga-Saharsa-Purnia-in-smart-cities-list/articleshow/47181065.cms|title=March to include Darbhanga, Saharsa, Purnia in smart cities list - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121034559/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/March-to-include-Darbhanga-Saharsa-Purnia-in-smart-cities-list/articleshow/47181065.cms|archive-date=2017-11-21}}</ref> एमएसयुले एक सार्वजनिक भेला, सामाजिक सञ्जाल अभियानको आयोजन गेरेको थियो र सरकारी कार्यालयहरू र मन्त्रालयहरूमा ज्ञापनपत्र बुझाइएको थियो। दरभङ्गा विमानस्थललाई सुचारू गर्नको लागि एमएसयुको संस्थापक अनुप मैथिलले आवाज उठाएका थिए। * २८ मे २०१६ : <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-in-msu-meeting-on-sugar-mill-issue-protest-issue-14467014.html|title=एमएसयू की बैठक में चीनी मिल आंदोलन पर चर्चा|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034414/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-in-msu-meeting-on-sugar-mill-issue-protest-issue-14467014.html|archive-date=2017-12-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201034414/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-in-msu-meeting-on-sugar-mill-issue-protest-issue-14467014.html |date=2017-12-01 }}</ref> सन् २०१६ मे महिनामा मिथिलामा युवा 'पहेँलो सेनानी'को नयाँ कार्यकर्ता समूहको उदय भएको थियो। देशभरबाट लगभग १०० सक्रिय सदस्यहरू दरभङ्गा पुगेका थिए। पुरानो चिनी मिलहरूको पुनःनिर्माण र पुनः सुरु गर्न एक आन्दोलन पहिले नै भइरहेको थियो। एक समय मिथिला देशको उत्कृष्ट चिनीको मुख्य उत्पादक रहेको थियो। यो उद्योगले १ लाखभन्दा बढी स्थानीय मानिसहरूलाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रोजगारी र सुविधा प्रदान गर्थ्यो। त्यस समय कृषि राम्रो व्यवसाय थियो, किनकि [[उखु]] उत्पादनले आर्थिक सहयोग पुर्‍याउने गरेको थियो। समय बित्दै जाँदा मिलहरू बन्द हुँदै गए। एमएसयु अभियान सफल भयो र चिनी मिल आन्दोलन मिथिलामा पहिलो आन्दोलन भयो जसले किसान, मजदुर, विद्यार्थी, स्थानीय र बौद्धिकको उच्च समर्थन प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। यस आन्दोलनको ठीक अघि, दरभङ्गा यात्रामा आएका बिहारका मुख्यमन्त्री [[नीतिश कुमार|नीतीश कुमार]]लाई <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/madhubani-13974440.html|title=पुलिसिया लाठीचार्ज की भ‌र्त्सना|work=jagran|access-date=2017-11-26}}</ref> ज्ञापन प्रस्तुत गर्ने प्रयासमा केही एमएसयु सदस्यहरू पक्राउ परेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-students-entered-into-nitishs-carcade-lathicharge-in-darbhanga-13966827.html|title=CM नीतीश के काफिले में जबरन घुसे छात्र, पुलिस ने लाठीचार्ज कर हटाया|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030849/http://www.jagran.com/bihar/patna-city-students-entered-into-nitishs-carcade-lathicharge-in-darbhanga-13966827.html|archive-date=2017-12-01}}</ref> यी गिरफ्तारीहरूले <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-13850406.html|title=चीनी मील अपन अधिकार आंदोलन का होगा श्रीगणेश|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129192336/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-13850406.html|archive-date=2017-11-29}}</ref> एमएसयुलाई जनताको समर्थन प्राप्त गर्न मद्दत गर्‍यो, र आन्दोलनले सार्वजनिक संलग्नता प्राप्त गर्‍यो। सरकारले मिलहरू खोल्न प्रयास गरेन तर यस आन्दोलनले एमएसयुको रूपरेखा र स्वीकृति बढाउन सहयोग गरेको थियो। * २ नोवेम्बर २०१६ : एमएसयुले सदस्यता अभियान सुरु गरेको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/news/state-mithila-student-union-run-membership-campaign-14965925.html?src=RN_detail-page|title=मिथिला स्टूडेंट यूनियन ने चलाया सदस्यता अभियान|work=jagran|access-date=2017-11-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626220454/https://www.jagran.com/news/state-mithila-student-union-run-membership-campaign-14965925.html?src=RN_detail-page |date=2018-06-26 }}</ref> * ६ फेब्रुअरी २०१७ : फेब्रुअरीको साइकल मार्चले <ref>{{Cite news|url=http://www.newsofbihar.com/khas-khabar/cycle-yatra-se-yuva-layenge-sudhaer.html|title=साइकिल से आएगा मिथिला में सुधार : MSU के मस्तानों की टोली को है विश्वास {{!}} News of Bihar|date=2017-02-04|work=न्यूज़ ऑफ़ बिहार|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031721/http://www.newsofbihar.com/khas-khabar/cycle-yatra-se-yuva-layenge-sudhaer.html|archive-date=2017-12-01|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201031721/http://www.newsofbihar.com/khas-khabar/cycle-yatra-se-yuva-layenge-sudhaer.html |date=2017-12-01 }}</ref> सार्वजनिक समर्थन र प्रशंसा पायो। यो यात्रा मिथिलालाई अझ राम्ररी चिन्ने र एमएसयु र यसको लक्ष्यहरू बारे मानिसहरूलाई सचेत गराउने थियो। सेनानीहरू निरन्तर यात्रीहरू थिए र स्थानीय टोलीहरू सामेल भए र उनीहरू आइपुगेपछि तिनीहरूलाई स्वागत गरे। [[चित्र:MSU_ON_NANCY_JHA_CASE.jpg|thumb|एमएसयुले न्यान्सी झा हत्याकाण्डको लागि सिबिआई अनुसन्धानको लागि विरोध गर्दै।]] * १ जुन २०१७ : न्यान्सी झा <ref>{{Cite news|url=http://www.navodayatimes.in/news/delhi/candle-march-about-the-justice-of-nancy-jha/43336/|title=नैंसी झा को इंसाफ दिलाने के लिए सड़कों पर उतरे लोग, CBI जांच की मांग|date=2017-06-01|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040242/http://www.navodayatimes.in/news/delhi/candle-march-about-the-justice-of-nancy-jha/43336/|archive-date=2017-12-01}}</ref> [[मधुबनी जिल्ला|मधुबनीको]] महादेवमठकी ११ वर्षीया केटी थिइन्। उनलाई कथित रूपमा अपहरण गरि मारिएको थियो। न्यान्सीको परिवारका सदस्यहरूले एमएसयुका अध्यक्ष रोसन मैथिलसँग<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/madhubani/madhubani-nancy-massacre-madhubani-delhi-protest/998548.html|title=Prabhat Khabar|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034847/https://www.prabhatkhabar.com/news/madhubani/madhubani-nancy-massacre-madhubani-delhi-protest/998548.html|archive-date=2017-12-01}}</ref>सम्पर्क गरेपछि अभियान सुरु गरेका थिए। यस अभियानले सार्वजनिक संलग्नता पायो र स्थानीय पुलिस र प्रशासनलाई दबाब दियो। अनुसन्धानका लागि एक नयाँ एसआइटी टोली गठन गरियो। एमएसयुका सदस्यहरू न्यान्सीको <ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/dailybiharnews-epaper-dbnews/ho+gaya+khulasa+nainsi+hatyakand+ko+lekar+esapi+ka+bada+bayan+hatyakand+me+dono+chacha+-newsid-68633294?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=Dailyhunt|website=m.dailyhunt.in|language=en|accessdate=2017-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612140846/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/dailybiharnews-epaper-dbnews/ho+gaya+khulasa+nainsi+hatyakand+ko+lekar+esapi+ka+bada+bayan+hatyakand+me+dono+chacha+-newsid-68633294?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa |date=2018-06-12 }}</ref> गाउँ पुगे र भारतका वरपर रहेका टोलीहरू [[जंतर मंतर, दिल्ली|जन्तर मन्तर]] र सामाजिक सञ्जाल अभियानहरूमा सामेल भए। यस अभियानले [[मिथिला]] - मैथिलीलाई नयाँ विधि, संलग्नता, पहुँच र धेरै ठाउँहरू र पृष्ठभूमिबाट मानिसहरूलाई समर्थन र आशा प्रदान गर्‍यो।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/madhubani/nancy-jha-murder-case-madhubani-bihar-vandalism-girl-child-protection-nitish-kumar/999255.html|title=Prabhat Khabar}}</ref> * ७ अगस्त २०१७ : यजुआर बिहारको दोस्रो सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको गाउँ हो। यो तीन पञ्चायतले लगभग २५ वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रलाई समेट्छ र यहाँ ७०,००० बासिन्दाहरू विद्युतीय शक्तिको अभावमा जीवनयापन गरिरहेका थिए। <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-people-agitating-about-electrical-problem-16503853.html|title=विद्युत समस्या को लेकर भड़के लोग|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033308/http://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-people-agitating-about-electrical-problem-16503853.html|archive-date=2017-12-01}}</ref> एमएसयुले सामाजिक सञ्जाल ह्यासट्याग #BIjli2Yajuar मुद्दालाई लिएर एउटा अभियान सुरू थालेको थियो। एक एमएसयु टोली यजुआर पुगेर जनआन्दोलन, <ref>{{Cite news|url=http://biharcoverez.com/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A5%82-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE/|title=सुशासन बाबू का बिजली वाला 'गर्व' और अंधेरे में बिहार का दूसरा सबसे बड़ा गांव - बिहार कवरेज|date=2017-11-19|work=बिहार कवरेज|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031621/http://biharcoverez.com/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A5%82-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE/|archive-date=2017-12-01|language=hi-IN}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201031621/http://biharcoverez.com/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A5%82-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE/ |date=2017-12-01 }}</ref> बच्चाहरूको साइकल र्‍याली, र ब्लक अफिसको अगाडि विरोध प्रदर्शन शुरू गर्‍यो। <ref>{{Cite news|url=http://news.raftaar.in/jagran-news-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%97/detail/79afc7ccdefd2e4e668517b7debabb3a|title=विद्युत-समस्या-को-लेकर-भड़के-लोग|date=2017-08-07|work=Raftaar News|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130172412/http://news.raftaar.in/jagran-news-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%97/detail/79afc7ccdefd2e4e668517b7debabb3a|archive-date=2017-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130172412/http://news.raftaar.in/jagran-news-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A4-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%97/detail/79afc7ccdefd2e4e668517b7debabb3a |date=2017-11-30 }}</ref> ८ छिमेकी गाउँहरूमा बैठक, इमेल, फोन र मिडिया अभियानले सरकारी अधिकारीहरूमाथि दबाब बनाएका थिए। [[चित्र:MSU_Senani_carrying_relief_item_for_flood_affected_victims.jpg|thumb| बाढीबाट प्रभावित पीडितका लागि राहत सामग्री बोक्ने मसुको सायानी]] * १९ अगस्त २०१७: उत्तर [[बिहार]] बाढीबाट ग्रसित थियो, सयौंको ज्यान गयो, र धेरै मानिसहरू भोकमरीको शिकार र घरबारविहीन <ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/dailybiharnews-epaper-dbnews/badh+pidito+ke+lie+sarakar+banakar+samane+aaya+chatr+sangathan+emaesayu-newsid-72344337?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa|title=Dailyhunt|website=m.dailyhunt.in|language=en|accessdate=2017-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612141954/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/dailybiharnews-epaper-dbnews/badh+pidito+ke+lie+sarakar+banakar+samane+aaya+chatr+sangathan+emaesayu-newsid-72344337?listname=topicsList&index=0&topicIndex=0&mode=pwa |date=2018-06-12 }}</ref> र लाखौं प्रभावित भएका थिए। सडक तटबन्धले घरहरू ध्वस्त पारेको थियो, विद्यालय र अस्पताल बन्द भएकोले रोग फैलिएको थियो। एमएसयु सदस्यहरू <ref>{{Cite web|url=http://livebihar.live/most-popular/ground-report-from-flood-area-good-governance-gov/67666.html|title=बाढ़ क्षेत्र से ग्राउंड रिपोर्ट : सुशासन सरकार राजनीति में तो छात्र संस्थाएं राहत में जुटी है|last=Jha|first=Roshan Kumar|website=Live Bihar|language=hi-IN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171129030435/http://livebihar.live/most-popular/ground-report-from-flood-area-good-governance-gov/67666.html|archivedate=2017-11-29|accessdate=2017-11-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129030435/http://livebihar.live/most-popular/ground-report-from-flood-area-good-governance-gov/67666.html |date=2017-11-29 }}</ref> [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभङ्गा]] - [[मधुबनी जिल्ला|मधुबनी]] - [[सहरसा]] - [[बिहार|बिहारको]] [[सीतामढी जिल्ला|सीतामढी]] जिल्लाहरूमा <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/madhubani-helped-in-the-help-of-flood-victims-16608737.html|title=बाढ़ पीड़ितों की मदद में जान की बाजी लगा दी|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035117/http://www.jagran.com/bihar/madhubani-helped-in-the-help-of-flood-victims-16608737.html|archive-date=2017-12-01}}</ref> र अन्य आवश्यक चीजहरू दान गर्न गाउँहरू पुगेका थिए। * १८ सेप्टेम्बर २०१७ : <ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/education/after-ryan-school-incident-scrutiny-of-private-school-chains-is-important|title=Post Ryan, Why It Is Important to Scrutinise Private School Chains|work=The Quint|access-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117174534/https://www.thequint.com/news/education/after-ryan-school-incident-scrutiny-of-private-school-chains-is-important|archive-date=2017-11-17|language=en}}</ref> <ref>{{Citation|title=Pradhyumn Thakur murder: Candle march held at Jantar Manta {{!}} The Economic Times Video {{!}} ET Now}}</ref> एमएसयु कार्यकर्ताहरूले ७ बर्षे विद्यार्थी प्रद्युम्न ठाकुरको हत्यालाई लिएर दिल्लीको [[जंतर मंतर, दिल्ली|जन्तर मन्तर]]मा मोमबत्ती मार्च गरेका थिए। एमएसयु सदस्य र जनताहरू जो विद्यालय अगाडि प्रदर्शन गरिरहेका थिए, उनीहरू माथि प्रहरीले लाठी चार्ज गरेको थियो, तर अन्ततः लामो अभियान र सार्वजनिक दबावपछि तिनीहरूले यो मामिला [[केन्द्रीय अन्वेषण ब्यूरो|सिबिआई]]लाई हस्तान्तरण गरेका थिए। [[चित्र:MSU_senani_marched_for_LNMU_movement.jpg|thumb|195x195px| मिथिला विद्यार्थी सङ्घ सेनानी (MSU) ले १५ नोवेम्बर २०१७ मा एलएनएमयू आन्दोलनको लागि कूच गर्यो]] * १५ नोवेम्बर २०१७: <ref name="auto"/> मिथिला विद्यार्थी सङ्घ (एमएसयु) ले ललित नारायण मिथिला विश्वविद्यालयमा <ref>{{Cite news|url=http://voiceofdarbhanga.com/?p=17787|title=मिसु के आन्दोलन से मिथिला विवि में दरभंगा के वाड्रा के चल रहे लूट-खसोट पर मंडराया खतरा! Voice of Darbhanga|work=Voice Of Darbhanga|access-date=2017-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612111422/http://voiceofdarbhanga.com/?p=17787|archive-date=2018-06-12|language=en-US}}</ref> अध्यापन कर्मचारीको अभाव, आवश्यक शिक्षा सुधार र अन्य धेरै विषयहरू समेटेर विरोध प्रदर्शन गरेको थियो। [[मिथिला]] क्षेत्रमा रहेको एलएनएमयू दरभङ्गा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विश्वविद्यालयहरू मध्ये एक हो, यसले लगभग पाँच लाख कलेज विद्यार्थीहरूलाई शिक्षा दिइरहेको छ। <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-education-caarption-in-lnmu-16891030.html|title=लनामिविवि में शैक्षणिक अराजकता|work=jagran|access-date=2017-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201081145/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-education-caarption-in-lnmu-16891030.html|archive-date=2017-12-01}}</ref> यस कलेजमा ७०% शिक्षण र शैक्षिक पदहरू रिक्त छन्। पुस्तकालय, प्रयोगशाला र छात्रावास सुविधा न्यून छ। कक्षा, पाठ्यक्रम, परीक्षा, र नतीजाहरू नियमित छैनन्। एमएसयुले यस अवस्थालाई परिवर्तन गर्न खोजेको थियो। [[चित्र:MSU-2.jpg|thumb| मसु मधुनी स्टेशनको मिथिला पेन्टि। सफा गर्दै]] * १६ जुन २०१८: मधुबनी रेलवे स्टेसनको परिसर तथा पर्खालहरूमा [[मिथिला कला|मिथिला चित्रकला]] बनाइएको थियो। चित्रकला स्थानीय कलाकारहरूद्वारा बनाइएको थियो। मधुबनी रेलवेले भारतको दोस्रो सबैभन्दा सुन्दर रेलवे स्टेसनको उपाधि प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। यसको सफाई अभियान एमएसयुले गरेको थियो। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद्|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * <references group="https://timesofindia.indiatimes.com/The-president-of-MSU-Anup-Kumar-Maithil-said-that-the-hundreds-of-students-particularly-belonging-to-Mithilanchal-would-gather-at-Delhis-Jantar-Mantar-on-Sunday-noon-for-taking-out-a-march-to-union-urban-development-ministers-official-residence-at-30-Aurangzeb-road-/articleshow/47178286.cms" responsive="0" /> {{Official website|http://mithilastudentunion.com/}} [[श्रेणी:भारतका विद्यार्थी सङ्गठनहरू]] [[श्रेणी:भारतका युवा सङ्गठनहरू]] [[श्रेणी:मैथिली भाषा]] sgnl75c55cd1zx5870f348fgyqzx9vn 0 125888 1367849 1166298 2026-07-30T01:28:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367849 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बहावलपुर प्रान्त | native_name = {{nq|صوبہ بہاولپور}} | native_name_lang = pnb | settlement_type = [[पाकिस्तानको प्रस्तावित प्रान्तहरू|प्रस्तावित प्रान्त]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg | map_alt = | map_caption = बहावलपुर प्रदेशको नक्सा | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{PAK}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = [[राजधानी शहर|राजधानी]] | subdivision_name2 = [[बहावलपुर]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = | leader_title1 = Chief Minister | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 45,588 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2017 | population_footnotes = <ref name="DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archive-date=2017-08-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf |date=2017-08-29 }}</ref> | population_total = 11,464,031 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''बहावल प्रान्त''' ( {{Lang-ur|{{Nastaliq|صوبہ بہاولپور}}}} ) पाकिस्तानको बहावलपुर राज्य सम्मिलित प्रस्तावित प्रान्तको नाम हो। यो जनवरी २०१३ मा नयाँ प्रान्तहरूमा संसदीय समिति द्वारा सिफारिस गरिएको थियो, <ref>{{Cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2013%5C01%5C27%5Cstory_27-1-2013_pg1_3|title=New province to be named Bahawalpur South Punjab|date=27 January 2013|access-date=15 August 2013|archive-url=https://archive.today/20130814203350/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2013%5C01%5C27%5Cstory_27-1-2013_pg1_3|archive-date=14 August 2013|publisher=Daily Times}}</ref> [[पाकिस्तान|पाकिस्तानको]] [[पन्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब प्रान्तको]] दक्षिणी क्षेत्रमा सिर्जना गर्न। <ref>{{Cite web|url=http://www.geo.tv/GeoDetail.aspx?ID=85381|title=‘Bahawalpur South Punjab’ recommended as name of new province|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131060017/http://www.geo.tv/GeoDetail.aspx?ID=85381|archivedate=2013-01-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130131060017/http://www.geo.tv/GeoDetail.aspx?ID=85381 |date=2013-01-31 }}</ref> २०१८-२०१९ मा, राष्ट्रिय सभाले बहावलपुर र दक्षिण पञ्जाब दुई नयाँ, अलग प्रान्त बन्ने विचारलाई समर्थन गर्यो। <ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/335820/south-punjab-province-demand-gets-bipartisan-support/|title=South Punjab province demand gets bipartisan support|date=2018-12-20|website=Daily Times|language=en-US|accessdate=2019-04-19}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/349125/pml-n-seeks-creation-of-south-punjab-bahawalpur-provinces/|title=PML-N seeks creation of South Punjab, Bahawalpur provinces|date=2019-01-28|website=Daily Times|language=en-US|accessdate=2019-04-19}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * बहावलपुर (राज्य) == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} 187ja2xxwl05de604fg699obd5rbov8 0 127345 1367857 1277103 2026-07-30T04:27:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367857 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मनिहारी | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = सहर | image_skyline = Ganga_Manihari_Katihar.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Bihar | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = बिहारको नक्सामा मनिहारी | coordinates = {{coord|25.35|N|87.63|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[बिहार]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कटिहार जिल्ला|कटिहार]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 31 | population_total = 26,629 | population_as_of = सन् २०११ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[अङ्गिका भाषा|अङ्गिका]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ८५४११३ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[लोक सभा]] निर्वाचन क्षेत्र | blank1_info_sec1 = [[कटिहार (लोक सभा निर्वचन क्षेत्र)|कटिहार]] | website = {{URL|katihar.bih.nic.in/}} | footnotes = }} '''मनिहारी''' [[भारत]]को [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|बिहार राज्य]]को [[कटिहार जिल्ला]]को एउटा सहर र अधिसूचित क्षेत्र हो।<ref>[http://www.citypincode.in/BIHAR/KATIHAR/MANIHARI_PINCODE MANIHARI Pin Code, Search MANIHARI KATIHAR PinCode] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125055904/http://www.citypincode.in/BIHAR/KATIHAR/MANIHARI_PINCODE |date=2025-01-25 }}. Citypincode.in. Retrieved on 2020-02-27.</ref> == भूगोल == मनिहारी २५.३५° उत्तर र ८७.६३° पूर्वमा अवस्थित छ।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Manihari.html Falling Rain Genomics, Inc - Manihari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002100702/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Manihari.html |date=2022-10-02 }}. Fallingrain.com. Retrieved on 2020-02-27.</ref> यसको औसत उचाइ ३१ [[मिटर]] (१०१ फिट) छ। यो स्थान मनिहारी घाटको लागि प्रख्यात छ, जसले यसलाई गङ्गा नदीको दक्षिणी किनारमा रहेको सक्रिगली घाटसँग जोड्दछ। यो सहर [[गङ्गा नदी]]को उत्तरी किनारमा अवस्थित छ जहाँ यो [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] नदीसँग मिल्छ। यो सहर प्रत्येक वर्ष बाढीको जोखिममा पर्ने गर्दछ। मनिहारी [[बिहार]] र [[झारखण्ड]] राज्य बीचको एउटा सानो सीमावर्ती सहर हो। [[साहिबगंज|साहेबगन्ज]] झारखण्डको जिल्ला सहर हो जुन मनिहारीदेखि ९ किलोमिटरको (नटिकल माइल) दूरीमा छ। यहाँ नियमित डुङ्गा तथा स्वचालित नाउ सेवा उपलब्ध छ। == मनिहारी घाट == गङ्गामाथि फरक्का ब्यारेज निर्माण हुनुअघि [[कोलकाता]]बाट [[दार्जिलिङ]] वा उत्तर बङ्गाल जाने मानिसहरू ब्रोडगेज रेलमा सक्रिगली घाटसम्म गएर त्यसपछि स्टिमरमा गङ्गा पार गर्ने गर्दथे। मनिहारी घाटमा नदीको अर्को छेउमा आवातजावत गर्ने मानिसहरू मिटर गेज ट्रेन चढेर [[सिलगढी|सिलिगुडी]] जाने गर्थे। सन् १९७५ मा फराक्का ब्यारेज सञ्चालनमा आएपछि (ब्यारेजमा ब्रोड गेज रेल लाइन छ), यो मार्ग निस्क्रिय भइसकेको छ। मनिहारी घाटलाई साहेबगन्जसँग जोड्ने फेरी सेवा अझै सञ्चालानमा छ। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को भारतको [[जनगणना]] अनुसार मनिहारीको जनसङ्ख्या २६,६२९ रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=242270|title=Census of India 2011|publisher=Census Commission of India|accessdate=2016-09-30}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कटिहार जिल्लाका नगर तथा सहरहरू]] 4113fzzyd21uc4xzycvpzibzgplxszj 0 127393 1367854 1132414 2026-07-30T03:26:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367854 wikitext text/x-wiki '''भिजुअल इफेक्ट्स''' (सङ्क्षिप्त रूपमा:भिएफएक्स) त्यो प्रक्रिया हो जसद्वारा [[चलचित्र निर्माण]] र [[भिडियो उत्पादन]]मा प्रत्यक्ष क्रियात्मक दृश्य खिच्न सन्दर्भ बाहिर छवि सिर्जना वा हेरफेर गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.thuloparda.com/23577 |title=‘ब्ल्याक’ को भिएफएक्स गर्नै १ वर्ष |website=ठूलो पर्दा |language=नेपाली |accessdate=2022-10-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005033157/https://www.thuloparda.com/23577 |date=2022-10-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/150282 |title=बुद्धकालीन नेपाली चलचित्र ’अंगुलीमाल’ बन्ने |website=कारोबार डेली |language=नेपाली |accessdate=2022-10-05}}</ref> यथार्थवादी काल्पनिक दृश्य सिर्जना गर्न प्रत्यक्ष-क्रियात्मक दृश्य वा अन्य कुनै दृश्य वा कम्प्युटरद्वारा निर्माण गरिने दृश्यात्मक तत्वहरूको एकीकरणलाई भिएफएक्स भनिन्छ। ==इतिहास== १८५७ मा, ओस्कार रेजलान्देर ले संसारको पहिलो "विशेष प्रभाव" छवि सिर्जना गर्यो ३२ नकारात्मक को विभिन्न खण्डहरू एकल छविमा संयोजन गरेर, एक मोन्टेड संयोजन प्रिन्ट बनाएर। १८९५ मा, अल्फ्रेड क्लार्कले पहिलो पटक मोशन पिक्चर स्पेशल इफेक्टको रूपमा स्वीकार गरेको कुरा सिर्जना गरे। स्कट्सकी रानी मेरीको टाउको काटेको पुन: अभिनय गर्ने क्रममा, क्लार्कले एक अभिनेतालाई मेरीको पोशाकमा ब्लकमा जान निर्देशन दिए। जब जल्लादले आफ्नो टाउको माथि बञ्चरो ल्यायो, क्लार्कले क्यामेरा रोक्यो, सबै कलाकारहरू फ्रिज गराए, र मेरी खेल्ने व्यक्तिलाई सेटबाट बाहिर निस्क्यो। उनले अभिनेताको ठाउँमा मेरी डमी राखे, चलचित्र पुनः सुरु गरे, र जल्लादलाई डमीको टाउको काटेर बञ्चरो तल ल्याउन अनुमति दिए। यस्ता प्रविधिहरूले एक शताब्दीको लागि विशेष प्रभावहरूको उत्पादनमा हावी हुनेछ।<ref>{{Cite web|url=https://handwiki.org/wiki/History_of_VFX|title=History of VFX - HandWiki|website=handwiki.org|language=en|accessdate=2023-04-07}}</ref> ==प्रविधिहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:चलचित्र र भिडियो प्रविधिहरू]] omgufmfwro6h2mufx1uc2x5murrmaq3 0 137604 1367901 1364907 2026-07-30T08:31:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367901 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = राहुल बजाज | image = Rahul Bajaj, Chairman, Bajaj Auto, India, co-chair of the Global India Business Meeting (14513204904) (cropped).jpg | caption = Bajaj in 2014 | birth_date = {{Birth date|1938|06|10|df=y}} | birth_place = [[Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|2022|2|12|1938|6|10|df=y}} | death_place = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], भारत | alma_mater = {{Unbulleted_list|[[St. Stephen's College, Delhi]]<br/>{{small|(BA)}}<br/>[[Government Law College, Mumbai]]<br/>{{small|(LLB)}}|[[Harvard Business School]]<br/>{{small|(MBA)}}}} | occupation = CEO emeritus, [[Bajaj Group]] | party = [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] | spouse = {{marriage|रुपा बजाज|1961|2013|end=died}} | children = 3; including [[Rajiv Bajaj|Rajiv]] and [[Sanjiv Bajaj|Sanjiv]] | father = [[Kamalnayan Bajaj]] | relatives = {{ubl|[[Jamnalal Bajaj]] (grandfather)|[[Tarang Jain]] <br/>(nephew)}} | awards = [[पद्म भूषण|पद्मभूषण]] | website = }} '''राहुल बजाज''' (१० जुन १९३८ - १२ फेब्रुअरी २०२२) एक भारतीय अर्बपति व्यापारी थिए। <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/about/who-is-rahul-bajaj|title=Who Is Rahul Bajaj|work=Business Standard|access-date=6 July 2020}}</ref> उनी भारतीय समूह बजाज समूहका अध्यक्ष एमेरिटस थिए। <ref name="Forbes profile">{{Cite web |title=Forbes profile: Rahul Bajaj |url=https://www.forbes.com/profile/rahul-bajaj/ |access-date=1 July 2021 |website=Forbes}}</ref> उनलाई सन् <ref name=":0">{{Cite web |date=22 March 2001 |title=Rahul Bajaj conferred Padma Bhushan |url=http://www.hindu.com/businessline/2001/03/22/stories/14221861.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706235349/http://www.hindu.com/businessline/2001/03/22/stories/14221861.htm |archive-date=6 July 2013 |access-date=25 December 2012 |publisher=[[The Hindu Business Line]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130706235349/http://www.hindu.com/businessline/2001/03/22/stories/14221861.htm |date=6 July 2013 }}</ref> मा [[भारत|भारतको]] तेस्रो-सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार [[पद्म भूषण|पद्मभूषणबाट]] सम्मानित गरिएको थियो। == बाल्यकाल == बजाजको जन्म १० जुन १९३८ मा कमलनयन बजाज र सावित्री बजाजको घरमा भएको थियो । <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ldtnCgAAQBAJ&q=rahul+bajaj|title=Rahul Bajaj: Great Personalities Of India}}</ref> उनी भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी जमनालाल बजाजका नाति थिए, जो [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धीका]] निकट सहयोगी थिए। <ref>{{Cite web |title=Rahul Bajaj Story - Chairman Of Bajaj Group |url=https://successstory.com/people/rahul-bajaj |access-date=5 July 2018 |website=successstory.com}}</ref> <ref name="MarwariHeritage">{{Cite book|doi=D. K. Taknet|title=The Marwari Heritage|date=2016|page=254|url=https://books.google.com/books?id=kXS2DAAAQBAJ&q=singhvi%2C+birla%2C+bajaj&pg=PA254|access-date=12 November 2019}}</ref> बजाज अमेरिकाको हार्वर्ड बिजनेस स्कूल, सेन्ट स्टीफन्स कलेज, दिल्ली, सरकारी कानून कलेज, मुम्बई र क्याथेड्रल र जोन कोनन स्कूलका पूर्व छात्र थिए। <ref>{{Cite web |title=Alumni Achievement Awards – Rahul Bajaj, MBA 1964 |url=http://www.alumni.hbs.edu/awards/2005/bajaj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113113612/http://www.alumni.hbs.edu/awards/2005/bajaj.html |archive-date=13 November 2012 |access-date=25 December 2012 |website=Harvard Business School }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113113612/http://www.alumni.hbs.edu/awards/2005/bajaj.html |date=13 November 2012 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://english.newstracklive.com/news/birthday-special--the-motivational-businessman-rahul-bajaj-sc18-nu-47495-1.html|title=Birthday Special : The motivational businessman, Rahul Bajaj|last=Khan|first=Iram|date=10 June 2018|work=News Track|access-date=7 February 2021|language=English}}</ref> == क्यारियर == [[चित्र:Rahul_Bajaj_Horasis_(cropped).jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार| बजाज २०१६ होरासिस ग्लोबल मीटिंगमा बोल्दै।]] बजाजले सन् <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/rahul-bajaj-bajaj-group/298653|title=Rahul Bajaj, Bajaj Group|last=Natay|first=Lola|date=24 March 2017|work=Outlook India|access-date=6 July 2018}}</ref> १९६५ मा बजाज समूहको जिम्मा लिएका थिए । पाँच दशकभन्दा लामो करियरमा, उनले समूहको फ्लागशीप कम्पनी बजाज अटोको कारोबारलाई {{Indian Rupee|7.5 crore}} बाट {{Indian Rupee|12,000 crore}} नेतृत्व गरे, जसमा कम्पनीको स्कुटर बजाज चेतक मुख्य वृद्धि चालक थियो। <ref name=":1">{{Cite web |last=Bose |first=Mrityunjay |date=12 February 2022 |title=Former Bajaj Auto chairman Rahul Bajaj passes away at 83 |url=https://www.deccanherald.com/national/former-bajaj-auto-chairman-rahul-bajaj-passes-away-at-83-1080772.html |access-date=12 February 2022 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> बजाजले २००५ मा आफ्नो भूमिकाबाट राजीनामा दिए र उनका छोरा राजीव समूहको प्रबन्ध निर्देशक बने। <ref>{{Cite web |last=Narasimhan |first=Laxman |date=1 September 2010 |title=Learning from emerging markets: An interview with Bajaj Auto's Rajiv Bajaj |url=https://www.mckinsey.com/industries/consumer-packaged-goods/our-insights/learning-from-emerging-markets-an-interview-with-bajaj-autos-rajiv-bajaj |access-date=6 July 2018 |website=McKinsey & Company |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706163138/https://www.mckinsey.com/industries/consumer-packaged-goods/our-insights/learning-from-emerging-markets-an-interview-with-bajaj-autos-rajiv-bajaj |date=6 July 2018 }}</ref> बजाजले २००८ मा बजाज अटोलाई तीन इकाइहरूमा विभाजन गरेका थिए : बजाज अटो, बजाज फिनसर्भ र एक होल्डिङ कम्पनी। <ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/TAw6n7iFiHEGTRRtxLQ3II/Restructuring-over-two-Bajaj-companies-to-be-listed-today.html|title=Restructuring over, two Bajaj companies to be listed today|last=Master|first=Ammar|date=26 May 2008|work=Livemint|access-date=2 April 2020|last2=Staney|first2=Nesil|language=en}}</ref> उनले बजाज फिनसर्भको अध्यक्ष र गैर-कार्यकारी निर्देशक पदबाट राजीनामा दिएका थिए र मार्च २०१९ मा अध्यक्ष इमेरेटस बन्न थालेका थिए <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/rahul-bajaj-resigns-as-bajaj-finserv-chairman/articleshow/68395530.cms|title=Rahul Bajaj resigns as Bajaj Finserv Chairman|last=PTI|date=13 March 2019|work=The Economic Times|access-date=7 February 2021}}</ref> अप्रिल २०२१ मा, बजाजले बजाज अटोको गैर-कार्यकारी अध्यक्षको पदबाट राजीनामा दिए, आफ्नो भाइ निरज बजाजलाई पद सुम्पिदै, र कम्पनीको अध्यक्ष इमेरिटसको रूपमा रहे। <ref name="Forbes profile"/> बजाज २००६-२०१० अवधिको लागि प्रमोद महाजनको मृत्युबाट रिक्त भएको सीट भरेर, भारतको [[राज्‍य सभा|संसदको माथिल्लो सदन राज्यसभामा]] निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/rahul-bajaj-elected-to-rajya-sabha/articleshow/1651638.cms|title=Rahul Bajaj elected to Rajya Sabha|date=15 June 2006|work=The Times of India|access-date=12 February 2022|agency=PTI|language=en}}</ref> बजाज सन् १९७९–१९८० र १९९९–२००० मा दुई पटक भारतीय उद्योग परिसंघ (CII) को अध्यक्षका रूपमा निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web |title=CII Past Presidents |url=https://www.cii.in/CII_Past_presidents.aspx |access-date=23 October 2020}}</ref> भारतीय उद्योगमा उनको उत्कृष्ट कामको लागि, भारतका तत्कालीन राष्ट्रपति, [[प्रणब मुखर्जी|प्रणव मुखर्जीले]] उनलाई २०१७ मा लाइफटाइम अचीभमेन्टको लागि सीआईआई प्रेसिडेन्ट्स अवार्ड प्रदान का थिए <ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/news/india/rahul-bajaj-bagged-cii-president-s-award-for-lifetime-achievement/853808.html|title=Rahul Bajaj bagged CII President's Award for Lifetime Achievement|date=27 April 2017|work=United News of India|access-date=23 October 2020}}</ref> बजाजले इन्डियन एयरलाइन्सको अध्यक्ष, विश्व आर्थिक मञ्चमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार परिषद्को अध्यक्ष, इन्डियन इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी बम्बेमा बोर्डको अध्यक्ष, ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युटमा अन्तर्राष्ट्रिय सल्लाहकार परिषद्को सदस्य र अन्य पदहरू सम्हालेका थिए र हार्वर्ड बिजनेस स्कूलको दक्षिण एशिया सल्लाहकार बोर्डको सदस्य लगायत का केही अरु पदहरु समालेका थिए। <ref name=":1"/> बजाजले २००१ मा भारतको तेस्रो-सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म भूषण|पद्मभूषण]] प्राप्त गरे <ref name=":0"/> ''[[फोर्ब्स]] ,'' २०१६ को विश्वका अर्बपतिहरूको सूचीमा, उनी २.४ बिलियन [[अमेरिकी डलर|अमेरिकी डलरको]] कुल सम्पत्तिका साथ ७२२ औँ स्थानमा थिए। <ref name="Forbes profile"/> == व्यक्तिगत जीवन र मृत्यु == उनका छोराहरू राजीव बजाज र सञ्जीव बजाज उनको कम्पनीको व्यवस्थापनमा संलग्न छन्। उनकी छोरी सुनैनाको विवाह टेमासेक भारतका पूर्व प्रमुख मनिष केजरीवालसँग भएको छ । <ref>{{Cite news|url=http://www.india-today.com/btoday/20060326/cover2.html|title=Billion Dollar Dealer|last=Adhikari|first=Anand|date=26 March 2006|work=Business Today|access-date=7 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013132725/http://www.india-today.com/btoday/20060326/cover2.html|archive-date=13 October 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013132725/http://www.india-today.com/btoday/20060326/cover2.html |date=13 October 2008 }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Subramanian |first=Shobhana |date=11 November 2008 |title=Lunch with BS: Manish Kejriwal |url=http://www.business-standard.com/india/news/lunchbs-manish-kejriwal/02/26/339751/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010192226/http://www.business-standard.com/india/news/lunchbs-manish-kejriwal/02/26/339751/ |archive-date=10 October 2012 |access-date=28 January 2011 |publisher=Business Standard}}</ref> बजाजको ८३ वर्षको उमेरमा १२ फेब्रुअरी २०२२ मा [[न्युमोनिया|निमोनियाबाट]] निधन भयो। उनलाई यसअघि पुणेको रुबी हल क्लिनिकमा भर्ना गरिएको थियो र अस्पतालमा उनको उपचार भइरहेको थियो। मृत्यु हुनुअघि उनलाई क्यान्सर र मुटुको समस्या पनि थियो । <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/business/rahul-bajaj-former-chairman-bajaj-auto-dies-7769211/|title=Rahul Bajaj, former chairman of Bajaj Auto, passes away at 83|date=12 February 2022|work=The Indian Express|access-date=12 February 2022|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/rahul-bajaj-former-chairman-of-bajaj-group-dies-at-83-2764664|title=Industrialist Rahul Bajaj, Former Chairman Of Bajaj Group, Dies At 83|work=NDTV|access-date=12 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://news.abplive.com/business/rahul-bajaj-passes-away-one-of-india-tallest-business-leaders-chairperson-bajaj-group-1512529|title=Bajaj Group Chairman Emeritus Rahul Bajaj Passes Away At 83 After Prolonged Illness|date=12 February 2022|work=ABP|access-date=22 February 2022|language=en}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == थप पढाइ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pJv0AwAAQBAJ|title=Business Maharajas|date=14 October 2000}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Uf2dCAAAQBAJ|title=The Portfolio Book of Great Indian Business Stories: Riveting Tales of Famous Business Leaders and Their Times|date=15 May 2015}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{Commons category-inline}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2000–09|state=collapsed}} [[श्रेणी:सन् १९३८ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२२ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 76g9zmo3gflf8c4pv18zl9y5tmayv2e 0 138100 1367910 1216927 2026-07-30T08:54:27Z किराँत 80017 /* */ 1367910 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = नाछिरिङ | region = [[कोशी प्रदेश]] | ethnicity = [[राई जाति|किराँत नाछिरिङ]] | speakers = १०,००० | date = सन् २०११ को जनगणना | familycolor = | fam1 = | fam2 = | fam3 = [[महाकिराँती भाषा परिवार|महाकिराँती]] (?) | fam4 = [[किराँती भाषा परिवार|किराँती]] | fam5 = केन्द्रीय | fam6 = खम्बु | iso3 = ncd | glotto = nach1240 | states = [[नेपाल]] }} '''नाछिरिङ''' [[नेपाल]]को पूर्वी पहाडी क्षेत्रमा बोलिने [[किराँती भाषा परिवार|किराँती भाषा]] हो। यो उत्तरमा [[कुलुङ भाषा|कुलुङ]] र दक्षिणमा [[साम्पाङ भाषा|साम्पाङ]]मा विलीन हुँदैन। किराँत नाछिरिङ उपजाति (पाचा) किराँत नाछिरिङ उपजातिको दाप्स्नु (सामी) मा हालसम्मको अनुसन्धानबाट पत्ता लागेको ११० (समी) छ। हामीसँग नाछिरिङ समुदायका ११० उपजाति छन्। == भौगोलिक वितरण == नेपालका निम्न स्थानहरूमा नाछिरिङ बोलिन्छ: * माथिल्लो उत्तरपूर्वी [[खोटाङ जिल्ला]], [[कोशी प्रदेश]] * [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]: वाड्डु र सोताङ गाविस ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{किराँती भाषाहरू}} {{नेपालमा बोलिने भाषाहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:किराँती भाषा परिवार]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू]] taobwz3sundwjn873nfropb8i0xym0z 0 139875 1367846 1321925 2026-07-30T01:05:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367846 wikitext text/x-wiki सामान्यतया '''बजेट'''लाई आय र व्ययको विवरण भनिएतापनी बजेट गत आर्थिक वर्षको आर्थिक गतिविधिहरूको अभिलेख, चालु आर्थिक वर्षका आर्थिक गतिविधिहरूको चित्रण र आगामी वर्षका गतिविधिहरूको प्रक्षेपित अनुमानको दस्तावेज हो । तर [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बजेटलाई आर्थिक गतिविधिहरूको ऐना भनेर परिभाषित गरेको छ । बजेटलाई जिम्मेवारी किटान गरी अख्तियारि दिने माध्यम पनि भनिन्छ । बजेट आवधिक योजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने माध्यम पनि हो । <br /> शाब्दिक रूपमा हेर्ने हो भने Budget शब्द ल्याटिन भाषाको Bauge र फ्रेन्च भाषाको Bougetteबाट आएको हो जसको अर्थ छालाको सानो थैली भन्ने हुन्छ ।<ref>{{Cite web |title=bouget |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bouget |website=Merriam-Webster}}</ref> विश्वमा बजेट प्रणालीको सुरूवात सन् १७३३ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]बाट भएको हो । जतिबेला [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायतका प्रधानमन्त्री]] [[रोबर्ट वाल्पोल|रवर्ट वालपोल]]ले कालो छालाको झोलामा राखी बजेट पेश गरेका थिए । == सरकार == {{मुख्य|सरकारी बजेट}}प्रतिनिधि बेगरले कर लगाउन पाइँदैन' भन्ने बजेटको मान्यता छ । सरकारको बजेट अनुमानित स्रोतहरू (अक्सर तर सधैं [[कर]]हरूबाट होइन) र सरकारको खर्चहरूको सारांश वा योजना हो। सरकारी बजेट तीन प्रकारका हुन्छन्: सञ्चालन वा चालु बजेट, पुँजी वा लगानी बजेट र नगद वा नगद प्रवाह बजेट।<ref>Cliche, P. (2012). "Budget", in L. Côté and J.-F. Savard (eds.), Encyclopedic Dictionary of Public Administration, [online], http://www.dictionnaire.enap.ca/Dictionnaire/en/home.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105170308/http://www.dictionnaire.enap.ca/Dictionnaire/en/home.aspx|date=2012-11-05}}</ref> === संयुक्त राज्य अमेरिका === संघीय बजेट व्यवस्थापन र बजेट कार्यालय द्वारा तयार गरिन्छ, र छलफलको लागि [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|कांग्रेस]]मा पेश गरिन्छ। लगभग सबै अमेरिकी राज्यहरूमा सन्तुलित बजेट हुनु आवश्यक छ, तर संघीय सरकारले घाटाको बजेट पेश गर्न सक्छ।<ref>{{Cite web |title=Constitutional Balanced Budget Amendment Poses Serious Risks |url=https://www.cbpp.org/research/federal-budget/constitutional-balanced-budget-amendment-poses-serious-risks |access-date=2022-07-13 |website=Center on Budget and Policy Priorities |language=en}}</ref> === नेपाल === {{मुख्य|नेपालमा बजेट}}नेपालमा जेठ १५ [[गणतन्त्र दिवस (नेपाल)|गणतन्त्र दिवस]]मा संसदमा बजेट पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ । <ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523071902/https://www.aarthikdainik.com/view/63455/ |date=2024-05-23 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ । == व्यवसायिक बजेट == व्यवसाय, शाखा वा निगमको बजेट सञ्चालन, मानव संसाधन, आईटी, आदि विभिन्न विभागहरूको अपेक्षित आम्दानी र खर्चको निकट- भविष्यको लागि वित्तीय पूर्वानुमान हो।<ref name="Elmerraji">Jonas Elmerraji (2021). [https://www.investopedia.com/articles/07/budgetingforcompanies.asp How Budgeting Works for Companies], [[investopedia.com]]</ref> <ref>Edriaan Koening (N.D.) [https://smallbusiness.chron.com/corporate-budgeting-18525.html What is Corporate Budgeting?], [[chron.com]]</ref> <ref name="CIMA" /> <ref name="cpaireland">Rosemarie Kelly (2019). [https://www.cpaireland.ie/CPAIreland/media/Education-Training/Study%20Support%20Resources/2019%20Articles/F2MA-2019-Budgeting.pdf "Budgeting"] [[Institute of Certified Public Accountants in Ireland]]</ref><ref name="CIMA">{{cite web |title=CIMA Official Terminology |url=http://www1.cimaglobal.com/Documents/ImportedDocuments/cig_tg_budgeting_mar08.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810055251/http://www.cimaglobal.com/Documents/ImportedDocuments/cig_tg_budgeting_mar08.pdf |archive-date=2013-08-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810055251/http://www.cimaglobal.com/Documents/ImportedDocuments/cig_tg_budgeting_mar08.pdf |date=2013-08-10 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 65btg1btz5c1rwxmvfe8a7qjokzyub5 0 141206 1367838 1269714 2026-07-29T19:05:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367838 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Helium_discharge_tube.jpg|पाठ=Image: Helium discharge tube|अङ्गुठाकार|Helium discharge tube]] [[चित्र:Neon_discharge_tube.jpg|पाठ=Image: Neon discharge tube|अङ्गुठाकार|Neon discharge tube]] [[चित्र:Argon_discharge_tube.jpg|पाठ=Image: Argon discharge tube|अङ्गुठाकार|Argon discharge tube]] [[चित्र:Krypton_discharge_tube.jpg|पाठ=Image: Krypton discharge tube|अङ्गुठाकार|Krypton discharge tube]] [[चित्र:Xenon_discharge_tube.jpg|पाठ=Image: Xenon discharge tube|अङ्गुठाकार|Xenon discharge tube]] '''नोबल ग्याँसहरू'''[English : Noble gas(s)](ऐतिहासिक रूपमा '''निष्कृय ग्यासहरू''', कहिलेकाहीँ '''एरोजेन्स''' भनेर चिनिन्छन् <ref>{{Cite journal |last=Bauzá |first=Antonio |last2=Frontera |first2=Antonio |date=2015 |title=Aerogen Bonding Interaction: A New Supramolecular Force? |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=54 |issue=25 |pages=7340–3 |doi=10.1002/anie.201502571 |pmid=25950423}}</ref> ) [[आवर्त सारणी|पेरियोडिक तालिकाको]] समूह १८ का प्राकृतिक रूपमा पाइने सदस्यहरू हुन्: [[हिलियम]] (He), [[नियोन]] (Ne), [[आर्गन]] (Ar), [[क्रिप्टन]] (Ke)।, xenon (Xe), र radon (Rn)। साधारण अवस्थाहरूमा, यी [[रसायनिक तत्व|तत्वहरू]] गन्धहीन, रंगहीन, धेरै कम रासायनिक प्रतिक्रियाशीलता र क्रायोजेनिक उम्लने बिन्दुहरू भएका मोनाटोमिक ग्यासहरू हुन्। नोबल ग्याँसहरूको निष्कृयताले तिनीहरूलाई रासायनिक प्रतिकृया नचाहिने अवस्थामा उपयोगी बनाउँछ। उदाहरणका लागि, आर्गनलाई [[वेल्डिङ|वेल्डिङमा]] सिल्डिङ ग्यास कवचको रूपमा र इन्यान्डेसेन्ट लाइट बल्बहरूमा फिलर ग्यासको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। हिन्डनबर्ग दुर्घटनामा [[हाइड्रोजन|हाइड्रोजनको]] ज्वलनशीलताको कारणले गर्दा हुने जोखिमहरू स्पष्ट भएपछि, हाइड्रोजनलाई ब्लीम्प्स र बेलुनहरूमा हेलियमले प्रतिस्थापित गरियो। हेलियम र नियोनको पनि कम उम्लने तापक्रम को कारणले [[रेफ्रिजेरेन्ट]]को रूपमा प्रयोग गरिन्छ। रेडन बाहेक नोबल ग्याँसहरूको [[म्यानुफ्याकचरिङ|औद्योगिक]] मात्रा, ग्यासहरूको तरलता र आंशिक आसवनको विधिहरू प्रयोग गरेर [[पृथ्वीको वायुमण्डल|हावा]]बाट अलग गरेर प्राप्त गरिन्छ। हेलियम पनि [[प्राकृतिक ग्याँस]] को खनन प्रकृयाको एक उप-उत्पाद हो। रेडोन सामान्यतया विघटित [[रेडियम]], [[थोरियम]], वा [[युरेनियम|यूरेनियम]] यौगिकहरूको रेडियोधर्मी क्षयबाट अलग गरिन्छ। == इतिहास == ''नोबल ग्याँस'' [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] शब्द {{Lang|de|Edelgas}} बाट अनुवाद गरिएको हो , पहिलो पटक १९०० मा Hugo Erdmann द्वारा यी ग्यासहरूको प्रतिक्रियाको अत्यन्त कम स्तर संकेत गर्न प्रयोग गरिएको थियो <ref>{{Cite journal |last=Renouf |first=Edward |year=1901 |title=Noble gases |url=https://archive.org/details/lehrbuchderanor01erdmgoog/page/78/mode/2up |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=13 |issue=320 |pages=268–270 |bibcode=1901Sci....13..268R |doi=10.1126/science.13.320.268 |s2cid=34534533}}</ref> । यो नामले " नोबल धातुहरू " शब्दसँग समानता दिन्छ, जसको पनि प्रतिकृयाको स्तर अत्यन्त कम छ। नोबल ग्याँसलाई ''निष्क्रिय ग्यास'' पनि भनिन्छ, तर धेरै नोबल ग्याँस यौगिकहरू अहिले पहिचान भएकाले यो लेबललाई हटाइएको छ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Ozima|2002|p=30}}</ref> ''दुर्लभ ग्यासहरू'' अर्को शब्द हो जुन प्रयोग गरिएको थियो, <ref>{{Harvard citation no brackets|Ozima|2002|p=4}}</ref> तर यो पनि गलत छ किनभने [[आर्गन]] रेडियोधर्मी पोटासियम-४० को क्षयको कारण बन्ने भएकाले [[पृथ्वीको वायुमण्डल]]मा पर्याप्त मात्रामा (०.९४% मात्रामा, द्रव्यमान हिसाबले १.३%) छ। <ref>{{Cite encyclopedia|title=argon|url=https://www.britannica.com/eb/article-9009382/argon}}</ref> == भौतिक र आणविक गुणहरू == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Property<ref name="brit">{{Cite encyclopedia|title=Noble Gas|url=https://www.britannica.com/eb/article-9110613/noble-gas}}</ref><ref name="greenwood891">{{Harvard citation no brackets|Greenwood|1997|p=891}}</ref> ![[हिलियम]] ![[नियोन]] ![[आर्गन]] ![[क्रिप्टन]] !Xenon !Radon !Oganesson |- | align="left" |[[घनत्व]] (g/dm<nowiki><sup id="mw-g">3</sup></nowiki>) |0.1786 |0.9002 |1.7818 |3.708 |5.851 |9.97 |7200 (predicted)<ref name="og">{{Cite journal |last=Smits |first=Odile |last2=Mewes |first2=Jan-Michael |last3=Jerabek |first3=Paul |last4=Schwerdtfeger |first4=Peter |date=2020 |title=Oganesson: A Noble Gas Element That Is Neither Noble Nor a Gas |journal=[[Angew. Chem. Int. Ed.]] |volume=59 |issue=52 |pages=23636–23640 |doi=10.1002/anie.202011976 |pmc=7814676 |pmid=32959952 |doi-access=free}}</ref> |- | align="left" |Boiling point (K) |4.4 |27.3 |87.4 |121.5 |166.6 |211.5 |450±10 (predicted)<ref name="og" /> |- | align="left" |Melting point (K) |– |24.7 |83.6 |115.8 |161.7 |202.2 |325±15 (predicted)<ref name="og" /> |- | align="left" |Enthalpy of vaporization (kJ/mol) |0.08 |1.74 |6.52 |9.05 |12.65 |18.1 |– |- | align="left" |Solubility in water at 20&nbsp;°C (cm³/kg) |8.61 |10.5 |33.6 |59.4 |108.1 |230 |– |- | align="left" |[[परमाणु क्रमाङ्क]] |2 |10 |18 |36 |54 |86 |118 |- | align="left" |Atomic radius (calculated) (pm) |31 |38 |71 |88 |108 |120 |– |- | align="left" |Ionization energy (kJ/mol) |2372 |2080 |1520 |1351 |1170 |1037 |839 (predicted)<ref>{{Cite web |last=Winter |first=Mark |year=2020 |title=Organesson: Properties of Free Atoms |url=https://www.webelements.com/oganesson/atoms.html |access-date=30 December 2020 |website=WebElements: THE periodic table on the WWW }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202072649/https://webelements.com/oganesson/atoms.html |date=2 December 2020 }}</ref> |- |- | align="left" |Electronegativity<ref>{{Cite journal |last=Allen, Leland C. |year=1989 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms |journal=[[Journal of the American Chemical Society]] |volume=111 |issue=25 |pages=9003–9014 |doi=10.1021/ja00207a003}}</ref> |4.16 |4.79 |3.24 |2.97 |2.58 |2.60 |2.59<ref>{{Cite journal |last=Tantardini, Christian |last2=Oganov, Artem R. |year=2021 |title=Thermochemical Electronegativities of the Elements |journal=[[Nature Communications]] |volume=12 |issue=1 |pages=2087–2095 |bibcode=2021NatCo..12.2087T |doi=10.1038/s41467-021-22429-0 |pmc=8027013 |pmid=33828104}}</ref> |} == रासायनिक गुण == [[File:Electron shell 010 Neon - no label.svg|thumb|Neon, like all noble gases, has a full [[valence shell]]. Noble gases have eight electrons in their outermost shell, except in the case of helium, which has two.|alt=An atomic shell diagram with neon core, 2 electrons in the inner shell and 8 in the outer shell.]] नोबल ग्याँसहरू मानक अवस्थामा रंगहीन, गन्धहीन, स्वादहीन र अज्वलनशील हुन्छन्। <ref>{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry – Volume 23|page=217}}</ref> तिनीहरू एक पटक ''समूह'' लेबल गरिएको थियो''&nbsp;''[[आवर्त सारणी|आवधिक तालिकामा]] ''०'' किनभने यो विश्वास गरिएको थियो कि तिनीहरूसँग शून्यको भ्यालेन्स छ, जसको अर्थ तिनीहरूको [[परमाणु|परमाणुहरू]] अन्य [[रसायनिक तत्व|तत्वहरूसँग]] मिलाएर [[रासायनिक यौगिक|यौगिकहरू]] बनाउन सक्दैनन्। यद्यपि, पछि केही यौगिकहरू बनाउने कुरा पत्ता लाग्यो। <ref name="brit">{{Cite encyclopedia|title=Noble Gas|url=https://www.britannica.com/eb/article-9110613/noble-gas}}</ref> === इलेक्ट्रोन कन्फिगरेसन === अन्य समूहहरू जस्तै, यस समुहका सदस्यहरूले यसको इलेक्ट्रोन कन्फिगरेसनमा ढाँचाहरू देखाउँछन्। बाहिरी अर्बिट इलेक्ट्रोन को संख्याले रासायनिक व्यवहार प्रवृतिहरू निम्त्याउँछ: {| class="wikitable" ![[परमाणु क्रमाङ्क|Z]] ! [[रसायनिक तत्व|तत्व]] ! इलेक्ट्रोन/ शेलको संख्या |- | २ | [[हिलियम|हेलियम]] | २ |- | १० | [[नियोन]] | २, ८ |- | १८ | [[आर्गन]] | २, ८, ८ |- | ३६ | [[क्रिप्टन]] | २, ८, १८, ८ |- | ५४ | जेनन | 2, 8, 18, 18, 8 |- | ८६ | रेडन | 2, 8, 18, 32, 18, 8 |- | ११८ | oganesson | 2, 8, 18, 32, 32, 18, 8 (पूर्वानुमान गरिएको) |} नोबल ग्याँसको पूर्ण भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन शेल हुन्छ। भ्यालेन्स इलेक्ट्रोनहरू परमाणुको सबैभन्दा बाहिरी [[इलेक्ट्रोन|इलेक्ट्रोनहरू]] हुन् र सामान्यतया रासायनिक प्रतिकृयामा भाग लिने इलेक्ट्रोनहरू मात्र हुन्। पूर्ण भ्यालेन्स इलेक्ट्रोन शेल भएका परमाणुहरू अत्यन्तै स्थिर हुन्छन् र त्यसैले रासायनिक प्रतिकृयामा सहभागी हुँदैन र [[आयन|इलेक्ट्रोनहरू प्राप्त गर्ने वा गुमाउने]] प्रवृत्ति निकै कम हुन्छ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Ozima|2002|p=35}}</ref> यद्यपि, राडोन जस्ता भारी नोबल ग्याँसहरू हेलियम जस्ता हल्का नोबल ग्याँसहरू भन्दा इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक बल कम हुन्छ, यसले भारी नोबल ग्याँसहरूमा बाहिरी इलेक्ट्रोन हटाउन सजिलो हुन्छ। == प्रयोगहरू == [[चित्र:Modern_3T_MRI.JPG|पाठ=A large solid cylinder with a hole in its center and a rail attached to its side.|बायाँ|अङ्गुठाकार|तरल हेलियम आधुनिक एमआरआई स्क्यानरहरूमा सुपरकन्डक्टिङ चुम्बकहरूलाई चिसो बनाउन प्रयोग गरिन्छ]] नोबल ग्याँसको उम्लने र पग्लने बिन्दु धेरै कम हुन्छ, त्यसकारण तिनीहरू क्रायोजेनिक [[रेफ्रिजेरेन्ट|रेफ्रिजेरेन्टको]] रूपमा उपयोगी हुन्छन्। <ref>{{Cite encyclopedia|title=Neon}}</ref> विशेष गरी, तरल हीलियम, जुन {{Convert|4.2|K}} मा उम्लन्छ, सुपरकन्डक्टिङ चुम्बकहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ, जुन आणविक चुम्बकीय अनुनाद इमेजिङ र आणविक चुम्बकीय अनुनादमा आवश्यक हुन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Zhang, C. J. |last2=Zhou, X. T. |last3=Yang, L. |year=1992 |title=Demountable coaxial gas-cooled current leads for MRI superconducting magnets |journal=IEEE Transactions on Magnetics |publisher=[[IEEE]] |volume=28 |issue=1 |pages=957–959 |bibcode=1992ITM....28..957Z |doi=10.1109/20.120038}}</ref> तरल नियोन पनि क्रायोजेनिक्समा प्रयोग हुन्छ, यद्यपि यो तरल हीलियम जत्तिकै कम तापक्रममा पुग्दैन, तैपनी यसमा ।तरल हीलियम भन्दा ४० गुणा बढी र तरल हाइड्रोजन भन्दा तीन गुणा बढी फ्रिज क्षमता हुन्छ। <ref name="ullmann">{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry}}</ref> Noble gases are commonly used in [[lighting]] because of their lack of chemical reactivity. Argon, mixed with nitrogen, is used as a filler gas for [[incandescent light bulb]]s.<ref name=ullmann>{{cite book |author1=Häussinger, Peter |author2=Glatthaar, Reinhard |author3=Rhode, Wilhelm |author4=Kick, Helmut |author5=Benkmann, Christian |author6=Weber, Josef |author7=Wunschel, Hans-Jörg |author8=Stenke, Viktor |author9=Leicht, Edith |author10=Stenger, Hermann |chapter=Noble gases |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |publisher=Wiley |year=2002 |doi=10.1002/14356007.a17_485|isbn=3-527-30673-0 }}</ref> Krypton is used in high-performance light bulbs, which have higher [[color temperature]]s and greater efficiency, because it reduces the rate of evaporation of the filament more than argon; [[halogen lamps]], in particular, use krypton mixed with small amounts of compounds of [[iodine]] or [[bromine]].<ref name=ullmann/> The noble gases glow in distinctive colors when used inside [[gas-discharge lamp]]s, such as "[[neon lighting|neon lights]]". These lights are called after neon but often contain other gases and [[phosphor]]s, which add various hues to the orange-red color of neon. Xenon is commonly used in [[xenon arc lamp]]s, which, due to their nearly [[continuous spectrum]] that resembles daylight, find application in film projectors and as automobile headlamps.<ref name=ullmann/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{एलेमेन्ट}} {{ढाँचा:सानो पेरियोडिक तालिका}} ml6dq6h5z6c1pounz48ryxuw2ksjbsu 0 146577 1367945 1356193 2026-07-30T11:34:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367945 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = शिव सङ्कल्प | image = [[File:Shiva Sankalpa.jpg|thumb|]] | image_size = | caption = शिव सङ्कल्प [[पोखरा]]मा २०७२ | native_name = | native_name_lang = ne | birth_name = अतिस कौण्डिन्न्यायन | birth_date = | birth_place = [[काठमाडाैँ]], [[नेपाल]] | nationality = {{flagicon|Nepal}}[[नेपाली]] | education = एमफार्म | alma_mater = [[पोखरा विश्वविद्यालय]] | occupation = [[लेखक]], समीक्षक, [[कवि]], [[नाटककार]], प्राध्यापक | years_active = २०५१– | notable_works = ''[[उर्वशी सूक्त]] (नाटक)'' (२०८०) | spouse = | children = | parents = | awards = नेपाल विद्याभूषण, २०७१ | website = {{URL|https://www.shivasankalpa.com}} | signature = }} शिव सङ्कल्प (English: '''Shiva Sankalpa''') (जन्म अतिस कौण्डिन्न्यायन/Atis Kaundinnyayana, जन्मः वि.सं. २०३९) एक नेपाली लेखक, समीक्षक, कवि, नाटककार, औषधिविद् तथा प्राध्यापक हुन्।<ref>{{cite web |title=Shiva Sankalpa |url=https://theatricalia.com/person/4g73/shiva-sankalpa |website=Theatricalia |access-date=16 September 2025}}</ref> <ref>{{cite news |title=कामसूत्र: रस, रति र रहस्य |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1466845-1740906560.html |work=नागरिक |location=पोखरा |date=१८ फाल्गुन २०८१ |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}</ref><ref name="nepalkhoj-urvashi">{{cite news |last=उलक |first=सुनील |title=पोखरामा नाटक ‘उर्वशी सूक्त’ |url=https://www.nepalkhoj.com/2023/04/17/277174/ |work=नेपालखोज |date=सोमबार, वैशाख ४, २०८० |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}</ref><ref name="shivasankalpa">{{cite web | title = लेखकको बारेमा | author = शिव सङ्कल्प | url = https://www.shivasankalpa.com/p/about-me.html | website = तत्त्वमसि | accessdate = २०८२-०६-२१ }} </ref> ==लेखन जीवन== उनकाे पहिलो रचना २०५१ सालमा [[कान्तिपुर दैनिक| कान्तिपुर]] कोसेलीमा प्रकाशित भएको थियो ।<ref name="shivasankalpa"/> उनका अनेक [[कथा]], [[कविता]], तथा समीक्षाहरू [[गोरखापत्र संस्थान|मधुपर्क]]<ref>{{cite magazine |last=सङ्कल्प |first=शिव |title=वैज्ञानिक(कथा) |magazine=मधुपर्क |date=२०७४ फागुन |url=https://archive.org/details/shiva-sankalpa-story-madhuparka-2076-fagun |access-date=2025-09-09 }}</ref>, सेतोपाटी<ref>{{cite web | title = मेयर हर्कचोक | author = शिव सङ्कल्प | url = https://www.setopati.com/sahityapati/63687 | website = सेतोपाटी | date = February 25, 2017 | accessdate = २०८२-०६-२१ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[बाह्रखरी]]<ref>{{cite news |title=म त्यो लोकतन्त्रको नाम बदल्न चाहन्छु |url=https://baahrakhari.com/detail/15861 |work=बाह्रखरी |date=शनिबार, माघ ८, २०७३ |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | title = बिरालोको घाँटीमा घण्टी कसले बाँध्ने ? | author = शिव संकल्प | work = बाह्रखरी | date = २०७६ वैशाख ९ | url = https://baahrakhari.com/detail/191671 | accessdate = २०८२-०६-२१ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250908021319/https://baahrakhari.com/detail/191671 |date=2025-09-08 }}</ref><ref>{{cite web |title=अनिद्राको धङ्धङी र आँधीको मनोरम नृत्य |author=शिव सङ्कल्प |url=https://baahrakhari.com/detail/195353 |website=बााह्रखरी |access-date=२०२५-०९-०९ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250909070003/https://baahrakhari.com/detail/195353 |date=2025-09-09 }}</ref>, समकालीन साहित्य<ref>{{cite web |title=गजल |author=शिव सङ्कल्प |url=https://www.samakalinsahitya.com/sahitya/details/6901 |website=समकालीन साहित्य |date=२०२०-०८-०३ |access-date=२०२५-०९-०९ |language=ne }}</ref>इत्यादि पत्रपत्रिकाहरूमा प्रकाशित छन् । अनेक साहित्यिक कार्यक्रमहरूमा वक्ता, प्रस्तोता तथा सहजकर्ता <ref>{{cite web | title = PITF 2019 Director's Meet with Drama "In Transit" | url = https://www.youtube.com/watch?v=Fqn5F-fy8lE | director = | date = 2023-05-21 | publisher = Pokhara Theatre | accessdate = 2025-09-07 }} </ref> रहेका उनको ''कामसूत्र रति, रस र रहस्य'' विषयको [[भूषिता वशिष्ठ]]सँगको संवाद २०८१ को नेपाल लिटरेचर फेस्टिभलमा चर्चित भएको थियो ।<ref>{{cite news |title=कामसूत्र: रस, रति र रहस्य |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1466845-1740906560.html |work=नागरिक |location=पोखरा |date=१८ फाल्गुन २०८१ |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Nepal Literature festival |first=Ncell |title=कामसूत्र, रति, रस र रहस्य (भूषिता वशिष्ठका साथमा संवाद) |url=https://www.youtube.com/watch?v=XzncQaTEAbM&t=599s&ab_channel=Ncell |website=युट्युब}}</ref> उनीद्वारा रचित शास्त्रीय नाटक ''[[उर्वशी सूक्त]]''को मञ्चन पोखरा थिएटरमा २०८० वैशाखमा भएको थियो ।<ref>{{cite web |title=नारीलाई शक्तिका रुपमा स्थापित गर्ने नाटक 'उर्वशी सूक्त' मञ्चन |url=https://pokharatheatre.com.np/2023/04/15/%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%87-%e0%a4%b6%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%aa%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a5%8d/ |website=Pokhara Theatre |date=15 April 2023 |access-date=16 September 2025 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite news |title=नाटक उर्वशी सूक्त: ऋग्वेदकालको परिभ्रमण|last=जोशी|first=वेदप्रकाश| |url=https://www.himalkhabar.com/news/135428 |work=हिमालखबर |date=शनिबार, वैशाख ९, २०८० |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}</ref><ref name="nepalkhoj-urvashi"/> साहित्यिक रूपमा पोखरेली युवा साँस्कृतिक परिवारसँग संलग्न<ref>{{cite web |title=आजीवन सदस्य, पोखरेली युवा साँस्कृतिक परिवार |url=https://poyousap.org/life-time-member |website=पोखरेली युवा साँस्कृतिक परिवार |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251228123901/https://poyousap.org/life-time-member |date=2025-12-28 }}</ref> <ref>{{cite web |title=कार्यसमिति सदस्य पोखरेली युवा साँस्कृतिक परिवार |url=https://poyousap.org/committee |website=पोखरेली युवा साँस्कृतिक परिवार |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251227112440/https://poyousap.org/committee |date=2025-12-27 }}</ref>सङ्कल्प औपचारिक अध्ययनले एक स्वर्णपदक विजेता औषधिविद् हुन् र हाल पोखरा विश्वविद्यालयमा प्राध्यापनरत छन् ।<ref name="nepalkhoj-urvashi"/> उनले वि.संं २०७१ मा तत्कालीन राष्ट्रपति डा. [[रामवरण यादव]]बाट नेपाल विद्याभूषण स्वर्णपदक प्राप्त गरेका थिए ।<ref>{{cite web | url = https://sites.google.com/view/shivasankalpa/gallery?authuser=0 | title = Shiva Sankalpa Photo Gallery | author = | publisher = Google Sites | accessdate = २०२५-०९-१६ }}</ref> उनका अनेक वैज्ञानिक लेखहरू पनि प्रकाशित छन् ।<ref>{{cite web | title = Atis Kaundinnyayana – Google Scholar Profile | author = | url = https://scholar.google.com/citations?user=C5JEQcQAAAAJ&hl=en | website = Google Scholar | accessdate = २०८२-०६-२१ }} </ref> == कृतिहरू == * सिमलचाैरको बहःSimalchaur Hiraeth (सम्पादन)<ref>{{cite web |title=सिमलचाैरको बहः – Simalchaur Hiraeth |url=https://www.goodreads.com/book/show/58434215-simalchaur-hiraeth |website=Goodreads |access-date=७ सेप्टेम्बर २०२५ }}</ref> * गण्डकी नाट्यदर्पण (संयुक्त सम्पादन) २०७९<ref>{{cite web | title = गण्डकी प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सक्रियता प्रति मुख्यमन्त्री सन्तुष्ट | url = https://janachahana.com/content/4229 | website = जनआवाज | accessdate = २०८२-०६-२१ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * उर्वशी सूक्त (नाटक) २०८०<ref>{{cite web | title = नाटक उर्वशी सूक्त Teaser | url = https://www.youtube.com/watch?v=krZD-lwC2WI | website = YouTube | publisher = पोखरा थिएटर | date = २०८० माघ ७ | accessdate = २०८२-०६-२१ }}</ref> ==फोटो ग्यालरी== <gallery widths="200px" heights="120px">> File:Shiva Sankalpa recieving NepalVidyaBhushan.jpg|thumb|[[रामवरण यादव|राष्ट्रपति]]सँग नेपाल विद्याभूषण प्राप्त गर्दै (२०७१) File:Urvashi Sukta.jpg|फ्रेमहीन|केन्द्र|शिव सङ्कल्पद्वारा लिखित तथा निर्देशित नाटक [[उर्वशी सूक्त]]को एक दृश्य (२०८०) File:Shiva Sankalpa and Bhushita Vashistha in NLF.jpg|thumb|Shiva Sankalpa and Bhushita Vashistha]]अङ्गुठाकार|[[भूषिता वशिष्ठ]]का साथ नेपाल लिटरेचर फेस्टिवलमा (२०८१) </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[उर्वशी सूक्त]] * [[भूषिता वशिष्ठ]] * [[रामवरण यादव]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:काठमाडाैँ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरु]] == बाह्य कडी == * [https://www.youtube.com/watch?v=Z1trAleG_L4 "कविता: तन्ना मैलिएछ " | Cafe Kavita] १२ फेब्रुअरि २०१४ 3iqswyvz1yaj2930soviyzsvno0xulz 0 150227 1367856 1367617 2026-07-30T04:14:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367856 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = मदन भण्डारी | native_name = | native_name_lang = ne | honorific_suffix = | image = Madan bhandari.jpg | image_size = | alt = | caption = मदन भण्डारीको तस्वीर | office = [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]को महासचिव | term_start = २०४७ पुस २२ | term_end = २०५० जेठ ३ | predecessor = ''पार्टी स्थापना'' | successor = [[माधवकुमार नेपाल]] | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start1 = २०४८ असार ६ | term_end1 = २०५० जेठ ३ | predecessor1 = ''निर्वाचन क्षेत्र सिर्जना'' | successor1 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | constituency1 = [[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] | birth_name = | birth_date = {{जन्म मिति|1951|06|27}} | birth_place = [[ढुङ्गेसाँघु]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{मृत्यु मिति र उमेर|1993|05|16|1951|06|27}} | death_place = [[दासढुङ्गा]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | death_cause = सम्भावित हत्या (जीप दुर्घटना) | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | known_for = [[जनताको बहुदलीय जनवाद]] | style = | height = | television = | title = | term = | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]] | boards = | criminal_charge = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | children = २ | parents = | relatives = | callsign = | awards = [[नेपाल रत्न मान पदवी|नेपाल रत्न]] {{small|(२०७३)}} | website = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''मदनकुमार भण्डारी''' (२००८ असार १३ &ndash; २०५० जेठ ३) एक [[नेपाली]] राजनीतिज्ञ थिए।<ref>[http://kuwaitnepal.com/2009/05/19/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%95-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D/ नेपाली जनताका नायक स्वर्गीय जननेता मदन भण्डारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112201016/http://kuwaitnepal.com/2009/05/19/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%95-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D/ |date=2013-11-12 }} कुवेत नेपाल डट कम</ref> उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]को महासचिवमा निर्वाचित भएका थिए, जसले नेपालमा बहुदलीय प्रजातन्त्र र मौलिक मानव अधिकारका लागि सङ्घर्ष गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.eurasiareview.com/22052018-nepal-decisive-turn-analysis/|title=Nepal: Decisive Turn – Analysis|last=SATP|date=2018-05-22|website=Eurasia Review|language=en-US|access-date=2019-01-05}}</ref> [[आम निर्वाचन २०४८]]मा बहालवाला प्रधानमन्त्री [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई पराजित गरेपछि उनको लोकप्रियता चुलिएको थियो। प्रखर वक्ता र जनतासँग जोडिन सक्ने क्षमताका लागि परिचित भण्डारीको सबैभन्दा मौलिक योगदान उनको राजनीतिक विचार थियो, जसलाई "[[जनताको बहुदलीय जनवाद]]" (जबज) भनेर चिनिन्छ।<ref> Dhakal, Tika P. (2023). “Madan Bhandari and His Theory of People’s Multiparty Democracy”. State, Society and Development: PMPD Perspectives, 1(1), 61–76. https://doi.org/10.3126/ssd.v1i1.58470 </ref> राजाको प्रत्यक्ष शासनको ३० वर्षपछि नेपालमा प्रजातन्त्र र मौलिक मानव अधिकार पुनर्स्थापना गर्ने [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|४६ साल को जनआन्दोलन]]मा केन्द्रीय भूमिका खेल्नुका साथै नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई उच्च उचाइमा पुर्‍याएको श्रेय उनलाई दिइन्छ। वि.सं २०५० मा चितवनको दासढुङ्गामा भएको जीप दुर्घटनामा परी उनको निधन भएको थियो।<ref>[http://himalayatv.com/news/2012/05/16/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A8-%E0%A4%AD%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B0-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%86%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0/ मदन भण्डारी र जीवराज आश्रिमतको १९ औँ स्मृति दिवस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120522014657/http://himalayatv.com/news/2012/05/16/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A8-%E0%A4%AD%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B0-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%86%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0/ |date=2012-05-22 }} हिमालय टेलिभिजन</ref> == प्रारम्भिक जीवन == मदन भण्डारीको जन्म पूर्वी नेपालको [[ताप्लेजुङ जिल्ला]]को [[ढुङ्गेसाँघु]]मा एक [[खस]] [[ब्राह्मण]] परिवारमा भएको थियो। २०२४ सालमा उनको परिवार ताप्लेजुङबाट [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]को [[इटहरा]]मा सरेको थियो। उनी [[भारत]]को [[मथुरा]]मा अध्ययन गर्न गएका थिए। दुई वर्ष मथुरामा बिताएपछि २०२८ मा [[देहरादुन|देहरादुन]]बाट [[बनारस]] पुगेका भण्डारीले २०२३ सालमा [[बनारस विश्वविद्यालय]]बाट भाषा साहित्यमा स्नातकोत्तर गरेका थिए। उनले ताप्लेजुङको मेदिबुङ विद्यालय र भारतको [[वाराणसी]]मा शिक्षा हासिल गरेका थिए। == राजनीतिक जीवन == वि.सं २०२८ सालमा पुष्पलालसँगको भेटपछि उनी राजनीतिमा लागेका थिए। वि.सं २०२९ मा उनी [[पुष्पलाल श्रेष्ठ]]द्वारा स्थापित विद्यार्थी सङ्गठन 'जनवादी सांस्कृतिक मोर्चा'को केन्द्रीय सदस्य बनेका थिए। त्यसको अध्यक्षमा [[युद्धप्रसाद मिश्र]] र महासचिव [[मोदनाथ प्रश्रित|मोदनाथ प्रश्रीत]] थिए। २०३० सालमा पार्टीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता भए। वि.सं २०३३ मा उनले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (पुष्पलाल)]] छाडेर 'मुक्ति मोर्चा समूह'को गठन गरेका थिए जसले २०३५ मा झापा आन्दोलनका बाँकी नेताहरूसँग गठबन्धन गरेको थियो। उनी [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|२०३७ को जनमत सङ्ग्रह]]अघि नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का संस्थापक सदस्य थिए र २०४३ मा यसको चौथो राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट महासचिव निर्वाचित भएका थिए।<ref>[http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=40257 मदन भण्डारी, प्रजातन्त्र र एमाले] कान्तिपुर दैनिक</ref> २०४७ मा नेकपा (माले) अर्को मार्क्सवादी समूहसँग एकीकरण भई [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] बनेपछि भण्डारी महासचिव निर्वाचित भएका थिए। त्यसपछिको महाधिवेशनमा उनले पार्टीलाई रूढिवादी उग्रवादबाट मुक्त गराई समावेशी र प्रतिस्पर्धी लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यतालाई अङ्गीकार गर्दै आफ्नो सिद्धान्त "[[जनताको बहुदलीय जनवाद]]" (जबज) अपनाउन सहमत गराएका थिए। यस नवप्रवर्तनले एकातिर नेकपा (एमाले) लाई नेपालको सबैभन्दा शक्तिशाली कम्युनिस्ट पार्टीको रूपमा स्थापित गरेको थियो भने अर्कोतिर देशका साथै विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नै नयाँ लोकतान्त्रिक दृष्टिकोण प्रदान गरेको थियो।<ref>[https://nepalresearch.org/publications/khk_sa98_5.PDF Chancen für Nepals angeschlagene Demokratie?]</ref> == २०४८ को निर्वाचन र त्यसपछिको अवस्था == [[नेकपा (एमाले)]]ले तीन दशकभन्दा बढी समयपछिको देशको पहिलो स्वतन्त्र निर्वाचन, [[आम निर्वाचन २०४८]]मा ६९ सीटमा जित हासिल गरेको थियो, जसको पूर्वसन्ध्यामा भण्डारी आफ्नो पार्टीको प्रचार अभियानका प्रमुख नेताका रूपमा अगाडि आएका थिए।<ref name=":0">{{Cite news|title = Communists Celebrate Nepal Victories : Elections: Katmandu goes Marxist but moderates lead in countryside voting.|url = https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-05-15-mn-1739-story.html|newspaper = Los Angeles Times|date = 1991-05-15|access-date = 2015-10-28|issn = 0458-3035|first = MARK|last = FINEMAN}}</ref> भण्डारीले यसलाई "प्रजातन्त्रका लागि मतदान", "स्वतन्त्रताका लागि मतदान" र "गरिबी निवारणका लागि मतदान" भनेर घोषणा गरेका थिए।<ref name=":0" /> उनले कम्युनिस्टहरूका लागि सशस्त्र सङ्घर्षको साटो जनमतलाई मुख्य रणनीतिका रूपमा अघि सारेका थिए। [[चित्र:Madan Bhandari 9.jpg|left|thumb|250x250px|वि.सं २०४९ मा भण्डारी]] == व्यक्तिगत जीवन == भण्डारीले वि.सं २०३९ मा [[विद्यादेवी भण्डारी]]सँग विवाह गरेका थिए। विवाहको समयमा विद्यादेवी भण्डारी एक प्रमुख विद्यार्थी नेता थिइन्।<ref>Office of the President of Nepal.“Biography of the Right Honorable President Mrs. Bidya Devi Bhandari. https://president.gov.np/biography-of-rt-honble-president-bidhya-devi-bhandari/</ref> विवाहपछि भने मदन भण्डारी पार्टीको शीर्ष नेतृत्वमा रहेकाले उनले पर्दापछाडि नै रहन रुचाएकी थिइन्। श्रीमान्‌को निधनपछि राजनीतिमा पुनः सक्रिय भएकी उनी चार पटक सांसद निर्वाचित भइन्, प्रमुख मन्त्रालयहरूको जिम्मेवारी सम्हालेकी थिइन् र सात वर्ष चार महिना सर्वोच्च पदमा रहँदै नेपालको पहिलो महिला राष्ट्रपति बन्न सफल भएकी थिइन्। यो दम्पतीका उषाकिरण भण्डारी र निशाकुसुम भण्डारी गरी दुई छोरीहरू छन्। == निधन == २०५० जेठ ३ मा चितवनको दासढुङ्गामा भएको जीप दुर्घटनामा भण्डारीको निधन भएको थियो।<ref name=":2">{{Cite web|title = A Death Heavier than the Himalayas|url = https://www.marxists.org/reference/archive/mishra/1993/06/x01.htm|website = www.marxists.org|accessdate = 2015-10-28}}</ref> [[केपी शर्मा ओली|केपी ओली]]को नेतृत्वमा भएको छानबिन अनुसार यो दुर्घटना नभई एक सुल्झिन नसकेको हत्या थियो।<ref name="Maoists">{{Cite news|url=https://www.groundreport.com/uml-leader-accuses-maoists-of-having-assassinated-madan-bhandari/|title=UML Leader Accuses Maoists of Having Assassinated Madan Bhandari|last=Anonymous|date=May 24, 2009|access-date=February 18, 2018|archive-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331053856/https://www.groundreport.com/uml-leader-accuses-maoists-of-having-assassinated-madan-bhandari/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331053856/https://www.groundreport.com/uml-leader-accuses-maoists-of-having-assassinated-madan-bhandari/ |date=March 31, 2019 }}</ref> गाडीमा सवार तीन जनामध्ये चालक अमर लामा मात्र जीवित रहेका थिए, जसलाई पछि काठमाडौँको कीर्तिपुरमा अज्ञात बन्दुकधारी समूहले अपहरण गरी हत्या गरेको थियो।<ref>Reporters Without Borders Annual Report 2004: Nepal https://www.refworld.org/reference/annualreport/rsf/2004/en/48745</ref> दुर्घटनामा दुई नेता मदन भण्डारी र [[जीवराज आश्रित]]को निधन भएको थियो। उनको शव तीन दिनपछि फेला परेको थियो र [[दशरथ रङ्गशाला]]मा राखिएको थियो, जहाँ दिनभर र रातिसम्म मानिसहरूले उनीप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेका थिए।<ref name=":2" /> त्यस दुर्घटनाका एकमात्र जीवित व्यक्ति, चालक अमर लामाको १० वर्षपछि हत्या भएको थियो।<ref name=":3">{{Cite news|url = http://sajha.com/archives/openthread.cfm?threadid=11724|title = Driver of murdered UML leaders killed|last = Acharya|first = Yuvraj|date = July 28, 2003}}</ref> अज्ञात बन्दुकधारीको समूहले दिउँसो करिब १३:४५ बजे ताजाखबर साप्ताहिकको कार्यालयबाट लामालाई अपहरण गरेको थियो। उनलाई राजधानीको दक्षिणपश्चिम किनारमा रहेको कीर्तिपुरमा लगेर गोली हानिएको थियो। त्यसपछि हत्याराहरू पाङ्गा गाउँतर्फ फरार भएका थिए।<ref name=":3"/> == त्यसपछिका घटनाक्रमहरू == दुर्घटनास्थल दासढुङ्गामा उनको एउटा अर्धकदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://in.news.yahoo.com/heart-broken-nepalese-turn-backs-gods-082402358.html|title=Some heart-broken Nepalese turn their backs on gods|website=in.news.yahoo.com|language=en-IN|access-date=2019-01-05}}</ref> नेपाल सरकारले [[झापा जिल्ला]]को शान्तिनगरदेखि डडेल्धुरा जिल्लाको रुपालसम्म मदन भण्डारी राजमार्ग निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/business/budget-more-focused-on-physical-infrastructure/|title=Budget more focused on physical infrastructure|date=2018-05-30|website=The Himalayan Times|language=en-US|access-date=2019-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/business/highway-named-after-late-communist-leader/|title=Highway named after late communist leader|date=2018-05-22|website=The Himalayan Times|language=en-US|access-date=2019-01-05}}</ref> सन् २०१८ मार्चमा मोरङको [[उर्लाबारी]]मा मदन भण्डारी सङ्ग्रहालयको उद्घाटन गरिएको थियो। सन् १९९३ को दुर्घटनामा क्षति पुगेको जीप उर्लाबारी सङ्ग्रहालयमा प्रदर्शनीका लागि राखिएको छ।<ref>{{Cite web|author=सुमन घिमिरे|url=https://kharibot.com/news-details/12602/kharibot/|title=मदन भण्डारी संग्रहालय : ढुंगेसाँघुदेखि दासढुंगासम्म|date=२०७४ चैत १७ |website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=२०८३ साउन १२}}</ref> == सम्मान == * [[चित्र:Norges_skytterforbunds_hederstegn_stripe.svg|57x57px]] [[नेपाल रत्न मान पदवी]] (२०७३ जेठ १५) – तत्कालीन राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]द्वारा मदन भण्डारीलाई मरणोपरान्त प्रदान गरिएको।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/|title=81,790 to be conferred awards and decorations|date=2016-05-29|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2019-01-05}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-ppo}} {{Succession box |before = कुनै पनि होइन |title = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)को महासचिव |years = २०४३–२०४७ |after = स्वयं<br><small>([[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेकपा (एमाले)]]को महासचिवका रूपमा)</small> }} {{Succession box |before = कुनै पनि होइन |title = [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]को महासचिव |years = २०४७–२०५० |after = [[माधवकुमार नेपाल]] }} {{S-end}} == बाह्य कडीहरू == {{नेपालमा साम्यवाद}} * [http://madanbhandarifoundation.com/ मदन भण्डारी प्रतिष्ठान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404072048/http://madanbhandarifoundation.com/ |date=2013-04-04 }} * [https://mbman.org.np/introduction/ मदन भण्डारी मेमोरियल कलेज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428033026/https://mbman.org.np/introduction/ |date=2021-04-28 }} [[श्रेणी:सन् १९५१ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] [[श्रेणी:ताप्लेजुङ जिल्लाका मानिसहरू]] 0herq594bc6d71vmznf86fbrujt441y 0 150394 1367894 1362057 2026-07-30T07:35:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367894 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = रहमान बलोच | image = Rehman Dakait.png | birth_date = १९७५ | birth_place = [[लियारी]], कराँची, पाकिस्तान | death_date = {{death date and age|९ अगस्ट २००९|१९७५}} | death_place = [[स्टिल टाउन (कराँची)|स्टिल टाउन, कराँची]], पाकिस्तान | death_cause = [[प्रहरी मुठभेड]] | successor = [[उजैर बलोच]] | organization = [[पिपुल्स अमन कमिटी]] | opponents = अरशद पप्पु | other_names = रहमान डकैत<br/>खान भाई<br/>खान साहेब<br/>सरदार बलोच | reward_amount = [[पाकिस्तानी रुपैयाँ|PKR]] ५० लाख | known_for = * लियारी ग्याङ युद्धमा संलग्नता * [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना | political_party = [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] | birth_name = अब्दुल रहमान बलोच | relatives = [[उजैर बलोच]] <small>(कजिन)</small> }} '''अब्दुल रहमान बलोच''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|عبدالرحمن بلوچ}}}}, १९७५ – ९ अगस्ट २००९), '''रहमान डकैत''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|رحمان ڈکیت}}}}) को नामले परिचित, [[पाकिस्तान]]का एक ग्याङ्गस्टर थिए, जो [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा सक्रिय थिए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]]को स्थापना गरेका थिए, जुन [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]]सँग आबद्ध रहेको मानिन्थ्यो।<ref name=":02">{{Cite web |date=18 July 2010 |title=Kingdom of fear |url=http://tribune.com.pk/story/27844/kingdom-of-fear |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> [[सिन्ध सरकार]]ले उनको पक्राउका लागि {{PKR|5 million|link=yes}} को पुरस्कार घोषणा गरेको थियो। रहमानमाथि एक सयभन्दा बढी अपराधमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो। उनी [[डकैती]], [[हत्या]], [[हत्या प्रयास]], लागूऔषध तस्करी, फिरौतीका लागि अपहरण तथा अवैध हतियार तस्करीजस्ता गम्भीर अपराधका आरोपमा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref name=":4" /><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Uzair Baloch inherited Rehman Dakait's gang after his encounter; played football with gangster Arshad Pappu's severed head |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-real-life-uzair-baloch-inherited-rehman-dakait-gang-revenge-after-encounter-10426686/ |website=The Indian Express |access-date=19 December 2025 |language=en |date=19 December 2025}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा पृष्ठभूमि == <!-- भरपर्दो स्रोत उद्धृत नगरी परिवर्तन नगर्नुहोस् -->रहमानको जन्म सन् १९८० मा पाकिस्तानको [[सिन्ध]] प्रान्तस्थित [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा [[बलोच मानिस|इरानी बलोची]] मूलका [[हाजी अबु दाद मुहम्मद]] (''दादल'' नामले परिचित) र उनकी तेस्रो पत्नी खदिजा बीबीका सन्तानका रूपमा भएको थियो।<ref name=":4">{{Cite web |date=2009-08-10 |title=سردار، ڈکیت یا سیاستدان |trans-title=Chieftain, dacoit or politician |url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2009/08/090810_rehman_dacoit_profile_zee |access-date=2025-12-18 |website=[[BBC Urdu]] |language=ur}}</ref> इक़बाल "बाबु" डकैतले पछि आफू रहमानका जैविक पिता भएको दाबी गरेका थिए।<ref name=":1" /> लियारी कराँचीका सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका, सबैभन्दा पुराना तथा कम विकसित क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। यहाँको अधिकांश जनसङ्ख्या बलोच मूलको छ भने अन्य समुदायहरूमा [[कच्छी मानिस|कच्छी]], [[गुजराती]], [[सिन्धी]] तथा [[उर्दूभाषी मुहाजिर]]हरू पर्दछन्। [[भारतको विभाजन|सन् १९४७ मा पाकिस्तान स्वतन्त्र भएपछि]] लियारी क्रमशः अपराध गतिविधिको केन्द्रका रूपमा परिचित हुन थालेको थियो।<ref name=":1" /> दादल र उनका भाइ शेर मुहम्मद शेरु सन् १९६४ देखि लागूऔषध तस्करीमा संलग्न [[सामान्य अपराधी]]हरू थिए।<ref name=":02"/> उनीहरूको सामना लियारीको लागूऔषध व्यापार तथा आपराधिक संसारमा प्रभुत्व जमाएका काला नागसँग भएको थियो।<ref name=":1" /> काला नागको सन् १९७० को दशकमा [[प्रहरी पीछा]]का क्रममा मृत्यु भएको थियो (प्रहरीबाट भाग्ने क्रममा उनी भवनबाट हाम फालेका थिए)। त्यसपछि दादल र शेरुले ठूलो प्रतिस्पर्धाविना पुनः लागूऔषध कारोबार सुरु गरे र अन्ततः प्राकृतिक कारणले मृत्यु भए।<ref>{{Cite web |title=Life comes full circle for Lyari's mafiosi |url=https://newslab.tribune.com.pk/life-comes-full-circle-for-lyaris-mafiosi/ |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130141128/https://newslab.tribune.com.pk/life-comes-full-circle-for-lyaris-mafiosi/ |date=30 January 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Daily News |url=http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=94707 |website=[[The News International]] }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=20 November 2008 |title=The Legend of Rahman Dakait & Lyari Gang War |url=http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325220702/http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-date=2009-03-25 |access-date=2025-12-18 |website=Sindh Times}}</ref> == आपराधिक गतिविधिहरू == === ग्याङ युद्धहरू === हाजी लाल मोहम्मद {{Aka}} हाजी लालु र इक़बाल "बाबु" डकैतले अन्ततः लियारीका विभिन्न क्षेत्रमा आपराधिक संसारमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेका थिए (उनीहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई आफ्नो पक्षमा रहन दबाब दिने गरेको बताइन्छ)। काला नागका छोरा अल्लाह बख्श {{Aka}} काला नाग द्वितीय बाबु डकैत ग्याङमा सामेल भएका थिए र दुवैले हाजी लालुको विरुद्ध सहकार्य गरेका थिए। काला नाग द्वितीयलाई सन् १९९१ मा पक्राउ गरिएको थियो र उनी हालसम्म कारागारमा रहेको बताइन्छ।<ref name=":1" /> सन् १९८० को दशकमा [[अफगान जिहाद]]का क्रममा अवैध हतियारहरू लियारी र कराँचीमा प्रवेश गर्न थाले। यससँगै पहिले लागूऔषध बेचबिखनमा संलग्न साना अपराधीहरू हतियारसहित सक्रिय भए र ग्याङ युद्ध चर्किंदै जाँदा उनीहरूले आम्दानीको अर्को माध्यमका रूपमा फिरौती तथा जबरजस्ती असुली गर्न थाले।<ref name=":1" /> यही अवधिमा रहमान हाजी लालुको ग्याङमा सामेल भएका थिए। उनले कम उमेरदेखि नै लागूऔषध बेचबिखन सुरु गरेको र १३ वर्षको उमेरमा एक व्यक्तिमाथि छुरा प्रहार गराएको आरोपसमेत लगाइएको छ।<ref name=":02"/> हाजी लालु र बाबु डकैतबीच एकअर्काविरुद्ध लक्षित आक्रमणहरू हुन थाले। बाबु डकैतले हनिफ बजोला नामका एक [[सुपारी हत्यारा]]लाई हाजी लालुको हत्या गर्न नियुक्त गरेका थिए भने हाजी लालुले रहमानलाई बाबु डकैतको हत्या गर्न प्रशिक्षण दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[सिन्ध प्रहरी]]का अनुसार, रहमानले १८ सेप्टेम्बर १९९५ मा आफ्नी आमाको हत्या गरेका थिए, र स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई उनको पहिलो हत्या घटना भएको बताएका थिए। केही अपुष्ट दाबीहरूका अनुसार, बाबु डकैतमाथि आक्रमण गर्न जाँदा बाबु डकैतले रहमानलाई आफ्नी आमासँग सम्बन्ध रहेको र आफू नै उनका वास्तविक पिता भएको बताएका थिए, जसपछि क्रोधित भएर उनले आमाको हत्या गरेको भनाइ छ।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> पछि भएको ग्याङ युद्धमा बाबु डकैतले आफ्ना चार छोराहरू गुमाएका थिए। सन् १९९६ मा उनलाई पक्षघात (प्यारालाइसिस) भएको थियो र त्यसपछि पक्राउ गरिएको थियो। सोही वर्ष रहमान डकैत र यासिर अराफात (हाजी लालुका छोरा) पनि पक्राउ परेका थिए। हाजी लालुका अर्का छोरा अरशद पप्पु पनि लालु ग्याङका सदस्य थिए, तर उनी अपेक्षाकृत कम चर्चामा रहने गर्दथे।<ref name=":1" /> === लागूऔषध कारोबार तथा अन्य अपराधहरू === सन् १९९७ मा रहमान अदालतको सुनुवाइका लागि लगिँदै गर्दा प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए। फरार भएपछि लालु ग्याङले आफ्नो आपराधिक गतिविधि लागूऔषध कारोबारबाट विस्तार गर्दै जबरजस्ती असुली, सुपारी हत्या तथा [[अपहरण]]सम्म पुर्‍यायो। अवैध कारोबारहरूमा सदस्यहरूबीच एकअर्कालाई धोका दिन थालिएपछि लालु ग्याङ विभाजित हुन थाल्यो। हाजी लालुले [[खारादार]]का सलीम मेमनको अपहरणबाट प्राप्त फिरौती रकममा रहमानलाई हिस्सा दिएनन्। अर्को घटनामा, रहमानका साथी तथा यातायात व्यवसायी फैज मोहम्मद {{Aka}} फैजु लाई हाजी लालुका छोरा अरशद पप्पुले जबरजस्ती असुली रकम दिन अस्वीकार गरेपछि हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=20 December 2006 |title=Story |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\20\story_20-12-2006_pg12_1 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> सन् २००१ मा हाजी लालु पक्राउ परेपछि लालु ग्याङ दुई भागमा विभाजित भयो। एक पक्ष रहमान डकैतको नेतृत्वमा रहेको बलोच ग्याङ थियो भने अर्को पक्ष अरशद पप्पुको नेतृत्वमा रहेको पठान ग्याङ थियो।<ref name=":02"/><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait and Arshad Pappu : Lyari Gang War |url=http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-date=2010-05-06 |access-date=2025-12-18 |website=The Pakistani Spectator |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |date=2010-05-06 }}</ref> विभाजनपछि रहमानले लियारी बाहिर [[मलिर]] र [[कोराङ्गी]]तर्फ आफ्नो प्रभाव तीव्र रूपमा विस्तार गरे। यस क्रममा उनी सहरका अन्य आपराधिक समूहहरूसँग प्रतिस्पर्धामा थिए, जसमा [[MQM violence (1994–2016)|एमक्यूएमसँग सम्बन्धित]] समूहहरू पनि समावेश थिए।<ref name=":4" /> रहमान ८० भन्दा बढी आपराधिक मुद्दाहरूमा संलग्न रहेको बताइन्छ, जसमध्ये धेरै मुद्दामा उनका मार्गदर्शक हाजी लालुले जमानत गराइदिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=":1" /> == राजनीति == सन् २००८ तिर रहमानले आफूलाई [[सरदार]] अब्दुल रहमान बलोचका रूपमा परिचित गराउन थाले र लियारीमा एक राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना गरेका थिए र त्यसका प्रमुख पर्यवेक्षक पनि थिए। उक्त समितिको घोषित उद्देश्य दशकौँदेखि चलिरहेको ग्याङ युद्धलाई नियन्त्रण गर्नु तथा क्षेत्रमा "शान्ति कायम" गर्नु रहेको बताइन्थ्यो। यद्यपि, विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उक्त समिति रहमानको ग्याङका लागि क्षेत्रीय नियन्त्रण कायम गर्ने, जबरजस्ती असुली लगायतका आपराधिक गतिविधिहरूमा पनि संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो।<ref name=":4" /> रहमानले त्यस समय सत्तामा रहेको [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] (PPP) सँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरेका थिए।<ref name=":4" /> लियारीमा उनको बढ्दो प्रभावका कारण उनी स्थानीय [[कराँचीको राजनीति|कराँचीको राजनीति]], व्यापारिक क्षेत्र तथा कराँचीस्थित पीपीपीको राजनीतिक संरचनामा प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा स्थापित भएका थिए। अमन कमिटीले पीपीपीबाट राजनीतिक संरक्षण पाएको बताइए पनि पार्टी नेतृत्वले आधिकारिक रूपमा कुनै सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेको थिएन।<ref name=":4" /> रहमानको मृत्युपछि अमन कमिटी तथा बलोच ग्याङको नेतृत्व उनका कजिन [[उजैर बलोच]]ले सम्हालेका थिए।<ref name=":4" /> == गिरफ्तारी तथा मृत्यु == [[सिन्ध प्रहरी]] लियारीमा बढ्दो ग्याङ युद्ध र अपराध नियन्त्रण गर्न असफल भएपछि सन् २००४ मा "इन्डस्ट्रियल क्राइम युनिट" नामक विशेष इकाइ गठन गरिएको थियो। तर उक्त इकाइले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न नसकेपछि नोभेम्बर २००५ मा विघटन गरियो। त्यसको स्थानमा "[[अपरेशन लियारी|लियारी टास्क फोर्स]]" गठन गरिएको थियो।<ref name=":1" /> रहमानलाई नोभेम्बर २००८ मा [[क्वेट्टा]]को जिन्नाह टाउनबाट पक्राउ गरिएको थियो। उनको पक्राउपछि [[कराँची प्रेस क्लब]] बाहिर विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।<ref name=":1" /> पछि उनी प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए।<ref name=":3" /> ९ अगस्ट २००९ मा रहमान तथा उनका सहयोगीहरू अकिल बलोच, औरंगजेब बाबा र नाजिर बाला लाई [[पुलिस अधीक्षक|एसपी]] [[चौधरी असलम खान]] र उनको प्रहरी टोलीले पुनः रोकेको थियो। त्यसपछि राति दोहोरो गोली हानाहान भएको थियो, जसमा रहमान र उनका सहयोगीहरू गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। उनीहरूलाई अस्पताल लैजाँदै गर्दा मृत्यु भएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |date=2009-08-11 |title=Question mark over killing of Lyari 'gangster' |url=https://www.dawn.com/news/879926/question-mark-over-killing-of-lyari-gangster |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-08-10 |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=https://www.dawn.com/news/880192/rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Radhika |date=16 December 2025 |title=Dhurandhar: How Rehman Dakait Was Killed By Chaudhry Aslam After A Years-Long Chase Through Lyari |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-how-rehman-dakait-was-killed-by-chaudhry-aslam-after-a-years-long-chase-through-lyari-9824521 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-url=http://web.archive.org/web/20090917030354/http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-date=2009-09-17 |access-date=2025-12-18 |website=Dawn}}</ref> उनको मृत्युलाई लिएर यो [[नक्कली प्रहरी मुठभेड]] ({{lang-en|fake police encounter}}) अथवा [[न्यायिक प्रक्रियाबाहिर गरिएको हत्या]] ({{lang-en|extrajudicial killing}}) भएको आरोप समेत लगाइएको थियो।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> पाकिस्तानी राजनीतिज्ञ [[जुल्फिकार मिर्जा]]ले रहमानको हत्या गराउन आफू जिम्मेवार रहेको बताएका थिए र पछि त्यसप्रति पछुतो व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-09-04 |title=Mirza interview: The hits just keep on coming |url=https://tribune.com.pk/story/244537/mirza-interview-the-hits-just-keep-on-coming |access-date=2025-12-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> चौधरी असलम खान सन् १९९० को दशकको [[अपरेशन क्लिनअप]] अन्तर्गत [[मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट – लन्डन|मुहाजिर कौमी मुभमेन्ट]] विरुद्ध सञ्चालन गरिएको अपराध नियन्त्रण अभियानमा सहभागी प्रहरी अधिकृतहरूमध्ये जीवित रहेका एकमात्र अधिकारीका रूपमा परिचित थिए। उक्त अभियानमा संलग्न अन्य धेरै प्रहरी अधिकारीहरू पछि [[पाकिस्तानमा लक्षित हत्या|लक्षित हत्याहरू]]मा एमक्यूएमसँग सम्बन्धित उग्रवादीहरूद्वारा मारिएको बताइन्छ।<ref name=":4" /><ref name="CA22">{{cite news |title=Profile: Chaudhry Aslam |url=http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109135602/http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |url-status=dead |archive-date=9 January 2014 |access-date=9 January 2014 |newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> == विरासत == रहमानको मृत्युपछि लियारीको अवस्था तनावपूर्ण बनेको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा लियारीमा हजारौँ मानिस सहभागी भएका थिए। लियारीका केही बासिन्दाहरूले उनलाई अपराधीभन्दा पनि [[रोबिन हुड]] जस्तै व्यक्तित्वका रूपमा हेर्ने गरेका थिए, किनभने उनले आफ्ना आपराधिक गतिविधिबाट प्राप्त सम्पत्तिको केही हिस्सा गरिबहरूलाई वितरण गर्ने गरेको भनाइ रहेको छ।<ref name=":3" /> रहमानका कजिन [[उजैर बलोच]]को नेतृत्वमा [[पिपुल्स अमन कमिटी]]ले राजनीतिक तथा आपराधिक दुवै क्षेत्रमा आफ्नो प्रभावलाई अझ विस्तार गरेको थियो। सन् २०१५ मा उजैर बलोच पक्राउ नपरेसम्म उक्त संगठन प्रभावशाली रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> मार्च २०२४ मा रहमानका छोरामध्ये एक सरबान बलोच तथा उनका सहयोगी मकसूद दक्षिण कराँचीको पुरानो सहर क्षेत्रमा, नबी बक्स प्रहरी चौकी नजिकै, गोली हानी मारिएका थिए। प्रहरीका अनुसार सरबान हत्या, लागूऔषध कारोबार, फिरौतीका लागि अपहरण तथा जबरजस्ती असुली लगायतका विभिन्न आपराधिक मुद्दामा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> सरबान रहमानकी दोस्रो पत्नीबाट जन्मिएका सन्तान थिए। उक्त पत्नीबाट रहमानका अन्य तीन छोराहरू पनि रहेका थिए। रहमानको मृत्युपछि उनले स्थानीय निर्माण मजदुरसँग पुनः विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> २ फेब्रुअरी २०२६ मा रहमानका अर्का छोरा जिब्रान बलोचलाई कराँचीको कालाकोट क्षेत्रमा कालाकोट प्रहरी थानाका प्रहरीहरूले पक्राउ गरेका थिए। पक्राउका क्रममा उनीबाट दुईवटा पेस्तोल तथा ठूलो मात्रामा गोली–बारुद बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको थियो। प्रहरीका अनुसार उनी विभिन्न मुद्दामा पटक–पटक पक्राउ परिसकेका एक पेशेवर तथा अभ्यस्त अपराधी थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Rehman Dakait's son arrested in Karachi with illegal weapons |url=https://dunyanews.tv/en/Crime/933133-rehman-dakait's-son-arrested-in-karachi-with-illegal-weapons |access-date=2026-05-19 |website=dunyanews.tv |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == आफ्ना पिता दादलजस्तै रहमानले पनि तीन पटक विवाह गरेका थिए। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उनका सन्तानहरूको संख्या करिब सत्र रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> यहाँ विकिपिडिया कोड शैलीमा व्यावसायिक नेपाली अनुवाद प्रस्तुत गरिएको छ: == लोकप्रिय संस्कृतिमा == रहमान सन् २०२५ को [[बलिउड]] चलचित्र ''[[धुरन्धर]]'' तथा यसको सिक्वेल ''[[धुरन्धर: द रिभेन्ज]]'' का प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक हुन्, जसमा उनको विशेष (क्यामियो) उपस्थिति रहेको छ। चलचित्रमा उनको पात्रलाई [[अक्षय खन्ना]]ले निर्वाह गरेका छन्।<ref>{{cite web |date=7 December 2025 |title=Ranveer Singh shares Akshaye Khanna's viral entry song from Dhurandhar, fans call it a 'banger' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranveer-singh-shares-akshaye-khannas-viral-entry-song-from-dhurandhar-fans-call-it-a-banger-101765094188770.html |access-date=9 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en-in}}</ref><ref name=":2">{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |website=The Indian Express |access-date=17 December 2025 |language=en |date=16 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sonika Nitin Nimje |title=How Akshaye Khanna's Rehman Dakait emerged as Dhurandhar's surprise hero |url=https://www.business-standard.com/entertainment/how-akshaye-khanna-s-role-in-dhurandhar-as-rehman-dakait-became-a-big-hit-nc-125121700879_1.html |website=Business Standard |access-date=17 December 2025 |language=en-in}}</ref> ''धुरन्धर'' मा रहमान डकैतको चरित्र चित्रणले विभिन्न वर्ग तथा समुदायहरूमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो। कतिपयले उनलाई कुख्यात अपराधीका रूपमा हेरे भने अन्यले उनको वास्तविक व्यक्तित्व र सामाजिक प्रभावबारे फरक दृष्टिकोण व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=True story of Rehman Dakait: Villain in 'Dhurandhar' who killed mother, turned severed heads into football |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/who-was-rehman-dakait-karachi-gangster-dhurandhar-akshaye-khanna-jkj5dmcv |access-date=2026-04-02 |website=Mathrubhumi |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |access-date=2026-04-02 |website=Indian Express |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Who was the real 'Rehman Dakait' and what role did he play in 26/11 Mumbai terror attack? |url=https://www.wionews.com/photos/who-was-the-real-rehman-dakait-and-what-role-did-he-play-in-26-11-mumbai-terror-attack-1766826155105 |access-date=2026-04-02 |website=WION News |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=The Real-Life Rehman Dakait And The Pak Town That Spawned Him |url=https://www.ndtv.com/world-news/dhurandhar-akshaye-khanna-rehman-dakait-the-real-life-rahman-dakait-and-the-pak-town-that-spawned-him-9785851 |access-date=2026-04-02 |website=NDTV |language=en-in}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} pveq2vitfrotieuoqbllvf7f6im3xxf 0 150956 1367843 1367482 2026-07-30T00:27:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367843 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = प्रेमम | image = Premam film poster.jpg | alt = | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | native_name = | director = [[अल्फोन्स पुथरेन]] | producer = [[अनवर रशीद]] | writer = अल्फोन्स पुथरेन | based_on = | starring = [[निविन पौली]]<br />[[साई पल्लवी]]<br/>[[म्याडोना सेबास्टियन]]<br/>[[अनुपमा परमेस्वरन]] | narrator = | music = [[राजेश मुरुगेसन]] | cinematography = आनन्द सी. चन्द्रन | editing = अल्फोन्स पुथरेन | studio = [[अनवर रशीद इन्टरटेनमेन्ट्स]] | distributor = {{ubl|ए एन्ड ए रिलिज|ट्राइकलर इन्टरटेनमेन्ट}} ([[केरला]] र [[तमिलनाडु]]) | released = {{Film date|df=yes|2015|05|29}} | runtime = १५६ मिनेट | country = भारत | language = मलयालम | budget = {{INR}}४ करोड<ref>{{cite news|title=Resurgent Film Industry Poised to Flourish|url=https://www.newindianexpress.com/business/2015/jun/29/resurgent-film-industry-poised-to-flourish-776299.html|newspaper=[[The New Indian Express]]|author=Chandrakanth Viswanath|date=29 June 2015|access-date=5 July 2015}}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''प्रेमम''''' ({{translation|प्रेम}}) अल्फोन्स पुथरेनद्वारा लिखित, निर्देशित तथा सम्पादित सन् २०१५ को भारतीय मलयालम-भाषाको कमिङ-अफ-एज प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य-नाटक चलचित्र हो। यस चलचित्रको निर्माण अनवर रशीदले गरेका हुन्। चलचित्रमा [[निविन पौली]] र [[साई पल्लवी]] (उनको प्रमुख चलचित्रमा पहिलो भूमिका) मुख्य भूमिकामा रहेका छन्। साथै, यसमा म्याडोना सेबास्टियन, अनुपमा परमेस्वरन, शबरीश वर्मा, कृष्णा शङ्कर, सिजु विल्सन, अनन्त नाग, विनय फोर्ट, सौबिन शाहिर, शराफुद्दीनलगायत कलाकारहरूले सहायक भूमिकामा अभिनय गरेका छन्। कथावस्तुले जर्ज (निविन) को किशोरावस्थादेखि वयस्क जीवनसम्मका उनका साथीहरूसँग बितेको प्रेम यात्रालाई पछ्याउँछ। जर्जको पहिलो प्रेम असफल भएपछि कलेजकी प्राध्यापक मलार (पल्लवी) ले उनको प्रेमप्रतिको रुचिलाई पुनः जागृत गराउँछिन्। जीवनका विभिन्न चरणहरू पार गर्ने क्रममा उनको प्रेम यात्राले अन्ततः उनलाई आफ्नो जीवनको उद्देश्य भेट्टाउन मद्दत गर्छ। चलचित्रको मुख्य छायाङ्कन जुलाई २०१४ मा सुरु भएको थियो। यसको छायाङ्कन गोवा, अलुवा र फोर्ट कोच्चीलगायत विभिन्न स्थानहरूमा गरिएको थियो। छायाङ्कन नोभेम्बर २०१४ मा सम्पन्न भएको थियो। चलचित्रको छायाङ्कन र सङ्गीतको जिम्मेवारी क्रमशः आनन्द सी. चन्द्रन र राजेश मुरुगेसनले सम्हालेका थिए। यो चलचित्र ₹४ करोडको बजेटमा निर्माण गरिएको थियो। ''प्रेमम'' २९ मे २०१५ मा प्रदर्शन भएको थियो। प्रदर्शनपछि चलचित्रले समीक्षकहरूबाट व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो। समीक्षकहरूले कलाकारहरूको अभिनय (विशेषगरी निविन र साई पल्लवी), कथा, पटकथा, छायाङ्कन, सङ्गीत, पृष्ठसङ्गीत, सम्पादन तथा अल्फोन्स पुथरेनको निर्देशनको प्रशंसा गरेका थिए। यो चलचित्रले ₹७३ करोडको कमाइ गर्दै ठूलो व्यावसायिक सफलता हासिल गरेको थियो। चलचित्र [[केरला]]मा १७५ दिन र [[तमिलनाडु]]मा ३०० दिनभन्दा बढी समयसम्म चलचित्रघरहरूमा प्रदर्शन भएको थियो। यो चलचित्रलाई ''द हिन्दू''ले दशकका उत्कृष्ट २५ मलयालम चलचित्रहरूको सूचीमा समावेश गरेको थियो। पल्लवी र निविनको अभिनयलाई ''फिल्म कम्प्यानियन''ले आफ्नो "दशकका १०० उत्कृष्ट अभिनय" को सूचीमा समावेश गरेको थियो। यस चलचित्रलाई सन् २०१६ मा सोही नाममा [[तेलुगु भाषा]]मा पुनर्निर्माण पनि गरिएको थियो, जसमा निविन पौली र साई पल्लवीले निर्वाह गरेका सम्बन्धित भूमिकामा क्रमशः [[नागा चैतन्य|अक्किनेनी नागा चैतन्य]] र [[श्रुति हासन]]ले अभिनय गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malayalam hit 'Premam' in Telugu, first look revealed |url=https://www.thenewsminute.com/article/malayalam-hit-%E2%80%98premam%E2%80%99-telugu-first-look-revealed-39237 |access-date=2020-09-05 |website=thenewsminute.com |date=24 February 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529203640/http://www.thenewsminute.com/article/malayalam-hit-%E2%80%98premam%E2%80%99-telugu-first-look-revealed-39237 |date=2016-05-29 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Facebook|Premamfilm}} * {{IMDb title|4679210}} [[श्रेणी:सन् २०१५ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त साङ्गीतिक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय बहुभाषी चलचित्रहरू]] 0w3j1nzolhp1ft6lreajo14lhf1oju8 0 150969 1367893 1367815 2026-07-30T07:25:31Z Saroj 31493 +विकिकडी जोडियो 1367893 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दुलकर सलमान | image = Dulquer Salmaan at Karwaan promotions (cropped).jpg | caption = सन् २०१८ मा दुलकर | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|07|28}} | birth_place = [[कोच्चि]], [[केरला]], भारत | alma_mater = [[पर्ड्यु विश्वविद्यालय]] | occupation = {{hlist|अभिनेता|गायक|निर्माता|वितरक}} | years_active = २०१२–हालसम्म | organization = वेफेरर फिल्म्स | spouse = {{marriage|अमल सुफिया|2011}} | children = १ | father = [[मामुटी]] | website = {{URL|https://dulquer.com}} }} '''दुलकर सलमान''' (जन्म: २८ जुलाई १९८३) भारतीय अभिनेता तथा निर्माता हुन्, जो मुख्य रूपमा [[मलयालम भाषा|मलयालम]] चलचित्रहरूमा कार्यरत छन्। उनले केही [[तमिल भाषा|तमिल]], [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु]] र [[बलिउड|हिन्दी]] चलचित्रहरूमा पनि अभिनय गरेका छन्। मलयालम चलचित्र उद्योगका सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने अभिनेतामध्ये एक, सलमानले पाँचवटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण]], एक केरला राज्य चलचित्र पुरस्कार, एक केरला फिल्म क्रिटिक्स एसोसिएसन पुरस्कार र एक गद्दार तेलङ्गाना राज्य चलचित्र पुरस्कारसहित विभिन्न पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्। अभिनेता मामुटीका छोरा, सलमानले पर्ड्यु विश्वविद्यालयबाट व्यवसाय व्यवस्थापनमा स्नातक उपाधि हासिल गरेका थिए र अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि [[दुबई]]मा व्यवसाय प्रबन्धकका रूपमा काम गरेका थिए। बेरी जोन एक्टिङ स्टुडियोमा तीन महिनाको अभिनय पाठ्यक्रम पूरा गरेपछि, सलमानले ''सेकेन्ड शो'' (२०१२) बाट अभिनयमा पदार्पण गरेका थिए। ''[[उस्ताद होटल]]'' (२०१२) मा गरेको अभिनयका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ पुरुष पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार – दक्षिण प्राप्त गरेका थिए।<ref name="1st">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/77480.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204225014/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/77480.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2012|title=Dulqar's first movie|website=IndiaGlitz|accessdate=2 February 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204225014/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/77480.html |date=4 February 2012 }}</ref> ''एबिसिडी'' (२०१३), ''नीलाकाशम पचकडल चुवन्ना भूमि'' (२०१३) र ''वायाइ मुडी पेसावुम'' (२०१४) मा गरेको अभिनयपछि, सलमानले ''[[बेङ्गलोर डेज]]'' (२०१४) बाट आफ्नो करियरमा महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गरेका थिए। ''विक्रमादित्यन'' (२०१४), ''चार्ली'' (२०१५), जसबाट उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि केरला राज्य चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए, ''काली'' (२०१६), ''कम्मट्टी पाडम'' (२०१६), ''जोमोन्टे सुविशेषङ्गल'' (२०१७) र ''कुरुप'' (२०२१) मार्फत उनले आफूलाई मलयालम चलचित्र उद्योगका प्रमुख अभिनेतामध्ये एकका रूपमा स्थापित गरेका थिए।<ref name="boxoffice">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaans-jomonte-suviseshangal-becomes-his-solo-biggest-grosser-60-days-its-theatrical-720296|title=Dulquer Salmaan's Jomonte Suviseshangal becomes his solo biggest Malayalam grosser in 60 days of its theatrical run|website=[[International Business Times]]|date=21 March 2017|access-date=1 January 2020|quote=...the movie has collected approximately Rs 24 crores from Kerala alone, apart from the Rs 5.6 crore from the rest of India, Rs 9.97 crore from the UAE-GCC regions and Rs 4.1 crore from elsewhere.|archive-date=21 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421070502/https://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaans-jomonte-suviseshangal-becomes-his-solo-biggest-grosser-60-days-its-theatrical-720296|url-status=live}}</ref> ''ओ काधल कनमणि'' (२०१५) र ''कन्नुम कन्नुम कोल्लैयाडिथाल'' (२०२०) को बक्स अफिस सफलतासँगै सलमानले तमिल चलचित्रहरूमा पनि आफ्नो कार्यक्षेत्र विस्तार गरेका थिए।<ref name=zeenews>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/year-of-small-films-at-southern-box-office_125047.html|title=Year of small films at southern box-office|date=25 December 2012|newspaper=[[Zee News]]|access-date=24 December 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225839/http://zeenews.india.com/entertainment/regional/year-of-small-films-at-southern-box-office_125047.html|url-status=live}}</ref><ref name="Prithviraj's p 5">{{Cite web|last=IBTimes|date=21 October 2015|title=Kerala box office: Prithviraj's 'Ennu Ninte Moideen' among top 5 highest grossing Malayalam movies|url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-prithviraj-ennu-ninte-moideen-among-top-5-highest-grossing-malayalam-movies-651418|access-date=16 June 2021|website=[[International Business Times]]|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102101/https://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-prithviraj-ennu-ninte-moideen-among-top-5-highest-grossing-malayalam-movies-651418|url-status=live}}</ref> उनका सर्वाधिक कमाइ गर्ने चलचित्रहरू तेलुगु चलचित्र ''महानति'' (२०१८), ''सीता रामम'' (२०२२) र ''लकी भास्कर'' (२०२४) रहेका छन्। ''महानति'' र ''सीता रामम'' का लागि उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर क्रिटिक्स पुरस्कार – तेलुगु प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=RRR to Kantara: A look at the top 7 regional films that ruled Indian film industry in 2022!|url=https://zeenews.india.com/photos/entertainment/rrr-to-kantara-a-look-at-the-top-7-regional-films-that-ruled-indian-film-industry-in-2022-2554657/777-charlie-2554659 |work=[[Zee News]] |date=27 December 2022 |access-date=1 January 2022}}</ref> आफ्नो अभिनय करियरसँगै, सलमान निर्माता, गायक तथा परोपकारी पनि हुन्। उनी वास्तुकार अमल सुफियासँग विवाहबन्धनमा बाँधिएका छन् र उनीहरूकी एक छोरी छिन्। == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == सलमानको जन्म २८ जुलाई १९८३ मा [[कोच्चि]]मा<ref>{{Cite news |last=Suresh |first=Anandu |date=28 July 2023 |title=Dulquer Salmaan: A remarkable journey from being Mammootty's son to drawing crowds to theatres with the 'DQ' factor |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-journey-mammootty-dq-factor-cinema-8861307/ |access-date=11 August 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902203921/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-journey-mammootty-dq-factor-cinema-8861307/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 February 2017 |title=Here's what Dulquer feels about being called Kunjikka |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/heres-what-dulquer-feels-about-being-called-kunjikka/articleshow/57019538.cms |access-date=28 March 2022 |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218190859/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/heres-what-dulquer-feels-about-being-called-kunjikka/articleshow/57019538.cms |url-status=live }}</ref> अभिनेता मामुटी र उनकी पत्नी सुल्फत कुट्टीका सन्तानका रूपमा भएको थियो। उनकी एक जेठी दिदी, सुरुमी, छिन्।<ref>{{cite news|title=Mammootty – Sulfath's 43rd Wedding Anniversary: Here Are Some Rare Pics Of The Celebrity Couple|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammootty-sulfaths-43rd-wedding-anniversary-here-are-some-rare-pics-of-the-celebrity-couple/photostory/91376388.cms?picid=91376412|newspaper=The Times of India|date=6 May 2022|access-date=24 August 2022|archive-date=24 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824144820/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammootty-sulfaths-43rd-wedding-anniversary-here-are-some-rare-pics-of-the-celebrity-couple/photostory/91376388.cms?picid=91376412|url-status=live}}</ref> सलमानले आफ्नो प्राथमिक तहको शिक्षा कोच्चिको वइटिलास्थित टोक–एच पब्लिक स्कुलबाट तथा माध्यमिक तहको शिक्षा [[चेन्नई]]स्थित शिष्य स्कुलबाट पूरा गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Surya Praphulla Kumar |date=28 February 2014 |title=A brand new Salmaan |url=http://indulge.newindianexpress.com/a-brand-new-salmaan/chennai/7236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623193542/http://indulge.newindianexpress.com/a-brand-new-salmaan/chennai/7236 |archive-date=23 June 2016 |website=[[The New Indian Express]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623193542/http://indulge.newindianexpress.com/a-brand-new-salmaan/chennai/7236 |date=23 June 2016 }}</ref> उनले पर्ड्यु विश्वविद्यालयबाट व्यवसाय व्यवस्थापनमा स्नातक उपाधि हासिल गरेका थिए र [[दुबई]]स्थित एक सूचना प्रविधि कम्पनीमा काम गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=On Dulquer Salmaan's 35th birthday, here are six lesser-known facts about the Kurup star |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-first-look-lieutenant-ram-out-on-birthday-6-lesser-known-facts-about-kurup-star-7426132/ |website=[[The Indian Express]] |access-date=17 September 2022 |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172308/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-first-look-lieutenant-ram-out-on-birthday-6-lesser-known-facts-about-kurup-star-7426132/ |url-status=live }}</ref> पछि, उनले अभिनयलाई आफ्नो करियर बनाउने निर्णय गरे र [[मुम्बई]]स्थित बेरी जोन एक्टिङ स्टुडियोमा तीन महिनाको अभिनय पाठ्यक्रममा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Shevlin Sebastian |date=29 January 2012 |title=Living under a cinematic giant |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337960.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623202031/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337960.ece |archive-date=23 June 2016 |website=The New Indian Express }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623202031/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337960.ece |date=23 June 2016 }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=On Dulquer Salmaan's 35th birthday, here are six lesser-known facts about the Kurup star |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-first-look-lieutenant-ram-out-on-birthday-6-lesser-known-facts-about-kurup-star-7426132/ |access-date=14 August 2023 |publisher=[[Indian Express]] |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921230942/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-first-look-lieutenant-ram-out-on-birthday-6-lesser-known-facts-about-kurup-star-7426132/ |url-status=live }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes}} [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:मलयालम चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेताहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार विजेताहरू]] 041fk6x8qs7blhy1a9ddswapnlqasjn 0 150984 1367844 1367623 2026-07-30T00:28:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367844 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Premalu film poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[गिरीश ए. डी.]] | writer = {{ubl | गिरीश ए. डी. | किरण जोसी}} | producer = {{ubl|[[फहाद फासिल]]|[[दिलीश पोथन]]|[[श्याम पुष्करण]]}} | starring = [[नास्लेन]]<br>[[ममिता बैजु]]<br>[[सङ्गीत प्रताप]]<br>[[अखिला भार्गवन]]<br>[[श्याम मोहन]] | cinematography = अजमल साबु | editing = आकाश जोसेफ वर्गिस | music = [[विष्णु विजय]]<br>[[एम. एम. कीरावनी]] (श्रेयविहीन, १ गीत) | studio = {{ubl | भावना स्टुडियोज | [[फहाद फासिल|फहाद फासिल एन्ड फ्रेन्ड्स]] | वर्किङ क्लास हिरो }} | distributor = {{ubl | भावना रिलिज }} | released = {{Film date|df=yes|2024|02|09}} | country = भारत | runtime = १५६ मिनेट<ref>{{Cite web |date=2024-04-12 |title=Premalu Movie Review: Nelson, Mamitha Baiju Starrer Is A Rollercoaster Of Love, Laughter, And Surprises |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/web-series/premalu-movie-review-girish-a-ds-directorial-is-a-rollercoaster-of-love-laughter-and-surprises-review-108860342 |access-date=2024-04-12 |website=TimesNow |language=en |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414234134/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/web-series/premalu-movie-review-girish-a-ds-directorial-is-a-rollercoaster-of-love-laughter-and-surprises-review-108860342 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=2024-02-09 |title='Premalu' movie review: Girish AD's youthful drama is a winner with its fresh, humorous treatment of a run-of-the-mill story |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/premalu-movie-review-girish-ads-youthful-drama-is-a-winner-with-its-fresh-humorous-treatment-of-a-run-of-the-mill-story/article67828852.ece |access-date=2024-04-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=11 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211231545/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/premalu-movie-review-girish-ads-youthful-drama-is-a-winner-with-its-fresh-humorous-treatment-of-a-run-of-the-mill-story/article67828852.ece |url-status=live }}</ref> | language = मलयालम | budget = {{INR|३ करोड}}<ref>{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Premalu Becomes Fifth Malayalam Film To Enter Rs 100 Crore Club |url=https://www.news18.com/movies/premalu-becomes-fifth-malayalam-film-to-enter-rs-100-crore-club-8814030.html |access-date=2024-04-12 |website=News18 |language=en |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172409/https://www.news18.com/movies/premalu-becomes-fifth-malayalam-film-to-enter-rs-100-crore-club-8814030.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=India's most profitable film of 2024 earned 45x its budget, ₹3 crore movie with no stars beat Pushpa 2, Kalki, Stree 2 |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/indias-most-profitable-film-of-2024-premalu-box-office-45x-its-budget-3-crore-beat-pushpa-2-kalki-2898-ad-stree-2-101735886029776.html |access-date=2025-07-01 |website=[[Hindustan Times]] |date=3 January 2025 }}</ref> | gross = {{estimation}} {{INR|१३६.२५ करोड}}<!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--><ref>{{Cite web|title=Year Ender 2024: Top 10 highest-grossing Mollywood movies at worldwide box office; Manjummel Boys emerges victorious|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/year-ender-2024-top-10-highest-grossing-mollywood-movies-at-worldwide-box-office-1362638|date=2025-01-01|website=[[Pinkvilla]]|language=en}}</ref> }} '''''प्रेमलु''''' ([[तेलगु भाषा|तेलुगु]] शब्द; {{Translation|प्रेमहरू}}) सन् २०२४ को भारतीय [[मलयालम भाषा|मलयालम]] भाषाको प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्र हो,<ref>{{Cite web |last=Rathi |first=Aditi |date=2024-03-28 |title=Malayalam Rom-Coms Like Premalu |url=https://www.comingsoon.net/indian/news/1620105-malayalam-rom-coms-like-premalu |access-date=2024-04-12 |website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More |language=en-US |archive-date=21 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521092559/https://www.comingsoon.net/indian/news/1620105-malayalam-rom-coms-like-premalu |url-status=live }}</ref> जसको निर्देशन गिरीश ए. डी. ले गरेका हुन् भने निर्माण भावना स्टुडियोज, फहाद फासिल एन्ड फ्रेन्ड्स र वर्किङ क्लास हिरोले गरेका हुन्। यस चलचित्रमा [[नास्लेन]] र [[ममिता बैजु]]ले मुख्य भूमिका निर्वाह गरेका छन् भने सङ्गीत प्रताप, अखिला भार्गवन, श्याम मोहन, मीनाक्षी रविन्द्रन, म्याथ्यु थोमस र अल्ताफ सलिमले पनि अभिनय गरेका छन्। यस चलचित्रमा [[केरला]]का स्नातक सचिन सन्तोष बेलायत जाने योजना बनाउँछन्, तर त्यसको सट्टा गेट (GATE) कोर्स गर्न [[हैदराबाद]] जान्छन्, जहाँ उनको भेट आईटी कम्पनीमा कार्यरत रेणु रोयसँग हुन्छ र उनीसँग प्रेममा पर्छन्। यस चलचित्रको आधिकारिक घोषणा जुलाई २०२३ मा भावना स्टुडियोजको पाँचौँ निर्माण भएकाले अस्थायी शीर्षक ''प्रोडक्सन नं. ५'' अन्तर्गत गरिएको थियो। यसको आधिकारिक शीर्षक भने डिसेम्बर २०२३ मा घोषणा गरिएको थियो। मुख्य छायाङ्कन सोही महिनामा [[तिरुवनन्तपुरम]]बाट सुरु भएको थियो। चलचित्रको छायाङ्कन [[कोच्चि]], [[हैदराबाद]] र [[पोल्लाची]]मा गरिएको थियो र सेप्टेम्बर २०२३ को मध्यसम्ममा पूरा गरिएको थियो। यस चलचित्रको सङ्गीत विष्णु विजयले दिएका हुन् भने छायाङ्कन र सम्पादन क्रमशः अजमल साबु र आकाश जोसेफ वर्गिसले गरेका हुन्। ''प्रेमलु'' ९ फेब्रुअरी २०२४ मा चलचित्रघरहरूमा प्रदर्शन भएको थियो र समीक्षकहरूबाट व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite news |date=21 February 2024 |title=Telugu Audience Embraces Malayalam Cinema As Premalu And Bramayugam Score Big Numbers |url=https://www.news18.com/movies/telugu-audience-embraces-malayalam-cinema-as-premalu-and-bramayugam-score-big-numbers-8787565.html |access-date=2024-02-09 |work=News 18 |language=en-IN |archive-date=21 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221140253/https://www.news18.com/movies/telugu-audience-embraces-malayalam-cinema-as-premalu-and-bramayugam-score-big-numbers-8787565.html |url-status=live }}</ref> यो चलचित्र अहिलेसम्मकै सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एक र सन् २०२४ को चौथो सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रको रूपमा रहेको छ। ''प्रेमलु २'' शीर्षकको सिक्वेल निर्माणको क्रममा थियो, तर हाल यसको काम स्थगित गरिएको छ।<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=2026-02-03 |title=Most awaited Mollywood sequel 'Premalu 2' dropped; exact reason unknown |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2026/02/03/most-awaited-mollywood-sequel-premalu-2-dropped-exact-reason-unknown.html |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> == कथा == सेलममा कलेजको अन्तिम दिन सचिन सन्तोषले आफ्नी सहपाठी अञ्जलीप्रति आफ्नो प्रेम व्यक्त गर्छन्, तर अञ्जलीले उनको प्रस्ताव स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गर्छिन्। त्यसपछि सचिन आफ्नो गृहनगर अलुवा फर्कन्छन्, जहाँ उनले आफ्ना आमाबुवाबीच बिग्रँदै गएको सम्बन्धको सामना गर्दै बेलायतमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने योजना बनाउँछन्। तर, पर्याप्त आर्थिक स्रोतको अभावका कारण उनको भिसा आवेदन अस्वीकृत हुन्छ र उनले छ महिनापछि मात्र पुनः आवेदन दिन सक्ने अवसर पाउँछन्। त्यसपछि सचिनले आफ्नो बुबाको बेकरी व्यवसायमा सहयोग गर्न थाल्छन्। एक दिन उनी आफ्ना बाल्यकालका साथी अमल डेभिससँग भेट्छन्, जसले उनलाई हैदराबादमा गेट (GATE) को तयारी कक्षामा सँगै जान आग्रह गर्छ। परिवर्तनको खोजीमा रहेका सचिन त्यस प्रस्तावमा सहमत हुन्छन् र अमलसँगै [[हैदराबाद]] जान्छन्। यसैबीच, मल्लपल्लीकी जीवन्त युवती रेणु रोय हैदराबादस्थित ''ओस्पिन'' नामक आईटी कम्पनीको विकास टोलीमा आबद्ध हुन्छिन्। रेणु आफ्नी साथी तथा सहकर्मी कार्तिका र उनकी साथी निहारिकासँग बस्न थाल्छिन्। मुम्बईका रेणुका घमण्डी स्वभावका सहकर्मी आधीले उनीप्रति गोप्य रूपमा प्रेमभाव राख्छन्, तर आफूलाई उनको "बेस्टी" भनेर प्रस्तुत गर्छन्। यसैबीच, सचिन र अमल आफ्ना प्राध्यापक शोभीको विवाहमा सहभागी हुन्छन्, जहाँ बेहुली श्रावणी रेणुकी सहकर्मी हुन्छिन्। सचिनले रेणुलाई पहिलो नजरमै मन पराउँछन्। पहिलो भेटमै आधीसँग विवाद भए पनि उनीहरू रेणु र कार्तिकासँग मित्रता गाँस्न सफल हुन्छन्। विवाहपछि रेणु र कार्तिकाले सचिन र अमलसँगै आफ्नो मिनी कुपरमा हैदराबाद फर्कने निर्णय गर्छन्, यद्यपि आधीले सुरुमा त्यसको विरोध गर्छन्। [[चेन्नई]]मा जागिर गरेर आफ्नो पढाइ छोड्ने योजना बनाएका सचिन रेणुकै कारण हैदराबादमै बस्ने निर्णय गर्छन् र अमललाई आफ्नी काकी मेरीको फास्ट-फुड रेस्टुरेन्टमा आफ्नो लागि जागिर मिलाइदिन आग्रह गर्छन्। सचिन र अमल रेणु र कार्तिकाको छिमेकमा बसाइँ सर्छन् र उनीहरूलाई एउटा पबमा आयोजना गरिएको पार्टीमा निमन्त्रणा गर्छन्। पार्टीका क्रममा अमलले कार्तिकालाई सचिनको रेणुप्रतिको भावनाबारे बताउँछन्, तर कार्तिकाले रेणुले सफल र परिपक्व व्यक्तिको खोजीमा रहेकी तथा स्पष्ट योजना वा करियर नभएका सचिनजस्ता व्यक्तिलाई उनले निश्चित रूपमा अस्वीकार गर्ने बताउँदै उनीहरूलाई निरुत्साहित गर्छिन्। त्यसपछि सचिनले आफ्ना भावना रेणुसामु व्यक्त नगर्ने निर्णय गर्छन्। रेल यात्रालगायत हैदराबादमा भएका केही घटनापछि सचिन र रेणुबीचको निकटता बढ्दै जान्छ, जसले आधीलाई असन्तुष्ट बनाउँछ। अन्ततः सचिनले रेणुसामु आफ्नो प्रेम व्यक्त गर्छन्, तर रेणुले उनको प्रस्ताव अस्वीकार गर्छिन् र यो उनको पहिलो अस्वीकार नभएको भन्दै अनजानमै उनको मन दुखाउँछिन्। रेणुको अस्वीकारपछि आहत भएका सचिन चेन्नई सर्छन् र जीविकोपार्जनका लागि विभिन्न साना काम गर्न थाल्छन्, साथै रेणुका फोन र सन्देशहरूलाई बेवास्ता गर्छन्। यसैबीच, कार्तिका आफ्नो मँगेतर विकाससँग विवाह गर्न र सँगै बस्न [[बेङ्गलोर]] सर्छिन्। आफू एक्लिएको महसुस गरेपछि रेणुले सचिनप्रति गरेको व्यवहार आफ्नो गल्ती भएको महसुस गर्छिन्, उनीप्रतिको आफ्नो वास्तविक भावना बुझ्न थाल्छिन् र उनलाई सम्झिन थाल्छिन्। केही दिनपछि सचिन र अमल कार्तिकाको विवाहपूर्व आयोजित पार्टीमा सहभागी हुन्छन्, जहाँ उनीहरूको रेणुसँग पुनः भेट हुन्छ। सचिनले आफू रेणुलाई बिर्सिसकेको जस्तो व्यवहार गर्दै आफ्नो बेलायतको भिसा स्वीकृत भएको र भोलिपल्ट नै बेलायत जाने उडान तय भएको कुरा बताउँछन्। त्यही बेला आधीले सचिन र अमलसँग विवाद गर्न थाल्छन्। मदिराको प्रभावमा रहेका र आधीका कटाक्षबाट दिक्क भएका सचिन र अमलले आधीको अपमान गर्दै रेणुले उनलाई पनि अस्वीकार गर्ने बताउँछन्। अत्यधिक आत्मविश्वासमा रहेका आधीले सार्वजनिक रूपमा रेणुसमक्ष प्रेम प्रस्ताव राख्छन्, तर रेणुले कुनै हिचकिचाहट बिना त्यसलाई अस्वीकार गर्छिन्, जसपछि सचिन र अमलले उनको थप खिल्ली उडाउँछन्। अपमानित भएका आधीले बदला लिने कसम खाएर त्यहाँबाट निस्किन्छन्। उता, रेणुले इमानदारीपूर्वक मेलमिलापको प्रयास गरे पनि उनीप्रति अझै उदासीन रहेका सचिन अमलसँगै पार्टीमै मदिराको नशामा बेहोस हुन्छन्। भोलिपल्ट बिहान सचिन र अमल विमानस्थलतर्फ प्रस्थान गर्छन् र रेणु पनि उनीहरूसँग जान्छिन्। बाटोमा आधी केही गुण्डाहरूको साथमा उनीहरूको पछिपछि लाग्छ। तनावपूर्ण अवस्थाबीच रेणुले सचिनलाई आफूले उनलाई धेरै सम्झिएको र उनी बेलायत जाओस् भन्ने नचाहेको बताउँछिन्। अन्ततः उनले सचिनप्रतिको आफ्नो प्रेम स्वीकार गर्छिन्, जसले सचिनलाई खुसी बनाउँछ। त्यही बेला आधी र उनका साथीहरूले उनीहरूलाई रोक्दै सचिन र अमलमाथि कुटपिट गर्न थाल्छन्। तर, रेणुले आत्मरक्षाका लागि आधीले नै उनलाई दिएको पेपर स्प्रे प्रयोग गरेर आक्रमण विफल पार्छिन्। त्यसपछि उनीहरू त्यहाँबाट उम्कन सफल हुन्छन् र समयमै विमानस्थल पुग्छन्। अन्त्यमा रेणु र सचिनले एकअर्कालाई अँगालो हालेर बिदाइ गर्छन् र लामो दूरीको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्छन्। त्यसपछि चलचित्र केही महिनाअघि भएको घटनातर्फ फर्कन्छ। रेणु, कार्तिका र निहारिका आफूहरू बस्ने अपार्टमेन्टको छतमा बसेर मदिरापान गरिरहेका हुन्छन्। त्यस क्रममा निहारिकाले खाली क्यान छतबाट तल फाल्दै, त्यो जसको टाउकोमा खस्छ रेणुको विवाह उसैसँग हुने ठट्टा गर्छिन्। त्यसलगत्तै तलबाट एक वृद्धको रिसाएको आवाज सुनेपछि उनीहरू त्यहाँबाट भाग्छन्। तर, उक्त क्यान वास्तवमा मदिराको नशामा रहेका सचिनको टाउकोमा खसेको देखाइन्छ। त्यसपछि सचिन र अमल डगमगाउँदै त्यहाँबाट हिँड्ने क्रममा सचिनले उक्त क्यानलाई लात हान्छन्। == कलाकार == {{cast listing| * [[नास्लेन]] सचिन सन्तोषको रूपमा * [[ममिता बैजु]] रेणु रोयको रूपमा, सचिनको प्रेमिका * [[सङ्गीत प्रताप]] अमल डेभिसको रूपमा, सचिनको सबैभन्दा मिल्ने साथी * [[अखिला भार्गवन]] कार्तिकाको रूपमा, रेणुको सबैभन्दा मिल्ने साथी * [[श्याम मोहन]] आदित्यन आर. कृष्णन (आधी) को रूपमा, रेणुको सहकर्मी तथा मिल्ने साथी * मीनाक्षी रविन्द्रन निहारिका उर्फ "वान्डरलस्ट" को रूपमा, कार्तिकाकी रूममेट * [[अल्ताफ सलिम]] शोभी सरको रूपमा, गेट कोचिङ सेन्टरमा सचिनका प्रशिक्षक * शमीर खान सुबिनको रूपमा * जर्ज भिन्सेन्ट वैसाख मुरलीको रूपमा * रञ्जित नारायण कुरुप थोमसका प्रबन्धकको रूपमा * के. एस. प्रसाद सचिनका बुबाको रूपमा * प्रिया श्रीजित बिना शिक्षिकाको रूपमा, सचिनकी आमा * गोपु केशव रेणुका बुबाको रूपमा * रञ्जिनी जर्ज रेणुकी आमाको रूपमा * सुपर्णा एस अञ्जलीको रूपमा, सचिनकी पूर्व प्रेमिका * अयाना बाबु सविता सन्तोषको रूपमा, सचिनकी दिदी * दिलीप मोहन जैनको रूपमा, सचिनको साथी * [[म्याथ्यु थोमस]] थोमसको रूपमा, अमलका कजिनको रूपमा (विस्तारित अतिथि भूमिका) * [[श्याम पुष्करण]] पम्बावासनको रूपमा, आधीका साथी तथा सहयोगी (अतिथि भूमिका) }} == निर्माण == === विकास === ४ जुलाई २०२३ मा गिरीश ए. डी. ले ''आई एम कथलन'' पछि आफ्नो निर्देशनमा बन्ने चलचित्रमा नास्लेन र ममिता बैजुसँग सहकार्य गर्ने घोषणा गरे। ''आई एम कथलन'' मा पनि नास्लेन मुख्य भूमिकामा रहेका छन्, र यो गिरीशको अभिनेतासँगको तेस्रो सहकार्य हो। अस्थायी शीर्षक ''प्रोडक्सन नं. ५'' राखिएको यस परियोजना भावना स्टुडियोजको पाँचौँ निर्माण थियो। यसको निर्माणका लागि भावना स्टुडियोजले फहाद फासिल एन्ड फ्रेन्ड्स र वर्किङ क्लास हिरोसँग सहकार्य गरेको थियो।<ref>{{Cite news |date=2023-07-04 |title=Girish AD's next is a rom-com starring Naslen and Mamitha Baiju |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/girish-ads-next-is-a-rom-com-starring-naslen-and-mamitha-baiju/articleshow/101492306.cms?_gl=1*1dxy704*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTI5MDYuNjAuMC4w#_ga=2.65245870.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |access-date=2024-04-12 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=21 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521092533/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/girish-ads-next-is-a-rom-com-starring-naslen-and-mamitha-baiju/articleshow/101492306.cms?_gl=1%2A1dxy704%2A_ga%2ATFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..%2A_ga_FCN624MN68%2AMTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTI5MDYuNjAuMC4w#_ga=2.65245870.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |url-status=live }}</ref> यस चलचित्रको आधिकारिक शीर्षक, ''प्रेमलु'', १ डिसेम्बर २०२३ मा घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=Naslen-Mamitha Baiju's rom-com titled 'Premalu', first look out! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/naslen-mamitha-baijus-rom-com-titled-premalu-first-look-out/articleshow/105647639.cms?_gl=1*apb5sw*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTM5MDYuNTcuMC4w#_ga=2.191410858.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |access-date=2024-04-12 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172413/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/naslen-mamitha-baijus-rom-com-titled-premalu-first-look-out/articleshow/105647639.cms?_gl=1*apb5sw*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTM5MDYuNTcuMC4w#_ga=2.191410858.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |url-status=live }}</ref> === छायाङ्कन === मुख्य छायाङ्कनको पहिलो चरण ९ जुलाई २०२३ मा [[केरला]]को [[तिरुवनन्तपुरम]]मा उद्घाटन पूजा समारोहसँगै सुरु भएको थियो। यस परियोजनाको छायाङ्कन [[कोच्चि]], [[हैदराबाद]] र [[पोल्लाची]]मा ७५ दिनको अवधिमा गरिने अपेक्षा गरिएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2023-07-09 |title=Girish AD's next with Naslen and Mamitha Baiju starts rolling |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/girish-ads-next-with-naslen-and-mamitha-baiju-starts-rolling/articleshow/101610271.cms?_gl=1*1vaz62r*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTMzMzkuNjAuMC4w#_ga=2.232371103.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |access-date=2024-04-12 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172413/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/girish-ads-next-with-naslen-and-mamitha-baiju-starts-rolling/articleshow/101610271.cms?_gl=1*1vaz62r*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTMzMzkuNjAuMC4w#_ga=2.232371103.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |url-status=live }}</ref> चलचित्रको छायाङ्कन १५ सेप्टेम्बरसम्ममा पूरा भएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2023-09-15 |title=It's a wrap for Nasleen and Mamitha Baiju's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-nasleen-and-mamitha-baijus-film/articleshow/103663418.cms?_gl=1*1p1z221*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTM3NDUuNTguMC4w#_ga=2.254345096.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |access-date=2024-04-12 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172407/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-nasleen-and-mamitha-baijus-film/articleshow/103663418.cms?_gl=1*1p1z221*_ga*TFFOWE1oaks4ZDg0eTRfWXNXSk9WQjlwSS04NnZBZHBGalNyLUVCYkw4S3hNejV5X3JPX1Rua04zREVHUGdJWA..*_ga_FCN624MN68*MTcxMjk1MjgxMi44OC4xLjE3MTI5NTM3NDUuNTguMC4w#_ga=2.254345096.1033083985.1712871819-LQNXMhjK8d84y4_YsWJOVB9pI-86vAdpFjSr-EBbL8KxMz5y_rO_TnkN3DEGPgIX |url-status=live }}</ref> == सङ्गीत == यस चलचित्रको पृष्ठभूमि सङ्गीत र गीतहरू विष्णु विजयले रचना गरेका हुन्। सन् १९९६ को चलचित्र ''देवरागम'' को के. एस. चित्रा र पी. उन्नीकृष्णनद्वारा गाइएको "या या या यादव" गीत, जसको मूल सङ्गीत एम. एम. कीरावनीले दिएका थिए, यस चलचित्रमा पुनः प्रयोग गरिएको थियो र चलचित्रको प्रदर्शनपछि यो निकै लोकप्रिय भएको थियो। वरिष्ठ गायक के. जी. मार्कोसले चलचित्रबाट छोटो समयको विश्रामपछि "तेलङ्गाना बोम्मालु" शीर्षकको गीत गाएका थिए।<ref>{{Cite news |date=2024-02-08 |title=KG Markose lends his voice to the 'Telangana Bommalu' song from 'Premalu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kg-markose-lends-his-voice-to-telangana-bommalu-song-in-premalu/articleshow/107529355.cms?from=mdr |access-date=2024-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=27 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227210923/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kg-markose-lends-his-voice-to-telangana-bommalu-song-in-premalu/articleshow/107529355.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> == प्रदर्शन == === चलचित्रघर प्रदर्शन === ''प्रेमलु'' ९ फेब्रुअरी २०२४ मा चलचित्रघरहरूमा प्रदर्शन भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-02-02 |title=Girish AD's 'Premalu' confirms Feb 9 release |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2024/Feb/02/girish-ads-premalu-confirms-feb-9-release |access-date=2024-02-09 |website=The New Indian Express |language=en |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205053214/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2024/Feb/02/girish-ads-premalu-confirms-feb-9-release |url-status=live }}</ref> यसको [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] डब संस्करण ८ मार्चमा र [[तमिल भाषा|तमिल]] डब संस्करण त्यसको एक हप्तापछि प्रदर्शन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2024-03-01 |title=S.S. Karthikeya To Distribute Telugu Version Of Premalu In Theatres; Know Release Date |url=https://www.news18.com/movies/s-s-karthikeya-to-distribute-telugu-version-of-premalu-in-theatres-know-release-date-8799525.html |access-date=2024-03-07 |website=[[News18]] |language=en |archive-date=3 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303125024/https://www.news18.com/movies/s-s-karthikeya-to-distribute-telugu-version-of-premalu-in-theatres-know-release-date-8799525.html |url-status=live }}</ref> यस चलचित्रलाई केरलामा भावना रिलिजले वितरण गरेको थियो। यसको विदेशी प्रदर्शन अधिकार फार्स फिल्म को र [[यश राज फिल्म्स]]ले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|date=20 February 2024|title=Premalu: The Rom-Com of The Year Goes Overseas|url=https://www.filmcompanion.in/news/premalu-the-rom-com-of-the-year-goes-overseas|website=[[Film Companion]]|access-date=30 March 2024|archive-date=30 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330161634/https://www.filmcompanion.in/amp/story/news/premalu-the-rom-com-of-the-year-goes-overseas|url-status=live}}</ref> आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गानामा यसको वितरण श्री वेङ्कटेश्वर क्रिएसन्स, अन्नपूर्णा स्टुडियोज र शोइङ बिजनेसले गरेका थिए।<ref>{{Cite web|date=29 February 2024|title=SS Karthikeya to distribute 'Premalu' in Telugu|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2024/Feb/29/ss-karthikeya-to-distribute-premalu-in-telugu|website=[[The New Indian Express]]|access-date=30 March 2024|archive-date=30 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330161634/https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2024/Feb/29/ss-karthikeya-to-distribute-premalu-in-telugu|url-status=live}}</ref> [[तमिलनाडु]]मा यसको वितरण अधिकार रेड जायन्ट मुभिजले प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web|date=15 March 2024|title=Udhayanidhi Stalin's Red Giant Movies Acquires Tamil Distribution Rights Of Premalu|url=https://www.news18.com/movies/udhayanidhi-stalins-red-giant-movies-acquires-tamil-distribution-rights-of-premalu-8815274.html#google_vignette|website=[[News18]]|access-date=30 March 2024|archive-date=30 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330161634/https://www.news18.com/movies/udhayanidhi-stalins-red-giant-movies-acquires-tamil-distribution-rights-of-premalu-8815274.html#google_vignette|url-status=live}}</ref> === गृह मिडिया === डिजिटल स्ट्रिमिङ अधिकार [[डिज्नी+ हटस्टार]]ले प्राप्त गरेको थियो भने स्याटेलाइट अधिकार मलयालम भाषाका लागि एसियानेट र अन्य भाषाहरूका लागि स्टार नेटवर्कले प्राप्त गरेका थिए। यस चलचित्रको डिजिटल प्रिमियर स्ट्रिमिङ प्लेटफर्ममा १२ अप्रिल २०२४ देखि भएको थियो। सोही दिन तेलुगु डब संस्करणको प्रिमियर अहामा भएको थियो। ''प्रेमलु'' डिज्नी+ हटस्टारमा तमिल र हिन्दी भाषामा पनि स्ट्रिमिङका लागि उपलब्ध छ।<ref>{{Cite web|date=7 April 2024|title=Premalu OTT: ఓటీటీలోకి మలయాళ బ్లాక్ బస్టర్ ప్రేమలు.. తెలుగు వెర్షన్ ఏ ఓటీటీలో చూడొచ్చంటే?|url=https://www.telugu.hindustantimes.com/amp/entertainment/premalu-movie-ott-streaming-telugu-version-on-aha-official-announcement-malayalam-movie-premalu-ott-digital-premiere-121712465579403.html|website=[[Hindustan Times|Hindustan Times Telugu]]|access-date=8 April 2024|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419071725/https://telugu.hindustantimes.com/amp/entertainment/premalu-movie-ott-streaming-telugu-version-on-aha-official-announcement-malayalam-movie-premalu-ott-digital-premiere-121712465579403.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419071725/https://telugu.hindustantimes.com/amp/entertainment/premalu-movie-ott-streaming-telugu-version-on-aha-official-announcement-malayalam-movie-premalu-ott-digital-premiere-121712465579403.html |date=19 April 2024 }}</ref> == प्रतिक्रिया == === समीक्षात्मक प्रतिक्रिया === ''प्रेमलु'' ले समीक्षकहरूबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो। ''पिङ्कभिल्ला'' का निखिल सेबास्टियनले चलचित्रलाई ५ मध्ये ४ तारा दिँदै, "''प्रेमलु'' निस्सन्देह ''थन्नीर मथन दिनङ्गल'' पछि गिरीश एडीको उत्कृष्ट कृति हो। यदि तपाईं जीवनका तनावबाट साढे दुई घण्टाका लागि टाढा भएर हाँसो र मनोरञ्जनमा डुब्न चाहनुहुन्छ भने, ''प्रेमलु'' को टिकट बुक गर्नु नै उत्तम विकल्प हो।" भनेर लेखेका थिए।<ref>{{cite web | url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/premalu-movie-review-girish-ads-latest-gen-z-romantic-comedy-is-hilariously-relatable-and-aims-as-a-potential-blockbuster-1277599 | title=Premalu Movie Review: Girish AD's latest Gen Z romantic comedy is hilariously relatable and aims as a potential blockbuster | date=10 February 2024 | access-date=10 February 2024 | archive-date=10 February 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240210065144/https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/premalu-movie-review-girish-ads-latest-gen-z-romantic-comedy-is-hilariously-relatable-and-aims-as-a-potential-blockbuster-1277599 | url-status=live }}</ref> ''द इन्डियन एक्सप्रेस'' का आनन्दु सुरेशले चलचित्रलाई ५ मध्ये ३.५ तारा दिँदै, "''थन्नीर मथन दिनङ्गल'' र ''सुपर शरण्य'' जस्तै, नास्लेन र ममिता बैजु अभिनीत यस चलचित्रले पनि परिस्थितिजन्य र अवलोकनात्मक हास्यलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरेको छ। तर, गिरीशले ''प्रेमलु'' लाई आफ्ना अघिल्ला कृतिहरूभन्दा फरक पहिचान दिन सफल भएका छन्।" भनेर लेखेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/premalu-movie-review-rating-naslen-mamitha-baiju-charming-love-story-full-of-delightful-moments-9153471/|title=Premalu movie review: Naslen, Mamitha Baiju are cute as a button in this charming love story full of delightful moments|date=10 February 2024|website=The Indian Express|access-date=10 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213065013/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/premalu-movie-review-rating-naslen-mamitha-baiju-charming-love-story-full-of-delightful-moments-9153471/|url-status=live}}</ref> ''ओटीटीप्ले'' का गायत्री कृष्णाले चलचित्रलाई ५ मध्ये ३.५ तारा दिँदै, "नास्लेन र ममिता बैजु अभिनीत ''प्रेमलु'' एक राम्रो प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्र हो, जसले गिरीश एडीका अघिल्ला चलचित्रहरूझैँ यसलाई पुनः हेर्नलायक बनाएको छ।" भनेर लेखेकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://www.ottplay.com/review/premalu-review-naslens-premalu-is-a-decent-romantic-drama-enhanced-by-its-impromptu-humour/54c1208204115 |title=Premalu Review: Naslen's Premalu is a decent romantic drama enhanced by its impromptu humour |date=10 February 2024 |website=OTT Play |access-date=10 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213065013/https://www.ottplay.com/review/premalu-review-naslens-premalu-is-a-decent-romantic-drama-enhanced-by-its-impromptu-humour/54c1208204115 |url-status=live}}</ref> ''द हिन्दु'' का एस. आर. प्रवीणले, "''थन्नीर मथन दिनङ्गल'' गिरीशका लागि निकै सफल डेब्यु चलचित्र भए पनि ''सुपर शरण्य'' त्यति सन्तोषजनक थिएन। तर, तेस्रो निर्देशनमा उनले आफ्नो स्तर अझ उकासेका छन्, किनभने ''प्रेमलु'' साधारण कथालाई ताजगीपूर्ण र हास्यपूर्ण प्रस्तुतिमार्फत सफल बनाएको चलचित्र हो।" भनेर लेखेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/premalu-movie-review-girish-ads-youthful-drama-is-a-winner-with-its-fresh-humorous-treatment-of-a-run-of-the-mill-story/article67828852.ece|title='Premalu' movie review: Girish AD's youthful drama is a winner with its fresh, humorous treatment of a run-of-the-mill story|date=10 February 2024 |website=The Hindu|access-date=10 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213065013/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/premalu-movie-review-girish-ads-youthful-drama-is-a-winner-with-its-fresh-humorous-treatment-of-a-run-of-the-mill-story/article67828852.ece|url-status=live}}</ref> ''द न्यु इन्डियन एक्सप्रेस'' का अश्विन देवनले, "गिरीशका अघिल्ला चलचित्र ''थन्नीर मथन दिनङ्गल'' र ''सुपर शरण्य'' मा देखिएको विशिष्ट शैली ''प्रेमलु'' मा अझ प्रखर रूपमा प्रस्तुत भएको छ।" भनेर लेखेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Devan |first=Aswin |date=2024-02-10 |title='Premalu' movie review: This adorable rom-com hits the right spots |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2024/Feb/10/premalu-movie-review-this-adorable-rom-com-hits-the-right-spots |access-date=2024-02-12 |website=The New Indian Express |language=en |archive-date=11 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211025503/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2024/Feb/10/premalu-movie-review-this-adorable-rom-com-hits-the-right-spots |url-status=live }}</ref> === बक्स अफिस === ''प्रेमलु''ले भारतमा {{INR}}९३.६५ करोड (जसमध्ये {{INR}}६२.७५ करोड केरलाबाट) र विदेशमा थप {{INR}}४२.२५ करोड कमाउँदै विश्वभरबाट कुल {{INR}}१३६.२५ करोडको कमाइ गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-01-01 |title=Year Ender 2024: Top 10 highest-grossing Mollywood movies at worldwide box office; Manjummel Boys emerges victorious |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/year-ender-2024-top-10-highest-grossing-mollywood-movies-at-worldwide-box-office-1362638 |access-date=2025-01-16 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> यस चलचित्रले आफ्नो गृह राज्य केरलाबाट {{INR}}६२.७५ करोड कमाइ गरेको थियो र केरलाको बक्स अफिसमा सर्वाधिक कमाइ गर्ने चलचित्रहरूमध्ये एक बनेको थियो।<ref name="keralabo22">{{Cite web |last=nithya |title=ഒന്നാമന് 79 കോടി, 10ൽ തൃപ്തിപ്പെട്ട് വാലിബൻ; ടർബോയ്ക്ക് മുന്നിൽ 6 സിനിമകൾ, കേരളത്തിൽ പണം വാരി ആ ഹോളിവുഡ് പടവും |url=https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/2024-top-20-kerala-grossers-aadujeevitham-aavesham-guruvayoorambala-nadayil-turbo-seia6a |access-date=2024-09-02 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=ml}}</ref> ''प्रेमलु''ले विदेशी बजार, भारतका अन्य राज्यहरू र विश्वव्यापी कमाइका आधारमा सर्वाधिक कमाइ गर्ने शीर्ष १० मलयालम चलचित्रहरूको सूचीमा पनि स्थान बनाउन सफल भएको थियो। == पुरस्कार == {| class="wikitable" |+ ! वर्ष ! पुरस्कार ! विधा ! प्राप्तकर्ता |- |२०२४ |केरला राज्य चलचित्र पुरस्कार |लोकप्रिय आकर्षण तथा सौन्दर्यात्मक मूल्यसहितको उत्कृष्ट चलचित्र |फहाद फासिल, दिलीश पोथन, श्याम पुष्करण<ref>{{Cite web |date=2025-11-03 |title=Kerala State Film Awards 2025 winners Live Updates: Mammootty, Shamla Hamza win top honours; Manjummel Boys named Best Film |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/kerala-state-film-awards-2025-winners-announcement-live-updates-10337046/ |access-date=2025-11-03 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |} == सिक्वेल == १९ अप्रिल २०२४ मा, ''प्रेमलु २'' शीर्षकको सिक्वेलको घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2024-04-19 |title=Confirmed: Naslen and Mamitha Baiju's Premalu 2 is on the cards |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/confirmed-naslen-and-mamitha-baijus-premalu-2-is-on-the-cards-9280200/ |access-date=2024-04-19 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419172806/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/confirmed-naslen-and-mamitha-baijus-premalu-2-is-on-the-cards-9280200/ |url-status=live }}</ref> चलचित्रको छायाङ्कन जुन २०२५ को मध्यदेखि सुरु भई क्रिसमस २०२५ मा प्रदर्शन गर्ने योजना थियो, तर छायाङ्कन सन् २०२६ सम्मका लागि स्थगित गरिएको थियो र अन्ततः रद्द गरिएको थियो<ref>{{Cite web |date=2025-01-18 |title=Premalu 2 will begin by June: Dileesh Pothan|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/18/premalu-2-will-begin-by-june-dileesh-pothan |access-date=2025-01-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *{{IMDb title|28288786}} [[श्रेणी:सन् २०२४ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हास्य नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्रहरू]] t5wqcas908ejscw12zkh2px5e3c3md8 0 151018 1367853 1367780 2026-07-30T02:48:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1367853 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|आयरल्यान्डकी सामाजिक कार्यकर्ता र स्वामी विवेकानन्दकी शिष्या}} {{Infobox Hindu leader | name = सिस्टर निवेदिता | image = Sœur Nivedita.jpg | alt = बसेको अवस्थामा भगिनी निवेदिताको एक तस्वीर | caption = [[भारत]]मा भगिनी निवेदिता | religion = {{plainlist|[[हिन्दु धर्म]] (मृत्युको समयमा) <br>[[मेथोडिस्ट]] (जन्मको समयमा) }} | birth_name = मार्गरेट एलिजाबेथ नोबेल | birth_date = {{Birth date|df=y|1867|10|28}} | birth_place = [[डङ्गानन]], काउन्टी टायरोन, आयरल्यान्ड, ग्रेट ब्रिटेन र आयरल्यान्डको संयुक्त अधिराज्य | death_date = {{Death-date and age|13 October 1911|28 October 1867}} | death_place = [[दार्जिलिङ]], [[बङ्गाल प्रेसिडेन्सी]], ब्रिटिस भारत | teacher = [[स्वामी विवेकानन्द]] | disciple = <!-- प्रमुख शिष्य(हरू) मात्र --> | founder = [[रामकृष्ण सारदा मिसन सिस्टर निवेदिता गर्ल्स स्कुल]] | region = [[भारतीय दर्शन]] | philosophy = [[अद्वैत वेदान्त]] | influences = {{flatlist| [[बुद्ध]] [[जोहान हेनरिक पेस्तालोज्जी|पेस्तालोज्जी]] [[फ्रेडरिक फ्रोबेल|फ्रोबेल]] [[रामकृष्ण परमहंस|रामकृष्ण]] [[शारदा देवी]] [[स्वामी विवेकानन्द|विवेकानन्द]] }} | influenced = {{flatlist| [[ई. बी. ह्याभेल|ह्याभेल]] [[अबनिन्द्रनाथ ठाकुर]] [[आनन्द कुमारस्वामी|कुमारस्वामी]] [[नन्दलाल बोस]] [[असित कुमार हल्दार]] [[सुब्रह्मण्य भारती|भारती]] }} | notable_works = [[काली द मदर (पुस्तक)|''काली द मदर'']], ''[[द वेब अफ इन्डियन लाइफ]]'', ''[[क्रेडल टेल्स अफ हिन्दुइजम]]'', ''[[एन इन्डियन स्टडी अफ लभ एन्ड डेथ]]'', ''[[द मास्टर एज आइ स हिम]]'', ''[[नोट्स अफ सम वान्डरिङ्ग्स विथ द स्वामी विवेकानन्द]]'', ''[[सेलेक्ट एसेज अफ सिस्टर निवेदिता]]'', ''[[स्टडिज फ्रम एन इस्टर्न होम]]'', ''[[मिथ्स अफ द हिन्दुज एन्ड बुद्धिस्ट्स]]'', ''[[फुटफल्स अफ इन्डियन हिस्ट्री]]'', ''[[रिलिजन एन्ड धर्म]]'' }} '''भगिनी निवेदिता''' {{Audio|Sister Nibedita.oga|सुन्नुहोस्}}; जन्मनाम: '''मार्गरेट एलिजाबेथ नोबेल'''; २८ अक्टोबर १८६७ – १३ अक्टोबर १९११)<ref name="JonesRyan2007">{{cite book|author1=Constance Jones|author2=James D. Ryan|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA317|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7564-5|pages=316–317}}</ref><ref>{{cite news|title=Hindus want national holiday on October 13 to mark Sister Nivedita's 100th death anniversary|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2254149551.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329154630/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2254149551.html|url-status=dead|archive-date=29 March 2015|publisher=Hindustan Times|access-date=9 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150329154630/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2254149551.html |date=29 March 2015 }}</ref> एक आयरल्यान्डेली–भारतीय दार्शनिक, शिक्षाविद्, लेखिका, सामाजिक कार्यकर्ता तथा [[स्वामी विवेकानन्द]]की शिष्या थिइन्।<ref>{{Cite journal |last=Barua |first=Ankur |date=January 2020 |title=The Hindu Cosmopolitanism of Sister Nivedita (Margaret Elizabeth Noble): An Irish Self in Imperial Currents |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/hindu-cosmopolitanism-of-sister-nivedita-margaret-elizabeth-noble-an-irish-self-in-imperial-currents/E4CF78E99A4D134AC7BB1FA82810328F |journal=Harvard Theological Review |language=en |volume=113 |issue=1 |pages=1–23 |doi=10.1017/S0017816019000324 |s2cid=213668994 |issn=0017-8160|url-access=subscription }}</ref><ref name="CoomaraswamyPerry2011">{{cite book|author1=Ananda Kentish Coomaraswamy|author2=Whitall N. (INT) Perry|title=The Wisdom of Ananda Coomaraswamy: Reflections on Indian Art, Life, and Religion|url=https://books.google.com/books?id=SXD_NsQycKYC&pg=PA129|year=2011|publisher=World Wisdom, Inc|isbn=978-1-935493-95-2|pages=129–}}</ref><ref name="Hayes">{{cite journal |last1=Hayes |first1=Maurice |title=Noble, Margaret Elizabeth (Sister Nivedita) |url=https://www.dib.ie/biography/noble-margaret-elizabeth-sister-nivedita-a6218 |website=Dictionary of Irish Biography |publisher=Royal Irish Academy |access-date=5 January 2026 |location=Dublin |doi=10.3318/dib.006218.v2 |date=2009|doi-access=free }}</ref> भगिनी निवेदिताले सन् १८९५ मा [[लन्डन]]मा स्वामी विवेकानन्दसँग भेट गरेपछि सन् १८९८ मा उनले [[भारत]] भ्रमण गरेकी थिइन्। स्वामी विवेकानन्दले २५ मार्च १८९८ मा उनलाई ''ब्रह्मचर्य''को व्रतमा दीक्षित गर्दा ''निवेदिता'' (अर्थ: "ईश्वरलाई समर्पित") नाम दिएका थिए। नोभेम्बर १८९८ मा, उनले उत्तरी कलकत्ताको [[बागबाजार]] क्षेत्रमा कन्याहरूका लागि विद्यालय खोलेकी थिइन्। उनी आधारभूत शिक्षाबाट वञ्चित भएका कन्याहरूलाई शिक्षा दिन चाहन्थिन्। सन् १८९९ मा कलकत्तामा महामारीको समयमा, निवेदिताले गरिब बिरामीहरूको सेवा र हेरचाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite book |last=Nivedita |first=Sister |url=https://books.google.com/books?id=06EFEAAAQBAJ&dq=Sister+Nivedita+plague&pg=PT3 |title=Kali the Mother |date=2021-01-01 |publisher=Prabhat Prakashan |language=en}}</ref> निवेदिताको नवस्थापित [[रामकृष्ण मिसन]]सँग निकट सम्बन्ध थियो। [[भारतीय राष्ट्रवाद]]को क्षेत्रमा उनको सक्रिय योगदानको कारण, उनले तत्कालीन अध्यक्ष स्वामी ब्रह्मानन्दको अधीनमा रामकृष्ण मिसनका गतिविधिहरूबाट सार्वजनिक रूपमा आफूलाई अलग गर्नु परेको थियो। भारतमा ब्रिटिस अधिकारीहरूको हातबाट उत्पीडनबाट बच्नको लागि यस्तो कदम लिनु परेको थियो। उनी [[रामकृष्ण परमहंस|रामकृष्ण]]की पत्नी र रामकृष्ण मिसनको प्रमुख प्रभावहरू मध्ये एक [[शारदा देवी]]सँग अत्यन्तै निकट थिइन् भने यसका साथै स्वामी विवेकानन्दका सबै गुरुभाईहरूसँग पनि निकट थिइन्। उनको १३ अक्टोबर १९११ मा [[दार्जिलिङ]]मा मृत्यु भएको थियो। उनको चिहानमा लेखिएको छ, "यहाँ भगिनी निवेदिता शयन गर्छिन् जसले भारतलाई आफ्नो सबै थोक अर्पण गरिन्।"<ref name="Here lies Sister Nivedita who gave her all to India">{{cite book|author=Compiled|title=Awakening Indians to India (Paperback)|url=https://books.google.com/books?id=AIU4LzftaPAC&pg=PA370|year=2008|publisher=Chinmaya Mission|isbn=978-81-7597-434-0|pages=370–}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} mb1pr2yk6etho0mptyqv9hy6667hbwu 0 151023 1367825 1367822 2026-07-29T12:13:43Z Bishaldev100 28807 1367825 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन् ।  <ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] e86d9aqklh3h8lh0zdsk0q3bkagf7ag 1367830 1367825 2026-07-29T12:30:22Z Bishaldev100 28807 1367830 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन् ।  <ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] 94ptmdao41n0vqc0s2gpdqruxj3napk 1367883 1367830 2026-07-30T06:19:00Z Bishaldev100 28807 1367883 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] def55mhbo7m0f7tvvycy2dmu9tiluoy 1367884 1367883 2026-07-30T06:20:37Z Bishaldev100 28807 1367884 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] nh43fkgqmsnp6vpw49glk7p39or639k 1367885 1367884 2026-07-30T06:23:54Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन */ 1367885 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा मोहन वैद्यतिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] 41pbrn1i964078w9gitp2qwbh2aimza 1367886 1367885 2026-07-30T06:25:27Z Bishaldev100 28807 1367886 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] <br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] dbew2s38smfwyqzd6ts3sbbfroge7hg 1367913 1367886 2026-07-30T10:21:41Z Bishaldev100 28807 1367913 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] <br>[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी )]]<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] 3xctyw9czo6kvmvk3h8zkvy7oe39lc6 1367914 1367913 2026-07-30T10:24:07Z Bishaldev100 28807 1367914 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]](२०८२-) <br>[[ नेकपा (माओवादी केन्द्र)]](२०७१-२०८२) <br>[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी )]](२०७०-२०७१)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] ksoyo9rvexnijmqncalaqcyg8znfbce 1367915 1367914 2026-07-30T10:24:38Z Bishaldev100 28807 1367915 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]](२०८२-) <br>[[ नेकपा (माओवादी केन्द्र)]](२०७१-२०८२) <br>नेकपा(क्रान्तिकारी माओवादी)(२०७०-२०७१)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] ez0uwmhsowcpple4urntg1r7ign0ro9 1367918 1367915 2026-07-30T10:27:05Z Bishaldev100 28807 1367918 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]](२०८२-) <br>[[ नेकपा (माओवादी केन्द्र)]](२०७१-२०८२) <br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी)|नेकपा(क्रान्तिकारी माओवादी)]](२०७०-२०७१)<br>नेकपा (माओवादी)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा मुगुको सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे । उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा नेपाल ल क्याम्पसमा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] dkog05g6461m5czjzuhi1vo5kry2vcq 0 151024 1367826 2026-07-29T12:18:27Z किराँत 80017 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366665048|Kirat Region]]" पृष्ठबाट उद्घाटन खण्ड अनुवाद गरेर सिर्जना गरियो 1367826 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|<!-- Politics -----------------> | name = Kirat dynasty | other_name = Kirat dynasty | nickname = Kirat dynasty ( किरात राज्य ) | settlement_type = Region | motto = <!-- images and maps -----------> | image_flag = Kirati flag.png | flag_border = no | flag_alt = Official Flag of: [[Kirat Rai]] | image_map = Kirat Dynasty 800 B.C.png | map_alt = | map_caption = Kirat Dynasty 800 B.C | image_map1 = | map_caption1 = | image_seal = | image_shield = | shield_size = | pushpin_map = | pushpin_label_position = Kirat Dynasty | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Country | subdivision_name = Kirat Dynasty | subdivision_type1 = Capital | subdivision_name1 = Kathmandu | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = King | leader_name = Yalambar | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 16358 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population ----------------------->| population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 4,972,021 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Ethnicities | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone1 = [[Nepal Time]] | utc_offset = +5:40 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = | native_name = | website = | footnotes = | official_name = }}किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। किरातहरू सभ्य, सुसंस्कृत र लडाकू थिए । किरातको पालादेखि नेपालको मौलिक जीवनको क्रम बसेको थियो भन्छन् इतिहारकार राजाराम सुवेदी । काठमाडौं उपत्यकामा पशुपालन गरेर बसेका महिषपाल अभिरलाई धपाएर यो जातिले किरात सभ्यताको विकास गरेका थिए । प्रथम किराँती राजा यलम्बरले किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए । काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद किराँत जातिका थिए लगभग २५०० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। पुर्खाको कथन अनुसार नौलाख किराँती पहाडहरूको एक भुमिपुत्र मुलबासी हो, १९०३ वर्ष ८ महिना लामो ३१ पुस्ताले उपत्यकामा शासन गरेका थिए गरे भन्ने कुरा विभिन्न ऐतिहासिक स्रोतहरूमा उल्लेख गरिएको छ । किराँत राजा का सन्तानहरू मध्ये मा राई, लिम्बु, याक्खा, आदि इत्यादी जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। गोपाल वंशावली अनुसार बाह्रौँ किराती राजा जितेदास्तीका पालामा गौतम बुद्धका शिष्य आनन्द काठमाडौं आएका थिए । यो आँकडालाई आधार मान्ने हो भने किरात सभ्यता ३००० वर्षभन्दा पहिलेसम्म पुग्छ । पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो । केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।राजा यालम्बरद्वारा सुरुवात र परिचय गराइएको सम्बतलाई येले सम्बत भनिन्छ। यसलाई परम्परागत रूपमा किराती समुदायहरूले किराती सम्बत (किराती युग) को रूपमा मान्यता दिएका छन्। किरात राजाहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा शासन गरे र तेति बेलाका नेवार समुदायले पनि परम्परागत सन्दर्भमा यस युगलाई अनुसरण गरेको र मान्यता दिएको पाइन्छ। किरात समाजले सामाजिक समानतामा जोड दिएको भनिन्छ कुनै कठोर जाति वा वर्ण व्यवस्था, सती वा दासत्वको अभ्यास र महिलाहरूको लागि अपेक्षाकृत उच्च सामाजिक स्थिति थिएन। केही आधुनिक किरात विद्वानहरूले किरात राज्यलाई समतावादी समाजको रूपमा वर्णन गर्छन्, यद्यपि यी विवरणहरू इतिहासकारहरू बीच बहसको विषय बनेका छन्। किरात कालमा काठमाडौं उपत्यकामा धेरै बस्तीहरू विकास भएको मानिन्छ। ऐतिहासिक परम्परा अनुसार, यसमा '''कुर्पासी''' (हालको खोपासी [[खोपासी|)]] , '''लेम्बाटी''' (हालको [[लेले]] ), '''थम्बु''' (हालको [[थाइबा|थैबा]] ), '''बुगायामी''' (हालको [[बागमती]] क्षेत्र), र '''खोप्रिङ''' (हालको [[भक्तपुर]] ) समावेश थिए। कालक्रम अनुसार, [[गौतम बुद्ध|गौतम बुद्धका]] शिष्य [[आनन्द|आनन्दले काठमाडौँ उपत्यकाको भ्रमण गर्दा बाह्रौं किरात राजा]] '''जितेदस्ती''' शासन गरिरहेका थिए एक्काइसौँ किरात राजा स्तुङ्कोको शासनकालमा [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]] सम्राट [[अशोक]] किराँत राज्य भ्रमण गरेको भनिन्छ । किराँत परम्पराका अनुसार अशोकले आफ्नी छोरी '''चारुमती''' विवाह स्थानीय राजकुमार '''देवपाल''' सग गरीदिए का थिए र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] चार अशोक स्तूपहरू यसै समयमा निर्माण गरिएको थियो। सम्राट अजातशत्रु (इ.पू. ४९३–४६२ इ.पू.) को पालामा मगध साम्राज्य विस्तारित भएको थियो । राज्यविस्तारका क्रममा अजातशत्रुले उत्तरी भारतका सबैजसो राज्यमाथि आक्रमण गरे । मगध साम्राज्यसँगको युद्धमा वैशाली गणराज्य तहसनहस भयो । वैशालीमा शासन गरिरहेका लिच्छवीहरूको भागाभाग भयो । अजातशत्रुबाट पराजीत भएपछि वैशालीका लिच्छवीहरू उपत्यकामा सरणार्थी भएर आए । त्यस्तै कपिलवस्तुबाट शाक्य कुशीनगरबाट मल्ल र रामग्रामबाट कोलियहरू पनि नेपाल छिरे । विस्तारै सोझा र इमान्दार किरातीलाई आफ्नो बसमा पारी लिच्छवीहरूले शासनाधिकारमाथि कब्जा जमाए । इसाको प्रथम शताब्दीतिर उनीहरूले किरात राज्य हडपे । अन्तिम किराती राजा गस्तिलाई हराएर उनीहरूलाई कोशीपारि धकेले । यसरी करिब एक हजार वर्ष शासन गरेको किरात जातिको पतन भयो । नेपालमा लिच्छवी वंश स्थापना गरे। तथापि, आधुनिक इतिहासकारहरूले समकालीन ऐतिहासिक प्रमाणहरूको सीमित उपलब्धताका कारण यी परम्परागत विवरणहरूका धेरै पक्षहरूलाई पौराणिक वा प्रमाणित गर्न गाह्रो ठान्छन्। गोपाल राज वंशावलीका अनुसार बत्तीस किरात राजाहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा लगभग 1,903 वर्ष 8 महिना शासन गरे। उनीहरूका सन्तानहरू परम्परागत रूपमा आधुनिक [[किराँत जाति|किराती मानिसहरू]], विशेष गरी नेपालका [[राई जाति|राई]], लिम्बु र [[याक्खा जाति|यक्खा]] समुदायहरूसँग पहिचान गरिन्छ। जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। 44uuo22c5fov9mt8doc5l8rrf0841yj 1367827 1367826 2026-07-29T12:20:49Z किराँत 80017 /* */ 1367827 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|<!-- Politics -----------------> | name = Kirat dynasty | other_name = Kirat dynasty | nickname = Kirat dynasty ( किरात राज्य ) | settlement_type = Region | motto = <!-- images and maps -----------> | image_flag = Kirati flag.png | flag_border = no | flag_alt = Official Flag of: [[Kirat Rai]] | image_map = Kirat Dynasty 800 B.C.png | map_alt = | map_caption = Kirat Dynasty 800 B.C | image_map1 = | map_caption1 = | image_seal = | image_shield = | shield_size = | pushpin_map = | pushpin_label_position = Kirat Dynasty | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Country | subdivision_name = Kirat Dynasty | subdivision_type1 = Capital | subdivision_name1 = Kathmandu | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = King | leader_name = Yalambar | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 16358 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population ----------------------->| population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 4,972,021 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = Ethnicities | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone1 = [[Nepal Time]] | utc_offset = +5:40 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = | native_name = | website = | footnotes = | official_name = }}किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। किरातहरू सभ्य, सुसंस्कृत र लडाकू थिए । किरातको पालादेखि नेपालको मौलिक जीवनको क्रम बसेको थियो भन्छन् इतिहारकार राजाराम सुवेदी । काठमाडौं उपत्यकामा पशुपालन गरेर बसेका महिषपाल अभिरलाई धपाएर यो जातिले किरात सभ्यताको विकास गरेका थिए । प्रथम किराँती राजा [[यलम्बर|यलम्बरले]] किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए । काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद किराँत जातिका थिए लगभग २५०० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। पुर्खाको कथन अनुसार नौलाख किराँती पहाडहरूको एक भुमिपुत्र मुलबासी हो, १९०३ वर्ष ८ महिना लामो ३१ पुस्ताले उपत्यकामा शासन गरेका थिए गरे भन्ने कुरा विभिन्न ऐतिहासिक स्रोतहरूमा उल्लेख गरिएको छ । किराँत राजा का सन्तानहरू मध्ये मा राई, लिम्बु, याक्खा, आदि इत्यादी जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। गोपाल वंशावली अनुसार बाह्रौँ किराती राजा जितेदास्तीका पालामा गौतम बुद्धका शिष्य आनन्द काठमाडौं आएका थिए । यो आँकडालाई आधार मान्ने हो भने किरात सभ्यता ३००० वर्षभन्दा पहिलेसम्म पुग्छ । पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो । केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।राजा यालम्बरद्वारा सुरुवात र परिचय गराइएको सम्बतलाई येले सम्बत भनिन्छ। यसलाई परम्परागत रूपमा किराती समुदायहरूले किराती सम्बत (किराती युग) को रूपमा मान्यता दिएका छन्। किरात राजाहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा शासन गरे र तेति बेलाका [[नेवार जाति|नेवार]] समुदायले पनि परम्परागत सन्दर्भमा यस युगलाई अनुसरण गरेको र मान्यता दिएको पाइन्छ। किरात समाजले सामाजिक समानतामा जोड दिएको भनिन्छ कुनै कठोर जाति वा वर्ण व्यवस्था, सती वा दासत्वको अभ्यास र महिलाहरूको लागि अपेक्षाकृत उच्च सामाजिक स्थिति थिएन। केही आधुनिक किरात विद्वानहरूले किरात राज्यलाई समतावादी समाजको रूपमा वर्णन गर्छन्, यद्यपि यी विवरणहरू इतिहासकारहरू बीच बहसको विषय बनेका छन्। किरात कालमा काठमाडौं उपत्यकामा धेरै बस्तीहरू विकास भएको मानिन्छ। ऐतिहासिक परम्परा अनुसार, यसमा '''कुर्पासी''' (हालको खोपासी [[खोपासी|)]] , '''लेम्बाटी''' (हालको [[लेले]] ), '''थम्बु''' (हालको [[थाइबा|थैबा]] ), '''बुगायामी''' (हालको [[बागमती]] क्षेत्र), र '''खोप्रिङ''' (हालको [[भक्तपुर]] ) समावेश थिए। कालक्रम अनुसार, [[गौतम बुद्ध|गौतम बुद्धका]] शिष्य [[आनन्द|आनन्दले काठमाडौँ उपत्यकाको भ्रमण गर्दा बाह्रौं किरात राजा]] '''जितेदस्ती''' शासन गरिरहेका थिए एक्काइसौँ किरात राजा स्तुङ्कोको शासनकालमा [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]] सम्राट [[अशोक]] [[Kirat Dynasty|किराँत राज्य]] भ्रमण गरेको भनिन्छ । किराँत परम्पराका अनुसार अशोकले आफ्नी छोरी '''चारुमती''' विवाह स्थानीय राजकुमार '''देवपाल''' सग गरीदिए का थिए र [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] चार अशोक स्तूपहरू यसै समयमा निर्माण गरिएको थियो। सम्राट अजातशत्रु (इ.पू. ४९३–४६२ इ.पू.) को पालामा मगध साम्राज्य विस्तारित भएको थियो । राज्यविस्तारका क्रममा अजातशत्रुले उत्तरी भारतका सबैजसो राज्यमाथि आक्रमण गरे । मगध साम्राज्यसँगको युद्धमा वैशाली गणराज्य तहसनहस भयो । वैशालीमा शासन गरिरहेका लिच्छवीहरूको भागाभाग भयो । अजातशत्रुबाट पराजीत भएपछि वैशालीका लिच्छवीहरू उपत्यकामा सरणार्थी भएर आए । त्यस्तै कपिलवस्तुबाट शाक्य कुशीनगरबाट मल्ल र रामग्रामबाट कोलियहरू पनि नेपाल छिरे । विस्तारै सोझा र इमान्दार किरातीलाई आफ्नो बसमा पारी लिच्छवीहरूले शासनाधिकारमाथि कब्जा जमाए । इसाको प्रथम शताब्दीतिर उनीहरूले किरात राज्य हडपे । अन्तिम किराती राजा गस्तिलाई हराएर उनीहरूलाई कोशीपारि धकेले । यसरी करिब एक हजार वर्ष शासन गरेको किरात जातिको पतन भयो । नेपालमा लिच्छवी वंश स्थापना गरे। तथापि, आधुनिक इतिहासकारहरूले समकालीन ऐतिहासिक प्रमाणहरूको सीमित उपलब्धताका कारण यी परम्परागत विवरणहरूका धेरै पक्षहरूलाई पौराणिक वा प्रमाणित गर्न गाह्रो ठान्छन्। गोपाल राज वंशावलीका अनुसार बत्तीस किरात राजाहरूले काठमाडौँ उपत्यकामा लगभग 1,903 वर्ष 8 महिना शासन गरे। उनीहरूका सन्तानहरू परम्परागत रूपमा आधुनिक [[किराँत जाति|किराती मानिसहरू]], विशेष गरी नेपालका [[राई जाति|राई]], लिम्बु र [[याक्खा जाति|यक्खा]] समुदायहरूसँग पहिचान गरिन्छ। जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। t5p1qhvbcm77c4ux8nhocz3qnnc0xax 2 151025 1367828 2026-07-29T12:21:49Z किराँत 80017 /* */ 1367828 wikitext text/x-wiki ziwon NachhrinG Raii bw1rvn9sm8vgrc91a7pnxkdnyj3ct0o 1 151026 1367834 2026-07-29T17:44:44Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1367834 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 1 151027 1367836 2026-07-29T18:00:40Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1367836 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 10 151028 1367875 2021-06-23T17:59:35Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Cast list]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]] ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1367875 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Cast listing]] 2ryzswe8iikma1q4ghz0i8vxpl5zor1 1367876 1367875 2026-07-30T05:50:39Z Saroj 31493 [[:en:Template:Cast_list]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367875 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Cast listing]] 2ryzswe8iikma1q4ghz0i8vxpl5zor1 0 151029 1367887 2026-07-30T06:57:32Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1367887 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = 'Bangalore Days' 2014 Malayalam Film - Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | native_name = | director = [[अञ्जली मेनन]] | producer = [[अनवर रशीद]]<br />सोफिया पाउल | writer = अञ्जली मेनन | starring = <!-- Please note, the cast order in per the film's closing credits. --> {{plainlist| *[[नजरिया नाजिम]] *[[निविन पौली]] *[[दुलकर सलमान]] *[[फहाद फासिल]] *[[पार्वती तिरुवोथु]] *[[ईशा तलवार]] }} | narrator = [[निविन पौली]] | music = [[गोपी सुन्दर]] | cinematography = [[समीर ताहिर]] | editing = प्रवीण प्रभाकर | studio = [[अनवर रशीद इन्टरटेनमेन्ट्स]]<br />[[वीकेन्ड ब्लकबस्टर्स]] | distributor = ए & ए रिलिज थ्रु <br /> अगस्ट सिनेमा एन्ड ट्राइकलर इन्टरटेनमेन्ट्स | released = {{Film date|df=yes|2014|05|30|India}} | runtime = १७१ मिनेट<ref>{{Cite web |last= |title=Bangalore Days |url=https://www.bbfc.co.uk/release/bangalore-days-q29sbgvjdglvbjpwwc0zota5nte |access-date=14 October 2023 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = भारत | language = मलयालम | budget = {{INR|८ करोड}}<ref name=2014BO/> | gross = {{Estimation}} {{INR|४५ करोड}}<ref name="Prithviraj's p 5">{{Cite web|last=IBTimes|date=2015-10-21|title=Kerala box office: Prithviraj's 'Ennu Ninte Moideen' among top 5 highest grossing Malayalam movies|url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-prithviraj-ennu-ninte-moideen-among-top-5-highest-grossing-malayalam-movies-651418|access-date=2021-06-16|website=[[International Business Times]]|language=en|archive-date=7 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102101/https://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-prithviraj-ennu-ninte-moideen-among-top-5-highest-grossing-malayalam-movies-651418|url-status=live}}</ref><ref name=2014BO/> }} '''''बेङ्गलोर डेज''''' सन् २०१४ मा प्रदर्शित भारतीय [[मलयालम भाषा|मलयालम]]-भाषाको कमिङ-अफ-एज हास्य नाटक चलचित्र हो, जसको लेखन तथा निर्देशन अञ्जली मेननले गरेकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.thenewsminute.com/article/funny-real-and-surprising-why-bangalore-days-rare-urban-entertainer-71067|title=Funny, real, and surprising: Why 'Bangalore Days' is a rare urban entertainer|date=4 November 2017}}</ref> यो चलचित्र अनवर रशीद इन्टरटेनमेन्ट्स र वीकेन्ड ब्लकबस्टर्सको ब्यानरमा अनवर रशीद र सोफिया पाउलद्वारा निर्मित गरिएको हो। यस चलचित्रमा [[दुलकर सलमान]], [[नजरिया नाजिम]], [[निविन पौली]], [[फहाद फासिल]], [[पार्वती तिरुवोथु]] र [[ईशा तलवार]] मुख्य भूमिकामा रहेका छन्।<ref name="Movie name">{{cite web | url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Anjali-Menons-movie-is-Bangalore-Days/articleshow/29295005.cms | title = Anjali Menon's movie is Bangalore days | date = 24 January 2014 | work = [[The Times of India]] | author = Radhika C Pillai | access-date = 15 March 2014 | archive-date = 6 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190906232537/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Anjali-Menons-movie-is-Bangalore-Days/articleshow/29295005.cms | url-status = live }}</ref><ref name="Cast">{{cite news|title=Anjali Menon's next based in Bangalore|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Anjali-Menons-next-based-in-Bangalore/articleshow/28552685.cms|work=[[The Times of India]]|author=Prathibha Joy|access-date=11 January 2014|archive-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110175552/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Anjali-Menons-next-based-in-Bangalore/articleshow/28552685.cms|url-status=live}}</ref> ''बेङ्गलोर डेज'' को कथा [[केरल]]का तीन जना कजिनको जीवन वरिपरि घुम्छ, जो [[बेङ्गलुरु]] सर्छन्। यस चलचित्रले अञ्जली मेननको पारिवारिक सम्बन्धमा आधारित चलचित्र निर्माण गर्ने प्रवृत्तिलाई निरन्तरता दिएको छ।<ref name="Movie trailer">{{cite web|title=Bangalore Days trailer: Fun, young and intriguing|url=http://www.sify.com/movies/bangalore-days-trailer-fun-young-and-intriguing-news-malayalam-ofipIejehgb.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508184158/http://www.sify.com/movies/bangalore-days-trailer-fun-young-and-intriguing-news-malayalam-ofipIejehgb.html|url-status=dead|archive-date=8 May 2014|website=[[Sify]]|date=8 May 2014|access-date=8 May 2014}}</ref><ref name="director release interview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/heart-of-the-matter/article6060806.ece|title=Heart of the matter|last=Thiruvananthapuram|date=29 May 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=26 August 2014}}</ref> चलचित्र ३० मे २०१४ मा भारतभर एकैसाथ २०५ वटा सिनेमाघरमा प्रदर्शन भएको थियो, जसले यसलाई मलयालम चलचित्रका लागि सबैभन्दा ठूला प्रदर्शनहरूमध्ये एक बनाएको थियो। चलचित्रले समीक्षक र दर्शक दुवैबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया पाएको थियो र अनुमानित {{INR|४५ करोड}} कमाइ गर्दै सबैभन्दा धेरै कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एक बनेको थियो।<ref name="Opening weekend">{{cite web|title=Bangalore Days Strikes Gold At Box Office|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2014/bangalore-days-movie-strikes-gold-at-box-office-142431.html|work=OneIndia|date=3 June 2014|access-date=3 June 2014|archive-date=4 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604090411/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/news/2014/bangalore-days-movie-strikes-gold-at-box-office-142431.html|url-status=live}}</ref><ref name="Movie name" /> चलचित्रले तीनवटा केरल राज्य चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो: उत्कृष्ट अभिनेता (पौलीका लागि), उत्कृष्ट अभिनेत्री (नजरियाका लागि) र उत्कृष्ट पटकथा (अञ्जली मेननका लागि)। साथै, यसले दुईवटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण]] पनि जितेको थियो: उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री (पार्वतीका लागि) र उत्कृष्ट निर्देशक (अञ्जली मेननका लागि)। यस चलचित्रलाई पछि [[तमिल भाषा|तमिल]] भाषामा ''बेङ्गलोर नाट्कल'' (सन् २०१६) र [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] भाषामा ''यारियाँ २'' (सन् २०२३) शीर्षकमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो। ''बेङ्गलोर डेज'' लाई न्यु–जेन सिनेमा आन्दोलनका उत्कृष्ट मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एक मानिन्छ र समयसँगै यसले कल्ट चलचित्रको प्रतिष्ठा हासिल गरेको छ।<ref>{{Cite news|title=10 Malayalam films to watch before you die|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436103.cms|access-date=2021-06-10|website=The Times of India|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610062710/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436103.cms|url-status=live}}</ref> ==कलाकार== {{cast list| *[[दुलकर सलमान]] — अर्जुन "अजु" *[[निविन पौली]] — कृष्णन पी. पी. "कुट्टन" *[[नजरिया नाजिम]] — दिव्या प्रकाश "कुञ्जु", दासकी पत्नी *[[फहाद फासिल]] — शिवदास "शिवा" *[[पार्वती तिरुवोथु]] — आरजे सारा, अजुकी प्रेमिका *[[ईशा तलवार]] — मीनाक्षी, कुट्टनकी पूर्वप्रेमिका *पेरिस लक्ष्मी — मिसेल, कुट्टनकी पत्नी *मनियानपिल्ला राजु — प्रकाश, दिव्याका पिता *प्रविणा — शोभा, दिव्याकी आमा *विजयराघवन — कुट्टनका पिता *कल्पना — वनजा, कुट्टनकी आमा *प्रताप पोथेन — फ्रान्सिस, नतासाका पिता *विनया प्रसाद — लिन्सी फ्रान्सिस, नतासाकी आमा *रेखा — साराकी आमा *सिजोय वर्गीज — प्रशिक्षक जकारिया *शिशिरा थोमस — रिया, साराकी कजिन<ref>{{Cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everybody-addresses-me-as-cute-cousin-actress-shishira/articleshow/36648286.cms | title=Everybody addresses me as 'cute cousin' - Actress Shishira | newspaper=The Times of India | last1=Soman | first1=Deepa | access-date=21 April 2024 | archive-date=19 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230419220250/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/everybody-addresses-me-as-cute-cousin-actress-shishira/articleshow/36648286.cms | url-status=live }}</ref> *साजिद याहिया — सामी, स्टर्म राइडर्जका सदस्य *विवास — दिव्याका दाजु *त्रिशूर बालन — दासका पिता *बिन्दु — दासकी आमा *मृदुला — दासकी बहिनी *टिनु थोमस कन्नुर — दासका भाइ *कृष्ण प्रसाद — कुट्टनका काका *अभिनव — राकेश, प्रतिद्वन्द्वी टोलीका सदस्य तथा अर्जुनका प्रतिद्वन्द्वी *अरविन्द के. पी. — स्वयम् *[[नित्या मेनन]] — नतासा फ्रान्सिस, दासकी दिवंगत प्रेमिका (विशेष उपस्थितिमा)। चलचित्रमा सिम्बा नामक ल्याब्राडोरले नतासाको पाल्तु कुकुरको भूमिका निर्वाह गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/bangalore-days-fame-dog-simba-passes-away/articleshow/91538048.cms|title='Bangalore Days' fame dog Simba passes away|date=13 May 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> }} ==निर्माण== ===विकास=== ''मञ्जाडिकुरु'' र ''[[उस्ताद होटल]]'' को सफलतापछि अञ्जली मेननले ''एल फर लभ'' नामक आफ्नो नयाँ परियोजनाको घोषणा गरेकी थिइन् र उक्त चलचित्र अनवर रशीद तथा सोफिया पाउलले निर्माण गर्ने बताएकी थिइन्। पछि अञ्जलीले चलचित्रको शीर्षक ''बेङ्गलोर डेज'' रहेको स्पष्ट पारेकी थिइन्। अञ्जलीले यस चलचित्रलाई मूलतः सरल कथा भएको चलचित्रका रूपमा वर्णन गर्दै यो हामी सबैले चिनेका मानिसहरू, सपना, सम्बन्ध, प्रेम तथा हाम्रो परिवेशले हामीलाई कसरी परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने विषयमा आधारित रहेको बताएकी थिइन्।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/heart-of-the-matter/article6060806.ece|title=Heart of the matter|date=29 May 2014|website=[[The Hindu]]|publisher=P. Anima|access-date=3 March 2016|last1=Anima|first1=P.}}</ref> एक प्रमुख समाचारपत्रसँगको अन्तर्वार्तामा अञ्जलीले कथाको मागअनुसार चलचित्रको अधिकांश छायाङ्कन बगैँचाहरूको सहर [[बेङ्गलुरु]]मा गरिने बताएकी थिइन्। उनले यो चलचित्र रोजगारीका लागि बेङ्गलुरु सरेका युवाहरूको समूह र सहरमा उनीहरूको जीवनमा केन्द्रित रहने पनि बताएकी थिइन्।<ref name="FilmiBeat">{{cite web | url = http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2014/fahad-dulquar-nivin-isha-nazriya-nithya-anjali-menon-movie-l-for-love-129302.html | title = Fahad, Dulquar, Nivin, Nazriya, Isha's Movie Titled L For Love | publisher = FilmiBeat | author = Gayathry | date = 10 January 2014 | access-date = 10 January 2014 }}</ref> यो चलचित्र अञ्जली र अनवर रशीदबीच उनीहरूले आफ्ना अघिल्ला चलचित्रहरूमा सँगै काम गर्दा विकसित भएको मित्रताको अर्को परिणाम थियो। मेननले यस चलचित्रमा मलयालम चलचित्र उद्योगका नयाँ पुस्ताका अभिनेता तथा अभिनेत्रीहरू निविन पौली, दुलकर सलमान, नजरिया नाजिम र फहाद फासिलको अभिनय रहेको घोषणा गरेकी थिइन्। रफीक अहमद, सन्तोष वर्मा र एना क्याथरिना वलायिलले गीतका शब्द लेखेका थिए भने गोपी सुन्दरले चलचित्रको सङ्गीत रचना गरेका थिए। चलचित्रको छायाङ्कन समीर ताहिरले गरेका थिए भने सम्पादन प्रवीण प्रभाकरले गरेका थिए। चलचित्रको पहिलो झलक ट्रेलर ७ मे २०१४ मा अनलाइन सार्वजनिक गरिएको थियो, त्यसपछि १२ मेमा उपशीर्षकसहितको संस्करण सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Movie trailer"/> अञ्जलीले तीन जना कजिनको भूमिकाका लागि नजरिया, दुलकर र निविन उपयुक्त हुने ठानेर उनीहरूलाई चयन गरेकी थिइन्। त्यसपछि फहादलाई उनको भूमिकाका लागि चयन गरिएको थियो। सहायक भूमिकाका लागि मनियानपिल्ला राजु, प्रविणा, विजयराघवन, कल्पना र विवासलाई अनुबन्धित गरिएको थियो।<ref name=":1"/> === छायाङ्कन === ''बेङ्गलोर डेज'' को छायाङ्कन डिसेम्बर २०१३ मा सुरु भएको थियो। छायाङ्कन मार्च २०१४ मा सम्पन्न भएको थियो र ७० दिनमा यसको सुटिङ पूरा भएको थियो। चलचित्रको छायाङ्कन बेङ्गलुरु र [[कोच्चि]]मा गरिएको थियो। यसको निर्माण बजेट {{INRConvert|8.5|c}} रहेको थियो।<ref name="Movie budget">{{cite web | url = http://www.mathrubhumi.com/movies/preview/436034/ | title = With new stars "Bangalore Days" | date = 11 March 2014 | work = [[Mathrubhumi]] | access-date = 15 March 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140311024407/http://www.mathrubhumi.com/movies/preview/436034/ | archive-date = 11 March 2014 | url-status = dead }}</ref> ==प्रदर्शन== चलचित्र सुरुमा ९ मे २०१४ मा प्रदर्शन गर्ने तालिका तय गरिएको थियो, तर निर्माणमा भएको ढिलाइका कारण यसको प्रदर्शन मिति सारिएको थियो।<ref name="Release date">{{cite web|title=Release reshuffle in May!|url=http://www.sify.com/movies/release-reshuffle-in-may-news-malayalam-ofimlVeecig.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508224028/http://www.sify.com/movies/release-reshuffle-in-may-news-malayalam-ofimlVeecig.html|url-status=dead|archive-date=8 May 2014|website=[[Sify]]|date=8 May 2014|access-date=8 May 2014}}</ref> चलचित्र ३० मे २०१४ मा भारतभर एकैसाथ २०५ सिनेमाघरमा प्रदर्शन भएको थियो, जसले यसलाई मलयालम चलचित्रका लागि सबैभन्दा ठूला प्रदर्शनहरूमध्ये एक बनाएको थियो।<ref name="Opening weekend"/> प्रदर्शनका समयमा ''बेङ्गलोर डेज'' सबैभन्दा धेरै पर्दामा उपशीर्षकसहित प्रदर्शन हुने मलयालम चलचित्र बनेको थियो। यो चलचित्र भारतभर २०० भन्दा बढी सिनेमाघरमा अङ्ग्रेजी उपशीर्षकसहित प्रदर्शन गरिएको थियो।<ref name="BB">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Bangalore-Days-with-English-subtitles-from-Friday/articleshow/36106292.cms|title=Bangalore Days with English subtitles from Friday|newspaper=The Times of India|date=5 June 2014}}</ref><ref name="ibtimes.co.in">{{cite web|title='Bangalore Days' Box Office: Will Anjali Menon Directorial Beat 'Drishyam' Collections?|url=http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-box-office-will-anjali-menon-directorial-beat-drishyam-collections-601964|website=[[International Business Times]]|date=10 June 2014}}</ref> चलचित्र ३ जुलाई २०१४ मा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा पनि प्रदर्शन भएको थियो।<ref name="IBTimes">{{cite web|title='Bangalore Days' Releasing in UAE on 3 July|url=http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-releasing-uae-3-july-603107|date=26 June 2014|website=International Business Times|access-date=10 July 2014|archive-date=11 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111075320/http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-releasing-uae-3-july-603107|url-status=live}}</ref> ''बेङ्गलोर डेज'' भारतमा ए & ए रिलिज थ्रु अगस्ट सिनेमाद्वारा वितरण गरिएको थियो। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा स्टार मुभी, [[संयुक्त अधिराज्य]]मा इन्डियन मुभिज तथा [[अस्ट्रेलिया]], [[न्युजिल्यान्ड]], [[मलेसिया]], [[सिङ्गापुर]] र [[जापान]]मा ट्राइकलर इन्टरटेनमेन्ट्सले चलचित्र वितरण गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-releasing-uae-3-july-603107|title=Bangalore Days' Releasing in UAE on 3 July|date=10 June 2014|website=[[International Business Times]]|publisher=Nicy V.P|access-date=3 March 2016|archive-date=11 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111075320/http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-releasing-uae-3-july-603107|url-status=live}}</ref> ==प्रतिक्रिया== ===समीक्षात्मक प्रतिक्रिया=== चलचित्रले समीक्षकहरूबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो। यसको निर्देशन, कलाकारहरूको अभिनय, सङ्गीत तथा छायाङ्कनको विशेष प्रशंसा गरिएको थियो।<ref name="Reviews">{{cite web|title='Bangalore Days' Review Roundup: Fun-Filled Entertainer; Worth Watching|url=http://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-review-roundup-fun-filled-entertainer-worth-watching-601395|date=1 June 2014|website=International Business Times|access-date=3 June 2014|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030054/https://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-review-roundup-fun-filled-entertainer-worth-watching-601395|url-status=live}}</ref> ===बक्स अफिस=== चलचित्रले प्रदर्शनको पहिलो सातामा {{INRConvert|8.5|c}} कमाइ गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-bangalore-days-grosses-8-5-crore-first-week-601734|title=Box Office Collection: 'Bangalore Days' Grosses rs 8.5 crore in First Week|website=[[International Business Times]]|date=6 June 2014|access-date=7 June 2014|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030128/https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-bangalore-days-grosses-8-5-crore-first-week-601734|url-status=live}}</ref> संयुक्त अधिराज्यको बक्स अफिसमा यसले एक महिनाभित्र £१००,६७० (₹१.०३ करोड) कमाइ गरेको थियो,<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-box-office-collection-anjali-menons-film-crosses-1-crore-mark-uk-604453|title=Bangalore Days' Box Office Collection: Anjali Menon's Film Crosses ₹1 Crore Mark in UK|website=[[International Business Times]]|date=15 July 2014|access-date=1 July 2021|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030113/https://www.ibtimes.co.in/bangalore-days-box-office-collection-anjali-menons-film-crosses-1-crore-mark-uk-604453|url-status=live}}</ref><ref name="thenewsminute.com">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/can-tamil-version-bangalore-days-recreate-magic-38416?amp|title=Can the Tamil version of Bangalore Days recreate the magic?|website=[[The News Minute]]|date=1 February 2016|access-date=1 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190057/https://www.thenewsminute.com/article/can-tamil-version-bangalore-days-recreate-magic-38416?amp|url-status=live}}</ref> भने प्रदर्शनको अन्त्यसम्ममा त्यहाँबाट कुल $१८०,२१७ (₹१.३४ करोड) कमाइ गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3379974661/|title=Bangalore Days|website=[[Box Office Mojo]]|date=31 July 2014}}</ref> चलचित्रले विश्वभरबाट करिब ₹४८–५० करोडको कुल कमाइ गरेको थियो, जसले यसलाई त्यस वर्षको सर्वाधिक कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्र तथा सबैभन्दा धेरै कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एक बनाएको थियो।<ref name="Prithviraj's p 5"/><ref name="thenewsminute.com"/><ref name=2014BO>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/dulquer-salmaan-how-mammootty-s-son-became-face-of-the-cosmopolitan-malayali/story-x82yr306cKQpuZjGv1TSJP.html|title=Dulquer Salmaan: How Mammootty's son became face of the cosmopolitan Malayali|author=Pratibha Parameshwaran|date=25 February 2017|access-date=28 February 2017|newspaper=[[Hindustan Times]]|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030056/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/dulquer-salmaan-how-mammootty-s-son-became-face-of-the-cosmopolitan-malayali/story-x82yr306cKQpuZjGv1TSJP.html|url-status=live}}</ref><ref name=RemakeBM>{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/No-Hyderabad-days-yet/articleshow/45781766.cms|title=No Hyderabad days yet|date=6 January 2015|access-date=12 January 2015|newspaper=[[Bangalore Mirror]]|author=S. S. Kamal|archive-date=6 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806110455/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/No-Hyderabad-days-yet/articleshow/45781766.cms|url-status=live}}</ref> चलचित्र चेन्नईका चार केन्द्रमा १०० दिनसम्म तथा हैदराबादमा दुई महिनासम्म प्रदर्शन भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/photo-features/7-actors-who-are-well-known-across-all-film-industries/Prabhas/photostory/55245666.cms|title=7 actors who are well known across all film industries|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/malayalam-film-premam-completes-100-days-in-theaters-on-september-5.html|title=Malayalam film Premam completes 100 days in theatres on September 5|date=6 September 2015|website=Behindwoods|access-date=10 September 2020|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030056/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/malayalam-film-premam-completes-100-days-in-theaters-on-september-5.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Tollywood-hit-by-a-Malayalam-wave/articleshow/40512632.cms|title=Tollywood hit by a Malayalam wave|work=[[The Times of India]]|date=20 August 2014|access-date=9 June 2016|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030114/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Tollywood-hit-by-a-Malayalam-wave/articleshow/40512632.cms|url-status=live}}</ref> ==पुरस्कार तथा मनोनयन== {| class="wikitable sortable" ! पुरस्कार ! समारोहको मिति{{efn|सम्भव भएसम्म मितिलाई सम्बन्धित वर्षको पुरस्कारसम्बन्धी लेखसँग जोडिएको छ।}} ! विधा ! प्राप्तकर्ता ! परिणाम ! सन्दर्भ |- ! rowspan="8"| एसियानेट चलचित्र पुरस्कार | rowspan="8"| ११ जनवरी २०१५ | उत्कृष्ट लोकप्रिय चलचित्र | ''बेङ्गलोर डेज'' | {{won}} | rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|title=17th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=12 January 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728154911/https://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|url-status=live}}</ref> |- | उत्कृष्ट निर्देशक | [[अञ्जली मेनन]] | {{won}} |- | स्टार अफ द इयर | [[दुलकर सलमान]] | {{won}} |- | पर्फर्मर अफ द इयर | [[फहाद फासिल]] | {{won}} |- | उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री | [[पार्वती तिरुवोथु]] | {{won}} |- | उत्कृष्ट सङ्गीत निर्देशक | गोपी सुन्दर | {{won}} |- | उत्कृष्ट गीतकार | रफीक अहमद ("एथु कारी राविलुम") | {{won}} |- | उत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक | हरिचरण ("एथु कारी राविलुम") | {{won}} |- ! rowspan="7"| एसियाभिजन पुरस्कार | rowspan="7"| १४ नोभेम्बर २०१४ | उत्कृष्ट मनोरञ्जनात्मक चलचित्र | ''बेङ्गलोर डेज'' (अञ्जली मेनन) | {{won}} | rowspan="7"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-awards-2014-aishwarya-rai-dhanush-kajol-mammootty-manju-warrier-be-honoured-612940|title=Asiavision Awards 2014|website=International Business Times|date=3 November 2014|access-date=17 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411053157/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-awards-2014-aishwarya-rai-dhanush-kajol-mammootty-manju-warrier-be-honoured-612940|url-status=live}}</ref> |- | पर्फर्मर अफ द इयर – पुरुष | दुलकर सलमान | {{won}} |- | स्टार अफ द इयर – पुरुष | [[निविन पौली]] | {{won}} |- | स्टार अफ द इयर – महिला | [[नजरिया नाजिम]] | {{won}} |- | अभिनयमा नयाँ सनसनी | पार्वती तिरुवोथु | {{won}} |- | उत्कृष्ट सङ्गीत निर्देशक | गोपी सुन्दर | {{won}} |- | उत्कृष्ट छायाङ्कन | समीर ताहिर | {{won}} |- ! rowspan="7"| [[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण]] | rowspan="7"| २६ जुन २०१५ | उत्कृष्ट चलचित्र – मलयालम | ''बेङ्गलोर डेज'' | {{nom}} | rowspan="7"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/62nd-filmfare-awards-south-2015-dulquer-salmaan-nivin-pauly-mammootty-biju-menon-suresh-gopi-634657|title=62nd Filmfare Awards South 2015|website=International Business Times|date=4 June 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221160708/https://www.ibtimes.co.in/62nd-filmfare-awards-south-2015-dulquer-salmaan-nivin-pauly-mammootty-biju-menon-suresh-gopi-634657|url-status=live}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South|website=Filmfare|date=27 June 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506152856/https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|url-status=live}}</ref> |- | उत्कृष्ट निर्देशक – मलयालम | अञ्जली मेनन | {{won}} |- | उत्कृष्ट सहायक अभिनेता – मलयालम | फहाद फासिल | {{nom}} |- | उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री – मलयालम | पार्वती तिरुवोथु | {{won}} |- | उत्कृष्ट सङ्गीत निर्देशक – मलयालम | गोपी सुन्दर | {{won}} |- | rowspan="2"| उत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक – मलयालम | हरिचरण ("एथु कारी राविलुम") | {{won}} |- | विजय येसुदास र सचिन वारियर ("थुडक्कम मङ्गल्यम") | {{nom}} |- ! rowspan="3"| केरल राज्य चलचित्र पुरस्कार | rowspan="3"| १० अगस्ट २०१५ | उत्कृष्ट अभिनेता | निविन पौली | {{won}} | rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-state-awards-2014-announced-nivin-pauly-nazriya-nazim-bangalore-days-emerge-victorious-642318|title=Kerala State Film Awards 2014|website=International Business Times|date=10 August 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411173800/https://www.ibtimes.co.in/kerala-state-awards-2014-announced-nivin-pauly-nazriya-nazim-bangalore-days-emerge-victorious-642318|url-status=live}}</ref> |- | उत्कृष्ट अभिनेत्री | नजरिया नाजिम | {{won}}{{efn|नजरियाले यो पुरस्कार ''ओम शान्ति ओशाना'' का लागि पनि जितेकी थिइन्।}} |- | उत्कृष्ट मौलिक पटकथा | अञ्जली मेनन | {{won}} |- ! rowspan="9"| दक्षिण भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार | rowspan="9"| ६–७ अगस्ट २०१५ | उत्कृष्ट चलचित्र मलयालम | ''बेङ्गलोर डेज'' | {{won}} | rowspan="9"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-2015-malayalam-nominations-mammootty-fahadh-faasil-nivin-pauly-prithviraj-dulquer-636069|title=SIIMA 2015 Malayalam Nominations|website=International Business Times|date=16 June 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411173805/https://www.ibtimes.co.in/siima-2015-malayalam-nominations-mammootty-fahadh-faasil-nivin-pauly-prithviraj-dulquer-636069|url-status=live}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=http://siima.in/2015/winners.html|title=SIIMA 2015 Malayalam Winners|website=South Indian International Movie Awards|access-date=17 April 2020|archive-date=17 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085848/http://siima.in/2015/winners.html|url-status=dead}}</ref> |- | उत्कृष्ट नवोदित निर्माता – मलयालम | अनवर रशीद र सोफिया पाउल | {{won}} |- | उत्कृष्ट निर्देशक – मलयालम | अञ्जली मेनन | {{won}} |- | उत्कृष्ट छायाङ्कन – मलयालम | समीर ताहिर | {{nom}} |- | उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री – मलयालम | पार्वती तिरुवोथु | {{won}} |- | उत्कृष्ट सङ्गीत निर्देशक – मलयालम | गोपी सुन्दर | {{won}} |- | उत्कृष्ट गीतकार – मलयालम | रफीक अहमद ("एथु कारी राविलुम") | {{nom}} |- | उत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक – मलयालम | हरिचरण ("एथु कारी राविलुम") | {{nom}} |- | उत्कृष्ट नृत्य निर्देशन – मलयालम | बृन्दा ("थुडक्कम मङ्गल्यम") | {{nom}} |- ! rowspan="2"| वनिता चलचित्र पुरस्कार | rowspan="2"| १५ फेब्रुअरी २०१५ | सर्वाधिक लोकप्रिय अभिनेत्री | नजरिया नाजिम | {{won}} | rowspan="2"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanithasarah-film-awards-1983-mammootty-manju-warrier-emerge-victorious-winners-list-623226|title=Vanitha–Cera Film Awards|website=International Business Times|date=12 February 2015|access-date=17 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412083926/https://www.ibtimes.co.in/vanithasarah-film-awards-1983-mammootty-manju-warrier-emerge-victorious-winners-list-623226|url-status=live}}</ref> |- | वर्षको लोकप्रिय गीत | "मङ्गल्यम थन्थुनानेना" | {{won}} |} ==पुनर्निर्माण== चलचित्रलाई तमिल भाषामा ''बेङ्गलोर नाट्कल'' (सन् २०१६)<ref name="Remake - Tamil, Telugu and Hindi">{{cite news|title=Bangalore Days to be remade in Tamil, Telugu and Hindi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Bangalore-Days-to-be-remade-in-Tamil-Telugu-and-Hindi/articleshow/37506419.cms|newspaper=The Times of India|date=30 June 2014|access-date=10 July 2014|archive-date=1 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701125640/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Bangalore-Days-to-be-remade-in-Tamil-Telugu-and-Hindi/articleshow/37506419.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-watch-new-teaser-of-the-tamil-remake-of-bangalore-days-2163887|title=Watch: New teaser of the Tamil remake of 'Bangalore Days'|date=9 January 2016|work=dna|access-date=28 February 2016|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625030640/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-watch-new-teaser-of-the-tamil-remake-of-bangalore-days-2163887|url-status=live}}</ref> र हिन्दी भाषामा ''यारियाँ २'' (सन् २०२३) शीर्षकमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=T-Series announces Yaariyan 2, locks release date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/t-series-announces-yaariyan-2-locks-release-date-8204834/|date=17 October 2022|accessdate=25 April 2023|website=The Indian Express|language=en|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024091908/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/t-series-announces-yaariyan-2-locks-release-date-8204834/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Yaariyan 2 Teaser OUT: Divya Khosla Kumar, Pearl V Puri, Meezaan Jafri starrer depict crazy cousin chemistry|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/yaariyan-2-teaser-out-divya-khosla-kumar-pearl-v-puri-meezaan-jafri-starrer-depict-crazy-cousin-chemistry-1235135%3famp|accessdate=10 August 2023|website=Pinkvilla|language=en|archive-date=26 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926181825/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/yaariyan-2-teaser-out-divya-khosla-kumar-pearl-v-puri-meezaan-jafri-starrer-depict-crazy-cousin-chemistry-1235135?amp|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" ! भूमिका ! मलयालम (मूल) ! तमिल (पुनर्निर्माण) ! हिन्दी (पुनर्निर्माण) |- | कुट्टन | [[निविन पौली]] | [[बबी सिम्हा]] | [[पर्ल वी पूरी]] |- | अजु | [[दुलकर सलमान]] | [[आर्य (अभिनेता)|आर्या]] | [[मिजान जाफरी]] |- | दिव्या | [[नजरिया नाजिम]] | [[श्री दिव्या]] | [[दिव्या खोसला कुमार]] |- | दास | [[फहाद फासिल]] | [[राणा दग्गुबाती]] | [[यश दासगुप्ता]] |- | अजुकी प्रेमिका | colspan="2" | [[पार्वती तिरुवोथु]] | [[अनस्वरा राजन]] |- | कुट्टनकी प्रेमिका | [[ईशा तलवार]] | [[राय लक्ष्मी]] | [[वरिना हुसैन]] |- | कुट्टनकी पत्नी | colspan="2" | [[पेरिस लक्ष्मी]] | [[प्रिया प्रकाश वरियर]] |} ==विरासत== [[नजरिया नाजिम]]द्वारा अभिनीत दिव्यालाई मलयालम चलचित्रका सबैभन्दा प्रभावशाली महिला पात्रहरूमध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.filmcompanion.in/readers-articles/bangalore-days-nazriya-nazim-divya-realistic-empowerment-makes-her-one-of-my-favourite-women-in-film-malayalam-movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329133532/https://www.filmcompanion.in/amp/story/readers-articles/bangalore-days-nazriya-nazim-divya-realistic-empowerment-makes-her-one-of-my-favourite-women-in-film-malayalam-movies |url-status=live |title=Divya's realistic empowerment in Bangalore Days makes her the film's favourite women |first=Parvati |last=Mohan |accessdate=23 October 2021 |archive-date=29 March 2022 |website=Film Companion|date=12 March 2021 }}</ref> ''द हिन्दू'' र ''मातृभूमि'' जस्ता प्रकाशनहरूले यसलाई दशकका उत्कृष्ट मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एकको रूपमा उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite news | last=Nagarajan | first=Saraswathy | title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more | newspaper=The Hindu | date=19 December 2019 | url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece | access-date=1 April 2020 | archive-date=10 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115120/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | last=K. | first=Ranjana | title=ഈ ദശാബ്ദത്തിലെ മികച്ച സിനിമകള്‍ ഏതൊക്കെ? | trans-title=Which are the Best Films of This Decade? | website=Mathrubhumi | url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/best-and-commercially-acclaimed-malayalam-films-in-this-decade-1.4399874 | language=ml | date=30 December 2019 | access-date=1 April 2020 | archive-date=13 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200113204753/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/best-and-commercially-acclaimed-malayalam-films-in-this-decade-1.4399874 | url-status=live }}</ref> ==टिप्पणी== {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|3668162}} [[श्रेणी:सन् २०१४ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू]] mhwo1mfmjbv9djm4vk2f7bigxqqj9ws 6 151030 1367888 2024-08-01T15:40:31Z en>TAnthony 0 /* Licensing */Refine image category 1367888 wikitext text/x-wiki ==Summary== {{Non-free use rationale poster | Media = film | Source = [https://www.facebook.com/BangaloredaysMovie/photos/a.671410516256834.1073741828.637764149621471/691438990920653/?type=1 Official Facebook page] | Date = May 8, 2014 | Author = [[Anwar Rasheed]] | Article = Bangalore Days | Use = Infobox }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} kmmtgsbndksurwqpnut9ixyl4pz0s6y 1367889 1367888 2026-07-30T07:09:54Z Saroj 31493 [[:en:File:'Bangalore_Days'_2014_Malayalam_Film_-_Poster.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367888 wikitext text/x-wiki ==Summary== {{Non-free use rationale poster | Media = film | Source = [https://www.facebook.com/BangaloredaysMovie/photos/a.671410516256834.1073741828.637764149621471/691438990920653/?type=1 Official Facebook page] | Date = May 8, 2014 | Author = [[Anwar Rasheed]] | Article = Bangalore Days | Use = Infobox }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} kmmtgsbndksurwqpnut9ixyl4pz0s6y 1367890 1367889 2026-07-30T07:10:16Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:'Bangalore Days' 2014 Malayalam Film - Poster.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1367888 wikitext text/x-wiki ==Summary== {{Non-free use rationale poster | Media = film | Source = [https://www.facebook.com/BangaloredaysMovie/photos/a.671410516256834.1073741828.637764149621471/691438990920653/?type=1 Official Facebook page] | Date = May 8, 2014 | Author = [[Anwar Rasheed]] | Article = Bangalore Days | Use = Infobox }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} kmmtgsbndksurwqpnut9ixyl4pz0s6y 1367891 1367890 2026-07-30T07:10:29Z Saroj 31493 /* Summary */ // Edit via Wikiplus 1367891 wikitext text/x-wiki ==Summary== {{Non-free use rationale poster | Media = film | Source = [https://www.facebook.com/BangaloredaysMovie/photos/a.671410516256834.1073741828.637764149621471/691438990920653/?type=1 Official Facebook page] | Date = May 8, 2014 | Author = [[Anwar Rasheed]] | Article = बेङ्गलोर डेज | Use = Infobox }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} 7o6wkxy8probr0h65taxu3cgefb0lcc 1 151031 1367892 2026-07-30T07:14:31Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Bangalore Days|version=1366113463}} 1367892 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Bangalore Days|version=1366113463}} 8db64ub8p0a64aiewct0hzovicatmy7 0 151032 1367895 2026-07-30T07:56:14Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1367895 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = उस्ताद होटल | image = Ustad Hotel (2012) - Poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | native_name = | director = [[अनवर रशीद]] | producer = [[लिस्टिन स्टेफन]] | writer = [[अञ्जली मेनन]] | narrator = [[मामुक्कोया]] | starring = [[दुलकर सलमान]]<br/>[[तिलकन]]<br />[[नित्या मेनन]] | music = [[गोपी सुन्दर]] | cinematography = [[लोगनाथन श्रीनिवासन]] | editing = प्रवीण प्रभाकर | studio = [[म्याजिक फ्रेम्स]] | distributor = सेन्ट्रल पिक्चर्स | released = {{Film date|df=yes|2012|6|29|भारत}} | runtime = १५० मिनेट<ref name="BBFC Ustad" /> | country = भारत | language = मलयालम | budget = | gross = ₹१५ करोड<ref name=zeenews>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/year-of-small-films-at-southern-box-office_125047.html|title=Year of small films at southern box-office|date=25 December 2012|newspaper=[[Zee News]]|access-date=24 December 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225839/http://zeenews.india.com/entertainment/regional/year-of-small-films-at-southern-box-office_125047.html|url-status=live}}</ref><ref name=TOI>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Meet-the-top-five-show-stealers-of-2012/articleshow/17598509.cms|title=Meet the top five show stealers of 2012|work=[[The Times of India]]|date=14 December 2012|access-date=9 May 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614091036/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Meet-the-top-five-show-stealers-of-2012/articleshow/17598509.cms|url-status=live}}</ref> }} '''''उस्ताद होटल''''' सन् २०१२ को भारतीय [[मलयालम भाषा|मलयालम]] भाषाको नाट्य चलचित्र हो, जसको निर्देशन अनवर रशीदले, लेखन अञ्जली मेननले र निर्माण लिस्टिन स्टेफनले गरेका हुन्।<ref name=TH>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|title=Beachside hotel|first=Saraswathy|last=Nagarajan|date=21 June 2012|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=29 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727220320/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|archive-date=27 July 2012}}</ref> यस चलचित्रमा [[दुलकर सलमान]], तिलकन र [[नित्या मेनन]]ले मुख्य भूमिका निर्वाह गरेका छन् भने सिद्धिक, मामुक्कोया र लेना सहायक भूमिकामा देखिएका छन्। साथै, आसिफ अली र जिष्णुले विशेष उपस्थितिको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। यस चलचित्रमा क्रमशः गोपी सुन्दरद्वारा रचित सङ्गीत, लोगनाथन श्रीनिवासनद्वारा गरिएको छायाङ्कन र प्रवीण प्रभाकरद्वारा गरिएको सम्पादन रहेको छ। कथा फैजल नाम गरेका एक युवाको जीवनमा आधारित छ, जसलाई फैजी (दुलकर सलमान) भनेर चिनिन्छ। उनी आफ्ना बुबा (सिद्धिक)को इच्छाविपरीत [[स्विट्जरल्यान्ड]]मा सेफको अध्ययन गरिरहेका हुन्छन्। जब यो कुरा बाहिर आउँछ, उनका बुबाले उनलाई बेलायतमा नयाँ जागिर सुरु गर्नबाट रोक्न उनको राहदानी खोस्छन्। बुबा र छोराबीचको सम्बन्ध बिग्रँदै गएपछि, फैजी अर्को योजना बनाउन नसकेसम्म उनका हजुरबुबा करिम (तिलकन)ले सञ्चालन गरेको [[कोझिकोड]]स्थित एक रेस्टुरेन्टमा भान्सेको रूपमा काम गर्न बाध्य हुन्छन्।<ref name="Food">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3661967.ece|title=Cooking up success in Malayalam cinema|author=Sharika C|date=20 July 2012|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=29 October 2012|archive-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823013212/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3661967.ece|url-status=live}}</ref> ''उस्ताद होटल'' २९ जुन २०१२ मा [[केरल]]मा र २० जुलाई २०१२ मा भारतका अन्य स्थानहरूमा प्रदर्शन भएको थियो।<ref name="BBFC Ustad">[https://www.bbfc.co.uk/releases/ustad-hotel-2012 bbfc.co.uk]{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> चलचित्र व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-golden-year-for-Mollywood/articleshow/15403371.cms|title=A golden year for Mollywood?|last=Sanjith|first=Sidhardhan|date=9 August 2012|work=The Times of India|access-date=5 March 2016|archive-date=5 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105090158/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-golden-year-for-Mollywood/articleshow/15403371.cms|url-status=live}}</ref> यसले तीनवटा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] जितेको थियो। अञ्जली मेननले उत्कृष्ट संवादको पुरस्कार जितेकी थिइन् भने तिलकनलाई (मरणोपरान्त) विशेष उल्लेख प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://dff.nic.in/FeaturedFilm_60th_NATIONAL_FILM_AWARDS_2012_Announced.pdf |title=Archived copy |access-date=20 March 2013 |archive-date=18 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418030545/http://dff.nic.in/FeaturedFilm_60th_NATIONAL_FILM_AWARDS_2012_Announced.pdf }}</ref> यसलाई [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषामा ''गौड्रु होटल'' (सन् २०१७) शीर्षकमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो भने [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] भाषामा ''जनता होटल'' शीर्षकमा डब गरी प्रदर्शन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-took-up-gowdru-hotel-because-the-story-was-very-similar-to-my-own-life-rachan-chandra/articleshow/60190113.cms|title=I took up Gowdru Hotel because the story was very similar to my own life: Rachan Chandra|work=Times of India|date=24 August 2017|access-date=11 September 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827203502/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-took-up-gowdru-hotel-because-the-story-was-very-similar-to-my-own-life-rachan-chandra/articleshow/60190113.cms|url-status=live}}</ref> ''उस्ताद होटल'' लाई मलयालम न्यु-जेन सिनेमा आन्दोलनका क्रममा बनेका उत्कृष्ट चलचित्रहरूमध्ये एक मानिन्छ र यसले कल्ट चलचित्रको दर्जा प्राप्त गरेको छ।<ref>{{Cite news|title=10 Malayalam films to watch before you die|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436103.cms|access-date=2021-06-10|website=The Times of India|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610062710/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436103.cms|url-status=live}}</ref> यो चलचित्र दिग्गज अभिनेता तिलकनको निधनअघि प्रदर्शनमा आएको उनको अन्तिम चलचित्र उपस्थितिका रूपमा पनि उल्लेख गरिन्छ।<ref name="Food" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|2218988|Ustad Hotel}} [[श्रेणी:सन् २०१२ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त साङ्गीतिक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्रहरू]] ac0snwsik54zli1q6i3gp3nut6zx4zm 1 151033 1367896 2026-07-30T07:57:18Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Ustad Hotel|version=1364180466}} 1367896 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Ustad Hotel|version=1364180466}} 5yqscf1yoy3ksdym33vv132rltsvspv 6 151034 1367897 2026-02-25T00:50:48Z en>Jevansen 0 + [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 1367897 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale |Article = Ustad Hotel |Description = This is a poster for [[Ustad Hotel]]. |Source = {{URL|http://www.impawards.com/intl/india/2012/ustad_hotel_ver17.html|Impawards}} The poster art copyright is believed to belong to the distributor of the film, the publisher of the film or the graphic artist. |Portion = The entire poster: because the image is poster art, a form of product packaging or service marketing, the entire image is needed to identify the product or service, properly convey the meaning and branding intended, and avoid tarnishing or misrepresenting the image. |Low_resolution = The copy is of sufficient resolution for commentary and identification but lower resolution than the original poster. Copies made from it will be of inferior quality, unsuitable as counterfeit artwork, pirate versions or for uses that would compete with the commercial purpose of the original artwork. |Purpose = Main infobox. The image is used for identification in the context of critical commentary of the work, product or service for which it serves as poster art. It makes a significant contribution to the user's understanding of the article, which could not practically be conveyed by words alone. The image is placed in the infobox at the top of the article discussing the work, to show the primary visual image associated with the work, and to help the user quickly identify the work, product or service and know they have found what they are looking for. Use for this purpose does not compete with the purposes of the original artwork, namely the creator providing graphic design services, and in turn the marketing of the promoted item. |Replaceability = As film poster art, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the same artwork or poster would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. |other_information = Use of the poster art in the article complies with Wikipedia [[Wikipedia:Non-free_content|non-free content policy]] and fair use under [[Fair_use|United States copyright law]] as described above. }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] fegayjf1wvjl3np4lq169aix0b4sd27 1367898 1367897 2026-07-30T07:59:03Z Saroj 31493 [[:en:File:Ustad_Hotel_(2012)_-_Poster.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367897 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale |Article = Ustad Hotel |Description = This is a poster for [[Ustad Hotel]]. |Source = {{URL|http://www.impawards.com/intl/india/2012/ustad_hotel_ver17.html|Impawards}} The poster art copyright is believed to belong to the distributor of the film, the publisher of the film or the graphic artist. |Portion = The entire poster: because the image is poster art, a form of product packaging or service marketing, the entire image is needed to identify the product or service, properly convey the meaning and branding intended, and avoid tarnishing or misrepresenting the image. |Low_resolution = The copy is of sufficient resolution for commentary and identification but lower resolution than the original poster. Copies made from it will be of inferior quality, unsuitable as counterfeit artwork, pirate versions or for uses that would compete with the commercial purpose of the original artwork. |Purpose = Main infobox. The image is used for identification in the context of critical commentary of the work, product or service for which it serves as poster art. It makes a significant contribution to the user's understanding of the article, which could not practically be conveyed by words alone. The image is placed in the infobox at the top of the article discussing the work, to show the primary visual image associated with the work, and to help the user quickly identify the work, product or service and know they have found what they are looking for. Use for this purpose does not compete with the purposes of the original artwork, namely the creator providing graphic design services, and in turn the marketing of the promoted item. |Replaceability = As film poster art, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the same artwork or poster would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. |other_information = Use of the poster art in the article complies with Wikipedia [[Wikipedia:Non-free_content|non-free content policy]] and fair use under [[Fair_use|United States copyright law]] as described above. }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] fegayjf1wvjl3np4lq169aix0b4sd27 1367899 1367898 2026-07-30T07:59:31Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Ustad Hotel (2012) - Poster.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1367897 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale |Article = Ustad Hotel |Description = This is a poster for [[Ustad Hotel]]. |Source = {{URL|http://www.impawards.com/intl/india/2012/ustad_hotel_ver17.html|Impawards}} The poster art copyright is believed to belong to the distributor of the film, the publisher of the film or the graphic artist. |Portion = The entire poster: because the image is poster art, a form of product packaging or service marketing, the entire image is needed to identify the product or service, properly convey the meaning and branding intended, and avoid tarnishing or misrepresenting the image. |Low_resolution = The copy is of sufficient resolution for commentary and identification but lower resolution than the original poster. Copies made from it will be of inferior quality, unsuitable as counterfeit artwork, pirate versions or for uses that would compete with the commercial purpose of the original artwork. |Purpose = Main infobox. The image is used for identification in the context of critical commentary of the work, product or service for which it serves as poster art. It makes a significant contribution to the user's understanding of the article, which could not practically be conveyed by words alone. The image is placed in the infobox at the top of the article discussing the work, to show the primary visual image associated with the work, and to help the user quickly identify the work, product or service and know they have found what they are looking for. Use for this purpose does not compete with the purposes of the original artwork, namely the creator providing graphic design services, and in turn the marketing of the promoted item. |Replaceability = As film poster art, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the same artwork or poster would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. |other_information = Use of the poster art in the article complies with Wikipedia [[Wikipedia:Non-free_content|non-free content policy]] and fair use under [[Fair_use|United States copyright law]] as described above. }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] fegayjf1wvjl3np4lq169aix0b4sd27 1367900 1367899 2026-07-30T07:59:57Z Saroj 31493 /* Summary */ // Edit via Wikiplus 1367900 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale |Article = उस्ताद होटल |Description = This is a poster for [[उस्ताद होटल]]. |Source = {{URL|http://www.impawards.com/intl/india/2012/ustad_hotel_ver17.html|Impawards}} The poster art copyright is believed to belong to the distributor of the film, the publisher of the film or the graphic artist. |Portion = The entire poster: because the image is poster art, a form of product packaging or service marketing, the entire image is needed to identify the product or service, properly convey the meaning and branding intended, and avoid tarnishing or misrepresenting the image. |Low_resolution = The copy is of sufficient resolution for commentary and identification but lower resolution than the original poster. Copies made from it will be of inferior quality, unsuitable as counterfeit artwork, pirate versions or for uses that would compete with the commercial purpose of the original artwork. |Purpose = Main infobox. The image is used for identification in the context of critical commentary of the work, product or service for which it serves as poster art. It makes a significant contribution to the user's understanding of the article, which could not practically be conveyed by words alone. The image is placed in the infobox at the top of the article discussing the work, to show the primary visual image associated with the work, and to help the user quickly identify the work, product or service and know they have found what they are looking for. Use for this purpose does not compete with the purposes of the original artwork, namely the creator providing graphic design services, and in turn the marketing of the promoted item. |Replaceability = As film poster art, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the same artwork or poster would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. |other_information = Use of the poster art in the article complies with Wikipedia [[Wikipedia:Non-free_content|non-free content policy]] and fair use under [[Fair_use|United States copyright law]] as described above. }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] nu7o4gohs2vz5mrb95uorpnk55bfr87 0 151035 1367903 2026-07-30T08:39:33Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1367903 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मायानदी | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[आशिक अबु]] | producer = {{ubl|[[आशिक अबु]]|सन्तोष टी. कुरुविल्ला}} | writer = {{ubl|[[श्याम पुष्करण]]|[[दिलीश नायर]]}} | story = | starring = {{ubl|[[टोभिनो थोमस]]|[[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]}} | music = [[रेक्स विजयन]] | cinematography = जयेश मोहन | editing = सैजु श्रीधरन | studio = {{ubl|ड्रिम मिल सिनेमाज एन्ड इन्टरटेन्मेन्ट्स|मुनसट इन्टरटेन्मेन्ट}} | distributor = ओपीएम ड्रिम मिल सिनेमाज | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = १३६ मिनेट | country = भारत | language = मलयालम | budget = | gross = }} '''''मायानदी''''' ({{translation|रहस्यमय नदी}}) सन् २०१७ को भारतीय मलयालम भाषाको रोमान्टिक थ्रिलर चलचित्र हो, जसको निर्देशन र सह–निर्माण आशिक अबुले गरेका छन् भने लेखन श्याम पुष्करण र दिलीश नायरले गरेका छन्। यस चलचित्रमा [[टोभिनो थोमस]]ले भागिरहेका अपराधीको भूमिका र [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]ले महत्वाकाङ्क्षी अभिनेत्रीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। उनीहरूको समस्याग्रस्त प्रेम र बाँच्नका लागि गरेको सङ्घर्ष नै चलचित्रको मुख्य कथावस्तु हो। यो चलचित्र २२ डिसेम्बर २०१७ मा प्रदर्शन भएको थियो र समीक्षकहरूबाट व्यापक रूपमा सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो। यस चलचित्रले [[यौनिकता]]को विषयलाई प्रस्तुत गरेको शैलीका लागि प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो र ''द हिन्दू'' ले यसलाई दशकका उत्कृष्ट २५ मलयालम चलचित्रहरूको सूचीमा समावेश गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> कथावस्तु सन् १९६० को फ्रान्सेली चलचित्र ''ब्रेथलेस'' बाट प्रेरणा लिइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/indian-cinema-gets-its-finest-love-story/20180119.htm|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/opinion/is-the-bollywood-love-story-running-out-of-steam/story-VQb1CPOkfDsNUl7vmNiAdM.html|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/mayaanadhi-review-romantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226112716/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-review-romantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=[[Sify]] }}</ref> == कलाकार == {{colbegin}} * [[टोभिनो थोमस]] — जोन म्याथ्यु उर्फ माथान * [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]] — अपर्णा रवि उर्फ अप्पु * लिओना लिशोय — समीरा * हरिश उथमन — हरिश * इलावरासु — प्रहरी निरीक्षक * जयकुमार — सेनथिल * निजलगल रवि — प्रहरी निरीक्षक * दर्शना राजेन्द्रन — दर्शना * माया मेनन — वसुमती * उन्निमाया प्रसाद — सहायक निर्देशक * खालिद रहमान — सहायक निर्देशक * मेसाई राजेन्द्रन — जेरोक्स मुरुगन * लिजो जोस पेल्लिसेरी — निर्देशक लेन प्रसाद (विस्तारित विशेष उपस्थिति) * [[बेसिल जोसेफ]] — निर्देशक जिनु (विशेष उपस्थिति) * सौबिन शाहिर — समीराको भाइ (विशेष उपस्थिति) * अपर्णा बालमुरली — स्वयं (विशेष उपस्थिति) * शाइन टम चाको (विशेष उपस्थिति) * सुशिन श्याम (विशेष उपस्थिति) * राजेश माधवन — निर्देशकका सहायक (विशेष उपस्थिति) {{colend}} == निर्माण == यस चलचित्रको पटकथा दिलीश नायर र श्याम पुष्करणले संयुक्त रूपमा लेखेका हुन्, जो यसअघि धेरै चलचित्रहरूमा आशिक अबुसँग सहकार्य गरिसकेका थिए। चलचित्रको आधारभूत विचार आशिक र श्यामका साथी निर्देशक–छायाकार अमल नीरदबाट आएको थियो। नीरदले उनीहरूसँगको एक भेटमा आफू बम्बईमा बस्दा सुनेको एउटा घटना सुनाएका थिए। सुरुमा नीरदले उक्त कथालाई ''५ सुन्दरीकल'' एन्थोलोजी चलचित्रका लागि छोटो चलचित्रको रूपमा निर्देशन गर्ने योजना बनाएका थिए। तर पछि उनले त्यो योजना स्थगित गरी अर्को पटकथामा काम अघि बढाए।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=24 January 2018}}</ref> श्यामले नीरदको कथालाई ''मायानदी'' का लागि अझ परिचित परिवेशमा रूपान्तरण गरे। [[टोभिनो थोमस]]लाई सन् २०१७ फेब्रुअरीमा चलचित्रको पुरुष मुख्य भूमिकाका लागि घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs-his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=28 February 2017}}</ref> आशिकले महिला मुख्य भूमिकाका लागि नयाँ अनुहारलाई चयन गर्न चाहेका थिए र मोडलबाट अभिनेत्री बनेकी [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]लाई अडिसनमार्फत छनोट गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=[[The Times of India]]|date=23 December 2017}}</ref> ऐश्वर्याले यसअघि नै सोही वर्षको सुरुवातमा ''ञ्जान्दुकलुदे नाट्टिल ओरिडावेला'' चलचित्रमा महिला मुख्य भूमिका निर्वाह गर्दै चलचित्र क्षेत्रमा पदार्पण गरिसकेकी थिइन्। ऐश्वर्याका अनुसार, यो भूमिका निर्वाह गर्न उनले अतिरिक्त प्रयास गर्नुपरेन, किनकि निर्देशक र पटकथा लेखकहरूले परिस्थितिहरूलाई राम्रोसँग बुझाएका थिए। चलचित्रका अन्य कलाकारहरूमा अपर्णा बालमुरली र लिओना लिशोय पनि समावेश छन्।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=[[The Times of India]] |date=16 November 2017}}</ref> चलचित्रको छायाङ्कन सन् २०१७ मेबाट सुरु भएको थियो। पहिलो चरणको छायाङ्कन [[मदुरै]] र कोडैकानलमा गरिएको थियो भने दोस्रो चरणको छायाङ्कन [[कोच्चि]]मा सम्पन्न गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=19 June 2017}}</ref> अन्य छायाङ्कन स्थलहरूमा बेकल र धनुषकोडी पनि समावेश छन्। == प्रभाव == केही समीक्षकहरूले यस चलचित्रको कथावस्तु सन् १९६० को फ्रान्सेली चलचित्र ''ब्रेथलेस'' सँग समानता रहेको औँल्याएका छन्। उक्त चलचित्र जाँ-लुक गोदार्दद्वारा लेखन तथा निर्देशन गरिएको थियो र यो एक भौँतारिँदो अपराधी (जाँ-पल बेल्मोन्दो) तथा उनकी अमेरिकी प्रेमिका (जाँ सेबेर्ग) को कथामा आधारित थियो।<ref name=Rangan>[[Baradwaj Rangan]] (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref><ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=[[Sify]]}}</ref> पटकथा विकासको चरणमा आशिक अबुले ''ब्रेथलेस'' जस्ता चलचित्रहरू ''मायानदी'' का लागि सन्दर्भ भएको बताएका थिए। ''इन्टरनेसनल बिजनेस टाइम्स'' को एक लेखले उल्लेख गरेअनुसार, ''मायानदी'' ले आफ्नो कथानक संरचनाका लागि ''ब्रेथलेस'' बाट धेरै प्रेरणा लिए पनि आशिक अबुले चलचित्रलाई फरक स्तरमा पुर्‍याएका छन्। उनले मुख्य पात्रहरू माथान र अप्पुमा नयाँ जीवन र ताजापन भरेका छन्, जसका कारण चलचित्रको भावुक चरम दृश्यपछि पनि ती पात्रहरू दर्शकको मनमा रहिरहन्छन्।<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=[[International Business Times]] |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == प्रदर्शन == चलचित्र २२ डिसेम्बर २०१७ मा [[केरल]]मा प्रदर्शन भएको थियो।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=[[The News Minute]] |date=28 October 2017 }}</ref> यो २६ सेप्टेम्बर २०१८ मा ब्लु–रेमा जारी गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 8a0vpk0u8uy608xcc7u3a6ch7r7v7q2 1367904 1367903 2026-07-30T08:42:06Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1367904 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मायानदी | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[आशिक अबु]] | producer = {{ubl|[[आशिक अबु]]|सन्तोष टी. कुरुविल्ला}} | writer = {{ubl|[[श्याम पुष्करण]]|[[दिलीश नायर]]}} | story = | starring = {{ubl|[[टोभिनो थोमस]]|[[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]}} | music = [[रेक्स विजयन]] | cinematography = जयेश मोहन | editing = सैजु श्रीधरन | studio = {{ubl|ड्रिम मिल सिनेमाज एन्ड इन्टरटेन्मेन्ट्स|मुनसट इन्टरटेन्मेन्ट}} | distributor = ओपीएम ड्रिम मिल सिनेमाज | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = १३६ मिनेट | country = भारत | language = मलयालम | budget = | gross = }} '''''मायानदी''''' ({{translation|रहस्यमय नदी}}) सन् २०१७ को भारतीय मलयालम भाषाको रोमान्टिक थ्रिलर चलचित्र हो, जसको निर्देशन र सह–निर्माण आशिक अबुले गरेका छन् भने लेखन श्याम पुष्करण र दिलीश नायरले गरेका छन्। यस चलचित्रमा [[टोभिनो थोमस]]ले भागिरहेका अपराधीको भूमिका र [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]ले महत्वाकाङ्क्षी अभिनेत्रीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। उनीहरूको समस्याग्रस्त प्रेम र बाँच्नका लागि गरेको सङ्घर्ष नै चलचित्रको मुख्य कथावस्तु हो। यो चलचित्र २२ डिसेम्बर २०१७ मा प्रदर्शन भएको थियो र समीक्षकहरूबाट व्यापक रूपमा सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो। यस चलचित्रले [[यौनिकता]]को विषयलाई प्रस्तुत गरेको शैलीका लागि प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो र ''द हिन्दू'' ले यसलाई दशकका उत्कृष्ट २५ मलयालम चलचित्रहरूको सूचीमा समावेश गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> कथावस्तु सन् १९६० को फ्रान्सेली चलचित्र ''ब्रेथलेस'' बाट प्रेरणा लिइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/indian-cinema-gets-its-finest-love-story/20180119.htm|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/opinion/is-the-bollywood-love-story-running-out-of-steam/story-VQb1CPOkfDsNUl7vmNiAdM.html|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/mayaanadhi-review-romantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226112716/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-review-romantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=[[Sify]] }}</ref> == कलाकार == {{colbegin}} * [[टोभिनो थोमस]] — जोन म्याथ्यु उर्फ माथान * [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]] — अपर्णा रवि उर्फ अप्पु * लिओना लिशोय — समीरा * हरिश उथमन — हरिश * इलावरासु — प्रहरी निरीक्षक * जयकुमार — सेनथिल * निजलगल रवि — प्रहरी निरीक्षक * दर्शना राजेन्द्रन — दर्शना * माया मेनन — वसुमती * उन्निमाया प्रसाद — सहायक निर्देशक * खालिद रहमान — सहायक निर्देशक * मेसाई राजेन्द्रन — जेरोक्स मुरुगन * लिजो जोस पेल्लिसेरी — निर्देशक लेन प्रसाद (विस्तारित विशेष उपस्थिति) * [[बेसिल जोसेफ]] — निर्देशक जिनु (विशेष उपस्थिति) * सौबिन शाहिर — समीराको भाइ (विशेष उपस्थिति) * अपर्णा बालमुरली — स्वयं (विशेष उपस्थिति) * शाइन टम चाको (विशेष उपस्थिति) * सुशिन श्याम (विशेष उपस्थिति) * राजेश माधवन — निर्देशकका सहायक (विशेष उपस्थिति) {{colend}} == निर्माण == यस चलचित्रको पटकथा दिलीश नायर र श्याम पुष्करणले संयुक्त रूपमा लेखेका हुन्, जो यसअघि धेरै चलचित्रहरूमा आशिक अबुसँग सहकार्य गरिसकेका थिए। चलचित्रको आधारभूत विचार आशिक र श्यामका साथी निर्देशक–छायाकार अमल नीरदबाट आएको थियो। नीरदले उनीहरूसँगको एक भेटमा आफू बम्बईमा बस्दा सुनेको एउटा घटना सुनाएका थिए। सुरुमा नीरदले उक्त कथालाई ''५ सुन्दरीकल'' एन्थोलोजी चलचित्रका लागि छोटो चलचित्रको रूपमा निर्देशन गर्ने योजना बनाएका थिए। तर पछि उनले त्यो योजना स्थगित गरी अर्को पटकथामा काम अघि बढाए।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=24 January 2018}}</ref> श्यामले नीरदको कथालाई ''मायानदी'' का लागि अझ परिचित परिवेशमा रूपान्तरण गरे। [[टोभिनो थोमस]]लाई सन् २०१७ फेब्रुअरीमा चलचित्रको पुरुष मुख्य भूमिकाका लागि घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs-his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=28 February 2017}}</ref> आशिकले महिला मुख्य भूमिकाका लागि नयाँ अनुहारलाई चयन गर्न चाहेका थिए र मोडलबाट अभिनेत्री बनेकी [[ऐश्वर्या लक्ष्मी]]लाई अडिसनमार्फत छनोट गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=[[The Times of India]]|date=23 December 2017}}</ref> ऐश्वर्याले यसअघि नै सोही वर्षको सुरुवातमा ''ञ्जान्दुकलुदे नाट्टिल ओरिडावेला'' चलचित्रमा महिला मुख्य भूमिका निर्वाह गर्दै चलचित्र क्षेत्रमा पदार्पण गरिसकेकी थिइन्। ऐश्वर्याका अनुसार, यो भूमिका निर्वाह गर्न उनले अतिरिक्त प्रयास गर्नुपरेन, किनकि निर्देशक र पटकथा लेखकहरूले परिस्थितिहरूलाई राम्रोसँग बुझाएका थिए। चलचित्रका अन्य कलाकारहरूमा अपर्णा बालमुरली र लिओना लिशोय पनि समावेश छन्।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=[[The Times of India]] |date=16 November 2017}}</ref> चलचित्रको छायाङ्कन सन् २०१७ मेबाट सुरु भएको थियो। पहिलो चरणको छायाङ्कन [[मदुरै]] र कोडैकानलमा गरिएको थियो भने दोस्रो चरणको छायाङ्कन [[कोच्चि]]मा सम्पन्न गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=19 June 2017}}</ref> अन्य छायाङ्कन स्थलहरूमा बेकल र धनुषकोडी पनि समावेश छन्। == प्रभाव == केही समीक्षकहरूले यस चलचित्रको कथावस्तु सन् १९६० को फ्रान्सेली चलचित्र ''ब्रेथलेस'' सँग समानता रहेको औँल्याएका छन्। उक्त चलचित्र जाँ-लुक गोदार्दद्वारा लेखन तथा निर्देशन गरिएको थियो र यो एक भौँतारिँदो अपराधी (जाँ-पल बेल्मोन्दो) तथा उनकी अमेरिकी प्रेमिका (जाँ सेबेर्ग) को कथामा आधारित थियो।<ref name=Rangan>[[Baradwaj Rangan]] (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref><ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=[[Sify]]}}</ref> पटकथा विकासको चरणमा आशिक अबुले ''ब्रेथलेस'' जस्ता चलचित्रहरू ''मायानदी'' का लागि सन्दर्भ भएको बताएका थिए। ''इन्टरनेसनल बिजनेस टाइम्स'' को एक लेखले उल्लेख गरेअनुसार, ''मायानदी'' ले आफ्नो कथानक संरचनाका लागि ''ब्रेथलेस'' बाट धेरै प्रेरणा लिए पनि आशिक अबुले चलचित्रलाई फरक स्तरमा पुर्‍याएका छन्। उनले मुख्य पात्रहरू माथान र अप्पुमा नयाँ जीवन र ताजापन भरेका छन्, जसका कारण चलचित्रको भावुक चरम दृश्यपछि पनि ती पात्रहरू दर्शकको मनमा रहिरहन्छन्।<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=[[International Business Times]] |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == प्रदर्शन == चलचित्र २२ डिसेम्बर २०१७ मा [[केरल]]मा प्रदर्शन भएको थियो।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=[[The News Minute]] |date=28 October 2017 }}</ref> यो २६ सेप्टेम्बर २०१८ मा ब्लु–रेमा जारी गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|6915596}} [[श्रेणी:सन् २०१७ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त थ्रिलर चलचित्रहरू]] n2a9ei6k7btocufkkdzr83e7ko23uic 1 151036 1367905 2026-07-30T08:46:35Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Mayaanadhi|version=1362028739}} 1367905 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Mayaanadhi|version=1362028739}} qr7ycyod4d9kyp8eeu08o8nsfb34vz8 6 151037 1367906 2026-02-25T00:55:04Z en>Jevansen 0 + [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 1367906 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Mayaanadhi | Use = Infobox | Media = film <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = | Distributor = OPM Dream Mill Cinemas | Publisher = | Graphic Artist = Oldmonks | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = | Portion = | Low resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section --> | Replaceability = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 54bxn16w4izh3kgr6hxz8flceu7jzpl 1367907 1367906 2026-07-30T08:46:51Z Saroj 31493 [[:en:File:Mayaanadhi_film_poster.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367906 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Mayaanadhi | Use = Infobox | Media = film <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = | Distributor = OPM Dream Mill Cinemas | Publisher = | Graphic Artist = Oldmonks | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = | Portion = | Low resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section --> | Replaceability = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 54bxn16w4izh3kgr6hxz8flceu7jzpl 1367908 1367907 2026-07-30T08:47:10Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Mayaanadhi film poster.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1367906 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Mayaanadhi | Use = Infobox | Media = film <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = | Distributor = OPM Dream Mill Cinemas | Publisher = | Graphic Artist = Oldmonks | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = | Portion = | Low resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section --> | Replaceability = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 54bxn16w4izh3kgr6hxz8flceu7jzpl 1367909 1367908 2026-07-30T08:47:24Z Saroj 31493 /* Summary */ // Edit via Wikiplus 1367909 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = मायानदी | Use = Infobox | Media = film <!-- ADDITIONAL INFORMATION --> | Name = | Distributor = OPM Dream Mill Cinemas | Publisher = | Graphic Artist = Oldmonks | Type = | Website = | Owner = | Commentary = <!--OVERRIDE FIELDS --> | Description = | Source = | Portion = | Low resolution = | Purpose = <!-- Must be specified if Use is not Infobox / Header / Section --> | Replaceability = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2010s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 378d1ph15c5cugp3nrra919uto0bfq0 0 151038 1367916 2026-07-30T10:25:06Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1367916 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मन्जुम्मेल ब्वाइज | image = Manjummel Boys poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = चिदम्बरम | producer = [[सौबिन शाहिर]]<br />बाबु शाहिर<br />शान एन्टोनी | writer = चिदम्बरम | starring = सौबिन शाहिर<br />[[श्रीनाथ भासी]]<br />[[दीपक परम्बोल]]<br />[[बालु वर्गिस]]<br />[[गणपति एस. पोडुवल]]<br />[[लाल जुनियर]]<br />[[अभिराम राधाकृष्णन]]<br />[[अरुण कुरियन]]<br />[[खालिद रहमान]]<br />[[चन्दु सलिम कुमार]]<br />[[शेबिन बेन्सन]]<br />विष्णु रेघु | music = [[सुशिन श्याम]] | cinematography = [[शैजु खालिद]] | editing = [[विवेक हर्षन]] | studio = परवा फिल्म्स | distributor = श्री गोकुलम मुभिज | released = {{Film date|df=y|2024|2|22}} | runtime = १३५ मिनेट | country = भारत | language = मलयालम | budget = {{INR|२०}} करोड<ref name="DNA India">{{Cite web |date=7 March 2024 |title=This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-this-film-made-rs-20-crore-no-superstars-heroine-new-actors-fastest-to-earn-rs-100-crore-manjummel-boys-3080648 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327085734/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-this-film-made-rs-20-crore-no-superstars-heroine-new-actors-fastest-to-earn-rs-100-crore-manjummel-boys-3080648 |archive-date=27 March 2024 |access-date=27 March 2024 |website=DNA India |language=en}}</ref> | gross = {{INR|२४२.३}} करोड<!--DO NOT update the box office collection without providing a reliable cite per listed at [[Wikipedia:ICTFSOURCES]] . It will be reverted and considered as disruptive editing, leading to the loss of editing privileges.--><ref name="pinkbo">{{Cite web |date=4 May 2024 |title=സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്? |url=https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/malayalam-movie-manjummel-boys-ott-release-tomorrow-5-5-2024-in-disney-plus-hot-star-final-box-office-collection-scy3mb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504052626/https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/malayalam-movie-manjummel-boys-ott-release-tomorrow-5-5-2024-in-disney-plus-hot-star-final-box-office-collection-scy3mb |archive-date=4 May 2024 |access-date=4 May 2024 |website=AsianetNews |language=ml}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=30 July 2024 |title=Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-10-highest-grossing-indian-films-of-1st-half-of-2024-worldwide-box-office-collections-kalki-2898-ad-leads-by-a-huge-margin-fighter-hanuman-follow-1333826 |access-date=2 September 2024 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827135206/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-10-highest-grossing-indian-films-of-1st-half-of-2024-worldwide-box-office-collections-kalki-2898-ad-leads-by-a-huge-margin-fighter-hanuman-follow-1333826 |url-status=live}}</ref> }} '''''मन्जुम्मेल ब्वाइज''''' सन् २०२४ को भारतीय [[मलयालम भाषा|मलयालम]] भाषाको सर्भाइभल थ्रिलर चलचित्र हो, जसको लेखन तथा निर्देशन चिदम्बरमले गरेका हुन्। यो चलचित्र परवा फिल्म्सको ब्यानरमा सौबिन शाहिर, बाबु शाहिर र शान एन्टोनीद्वारा निर्मित हो।<ref name=":2" /> यस चलचित्रमा सौबिन शाहिर, श्रीनाथ भासी, दीपक परम्बोल, बालु वर्गिस, गणपति एस. पोडुवल, लाल जुनियर, अभिराम राधाकृष्णन, अरुण कुरियन, खालिद रहमान, चन्दु सलिम कुमार, शेबिन बेन्सन र विष्णु रेघुले अभिनय गरेका छन्। सन् २००६ मा गुना गुफामा भएको वास्तविक घटनामा आधारित,<ref>{{Cite web |title=Soubin Shahir's Manjummel Boys, based on true events, has this thrilling connection to Kamal Haasan's Gunaa |url=https://www.ottplay.com/news/soubin-shahirs-manjummel-boys-based-on-true-events-has-this-thrilling-connection-to-kamal-haasans-gunaa/29f1386d40831 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224110720/https://www.ottplay.com/news/soubin-shahirs-manjummel-boys-based-on-true-events-has-this-thrilling-connection-to-kamal-haasans-gunaa/29f1386d40831 |archive-date=24 February 2024 |access-date=24 February 2024 |website=OTT Play}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Umak |first=Lokesh |title=Manjummel Boys Real Story: The 2006 Kodaikanal Rescue Incident |url=https://lekh.co/manjummel-boys-real-story-the-2006-kodaikanal-rescue-incident/ |access-date=21 January 2024 |website=lekh Magazine |archive-date=21 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921151803/https://lekh.co/manjummel-boys-real-story-the-2006-kodaikanal-rescue-incident/ |url-status=live}}</ref> यस चलचित्रले [[कोच्चि]] नजिकको मन्जुम्मेल नामक सानो बस्तीका साथीहरूको एक समूहको कथा प्रस्तुत गर्छ। उनीहरू कोडैकानल घुम्न जाने निर्णय गर्छन्, तर उनीहरूमध्ये एक जना गुना गुफामा फसेपछि उनीहरूको यात्रा अप्रत्याशित मोडमा पुग्छ। चलचित्रको औपचारिक घोषणा सन् २०२३ जनवरीमा गरिएको थियो। त्यसै महिनादेखि मुख्य छायाङ्कन सुरु भई जुलाईको मध्यसम्ममा सम्पन्न भएको थियो। चलचित्रको छायाङ्कन कोडैकानल, पलनी, एर्नाकुलम, कोच्चि र पेरुम्बावूरमा गरिएको थियो भने केही दृश्यहरू गुना गुफामै पनि छायाङ्कन गरिएको थियो। चलचित्रमा सुशिन श्यामको सङ्गीत, शैजु खालिदको छायाङ्कन र विवेक हर्षनको सम्पादन रहेको छ। ''मन्जुम्मेल ब्वाइज'' २२ फेब्रुअरी २०२४ मा विश्वव्यापी रूपमा सिनेमाघरहरूमा प्रदर्शन भएको थियो र समीक्षकहरूबाट व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो। यो ₹२०० करोडभन्दा बढी कमाउने पहिलो मलयालम चलचित्र बनेको थियो। साथै, यसले ''२०१८'' (२०२३) लाई उछिन्दै सर्वाधिक कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रको कीर्तिमान बनाएको थियो, जुन पछि ''एल२: एम्पुरान'' (२०२५) ले तोडेको थियो।<ref name="official">{{Cite news |date=19 March 2024 |title=It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manjummel-boys-crosses-the-rs-200-crore-milestone-in-26-days/articleshow/108619606.cms |access-date=17 July 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=17 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717064133/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manjummel-boys-crosses-the-rs-200-crore-milestone-in-26-days/articleshow/108619606.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 June 2024 |title='Manjummel Boys' completes 100 days in theatre, emulating Jan E Man's success |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manjummel-boys-marks-historic-100-days-in-theatres-1.9606672 |access-date=18 September 2024 |website=English.Mathrubhumi |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918214643/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manjummel-boys-marks-historic-100-days-in-theatres-1.9606672 |url-status=live}}</ref><ref name=":1"/> हाल यो भारतमा तेस्रो सर्वाधिक कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्र तथा विश्वव्यापी रूपमा पनि तेस्रो सर्वाधिक कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्र हो।<ref name=":3">{{cite web |last=Rosser |first=Michael |date=2025-01-13 |title=Indian box office falls 3% to $1.36bn in 2024 topped by 'Pushpa 2' |url=https://www.screendaily.com/news/indian-box-office-falls-3-to-136bn-in-2024-topped-by-pushpa-2/5200717.article |access-date=23 June 2025 |website=Screen |archive-date=20 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620082448/https://www.screendaily.com/news/indian-box-office-falls-3-to-136bn-in-2024-topped-by-pushpa-2/5200717.article |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Shackleton |first=Liz |date=11 January 2025 |title=India Box Office Down 3% In 2024; South Indian Films Remain Steady While Bollywood Declines |url=https://deadline.com/2025/01/india-box-office-pushpa-2-kalki-2898-ad-bollywood-1236254343/ |access-date=23 June 2025 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> यस चलचित्रले ५५औँ केरल राज्य चलचित्र पुरस्कारमा उत्कृष्ट चलचित्र, उत्कृष्ट निर्देशक र उत्कृष्ट पटकथासहित कुल १० पुरस्कार जितेको थियो।<ref name="manoramaonline.com">{{Cite web |title=മികച്ച നടൻ മമ്മൂട്ടി, നടി ഷംല ഹംസ; അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടി മഞ്ഞുമ്മൽ ബോയ്സ്, വേടനും പുരസ്കാരം |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/11/03/kerala-state-film-awards-2024-winners-list.html |access-date=2025-11-03 |website=മികച്ച നടൻ മമ്മൂട്ടി, നടി ഷംല ഹംസ; അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടി മഞ്ഞുമ്മൽ ബോയ്സ്, വേടനും പുരസ്കാരം |language=ml}}</ref><ref name="55kerala" /> यो केरल राज्य चलचित्र पुरस्कारमा कुनै पनि चलचित्रले जितेको सबैभन्दा धेरै पुरस्कारको कीर्तिमान हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|26458038}} [[श्रेणी:सन् २०२४ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय थ्रिलर चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] gfiq34sk5p8idjlv65icuo5nq4l5jdk 1 151039 1367917 2026-07-30T10:26:11Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Manjummel Boys|version=1365003934}} 1367917 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Manjummel Boys|version=1365003934}} 03nb134bo0s29rn73pim81od2eyhuu6 6 151040 1367919 2026-02-25T01:04:41Z en>Jevansen 0 + [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 1367919 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Manjummel Boys | Use = Infobox | Media = film | Distributor = Sree Gokulam Movies through Dream Big Films | Graphic Artist = Yellowtooths | Source = [https://twitter.com/GokulamMovies/status/1759100408851828923 Sree Gokulam Movies on X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 79r07trn2plwvmyt4agnkd0d4b5h1kg 1367920 1367919 2026-07-30T10:31:49Z Saroj 31493 [[:en:File:Manjummel_Boys_poster.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367919 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Manjummel Boys | Use = Infobox | Media = film | Distributor = Sree Gokulam Movies through Dream Big Films | Graphic Artist = Yellowtooths | Source = [https://twitter.com/GokulamMovies/status/1759100408851828923 Sree Gokulam Movies on X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 79r07trn2plwvmyt4agnkd0d4b5h1kg 1367921 1367920 2026-07-30T10:32:13Z Saroj 31493 /* Summary */ // Edit via Wikiplus 1367921 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = मन्जुम्मेल ब्वाइज | Use = Infobox | Media = film | Distributor = Sree Gokulam Movies through Dream Big Films | Graphic Artist = Yellowtooths | Source = [https://twitter.com/GokulamMovies/status/1759100408851828923 Sree Gokulam Movies on X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 1ejgxm4t17ci51wek3ergxv7mq096nc 1367922 1367921 2026-07-30T10:32:29Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Manjummel Boys poster.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1367921 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = मन्जुम्मेल ब्वाइज | Use = Infobox | Media = film | Distributor = Sree Gokulam Movies through Dream Big Films | Graphic Artist = Yellowtooths | Source = [https://twitter.com/GokulamMovies/status/1759100408851828923 Sree Gokulam Movies on X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 1ejgxm4t17ci51wek3ergxv7mq096nc 0 151041 1367939 2026-07-30T11:26:29Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1367939 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = मार्को | image = Marco Malayalam film.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | producer = शरीफ मुहम्मद | director = [[हनीफ अदेनी]] | writer = हनीफ अदेनी | starring = [[उन्नी मुकुन्दन]]<br />सिद्दिक<br />जगदीश<br />कबीर दुहान सिंह<br />अभिमन्यु शम्मी थिलकन | music = [[रवि बसरुर]] | cinematography = [[चन्द्रु सेल्वराज]] | editing = [[शमीर मुहम्मद]] | studio = क्युब्स इन्टरटेन्मेन्ट्स | distributor = क्युब्स इन्टरटेन्मेन्ट्स | released = {{Film date|df=y|2024|12|20}} | runtime = १४५ मिनेट<ref>{{cite web |access-date=16 December 2024 |title=Marco: Unni Mukundan's film to skip the trailer release; Plot and runtime revealed |url=https://www.ottplay.com/news/marco-unni-mukundans-film-to-skip-the-trailer-release-plot-and-runtime-revealed/652b42559c758 |work=ottplay.com}}</ref> | country = भारत | language = मलयालम | budget = {{INR|३० करोड}}<ref>{{cite web |url=https://theprimetime.in/marco-is-set-to-feature-unni-mukundan-in-the-lead-role-with-a-budget-of-15-crores/amp/ |title=Marco Is Set To Feature Unni Mukundan In Lead Role With a Budget of 30 Crores |date=2 October 2023 |work=[[Asianet News]]}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/unni-mukundan-starring-marco-announced-first-look-motion-poster-haneef-adeni-mikhael-movie-nivin-pauly-nsn-s1w0a5 |title=ആ വില്ലന്‍ ഇനി നായകന്‍! 30 കോടി ബജറ്റില്‍ ഉണ്ണി മുകുന്ദന്‍റെ മാര്‍കോ വരുന്നു |date=2 October 2023 |work=[[Asianet News]] |access-date=19 June 2024 |archive-date=19 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619174029/https://www.asianetnews.com/amp/entertainment-news/unni-mukundan-starring-marco-announced-first-look-motion-poster-haneef-adeni-mikhael-movie-nivin-pauly-nsn-s1w0a5 |url-status=live}}</ref> | gross ={{INR}}१०० करोड<ref>{{cite news |last=Entertainment Desk |first=IE |date=January 5, 2025 |title=Marco zooms past Rs 100 crore mark; becomes sixth Malayalam film to hit milestone in 2024 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marco-zooms-past-rs-100-crore-mark-becomes-sixth-malayalam-film-to-hit-milestone-in-2024-9761219/ |work=[[The Indian Express]] |access-date=May 27, 2026}}</ref> }} '''''मार्को''''' सन् २०२४ को भारतीय [[मलयालम भाषा|मलयालम]] भाषाको एक्सन थ्रिलर चलचित्र हो, जसको लेखन तथा निर्देशन हनीफ अदेनीले गरेका छन्। यो चलचित्र शरीफ मुहम्मदले आफ्नो क्युब्स इन्टरटेन्मेन्ट्स ब्यानरअन्तर्गत निर्माण गरेका हुन्। यो ''मिकाएल एक्सटेन्डेड युनिभर्स'' को दोस्रो किस्ता हो, जुन ''मिकाएल'' (२०१९) पछिको चलचित्र हो।{{Efn|यो ''मिकाएल'' को स्वतन्त्र स्पिन-अफ चलचित्र पनि हो।}} चलचित्रमा [[उन्नी मुकुन्दन]]ले शीर्षक भूमिका निर्वाह गरेका छन् भने अन्य कलाकारहरूमा सिद्दिक, जगदीश, कबीर दुहान सिंह, अभिमन्यु शम्मी थिलकन, एन्सन पल, इशान शौकत र युक्ति थारेजा रहेका छन्।<ref>{{cite web |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/unni-mukundan-starring-marco-announced-first-look-motion-poster-haneef-adeni-mikhael-movie-nivin-pauly-nsn-s1w0a5 |title=ആ വില്ലന്‍ ഇനി നായകന്‍! 30 കോടി ബജറ്റില്‍ ഉണ്ണി മുകുന്ദന്‍റെ മാര്‍കോ വരുന്നു |date=2 October 2023 |work=[[Asianet News]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://thesouthfirst.com/entertainment/telugu/unni-mukundans-marco-to-release-in-telugu-on-1-january-2025/ |title=Unni Mukundan's 'Marco' to release in Telugu on 1 January 2025 |website=The South First |date=27 December 2024 |access-date=22 February 2025}}</ref> यस चलचित्रलाई भारतीय चलचित्र इतिहासकै सबैभन्दा हिंसात्मक चलचित्र मानिएको छ, जसका कारण यसले उल्लेखनीय विवाद पनि सिर्जना गरेको थियो। चलचित्रको सङ्गीत रवि बसरुरले दिएका हुन् भने छायाङ्कन चन्द्रु सेल्वराज र सम्पादन शमीर मुहम्मदले गरेका हुन्। ''मार्को'' २० डिसेम्बर २०२४ मा क्रिसमसको अवसर पारेर विश्वव्यापी रूपमा प्रदर्शन भएको थियो। चलचित्रले समीक्षकहरूबाट सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गरेको थियो र बक्स अफिसमा व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो। यसले सबैभन्दा धेरै कमाइ गर्ने ए-प्रमाणित मलयालम भाषाको चलचित्रको कीर्तिमान कायम गरेको थियो तथा सर्वाधिक कमाइ गर्ने मलयालम चलचित्रहरूमध्ये एक बनेको थियो।<ref name="d">{{Cite web |title=Marco box office collection Day 1: Unni Mukundan's film beats Dulquer Salmaan's Kammatipaadam |url=https://www.ottplay.com/news/marco-box-office-collection-day-1-unni-mukundans-film-beats-dulquer-salmaans-kammatipaadam/114d244ef5963 |access-date=24 December 2024 |website=OTTPlay |language=en}}</ref><ref name="Korea">{{cite news |title=Unni Mukundan's 'Marco' follows 'Baahubali' to South Korea, expanding Malayalam cinema's reach |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/01/02/marco-movie-violence-unni-mukundan-south-korea-release.html |language=en-IN |archive-date=2 January 2025 |access-date=2 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102123136/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/01/02/marco-movie-violence-unni-mukundan-south-korea-release.html |url-status=live}}</ref> यस चलचित्रको प्रिक्वेल विकासाधीन छ। == टिप्पणी == {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|29383379}} [[श्रेणी:सन् २०२४ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मलयालम भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन थ्रिलर चलचित्रहरू]] d75qyv7vtmhlqhbrfoy94ky3x4zoi10 6 151042 1367940 2025-09-22T21:28:05Z en>TAnthony 0 /* Licensing */ Add image categories 1367940 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Marco (2024 film) | Use = Infobox | Name = [[Marco (2024 film)|Marco]] | Owner = Cubes Entertainments | Source = [https://x.com/Kabirduhansingh/status/1869709364623540485?t X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] mmnm9spqz7chyxwx189ktprgf1e79dk 1367941 1367940 2026-07-30T11:27:06Z Saroj 31493 [[:en:File:Marco_Malayalam_film.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1367940 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Marco (2024 film) | Use = Infobox | Name = [[Marco (2024 film)|Marco]] | Owner = Cubes Entertainments | Source = [https://x.com/Kabirduhansingh/status/1869709364623540485?t X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] mmnm9spqz7chyxwx189ktprgf1e79dk 1367942 1367941 2026-07-30T11:27:26Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Marco Malayalam film.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1367940 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = Marco (2024 film) | Use = Infobox | Name = [[Marco (2024 film)|Marco]] | Owner = Cubes Entertainments | Source = [https://x.com/Kabirduhansingh/status/1869709364623540485?t X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] mmnm9spqz7chyxwx189ktprgf1e79dk 1367943 1367942 2026-07-30T11:27:43Z Saroj 31493 /* Summary */ // Edit via Wikiplus 1367943 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale poster | Article = मार्को (२०२४ चलचित्र) | Use = Infobox | Name = [[मार्को (२०२४ चलचित्र)|मार्को]] | Owner = Cubes Entertainments | Source = [https://x.com/Kabirduhansingh/status/1869709364623540485?t X] }} == Licensing == {{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2020s Indian film posters}} [[Category:Film posters for Malayalam-language films]] 2dekjc3i8nnueuearos7j388k5itwi8 1 151043 1367944 2026-07-30T11:30:14Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Marco (2024 film)|version=1364383057}} 1367944 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Marco (2024 film)|version=1364383057}} mxj99encc3bv02v37h5lkizfh4mvn7w